pere/sami_parallel huggingface dataset:
Ombudene har særlig fokus på å bistå de som trenger det mest.
Áittardeaddjit bidjet earenoamáš fuomášumi veahkehit sin geat dárbbašit eanemus veahki.
Vi møter pasienter og brukere innenfor alle aldersgrupper og innen alle typer av helse- og omsorgstjenester.
Mii deaivat pasieanttaid ja geavaheddjiid buot ahkejoavkkuin ja buot lágan dearvvašvuođa- ja fuollabálvalusain.
Det gjør inntrykk når en enslig far til et lite barn har opplevd å få rasert avlastningstilbudet sitt uten lovlig grunn.
Dat millii čuohcá go unna mánáža oktoáhčči lea vásihan ahte helpenfálaldat lobihemiid lea oalát hedjonan.
Det gjør inntrykk når en eldre kvinne utrykker sterk redsel for hva som vil skje med henne dersom de ansatte i tjenestene skulle finne ut at hun har kontaktet pasientombudet.
Dat millii čuohcá go vuoras nisu muitala sus lea duohta ballu mii suinna dáhpáhuvvá jus bálvalusaid bargit fuobmájit son lea váldán oktavuođa pasieantaáittardeddjiin.
Det er fare for at de som ikke kjenner til og benytter et stadig mer komplekst regelverk ikke får de tjenester de har krav på.
Lea várra ahte sii geat eai dovdda eaige ane álelassii váddáset njuolggadusčállosa, eai oaččo bálvalusaid maidda sis lea riekti.
Regelforståelse og rettighetskompetanse blant tjenesteyterne er også variabel og ofte for dårlig.
Bálvalusfálliin maid rievddada ja dávjá maid lea beare heittot njuolggadusipmárdus ja vuoigatvuođagelbbolašvuohta.
Denne årsrapporten vil derfor ha særlig fokus på å synliggjøre hvor viktig det er at pasienter, brukere og tjenesteytere får økt kjennskap til pasientrettigheter.
Dát jahkeraporta danin bidjá earenoamáš fuomášumi čalmmustahttit dan man dehálaš lea ahte pasieanttat, geavaheaddjit ja bálvalusfállit ožžot eanet dieđuid pasieantavuoigatvuođaid birra.
Samtidig er det viktig at befolkningen kjenner til pasient- og brukerombudsordningen og slik at de kan benytte vår kompetanse.
Seammás lea dehálaš ahte álbmot diehtá pasieanta- ja geavaheaddjiáittardeaddjiortnega birra ja nu ahte sii sáhttet atnit min gelbbolašvuođa.
Vi kan være den støttespilleren som trengs.
Mii sáhttit leat dat veahkeheaddji mii dárbbašuvvo.
Lisa Refsnes Leder for pasient- og brukerombudenes arbeidsutvalg og ombud
Lisa Refsnes Pasieanta- ja geavaheddjiidáittardeddjiid bargolávdegotti jođiheaddji ja Sogn ja
Alle kommuner bør tilby forebyggende hjemmebesøk til eldre over 80 år som ikke allerede mottar helse- og omsorgstjenester.
Buot suohkanat berrejit fállat eastadeaddji ruovttufitnama vuorrasiidda badjel 80 jagi geat eai juo vuostáiváldde dearvvašvuođa- ja fuollabálvalusaid.
Det bør gjennomføres et kompetanseløft på pasient- og brukerrettigheter blant ansatte i helse- og omsorgstjenestene.
Dearvvašvuođa- ja fuollabálvalusain berre pasieanta- ja geavaheaddjivuoigatvuođain čađahuvvot gealbolokten.
Pasienter bør tilbys kopi av henvisninger, epikriser og prøvesvar.
Pasieanttaide berre fállat kopiija čujuhusain, epikriissain ja iskkusvástádusain.
Det bør gjennomføres tiltak for å bedre kompetanse på bruk av tolk, slik at helsetjenestens ansvar for å bestille tolk ved behov etterleves.
Berrejit čađahuvvot doaimmat maiguin buorida gelbbolašvuođa atnit dulkka, nu ahte dearvvašvuođabálvalusa ovddasvástádus doahttaluvvo diŋgot dulkka go lea dárbu.
Ungdom mellom 16 og 18 år bør fritas for å betale egenandel hos fastlegen.
Nuorat gaskal 16 ja 18 jagi eai berre dárbbašit máksit iežasoasi fástadoaktárii.
Utskrivingssamtaler bør være en selvfølgelig avslutning på ethvert sykehus opphold.
Olggosčálihanságastallan berre leat diehttelas loahpaheapmi juohke buohcciviesu orruma maŋŋel.
Du finner oss i hele landet:
Don gávnnat min miehtá riikkas:
HAMMERFEST
HÁMMÁRFEASTA
TROMSØ
ROMSA
BODØ
BÅDÅDDJO
arbeide med enkeltsaker hbidra til kvalitetsforbedringer i helse- og omsorgstjenesten
bargat ovttaskasáššiiguin hveahkehit kvaliteahta buorideame dearvvašvuođa- ja fuollabálvalusas
Rundt 15 200 personer tok kontakt med pasient- og brukerombudene i 2017 og totalt dreide det seg om 18 100 ulike problemstillinger knyttet til helse- og omsorgstjenestene.
2017:s sullii 15 200 olbmo válde oktavuođa buhcciid- ja geavaheddjiidáittardeddjiiguin ja obbalaččat ledje 18 100 iešguđetlágan áššečuolmma dearvvašvuođa- ja fuolahusbálvalusa dáfus.
Dette er en saksøkning i forhold til tidligere år.
Dát lea lassáneapmi ovddeš jagiid ektui.
Sakstyper hos pasient- og brukerombudene
Sakstyper hos pasient- og brukerombudene
Utenfor mandat 8 %
Utenfor mandat 8 %
Forespørsler 14 %
Forespørsler 14 %
Kommunal helse og omsorgstjeneste 32 %
Kommunal helse og omsorgstjeneste 32 %
Spesialisthelsetjeneste 46 %
Spesialisthelsetjeneste 46 %
Forespørsler i dette diagrammet er henvendelser som ikke er knyttet til et konkret tjenestested.
Dán diagrámmas leat jearaldagat oktavuođaváldimat mat eai gula konkrehta bálvalusbáikái.
For eksempel et generelt spørsmål om hvilke regler som gjelder for innsyn i journal.
Ovdamearkka dihte dábálaš gažaldat dan birra makkár njuolggadusat gustojit journála geahčadeapmái.
Saker i kategoriene spesialisthelsetjeneste og kommunal helse- og omsorgstjenester er saker der pasient eller bruker ikke er fornøyd med håndteringen til et bestemt tjenestested.
Spesialistadearvvašvuođabálvalusa ja suohkanlaš dearvvašvuođa- ja fuollabálvalusaid kategoriijaid áššit leat áššit main pasieanta dahje geavaheaddji ii leat duhtavaš vásedin bálvalusbáikki gieđahallamiin.
For eksempel at pasienten ikke får innsyn i journal av sin fastlege.
Ovdamearkka dihte ahte fástadoavttir ii atte pasientii lobi geahčadit iežas journála.
ta opp saken direkte med tjenestestedet, gi tilbakemelding eller be om et dialogmøte
váldit bajás ášši njuolga bálvalusbáikkiin, addit ruovttoluottadieđu dahje bivdit gulahallančoahkkima
klage til fylkesmannen
váidit fylkkamánnái
søke erstatning fra Norsk pasientskadeerstatning
ohcat buhtadusa Norgga pasieantavahátbuhtadusas
For å få til slike løsninger er det avgjørende at ombudene reiser rundt der folk bor og der tjenestene gis.
