pere/sami_parallel huggingface dataset:
Som en følge av Stortingets behandling av St.meld. 34 ( 2001–2002 ) Kvalitetsreformen om høyere samisk utdanning og forskning ble universitetet tillagt et nasjonalt ansvar for samisk og urfolksrelatert forskning , utdanning og formidling .
Oassin Stuoradikki meannudeamis St. dieđ. 34 ( 2001-2002 ) Sámi alit oahpu ja dutkama kvalitehtaođastusa birra , addui universitehtii našuvnnalaš ovddasvástádus sámi- ja 39 Davviriikkalaš innovašuvdna , dutkan ja oahpahus dutkamiid instituhtas lea statistihkkaovddasvástádus universitehta- ja allaskuvla- ja instituhttasektoriin .
I lys av dette kan det være nyttig å gjennomgå universitetets doktorgradsproduksjon , sett ut fra et samfunnsansvar for høyere utdanning . Dessuten utgjør doktorgradsutdanningen en viktig plattform for videre forskningssatsninger .
Dan dáfus dáidá ávkkálaš čađaiskat universitehta doavttergrádabuvttademiid , go geahččá servodatovddasvástádusa ektui mii lea alit ohppui , ja go doavttergrádabuvttadeapmi lea dehálaš vuođđu viidásit dutkanáŋgiruššamiidda .
Hvilke prioriteringer UiT gjør , vil ha stor betydning for hele forsknings- og utdanningsfeltet .
Juste maid UiT vuoruha , dáidá mearkkašit ollu olles dutkan- ja oahpposuorgái .
Vi gjør oppmerksom på at vi i denne oversikten ikke inkluderer oversikter over samiskrelaterte forskerstillinger og gjennomførte og pågående samiskrelaterte forskningsprosjekter , fordi dette , i likhet med en nasjonal oversikt over relevante doktorgradsarbeid , forventes å framgå av NIFU-kartleggingen .
Mearkkašahttit ahte dán oppalašgeahčastagas ii leat mielde oppalašgeahčastat sámi-guoski dutkanvirggiin iige dutkanprošeavttain mat leat čađahuvvon dahje leat dál jođus , go daid vuordit nugo našuvnnalaš oppalašgeahčastagas áššáiguoskevaš doavttergrádabargguid , boahtit ovdan NIFU-STEP kártemis .
I vår gjennomgang av doktorgradsproduksjonen ved UiT anvender vi begrepet samiskrelatert forskning .
Dán čađaiskamis UiT doavttergrádabuvttademiin , atnit doahpaga sámi-guoski dutkan .
Med dette mener vi forskning som omhandler samiske forhold , med både disiplinære , flerfaglige og tverrfaglige tilnærminger .
Dainna oaivvildit dutkama mii sisdoallá sámi áššiid , sihke disiplineara , máŋggafágalaš ja fágarasttildeaddji lahkonemiiguin .
Tematisk favner samisk forskning bredt .
Temáid dáfus fátmmasta sámi dutkan viidát .
I vår oversikt inkluderes derfor forskning innen samfunnsvitenskap , humaniora , rettsvitenskap , biologi og fysiologi , medisin og helsefag .
Dán oppalašgeahčastagas siskkilduvvo danne dutkan surggiin servodatdieđa , humaniora , riektedieđa , biologiija ja fysiologiija , medisiidna ja dearvvašvuođafágat .
Samisk forskning kan videre forstås ut fra flere dimensjoner : et institusjonsfokus ( hvor utføres forskningen ) , et innholdsfokus ( hva forskes det på ) og et relevansfokus ( til hvilket formål ) .
Sámi dutkama sáhttá viidásit ipmirdit máŋgga dimenšuvnnas ; institušuvdna geahččanvuohki ( gos doaimmahit dutkama ) ; sisdoallo geahččanvuohki ( maid dutket ) ja áššáiguoskevaš geahččanvuohki ( makkár ulbmiliin ) .
Det er særlig aktuelt i de tilfeller da søkelyset settes på behovet for å rekruttere samer til forskningen . 42 I denne artikkelen har vi lagt til grunn en bred forståelse av hva samisk forskning er , og valgt et innholdsfokus der vi ser på utviklingen av produksjonen av samiskrelaterte doktorgrader ved Universitetet i Tromsø .
Dasa lassin sáhttá muhtun oktavuođain válljet jearrat gii doaimmaha dutkama , ja dat geahččanvuohki šaddá áigeguovdilin erenoamážit oktavuođain go čuvgehit dárbbu bestet sápmelaččaid dutkamii 40. Dán artihkkalis lea vuođđun viiddis ipmárdus das mii sámi dutkan lea , ja leat válljen sisdoallogeahččanvuogi mas iskat Romssa universitehta sámi-guoski doavttergrádaid buvttadeami ovdáneami .
Formålet med kapitlet er å se på utviklingen av doktorgradsproduksjonen ved UiT innen samiskrelaterte tema og problemstillinger .
Ulbmil kápihttaliin lea geahččat doavttergrádabuvttademiid ovdáneami UiT:s main leat sámi-guoski temát ja čuolbmačilgehusat .
Den generelle doktorgradsproduksjonen har økt kraftig i den 20-årsperioden vi studerer , og UiT har nesten doblet antall disputaser fra 2006 til 2009 , selv om det var en liten nedgang i 42
Doavttergrádabuvttadeapmi oppalaččat lea lassánan hirbmosit 20 jagi áigodagas maid guorahallat , ja UiT lea measta duppalastan nákkáhallamiid logu 2006 rájes 2009 rádjai , vaikko lei veaháš njiedjan 2010:s41 .
Videre vil vi redegjøre for utviklingen av doktorgradsproduksjonen , herunder fordeling på fagområder , og andel av samiskrelatert forskning i forhold til fagområdenes relevante totalandel .
Viidásit čielggadit doavttergrádabuvttadeami ovdáneamis , das maiddái fágasurggiid juogu , ja man stuora oassi sámi-guoski dutkamiin lea fágasurggiid áššáiguoskevaš oppalašoasi ektui .
Selv om det kan være arbeider som er oversett , mener vi oversikten gir et representativt bilde av utviklingen innenfor fagområdene .
Vaikko soaitit guođđán muhtun bargguid , de oaivvildit oppalašgeahčastaga addit ovddasteaddji gova fágasurggiid ovdáneamis .
Samlet sett for hele denne 20-årsperioden har vi registrert at det er avlagt 72 samiskrelaterte avhandlinger .
Ollislaččat olles 20 jagi áigodagas leat lohkan 72 čađahuvvon sámiguoski doavttergrádabarggu .
Avgjørende for hvilke doktorgrader som har blitt tatt med , er hvorvidt avhandlingene har et eksplisitt søkelys på samiske forhold og urfolksforhold , ikke hvorvidt det er samer som har tatt doktorgraden .
Dat mii lea mearridan guđiid doavttergrádaid leat váldán mielde , lea man muddui bargguin lea čielga sámi ja eamiálbmotdilálašvuođaid geahččanvuohki , iige leat go sápmelaččat doavttergráda čađaheaddjit .
Vektleggingen av samiske forhold behøver imidlertid ikke å være gjennomgående .
Sámi áššiid geahččanvuohki ii dárbbaš goitge leat čađat .
Avhandlinger som tar for seg flerkulturelle forhold , herunder samiske , er tatt med , fordi samisk kultur og samfunnsforhold alltid vil stå i en relasjon til omkringliggende kontekster .
