pere/sami_parallel huggingface dataset:
For å understreke at underveisvurdering har læring som mål, brukes begrepet vurdering for læring i denne satsingen.
Deattuhan dihtii ahte gaskaárvvoštallamis lea oahpaheapmi mihttomearrin, de geavahuvvo árvvoštallan oahpaheami várás-doaba dán nákcabidjamis.
Vurdering for læring handler om at informasjonen om elevenes kompetanse og utvikling gir retning for planlegging og gjennomføring av opplæringen.
Árvvoštallan oahpaheami várás lea dan birra ahte dieđut ohppiid gelbbolašvuođas ja ovdáneamis čájehit geainnu oahpaheami plánemii ja čađaheapmái.
Dette krever at lærere systematisk innhenter, analyserer og bruker vurderingsinformasjon om elevene med det formål å se -hvor de er i læringen -hvor de skal -hvordan de best kan nå målene sine
Dát gáibida ahte oahpaheaddjit systemáhtalaččat vižžet, analyserejit ja geavahit árvvoštallandieđuid ohppiid birra dainna ulbmiliin ahte oidnet - gos leat oahppamis - gosa leat jođus - mo buoremusat olahit iežaset mihttomeriid
Informasjonen om punktene over må kommuniseres til og brukes av de elevene det gjelder, slik at de får innsikt i eget læringsarbeid og mulighet til å forbedre seg.
Dieđuid bajábeale čuoggáin ferte muitalit ohppiide ja gustojeaddji oahppit fertejit geavahit daid vai oahpásmuvvet iežaset oahppamii ja ožžot vejolašvuođa buoridit iežaset.
Elevinvolvering er helt sentralt i arbeidet med vurdering for læring.
Váldit ohppiid mielde lea áibbas dehálaš árvvoštallanbarggus oahpaheami várás.
Målsetting Den overordnede målsettingen er at skoleeiere og skoler videreutvikler en vurderingskultur og en vurderingspraksis som har læring som mål.
Mihttomearri Váldomihttomearrin lea ahte skuvlaeaiggádat ja skuvllat viidáseappot ovdánahttet árvvoštallanvieruid ja árvvoštallanvuogi mas oahppan lea mihttomearrin.
Det skal skje gjennom økt kompetanse og økt forståelse for vurdering som redskap for læring.
Dat galgá dáhpáhuvvat stuorát gelbbolašvuođa ja stuorát áddejumi bokte geavahit árvvoštallama oahppanreaidun.
Satsingen skal styrke skoleeieres kapasitet til å drive kompetanseutvikling lokalt ved at de etablerer strukturer og måter å jobbe på underveis i deltakerperioden.
Nákcabidjan galgá nannet skuvlaeaiggádiid kapasitehta jođihit gealboovdánahttima báikkálaččat go ásahit bargostruktuvrraid ja -vugiid oasseváldiáigodaga áigge.
Det er meningen at denne måten å drive utviklingsarbeid på fortsetter i kommunene og på skolene etter at deltakerperioden i den nasjonale satsingen er over.
Ulbmilin lea ahte dát vuohki jođihit ovdánahttinbargguid joatkašuvvá gielddain ja skuvllain maŋŋá go nationála nákcabidjama oasseváldiáigodat nohká.
Målgrupper Målgruppen er offentlige skoleeiere med et utvalg skoler.
Ulbmiljoavkkut Ulbmiljoavku leat almmolaš skuvlaeaiggádat geain leat dihto skuvllat.
Private skoler blir også invitert til å delta.
Priváhta skuvllat bovdejuvvojit maiddái oassálastit.
Satsingen involverer lærere, elever, skoleledere og skoleeiere.
Vuoruheapmi fátmmasta oahpaheddjiid, ohppiid, skuvlahálddahusaid ja skuvlaeaiggádiid.
Arbeidet foregår i samarbeid med ressurspersoner hos skoleeieren, Fylkesmannen, Utdanningsdirektoratet og fagmiljøene.
Bargu lea ovttasbargu skuvlaeaiggádiid, Fylkkamánni, Oahpahusdirektoráhta ja fágabirrasiid resursapersovnnaiguin.
2. Dimensjonering og midler Videreføring av satsingen pågår i perioden 2014-2017, og den skal gjennomføres med fire puljer.
2. Mihttodallan ja ruđat Nákcabidjama joatkašuvvan dáhpáhuvvá áigodagas 2014–2017, ja dan galgá čađahit njeljiin joavkkuin.
Pulje 5 starter vår/sommer 2014, og pulje 6 har oppstart ved årsskiftet 2014/2015.
5. joavku álgá 2014’ giđa/geasi, ja 6. joavku álgá 2014/2015’ jahkemolsumis.
Pulje 7 og eventuelt 8 følger syklusen til pulje 6. Deltakerperioden for hver pulje er utvidet fra tidligere og strekker seg nå over to år.
7. joavku ja vejolaš 8. joavku čuovvu(ba) 6. joavkku vuogádaga. Juohke joavkku oasseváldiáigodat lea viiddiduvvon ovddežis ja lea dál guovtti jagi badjel.
Som hovedregel skal hver kommune delta med minst tre skoler.
Dábálaččat galgá juohke gielda oassálastit unnimusat golmmain skuvllain.
Så langt det lar seg gjøre, og dersom det er hensiktsmessig, bør både barnetrinn og ungdomstrinn være representert i utvalget av skoler i kommunen.
Jus lea vejolaš ja ulbmillaš, de galget sihke mánáid- ja nuoraidskuvllat lea mielde.
Private skoler er selvstendige juridiske enheter og deltar med sin skole.
Priváhta skuvllat leat iešheanalaš juridihkalaš ovttadagat ja oassálastet iežaset skuvllain.
Utdanningsdirektoratet tildeler midler til skoleeieren via Fylkesmannen.
Oahpahusdirektoráhtta juolluda ruđa skuvlaeaiggádii Fylkkamánni bokte.
Skoleeieren disponerer midlene ut fra bestemte kriterier.
Skuvlaeaiggát hálddaša ruđa dihto eavttuid vuođul.
Kriteriene for bruk av midlene fremgår i invitasjonsbrevet til deltakerne i hver pulje.
Ruhtageavaheami eavttut čužžot juohke joavkku oasseváldiid bovdehusreivves.
Det er en forutsetning at skoleeiere som deltar, bidrar med egenfinansiering.
Lea eaktun ahte oassálasti skuvlaeaiggádat servet iežasruhtademiin.
Direktoratet gir nærmere føringer for rapportering om bruk av midler i fullmaktsbrevet til fylkesmannsembetene.
Direktoráhtta addá dárkilat láidestusaid ruhtageavaheami raporteremis fápmudusreivves Fylkkamánniide.
3. Felles føringer for innhold
3. Sisdoalu oktasaš láidestusat
Videresatsingen handler om mer enn bare underveisvurdering Arbeidet skal ta utgangspunkt i de fire prinsippene for god underveisvurdering som står i forskrift til opplæringsloven:
Joatkkanákcabidjamis ii leat dušše gaskaárvvoštallamis sáhka Barggu vuolggasadjin galget leat gaskaárvvoštallama njeallje prinsihpa mat leat oahpahuslága láhkaásahusas:
Elever og lærlinger lærer best når de
Oahppit ja fidnooahppit ohppet buoremusat go
forstår hva de skal lære, og hva som er forventet av dem
• áddejit maid galget oahppat, ja mii sis vurdojuvvo
får tilbakemeldinger som forteller dem om kvaliteten på arbeidet eller prestasjonen
• ožžot máhcahemiid mat muitalit barggu dahje olahusa kvalitehtas
får råd om hvordan de kan forbedre seg
• ožžot rávvagiid das mo sáhttet buoridit iežaset
er involvert i eget læringsarbeid ved blant annet å vurdere eget arbeid og utvikling
• leat mielde iežaset oahppanbarggus go earret eará árvvoštallat iežaset barggu ja ovdáneami
Stortingsmelding 20 (2012-2013) fremhever at den videre satsingen skal styrke og tydeliggjøre sammenhengen mellom underveis- og sluttvurdering, inkludert bruk av prøver og resultater som grunnlag for videre læring.
