pere/sami_parallel huggingface dataset:
Kommunen har nå etter § 11-1 fått plikt til å utarbeide kommunal planstrategi minst én gang i hver valgperiode og vedta den senest innen ett år etter kommunestyrets konstituering .
Gielda lea dál § 11-1 vuođul geatnegahttojuvvon ráhkadit gieldda plánastrategiija uhcimusat oktii juohke válgaáigodagas ja dohkkehit dan maŋimusat jagi maŋŋá gielddastivrra konstituerema ( vuođđudeami ) .
Det er viktig at dette arbeidet starter tidlig etter at kommunestyret er konstituert .
Lea dehálaš ahte dát bargu álggahuvvo árrat maŋŋá gielddastivrra vuođđudeami .
Kommunal planstrategi skal omfatte kommunens strategiske valg knyttet til utviklingen av kommunesamfunnet .
Gieldda plánastrategiijas galget leat gieldda strategalaš válljemat gielddaservodaga ovddideami várás .
Det gjelder både langsiktig arealbruk , sektorenes virksomhet og en vurdering av kommunenes planbehov i valgperioden .
Dát guoská sihke guhkesáiggi areálageavaheapmái , surggiid doibmii ja gielddaid plánadárbbuid árvvoštallamii válgaáigodagas .
Strategien bør inneholde :
Strategiijas galgá leat :
redegjørelse for utviklingstrekk og utfordringer knyttet til samfunnsutvikling og miljø ,
daid ovddideami mihtilmasvuođaid ja hástalusaid čilgehus mat čatnasit servodatovddideapmái ja birrasii ,
drøfting av hovedtrekkene i en langsiktig arealstrategi ( prinsipper for romlig utvikling ) ,
mihtilmasvuođaid ságaškuššan guhkesáiggi areálastrategiijas ( lanjalaš ovddideami prinsihpat ) ,
vurdering av sektorenes planbehov , og
surggiid plánadárbbuid árvvoštallan , ja
vurdering av prioriterte planoppgaver og behovet for revisjon av kommuneplanens samfunnsdel og arealdel .
vuoruhuvvon plánabargamušaid árvvoštallan ja dárbu ođasmahttit gielddaplána servodatoasi ja areálaoasi .
Retningslinjer for langsiktig arealbruk skal inngå som del av strategien og danne basis for det mer konkrete arbeidet med kommuneplanens arealdel .
Guhkesáiggi areálageavaheami láiddanjuolggadusat galget leat oassin strategiijas ja leat vuođđun eanet konkrehta bargui gielddaplána areálaosiin .
Den langsiktige arealstrategien skal vise sammenhengen mellom framtidig samfunnsutvikling og arealbruk , og angi langsiktige utviklingsretninger i kommunen og områder for særlig utvikling og vern for å ivareta de arealhensynene som framgår av § 3–1 .
Guhkesáiggi areálastrategiija galgá čájehit boahttevaš servodatovddideami ja areálageavaheami gaskavuođa , ja čujuhit guhkesáiggi ovddidangeainnuide gielddas ja erenoamáš ovddideami ja suodjaleami surggiide fuolahan dihtii daid areáladeasttaid , mat bohtet ovdan §:s 3-1 .
Dersom situasjonen er oversiktlig , kan planstrategien gis et innhold og en behandling som tilfredsstiller kravene til planprogram for kommuneplanen .
Jus dilli lea čielggas , de sáhttá plánastrategiija oažžut dakkár sisdoalu ja meannudeami mii ollašuhttá gielddaplána várás plánaprográmma gáibádusaid .
Strategien må i slike tilfeller følge behandlingsreglene for planprogram i bestemmelsene om kommuneplan , jf. § 11-13 .
Dakkár diliin ferte strategiija čuovvut plánaprográmma meannudannjuolggadusaid mat leat gielddaplána mearrádusain , geahča § 11-13 .
For å få en bred forankring av strategien vil det være av betydning at synspunkter fra statlige og regionale organer , nabokommuner og befolkning på vurderingene og prioriteringene i strategien er kjent når kommunestyret skal fatte sitt vedtak .
Vai strategiijas lea viiddes čatnaseapmi , de lea dehálaš ahte stáhta ja regionála orgánaid , ránnjágielddaid ja álbmoga oainnut das mo strategiija ja vuoruheamit árvvoštallojuvvojit leat almmolaččat go gielddastivra galgá dahkat mearrádusas .
Det er derfor plikt til å innhente synspunkter fra statlige og regionale organer og nabokommuner .
Danne lea geatnegasvuohta háhkat stáhta ja regionála orgánaid ja ránnjágielddaid oainnuid .
Det gir også statlige og regionale myndigheter mulighet til å spille inn sine behov for kommunale planavklaringer i perioden .
Dat addá maid stáhta ja regionála eiseválddiide vejolašvuođa ovddidit dárbbuideaset oažžut čielggaduvvot gieldda plánaid áigodagas .
Det er opp til kommunen selv å bestemme hvordan synspunktene skal innhentes , men disse myndighetene bør ha reell mulighet til å fremme sine syn .
Gielda ferte ieš mearridit mo galgá háhkat oainnuid , muhto dáin eiseválddiin berre leat duohta vejolašvuohta ovddidit oainnuideaset .
Det er ikke adgang til å fremme innsigelse mot forslag til kommunal planstrategi .
Ii leat vejolaš ovddidit vuosttaldeami gieldda plánastrategiija evttohusa vuostá .
Prosessen rundt planstrategien må ses i sammenheng med om kommunen ønsker å legge opp til revisjon av kommuneplanen eller ikke .
Proseassa plánastrategiija oktavuođas ferte geahččat dainna gittalagaid ahte háliida go gielda ođasmahttit gielddaplána vai ii .
Tilsvarende vil en kommune som legger opp til en kommuneplanrevisjon , kunne bruke kommuneplanprosessen til grundigere diskusjoner og medvirkningsopplegg .
Seamma láhkai sáhttá gielda mii láhčá dili gielddaplána ođasmahttimii , geavahit gielddaplánaproseassa vuđolet digaštallamiidda ja mielváikkuheapmái .
Et vedtak om kommunal planstrategi bør omfatte kommunens eget planarbeid , og bistand til og oppfølging av private planer .
Gieldda plánastrategiija mearrádus berre fátmmastit gieldda iežas plánabarggu , ja veahki čuovvolit priváhta plánaid .
Vedtaket kan gjelde igangsetting av en fullstendig kommuneplanrevisjon eller begrense seg til revisjon av arealdelen og revidering eller utarbeiding av kommunedelplaner for bestemte sektorer eller tema .
Mearrádus sáhttá guoskat dievaslaš gielddaplána ođasmahttima álggaheapmái dahje ráddjejuvvot areálaoasi ođasmahttimii ja gielddaoasseplánaid ođasmahttimii dahje ráhkadeapmái dihto surggiide dahje fáttáide .
Det kan også gjelde igangsetting av viktige reguleringsplaner som oppfølging av strategien .
Dat sáhttá maid guoskat dehálaš muddenplánaid álggaheapmái nu go strategiija čuovvoleapmái .
Planstrategien kan bidra til forutberegnelighet om hvilke private planinitiativ som kan forventes å få positiv mottagelse .
Plánastrategiija sáhttá buoridit ovddalgihtii árvidahttivuođa das guđe priváhta plánaálgagat vurdojuvvojit oažžut positiivva vuostáiváldima .
Private planinitiativ vil likevel kunne fremmes uavhengig av planstrategien , og kan ikke avvises med henvisning til denne .