Barggut mat váldet ovdan máŋggakultuvrralaš áššiid ja nu maiddái sámi , leat váldon mielde , go sámi kultuvra ja servodatáššit álo bissot oktavuođas konteavsttaiguin mat leat das birrasis .
Det er et viktig poeng at den samiskrelaterte kunnskapen vil ha relevans både for samisk samfunnsbygging og for det øvrige samfunnets behov .
Dehálaš áiddostallan lea ahte sámi-guoski máhtus lea áššáiguoskevašvuohta sihke sámi servodathuksemii ja muđui servodaga dárbbuide .
Se liste over alle doktorander ved UiT 1973–2010 : http://www2.uit.no/ikbViewer/page/ansatte/organisasjon/artikkel?p_document_id=224371&amp;p_dimension _id=88199&amp;p_menu=42374&amp;p_lang=2
Geahča listu buot doavttergráda váldiin UiT:s 1973-2010 : http://www2.uit.no/ikbViewer/page/ansatte/organisasjon/artikkel?p_document_id=224371&amp;p_d imension 2 = _id=88199&amp;p_menu=42374&amp;p_lang
I første del av drøftingsdelen gis det en oversikt over fagområdene enkeltvis .
Vuosttaš oasis ságaškuššanoasis lea oppalašgeahčastat fágasurggiin ovttažiid mielde .
Noen beslektede fag har vi valgt å slå sammen , slik som kunsthistorie og etnografi , og planlegging , politikk og sosiologi .
Muhtun sogolaš fágaid leat válljen bidjat oktii , nugo dáiddahistorjá ja etnografiija ; ja plánen , politihkka ja sosiologiija .
Dessuten er språkfagene ( språkvitenskap , lingvistikk , kultur og litteratur ) slått sammen i en kategori .
Dasa lassin leat giellafágat ( gielladieđa , lingvistihkka , kultuvra ja girjjálašvuohta ) biddjon oktan juogusin .
Vi har valgt å gjøre følgende disiplininndeling :  naturfag : biologi / fysiologi  humanistiske fag : arkeologi , filosofi , historiefagene , religionsvitenskap og språkfagene  medisin og helsefag  rettsvitenskap  samfunnsfagene : antropologi , pedagogikk , statsvitenskap , planlegging og sosiologi I tellingene for hvert fagområde inngår de tidligere doktorgradene , dr.philos. og PhD-utdanningene .
Čuovvovaččat leat juohkán disipliinnaid :  luonddufágat : biologiija ; / fysiologiija  humanisttalaš fágat : arkeologiija , filosofiija , historjáfágat , religiovdnadieđafágat ja giellafágat ;  medisiidna ja dearvvašvuođafágat ;  riektedieđa ;  servodatfágat : antropologiija , pedagogihkka , stáhtadieđa , plánen ja sosiologiija . Juohke fágasuorggi lohkamiin leat mielde ovdalaš doavttergrádat , dr. philos. ja PhD oahput .
Av kapasitetshensyn vil kapitlet ikke ta for seg avlagte hovedfags- og mastergrader , da dette ville ha krevd en langt større innsamlingsinnsats enn det vi har kapasitet til .
Kapasitehta dihte ii váldde kápihttal ovdan čađahuvvon váldofágaid ja mastergrádaid , go dat livčče gáibidan ollu stuorit čohkkenbarggu go mii mis lei .
Imidlertid antar vi at denne produksjonen har vært og er forholdsvis stor og dessuten økende blant annet som en følge av at programmet Masters in Indigenous Studies – MIS-programmet – ble igangsatt i 2003 .
Muhto mii jáhkkit ahte dat buvttadeapmi lea leamaš ja lea oalle stuoris ja dasa lassin lea lassáneame earret eará go prográmma Masters in Indigenous Studies MIS prográmma álggahuvvui 2003:s .
45 Illustrerende er faget samerett , som er obligatorisk på masterstudiet i rettsvitenskap .
Máŋggain masteroahpuin leat sámi fáttát oassin oahppoplánain 43. Ovdamearka lea fága sámeriekti mii lea geatnegahtton riektediehtaga masteroahpus .
Oversikt over UiTs studietilbud med samiske emner som en integrert del av studieplanen finnes på følgende nettside : http://www2.uit.no/ikbViewer/page/ansatte/organisasjon/artikkel?p_document_id=216808&amp;p_dimension _id=88182&amp;p_menu=42374&amp;p_lang=2
Listu UiT oahppofálaldagain main leat sámi fáttát siskkilduvvon oahppoplánain , gávnnat čuovvovaš neahttasiiddus : http://www2.uit.no/ikbViewer/page/ansatte/organisasjon/artikkel?p_document_id=216808&amp;p_dimension _id=88182&amp;p_menu=42374&amp;p_lang=2
4.3 Resultat- og drøftingsdel 4.3.1 De lange historiske linjer Universitetet i Tromsø ble etablert i 1972 .
4.3 Boađus- ja ságaškuššanoassi 4.3.1 Guhkes historjjálaš sárgát Romssa universitehta vuođđuduvvui 1972:s .
Et av hovedargumentene for å etablere et universitet i Nord-Norge var å øke andelen ungdom med høyere utdanning i landsdelen .
Okta váldoákkain ásahit universitehta Davvi-Norgii lei lasihit guovllus logu nuorain geain lea alitoahppu .
Det var også et uttrykt ønske at samisk ungdom skulle søke til det nye universitetet .
Maiddái lei celkojuvvon dáhttu ahte sámi nuorat galge ohcat ođđa universitehtii .
Også Ruud-komiteen 46 pekte på at samisk språk og kultur var et område som Tromsø måtte få hovedansvar for , både innen forskning og undervisning ( Fulsås 1993 : 30 , 41 ) .
Maiddái Ruud-lávdegoddi 44 čujuhii sámi giela ja kultuvrra oassin masa Romsa fertii oažžut váldoovddasvástádusa sihke dutkama ja oahpaheami dáfus ( Fulsås 1993 : 30 , 41 ) .
I jubileumsboka for universitetets 25-årsmarkering poengterer Fulsås at universitetsetableringen muliggjorde en nasjonal satsning på dette området , og at NAVFs 47 minoritetsforskningsprogram – “ Samisk og kvensk : historie , språk og kultur ” i særlig grad bidro til dette ( ibid. . :
Universitehta 25 jagi ávvugirjjis áiddostallá Fulsås ahte universitehtavuođđudeapmi dagai vejolažžan našuvnnalaš vuoruheami dan suorggis , ja ahte NAVF 45 minoritehtadutkanprográmma – “ Sámi ja kvena : historjá , giella ja kultuvra ” lei erenoamáš váikkuheaddji dasa ( ibid . :
253 ) , noe som også delvis gjenspeiles i finansieringen av samiskrelaterte doktorgrader .
253 ) , mii maiddái belohahkii oidno sámi-guoski doavttergrádaid ruhtadeamis .
Flere av doktorgradsarbeidene som ble igangsatt i begynnelsen av vår undersøkelsesperiode , hadde NAVFfinansiering , andre hadde dessuten finansiering fra andre forskningsråd .
Ollu doavttergrádabargguin mat leat álggahuvvon min iskanáigodaga álggu geahčen ledje ruhtaduvvon NAVF:s , earáid ledje ruhtadan maiddái eará dutkanráđit .