Stuorradiggedieđáhus 20 (2012–2013) deattuha ahte joatkkanákcabidjan galgá nannet ja čielggadit gaska- ja loahppaárvvoštallama oktavuođa, dása gullá maid geavahit geahččalemiid ja bohtosiid viidásat oahppama vuođđun.
Det betyr at satsingen er et kompetansetiltak som omfatter mer enn bare underveisvurdering.
Dát mearkkaša ahte nákcabidjan lea gealbodoaibmabidju masa gullá eanet go dušše gaskaárvvoštallan.
Lokalt arbeid med læreplaner skal legge til rette for elevenes læring og utvikling, og et godt ledet utviklingsarbeid vil også bidra til kompetanseutvikling blant personalet.
Báikkálaš oahppoplánabarggut galget láhčit dili ohppiid oahppamii ja ovdáneapmái, ja bures jođihuvvon ovdánahttinbargu addá maiddái gealbonannema bargiid gaskkas.
Lokalt arbeid med læreplaner og et godt læringsmiljø er en forutsetning for å utvikle en god vurderingspraksis, og begge temaene vil derfor ha en sentral plass på samlingene.
Báikkálaš oahppoplánabarggut ja buorre oahppanbiras leat eaktun dasa ahte ovdánahttit buori árvvoštallangeavada, ja goappašiid fáttáin lea danne guovddáš sadji čoagganemiin.
Satsingen skal være praksisnær.
Praktiseret árvvoštallama oahpaheami várás luohkkálanjas Nákcabidjan galgá čadnot geavadii.
Det betyr at deltakerne i satsingen skal arbeide med å gjøre prinsippene for underveisvurdering til en integrert del av egen praksis.
Dat mearkkaša ahte nákcabidjama oasseváldit galget ovttaiduhttit gaskaárvvoštallama prinsihpaid iežaset geavadii.
Deltakerne bør komme raskt i gang med å prøve ut de fire prinsippene med elevene.
Oasseváldit berrejit jođáneamos lági mielde geahččaladdat dan njealji prinsihpa ohppiiguin.
Det er avgjørende at deltakerne har arenaer for å vurdere og reflektere over hvordan egen praksis best mulig kan bidra til å hjelpe elever videre i læringsprosessen.
Lea mearrideaddji ahte oasseváldiin leat arenat árvvoštallat ja smiehttat mo iežas geavat buoremusat sáhttá veahkehit ohppiid viidáseappot oahppanproseassas.
Forskningen vektlegger betydningen av samspillet mellom lærer-elev-vurdering som et integrert element i opplæringen for å styrke elevers faglige prestasjoner.
Dutkamat deattuhit oahpaheaddji-oahppi-árvvoštallama ovttasdoaibmama mearkkašumi oahpahusa ovttaidahttinoassin nannet ohppiid fágalaš olahusaid.
Dette må ikke bety at elevene stadig skal utsettes for vurderingssituasjoner som de kan oppleve som tyngende og demotiverende.
Dát ii dárbbaš mearkkašit ahte oahppit dađistaga vásihit árvvoštallandiliid mat sin mielas sáhttet leat lossadat ja goddalit movtta.
Det handler derimot om en måte å tenke og jobbe på slik at læreren hele tiden er oppmerksom på hva som bidrar til læring hos elevene.
Lea baicce sáhka jurddašan- ja bargovuogis vai oahpaheaddji geažos áigge lea áicil das mii váikkuha ohppiid oahppamii.
Læreren former og justerer sin undervisning slik at alle elever opplever mestring og motivasjon.
Oahpaheaddji hábme ja mudde iežas oahpahusa nu ahte buot oahppit dovdet máhtestuvvama ja movtta.
Elevenes læringsbehov får konsekvenser for opplæringen Læreren får informasjon om elevenes læring gjennom vurderingssituasjoner eller observasjoner og gjennom dialog med elevene.
Ohppiid oahppandárbbuin leat váikkuhusat oahpahussii Oahpaheaddji oažžu dieđuid ohppiid oahppamis árvvoštallamiid dahje dárkumiid bokte ja dialoga bokte ohppiiguin.
Det er en grunnleggende idé innenfor vurdering for læring at denne informasjonen blir brukt for å justere opplæringen slik at elever skal lære bedre (to adjust teaching to meet student needs).
Lea oahppama árvvoštallama vuođđojurdda ahte dát dieđut geavahuvvojit muddet oahpahusa nu, ahte oahppit galget oahppat buorebut (to adjust teaching to meet student needs).
Dette involverer både lærer og elev.
Dát guoská sihke oahpaheaddjái ja oahppái.
Lærerne må se vurderingen som en del av opplæringen og planlegge hvordan elevene skal involveres i vurderingsarbeidet.
Oahpaheaddjit fertejit atnit árvvoštallama oahpahusa oassin ja plánet mo ohppiid váldit mielde árvvoštallanbargui.
De må ha klart for seg hvordan de skal kunne følge med på den enkeltes læring og utvikling.
Sidjiide ferte leat čielggas mo sii galget sáhttit čuovvut ovttaskas oahppi oahppama ja ovdáneami.
Arbeid med de fire prinsippene har blant annet som mål å tydeliggjøre innholdet i opplæringen for dem som skal lære.
Mihttomearrin bargat njeljiin prinsihpain lea earret eará čalmmustahttit oahpahusa sisdoalu sidjiide geat galget oahppat.
Elevenes læring og utvikling skal få konsekvenser for opplæringen.
Ohppiid oahppan ja ovdáneapmi galget váikkuhit oahpahussii.
Det er altså læringsbehovene til elevene som legger premisser for planlegging, gjennomføring og vurdering av opplæringen.
Ohppiid oahppandárbbut dat nappo bidjet eavttuid oahpahusa plánemii, čađaheapmái ja árvvoštallamii.
4. Felles føringer for arbeidsform og struktur Erfaringer fra Norge og andre land tilsier at endring og videreutvikling av vurderingspraksis og vurderingskultur er komplekse prosesser som krever et målrettet og læringsorientert fokus over tid.
4. Bargovuogi ja struktuvrra oktasaš láidestusat Norgga ja eará riikkaid vásáhusat čájehit ahte árvvoštallangeavadiid ja árvvoštallanvieruid rievdadeapmi ja viidáseappot ovdáneapmi leat kompleaksa proseassat mat gáibidit ulbmillaš ja oahppovuđot fokusa guhká..
En rekke studier viser at en veksling mellom arbeid på egen skole og arbeid i nettverk, der lærere får reflektert over og delt erfaringer fra egen praksis, er en hensiktsmessig arbeidsform for å utvikle lærernes kompetanse og praksis.
Moanat dutkamat čájehit ahte molssodallat bargat iežas skuvllas ja bargat fierpmádagas, mas oahpaheaddjit besset smiehttat ja juogadit iežas geavatvásáhusaid, lea ulbmillaš bargovuohki ovdánahttit oahpaheddjiid gealbbu ja geavada.