Priváhta plánaálgagat sáhttet dattetge ovddiduvvot sorjjasmeahttumit plánastrategiijas , eai ge sáhte hilgojuvvot dasa čujuhettiin .
Kommunal planstrategi har ingen direkte rettsvirkning i forhold til kommunens innbyggere , men gir føringer for det videre planarbeidet i kommunen .
Gieldda plánastrategiijas ii leat njuolgga riekteváikkuhus gieldda ássiid ektui , muhto bidjá láidestusaid gieldda viidáset plánabargui .
Selv om planstrategien f.eks. sier at en del av kommuneplanens arealdel skal tas opp til revisjon , kan grunneiere fortsette å bygge i medhold av gjeldende arealdel eller reguleringsplan i den utstrekning disse planene gir grunnlag for det .
Vaikke vel plánastrategiija omd. dadjá ahte oassi gielddaplána areálaoasis galgá ođasmahttojuvvot , de sáhttá eanaeaiggát joatkit huksema gustovaš areálaoasi dahje muddenplána vuođul nu guhká go dát plánat addet dan vejolašvuođa .
Kommunen må ev. legge ned midlertidig forbud mot tiltak etter § 13–1 for å hindre dette .
Gielda ferte vejolaččat mearridit gaskaboddasaš gildosa doaibmabijuid vuostá § 13-1 vuođul jus áigu hehttet dán .
Gjennom vedtak av kommunal planstrategi kan kommunen også ta stilling til om det er reguleringsplaner som bør oppheves eller endres i planperioden .
Gieldda plánastrategiija mearrideami bokte sáhttá gielda árvvoštallat berrejit go muddenplánat heaittihuvvot dahje rievdaduvvot plánaáigodagas .
Dette er et foreløpig varsel om slik oppheving .
Dát lea gaskaboddasaš dieđiheapmi dakkár heaittiheami birra .
Endelig vedtak må gjøres for den enkelte plan etter reglene i kapittel 12 .
Loahpalaš mearrádus ferte dahkkojuvvot juohke plánii kapihtal 12 njuolggadusaid vuođul .
Det kan gjelde gamle planer som er i strid med nasjonale føringer , for eksempel planer som åpner for uheldig bygging i strandsonen .
Dát sáhttá guoskat boares plánaide mat leat vuostálagaid nationála láidestusaiguin , ovdamearkka dihtii plánaide mat rahpet vejolašvuođa unohis huksemii gáddeavádagas .
Kommunen kan revidere planstrategien i løpet av perioden etter behov .
Gielda sáhttá ođasmahttit plánastrategiija áigodagas dárbbu mielde .
Planstrategien er ikke formelt bindende for kommunen og kan fravikes hvis det er gode grunner for det .
Plánastrategiija ii čana gieldda formálalaččat ja das lea vejolaš spiehkastuvvot jus leat buorit ákkat dasa .
Dersom kommunen ønsker å avlyse eller utsette en større planoppgave som inngår i planstrategien , bør dette skje gjennom endring av planstrategien der de ordinære prosessregler følges .
Jus gielda háliida bissehit dahje maŋidit stuorra plánabargamuša mii gullá plánastrategiijii , de dat berre dáhpáhuvvat plánastrategiija rievdadeami bokte mas dábálaš proseassanjuolggadusat čuvvojuvvojit .
Det er imidlertid ingen plikt til å foreta slik endring .
Dattetge ii leat mihkkege geatnegasvuođaid dahkat dakkár rievdadeami .
Kommunen kan likevel når som helst sette i gang nytt planarbeid ut over planstrategien .
Gielda sáhttá dattetge goas ihkinassii álggahit ođđa plánabarggu plánastrategiija olggobealde .
Avklaring av planbehovet vil da skje gjennom den ordinære planprosessen .
Plánadárbbu čielggadeapmi dáhpáhuvvá dalle dábálaš plánaproseassas .
7.7 Kommuneplan
7.7 Gielddaplána
Bestemmelsene i kapittel 11 i loven understreker at grunnlaget for beslutninger som gjelder framtidig utvikling av kommunen , skal skje med utgangspunkt i retningslinjer som er resultat av en samordnet avveiing der hensyn til den langsiktige miljø- og samfunnsutviklingen er vurdert .
Lága kapihtal 11 mearrádusat deattuhit ahte vuođđun daidda mearrádusaide mat gusket gieldda boahttevaš ovddideapmái , galget biddjojuvvot dakkár láiddanjuolggadusat mat leat vuolgán dákkár oktiiordnejuvvon vihkkedallamiin main deasta guhkesáiggi biras- ja servodatovddideapmái lea árvvoštallojuvvon .
De konkrete virkemidlene for dette framgår av de senere bestemmelsene for hver enkelt plantype .
Konkrehta váikkuhangaskaoamit dása bohtet ovdan maŋit mearrádusain mat leat juohke plánašlája várás .
Kommunen skal ha en samlet kommuneplan som omfatter samfunnsdel med handlingsdel og arealdel .
Gielddas galgá leat ollislaš gielddaplána mas lea mielde servodatoassi oktan doaibmaosiin ja areálaosiin .
Kommuneplanen skal ivareta både kommunale , regionale og nasjonale mål , interesser og oppgaver , og bør omfatte alle viktige mål og oppgaver i kommunen .
Gielddaplána galgá fuolahit sihke gieldda , regionála ja nationála ulbmiliid , beroštusaid ja bargamušaid , ja berre fátmmastit buot gieldda dehálaš ulbmiliid ja bargamušaid .
Den skal ta utgangspunkt i den kommunale planstrategien og legge retningslinjer og pålegg fra statlige og regionale myndigheter til grunn .
Gielddaplána vuolggasadjin galgá leat gieldda strategiija ja dat galgá bidjat vuođđun daid láiddanjuolggadusaid ja gohččosiid mat bohtet stáhta ja regionála eiseválddiin .
Det kan utarbeides kommunedelplan for bestemte områder , temaer eller virksomhetsområder .
Gielddaoasseplána sáhttá ráhkaduvvot dihto guovlluide , fáttáide dahje doaibmasurggiide .
Kommuneplanen skal ha en handlingsdel som angir hvordan planen skal følges opp de fire påfølgende år eller mer , og revideres årlig .
Gielddaplánas galgá leat doaibmaoassi mii čujuha dasa mo plána galgá čuovvoluvvot njealji boahttevaš jagi dahje eanet jagiid , ja ođasmahttojuvvot jahkásaččat .
Økonomiplanen etter kommuneloven § 44 kan inngå i handlingsdelen .
Ekonomiijaplána gielddalága § 44 vuođul sáhttá leat mielde doaibmaoasis .
Kommuneplanens samfunnsdel
Gielddaplána servodatoassi
Bestemmelsen i § 11-2 er ny i forhold til tidligere lov , og innfører begrepet kommuneplanens samfunnsdel om langsiktig kommuneplanlegging med bred samfunnsmessig tilnærming .
§ 11-2 mearrádus lea ođas ovddit lága ektui , ja váldá atnui doahpaga gielddaplána servodatoassi dakkár guhkesáiggi gielddaplánema birra mas lea viiddes servodatlaš lahkoneapmi .
Denne delen vil være sentral som premiss-setter for andre deler av den kommunale planleggingen .
Dát oassi lea guovddáš eaktudeaddji gielddaplánema eará osiide .
Innholdsmessig er det en tydeliggjøring av elementer i tidligere kommuneplanbestemmelser .
Sisdoalu dáfus dat čielggasmahttá osiid ovddeš gielddaplánamearrádusain .