I anledning UiTs 25-årsjubileum i 1993 påpeker Fulsås den svake rekrutteringssituasjonen særlig for samisk språk .
UiT 25 jagi ávvudemiid oktavuođas 1993:s , čujuha Fulsås heajos bestendilálašvuođa erenoamážit sámegiela ektui .
I den samiske institusjonsbyggingen har etterspørselen etter samiskspråklige personer vært stor , og det er “ få personar med samisk bakgrunn og med samisk morsmål som har
Sámi institušuvnnaidásaheamis lea sámegielat olbmuide leamaš stuora dárbu , ja leat “ unnán olbmot sámi duogážiin ja geain lea sámegiella eatnigiellan geat leat čađahan stuorit dieđalaš barggu ” ( ibid . :
Komiteen ble ledet av Johan T. Ruud , rektor ved Universitetet i Oslo 1958–63 ( Fulsås 1993 : 35 ) .
Lávdegotti jođihii Johan T. Ruud , rektor Oslo Universitehtas 1958-63 ( Fulsås 1993 : 35 ) .
47 Tidligere var Norges allmennvitenskapelige forskningsråd ( NAVF ) en av fem norske forskningsråd .
45 Ovdal lei Norges allmennvitenskapelige forskningsråd ( NAVF ) okta norgga viđa dutkanráđis .
I 1993 ble alle omorganisert til Norges forskningsråd .
Jagis 1993 bidje daid oktii Norgga dutkanráđđin .
4.3.2 Den samiskrelaterte doktorgradsproduksjonen Første doktorgrad ble avlagt ved Universitetet i Tromsø i 1973 ved Seksjon for tysk .
4.3.2 Sámi-guoski doavttergrádabuvttadeapmi Romssa universitehta vuosttaš doavttergráda čađahuvvui 1973:s duiskagiela ossodagas .
Antallet doktorgrader har økt jevnt gjennom 40 år .
Doavttergrádaid lohku lea lassánan dássedit 40 jagi .
I 2010 ble det avlagt 96 doktorgrader , mens 2009 foreløpig er toppåret , med totalt 115 avholdte disputaser .
2010:s čađahuvvojedje 96 doavttergráda , ja 2009 lea dássážii bárisjahki oktiibuot 115 nákkáhallamiiguin .
Inntil 1990 var det få doktorgrader som omhandlet samiske temaer .
1990 rádjai ledje unnán doavttergrádat main ledje sámi fáttát .
I denne gjennomgangen av doktorgradsproduksjonen over en 20-årsperiode ser vi imidlertid en generelt jevn økning ( tabell 1 ) .
Dán doavttergrádabuvttadeami čađaiskamis 20 jagi áigodagas oaidnit goitge dássedis lassáneami ( tabealla 1 ) .
Derimot er det store forskjeller mellom fagområdene .
Baicca leat stuora erohusat fágasurggiin .
Det er tydelig at noen fagområder har lyktes bedre enn andre når det gjelder den samiskrelaterte doktorgradsproduksjonen .
Čielggas lea ahte muhtun fágasuorggit leat lihkostuvvan buorebut go earát sámiguoski doavttergrádabuvttadeami ektui .
Mulige årsaker til slike forskjeller vil vi diskutere i oppsummeringen .
Vejolaš sivat dakkár erohusaide digaštallojuvvojit čoahkkáigeasus .
Som det framgår av tabell 1 , var det i femårsperioden 1990–1994 fremdeles samlet sett få avlagte samiskrelaterte doktorgrader ved UiT .
Nugo boahtá ovdan tabeallas 1 ledje vihttajagiáigodagas 1990-1994 ain oktiibuot unnán čađahuvvon sámi-guoski doavttergrádat UiT bokte .
Historie kan vise til tre doktorgrader , mens en til to doktorgrader ble avlagt både i antropologi , arkeologi og biologi / fysiologi .
Historjjás ledje golbma doavttergráda , okta gitta guokte čađahuvvon doavttergráda ges antropologiijas , arkeologiijas ja biologiijas / fysiologiijas .
Fra og med 1995 avlegges det flere doktorgrader , og dette skjer innen flere fagområder .
Jagi 1995 ja dan rájes čađahit eanet doavttergrádaid , ja maiddái eanet fágasurggiin .
Tabell 4.1
Tabealla 4.1
Oversikt over avlagte samiskrelaterte doktorgrader inndelt i 5- årsperioder .
Listtu čađahuvvon sámi-guoski doavttergrádain juhkkon 5 jagi áigodagaide .
Arkeologi
Arkeologiija
2010 er tatt med som for å vise en mulig trend for neste femårsperiode , 2010–2014
Buohtastahtton relatiivalaš ollu medisiinnalaš ja dearvvašvuođafágalaš doavttergrádabuvttademiiguin , de lei sámi-guoski geahččanvuohki , čađahuvvon doavttergrádain , unnán dán guorahallanáigodaga vuosttaš áiggis .
Prosentfordelingen for avlagte samiskrelaterte doktorgrader mellom de ulike fagområder i perioden 1990–2010 er vist i figur 1 .
2005 rádjai čađahuvvo njeallje doavttergráda , ja maŋŋil 2005 leat 8 doavttergráda čađahuvvon main lea fokus sámi dearvvašvuhtii .
De fagområder som har flest samiskrelaterte doktorgrader , er biologi og fysiologi , medisin og helsefag samt historie og religionsvitenskap , med henholdsvis 19 % 17 % og 15 % av den totale produksjon .
Medisiidna ja dearvvašvuođafágat dahke 17 % buot sámi-guoski doavttergrádabuvttademiin . Dakkár sámi-guoski fágalaš mihttomearit ja vuoruheamit mat leat earret eará fágain arkeologiija ja historjá , dakkárat eai leat leamaš dearvvašvuođafágain .
Dessuten er det verdt å merke seg at samiske språkfag ikke utgjør mer enn 6 % av den samiskrelaterte totalen .
Oktiibuot leat guovddážis čađahan 6 doavttergráda áigodagas 2005-2010 , buohkain geahččanvuohki sámi dearvvašvuhtii ja eallindillái .
4.3.3 Fagområdene Innenfor biologi og fysiologi har det vært en jevn produksjon av samiskrelaterte doktorgrader gjennom hele perioden fra 1990 og fram til 2010 .
Oassin eamiálbmot- ja minoritehtahistorjjás lea sámi historjá máŋga jagi leamaš váldovuoruhuvvonsuorgin , ja UiT historjáfágas lea dasa lassin našuvnnalaš ovddasvástádus sámi historjádutkamii .
Det har for det meste vært naturvitenskapelige avhandlinger om reindrift , dvs. avhandlinger innenfor tradisjonelle kvantitative fagområder .
Dasa lassin ahte eamiálbmot- ja minoritehtahistorjá lea sierra dutkansuorgi , de lea sámi historjá maiddái siskkilduvvon eará dutkansurggiin nugo davviguovlohistorjjás .
Doktorgradsarbeidene har hatt forskningsråds- så vel som universitetsfinansiering .
Maiddái fágas arkeologiija lea sámi dutkan leamaš váldovuoruhansuorgi olles áigodaga maid dás geahččat .
Dessuten har flere mottatt forskningsmidler avsatt over reindriftsavtalen .
Seamma áigodagas leat arkeologiijas čađahuvvon oktiibuot 16 doavttergráda .