Satsingen Vurdering for læring organiseres derfor som lærende nettverk, der nettverksarbeidet skal bidra til å videreutvikle vurderingspraksisen på den enkelte skole.
Árvvoštallan oahpaheami várás nákcabidjan organiserejuvvo danne oahpahalli fierpmádahkan, mas fierpmádatbargu galgá váikkuhit viidáseappot ovdánahttit ovttaskas skuvllaid árvvoštallangeavada.
Utviklingsarbeid på skoler Det er avgjørende at skoleeiere og skoleledere reflekterer over og tar stilling til hvordan de vil organisere kompetanseutvikling i vurdering.
Ovdánahttinbargu skuvllain Lea mearrideaddji ahte skuvlaeaiggádat ja skuvlahálddahusat smihttet ja mearridit mo sii háliidit organiseret gealbonannema árvvoštallamis.
Eksempler på spørsmål som det er viktig for skoleeieren og ledelsen å vurdere, er hvordan hele personalet kan involveres, hvordan de skal få tid til erfaringsutveksling og samarbeid (bl.a. bruk av felles tid), og hvordan praksisendringer kan videreføres på lengre sikt.
Ovdamearkkat gažaldagaide mat leat dehálaččat skuvlaeaiggádii ja hálddahussii árvvoštallat, lea mo buot bargiid galgá váldit mielde, mo galget astat lonohallat vásáhusaid ja ovttasbargat (omd. oktasaš áiggi geavaheapmi), ja geavatrievdadusaid sáhttit fievrridit viidáseappot guhkit áigái.
En erfaring fra Kunnskapsløftet - fra ord til handling er at vurdering og analyse av eget ståsted øker sannsynligheten for at tiltakene fører til målet.
Okta vásáhus Kunnskapsløftet – fra ord til handling:as lea ahte go iežas sajádaga árvvoštallá ja analysere, de lea eanet jáhkehahtti ahte doaibmabijut ollašuhttojit.
Derfor et det viktig at skoler og skoleeiere har tilgang på god informasjon og kunnskap om egen vurderingspraksis før de starter arbeidet.
Danne lea dehálaš ahte skuvllat ja skuvlaeaiggádat ožžot buriid dieđuid ja máhtu iežaset árvvoštallangeavada birra ovdalgo álggahit barggu.
For eksempel kan resultater fra Elevundersøkelsen lokalt, og bruk av ulike refleksjons- eller kartleggingsverktøy, gi et bilde av skolenes vurderingspraksis.
Ovdamearkka dihtii sáhttet báikkálaš Ohppiidiskkadeami bohtosat ja iešguđet smiehttan- ja kártenreaidduid geavaheapmi govvidit skuvllaid árvvoštallangeavada.
I tillegg til å analysere skolenes egen praksis og ståsted er det avgjørende
Dasa lassin ahte analyseret skuvllaid iežas geavada ja sajádaga, de lea dehálaš
å utvikle felles forståelse og eierskap til mål og forventninger
• ovdánahttit oktasaš áddejumi ja eaiggátvuođa mihttomeriide ja vuordámušaide
å la utviklingsarbeidet ta utgangspunkt i daglig vurderings- og opplæringspraksis
• diktit ovdánahttinbarggu váldit vuolggasaji beaivválaš árvvoštallan- ja oahpahusgeavadiin
å sikre at lærerne har arenaer for å utvikle egen vurderingskompetanse, der de deler og reflekterer over erfaringer, teori og eksempler fra egen praksis, og der de vurderer hvordan erfaringer fra dem som deltar i ”lærende nettverk” med andre skoler, skal få betydning for utviklingsarbeidet på den enkelte skole
• sihkkarastit ahte oahpaheddjiin leat arenat ovdánahttit iežaset árvvoštallangealbbu mas juogadit ja smihttet iežaset vásáhusain, teoriijain ja ovdamearkkain iežaset geavadiin, ja mas árvvoštallet mo sin vásáhusat, geat leat mielde “oahpahalli fierpmádagain” eará skuvllaiguin, sáhttet váikkuhit ovttaskas skuvlla ovdánahttinbargui
Lærende nettverk Nettverk som arbeidsform handler om å etablere strukturer og arbeidsformer lokalt som bidrar til å endre praksis.
Oahpahalli fierpmádagat Fierpmádagat bargovuohkin lea dan birra ahte ásahit struktuvrraid ja bargovugiid báikkálaččat mat leat mielde rievdadeamen geavada.
For å understreke at hensikten er læring og varig endring av praksis, bruker vi begrepet ”lærende nettverk”.
Deattuhan dihtii ahte ulbmil lea oahpaheapmi ja bistevaš geavatrievdadeapmi, de geavahit mii “oahpahalli fierpmádagat”-doahpaga.
Det viktigste er ikke nettverksstrukturene i seg selv, men måten de jobber på i nettverkene.
Deháleamos lea mo barget fierpmádagain, ii ge iešalddis fierpmádatstruktuvrrat.
Nettverkene skal være arenaer for faglig utvikling, erfaringsutveksling og refleksjon.
Fierpmádagat galget leat fágalaš ovdáneami, vásáhuslonohallama ja smiehttamuša arenat.
Arbeidet skal ta utgangspunkt i konkrete praksiseksempler som støttes opp med teori og forskning.
Barggu vuolggasadjin galget leat konkrehta geavatovdamearkkat man teoriija ja dutkamat dorjot.
Det er åpent for ulik organisering av lokale og eventuelle regionale nettverk, men det er et krav å legge til rette for møteplasser på tvers av skoler.
Báikkálaš ja regionála fierpmádagaid sáhttet organiseret iešguđet láhkai, muhto gáibiduvvo láhčit deaivvadansajiide skuvllaid rastá.
Det er også en fordel at personer som jobber på ulike nivåer, samarbeider eller deltar i felles nettverk.
Lea maiddái ovdamunnin ahte olbmot geat barget iešguđet dásiin, ovttasbarget dahje oassálastet oktasaš fierpmádagas.
Flere skoleeiere fra satsingsperioden 2010-2014 har blant annet hatt gode erfaringer med egne nettverk for skolelederne.
Máŋgga skuvlaeaiggádis 2010–2014’ vuoruhanáigodagas leat leamaš buorit vásáhusat sierra fierpmádagaiguin skuvlahálddahusa váras.
Det kan være hensiktsmessig å benytte eksisterende strukturer for kommunale/fylkesvise og eventuelt regionale nettverk.
Sáhttá leat ulbmillaš geavahit dálá struktuvrraid gielddalaš/fylkkalaš ja vejolaš regionála fierpmádagain.