Áittardeaddjit fertejit fitnat báikkiin gos olbmot ásset ja gos bálvalusat addojit vai olahit dákkár čovdosiid.
Arbeidet med å få til kvalitetsforbedringer i tjenestene
Bargu oažžut kvalitehtabuoridemiid bálvalusain
Vi gir viktige tilbakemeldinger innenfor det aktuelle tjenesteområdet, og blir benyttet som rådgivere med et «utenfra-blikk».
Mii addit dehálaš ruovttoluottadieđuid guoskevaš bálvalussuorggis, ja min geavahit rávvejeaddjin “bealátkeahtes čalmmiiguin”.
Ombudene har årlige møter med helseforetakene, fylkeslegene, Statens helsetilsyn, Norsk pasientskadeerstatning og andre myndigheter som bidrar til nyttig og viktig kunnskapsdeling.
Áittardeddjiin leat jahkásaš čoahkkimat dearvvašvuođadoaimmahagaiguin, fylkkadoaktáriiguin, Stáhta dearvvašvuođabearráigeahčuin, Norgga pasieantavahátbuhtadusain ja eará eiseválddiiguin mat veahkehit ávkkálaš ja dehálaš máhttojuohkimiin.
Pasient- og brukerombudene bidrar også med høringsuttalelser innen vårt arbeidsområde.
Pasieanta- ja geavaheddjiidáittardeaddjit veahkehit min maid bargosuorggi gulaskuddancealkámušaiguin.
Vi holder foredrag for brukerorganisasjoner, ansatte på sykehus og i kommunale tjenester, studenter, elever, innvandrere på introduksjonskurs, kommunale råd, pensjonistforeninger, politiske og administrative utvalg.
Mii logaldallat geavaheddjiidorganisašuvnnaide, buohcciviesuid ja suohkanlaš bálvalusaid bargiide, studeanttaide, ohppiide, sisafárrejeddjiide oahpistankurssain, suohkanlaš ráđiide, pensionistaservviide, politihkalaš ja hálddahuslaš lávdegottiide.
I den utadrettede virksomheten får vi mye kunnskap om hvordan tjenestene erfares.
Searvválaš doaimmas oažžut mii ollu máhtolašvuođa dan birra mot bálvalusat vásihuvvojit leame.
Under Arendalsuka arrangerte ombudene frokostmøtet «Pasientrettigheter, gir de like rettigheter til alle?
Arendal - vahkkus dolle áittardeaddjit iđitborramuščoahkkima “Pasieantavuoigatvuođat, addetgo dat seamma vuoigatvuođaid buohkaide?
» Vi hadde også stand og deltakelse på flere andre arrangementer.
” Mis lei maid diehtojuohkinbeavdi ja mii searvvaimet máŋga eará doaluide.
Årsaker til at ombudene ble kontaktet om et tjenestested i 2017
Sivat manin áittardeddjiiguin válde oktavuođa bálvalusbáikki birra 2017:s
Over halvparten av henvendelsene som er knyttet til tjenestestedene dreide seg om misnøye med selve utførelsen av tjenesten.
Badjel bealli oktavuođaváldimiin main leat duhtameahttumat bálvalusbáikkiiguin gullet dasa mot bálvalus čađahuvvo.
Pasient eller bruker opplevde at tjenestene ikke var forsvarlige eller omsorgsfulle, eller det ble stilt spørsmål ved om tjenestene var i tråd med god praksis.
Pasieanta dahje geavaheaddji vásihii ahte eai lean dohkálaš dahje fuolalaš bálvalusat, dahje biddjui gažaldat čuvvo go bálvalusat buori geavada.
I denne kategorien finner vi for eksempel saker om feilbehandling, påført skade, mangelfulle henvisninger, språk problemer eller lite omsorgsfull hjelp.
Dán kategoriijas gávdnat ovdamearkka dihte áššiid dakkáriid go boasttudikšumiid, dikšovahágiid, váilevaš čujuhusaid, giellaváttisvuođaid dahje unnán fuolalaš veahki.
26 prosent av henvendelsene var knyttet til rettigheter.
26 proseantta oktavuođaváldimiin gulle vuoigatvuođaide.
Som oftest var det mistanke om brudd på pasient- og brukerrettigheter.
Dávjjimus várohusat ledje ahte pasieanta- ja geavaheaddjivuoigatvuođat leat rihkkojuvvon.
I denne kategorien finner vi for eksempel avslag på søknader om tjenester, fristbrudd, innsyn i journal, eller at retten til medvirkning og informasjon for pasienter og brukere ikke er overholdt.
Dán kategoriijas gávdnat ovdamearkka dihte hilgumiid go leat ohcan bálvalusaid, áigemeari rihkkumiid, journála geahčademiid, dahje ahte eai leat doahttalan ahte pasieanttain ja geavaheddjiin lea vuoigatvuohta searvat ja oažžut dieđuid.
17 prosent av henvendelsene identifiserte vi som svikt i systemer som er laget for å ivareta pasientsikkerhet og flyt i pasientbehandling.
17 proseantta oktavuođaváldimiin mii identifiseret váilin vuogádagain mat leat ráhkaduvvon fuolahit pasieantasihkarvuođa ja pasieantadivššu jotkkolašvuođa.
Henvendelsene gjaldt tjenestestedets organisering og rutiner.
Oktavuođaváldimat gulle bálvalusbáikki organiseremii ja bargodábiide.
For eksempel mangelfull tilgjengelighet, samhandling mellom etater, saksbehandlingstid eller annen rot og sommel i saksbehandling.
Ovdamearkka dihte váilevaš beasatlašvuohta, ovttasdoaibman etáhtaid gaskkas, áššemeannudanáigi dahje eará moivi ja ájehallamat áššemeannudeamis.
Informasjon
Diehtojuohkin
I svært mange henvendelser, og i alle tre kategoriene, fant ombudene elementer av mangelfull eller dårlig informasjon.
Hui ollu oktavuođaváldimiin, ja buot golmma kategoriijas, gávdne áittardeaddjit váilevaš dahje heajos diehtojuohkinbeliid.
God og hensiktsmessig kommunikasjon mellom helsepersonell og de som mottar tjenestene, inkludert deres pårørende, er avgjørende for pasientsikkerheten.
Pasieantadorvvolašvuohta lea mearrideaddjin buori ja ulbmilaš gulahallamii dearvvašvuođabargiid ja sin geat ožžot
Om å klage, kunnskap og kompetanse
Váidima birra, máhttu ja gelbbolašvuohta
Både brukere og tjenestene har felles mål om gode helse- og omsorgstjenester.
Geavaheddjiid ja bálvalusaid oktasaš mihttu lea ahtte galget buorit dearvvašvuođa- ja fuollabálvalusat.
I slikt kvalitetsarbeid er tilbakemeldinger fra brukerne nødvendig.
Dakkár kvalitehtabarggus dárbbaša ruovttoluottadieđuid geavaheddjiin.
Å gi beskjed når det foreligger svikt eller urett er slik sett en del av en kollektiv dugnadsinnsats.
Addit dieđu go gávdno váili dahje vearrivuohta lea nu dáfus oassin kollektiivvalaš álbmogassii áŋgiruššamis.
Mange er likevel redde for å gi beskjed.
Ollugat liikká ballet addimis dieđu.
Flere er redde for represalier i form av dårligere behandling eller å få stempel som «vanskelig».
Ollugat ballet mávssaheamis nu ládje ahte ožžot heajubut divššu dahje steampila sii leat “iešláganat”.
Samtidig er inntrykket at tjenestene møter negative tilbakemeldinger på en bedre måte enn brukerne frykter.