Det har de siste år vært avsatt omtrent 5 mill. kr årlig til forskning , og ordningen administreres av Reindriftsforvaltningen .
servodagaiguin 47. Arkeologiijafágas leat leamaš iežaset universitehtastipeanddat merkejuvvon sámi-guoski dutkamii lassin dutkanráđeruhtadeapmái .
Medisin og helsefag utgjør 17 % av den samlede samiskrelaterte doktorgradsproduksjonen .
Oktiibuot 15 antropologalaš doavttergrádas áigodagas 1990-2010 rehkenastit 6 sámi-guoskevažžan .
Blant annet innenfor fagene arkeologi og historie er det uttrykte samiskrelaterte faglige målsetninger og satsninger , men det har ikke vært tilfelle for helsefagene .
Nu sáhttet sihke arkeologiijas ja antropologiijas čujuhit measta beali doavttergrádain dán 20 jagi áigodagas leat sámi-guoskevažžan .
Bakgrunnen for den økte produksjonen av doktorgrader relatert til samiske spørsmål er i hovedsak at det er opprettet et eget Senter for samiske helseforskning ( 2001 ) .
Badjel bealli antropologiija bargguin leat dutkanráđđeruhtaduvvon , ja guokte barggu leat universitehtaruhtaduvvomat ( okta stipeanda ja okta čađahuvvon fásta virggis ) .
Senteret er finansiert av midler fra Helse- og omsorgsdepartementet .
Sámerievttálaš dutkan lea vuoruhuvvonsuorgi , ja riektediehtagis lea lassáneapmi .
Senteret er lokalisert ved Institutt for samfunnsmedisin , Det helsevitenskapelige fakultet .
Riektediehtaga doavttergrádabarggut leat dássážii 8 % sámi-guoski buvttademiid olleslogus .
To av stipendiatstillingene har vært finansiert av senterets egne driftsmidler , de resterende er finansiert av Helse Nord , Helse Finnmark og Helse og rehabilitering .
Dáiddahistorjjás leat čađahuvvon golbma doavttergráda ( dutkanráđi ruhtadeamit ) ja okta etnografiijas ( čađahuvvon fástavirggi bokte ) . Oktiibuot dahká dat 6 % sámi-guoski olleslogus .
Som en del av urfolks- og minoritetshistorie har samisk historie i mange år vært et hovedsatsningsområde , og historiefaget ved UiT har dessuten et nasjonalt ansvar for samisk historieforskning .
Jagi 1995 ja dan rájes olles áigodaga čađahuvvo njeallje doavttergráda main lea fokus sámi áššiide , nu ahte fága sáhttá čujuhit relatiivalaš unnán , muhto dássedis sámiguoski geahččanvuogi doavttergrádabuvttademiin .
Også for faget arkeologi har samisk forskning vært et hovedsatsningsområde i hele den perioden vi tar for oss .
Bargiid ruhtadii dutkanráđđi ja Sámi allaskuvla , okta bargu čađahuvvui oassin dábálaš vuosttašlektorvirggis .
Dette gjenspeiles i sju samiskrelaterte arkeologiavhandlinger , en andel på 10 % av den samiskrelaterte doktorgradsproduksjonen .
Giellafágat oidnogohtet áigodaga nuppi bealis , ja juohkásit surggiide gielladieđa , giellateknologiija ja girjjálašvuohta .
I samme periode er det innenfor arkeologi avlagt totalt 16 doktorgrader .
Guokte bargoprošeavtta – goappašagat gielladiehtagis- leat čatnasan ja ruhtaduvvon Sámi allaskuvllas .
49 Arkeologifaget har hatt egne universitetsstipend øremerket samiskrelatert forskning i tillegg til forskningsrådsfinansiering .
Ovtta barggu ruhtadii dutkanráđđi ja oktii – kulturdiehtagis – lei universitehtastipeanda mii lei merkejuvvon sámi dutkamii .
Jf. innspill fra Institutt for arkeologi til nytt program for samisk forskning i Norges forskningsråd , mars 2006 .
Cealkámuš arkeologiija Instituhtas Norgga dutkanráđi sámi dutkamiid ođđa prográmmii , njukčamánnu 2006 .
“ Antropologiproduksjonen ” – med en 8 % av samiskrelatert total – kjennetegnes av et samisk fokus i første og siste del av vår undersøkelsesperiode , samtidig som vi har valgt å inkludere arbeider med et internasjonalt urfolksfokus , da disse anses å ha relevans for samisk forskning .
Galggašii danne biddjot fokus bestet sámi giellafágaide . Vaikko plánen , sosiologiija , stáhtadieđa leat hui áššáiguoskevaš fágasuorggit ja mearkkašahttit sámi servodatoktavuođaide , de leat dušše golbma čađahuvvon doavttergráda ( 4 % buot sámi-guoski bargguin ) dain surggiin olles áigodagas , guokte plánemis ja okta stáhtadiehtagis .
Av totalt 15 antropologiske doktorgrader i perioden 1990–2010 regner vi seks som samiskrelaterte .
Dat golbma ledje ruhtaduvvon dutkanráđis .
Dermed kan både arkeologi og antropologi vise til at nesten halvparten av doktorgradene i denne 20 årsperioden er samiskrelaterte .
Muhto jus bidjat dáid searvái guhtta antropologiijabarggu , de buorrána govva veaháš , ja antropologiija oktan politihkka / servodat dahká 12 % sámi-guoski oppalašlogus .
Over halvparten av de antropologiske arbeidene er forskningsrådsfinansiert , og to arbeider universitetsfinansiert ( ett stipend og ett utført i fast stilling ) .
4.3.4 Sámi-guoski ja áššáiguoskevaš doavttergrádabuvttademiid ollislašlohku Viidásit leat válljen geahččat sámi-guoski doavttergrádabuvttadeami eará áššáiguoskevaš buvttademiid ollislašlogu ektui ( govus 2 ) .
Med unntak av en avlagt doktorgrad i 1999 har de juridiske doktorgradene blitt avlagt i siste del av undersøkelsesperioden .
Fágasurggiid leat dás juohkán 5 váldosuorgái : áššáiguoskevaš luonddufágat ; humanisttalaš fágat ; medisiidna ja dearvvašvuođafágat ; riektedieđa ja servodatfágat .
De rettsvitenskapelige avhandlingene utgjør så langt 8 % av den totale samiskrelaterte produksjonen .
Universitehta doavttergrádaoppalašgeahčastagas leat geahččan doavttergrádalisttuid čađa ja lohkan ollu go lea oppalašlohku áššáiguoskevaš buohtastahttimii .
Disse doktorgradsprosjektene har vært finansiert ved hjelp av universitetsstipend og gjennomført i faste stillinger .
, ja PhD arktalaš ja mearra biologiijas , resursabiologiijas , šaddofysiologiijas ja medisiinnalaš biologiijas .
Det er videre avlagt tre doktorgrader innen kunsthistorie ( forskningsrådsfinansiering ) og en innen etnografi ( gjennomført i fast stilling ) . Samlet utgjør det 6 % av den samiskrelaterte totalen .
Humanisttalaš fágaide leat čuovvovaš doavttergrádabarggut siskkilduvvon ; dr. philos , ja dr. art. arkeologiijas , filosofiijas , historjjás , religiovdnadiehtagis , gielain ja girjjálašvuođas ja PhD humanisttalaš fágain ja áššáiguoskevaš kultur- ja servodatfágain .