Tidligere erfaringer med lærende nettverk tilsier at det er avgjørende å
Ovddeš vásáhusat oahpahalli fierpmádagaiguin čájehit ahte lea dehálaš
avklare forventninger, rollefordeling og avgrensninger av samarbeidet
• čielggadit vuordámušaid, rollajuogadeami ja ovttasbarggu ráddjehusaid
utvikle felles forståelse av hva vurdering for læring er, og hensikten med arbeidet i nettverket
• ovdánahttit oktasaš áddejumi das mii árvvoštallan oahpaheami várás lea, ja mii fierpmádaga barggu ulbmilin lea
knytte arbeidet i nettverkene tydelig til utviklingsprosessen på den enkelte skole, og her har både skoleeier og skoleleder et ansvar
• čatnat fierpmádagaid barggu čielgasit ovdánahttinprosessii ovttaskas skuvllas, ja dás lea sihke skuvlaeaiggádis ja skuvlahálddahusas ovddasvástádus
ha en gjennomtenkt og planlagt struktur for samlinger/nettverksmøter med et forhåndsdefinert innhold og med en forpliktende og gjensidig deltakelse, det vil si at
• ahte lea dárkilit smihttojuvvon ja plánejuvvon struktuvra čoagganemiide/fierpmádatčoahkkimiidda maid sisdoallu lea ovdagihtii definerejuvvon ja main lea geatnegahtti ja lotnolas searvan.
ha jevnlige samlinger med krav om arbeid/utprøving i klasserommet mellom samlinger/nettverksmøter
• doallat jeavddalaš čoagganemiid main gáibiduvvo bargu/geahččaladdan luohkkálanjas čoagganemiid/fierpmádatčoahkkimiid gaskkas
vektlegge erfaringsdeling og refleksjon over egen praksis
• deattuhit vásáhuslonohallama ja smiehttat iežas geavada birra
utvikle en kultur i nettverket for å lære av hverandre og for å reflektere over egen og andres praksis
• ovdánahttit vieruid fierpmádagas oahppat earáin ja smiehttat earáid ja iežas geavada birra
utvikle en kultur for å stille spørsmål ved eksisterende praksis, forklaringer og løsningsforslag, der faglig uenighet og diskusjon oppfattes som en konstruktiv kraft i samarbeidet
• ovdánahttit vieruid gažadit dálá geavada, čilgehusaid ja čoavddusevttohusaid, ja main fágalaš sierraoaivilvuohta ja digaštallan adno konstruktiivvalaš fápmun ovttasbarggus
ha faglige innlegg og litteratur som utfordrer egen praksis og bidrar til kompetanseutvikling
• doallat fágalaš sáhkavuoruid ja oamastit girjjálašvuođa mii hástala iežas geavada ja váikkuha gealbonannemii
innhente ekstern kompetanse ved behov
• viežžat olgguldas gelbbolašvuođa dárbbu mielde
5. Roller og ansvar
5. Rollat ja ovddasvástádusat
Utdanningsdirektoratet, Fylkesmannen, skoleeiere, skoleledere og lærere vil ha ulike roller og ansvar i løpet av satsingsperioden.
Oahpahusdirektoráhtas, Fylkkamánnis, skuvlaeaiggádis ja oahpaheddjiin leat iešguđet rollat ja ovddasvástádusat nákcabidjanáigodaga áigge.
I alle puljene gjelder:
Buot joavkkuide gustojit dát:
Utdanningsdirektoratet legger føringer for innhold og organisering av satsingen, tildeler midler og utvikler og bruker forskning, dokumentasjon og erfaringer fra satsingen i det videre arbeidet med kunnskapsspredning og policyutforming.
• Oahpahusdirektoráhtta bidjá láidestusaid nákcabidjama sisdollui ja organiseremii, juolluda ruđa ja ovdánahttá ja geavaha dutkamiid, dokumentašuvnnaid ja vásáhusaid nákcabidjamis viidáseappot máhttolávdadan- ja policyhábmenbarggus.
Direktoratet har også ansvar for et felles faglig opplegg for ressurspersoner fra skoleeierne.
Direktoráhtas lea maiddái ovddasvástádus oktasaš fágalaš plánii skuvlaeaiggádiid resursaolbmuide.
Fylkesmannsembetene velger ut deltakere i satsingen, tildeler midler og har oppfølgingsoppgaver overfor skoleeierne.
• Fylkkamánnit válljejit oassálastiid nákcabidjamii, juolluda ruđaid, ja dain lea čuovvolanovddasvástádus skuvlaeaiggádiid ektui.
Skoleeierne har det overordnede ansvaret for planlegging, gjennomføring og oppfølging av satsingen lokalt.
• Skuvlaeaiggádiin lea váldoovddasvástádus plánet, čađahit ja čuovvolit nákcabidjama báikkálaččat.
Dette innebærer at skoleeieren gjør både faglige og organisatoriske vurderinger, etterspør og følger opp informasjon om skolenes vurderingskultur og vurderingspraksis og legger til rette for erfaringsspredning og kompetanseutvikling.
Dát mearkkaša ahte skuvlaeaiggát dahká sihke fágalaš ja organisatoralaš árvvoštallamiid, jearaha ja čuovvola dieđuid skuvllaid árvvoštallanvieruid ja árvvoštallangeavada birra ja láhčá dili vásáhuslávdui ja gealbonannemii.
Oppgaver for skoleeierne er: -Skoleeieren etablerer lokale og eventuelt regionale nettverk og sørger for framdrift i utviklingsarbeidet hos skoleeier og skoler.
Skuvlaeaiggádiid barggut leat: - Skuvlaeaiggát ásaha báikkálaš dahje vejolaš regionála fierpmádagaid ja fuolaha ahte skuvlaeaiggáda ja skuvllaid ovdánahttinbargu ovdána.
-Skoleeieren velger ut en eller flere ressurspersoner som skal drive utviklingsarbeidet lokalt, både når det gjelder innhold og organisering.
- Skuvlaeaiggát vállje ovtta dahje eanet resursaolbmo geat galget jođihit ovdánahttinbargguid báikkálaččat, sihke sisdoalu ja organiserema ektui.
Eksempler på oppgaver for ressurspersonene kan være oå utarbeide planer, organisere og lede nettverkssamlinger oå følge opp involverte skoler
Ovdamearkkat resursaolbmuid bargguide leat: o ráhkadit plánaid, organiseret ja jođihit fierpmádatčoagganemiid o čuovvolit skuvllaid mat leat searvan
-Skoleeieren forplikter seg til at ressurspersonene deltar og bidrar på samlinger i regi av Utdanningsdirektoratet.
- Skuvlaeaiggát lea geatnegahtton dasa ahte resursaolbmot servet ja leat mielde čoagganemiin maid Oahpahusdirektoráhtta lágida.
Ved valg av ressursperson bør skoleeier ta hensyn til at personene har relevant kompetanse, og at de kan fungere som ressurs i arbeidet med vurdering for læring i kommunen, også etter at deltakelsen i den nasjonale satsingen er avsluttet.
Go vállje resursaolbmo, de berre skuvlaeaiggát vuhtiiváldit ahte olbmuin lea relevánta gelbbolašvuohta, ja ahte sáhttet doaibmat resursan gielddas árvvoštallanbargguin oahpaheami várás, maiddái maŋŋá go searvan nationála nákcabidjan nohká.
-Skoleeieren rapporterer til Fylkesmannen om erfaringer og skolenes utvikling og om bruken av midler.
- Skuvlaeaiggát raportere Fylkkamánnii vásáhusaid ja skuvllaid ovdáneami ja ruhtageavaheami birra.
Skoleeieren og skolene utarbeider forpliktende planer for et faglig og organisatorisk kompetanseutviklingsopplegg for deltakelsen i satsingen.
• Skuvlaeaiggát ja skuvllat ráhkadit geatnegahtti plánaid fágalaš ja organisatoralaš gealbonannenortnegiidda nákcabidjamii searvama váras.
Skoleledelsen har det faglige og organisatoriske ansvaret for framdrift i utviklingsarbeidet ved egen skole, og etterspør og følger opp informasjon om legger til rette for tolkningsfellesskap på egen skole og sørger for at det blir tid til felles utviklingsarbeid og erfaringsutveksling for lærere.
• Skuvlahálddahusas lea fágalaš ja organisatoralaš ovddasvástádus iežas skuvlla ovdánahttinbarggu ovdáneapmái, ja jearaha ja čuovvola dieđuid das mo skuvlla árvvoštallanvierut ja árvvoštallangeavat ovdána. Skuvlahálddahus láhčá dili dulkonsearvevuhtii iežas skuvllas ja fuolaha ahte oahpaheddjiin lea áigi oktasaš ovdánahttinbargui ja vásáhuslonohallamiid.