Seammás lea govva nu ahte bálvalusat dustejit negatiivvalaš ruovttoluottađieđuid buoret lágiin go dan maid geavaheaddjit ballet.
Det er sjelden ombudene mottar henvendelser fra pasienter eller brukere som mener de har fått et dårligere tilbud, eller har blitt møtt på en ufin måte fordi de har klaget.
Pasieanttat dahje geavaheaddjit hárve oktavuođa váldet áittardeddjiiguin go oaivvildit sii leat ožžon heajubut fálaldaga, dahje sin lea unohasat vuostáiváldán go sii leat váidán.
En slik måte å møte en klage på vil selvsagt være uholdbar.
Diehttelas ii leat dohkálaš váidagiid dustet dakkár vugiin.
Det er altså ikke oppførselen til tjenesteyterne ved mottak av en klage som bekymrer ombudet, men selve saksbehandlingen.
Nappo ii leat bálvalusfálliid láhtten váiddavuostáiváldimis mii vuorjašuhttá áittardeaddji, muhto iešalddis áššemeannudeapmi.
Her ser vi mye kunnskapsløshet.
Dáppe oaidnit ollu máhtuhisvuođa.
Både ansatte og ledere har for lite kompetanse på regelverk og rettigheter.
Bargiin ja jođiheddjiin lea beare unnán gelbbolašvuohta njuolggadusčállosa ja vuoigatvuođaid birra.
Helsebyråkrati brukes som et skjellsord.
Dearvvašvuođabyrokratiija adno cielossátnin.
Konsekvensen blir at viktige rettsikkerhetsgarantier misforstås eller avfeies som formålsløs skrivebordjuss.
Váikkuhussan šaddá ahte dehálaš riektesihkarvuođadáhkádusat boastut ipmirduvvojit dahje duššin dahkkojit árvvoheames čállinbeavdejuridihkkan.
Endringer gjøres uten å opplyse saken eller innhente brukernes mening.
Rievdadusat dahkkojit nu ahte ášši ii bajásčuvgejuvvo dahje eai viečča geavaheddjiin oaiviliid.
Beslutninger fattes uten vedtak eller begrunnelse.
Mearrádusat dahkkojit mearrádusaid dahje vuođuštemiid haga.
Det gis ikke informasjon om klagerettigheter.
Dieđut eai addo váidinvuoigatvuođaid birra.
Man har ikke kjennskap til innholdet i de lovfestede pasientrettighetene.
Ii leat máhttu láhkanannejuvvon pasieantavuoigatvuođaid sisdoalu birra.
Vi ser eksempler på at situasjonen til andre pasienter skyves frem som begrunnelse for avslag på tjenester.
Mii oaidnit ovdamearkkaid ahte eará pasieanttaid dilli ovdanbiddjo vuođušteapmin bálvalusaid hilgumii.
«– Vi har bare en pengesekk.
«– Mis lea dušše okta ruhtaseahkka.
Dersom du får mer hjemmesykepleie vil det gå utover tilbudet til alle de andre som trenger hjemmesykepleie».
Jus don oaččut eambbo ruovttubuohccedivššu, de dat goarida fálaldaga buohkain geat dárbbašit ruovttubuohccedivššu”.
Det hjelper lite å vedta nye pasientrettigheter når tjenestene ikke har kunnskap om rettighetene eller hvordan de skal behandle dem. Ombudene gjentar som i tidligere årsmeldinger at det trengs et kompetanseløft på pasient- og brukerrettigheter blant ansatte i helse- og omsorgstjenestene.
Ii leat olu ávki mearridit ođđa pasieantavuoigatvuođaid go bálvalusain váilu máhttu vuoigatvuođaid birra dahje dan birra mot sii galget daid meannudit. Áittardeaddjit geardduhit seammaládje go ovddit jahkedieđáhusain ahte dearvvašvuođa- ja fuollabálvalusaid bargit dárbbašit gealboloktema pasieanta- ja geavaheaddjivuoigatvuođain.
I denne årsrapporten vil vi derfor ha et særlig fokus på å synliggjøre manglende regelforståelse, dårlig saksbehandling og hvilke konsekvenser det får for pasienter og brukere.
Dán jahkeraporttas mii áigut danin earenoamážit čalmmustahttit váilevaš njuolggadusipmárdusa, heajos áššemeannudeami ja makkár váikkuhusaid dat addá pasieanttaide ja geavaheddjiide.
Vi vil bruke erfaringer fra saker i 2017 mottatt hos ombudene rundt om i hele landet, for å illustrere situasjonen og behovet for kompetanseøkning.
Mii áigut geavahit 2017 ášševásáhusaid maid áittardeaddjit leat ožžon miehtá riikkas, govvidit dili ja dárbbu gealboloktemii.
Brukeren hadde fast støttekontakt.
Geavaheaddjis lei fásta doarjjaolmmoš.
Hun ble kontaktet av kommunen med orientering om at omfanget av tjenesten ville bli redusert.
Suohkan válddii suinna oktavuođa ja muitalii ahte bálvalusviidodat geahpiduvvo.
Meldingen kom muntlig, uten forvarsel og ble ikke begrunnet.
Diehtu bođii njálmmálaččat, ovdagihtii dieđu haga, iige dat vuođuštuvvon.
Brukeren fikk ikke anledning til å ivareta sine interesser gjennom medvirkningsretten eller klageretten.
Geavaheaddji ii ožžon vejolašvuođa fuolahit iežas vuoigatvuođaid mielváikkuhanvuoigatvuođa dahje váidinvuoigatvuođa bokte.
Ombudet tok opp forholdet med tildelingskontoret i kommunen og sikret at det ble truffet skriftlig vedtak og fremsatt klage.
Áittardeaddji válddii bajás dilálašvuođa suohkana juolludankontuvrrain ja sihkkarasttii ahte dahkkui čálalaš mearrádus ja ovddiduvvui váidda.
På bakgrunn av opplysninger i klagen har tildelingskontoret sett behov for å gjennomgå brukerens totale situasjon, noe som er i tråd med brukerens ønske.
Váidaga dieđuid vuođul lea juolludankontuvra oaidnán dárbbu guorahallat geavaheaddji ollislaš dili, mii lea juste dan maid geavaheaddji háliida.
Plikten til å gi forhåndsvarsel og til å sikre medvirkning har ombudet tatt opp med kontoret i eget dialogmøte.
Áittardeaddji lea sierra gulahallančoahkkimis váldán bajás kontuvrrain geatnegasvuohta dieđihit ovdagihtii ja sihkkarastit mielváikkuheami.
I det følgende har vi plukket ut noen temaer vi synes det er viktig å sette søkelys på.
Čuovvovaččat mii leat válljen muhtun fáttáid maid min mielas lea dehálaš fuomášuhttit.
Fastlegeordningen må moderniseres
Fástadoavttirortnega ferte ođasmahttit
Pasient- og brukerombudene har i flere år etterlyst en evaluering av fastlegeordningen.
Pasieanta- ja geavaheaddjiáittardeaddjit leat ollu jagiid ohcalan árvvoštallama fástadoavttirortnegis.
Ikke fordi den er dårlig, men fordi endringer i oppgavene utfordrer.
Ii daningo dat lea heittot, muhto daningo bargguid rievdamat buktet hástalusaid.
Ombudene mener derfor Stortingets vedtak om å evaluere fastlegeordningen høsten 2017 var riktig og nødvendig.
Áittardeaddjit oaivvildit danin Stuoradikki mearrádusa 2017 čavčča árvvoštallat fástadoavttirortnega lei riekta ja dárbbašlaš.
Stadig flere oppgaver tilføres fastlegene som følge av politiske beslutninger og oppgaveforflytninger, for eksempel oppfølging og kontroller etter behandlinger i spesialisthelsetjenesten.