Arbeidene ble finansiert av forskningsrådet og av Samisk høgskole , mens en avhandling ble utført som en del av ordinær førstelektorstilling .
Nugo govus 2 čájeha , de čađahit ollu eanet doavttergrádai oppalaččat luonddudiehttit ja medisiinna dutkit , go maid dahket humanisttat , servodatdiehttit ja juristtat .
Språkfagene kommer på banen i andre halvdel av perioden , og fordeler seg på områdene språkvitenskap , språkteknologi og litteratur .
Goitge lea mearkkašan veara ahte sámi-guoski buvttadeapmi fágain riektedieđa ja humaniora dahká nugo namuhuvvon maŋŋálagaid 25 % ja 21 % dáid fágaid áššáiguoskevaš ollislašoasis .
To av avhandlingsprosjektene – begge i språkvitenskap – har vært tilknyttet og finansiert av Samisk høgskole .
Dat lea oalle stuora proseantaoassi ja duođašta mearkkašahtti olu sámi dutkanvuoruheami vaikko muhtun humanisttalašfágain lea unnán buvttadeapmi .
Ett arbeid var forskningsrådsfinansiert og det andre – i kulturkunnskap – var et universitetsstipend øremerket samisk forskning . Samlet utgjør disse 6 % av den samiskrelaterte produksjonen .
Muhto guđesge dáin fágasurggiin lea sámi-guoski dutkan oalle unna oasás áššáiguoskevaš oppalašbuvttadeamis , vástevaččat 6 % medisiidna / dearvvašvuođafágain ja 8 % luonddufágain .
Den lave andelen avlagte avhandlinger kan sannsynligvis forklares med et lite rekrutteringsgrunnlag .
Juohku gaskal sámi-guoski versus áššáiguoskevaš doavttergrádat olles áigodagas
Sammenlignet med andre fag er det få som rekrutteres til samiske språkfag , og enda færre som går 89
4.4.5 Doavttergrádalassáneapmi UiT:s lea leamaš 1990 rájes 2009 rádjai oppalaččat mearkkašahtti lassáneapmi doavttergrádain ( govus 3 ) .
videre til en doktorgradsutdanning .
Lassáneapmi juohke 5 jagiáigodaga lea lagabui 250 % .
Det bør derfor legges særlig vekt på rekruttering til de samiske språkfagene .
Govus 4 čájeha olles relatiiva lassáneami sámi-guoskevaš doavttergrádain seamma áigodaga .
Til tross for at planlegging , sosiologi og statsvitenskap er svært relevante fagområder av betydning for samiske samfunnsforhold , finner vi kun tre avlagte doktorgrader ( 4 % av samiskrelatert total ) på disse områdene i hele perioden , to i planlegging og en i statsvitenskap .
Dan áigodaga lea sámi-guoski doavttergrádabuvttadeamis juohke 5 jagiáigodaga ektui leamaš measta seamma lassáneapmi go ollislaš lassáneapmi universitehtas , namalassii 257 % . Muhto duohtavuođa lohku sámi-guoski doavttergrádain ( N ) lea máŋggageardde unnit go ollislaš N. Seammás lea dárbu áiddostallat ahte sámi-guoski lassáneapmi nagoda doarridit ollislašlogu ( govus 3 ja 4 ) .
Disse tre var forskningsrådsfinansiert .
Dat positiiva ovdáneapmi orru joatkime .
Det minste faget i samiskrelatert doktorgradssammenheng er filosofi , med kun en avlagt doktorgrad .
Jagis 2010 , mii lea álgu boahtte 5 jagiáigodahkii , leat čađahan 9 doavttergráda sámi fáttáin .
Fagområdene er her kategorisert i fem hovedområder : relevante naturfag , humanistiske fag , medisin og helsefag , rettsvitenskap og samfunnsfagene .
Maiddái logut 2011 álggu geahčen orrot ain positiivat . Geassemánu 2011 leat registrerejuvvon 5 čađahuvvon sámi-guoskevaš doavttergráda .
Med universitetets doktorgradsoversikt som grunnlag har vi gjennomgått doktorgradslistene og talt opp den relevante sammenligningstotalen .
Romssa universitehta lea 40 jagiinis huksen dehálaš sámi-guoski dutkangelbbolašvuođa ja dieđalašvuođa vuođul máhtu máŋga fágasuorggis .
Det vil si at for de naturvitenskapelige fagene inkluderes dr.philos. , dr.scient. , og PhD-er i arktisk og marin biologi , ressursbiologi , plantefysiologi og medisinsk biologi .
Seammás oaidnit muhtun fágasurggiid áigodagas 1990-2010 lihkostuvvan buorebut go earáid doavttergrádaprošeavttaid čađaheamis . Dasa sáhttet máŋga ja máŋggabealálaš sivat .
Samfunnsfagene omfatter dr.philos. , dr.polit. i antropologi , sosiologi , statsvitenskap , planlegging og pedagogikk , og PhD i kultur- og samfunnsfag for disse fagene .
Mii válljet dás deattuhit fágalaš vuoruhemiid dehálašvuođa , ležžet dál vuolggahuvvon čuovusin našunála fágapolitihkalaš mihtuin dahje dutkaninstitušuvnnaid iežaset vuoruhemiid dihte .
De medisinske fagene består av samfunnsmedisin og klinisk medisin .
Seammás áigut fas deattuhit ahte unna dahje stuora doavttergrádabuvttadeapmi ii 99
Som figur 2 viser , avlegges det et klart større antall doktorgrader totalt sett blant naturvitere og medisinere enn tilfellet er blant humanister , samfunnsvitere og jurister .
akto atte doarvái buori gova dutkandilálašvuođas dain iešguđetge fágasurggiin , ja ahte min čađaiskama ferte geahččat searválaga earret eará boahttevaš NIFU-STEP kártemiiguin .
Likevel er det verdt å merke seg at den samiskrelaterte produksjonen innenfor fagene rettsvitenskap og humaniora utgjør henholdsvis 25 % og 21 % av den relevante totalandelen for disse fagene .
Vaikko boarráseamos ahkejoavkkus sápmelaččain badjel 65 jagi lea oahppodássi vuollelis go ii-sámi álbmogis , de ii leat etnalašjoavkkuin erohus nuorat ahkejoavkkuin main oassi geain lea oahppu badjel 12 jagi lassána .
Dette er en forholdsvis stor prosentandel og vitner om en betydelig samisk forskningssatsning , selv om enkelte humanistiske fag har en liten produksjon .
Sorjáskeahttá etnalaš gullevašvuođa leat baicca erohusat sohkabeliid ektui go leat eanemus nissonat geat váldet alit oahpu .
Som vist i figur 1 har medisin / helsefag 90
, gč maiddái kápihttal 5 , čk. 5.8.2 Sámi logut muitalit 4 ) .
og de naturvitenskapelige fagområdene biologi / fysiologi de største prosentandelene av samiskrelatert forskning med 17 % og 19 % .
Biologiija , / fysiologiija medisiidna ja dearvvašvuođadutkan , historjá ja arkeologiija leat njeallje stuorimus sámi-guoski fágasuorggi .
Fordeling mellom samiskrelaterte doktorgrader versus totalandel relevante doktorgrader i hele perioden
Vuosttažin namuhuvvon fágasurggiid ektui leat Romssa universitehtas leamaš guhkes árbevierut boazodoalu ja guohtumiid dutkamis .