Den bør inneholde en beskrivelse og vurdering av alternative strategier for samfunnsutvikling , sektorenes virksomhet og langsiktige arealbehov , og ta stilling til hvilken strategi kommunen vil legge til grunn .
Gielddaplána servodatoassi galgá meannudit guhkesáiggi hástalusaid , dás maiddái birrasii guoski hástalusaid ja hástalusaid mat čatnasit oppa gielddaservodaga oppalaš hábmemii , mihttomeriide ja strategiijaide ja gildii organisašuvdnan , surggiide ja dihto ulbmiljoavkkuide .
Hensikten med det siste er å beskrive sammenhengen mellom de langsiktige mål og strategier som trekkes opp i samfunnsdelen , og de fysiske konsekvensene .
Das berre leat servodatovddideami molssaeavttot strategiijaid válddahallan ja árvvoštallan , surggiid doaibma ja guhkesáiggi areáladárbu , ja dat berre árvvoštallat guđe strategiija gielda berre bidjat vuođđun .
Arealstrategien i den kommunale planstrategien vil være en viktig premiss for samfunnsdelen fordi den har betydning for utviklingen av samfunnstjenestene i kommunen .
Gieldda plánastrategiija areálastrategiija lea dehálaš eaktu servodatoassái go das lea mearkkašupmi gieldda servodatbálvalusaid ovddideapmái .
Kommuneplanens samfunnsdel skal samordne sektorenes planer .
Gielddaplána servodatoassi galgá oktiiordnet surggiid plánaid .
Den skal gi retningslinjer for gjennomføring av mål og strategier , både i den kommunale virksomheten og ved medvirkning fra andre offentlige organer og private .
Dat galgá addit láiddanjuolggadusaid ulbmiliid ja strategiijaid čađaheapmái , sihke gielddalaš doaimmas ja eará almmolaš orgánaid ja priváhtaid mielváikkuheami oktavuođas .
All kommunal sektorplanlegging bør være forankret i kommuneplanens samfunnsdel , ev. som kommunedelplanlegging på grunnlag av samfunnsdelen .
Buot gieldda suorgeplánen berre čadnojuvvot gielddaplána servodatoassái , vejolaččat gielddaoasseplánemin servodatoasi vuođul .
Kommuneplanens samfunnsdel vil være en viktig arena for samordning mellom den enkelte sektors utfordringer og prioriteringer og kommunens samlede utvikling .
Gielddaplánaid servodatoassi lea dehálaš arena gos iešguđet suorggi hástalusat ja vuoruheamit ja gieldda dievaslaš ovddideapmi oktiiordnejuvvojit .
Samfunnsdelen skal gi retningslinjer for sektorenes virksomhet .
Servodatoassi galgá addit njuolggadusaid surggiid doibmii .
Loven angir ikke nærmere hva slags retningslinjer som kan gis .
Láhka ii čujut lagabui guđe njuolggadusat sáhttet addojuvvot .
Dette bør kunne være tema for senere spesifikasjoner i forskrift og veiledning .
Dát berre leat fáddán maŋit áiggi spesifikašuvnnaide láhkaásahusain ja bagadusain .
Følgende punkter kan være et utgangspunkt for innholdet i retningslinjene i samfunnsdelen :
Čuovvovaš čuoggát sáhttet leat vuolggasadjin servodatoasi láiddanjuolggadusaid sisdollui :
langsiktige utfordringer i kommunesamfunnet
gielddaservodaga guhkesáiggi hástalusat
langsiktige utfordringer for sektorene enkeltvis og i samarbeid
guhkesáiggi hástalusat guđege suorggis ja daid ovttasbarggus
miljømessige utfordringer , vurdering av fysiske konsekvenser for planens utviklings- og vernestrategier , som grunnlag for arealplan
birrasii guoski hástalusat , fysihkalaš váikkuhusaid árvvoštallan plána ovddidan- ja suodjalanstrategiijaid ektui , vuođđun areálaplánii
prioriterte satsingsområder og områder for spesielle virkemidler
vuoruhuvvon áŋgiruššansuorggit ja erenoamáš váikkuhangaskaomiid suorggit
retningslinjer for handlingsprogram og økonomiplan
doaibmaprográmma ja ekonomiijaplána láiddanjuolggadusat
retningslinjer for kommunens planarbeid .
gieldda plánabarggu láiddanjuolggadusat .
Kommuneplanens arealdel §§ 11-5 til og med § 11-18 .
Gielddaplána areálaoassi § 11-5 rájes gitta § 11-18 rádjai .
85. Etter § 34-1 sjette ledd gjelder disse arealdelene og delplanene inntil de blir endret , men kommunen har plikt til å vurdere behovet for revisjon av sin arealdel i forbindelse med behandlingen av den kommunale planstrategien som kommunestyret er pliktig til å vedta det den senest innen ett år etter at kommunestyret er konstituert , jf. § 10-1 .
Eanaš gielddain lea areálaoassi gielddaplánii mii lea ráhkaduvvon phl. 85 mearrádusaid vuođul . § 34-1 guđát lađđasa vuođul gustojit dát areálaoasit ja oasseplánat dassážiigo dat rievdaduvvojit , muhto gielddas lea geatnegasvuohta árvvoštallat iežas areálaoasi ođasmahttindárbbu dan gieldda plánastrategiija meannudeami oktavuođas , maid gielddastivra lea geatnegahttojuvvon mearridit maŋimusat jagi maŋŋágo gielddastivra lea vuođđuduvvon , geahča § 10-1 .
Nedenfor er det redegjort kort for de bestemmelser i loven som setter rammene for kommuneplanens arealdel :
Vulobealde leat oanehaččat čilgejuvvon dat lága mearrádusat , mat bidjet rámmaid gielddaplána areálaoassái :
§ 11-5 som sier noe om hva en arealdel til kommuneplanen er og om plikten til å utarbeide slike planer .
§ 11-5 mii cealká juoidá dan birra mii gielddaplána areálaoassi lea ja geatnegasvuođa birra ráhkadit dakkár plánaid .
§ 11-6 som inneholder bestemmelsene som angir hvilke rettsvirkninger en gyldig vedtatt arealdel får .
§ 11-6 mii sisttisdoallá mearrádusaid mat muitalit guđe riekteváikkuhusat lágalaččat mearriduvvon areálaoasis leat .
§ 11-7 som angir de arealformål en arealdel kan inneholde og som i tilfelle skal vises på plankartet .
§ 11-7 mii válddahallá daid areálaáigumušaid mat sáhttet leat areálaoasis ja mat dalle galget čájehuvvot plánakárttas .
§ 11-8 som gir hjemmel for å vise hensynssoner som angir hvilke hensyn som skal tas ved utøvelsen av arealbruken .
§ 11-8 mii vuoigada čájehit daid deastaavádagaid , mat muitalit guđe deasttat galget fuolahuvvot areála geavaheamis .
Den sier også hvilke bestemmelser og retningslinjer som kan gis til den enkelte hensynssone for å sikre at hensynet blir ivaretatt .
Dat muitala maiddái guđe mearrádusat ja láiddanjuolggadusat sáhttet addojuvvot iešguđet deastaavádahkii sihkkarastin dihtii ahte deasta fuolahuvvo .
§ 11-9 som gir hjemmel til å gi generelle bestemmelser til planen som ikke behøver å være direkte knyttet til de enkelte arealer og arealformål .
§ 11-9 mii vuoigada addit daid oppalaš mearrádusaid plánii , mat eai dárbbaš leat njuolgga čadnojuvvon buođu areálaide ja areálaáigumušaide .