Lærerne arbeider med de fire prinsippene for god underveisvurdering på en måte som er i samsvar med vurdering for læring, slik det er beskrevet i dette dokumentet.
• Oahpaheaddjit barget buori gaskaárvvoštallama njeljiin prinsihpain nu, ahte oktiivástida árvvoštallamiin oahpaheami várás, nu go lea čilgejuvvon dán dokumeanttas.
Lærerne deltar aktivt i nettverk og andre tiltak for erfaringsutveksling og kompetanseutvikling i vurdering.
Oahpaheaddjit servet aktiivvalaččat fierpmádagas ja eará vásáhuslonohallandoaibmabijuin ja árvvoštallangealbbu nannemis.
De bidrar til å utvikle tolkningsfellesskapet på sin egen skole.
Sii leat mielde ovdánahttimin dulkonsearvevuođa iežaset skuvllas.
Hvilke oppgaver og ansvarsområder de involverte har, beskrives nærmere i invitasjonsbrevet til deltakerne i hver pulje.
Mat barggut ja ovddasvástádussuorggit oassálastiin leat, čilgejuvvo dárkileappot bovdehusreivves juohke joavkku oasseváldiide.
6. Spredning av erfaringer og videreføring av arbeidet En viktig del av satsingen er å legge til rette for erfaringsutveksling og erfaringsspredning mellom skoler og kommuner, også etter at deltakelsen i den nasjonale satsingen er avsluttet.
6. Vásáhuslávdu ja barggu joatkka Dehálaš oassi vuoruheamis lea láhčit dili vásáhuslonohallamii ja vásáhuslávdui skuvllaid ja gielddas gaskkas, maiddái maŋŋá go searvan nationála nákcabidjamii lea nohkan.
Dette må ses i sammenheng med skoleeiers ansvar for å sikre en praksis som er i tråd med kravene til underveisvurdering i forskrift til opplæringsloven.
Dán fertet atnit gullamen oktii dainna ahte skuvlaeaiggáda ovddasvástádus lea sihkkarastit bargogeavada mii čuovvu oahpahuslága láhkaásahusa gaskaárvvoštallama gáibádusaid.
Forskning og erfaring fra skoleutviklingsprosjekter tilsier at det er en kritisk fase idet en satsingsperiode eller et prosjekt avsluttes, og nye måter å jobbe på skal videreføres.
Dutkamat ja vásáhusat skuvlaovdánahttinprošeavttain čájehit ahte lea kritihkalaš áigi go nákcabidjanáigodat dahje prošeakta loahpahuvvo, ja ođđa bargovuogit galget joatkašuvvat.
Derfor er det et krav at skoleeiers plan for satsingen skal beskrive hvordan arbeidet med å videreutvikle praksis skal gjennomføres etter at deltakelsen i den nasjonale satsingen er faset ut.
Danne gáibiduvvo ahte skuvlaeaiggádiid nákcabidjanplána galgá válddahit mo bargu viidáseappot ovdánahttit geavada galgá čađahuvvot maŋŋá go searvan nationála nákcabidjamii manná loahpa guvlui.
I tillegg skal skoleeieren også ha en plan for hvordan erfaringene skal komme alle skoler i kommunen til gode, f.eks. hvilken rolle ressurspersonen og de involverte skal ha i videreføringen av arbeidet.
Dasa lassin galgá skuvlaeaiggádis maiddái leat plána mo vásáhusat galget leat buot gieldda skuvllaide ávkin, omd. makkár rolla resursaolbmos ja searvan olbmuin galgá leat barggu joatkašuvvamis.
Mer informasjon om satsingen og erfaringer fra de tidligere puljene finnes på
Eanet dieđut nákcabidjamis ja ovddit joavkkuid vásáhusaid birra leat dáppe:
7. Utfordringer og forutsetninger for å lykkes Det er tidkrevende å jobbe med å videreutvikle vurderingskulturen og vurderingspraksisen.
7. Hástalusat ja eavttut lihkostuvvat Lea áddjás bargu ovdánahttit árvvoštallanvieruid ja árvvoštallangeavada.
Forskere som har fulgt lignende prosesser, blant annet i Storbritannia, sier at det tar mellom ett og to år før deltakerne opplever at de praktiserer vurdering for læring på en god måte.
Dutkit, geat leat čuvvon sullasaš proseassaid, earret eará Stuorra Británnias, dadjet ahte gollet okta–guokte jagi ovdalgo oasseváldit orrot iežaset mielas praktiseremin árvvoštallama oahpaheami várás buori láhkai.
En del skoler i prosjektet Bedre vurderingspraksis rapporterte at selv om arbeidet med egen vurderingspraksis kunne være frustrerende og krevende, opplevde de arbeidet som motiverende og viktig fordi det angikk skolens kjernevirksomhet.
Muhtun skuvllat Buoret árvvoštallangeavatprošeavttas raporterejedje ahte vaikko bargat iežas árvvoštallangeavadiin sáhtii leat duššástuhtti ja lossat, de lei bargu movttiidahtti ja dehálaš go dat guoskkai skuvlla váimmusdoibmii.
Vi har etter hvert mye kunnskap om utfordringer knyttet til å drive utviklingsprosesser mer generelt, både for skoleeiere og skoler.
Mii leat dađistaga olu oahppan hástalusain mat gusket jođihit ovdánanproseassaid oppalaččat, sihke skuvlaeaiggádiidda ja skuvllaide.
Eksempler på utfordringer er å skape felles forståelse, motivasjon og eierskap hos involverte på skoleeiernivå, ledernivå og i personalet.
Ovdamearkan hástalusaide lea hábmet oktasaš áddejumi, movtta ja eaiggátvuođa searvan olbmuide skuvlaeaiggátdásis, hálddahusdásis ja bargiid gaskkas.
I tillegg er det utfordrende å involvere bredt i personalet og å skape endringer som får betydning over tid.
Dasa lassin lea hástalussan oažžut olu bargiid mielde ja rievdadit áššiid mat mearkkašišgohtet áiggi badjel.
Involvering og refleksjon rundt læringsarbeidet og målene for opplæringen er viktig for å trene elever i å styre egne læringsprosesser, også i et livslangt læringsperspektiv.
Mieldeváldin ja smiehttan oahppanbarggu ja oahpahusa mihttomeriid birra lea dehálaš vai hárjehallá ohppiid stivret iežaset oahppanproseassaid, maiddái eallinagi oahppanperspektiivvas.
Det kan imidlertid oppleves uvant både for dem selv og for lærerne når elever får en ny og mer aktiv rolle i vurderingsarbeidet.
Dát sáhttá almmatge orrut veahá amas sihke alcceseaset ja oahpaheddjiide go oahppit ožžot ođđa ja aktiivvalat rolla árvvoštallanbarggus.
En vanlig utfordring i arbeidet med vurdering er å flytte fokus fra læringsaktivitetene og det elevene skal gjøre, til en opplæring som har fokus på hva de skal lære.
Dábálaš hástalus árvvoštallanbarggus lea sirdit fokusa oahppandoaimmain ja dain maid oahppit galget dahkat, oahpahussii mas fokuserejit dasa maid galget oahppat.
Videre kan det være utfordrende å gi elever vurderinger som ikke bare handler om hva de har lært og hva de kan, men som også peker framover mot det videre arbeidet.