4.3.5 Doktorgradsøkning Ved UiT har det fra 1990 og fram til 2009 generelt vært en betydelig økning av doktorgrader ( figur 3 ) .
Das sáhttit erenoamážit namuhit dutkanbirrasa mii čatnasa arktalaš biologiijai ja dutkan arktalaš elliid fysiologiijas , ja dutkanbirrasa goikáseamos ekovuogádagain .
Økningen pr. femårsperiode er på nærmere 250 % .
Nubbi stuora guovlu lea medisiidna ja dearvvašvuođadutkan .
Figur 4 viser den totale relative økningen av samiskrelaterte doktorgrader i samme periode .
Sámi dearvvašvuođadutkama guovddáš ásahuvvui 2001:s , ja ruhtaduvvo Dearvvašvuođa- ja fuolahusdepartemeanttas .
I denne perioden har den samiskrelaterte doktorgradsproduksjonen pr. femårsperiode hatt godt og vel samme økning som den totale økningen ved universitetet , på 257 % .
Ásaheami duogáš lei váilevaš máhttu dearvvašvuođa ja sosiála dilálašvuođain ja váilevaš dutkojuvvon kvantitatiiva máhttu sámi álbmoga dearvvašvuođa- ja eallindileguoski čuolbmačilgehusain .
Imidlertid er det faktiske antall samiskrelaterte doktorgrader ( N ) mange ganger lavere enn den totale N. Samtidig finner vi grunn til å poengtere at den samiskrelaterte økningen holder tritt med totalen ( figur 3 og 4 ) .
Go maiddái sámi-guoski doavttergrádabuvttadeapmi sáhttá čujuhit oalle stuora oassái luonddudihttiide ja medisiidna dutkiide , de dan sáhttá čilget dainna go luonddudieđalaš ja medisiinnalaš fágabirrasiin árbevirolaččat lea leamaš stuorit fokusa čađahanmearrái dábálaš áigái .
Ser vi på tallene for første halvdel av 2011 , synes tendensen fortsatt å være positiv . Pr. juni 2011 er det registrert fem avlagte samiskrelaterte doktorgrader .
Čađaheapmi lea guovddážis ođđa PhD oahpuid siskkobealde ja ođđa ortnega dutkanskuvllain , muhto dat ortnegat eai leat leamaš doaimmas doavttergrádaprošeavttain eanas oasi áigodagas maid mii leat iskan .
Total doktorgradsproduksjon ved UiT pr. femårsperiode , 1990–2009
Sirdin PhDohppui dáhpáhuvvá maŋemus oasis min dutkanáigodagas .
92 Utviklingen av samiskrelaterte doktorgrader pr. femårsperiode , 1990–2009
Dain vuhtto čielgasit guhkesáigásaš vuoruheapmi eksplisihtta strategiijain , ja bargonávccalaš huksen lea addán bohtosiid .
Samisk og samiskrelatert forskning i Norge har da også over flere tiår blitt styrket ( Stordahl 2008 : 249 ) .
Lassin mearra , biras ja luondduresurssat davveguovlluin , lea sámi- ja eamiálbmotriekti váldovuoruhansuorgi Juridihkalaš fakultehta dutkamis .
Universitetet i Tromsø har i løpet av sine 40 år bygd opp betydelig samiskrelatert forskningskompetanse og vitenskapsbasert kunnskap innen en rekke fagfelter .
Oktasašvuohta medisiidna ja dearvvašvuođadutkamis , historjjás ja arkeologiijas lea ahte fágabirrasiin leat iežaset bajemusvirggit main lea erenoamáš ovddasvástádus sámi dutkansurggiide .
Samtidig ser vi at noen fagområder i perioden 1990–2010 har lyktes bedre enn andre når det gjelder å få gjennomført doktorgradsprosjekter .
Dakkár vuoruheapmi ráhkada vuođu dutkanbirrasii mii láhčá dili gelbbolašvuođahuksemii ja buori stipendiáhtta- ja oahpahanbirrasa .
Vi velger her å understreke betydningen av faglige satsninger , enten de er initiert som en følge av nasjonale fagpolitiske mål eller forskningsinstitusjonenes egne prioriteringer .
Oaidnit viidásit ahte dat fágabirrasat leat lihkostuvvan oažžut ollu dutkanráđeruhtadeami . Seammás gáibiduvvo jámma fokus bestet sámi dutkamii , maiddái gáibiduvvojit kvalifiserendoaibmabijut post doavttir stipendiáhtaid geavaheamis .
4.4.2 Faglige satsninger Vi ser at ved de fagområdene hvor det har vært et faglig fokus og en strategisk satsning , kan man også vise til relativt mange avlagte avhandlinger .
Dat fas dagaha vel eanet beroštumi ja bestema sámi áššiid dutkamii . Bistevaš fokus dutkiidbestemii sihkkarasttášii kontinuitehta dáláš nanu sámiguoski fágabirrasiin vel dieđalaš bargiid agivulošluohpama dihte nai .
Når det gjelder de førstnevnte fagområdene , har forskning på reindrift og beiteforhold lange tradisjoner ved Universitetet i Tromsø .
Guorahallan čađahuvvui áigodagas 2003-2004 Sámi dearvvašvuođadutkamiid guovddáža bokte Romssa universitehtas ovttasbargguin Našunála álbmotdearvvašvuođainstituhtain .
Det andre store området er medisin og helseforskning .
SAMINOR lea dahkan vuođu ollu dutkandoaimmaide guovddážis .
Senter for samisk helseforskning ble opprettet i 2001 , og finansieres av midler fra Helse- og omsorgsdepartementet .
Sámegiela gielladutkan lea sierradilálašvuođas mii guoská sámi dutkamii ja máhtolašvuođaovddideapmái .
Større miljø med førstestillings- og toppstillingskompetanse antas også å ha betydning for gjennomstrømningen .
Dađi mielde leat eanet fágasuorggit čájehan lassáneaddji beroštumi sámiguoskevaš dutkamii , juoga mii oidno birrasiid dutkanstrategiijain .
Overgangen til PhD-utdanningen skjer i siste del av vår undersøkelsesperiode .
Sámiguoski dutkan gullá máŋgga fágasuorgái ja lea áššáiguoskevaš máŋgga oktavuođain .
Historie , arkeologi og rettsvitenskap er fagfelt som har påtatt seg et særlig ansvar for samisk forskning . Her synes det åpenbart at langvarig satsning i form av eksplisitte strategier og personellmessig oppbygging har gitt resultater .
Nu go historjjálaš dahje dáláš perspektiivvat davviguovlluvuoruhemiin , ekologalaš oktavuođat , dálkkádatdutkan , lulli-davvi oktavuođat , demokratiija- ja riekteovdáneapmi , resursahálddašeapmi ja stivren , dearvvašvuohta ja eallindilli ja identitehta- ja giellahálddašeapmi ja ovdáneapmi .
Felles for medisin og helseforskning , historie og arkeologi er at fagmiljøene har egne toppstillinger med et særlig ansvar for det samiske forskningsfeltet .
4.4.3 Ruhtadeapmi Vaikko váilu ollislaš listu ovttaskas sámi guoskevaš doavttergrádaid ruhtadeamis , de lea dutkanráđđi – sihke ovdalaš NAVF ja dálaš NFR49- dat deháleamos ruhtadan gáldu .
En slik satsning skaper grunnlag for et forskningsmiljø som tilrettelegger for kompetansebygging og et godt stipendiat- og undervisningsmiljø .