Slike bestemmelser skal avløse de kommunale vedtektene mange kommuner har gitt til pbl. .
Dakkár mearrádusat galget boahtit daid gielddalaš njuolggadusaid sadjái maid ollu gielddat leat addán phl.85:i .
§§ 11-10 og 11-11 som sier hvilke bestemmelser som kan gis til de arealformålene som angitt i § 11- 7 for å utfylle disse .
§§ 11-10 ja 11-11 mat dadjet guđe mearrádusat sáhttet addojuvvot daid areálaáigumušaide , mat leat almmuhuvvon §:s 11-7 dáid ollistan dihtii .
§ 11-12 til og med § 11-17 som inneholder regler om hvordan areadelen skal behandles for å bli gyldig .
§ 11-12 rájes § 11-17 rádjai mat sisttiset dollet njuolggadusaid das mo areálaoassi galgá meannuduvvot vai šaddá lágalažžan .
§ 11-18 som gir hjemmel for å begrense kommunens adgang til å endre en vedtatt arealdel
§ 11-18 mii vuoigada ráddjet gielddaid vejolašvuođa rievdadit dohkkehuvvon areálaoasi .
Innholdet i en arealdel vil variere fra kommune til kommune , men innenfor de valgmuligheter loen gir vil den vanligvis bestå av en kombinasjon av arealformål og hensynssoner vist på kart etter §§ 11-7 og 11-8 supplert med generelle bestemmelser etter § 11-9 og spesielle bestemmelser knyttet til de arealformål og hensynssoner som er valgt etter §§ 11-10 , 11-11 og 11-8 .
Areálaoasi sisdoallu molsašuddá gielddas gildii , muhto daid válljenmuniid siskkobealde maid láhka addá , das leat dábálaččat čájehuvvon kárttas areálaáigumušat ovttastuvvon deastaavádagaiguin §§ 11-7 ja 11-8 vuođul ja dasa leat vel lasihuvvon oppalaš mearrádusat § 11-9 vuođul ja sierra mearrádusat mat čatnasit daidda areálaáigumušaide ja deastaavádagaide , mat leat válljejuvvon §§ 11-10 , 11-11 ja 11-8 vuođul .
Når det gjelder kommentarer til de enkelte bestemmelser og eksempler på planframstilling og bestemmelser til planer vises til veiledning gitt på planlegging.no .
Mii guoská iešguđet mearrádusaid mearkkašumiide ja plánačilgehusaid ja plánamearrádusaid ovdamearkkaide , de čujuhuvvo bagadussii dás : planlegging.no .
7.8 Reguleringsplan
7.8 Muddenplána
Bestemmelsene om reguleringsplan er fordelt på 15 paragrafer :
Muddenplána mearrádusat juohkásit 15 paragráfii :
§ 12-1 definerer reguleringsplan og fastlegger når reguleringsplan skal utarbeides .
§ 12-1 definere muddenplána ja mearrida goas muddenplána galgá ráhkaduvvot .
Reguleringsplan kan utarbeides som områderegulering eller detaljregulering
Muddenplána sáhttá ráhkaduvvot guovlomuddemin dahje bienalaš muddemin .
§ 12–2 gjelder områderegulering og angir bruksområdet for denne planformen .
§ 12–2 guoská guovlomuddemii ja čájeha dán plánavuogi geavahanviidodaga .
§ 12-3 gjelder detaljregulering og angir bruksområdet for denne planformen .
§ 12-3 guoská bienalaš muddemii ja čájeha dán plánavuogi geavahanviidodaga .
§ 12-4 inneholder bestemmelsene om rettsvirkningen av reguleringsplan .
§ 12-4 sisttisdoallá mearrádusaid muddenplána riekteváikkuhusa birra .
§ 12-5 fastlegger hvilke arealformål en reguleringsplan kan inneholde .
§ 12-5 mearrida guđe areálaulbmiliid muddenplána galgá sisttisdoallat .
§ 12-6 gjelder bruken av hensynssoner i en reguleringsplan .
§ 12-6 guoská muddenplána deastaavádagaid geavaheapmái .
§ 12-7 angir hvilke bestemmelser som kan knyttes til en reguleringsplan .
§ 12-7 muitala guđe mearrádusat sáhttet čadnojuvvot muddenplánii .
§ 12-8 gir regler om oppstart av arbeidet med en reguleringsplan .
§ 12-8 addá njuolggadusaid muddenplánabarggu álggaheami birra .
§ 12-9 gir spesielle regler for oppstart av arbeidet med reguleringsplaner som kan får vesentlig virkning for miljø og samfunn , herunder om planprogram .
§ 12-9 addá sierra njuolggadusaid dakkár muddenplánabarggu álggaheami birra , mas lea mearkkašahtti váikkuhus birrasii ja servodahkii , dás maiddái plánaprográmma birra .
§ 12-10 inneholder reglene for behandling av reguleringsforslag .
§ 12-10 sisttisdoallá njuolggadusaid muddenplánaevttohusa meannudeami birra .
§ 12-11 har særlig regler for behandling av private reguleringsforslag ( detaljregulering ) .
§ 12-11 sisttisdoallá erenoamážit njuolggadusaid priváhta muddenevttohusaid birra ( bienalaš muddema birra ) .
§ 12-12 gjelder vedtak av reguleringsplan .
§ 12-12 guoská muddenplána dohkkeheapmái .
§ 12-13 har regler for behandling av plan hvor det er fremmet innsigelse .
§ 12-13 sisttisdoallá dakkár plánaid meannudannjuolggadusaid , maidda lea ovddiduvvon vuosttaldeapmi .
§ 12-14 gjelder endring av opphevings av reguleringsplan .
§ 12-14 guoská muddenplána heaittiheami rievdadeapmái .
§ 12-15 gir regler for felles behandling av reguleringsplanforslag og byggesøknad .
§ 12-15 addá njuolggadusaid muddenplánaevttohusa ja huksenohcama oktasaš meannudeami birra .
Loven bygger på en forutsetning om at det før det kan gjennomføres bygge- eller anleggstiltak av noen betydning skal utarbeides en reguleringsplan .
Lága vuođđun lea dat eaktu ahte ovdalgo sáhttá čađahuvvot huksen- dahje ráhkadusdoaibmabidju mas lea makkárge mearkkašupmi , de galgá ráhkaduvvot muddenplána .
Når det gjelder kommentarer til de enkelte bestemmelser og eksempler på planframstilling og bestemmelser til planer vises til veiledning gitt på planlegging.no .
Mii guoská kommeanttaide guđege mearrádussii ja ovdamearkkaide plánačilgehusaide ja plánamearrádusaide , de čujuhuvvo bagadussii dás : www.planlegging.no .
Særlig om private detaljreguleringer – frist for igangsetting av byggearbeider – adgang til fristforlengelse – behandling av søknad ( § 12-4 , fjerde ledd )
Erenoamážit priváhta bienalaš muddemiid birra – huksenbargguid álggaheami áigemeari birra – vejolašvuođa birra oažžut guhkiduvvot áigemeari – ohcanmeannudeami birra ( § 12-4 , njealját lađas )
Det innføres en fem – årsgrense for igangsetting av gjennomføring av detaljregulering som er fremmet med bakgrunn i et privat forslag .
Viđa jahkásaš rádjá biddjojuvvo dakkár bienalaš muddema álggaheapmái ja čađaheapmái , mii lea ovddiduvvon priváhta evttohusa vuođul .
Dersom et bygge- og anleggstiltak som hjemles i planen ikke er satt i gang innen fem år , kan det i utgangspunktet ikke gis byggetillatelse uten at det først fattes nytt planvedtak .