Dađistaga eanet barggut biddjojit fástadoaktáriidda politihkalaš mearrádusaid ja bargosirdimiid geažil, ovdamearkka dihte čuovvoleamit ja dárkkisteamit maŋŋel spesialistadearvvašvuođabálvalusa divššuid.
Andre endringer i arbeidsoppgaver fører til at legen må bruke mer tid for å følge opp den enkelte pasient.
Eará rievdadusat bargguin dagahit ahte doavttir ferte atnit eambbo áiggi ovttaskas pasieantta čuovvoleapmái.
Samhandlingsreformen har medført at langt sykere mennesker enn tidligere skrives ut fra sykehus til kommune.
Ovttasdoaibmanođastus lea mielddisbuktán ahte mihá eanet buohcci olbmot go ovdal olggosčálihuvvojit buohcciviesus suohkanii.
Den politiske målsettingen om at flest mulig skal bo i eget hjem gir et økt behov for oppfølging fra fastlegen, blant annet fordi de vil ha pasienter som ikke kommer til kontoret, men som vil ha behov for hjemmebesøk.
Politihkalaš mihttomearri ahte nu ollugat go vejolaččat galget orrut iežaset ruovttuin, mielddisbuktá lassánan dárbbu fástadoaktárii addit čuovvoleami, earret eará go sis bohtet leat pasieanttaid geat eai boađe kontuvrii, muhto geat bohtet dárbbašit ruovttufitnamiid.
Fastlegens deltakelse etterlyses i det kommunale samarbeidet.
Suohkanlaš ovttasbarggus ohcalit fástadoaktára oassálastima.
Dette må styrkes for å gi mer helhetlig helsehjelp til pasienter med sammensatte behov.
Dát ferte nannejuvvot ja addit eambbo ollislaš dearvvašvuođaveahki pasieanttaide geain leat máŋggadáfot dárbbut.
Pasienter er i stadig større grad avhengig av informasjon om sine rettigheter, om kvalitetsindikatorer, og retten til selv å velge behandlingssted for å kunne manøvrere godt i Pasientens helsetjeneste.
Pasieanttat dađistaga dárbbašit eambbo dieđuid iežaset vuoigatvuođaid, kvalitehtaindikáhtoriid birra, ja vuoigatvuođaid birra ieža válljet dikšunbáikki vai bures máhttet dádjadit Pasieanttaid dearvvašvuođabálvalusas.
Vi mener fastlegeordningen må ivareta dette i større grad enn i dag, men ikke nødvendigvis av legen selv.
Mii oaivvildit fástadoavttirortnet ferte fuolahit dán eambbo go odne, muhto ii dárbbašlaččat doavttir gii dan galgá ieš dahkat.
Dette bør inngå i pilotene med primærhelseteam.
Dát berre oassin váldodearvvašvuođajoavkkuid pilohtain.
Også økt rett, plikt og forventninger til brukermedvirkning vil gi økt tidsbruk.
Maiddái lassánan vuoigatvuohta, geatnegasvuohta ja vuordámušat geavaheaddjiváikkuheapmái boahtá lasihit áigegeavaheami.
Fastlegen er navet i helse-Norge, også betegnet som døråpner eller portvakt.
Fástadoavttir lea guovddážis dearvvašvuođa -Norggas, gohčoduvvon nai uksarahppin dahje verrátváktan.
De fleste nordmenn har en fastlege.
Eanas norgalaččain lea fástadoavttir.
I forhold til antall møter mellom fastleger og pasienter som skjer hver eneste dag, er det få som henvender seg med misnøye til pasient- og brukerombudene.
Dan ektui galle deaivvadeami leat gaskal fástadoaktáriid ja pasieanttaid beaivválaččat, de leat unnánat geat oktavuođa váldet go leat duhtameahttumat pasieanta- ja geavaheaddjiáittardeddjiiguin.
Antallet har de siste årene vært rundt 2000.
Maŋemus jagiid lea lohku leamašan birrasiid 2000.
Selv om tallene i seg selv sier lite, erfarer vi at historiene er gjenkjennelige både hos fastlegene og folk flest.
Vaikko logut iešalddis muitalit unnán, de vásihit mii ahte historjját leat oahppásat sihke fástadoaktáriidda ja eanas olbmuide.
Mange av henvendelsene handler om manglende tilgjengelighet.
Ollu oktavuođaváldimat leat váilevaš beasatlašvuođa birra.
Det kan være vanskelig å komme gjennom på telefonen og få kjenner til at 80 % av alle telefon samtaler normalt skal besvares innen to minutter.
Sáhttá váttis beassat čađa telefovnnas ja unnánat dihtet ahte 80 % buot telefovdnaságastallamiin dábálaččat galget vástiduvvot guovtti minuhtas.
Det kan også være vanskelig å få time innen ønsket tid.
Sáhttá maid váttis oažžut diimmu háliiduvvon áigái.
Dette gjelder i de tilfeller der man har behov for time samme dag, men også i de tilfeller der man ønsker en time «innen rimelig tid».
Seamma guoská dain dilálašvuođain go dárbbaša diimmu seamma beaivvi, muhto maiddái dain dilálašvuođain go dárbbaša diimmu “muttágis áiggis”.
Vi ser eksempler på at fastleger på sine nettsider finner det nødvendig å minne om at hos dem tar det 2 – 3 uker å få time, og helsesekretærer som sier at hovedregelen om å få time innen fem dager er «umulig» Kommunene bør i dialog med fastlegene om blant annet deres tilgjengelighet.
Mii oaidnit ovdamearkkaid main fástadoaktárat dárbbašit iežaset neahttasiidduin muittuhit ahte váldá 2-3 vahkku sis oažžut diimmu, ja dearvvašvuođačállit geat dadjet váldonjuolggadus ahte eanemus vihtta beaivvi galgá gollat ovdal diimmu oažžu, lea “veadjemeahttun”. Suohkanat berrejit gulahallamis fástadoaktáriiguin hupmat earret eará sin beasatlašvuođa birra.
Skyldes ventetidene for lange lister, eller dårlig organisering?
Leatgo vuordináiggit beare guhkes listtuid dahje heajos organiserema geažil?
I dag ser det ut som om fastlegeforskriften – Stortingets forventninger til fastlegeordningen - lever sitt eget liv, og at manglende etterlevelse er totalt uten konsekvenser.
Odne orru fástadoavttirláhkaásahus - Stuoradikki vuordámušat fástadoavttirortnegii - eallime iežas eallima, ja váilevaš doahttaleapmi ii obage atte váikkuhusaid.
Kunnskap om pasientrettigheter blant helsepersonell er en forutsetning for at pasientene skal få innfridd sine rettigheter.
Dearvvašvuođabargiid máhttu pasieantavuoigatvuođaid birra lea eaktun vai pasieanttaid vuoigatvuođat devdojit.
I noen saker ser vi at det ikke er slik.
Muhtun áššiin oaidnit dilli ii leat nu.
At pasienten får en kopi av egen journal når han eller hun ber om det bør være en selvfølge:
Berre leat diehttelasvuohta ahte pasieanta oažžu kopiija iežas journálas go dan sihtá.
En mann tok kontakt med pasient- og brukerombudet fordi legekontoret ikke ville gi ham kopi av pasientjournalen.
Dievdu válddii oktavuođa pasieanta- ja geavaheaddjiáittardeddjiin daningo doavttirkontuvra ii áigon addit sutnje kopiija pasieantajournálas.
Han hadde forsøkt både skriftlig og muntlig henvendelse.
Son lea geahččalan oktavuođa váldit sihke čálalaččat ja njálmmálaččat.
Han hadde fått til svar av legesekretæren på fastlegekontoret at hun ikke hadde tid til å kopiere og gi ham journalen.