Dasto sáhttá leat hástaleaddjin addit árvvoštallamiid mat eai dušše máinnaš dan maid leat oahppan ja máhttet, muhto mat maiddái čujuhit ovddos guvlui joatkkabargui.
Det kan også være krevende å få elever trygge på at de får tilbakemeldinger og karakterer for å fremme læring, og ikke som en endelig eller for å disiplinere.
Sáhttá maiddái leat hástaleaddjin oadjudit ohppiid dasa ahte sii ožžot máhcahemiid ja árvosániid ovddidan dihtii oahppama, ii ge dego “loahppaduopmun” dahje stivremin.
Å jobbe systematisk med prinsippet om å endre/justere egen undervisning dersom den ikke fører til ønsket læring, kan også oppleves som uvant og krevende i begynnelsen.
Bargat systemáhtalaččat prinsihpain rievdadit/muddet iežas oahpahusa jus dat ii atte sávahahtti oahppama, sáhttá maiddái orrut amas ja lossat álggos.
Vi har her trukket fram noen viktige forhold som skoleeiere og skoler bør ta hensyn til i arbeidet i satsingen.
Mii leat dás váldán ovdan muhtun dehálaš beliid maid skuvlaeaiggádat ja skuvllat berrejit váldit vuhtii nákcabidjanbarggus.
Et trygt og tillitsfullt læringsmiljø Et trygt og tillitsfullt læringsmiljø er en viktig forutsetning for å skape en vurderingskultur der læring står i sentrum.
Oadjebas ja dorvvolaš oahppanbiras Oadjebas ja dorvvolaš oahppanbiras lea dehálaš eaktu hábmet árvvoštallanvieruid mas oahppan lea guovddážis.
Flere studier om læring rapporterer at det er kvaliteten på lærernes praksis som er mest avgjørende for gode resultater i klasserommet.
Máŋga dutkama oahpaheami birra raporterejit ahte oahpaheddjiid geavada kvalitehta dat eanemusat mearrida buriid bohtosiid luohkkálanjas.
Lærerens evne til å skape et tillitsfullt læringsmiljø med fokus på læringsbehov, samarbeidet med elevene og elevenes egenvurdering står øverst på forskernes liste over faktorer som bidrar mest til bedre læringsresultat hos elevene.
Oahpaheddjiid dáidu hábmet dorvvolaš oahppanbirrasa mas fokus lea oahppandárbbuide, ohppiid ovttasbargui ja ohppiid iežasárvvoštallamii, lea dutkiid mielas deháleamos bealit mat eanemusat váikkuhit buoret oahppanbohtosiidda ohppiid gaskkas.
Det er altså avgjørende hvordan læreren praktiserer prinsippene for god vurdering.
Lea nappo mearrideaddji mo oahpaheaddji praktisere buori árvvoštallama prinsihpaid.
Derfor skal lærere være spesielt oppmerksomme på å skape et tillitsfullt læringsmiljø.
Danne galget oahpaheaddjit leat erenoamáš áicilat hábmet dorvvolaš oahppanbirrasa.
Det betyr et læringsmiljø som retter oppmerksomheten mot elevenes læringsbehov og måloppnåelse for alle.
Dát mearkkaša oahppanbiras mas lea fuomášupmi ohppiid oahppandárbbuide ja buohkaid mihttoolahusaide.
Det skal være rom for å prøve og feile, og det skal oppleves trygt å fortelle hva man trenger å lære bedre.
Galgá leat geahččalan- ja muddenmunni, ja galgá leat oadjebasvuohta muitalit maid dárbbaša oahppat eanet.
Den nasjonale satsingen Bedre Læringsmiljø (BLM) fremhever at et godt og trygt læringsmiljø er en rettighet for elevene og en forutsetning for læring.
Nationála nákcabidjan Buoret Oahppanbiras (BLM) deattuha ahte buorre ja oadjebas oahppanbiras lea ohppiid vuoigatvuohta ja oahppama eaktu.
Bedre læringsmiljø omfatter god klasseledelse.
Buori oahppanbirrasii gullá buorre luohkkájođiheapmi.
Vurdering for læring bygger på kunnskapen og hovedpunktene i BLM.
Árvvoštallama oahpaheami várás vuođđun leat BLM’ máhttu ja váldočuoggát.
Ressurser og mer informasjon om god klasseledelse og godt læringsmiljø finnes på http://www.udir.no/Laringsmiljo/Bedre-laringsmiljo/.
Resurssat ja eanet dieđut buori luohkkájođiheami ja oahppanbirrasa birra leat dáppe: http://www.udir.no/Laringsmiljo/Bedre-laringsmiljo/.
Et trygt og tillitsfullt læringsmiljø er også viktig for dem som skal gjennomføre opplæringen.
Oadjebas ja dorvvolaš oahppanbiras lea maiddái dehálaš sidjiide geat galget oahpahit.
Lærere må oppleve at det er lov til å prøve og feile når de utvikler arbeidet med vurdering for læring.
Oahpaheaddjit fertejit dovdat ahte lea lohpi geahččalit ja meaddit go ovdánahttet árvvoštallanbarggu oahpaheami várás.
Tilbakemeldinger, kollegaveiledning og erfaringsdeling er viktige elementer for å skape en kultur for vurdering der læring står i sentrum.
Máhcaheamit, mielbargibagadallan ja vásáhuslonohallan leat dehálaš oasit hábmet árvvoštallanvieruid mas oahppan lea guovddážis.
Tilbakemelding og oppfølging på alle nivåer Forskning om skoleutvikling peker på at så vel rekrutteringen av skoleeiere og skoler som hvordan de involverer seg underveis, er viktig for utviklingen og eierskapet i utviklingsarbeidet, og dermed for resultatet.
Máhcaheapmi ja čuovvoleapmi buot dásiin Skuvlaovdáneami dutkamat čujuhit dasa ahte sihke skuvlaeaiggádiid ja skuvllaid besten ja dat mo dat servet áigodaga áigge leat dehálaččat ovdánahttinbarggu ovdáneapmái ja eaiggátvuhtii, ja nu maiddái bohtosii.
Aktiv medvirkning, tilbakemelding og oppfølging på og mellom alle nivåer er derfor sentrale prinsipper for alle involverte i satsingen.
Aktiivvalaš searvan, máhcaheapmi ja čuovvoleapmi buot dásiin leat danne guovddáš prinsihpat buohkaide geat leat mielde nákcabidjamis.
Skoleeiers ansvar for å vurdere kvalitet og måloppnåelse og for å følge opp disse vurderingene står i opplæringsloven § 13.10.
Skuvlaeaiggáda ovddasvástádus árvvoštallat kvalitehta ja mihttomearreolahusa ja čuovvolit dáid árvvoštallamiid čužžot oahpahuslágas § 13.10.
TALIS-undersøkelsenog OECDs rapport om evaluering og vurderingkonkluderer med at en svakt utviklet oppfølgingskultur er en særlig utfordring på alle nivåer i norsk skole, dvs. hvordan lærerne, skolelederne og skoleeiernivået følger opp og gir tilbakemelding på utvikling og prestasjoner hos elever og ansatte.
TALIS-iskkadeapmi ja OECD-raporta árvvoštallama birra konkluderejit ahte hejodit ovdánan čuovvolanvierut leat erenoamáš hástalussan buot dásiin norgga skuvllas, namalassii mo oahpaheaddjit, skuvlahálddahusat ja skuvlaeaiggátdásit čuovvolit ohppiid ja bargiid ovdáneami ja olahusaid ja addet máhcahusaid daidda.
Tilbakemeldinger berører to av prinsippene for underveisvurdering og er forskriftsfestet.