Jus dakkár huksen- ja ráhkadusdoaibmabidju mii lea vuoigaduvvon plánas , ii leat álggahuvvon viđa jagis , de ii sáhte álgojurdaga mielde addojuvvot huksenlohpi ovdalgo ođđa plánamearrádus lea dahkkojuvvon .
For slikt vedtak kreves ordinær planprosess etter §§ 12–9 til 12–11 .
Dakkár mearrádussii gáibiduvvo dábálaš plánaproseassa §§ 12–9 , 12-10 ja 12–11 vuođul .
Etter søknad fra tiltakshaver kan også planvedtaket forlenges med inntil to år av gangen , uten at det kreves ny planprosess .
Doaibmabiddji ohcama vuođul sáhttá maiddái plánamearrádus guhkiduvvot gitta guvttiin jagiin háválassii , almmá dan haga ahte gáibiduvvo ođđa plánaproseassa .
Videre vil gjennomføringsfristen på tre år for rammetillatelse gjelde for det konkrete tiltaket .
Viidáseappot gusto rámmalobi golmma jahkásaš čađahanáigemearri konkrehta doaibmabidjui .
Fristen på fem år vil imidlertid gjelde dersom den gitte rammetillatelsen ikke benyttes og det ev. fremmes ny søknad for et annet tiltak i planområdet .
Viđa jahkásaš áigemearri gusto dattetge jus addojuvvon rámmalohpi ii geavahuvvo ja jus vejolaččat ovddiduvvo ođđa ohcan eará doaibmabidjui plánaguovllus .
Dersom den finner grunnlag for det kan kommunen etter søknad fra tiltakshaver innvilge 2 års forlengelse av fristen samtidig med vedtak av planen .
Jus gielda gávdná vuođu dasa , de dat sáhttá doaibmabiddji ohcama vuođul guhkidit áigemeari guvttiin jagiin oktanaga plána dohkkehemiin .
Hvis kommunestyrets vedtak av en plan med gjennomføringsfirst blir påklaget , begynner fristen å løpe når klagen er avgjort .
Jus váidojuvvo gielddastivrra plánamearrádus mas lea čađahanáigemearri , de áigemearri lohkkojuvvo dan rájes go váidda mearriduvvo .
Søknad om forlengelse bør imøtekommes hvis det ikke tungtveiende grunner for å avslå .
Guhkidanohcamii berre mieđihuvvot go eai leat dehálaš ákkat hilgut dan .
En grunn kan være at tiltakshaver ikke kan legge fram noen rimelig begrunnelse for at tiltaket ikke er gjennomført og at det framstår som sannsynelig at det ikke vil bli gjennomført innen rimelig tid .
Ággan sáhttá leat ahte doaibmabiddji ii sáhte ovddidit govttolaš ákka das ahte doaibmabidju ii leat čađahuvvon ja ahte orru leamen nu ahte dat ii čađahuvvo govttolaš áiggis .
Felles behandling av reguleringsplanforslag og byggesøknad ( § 12-15 )
Muddenplánaevttohusa ja huksenohcama oktasaš meannudeapmi ( § 12-15 )
Behandling av plan- og byggesaken i felles prosess forutsetter samtykke både fra kommunen og forslagsstiller / tiltakshaver .
Plána- ja huksenášši meannudeapmi oktasaš proseassas eaktuda ahte sihke gielda ja evttoheaddji / doaibmabiddji mieđihit .
Utsender av arealplanforslaget er kommunen etter § 12–10 .
Areálaplánaevttohusa sáddejeaddji lea gielda § 12-10 vuođul .
For å rasjonalisere utsendelsen må kommunen sende varsel til de relevante rettighetshaverne også for byggesaken .
Sáddema rašonaliserema dihtii ferte gielda sáddet dieđáhusa guoskevaš vuoigatvuođaeaiggádiidda maiddái huksenáššis .
Uttalelsesfristen for begge saker kan ikke være kortere enn den som gjelder for plansaker , dvs. seks uker .
Cealkináigemearri goappašiid áššiin ii sáhte leat oanehet go dan mii guoská plánaáššiide , dm . guhtta vahku .
Likeledes bør kommunen være adressat for eventuelle protester og kommentarer .
Seamma láhkai berre gielda leat vejolaš vuosttaldemiid ja kommentáraid vuostáiváldi .
Dette slik at de varslede har ett sted å sende sine bemerkninger uavhengig om de formelt hører til plan- eller byggesaken .
Dat galgá leat nu danne vai vuoigatvuođalaččain geaidda lea sáddejuvvon dieđáhus , lea okta sadji gosa sáddet sin mearkkašemiid beroškeahttá das gulažit go dat formálalaččat plánaáššái vai huksenáššái .
Saksbehandlingsfristene for den kommunale behandling av planen gjelder også for byggesaken .
Áššemeannudanáigemearit gieldda plánameannudeapmái gustojit maiddái huksenáššái .
Det må fattes separate vedtak i byggesaken og plansaken .
Huksenáššis ja plánaáššis galget dahkkojuvvot sierra mearrádusat .
Formelt må planen vedtas før det kan gis byggetillatelse .
Formálalaččat ferte plána dohkkehuvvot ovdalgo huksenlohpi sáhttá addojuvvot .
7 Samisk språk
7 Sámegiella
De fleste av verdens språk er små , i den forstand at det er et forholdsvis lite antall mennesker som snakker dem .
Eanaš gielat máilmmis leat smávvát , dan áddejumis ahte leat unnán olbmot logu dáfus geat hállet daid gielaid .
Mindre enn 5 % av verdens språk ( noe over 200 ) kan kalles store språk , dvs. at språket har over 1 mill. brukere .
Vuollel 5 % máilmmi gielain ( badjelaš 200 ) sáhttet gohčoduvvot stuorra giellan , dat mearkkaša ahte gielas leat badjel 1 milj. geavaheaddji .
Halvparten av verdens talespråk har mindre enn 10 000 brukere , og en fjerdedel mindre enn 1000 brukere .
Bealis máilmmi hállangielain leat vuollel 10 000 geavaheaddji , ja njealjádas oasis vuollel 1000 geavaheaddji .
Små språk som bare snakkes i ett land er blant de mest utsatte i verden .
Smávva gielat , maid olbmot hállet duššefal ovtta riikkas leat eanemus uhkiduvvon .
Til og med de mest optimistiske beregningene viser at bare halvparten av dagens talespråk vil være livskraftige i år 2100 .
Velá buot buoremus buorredoaivvalaš meroštallamat čájehit ahte duššefal bealli dálá hállangielain leat ceavzimin jagis 2100 .
Når språk forsvinner , forsvinner også de kunnskapene som er lagret i språket .
Go giella jávká , dalle jávká maiddái diehtu ja máhttu maid giella sis ­doallá .
Europarådet og EU har erklært 2001 som Det europeiske språkåret .
Eurohparáđđi ja EU leat julggaštan jagi 2001 Eurohpalaš giellajahkin .
Målet er å skape mer bevissthet om det språklige mangfoldet i Europa .
Juksanmearrin lea oažžut olbmuid dihtomielalaččabun gielalaš eatnat ­geardáivuođa hárrái Eurohpás .
Samisk snakkes i fire land , og det er 10 ulike hoveddialekter / språk .
Sámegiela hállet njealji riikkas , ja das gávdnojit 10 iešguđetlágan váldosuopmana / giela .
Figur 7.1 viser hvor disse språkene / dialektene er / var i bruk .