Sutnje lei fástadoavttirkontuvrra doavttirčálli vástidan sus ii leat áigi kopieret ja addit sutnje journála.
Ombudet henvendte seg skriftlig til legekontoret på vegne av mannen.
Áittardeaddji válddii čálalaš oktavuođa doavttirkontuvrrain dievddu olis.
Mannen mottok da umiddelbart kopi av sin journal.
Dievdu oačču dalle dakkaviđe kopiija iežas journálas.
Det samme gjelder retten til fornyet vurdering:
Seamma guoská vuoigatvuhtii oažžut ođastuvvon árvvoštallama:
Pasienten kontaktet sin fastlege for å be om en fornyet vurdering hos annen fastlege.
Pasieanta válddii oktavuođa iežas fástadoaktáriin sihtat ođastuvvon árvvoštallama eará fástadoaktáris.
Ved legekontoret fikk pasienten beskjed om at det ikke eksisterte en slik ordning.
Doavttirkontuvrras dieđihedje pasien tii ahte dakkár ortnet ii gávdno.
Ombudet tok opp forholdet med legekontoret og praksis ved kontoret er nå endret i tråd med lovverket.
Áittardeaddji válddii dilálašvuođa bajás doavttirkontuvrrain ja kontuvra lea rievdadan geavada láhkamearrádusaid mielde.
En annen problemstilling oppsto i forbindelse med føring av opplysninger i kjernejournalen:
Eará čuolbma čuožžilii dieđuid oktavuođas mat čállojit váldojournálii.
Pasienten kontaktet sin fastlege og ba legen om å føre inn i kjernejournalen at hun hadde penicillinallergi.
Pasieanta válddii oktavuođa iežas fástadoaktáriin ja siđai doaktára čállit váldojournálii sus lea penicillinallergiija.
Fastlegen svarte at hun ikke kunne gjøre dette.
Fástadoavttir vástidii son ii sáhte dahkat dan.
Ombudet kontaktet legesenteret for å høre om de hadde tatt kjernejournalen i bruk.
Áittardeaddji válddii oktavuođa doavttirguovddážiin gullat leat go sii váldán atnui váldojournála.
Etter en intern rundt på legekontoret fikk ombudet tilbakemelding om at kjernejournal nå var tatt i bruk, og pasienten fikk opplysningene inn i kjernejournalen ved neste konsultasjon.
Maŋŋel siskkáldas vuoru doavttirkontuvrras, oaččui áittardeaddji ruovttoluottadieđu ahte váldojournála lea dál váldon atnui, ja pasieanta oaččui dieđuid čállot váldojournálii boahtte ráđđeohcamis.
Fastlegen er i mange tilfeller den som, foruten pasienten selv, kjenner pasientens helse best.
Fástadoavttir lea ollu dilálašvuođain son guhte, earret pasieantta, dovdá pasieantta dearvvašvuođa buoremus.
At fastlegen på forespørsel fra pasienten bistår i forbindelse med en gjennomgang og/eller korrigering av kjernejournalen synes naturlig.
Orru lunddolaš go pasieanta jearrá, ahte fástadoavttir veahkeha geahčadit ja/dahje divvut váldojournála.
Enkelte fastlegekontor er ikke universelt utformet, slik at pasienter med forflytningsutfordringer kommer seg inn i bygget.
Muhtun fástadoavttirkontuvrrat eai leat universálat hábmejuvvon, vai pasieanttat lihkadanhástalusaiguin besset sisa vistái.
Andre har ikke lokaler som er tilrettelagt med tanke på personvern:
Earáin eai leat lanjat heivejuvvon personsuddjema váste.
Pasienten opplevde stort ubehag ved besøk på sitt fastlegekontor.
Pasieanta vásihii hui unohassan go finai iežas dábálaš fástadoavttirkontuvrras.
Det var ingen skjerming mellom helsesekretær/sentralbord og ventesonen.
Ii lean makkárge suddjen gaskal dearvvašvuođačálli/telefonguovddáža ja vuordinguovllu.
All informasjon som ble utvekslet med de ansatte i skranken, ble overhørt av de som ventet på konsultasjon.
Dat geat ledje vuordime beassat ráđđeohcamii, besse gullat visot dieđuid maid lonohalai bargiiguin skráŋkkas.
Flere pasienter hadde tatt dette opp med legene på kontoret uten å få gjennomslag eller aksept for at dette ikke var akseptabelt.
Ollu pasieanttat ledje hupman dán birra doaktáriiguin kontuvrras, muhto sii eai mieđihan dahje dohkkehan ahte dát lea dohkketmeahttun.
Ombudet tok skriftlig kontakt med fastlegekontoret og informerte om plikten til å hindre at andre får tilgang til taushetsbelagt informasjon.
Áittardeaddji válddii čálalaš oktavuođa fástadoavttirkontuvrrain ja dieđihii geatnegasvuođa birra hehttet ahte eará besset gullat jávohisgeatnegasvuođa vuollásaš dieđuid.
Legekontoret tok da umiddelbart kontakt med huseier, og det ble bygget egen avlukke foran luken slik at pasientinformasjon kunne utveksles uten at andre pasienter overhørte dette.
Doavttirkontuvra dalle válddii dakkaviđe oktavuođa viessoeaiggádiin, ja de huksejuvvui sierra latnja skráŋkii gitta nu ahte pasieantadieđuid sáhtte lonohallat nu ahte eará pasieanttat eai gullan daid.
Dersom kommunene inngår avtaler med fastleger som ikke har nødvendige fasiliteter, må kommunen følge opp at dette utbedres.
Jus suohkanat dahket šiehtadusaid fástadoaktáriiguin main eai leat lanjat mat dárbbašuvvojit, de suohkan ferte čuovvulit ahte dát divvojuvvojit.
Fastlegene etterlyser tettere oppfølging fra kommunene når vi treffer de ute i kommunene.
Fástadoaktárat ohcalit lagat čuovvoleami suohkaniin go deaivat sin suohkaniin.
Også ombudene etterlyser større engasjement og oppfølging fra kommunenes side.
Maiddái áittardeaddjit ohcalit stuorát beroštumi ja čuovvoleami suohkana bealis.
Det må etableres rutiner for oppfølgingen av kvalitet i den daglige driften og oppfølging av klagesaker og tilbakemeldinger fra tilsynsmyndigheter.
Fertejit ásahuvvot bargodábit beaivválaš doaimma kvalitehtačuovvoleapmái ja váidináššiid čuovvoleapmái ja bearráigeahččaneiseválddiid ruovttoluottadieđuide.
Pasienter etterlyser svar på alle prøvesvar, og ikke som i dag;
Pasieanttat ohcalit vástádusaid buot iskkusvástádusaide“, iige numot odne lea;
«Du får beskjed om noe er galt».
“Don oaččut dieđu jus mihkkege leat boastut.
En del alvorlige klagesaker skyldes nettopp mangelfull oppfølging av prøvesvar: En pasient var til undersøkelse på sykehus etter at fastlegen hadde påvist unormale blodverdier.
Muhtun duođalaš váidináššit leat juste iskkusvástádusaid váilevaš čuovvoleami geažil: Pasieanta lei buohcciviesus iskkadeapmái maŋŋelgo fástadoavttir lei fuobmán eahpedábálaš varraárvvuid.
I epikrise fra sykehuset til fastlegen sto det at pasienteten jevnlig måtte følges opp med nye blodprøver.
Buohcciviesu epikriissas fástadoaktárii čuoččui ahte pasieantta ferte jámma čuovvulit ođđa varraiskosiiguin.
Pasienten ble ikke informert om dette, og fastlegen fulgte ikke opp.