Máhcaheamit guoskkahit gaskaárvvoštallama guovtti prinsihpa ja leat nannejuvvon láhkaásahusas.
Skoleledere og lærere bør også få tilbakemeldinger fra sine ledere og kolleger på hvordan de jobber med vurdering.
Skuvlahálddahusat ja oahpaheaddjit berrejit maiddái oažžut máhcahemiid iežaset jođiheddjiin ja mielbargiin das mo árvvoštallet.
8. Nettressurser På nettsiden www.udir.no/vflfinnes informasjon og materiell om vurdering for læring.
8. Neahttaresurssat Neahttasiiddus www.udir.no/vfl leat árvvoštallamii oahpaheami várás dieđut ja materiálat.
Refleksjonsspørsmål, verktøy og filmer som viser eksempler på hvordan de fire prinsippene kan praktiseres i klasserommet, er noe av det som finnes på sidene.
Earret eará gávdná siidduin smiehttangažaldagaid, reaidduid ja filmmaid mat čájehit ovdamearkkaid mo dan njealji prinsihpa sáhttá praktiseret luohkkálanjas.
I tillegg er sluttrapportene fra tidligere puljer tilgjengelige på sidene sammen med forskningsrapporter og faglitteratur om vurdering.
Dasa lassin leat siidduin ovddeš joavkkuid loahpparaporttat oktan dutkanraporttain ja fágagirjjálašvuođain árvvoštallama birra.
Samisk opplæring - Gáldu
Sámi oahpahus - Gáldu
Samenes språklige og sosiale rettigheter
Movt váidit Sámi giella- ja sosiálavuoigatvuođat
Samisk opplæring
Áigeguovdilis gáldut
Elever som bor i samiske distrikt har rett til opplæring i samisk og opplæring på samisk.
Mánáin geat ásset sámi guovllus lea vuoigatvuohta oažžut sámegieloahpahusa ja buot eará oahpahusa sámegillii.
Samisk opplæring i samiske distrikt
Sámi oahpahus sámi guovllus
Samisk opplæring utenfor samiske distrikt
Sámi oahpahus olggobealde sámi guovllu
Private skoler
Priváhta skuvllat
Samisk kan være nordsamisk, lulesamisk eller sørsamisk.
Sámegiella sáhttá leat davvisámegiella, julevsámegiella dahje oarjelsámegiella.
Du kan lære samisk som førstespråk eller samisk som andrespråk.
Don sáhtát oahppat sámegiela vuosttašgiellan dahje nubbingiellan.
Læreplanen for samisk som førstespråk finnes her
Sámegiela vuosttašgiela oahpahusa oahppoplána gávnnat dáppe
Læreplanen for samisk som andrespråk finnes her
Sámegiela nubbingiela oahpahusa oahppoplána gávnnat dáppe
Elever som lærer samisk som førstespråk skal følge læreplanen " Norsk for elever med samisk som førstespråk " i norskfaget.
Mánát geat ohppet sámegiela vuosttašgiellan, galget čuovvut “ Dárogiella ohppiide geain lean sámegiella vuosttašgiellan - oahppoplána ”.
Den skal de følge både i grunnskolen og på videregående, så lenge de lærer samisk som førstespråk.
Dán sii galget čuovvut sihke vuođđoskuvllas ja joatkkaskuvllas nu guhká go sis lea sámegiel oahpahus.
Elever som får opplæring i samisk som andrespråk, følger ordinær læreplan for norskfaget, men er fritatt fra undervisning og vurdering i norsk sidemål.
Mánát geat ohppet sámegiela nubbingiellan, galget čuovvut dárogiela vuosttašgiela oahppoplána, muhto sii eai dárbbaš oahppat dárogiela siidogiela eaige dárbbat árvvoštallojuvvot das.
Elever som får opplæring i samisk som første- eller andrespråk, er unntatt fra kravet om fremmedspråk eller språklig fordypning, men har rett til å velge slik opplæring dersom de ønsker det.
Oahppi gii oažžu sámegiel oahpahusa ii leat geatnegahtton oahppat amasgiela dahje válljet giellačiekŋudanfága, muhto sus lea riekti válljet dakkár oahpahusa jus dan háliida.
Opplæringslovens kap. 6 omhandler samisk opplæring.
Oahpahuslága 6.kapihtalis čuožžu sámegiel oahpahusa birra.
Elever som bor i samiske distrikt har rett til å få opplæring i samisk og all annen opplæring på samisk.
Sámi guovllus lea ohppiin lea riekti oažžut sámegieloahpahusa ja buot eará oahpahusa sámegillii.
Elever som får opplæring i samisk som første- eller andrespråk, er unntatt fra kravet om fremmedspråk eller språklig fordypning, men har rett til å velge slik opplæring dersom de ønsker det.
Oahppi gii oažžu sámegiel oahpahusa ii leat geatnegahtten oahppat amasgiela dahje válljet giellačiekŋudanfága, muhto sus lea riekti válljet dakkár oahpahusa jus dan háliida.
Foreldre har rett til at all kontakt med skolen skjer på samisk (brev, informasjon, ukeplaner etc.) Det gjelder også når foreldre tar muntlig kontakt med skolen og f.eks. ved foreldremøter, foreldresamtaler etc.
Váhnemiin lea riekti gáibidit ahte buot gulahallan skuvllain (reivvet, diehtojuohkin, vahkkoplánat jna.) galgá leat sámegillii. Dát guoská maid go njálmmálaččat gulahallá skuvllain, ja váhnenčoahkkimiin, váhnenságastallamiin jna.
Samisk distrikt er de kommuner som har valgt å bli tospråklige kommuner med samisk og norsk som likestilte språk.
Sámi guovlu lea dat suohkanat mat leat mearridan ahte sámegiella lea ovttadássásaš dárogielain.
I opplæringsloven heter dette området for samiske distrikt.
Oahpahuslágas gohčoduvvo dát guovlu Sámi guovlun.
I sameloven heter dette området Forvaltningsområdet for samisk språk.
Sámelágas gohčoduvvo dát seamma guovlu fas Sámegiela hálddašanguovlun.
Hver samiske elev har rett til å få opplæring i samisk uansett hvor man bor i Norge.
Juohke sámi oahppis lea vuoigatvuohta oažžut sámegielas oahpu, vaikko gos orrot Norggas.
Denne retten følger det enkelte barn, og dersom foreldre krever opplæring i samisk, så er skoleeier pliktig til å ordne et slikt tilbud.
Dát riekti čuovvu eaŋkilmáná, ja jus váhnen gáibida sámegieloahpahusa, de galgá skuvla dan lágidit.
Dersom skolen ikke greier å finne samisklærer, så er skolen forpliktet til å gjennomføre samiskopplæring ved hjelp av alternative opplæringsformer.
Jus skuvla ii nagot gávdnat oahpaheaddji, de lea skuvla geatnegahtton čađahit sámegieloahpahusa molssaevttolaš oahpahusvugiid bokte.
En alternativ opplæringsform er fjernundervisning.
Okta molssaevttolaš oahpahusvuohki lea gáiddusoahpahus.
Da foregår opplæringen ved hjelp av videokonferanse.
Dalle gulahallaba oahppi ja oahpaheaddji video bokte.
Et annet alternativ er hospitering, da hospiterer eleven ved en samisk skole og får opplæring i samisk der.
Eará oahpahusvuohki lea hospiteren, dalle fitná oahppi muhtin sámi skuvllas ja oažžu doppe sámegiela oahpahusa.
Skoler som tilbyr undervisning i samisk kan få dekket ekstrautgiftene fra fylkesmannen.