Mii oai ­dnit govvosis 7.1 gos dát gielat / suopmanat geavahuvvojit / - jedje .
I Norge , Sverige og Finland er nordsamisk mest utbredt .
Norggas , Ruoŧas ja Suomas geavahuvvo davvisámegiella eanemus .
I Sverige og Norge er for øvrig sørsamisk og lulesamisk i bruk .
Ruoŧas ja Norggas geavahuvvo maiddái máttasámegiella ja julevsámegiella .
Antallet ume- og pitesamiskstalende er svært beskjedent , og språkene snakkes bare i Sverige .
Ubmi- ja bihtánsámegielagiid lohku lea oalle unni , ja dáid gielaid hállet duššefal Ruoŧas .
I Finland snakkes det enaresamisk og skoltesamisk , i tillegg til nordsamisk .
Suomas geavahuvvo anárašsámegiella ja goltásámegiella , lassin davvisámegillii .
I Russland er kildinsamisk mest utbredt , mens en svært liten andel eldre samer fortsatt snakker tersamisk .
Ruoššas geavahuvvo gielddasámegiella eanemus , muhto unna oasáš boarráset sápmelaččain hállet ain darj ­jisámegiela .
Akkalasamisk , som ble brukt i samme område som Kildin , er nærmest utdødd .
Áhkkilsámegiella , mii geavahuvvui seamma guovllus go darji , lea measta juo nohkan .
Figur 7.1 Kart over de samiske dialektenes tradisjonelle utbredelse
Govus 7.1 Kárta – sámi suopmaniid árbevirolaš lávdu
Samisk språk og kultur har de siste årene vært – og er i dag – i en revitaliseringsfase etter lang tid med undertrykkelse og fornorskning .
Sámi giella ja kultuvra lea maŋimuš jagiid leamaš – ja lea ain dálge – ođđasisvirkkosmuvvamin maŋŋil go guhkit áiggi lea deddojuvvon ja dáruiduvvan .
Aktiv og utvidet bruk av samisk språk er et svært viktig element i den videre utviklingen av samisk kultur .
Doaibmevaš ja viiddiduvvon sámegiela geavaheapmi lea hui deaŧalaš oassin sámi kultuvrra viidáset gárgedeamis .
Flere undersøkelser utført av Samisk språkråd , og en undersøkelse utført av Norsk institutt for by- og regionforskning ( NIBR ) for Kommunal- og regionaldepartementet ( se boks 7.1 ) , viser imidlertid at samelovens språkregler ikke følges opp i tilstrekkelig grad .
Moanat guorahallamat Sámi giellaráđi olis , ja okta guorahallan dahkkojuvvon Norsk institutt for by- og regionforskning ( Norgga gávpot- ja guovlodutkama instituhta ) bokte ( NIBR ) Gielda- og guovlodepartemeantta olis ( geahča stobe 7.1 ) , dattege čájehit ahte sámelága giellanjuolggadusat eai doarvái bures čuvvojuvvo .
Det er svært mange med samisk bakgrunn som har mistet språket eller som ikke har hatt mulighet til å lære å lese og skrive eget språk .
Leat hui ollu olbmot sámi duogážiin geat leat massán gielaset dahje geain ii leat leamaš vejolašvuohta oahppat lohkat ja čállit gielaset .
Befolkningen har fremdeles liten reell valgmulighet når det gjelder bruk av samisk eller norsk i kontakt med både statlige , regionale og kommunale offentlige etater .
­Veahkadagas lea ain dálge unnán duohta válljenmunni mii guoská sámegiela dahje dárogiela geavaheapmái go leat oktavuođas sihke stáhtalaš , guovlluguovdasaš ja gielddalaš almmolaš etáhtaiguin .
Det må også tilrettelegges bedre for voksenopplæring i samisk ( se kapittel 10 ) .
Galgá maiddái buorebut láhččojuvvot rávisolbmuidoahpaheapmi sámegielas ( geahča kap 10 ) .
Retten til å bruke , og få opplæring i eget språk , er en av de grunnleggende og viktigste rettighetene som er etablert for den samiske befolkningen .
Vuoigatvuohta geavahit , ja oažžut oahpaheami iežas gielas , lea okta dain vuđolaš ja deaŧalaččamus vuoigatvuođain mii sámi veahkadahkii lea ásahuvvon .
Mer enn 10 000 personer som kan snakke eller forstå samisk , kan ikke lese og skrive språket .
Badjel 10 000 olbmo , geat hállet dahje áddejit sámegiela , eai máhte lohkat ja čállit .
Tilbud om lese- og skriveopplæring for dem som kan snakke samisk er én utfordring .
Lohkan- ja čállinoahpahanfálaldat sidjiide geat máhttet hállat sámegiela lea okta hástalusain mat leat .
En annen utfordring er språkopplæringstilbud for alle dem med samisk bakgrunn som verken kan lese , skrive eller snakke samisk .
Nubbi eará hástalus lea giellaoahpahanfálaldat buohkaide sámi duogážiin geat eai máhte lohkat , čállit eaige hállat sámegiela .
Boks 7.10 Samisk språkråds språkbruksundersøkelse om situasjonen for samisk språk
Boksa 7.10 Sámi giellaráđi sámegiela dili giellageavahanguorahallan sámegielas
Samisk språkråd la i oktober 2000 fram en rapport om bruken av samisk språk .
Sámi giellaráđi bijai golggotmánu 1. 2000 ovdan raportta sámi giellageavaheamis .
Rapporten bygger på en språkbruksundersøkelse gjennomført i løpet av 1999 og 2000 i Finnmark og utvalgte kommuner i Troms , Nordland , begge Trøndelagsfylkene og Hedmark .
Raporta vuođđuduvvá giellageavahanguorahallamii mii čađahuvvui jagiin 1999 ja 2000 Finnmárkkus ja muhtun gielddain Romssas , Nordlánddas , goappaš Trøndelágafylkkain ja Hedmárkkus .
Undersøkelsen omhandler bruken av samisk språk blant privatpersoner , offentlige institusjoner , samiske organisasjoner og samiske bedrifter .
Guorahallan váldá ovdan ovttaskas olbmuid , almmolaš institušuvnnaid , sámi organisašuvnnaid ja sámi fitnodagaid sámegiela geavaheami .
Resultatene av undersøkelsen viser at det i de områdene undersøkelsen er foretatt er 17 % samiskspråklige , dvs. at ca. 25 000 personer er samiskspråklige , i den forstand at de kan følge med i en samtale på samisk .
Guorahallama bohtosat čájehit ahte guorahallojuvvon guovl . ­luin leat 17 % sámegielagat , dat mearkkaša sullii 25 000 olbmo leat sámegielagat , dan áddejumis ahte nagadit čuovvut ja áddet sámegielat sártnodeami .
53 % av de samiskspråklige både snakker , leser og skriver samisk .
53 % sámegielagiin sihke hállet , lohket ja čállet sámegiela .
Det vil si at mer enn 10 000 samiskspråklige ikke kan lese og skrive samisk .
Dat máksá ahte badjel 10 000 sámegielaga eai máhte lohkat ja čállit sámegiela .
Rapporten viser at undervisningen i samisk i grunnskolen har blitt utvidet , og tallet på barnehager med samiskspråklige tilbud har økt .
Raporta čájeha ahte vuođđoskuvllas lea sámegieloahpahus viiddiduvvon , ja mánáidgárddiid lohku , gos leat sámegielat fálaldagat , lea lassánan .
Likevel er det et meget stort behov for å gi tilbud til dem som ønsker å lære å lese og skrive samisk .