Pasientii ii dieđihuvvon dán birra, ja fástadoavttir ii čuovvulan šat dan.
Etter noen måneder kontaktet pasienten fastlegekontoret med økende plager.
Muhtun mánuid maŋŋel válddii pasieanta oktavuođa fástadoavttirkontuvrrain lassáneaddji givssiid geažil.
Nye blodprøver ble tatt, og disse viste store avvik.
Ođđa varraiskosat dahkkojedje, ja dát čájehedje stuora spiehkastemiid.
Fastlegen henviste ikke videre, men satte opp en ny kontroll flere uker senere.
Fástadoavttir ii čujuhan viidáset, muhto ordnii ođđa dárkkisteami máŋga vahku maŋŋel.
Etter dette ble pasienten akuttinnlagt på sykehus, der han fikk påvist kreftsykdom.
Maŋŋel dan pasieanta fáhkka sisačálihuvvui buohccivissui, gos fuobmájedje sus lea borasdávda.
Pasientens ektefelle tok kontakt med ombudet med klage på mangelfull informasjon og oppfølging.
Pasieantta náittosguoibmi válddii oktavuođa áittardeddjiin ja váiddii váilevaš diehtojuohkima ja čuovvoleami.
De mener at pasienten ikke har mottatt forsvarlig behandling og saken er oversendt til fylkesmannen.
Soai oaivvildeaba ahte pasieanta ii leat ožžon dohkálaš divššu ja ášši sáddejuvvon fylkkamánnái.
Kopi av alle prøvesvar bør være et tilbud til pasientene.
Kopiija buot iskkusvástádusain berre leat fálaldat pasieanttaide.
Kommunene må ha større fokus på avtaleinngåelse og oppfølging av avtaler, det må arbeides aktivt for å unngå vikarstafetter og det må sikres at deres fastleger snakker godt nok norsk til å gi forsvarlig helsehjelp.
Suohkanat berrejit eanet fuomášumi bidjat šiehtadussoahpamuššii ja šiehtadusaid čuovvoleapmái, ja ferte bargot aktiivvalaččat hehttet ollu sadjásašbargiid ja ferte sihkkarastit ahte sin fástadoaktárat hupmet doarvái buori dárogiela vai sáhttet addit dohkálaš dearvvašvuođaveahki.
I en stadig mer multikulturell befolkning stilles økende krav til kulturforståelse og bruk av tolk:
Dađistaga eambbo máŋggakultuvrralaš álbmogis gáibiduvvo eanet kulturipmárdus ja eanet dulkageavaheapmi.
En pasient kontaktet ombudet og opplyste at hun syntes det var vanskelig å formidle sine behov til fastlegen, og at hun derfor ikke hadde utbytte av legetimene.
Pasieanta válddii oktavuođa áittardeddjiin ja muitalii su mielas lea váttis muitalit dárbbuid mat sus leat fástadoaktárii, ja danin doavttirdiimmut eai lean ávkkálaččat sutnje.
Pasienten hadde bedt om tolk under legekonsultasjoner, men dette ble ikke etterkommet.
Pasieanta lei sihtan dulkka go galggai ráđđeohcan doaktára luhtte, muhto dán in ožžon.
På henvendelse fra ombudet svarte legen følgende: «Jeg ser ingen grunn til å tilkalle tolk, da dette ikke vil gi noen tilleggsopplysninger - for meg».
Go áittardeaddji válddii oktavuođa doaktáriin, de son vástidii: «Mu mielas ii leat dárbu diŋgot dulkka - go dat ii boađe addit makkárge lassidieđuid - munnje».
Ombudet kontaktet kommuneoverlegen, som sørget for at den påklagede fastlegen fikk økt forståelse for sine plikter og sørget for at pasienten fikk tolk.
Áittardeaddji válddii oktavuođa suohkanváldodoaktáriin, gii fuolahii ahte váidojuvvon fástadoavttir eanet áddii iežas geatnegasvuođaid ja fuolahii ahte pasieanta oaččui dulkka.
Det å bruke tolk er en plikt i de tilfellene det er nødvendig for at pasienten skal forstå innholdet i den informasjonen som gis.
Dulkka lea geatnegahtton geavahit dain dilálašvuođain go lea dárbu vai pasieanta galgá ipmirdit sisdoalu dieđuin mat addojit.
Kulturforståelse gjelder både sykdomsforståelse og formidling av symptomer, samt forståelse av vår helsetjeneste.
Kulturipmárdus guoská sihke buozanvuođaipmárdussii ja dávdamearkkaid gaskkusteapmái, ja dasa ahte ipmirdit min dearvvašvuođabálvalusa.
Dette gir økt tidsbruk pr. konsultasjon.
Dát buktá eanet áigegolaheami juohke ráđđeohcamis.
Helsetjenestens plikt og ansvar for å bestille tolk ved behov må etterleves.
Dearvvašvuođabálvalus ferte doahttalit geatnegasvuođa ja ovddasvástádusa diŋgot dulkka dárbbu mielde.
Henvisninger til spesialisthelsetjenesten må gi tilstrekkelig informasjon, for å gi mottakeren muligheten til raskt å avklare pasientens behov for spesialisthelsetjenester.
Čujuhusain spesialistadearvvašvuođabálvalussii fertejit doarvái dieđut, vai vuostáiváldái addá vejolašvuođa jođánit čielggadit pasieantta dárbbu spesialistadearvvašvuođabálvalusaide.
Mangelfulle henvisninger ble nylig omtalt i Riksrevisjonens Dokument 3:4 (2017-2018): «Riksrevisjonens undersøkelse av myndighetenes arbeid med å sikre god henvisningspraksis fra fastlegene til spesialisthelsetjenesten»: «Fastleger og sykehusleger samarbeider ikke godt nok om henvisningene, som ofte mangler nødvendig informasjon.
Riikarevišuvnna Dokumeantta 3:4 (2017-2018) maid aiddo namuhii váilevaš čujuhusaid birra: «Riikarevišuvnna iskkadeapmi eiseválddiid barggus sihkkarastit fástadoaktáriin buori čujuhusgeavada spesialistadearvvašvuođabálvalussii»: «Fástadoaktárat ja buohcciviessodoaktárat eai ovttasbargga doarvái bures čujuhusaid dáfus, main dávjá váilot dárbbašlaš dieđut.
Undersøkelsen viser at fastlegene og sykehuslegene i mange tilfeller har ulik forståelse av hva som er nødvendig informasjon i en henvisning.
Iskkadeapmi maid čájeha ahte fástadoaktáriin ja buohcciviessodoaktáriin ollu dilálašvuođain lea iešguđet ipmárdus das makkár dieđut čujuhusas dárbbašuvvojit.
Halvparten av sykehuslegene i utvalget opplever jevnlig at det ikke kommer klart fram av henvisningen hvorfor pasienten har behov for spesialistbehandling, og 9 av 10 sykehusleger opplever at det er stor variasjon i kvaliteten på henvisningene.
Bealli buohcciviesu doaktáriin geat ledje fárus, vásihedje jámmat ahte ii boađe čielgasit ovdan čujuhusas manin pasieanta dárbbaša spesialistadivššu, ja 10 buohcciviesu doaktáris vásihit 9 ahte čujuhusa kvalitehta lea hui nuo ja ná.
» Ombudene mener at et av flere tiltak for å bedre dette vil være å gi pasientene en kopi av henvisningen.
» Áittardeaddjit oaivvildit ahte okta eanet doaimmain lea dán buoridit ahte pasieanttaide addit kopiija čujuhusas.
Det vil gjøre det enklere å oppklare eventuelle misforståelser og kan sikre bedre kvalitet.