Ovdalaš minoritehtadutkanprográmma NAVF:s lea mearkkašan ollu , ja dutkanráđđeruhtadeapmi lea maiddái váldogáldun luonddudiehtaga doavttergrádaide .
Vi ser videre at disse fagmiljøene har lyktes i å innhente en stor andel forskningsrådsfinansiering .
Dasa lea doarjja Boazodoallu dutkanfoanddas leamaš dehálaš juogo oassin dutkanráđi- dahje universitehtastipeandan .
Samtidig er det nødvendig med et jevnlig arbeid for å rekruttere til samisk forskning , også kvalifiseringstiltak ved bruk av postdoktorstipender .
Oaidnit maiddái Sámi allaskuvllas leamaš doaimmalaš rolla dutkiidbestemii , ja lea láhčán doavttergrádagelbbolašvuođa iežaset ásahusa bargiide .
Økt doktorgradsproduksjon vil kunne bidra til flere seniorforskere som opparbeider seg undervisnings- og veiledningskompetanse innenfor sine fagfelt .
UiT:s ledje 2000 logu álgogeahčen golbma sierramerkejuvvon sámi doavttergrádastipeandda main guokte leat dán oppalašgeahčastagas mielde .
Dette vil igjen føre til ytterligere økt interesse og rekruttering til forskning på samiske forhold .
Daid oaččui Sámi dutkamiid guovddáš mii almmuhii ja jugii stipeanddaid . Dasa lassin leat arkeologiijas leamaš
Samisk språkforskning står i en særstilling når det gjelder samisk forskning og kunnskapsutvikling .
Juridihkalaš fakultehtas lea maiddái universitehtastipeanda oassin sámerievttálaš dutkama strategalaš vuoruheamis .
4.4.3 Finansiering Selv om vi mangler en fullstendig oversikt over finansieringen av den enkelte samiskrelaterte doktorgrad , er Forskningsrådet – både det tidligere NAVF og dagens NFR . 51 – den viktigste finansieringskilden .
4.4.4 Rávvagat Vaikko muhtun fágasurggiin lea dássážii unnán sámi-guoski doavttergrádabuvttadeapmi , de duođašta seammás fágalaš govdodat doavttergrádain stuora dieđalaš beroštumi ja ipmárdusa oktavuođain mat erenoamážit leat guoskevaččat sámi gažaldagaide .
Dessuten har støtte fra Reindriftens forskningsfond vært viktig enten i kombinasjon med forskningsråds- eller universitetsstipend .
Dasa lea oassin ahte mii dán čađaiskamis dušše leat váldán ovdan doavttergrádaid mat lea čađahuvvon Romssa Universitehtas .
Vi ser også at Samisk høgskole har spilt en aktiv rolle når det gjelder forskerrekruttering , og tilrettelagt for doktorgradskvalifisering av egne ansatte .
Oktasaš sámiguoski doavttergrádaoppalašgeahčastat našuvnnas ja davviriikkain ( ja muhtun muddun internašunála ) livčče buoridan gova vel eanet .
UiT hadde på begynnelsen av 2000-tallet tre øremerkede samiske doktorgradsstipend , hvorav to av disse inngår i vår oversikt .
Vaikko oppalašgeahčastat ollislaččat lea positiivalaš dan ektui man fátmmasteaddji ja viiddis lea , de áigut áiddostallat dárbbu viidásit fokusii ja ođđa vuoruhemiide .
Disse ble tildelt Senter for samiske studier , som stod for utlysning og tildeling av stipendene .
Mii oaidnit ahte muhtun fágasurggiin leat heajut logut go earáin vaikko dain ovdal leat leamaš vuoruheamit .
Også ved Det juridiske fakultet har universitetsstipend inngått som en del av den strategiske satsningen på samerettslig forskning .
Dat guoská erenoamážit sámi giellafágaide , main oaivvildit gáibiduvvo bissu ovddidanbargu go bestendilálašvuohta lea áibbas eará go eará fágasurggiin .
Til dette hører det med at vi i denne gjennomgangen bare har konsentrert oss om doktorgradene avlagt ved Universitetet i Tromsø .
Go geahččá dáid kápihttaliid de orru maiddái oktavuohta gaskal sámi-guoski doavttergrádabuvttadeami ja fágaid fágalaš mihttomeriid .
Selv om oversikten samlet sett er positiv i betydningen omfang og bredde , vil vi poengtere at det er nødvendig med videre vektlegging og nye satsninger .
Dakkár oppalašgeahčastagat attaše vuođu plánemii , ođđa áŋgiruššamiidda ja vuoruhemiide , ja muitalivčče maiddái gosa sámi-guoski dutkamiid nannema rahčamušain dárbbaša bidjat liige barggu .
Referanser Fornyings- , administrasjons- og kirkedepartementet ( 2011 ) : Handlingsplan for samiske språk – status 2010 og videre innsats 2011 Fulsås , Narve ( 1993 ) : Universitetet i Tromsø 25 år .
Referánssat : Ođasmahttin- , hálddahus- ja girkodepartemeanta : Handlingsplan for samiske språk – stáhtus 2010 og videre innsats 2011 Fulsås , Narve ( 1993 ) : Universitetet i Tromsø 25 år .
Int J Circumpolar Health , 66(2):113–128 .
Int J Circumpolar Health 2007 , 66(2):113-128 .
En faktarapport .
En faktarapport .
1. : Stordahl , Vigdis ( 2008 ) : Nation Building Through Knowledge Building .
Stordahl , Vigdis ( 2008 ) : Nation Building Through Knowledge Building .
The Discourse of Sami Higher Education and Research in Norway .
The Discourse of Sámi Higher Education and Research in Norway .
I Indigenous Peoples .
I Indigenous Peoples .
Self-determination , Knowledge , Indigeneity Henry Minde ( red. ) Eburon Stortingsmelding nr. 34 ( 2001–2002 ) : Kvalitetsreformen om høyere samisk utdanning og forskning .
Self-determination , Knowledge , Indigeneity Henry Minde ( red. ) Eburon Stuoradiggedieđáhus : Sámi alit oahpu ja dutkama kvalitehtaođastusa birra , .
Aarbakke , Jarle , og Eivind Bråstad Jensen ( 2011 ) : Fra seminar til universitet .
Aarbakke , Jarle og Eivind Bråstad Jensen ( 2011 ) : Fra seminar til universitet .
Kronikk i Nordlys , 6. februar 2011 .
Kronihkka Nordlysas , guovvamánu 6. b. 2011 .
5 Kjønnsperspektiv i samisk statistikk Kapitlet bygger på et utdrag av en del artikler publisert i ” Samiske tall forteller 1 , 2 , og 3 ” som omhandler det samiske samfunnet .
5 Sohkabealperspektiiva sámi statistihkas Dát kápihttal lea ráhkaduvvon muhtun ráje artihkkaliid vuođul mat leat almmuhuvvon ” Sámi logut muitalit 1 , 2 ja 3 ” ja leat sámi servodaga birra .
Utdraget er hentet fra kapitler som er skrevet av : Svanhild Andersen , Torunn Pettersen , Magritt Brustad , Øyvind Rustad , Jon Todal og Yngve Johansen .
Čálus oassi leat váldon kápihttaliin maid leat čállán : Svanhild Andersen , Torunn Pettersen , Magritt Brustad , Øyvind Rustad , Jon Todal ja Yngve Johansen .