Dattege lea sakka stuorra dárbu addit fálaldaga sidjiide geat háliidit oahppat lohkat ja čállit sámegiela .
Rapporten foreslår tiltak i den forbindelse , blant annet språkutviklingsprogram .
Raporta evttoha doaibmabijuid dán oktavuođas , earret eará giellagárgedanprográmma .
7.1 Internasjonale forpliktelser
7.1 Riikkaidgaskasaš geatnegasvuođat
Den europeiske pakten om regions- eller minoritetsspråk ble vedtatt av Europarådet 5. november 1992 .
Eurohpalaš lihttu guovllu- ja veahádatgielaid birra dohkkehuvvui mearrádusa bokte Eurohparáđis skábmamánu 5. 1992 .
Til nå har 14 land ratifisert pakten , deriblant Norge , Sverige , Finland og Danmark .
Dássážii leat 14 riikka nannen ( ratifiseren ) lihtu , daid gaskkas leat Norga , Ruoŧŧa , Suopma ja Danmárku .
Samtykke til ratifikasjon ble for Norges del gitt ved kgl. res. av 1. oktober 1993 .
Mieđáhus nannemii addojuvvui Norgga beales gsl . res. bokte golggotmánu 1. 1993 .
Pakten trådte først i kraft 1. mars 1998 .
Lihttu bođii fápmui easkka njukčamánu 1. 1998. — uovvu ot. prp. nr. 60
Det følger av ot. prp. nr. 60 ( 1989–90 ) at språkreglene i sameloven blant annet bygger på utkastet til pakten som da allerede forelå .
( 1989–90 ) bokte ahte sámelága giellanjuolggadusat earret eará huksejit lihtu álgoevttohusa vuođul mii dalle juo lei gávdnamis .
Da Norge ratifiserte pakten , anså man de plikter som pakten medførte for allerede å være oppfylt , først og fremst ved samelovens språkregler .
Dalle go Norga nannii lihtu , lei oaidnu dat ahte geatnegasvuođat maid lihttu mielddisbuvttii , ledje juo devdojuvvon , vuosttažettiin sámelága giellanjuolggadusaid bokte .
Det er bare paktens del III som legger konkrete plikter på myndighetene .
Lihtus lea dušššefal oassi III mas leat konkrehta geatnegasvuođat eiseválddiide .
Norge ratifiserte paktens del III bare for samisk .
Norga nannii lihtu oasi III duššefal sámegiela oasis .
Formålet med pakten er å verne om minoritetsspråk , for på den måten å bevare en sammensatt og mangeartet europeisk kultur .
Lihtu ulbmilin lea suodjalit veahádatgielaid , ja dainna lágiin seailluhit seaguhus ja máŋggašlájat eurohpalaš kultuvrra .
Paktens artikkel 15 etablerer et rapporteringssystem som innebærer at statene periodevis skal legge fram en rapport om den politikken som er ført , og de tiltak som er gjort , på området pakten dekker .
Lihtu artihkal 15 ásaha raporterenvuogádaga mii sisdoallá ahte stáhtat galget ovdandivvut áigodatraporttaid dan politihka birra maid leat čađahan , ja doaibmabijuid birra maid leat bargan , dan duovdagis maid lihttu gokčá .
Norge la fram sin første rapport i 1999 .
Norga ovddidii su vuosttas raportta jagis 1999 .
Rapporten gjennomgås og granskes av en ekspertkomité fra Europarådet .
Eurohparáđi eks ­peartakomitea suokkarda ja guorahallá raportta .
Komitéen besøkte Norge i 2000 og møtte representanter for samene , nasjonale minoriteter og myndighetene .
Komitea oahppalattai Norgga jagis 2000 ja deaivvadii sámi , riikkagottálaš veahádagaid ja eiseválddiid ovddasteddjiiguin .
Komitéen legger frem en rapport til Europarådets ministerkomité om Norges oppfølging av pakten .
Komitea ovdandivvu raporttas Norgga lihttočuovvoleami birra Eurohparáđi ministtarkomiteai .
7.2 Nasjonale forpliktelser
7.2 Riikkagottálaš geatnegasvuođat
Reglene om samisk språk er prinsipielt og praktisk viktige for å ivareta samisk kultur .
Njuolggadusat sámi giela birra leat prinsihpalaččat deaŧalaččat sámi kultuvrra áimmahuššamii .
Fram til 1960-tallet var samisk kun et hjelpespråk i skolen .
Gitta 1960-loguide lei sámegiella dušše veahkkegiella skuvllas .
Det fantes ingen læreplaner og omtrent ingen bøker eller annet skolemateriell på samisk .
Eai gávdnon makkárge oahppaplánat ja ii báljo oktage girji eaige eará skuvlaávdnasat sámegillii .
Det var mange steder knyttet sanksjoner til å vise samiskhet offentlig .
Máŋgga sajis gulai ráŋggáštus dasa juos čájehii sápmelašvuođavuođa almmolaččat .
Selv om det ikke var direkte forbudt å bruke samisk i det offentlige rom , var det svært begrensede muligheter for dette .
Vaikko velá ii leange oalát gildojuvvon geavahit sámegiela almmolaš lanjas , de ledje hui gáržžiduvvon vejolašvuođat dasa .
Se for øvrig kapitlene 2 og 8 .
Geahča velá kapihttaliid 2 ja 8 .
7.2.1 Samelovens språkkapittel
7.2.1 Sámelága giellakapihtal
Reglene i samelovens kapittel 3 bygger på et grunnsyn om at samisk og norsk er likeverdige språk og skal være likestilte i nærmere angitte områder , jf. ot. prp. nr. 60 ( 1989–90 ) .
Sámelága kapihtal 3 vuođđuduvvá vuođđojurdagii ahte sámegiella ja dárogiella leat ovttaárvosaš gielat ja galget leat dássálaga lagabui čilgejuvvon guovllus , gč. ot. prp. nr. 60 ( 1989–90 ) .
Formålet er å legge forholdene til rette for videreutvikling og økt bruk av samisk .
Ulbmilin lea láhčit dili vai sámegiella sáhttá ovdánit ja geavaheapmi lassánit .
Loven skal videre sikre innbyggerne grunnleggende rettigheter vedrørende bruk av samisk .
Láhka galgá ássiide váfistit vuođđovuoigatvuođaid mat gusket sámegiela geavaheapmái .
Det er gitt en generell redegjørelse for språkreglene i bl.a. St.meld. nr. 52 ( 1992–93 ) Om norsk samepolitikk .
Lea giellanjolggadusaid oppalaš čilgehus ráhkaduvvon , ee. st. dieđ. nr. 52 ( 1992–93 ) Norgga sámepolitihka birra ( Om norsk samepolitikk ) .
Forvaltningsområdet for samisk språk omfatter kommunene Karasjok , Kautokeino , Nesseby , Porsanger og Tana i Finnmark og Kåfjord kommune i Troms .
Sámegiela hálddahanguovlu fátmmasta gielddaid Kárášjoga , Guovdageainnu , Unjárgga , Porsáŋggu ja Deanu Finnmárkkus ja Gáivuona Romssas .
Til grunn for dette lå et krav om at samisk språk måtte være forankret i et kjerneområde dersom det skulle ha muligheter for å bestå .
Dán gáibádusa vuođusin lei dat ahte sámegiella galgá leat čadnojuvvon sámi guovddášguvlui , juos das galgá leat ceavzinvejolašvuohta .
Kulturdepartementet understreket likevel at opprettelsen av forvaltningsområdet ikke betydde at det samiske språket ikke skulle styrkes i kommuner utenfor området .