Dát dahká álkibun čielggadit vejolaš boasttuipmárdusaid ja sáhttá sihkkarastit buoret kvalitehta.
Fastleger som har eller mottar informasjon om at personer på deres liste har behov for helsehjelp, men som selv ikke søker hjelp, skal tilby konsultasjon eller hjemmebesøk.
Fástadoaktárat geain leat dahje geat vuostáiváldet dieđu ahte olbmot sin listtus dárbbašit dearvvašvuođaveahki, muhto geat ieža eai oza veahki, galget sidjiide fállat ráđđeohcama dahje ruovttufitnama.
Dette gjelder i følge fastlegeforskriften bare i tilfeller hvor pasienten har en påvist lidelse, og det fra en medisinsk vurdering er et åpenbart behov for behandling eller oppfølging.
Dát guoská fástadoavttirláhkaásahusa mielde dušše dain dilálašvuođain main pasieanttain leat gávdnan siva, ja go medisiinnalaš árvvoštallama vuođul čielgasit dárbbaša divššu dahje čuovvoleami.
Hva med situasjoner der en nabo eller lignende melder bekymring om en person som ikke har en påvist lidelse.
Maid dilálašvuođain gos ránná dahje sullasaš dieđiha vuorjašumi olbmo geažil gávnnahuvvon sivva haga.
Hvem har da ansvaret?
Geas dalle lea ovddasvástádus?
Pasient- og brukerombudene etterspurte i fjorårets årsmelding en endring av egenandelsreglene for unge mellom 16 og 18 år for å sikre at den helserettslige myndighetsalderen faktisk er 16 år.
Pasieanta- ja geavaheaddjiáittardeaddji ohcalii diimmá jahkedieđáhusas rievdadusa iežasoasi njuolggadusain nuoraide gaskal 16 ja 18 jagi vai sihkkarastá ahte dearvvašvuođarievttálaš válddálašahki duođai lea 16 jagi.
Vi gjentar denne utfordringen.
Mii geardduhit fas dán hástalusa.
Unge mellom 16 og 18 år bør fritas for å betale egenandel ved legebesøk.
Nuorat gaskal 16 ja 18 jagi eai berre dárbbašit máksit iežasoasi go
«Borte bra - men hjemme best»
«Eará báikkis buorre - muhto ruovttus buoremus»
Det er en uttalt politisk målsetting at folk skal bo i eget hjem, også ved store og sammensatte behov for tjenester.
Lea čielga politihkalaš mihttomearri ahte olbmot galget orrut iežaset ruovttuin, maiddái dalle go leat stuora ja máŋggadáfot bálvalusdárbbut.
Ombudene møter pasienter og brukere med forskjellige utfordringer og erfaringer i forhold til kvalitet på tjenester som gis i hjemmet.
Áittardeaddjit deivet pasieanttaid ja geavaheddjiid geain leat iešguđet hástalusat ja vásáhusat bálvaluskvalitehta ektui mat ruovttuin addojit.
Nedenfor vil vi sette søkelys på manglende individuell tilpasning av tjenester, ivaretakelse av de pårørende og situasjonen for eldre.
Vuolábealde áigut čalmmustahttit váilevaš individuálalaš heiveheami bálvalusain, oapmahaččaid fuolaheapmi ja vuorrasiid dilli.
Ja, det gjelder livet
Juo, lea sáhka eallimis
I oktober 2017 publiserte Helsetilsynet sin rapport «Det gjelder livet» som gjaldt tilsyn med kommunale helse- og omsorgstjenester til personer med utviklingshemming.
2017 golggotmánus almmuhii Dearvvašvuođabearráigeahčču raportta “ Lea sáhka eallimis”, mas dahkkui bearráigeahčču suohkanlaš dearvvašvuođa- ja fuollabálvalusain doaimmashehttejuvvon olbmuide.
Rapporten påviste omfattende og til dels alvorlig svikt.
Raporta čujuhii viiddis ja vissis muddui duođalaš váilliide.
Tjenestene var mange steder utilstrekkelige og lite individuelt tilpasset.
Ollu báikkiin ledje bálvalusat vátnásat ja unnán individuálalaččat heivehuvvon.
Det ble pekt på mangelfull brukermedvirkning og informasjon.
Čujuhuvvui lea váilevaš geavaheaddjiváikkuheapmi ja diehtojuohkin.
Ombudene deler erfaringene til Helsetilsynet på dette området.
Áittardeaddjit leat ovttaoaivilis Dearvvašvuođabearráigeahču vásáhusaiguin dán suorggis.
Det er i all hovedsak pårørende som kontakter ombudet i slike saker.
Dakkár áššiin leat vuosttažettiin oapmahaččat geat váldet oktavuođa áittardeddjiin.
Pårørende melder om manglende eller ikke fungerende koordinator, mangelfull plan for tiltak, stor bruk av vikarer og ufaglært personell og lite informasjon og medvirkning.
Oapmahaččat dieđihit lea váilevaš dahje ii obage doaibmi ovttasteaddji, váilevaš doaibmaplánat, ollu adnojit sadjásaččat ja bargit geain ii leat oahppu ja addojit unnán dieđit ja lea unnán searvan.
I mange saker er tjenestene gitt som kollektive tjenester til en hel brukergruppe, uten mulighet for individuell tilpassing.
Ollu áššiin leat bálvalusat addojuvvon kollektiivvalaš bálvalussan olles geavaheaddjijovkui, iige individuálalaš heiveheapmi obage leat vejolaš.
I slike saker bistår ombudene gjerne i møter mellom bruker/ pårørende og tjenesteleder for å få sikret bedre informasjon, samhandling og individuelt tilpassede tjenester.
Dakkár áššiin áittardeaddjit áinnas servet čoahkkimiidda gaskal geavaheaddji/oapmahaččaid ja bálvalusjođiheaddji sihkkarastin dihte buoret diehtojuohkima, ovttasdoaibmama ja individuálalaš heivehuvvon bálvalusaid.
Vi møter brukere og pårørende som må kjempe en kamp for å få på plass dagligdagse ting som de fleste av oss tar for gitt:
Mii deaivat geavaheddjiid ja oapmahaččaid geat fertejit rahčat garrasit oažžut sadjái beaivválaš diŋggaid mat eatnasiidda leat lunddolaččat:
En kommune hadde kun tilbud om felles aktiviteter for brukerne i et bofelleskap.
Muhtun suohkan fálai dušše oktasaš doaimmaid orrunsearvevuođa geavaheddjiide.
En av brukerne ønsket ikke å delta på slike fellesaktiviteter, men hadde stor glede av å gå en tur på den lokale puben og ta et glass rødvin en gang i blant.
Okta geavaheaddji ii háliidan searvat dakkár oktasašdoaimmaide, muhto sutnje lei hui suohtas fitnat báikkálaš pubbas ja jugestit ovtta láse ruksesviinna muhtomin.
Dette ble det ikke noe av pga. kapasitetsmangel i tjenesten.
Das ii šaddan mihkkege bálvalusa kapasitehtaváilli geažil.
Ombudet deltok i møte med pårørende og tjenesten blant annet for å få på plass individuell bistand til fritidsaktiviteter.
Áittardeaddji searvvai čoahkkimii oapmahaččaiguin ja bálvalusain vai earret eará oažžu sadjái individuála veahki astoáiggedoaimmaide.
Avlastning
Helpen
Opphold på sykehus blir kortere, pasienter skrives ut til hjemmet raskere.
Buohcciviesus oatnu orrunáigi, ja pasieanttat olggosčálihuvvojit jođáneappot ruoktot.
Med denne samfunnsutviklingen er pårørendes innsats ofte avgjørende.
Dáinna servodatovdánemiin lea oapmahaččaid áŋgiruššan dávjá mearrideaddji.