Skuvllat mat fállet sámegieloahpahusa, sáhttet oažžut doarjaga fylkkamánnis gokčat liigegoluid maid oahpahus buktá.
Dersom det er minst 10 elever i en kommune utenfor samisk distrikt som krever undervisning på samisk, så er kommunen pliktig til å tilby det. Kommunen kan fritt velge på hvilken skole denne undervisningen skal gis.
Jus muhtin suohkanis olggobealde sámi guovllu leat unnimusat 10 oahppi geat gáibidit sámegillii oahpahusa, de lea suohkan geatnegahttán dan fállat, muhto suohkan sáhttá ieš mearridit guđe skuvlii bidjá dan oahpahusa.
Da skal elevene få undervisning på samisk i alle fag.
Dalle galget oahppit oažžut sihke sámegiela oahpahusa ja sámegillii oahpahusa buot eará fágain.
Kommunen er forpliktet til å opprettholde dette tilbudet så lenge det er minst 6 elever igjen i gruppa.
Dán fálaldaga lea suohkan geatnegahtton fállat nu guhká go leat unnimus 6 máná ain joavkkus.
Fylkesmannen i Finnmark koordinerer nordsamisk fjernundervisning.
Finnmárkku fylkkamánni koordinere davvisámegiel gáiddusoahpahusa.
Fylkesmannen i Nordland koordinerer sørsamisk og lulesamisk fjernundervisning.
Nordlándda fylkkamánni koordinere lullisámegiel ja julevsámegiel gáiddusoahpahusa.
Opplæringslovens kap. 6.omhandler samisk opplæring.
Oahpahuslága 6.kapihtalis čuožžu sámegiel oahpahusa birra.
På Sametingets hjemmesider finnes det mer informasjon om samisk opplæring.
Sámedikki siidduin gávnnat eambbo dieđuid sámi oahpahusa birra.
På Utdanningsdirektoratets hjemmesider finnes det mer informasjon om samisk opplæring, der finnes det også mer informasjon om fag- og timefordeling,
Oahpahusdirektoráhta siidduin gávnnat eambbo dieđuid sámi oahpahusa birra, doppe gávnnat maid dieđuid fága- ja diibmojuohkima birra,
Private skoler skal følge friskoleloven.
Priváhta skuvllat galget čuovvut friddjaskuvlalága.
Friskoleloven har ingen bestemmelse som pålegger skolene til å gi undervisning i samisk eller undervisning på samisk. Privatskolene kan imidlertid gjøre det dersom de ønsker.
Friddjaskuvla lágas ii leat makkárge mearrádus mii geatnegahttá sin addit oahpahusa sámegielas dahje sámegillii, muhto priváhta skuvllat sáhttet dan dahkat jus háliidit.
Friskolelova
Friddjaskuvlaláhka
Kunnskapsdepartementet igangsatte i oktober 2014 arbeidet med å revidere friskoleloven.
Oahpahusdepartemeanta lea 2014 golggotmánus álggahan barggu rievdadit friddjaaskuvllalága.
I den forbindelse har Sametinget sendt inn en høringsuttalelse hvor Sametinget krever styrkede rettigheter for samiske barn til undervisning i samisk også i privatskolene.
Dan oktavuođas lea Sámediggi sádden gulaskuddancealkámuša mas lea gáibidan ahte sámi mánáid vuoigatvuohta oažžut sámegiel oahpahusa maiddái priváhtaskuvllain nannejuvvo.
Sametinget har også krevd at det også i friskoleloven skal stå noe om de plikter som skoler har til å lære alle barna om den samiske befolkningen, samisk språk, samisk kultur og samfunnsliv.
Sámediggi lea maid gáibidan ahte maiddái friddjaskuvlalágas galgá čuožžut ahte priváhta skuvllat leat geatnegahtton oahpahit buot mánáide sámi álbmoga, sámi giela, kultuvrra ja servodateallima birra.
I dag finnes denne bestemmelsen bare i opplæringsloven.
Otne lea dát gáibádus dušše čállojuvvon oahpahuslágas.
Sametinget har krevd å få konsultere med Kunnskapsdepartementet om denne saken.
Sámediggi lea gáibidan beassat Oahpahusdepartemeanttain ráđđádallat dán ašši birra.
I juni 2015 rapporterte Sametingsrådet til Sametingets plenum at Kunnskapsdepartementet ikke har imøtekommet det kravet.
Geassemánus 2015 raporterii Sámediggeráđđi Sámediggái ahte departemeanta ii leat miehtan dasa.
Fag- og timefordeling I Norge bestemmes fag- og timefordelingen nasjonalt.
Norgga skuvllain lea fága- ja diibmojuohkin mearriduvvon našunála dásis.
Det sikrer at alle elever får like mye undervisning i alle fag.
Dat sihkkarastá ahte buot oahppit galget oažžut lihkka ollu oahpahusa buot fágain.
Skoler kan etter vedtatte regler tilpasse fag- og timefordelingen noe for å tilpasse opplæringen til lokale forhold.
Skuvllat sáhttet mearriduvvon vugiid mielde veahá rievdadit diibmologuid heivehan dihte oahpahusa báikkálaš diliide.
Fag- og timefordelingen er bestemt både for grunnskolen og den videregående skole.
Fága- ja diibmojuohkin lea mearriduvvon sihke vuođđoskuvlii ja joatkkaskuvlii.
Det er laget en egen fag- og timefordeling for læreplanen Kunnskapsløftet - samisk.
Máhttolokten - Sámegiella oahppoplánaide lea ráhkaduvvon sierra fága ja diibmojuohkin.
På Utdanningsdirektoratets sider finnes fag- og timefordelingen og mer informasjon om den.
Oahpahusdirektoráhta siidduin gávnnat fága- ja diibmojuohkima ja eambbo dieđuid dan birra.
Fag- og timefordeling og opplæring i samisk språk
Fága ja diibmojuohkin ja sámegieloahpahus
Barneskolen
Mánáidskuvllas
Elever på barneskoletrimmet som har opplæring i samisk skal ha minst 1562 timer i første- og andrespråket fordelt på minst 954 timer til førstespråket og minst 608 timer til andrespråket.
Oahppit mánáidskuvllas geain lea sámegieloahpahus galget oažžut unnimus 1562 diimmu vuosttaš- ja nubbingieloahpahusa. Diimmut galget juhkkojuvvot nu ahte oahppi oažžu unnimusat 954 diimmu vuosttašgieloahpahusa ja unnimus 608 diimmu nubbingieloahpahusa.
Dette er 190 timer mer enn ordinære elever har i norsk.
Dát lea 190 diimmu eambbo go ohppiin geain lea dušše dárogieloahpahus.
Skolen bestemmer hvordan de organiserer denne undervisningen.
Skuvla mearrida movt dat organisere dán liige oahpahusa.
Den kan skje ved at all samiskundervisning gis som et tillegg, det vil si at eleven da i løpet av barneskolen har undervisning i 190 timer mer enn elever som ikke leser samisk.
Skuvla sáhttá mearridit ahte buot dát 190 diimmu galget leat lassin eará diimmuide, dalle lea dábálaččat ohppiin sámegiel oahpahus maŋŋel go eará oahppit leat geargan skuvlabeivviin.
Skolen kan også velge å redusere undervisningstimene i andre fag for elever som leser samisk (ta i bruk lokale læreplaner).
Skuvla sáhttá maid unnidit diibmomeari eará fágain (de skuvla ráhkada báikkálaš oahppoplánaid main unnida muhtin eará fágain diibmomeari).