Kultuvradepartemeanta deattuhii dattege ahte hálddahanguovllu ásaheapmi ii mávsse dan ahte sámegiella ii galgga nannejuvvot gielddain olggobealde dán guovllu .
De fleste bestemmelsene i samelovens språkkapittel er begrenset til forvaltningsområdet for samisk språk , mens andre ikke har slike geografiske begrensinger .
Sámelága giellakapihttala eanaš mearrádusat leat ráddjejuvvon sámegiela hálddahanguvlui , muhto fas earáin ii leat dákkár geográfalaš ráddjejupmi .
Enkelte bestemmelser retter seg særlig mot kommunene , mens andre gjelder også statlige og regionale myndigheter .
Muhtun mearrádusat mannet njulgestaga gielddaide , muhto fas earát gustojit maiddái stáhtalaš ja guovlluguovdasaš eiseválddiide .
Også statlige og regionale offentlige organer er forpliktet , for eksempel er det utvidet rett til bruk av samisk i rettsvesenet , og lover og forskrifter av særlig interesse for hele eller deler av den samiske befolkningen skal oversettes til samisk .
Maiddái stáhtalaš ja guovlluguovdasaš almmolaš orgánat leat geatnegahttojuvvon , ovdamearkka dihtii lea viiddiduvvon riekti geavahit sámegiela riekteeiseválddit ovddas , ja lágat ja láhkasásahusat mat erenoamážit gusket visot dahje muhtun oássái sámi álbmogis galget jorgaluvvot sámegillii .
Det er viktig å merke seg at bestemmelsene i samelovens språkkapittel er minimumskrav .
Deaŧalaš lea fuomášit ahte sámelága giellakapihttala mearrádusat leat aivvefal vuolimusdási gáibádusat .
Dette innebærer at alle offentlige organer oppfordres til å ta hensyn til brukere av samisk språk , også utover lovens regler .
Dat mielddisbuktá ahte almmolaš orgánat ávžžuhuvvojit vuhtiiváldit sámegiela geavaheddjiid , maiddái viidábut go láhkamearrádusat gáibidit .
Regjeringen vil sette i verk informasjonstiltak med sikte på å bedre kunnskapen om regelverket knyttet til samisk språk og om språklikestilling i offentlige organer ( se også kapittel 7.4 ) .
Ráđđehus áigu informašuvdnadoaibmabijuid álggahit dainna ulbmiliin ahte buoridit dieđu njuolggadusaid hárrái mat gusket sámegillii ja gielladásseárvui almmolaš orgánain ( geahča maiddái kapihttala 7.4 ) .
Samelovens § 3–11 slår fast at dersom et offentlig organ ikke følger bestemmelsene i kapittel 3 , kan det rettes klage mot nærmeste overordnede organ eller fylkesmannen når klagen angår kommunale og fylkeskommunale organer .
Sámelága § 3–11 dadjá ahte juos almmolaš organa ii čuovo kapihttala 3 mearrádusaid sáhttá sáddet váidaga lagamus bajit orgánii dahje fylkkamánnái dalle go váidda gusto gielddalaš ja fylkkagielddalaš orgánaide .
Til nå er det registrert relativt få klager .
Dássážii leat oalle unnán váidagat logahallojuvvon .
Fylkesmannen i Finnmark har imidlertid mottatt en sak vedrørende lovlighetskontroll .
Finnmárkku fylkkamánni lea dattege vuostáváldán ovtta ášši mii guoskkai lágalašvuođa dárkkisteapmái .
Dette gjaldt Tana kommunes ansettelsesreglement , der det var satt krav til kunnskaper både i samisk og i norsk ved ansettelse i kommunale stillinger .
Dat guoskkai Deanu gieldda virgáibidjannjuolggadusaide , mas gáibiduvvui sihke sámegiela ja dárogiela máhttu virgáibidjamis gielddalaš virggiide .
Saken ble vurdert av Justisdepartementet som mente at bestemmelsene i ansettelsesreglementet ikke er i strid med arbeidsmiljølovens § 55 A , 2. ledd .
Justiisadepartemeanta árvvoštalai ášši ja oaivvildii ahte virgáibidjannjuolggadusat eai leat vuostálaga bargobiraslágain § 55 A , 2. lađas .
7.2.2 Opplæring i samisk
7.2.2 Oahpaheapmi sámegielas
I henhold til samelovens § 3–8 har enhver rett til opplæring i samisk .
Sámelága § 3–8 vuođul lea juohkehaččas vuoigatvuohta oažžut sámegieloahpaheami .
Samelovens § 3–7 gir rett til permisjon med lønn for tilsatte i et lokalt eller regionalt offentlig organ i forvaltningsområdet .
Sámelága § 3–7 addá vuoigatvuođa oažžut virgelobi bálkkáin virggehasaide hálddahanguovllu báikkálaš ja guovlluguovdasaš almmolaš orgánain .
Det er en forutsetning at organet har behov for slik kunnskap .
Eaktun lea ahte orgána dárbbaša dán gelbbolašvuođa .
Det kan dermed synes enkelt for tilsatte i offentlige etater å få permisjon med lønn for samiskopplæring .
Nu orruge leamen álki almmolaš etáhtaid virggehasaide oažžut virgelobi bálkkáin váldit oahpu sámegielas .
Det er likevel mye som tyder på at disse bestemmelsene ikke fungerer etter lovens intensjon .
Dattege leat ollu čujuhusat dan guvlui ahte dát mearrádusat eai doaimma lága ulbmila mielde .
Sametinget mener at § 3–8 og dens forskrifter kun gjelder for nordsamisk , for enkelte samiskkurs og for opplæringsorganisasjonene .
Sámediggi oaivvilda ahte § 3–8 ja dan láhkaásahusat duššefal gustojit davvisámegillii , soames sámegielkurssaide ja oahpahusorganisašuvnnaide .
Det må settes i gang tiltak som gjør at lovens intensjon om at enhver har rett til opplæring i samisk , oppfylles .
Fertejit álggahuvvot doaibmabijut maiguin ollašuvvá lága ulbmil dan hárrái ahte juohkehaččas lea vuoigatvuohta sámegiela oahpaheapmái .
Det må tilrettelegges bedre for at voksne kan få opplæring i samisk .
Galgá buorebut láhččojuvvot vai rávisolbmot sáhttet oažžut oahpaheami sámegielas .
Det er Kirke- , utdannings- og forskningsdepartementet som har forskriftsmyndighet på dette området .
Dán suorggis lea Girko- , oahpahus- ja dutkandepartemeanttas láhkaásahusváldi .
7.3 Tospråklighet i kommuner og fylkeskommuner
7.3 Guovttegielat gielddat ja fylkkagielddat
Beslutninger fattet på kommunalt og fylkeskommunalt nivå har stor betydning for mulighetene til å opprettholde og utvikle samisk kultur .
Mearrádusat mat dahkkojuvvojit gielddalaš ja fylkkagielddalaš dásis mearkkašit ollu sámi kultuvrra seailluhan- ja gárgedanvejolašvuođaide .
Om de sentrale linjene i samepolitikken skal kunne få ønsket gjennomslag og effekt , avhenger i stor grad av om overordnede mål får tilstrekkelig forankring i lokal og regional politikkutvikling .
Jearaldagas sajáiduvvetgo ja doibmetgo sávahahtti bevttolaččat sámepolitihka guovddáš linját , lea gitta das ahte bajit juksanmearit čadnojuvvojit doarvái vuđolaččat báikkálaš ja guovlluguovdasaš politihkkahábmemii .