Avlastningstiltak er tilbud til personer og familier med særlig tyngende omsorgsarbeid.
Helpendoaimmat lea fálaldat olbmuide ja bearrašiidda geain leat earenoamáš lossa fuollabargu.
Avlastningstiltak skal hindre overbelastning, gi omsorgsyter nødvendig fritid og ferie og mulighet til å delta i vanlige samfunnsaktiviteter.
Helpendoaimmat galget hehttet ahte olbmot eai badjelmeare raža, addit fuolaheaddjái dárbbašlaš astoáiggi ja luomu ja vejolašvuođa searvat dábálaš servodatdoaimmaide.
Det er viktig at de pårørendes behov for avlastning blir ivaretatt, også i et forebyggende perspektiv.
Lea dehálaš váldit vuhtii oapmahaččaid helpendárbbuid, maiddái eastadeaddji perspektiivvas.
Pårørendes innsats er en stor ressurs.
Oapmahaččaid áŋgiruššan lea stuora resursa.
Det er få som klager på vedtak om avlastning, men de pårørende som gjør det vinner ofte frem.
Eai leat ollugat geat váidet helpenmearrádusaid, muhto oapmahaččat geat dan dahket, dávjá ožžot mieđiheami.
Tall fra årsrapportene til Helsetilsynet viser at det for årene 2014, 2015 og 2016 ble gitt helt eller delvis medhold i pårørendes klager til fylkesmennene om avlastning i nesten halvparten av sakene.
Dearvvašvuođabearráigeahču jahkeraporttaid logut čájehit jagiin 2014:s, 2015:s ja 2016:s addojedje ollásit dahje belohahkii mieđiheamit measta beali áššiin main oapmahaččat váide fylkkamánniide helpema birra.
Fylkesmennene behandlet gjennomsnittlig 207 klagesaker om avlastning årlig i denne treårsperioden.
Fylkkamánnit meannudedje gaskamearálaččat 207 váidinášši helpemiid birra jahkásaš golmma jagi áigodagas.
Det er urovekkende når kommunenes avgjørelser på dette området ikke står seg i nesten halvparten av klagesakene.
Lea balddihahtti go suohkana mearrádusat dán suorggis eai doala measta beali váidináššiin.
Også ombudene erfarer mangelfull kunnskap og regelforståelse hos kommunene på dette området.
Maiddái áittardeaddjit vásihit váilevaš máhtu ja njuolggadusipmárdusa suohkaniin dán suorggis.
Ombudene mottok 128 henvendelser om avlastning i 2017.
Áittardeaddjit vuostáiválde 128 oktavuođaváldima helpema birra 2017:s.
I henvendelsene utgjorde spørsmål om rettigheter en vesentlig større del enn i saksmengden for øvrig.
Oktavuođaváldimiin dahke gažaldagat vuoigatvuođaid birra mihá stuorát oasi go áššehivvodat muđui.
65 % av henvendelsene om avlastning gjaldt spørsmål om rettigheter, som oftest manglende oppfyllelse av disse.
65 % buot oktavuođaváldimiin helpema birra ledje vuoigatvuođa guoski gažaldagat, dávjjimusat daid váilevaš ollašumi birra.
En aleneforsørger for et lite barn opplevde plutselig at kommunen reduserte, flyttet og endret et velfungerende avlastningstiltak.
Unna mánáža oktofuolaheaddji vásihii fáhkkestaga ahte suohkan geahpidii, sirddii ja rievdadii buresdoaibmi helpendoaimma.
Barnet hadde behov for stabile og trygge rammer, og de store endringene kunne få negative konsekvenser for barnets utvikling.
Mánná dárbbašii stabiila ja oadjebas rámmaid, ja stuora hástalusat sáhttet buktit negatiivvalaš váikkuhusaid máná ovdáneapmái.
Mor fikk kun muntlig beskjed og ikke anledning til å uttale seg om endringene i forkant.
Eadni oaččui dušše njálmmálaš dieđu, iige ožžon vejolašvuođa cealkámuša buktit ovdagihtii rievdadusaid birra.
Kommunen gav ingen begrunnelse for hvorfor de endret tilbudet, utover å vise til at de mente det nye tilbudet var forsvarlig.
Suohkan ii čilgen manin sii rievdadedje fálaldaga, earret go čujuhit dasa ahte sin mielas lei ođđa fálaldat dohkálaš.
Ombudet bisto mor i møter med kommunen.
Áittardeaddji veahkehii eatni čoahkkimiin suohkaniin.
Kommunen sto på sitt, men erkjente at det måtte fattes et skriftlig vedtak om endring og reduksjon.
Suohkan doalaha dan maid oaivvildii, muhto mieđihii ahte fertii dahkkot čálalaš mearrádus rievdadeami ja geahpideami birra.
Ombudet bisto med å klage på vedtaket.
Áittardeaddji veahkehii váidit mearrádusa.
Ledelsen i kommunen kontaktet da ombudet og hevdet det ikke var klagerett på et slikt vedtak.
Suohkana jođiheaddjit válde dalle oktavuođa áittardeddjiin ja čuoččuhedje ii leat váidinvuoigatvuohta dakkár mearrádussii.
Senere hevdet kommunen de hadde fått muntlig klarsignal fra fylkesmannen for håndteringen.
Maŋŋel čuoččuhii suohkan sii ledje ožžon giehtaguššamii njálmmálaš dohkkeheami fylkkamánnis.
Det viste seg at saksbehandler hos fylkesmannen ikke kjente seg igjen i denne beskrivelsen.
Čájehuvvui ahte fylkkamánni áššemeannudeaddjái gal dát govvideapmi lei amas.
Saken fikk først sin avklaring etter at fylkesmannen opphevet kommunens vedtak som ugyldig og slo fast at det opprinnelige avlastningstilbudet skulle gjelde.
Ášši čielggai easkka maŋŋelgo fylkkamánni fámohuhtii suohkana mearrádusa eahpegustojeaddjin ja nannii ahte álgoálgosaš helpenfálaldat galgá gustot.
Den lille familien hadde da stått uten avlastningstilbud i flere måneder i påvente av sakens utfall.
Dan botta go vurde áššebohtosa, de dat unna bearaš lei leamašan helpenfálaldaga haga máŋga mánu.
Saken avdekket manglende kunnskap om helt grunnleggende rettsregler hos ledelse og nøkkelpersonell i kommunen.
Ášši almmustahtii suohkana jođiheddjiin ja váldoolbmuin lei váilevaš máhttu áibbas vuđolaš riektenjuolggadusaid birra.
Spørsmålet er hvor mange andre i denne kommunen som har fått samme beskjed om at det ikke er klagerett.
Gažaldat leat man ollu earát dán suohkanis leat ožžon seamma dieđu dan birra ahte sis ii leat váidinvuoigatvuohta.
I flere saker ser vi at kommunen ikke klarer å skille mellom pårørendes behov for avlastning og pasient eller brukers omsorgsbehov.
Eanet áššiin oaidnit ahte suohkan ii nagot earuhit gaskal oapmahaččaid helpendárbbuid ja pasieantta dahje geavaheaddji fuolladárbbuid.
Vedtak fattes der avlastning knyttes opp mot pasient eller bruker i stedet for omsorgsyter.
Mearrádus dahkko nu ahte helpen čadno pasientii dahje geavaheaddjái dan sadjái go fuolaheaddjái.
Noen pårørende opplever det som en belastning at pasient eller bruker får tilsendt vedtak hvor pårørendes behov for avlastning drøftes.
Muhtun oapmahaččat vásihit noađđin ahte pasientii dahje geavaheaddjái sáddejuvvo mearrádus mas oapmahaččaid helpendárbu digaštallo.