På en rekke områder ser vi en skeiv kjønnsfordeling i STN-området .
SED-guovllus lea nissonbadjebáza dušše jahkekategoriijas badjel 80 jagi .
I disse områdene er det bare et kvinneoverskudd i årskategorien over 80 år .
Boazodoalus ja eanadoalus leat 80 % dievddut juogo siidadoalloeaiggádat ja váldogeavaheaddjit ja 97 % lea váldobargun guolásteapmi .
Sannsynligheten for å bli 75 år for 15-åringer i STN-området , basert på tall fra 2001 til 2005 , er for samiske menn ca. 56 % og for kvinner ca. 80 % .
Jáhkehahtti vejolašvuohta šaddat 75 jagi SED-guovllu 15 jahkásaččaide 2001 gitta 2005 loguid mielde , lea sámi dievdduide su. 56 % ja nissoniidda su. 80 % .
I STNområdet mottok ca. 5 % uføretrygd i 2004–2008 , noen flere menn enn kvinner i perioden .
SED-guovllus jagiid 2004-2008 ožžo su. 5 % bargonávccahisvuođaoaju , veaháš eanet dievddut go nissonat dan áigodagas .
I 2004 mottok 2,1 % av mennene og 1,2 % av kvinnene i STN-området sosialhjelp .
2004:s ožžo 2.1 % dievdduin ja 1.2 % nissoniin SED-guovllus sosiálaveahki .
I 2009 var det et merkbart kvinneflertall i aldersgruppen 18 og 29 år .
2009:s lei mearkkašahtti nissoneanetlohku ahkejoavkkus 18 ja 29 jagi .
I skoleåret 2010/11 var det nesten 10 % flere jenter enn gutter som hadde samisk i grunnskolen , dette gjelder samisk som første og andre språk .
Skuvlajagi 2010/11 ledje measta 10 % eanet nieiddat go bártnit geain lei sámegiella vuođđoskuvllas , sihke sámegiella 1. ja 2. gielas .
På videregående skole var denne forskjellen økt til nesten 12 % .
Joatkkaskuvllas lei dát erohus lassánan measta gitta 12 % rádjai .
I STN-området har ca. 13 % flere kvinner enn menn utdanning med tre år eller mer på høgskole / universitet .
SED-guovllus leat su. 13 % eanet nissonat go dievddut , geain lea 3 jagi dahje eanet allaskuvllas-universitehtas .
Gutter i STN-området har et større frafall enn jentene i den videregående skole , spesielt gjelder det yrkesfaglig studieretning , der nesten bare en firedel fullfører etter fem år .
SED-guovllus heitet bártnit dávjjibut go nieiddat joatkkaskuvllas , erenoamážit guoská dat fidnofágalaš oahpposurggiin , mas duššo ¼ oassi ollášuhttá maŋŋil vihtta jagi .
5.1 Innledning Dette kapitlet tar for seg noen av de kapitlene som er publisert i ” Samiske tall forteller 1 , 2 og 3 ” og i tillegg noen nye oppdateringer .
5.1 Álggahus Dán kápihttalis váldit ovdan muhtun kápihttaliid mat leat almmuhuvvon ” Sámi logut muitalit 1 , 2 ja 3 ja dasa lassin muhtun ođđa dieđuid .
Hensikten med kapitlet er å fokusere på kjønnsforskjeller innen ulike områder , innenfor mandatet som er gitt av Sametinget og det daværende Arbeids- og inkluderingsdepartementet .
Kápihttala ulbmil lea bidjat oaidninsaji sohkabealerohusaide iešguđet surggiin mandáhta siskkobealde mii lea addon Sámedikkis ja daláš Bargo- ja searvadahttindepartemeanttas .
Kapitlet er redigert av Yngve Johansen og gjennomlest av de ulike forfatterne .
Kápihttala lea redigeren Yngve Johansen ja eará čállit leat lohkan čađa .
5.2 Befolkningsutvikling i STN-området relatert til kjønn Sammendrag
5.2 Álbmotovdáneapmi SED-guovlluin sohkabeliid ektui Čoahkkáigeassu
Folketallet i STN-området har sunket med 16 prosent de siste 20 årene .
SED-guovlluin lea olmmošlohku njiedjan 16 proseanttain maŋemus 20 jagi .
I STNområdet er det flere menn i alderskategoriene fra 10 til 19 år til og med 70 til 79 år , men det er flere kvinner over 80 år .
SEDguovlluin leat eanet dievddut ahkejuogus 10 jagis 19 jahkái ja gitta 70 jagi 79 jahkái , muhto leat eanet nissonat badjel 80 jagi .
Mannsoverskuddet er størst i aldersgruppen 50–59 år .
Dievdobadjebáza lea eanemus ahkejoavkkus 50-59 jagi .
Nettoutflyttingen fra 2007 til 2009 var blant menn 450 og blant kvinner 560 i STN-området .
Nettoeretfárren 2007 rájes 2009 rádjai lei dievdduid gaskkas 450 ja nissoniid gaskkas 560 SED-guovllus .
5.2.1 Innledning Folketallet i STN-området har sunket med 16 prosent de siste 20 årene .
5.2.1 Álggahus Olmmošlohku SED-guovllus lea njiedjan 16 proseanttain maŋemus 20 jagi .
I hele landet økte folketallet i den samme perioden med 15 prosent .
Olles riikkas lassánii olmmošlohku seamma áigodagas 15 proseanttain .
Særlig i VestFinnmark er denne utviklingen tydelig , mens den ikke er så utpreget i Indre Finnmark .
Erenoamážit Oarje-Finnmárkkus lea dát ovdáneapmi čielgasit nu , muhto ii nu čielggas SisFinnmárkkus .
Utflyttingen fra STN-området og den manglende tilbakeflyttingen er en hovedårsak til nedgangen .
Eretfárren SED-guovlluin ja go eai šat fárre ruovttoluotta lea váldosivva njiedjamii .
Dette fører igjen til færre fødte , fordi det er de yngre som flytter ut og stifter familie andre steder .
Dát dagaha fas unnit riegádahttimiid , go leat nuorat geat 106 fárrejit ja háhket bearraša eará báikkiin .
I årene etter årtusenskiftet har det 100 vært et fødselsunderskudd ( det vil si at antall fødte er mindre enn antall døde ) i stedet for et fødselsoverskudd , som det var på 1990-tallet .
Jagiin duhátjagimolsuma maŋŋil lea leamaš riegádahttinvuolláibáza ( dainna oaivvilduvvo ahte riegádemiid lohku lea unnit go jápmin lohku ) dan sadjái go riegádahttinbadjebáza , nugo lei 1990-logus .
Utflytting og fødselsunderskudd fører til en aldrende befolkning , hvor gjennomsnittsalderen stiger fordi det ikke fylles opp med mange nok i de yngre aldersgruppene .
Eretfárren ja riegádahttinvuolláibáza daguha boarásnuvvi álbmoga , mas gaskamearálašahki loktana danne go eai gártta doarvái ollu nuorat ahkejoavkkuide .
5.2.2 STN-områdets alderssammensetning relatert til kjønn Figur 5.1
5.2.2 SED-guovlluid ahkečoahkkádus sohkabeliid ektui Govus 5.1
Folkemengde i STN-området , etter kjønn og alder , 2007
Álbmotpyramida SED-guovllut 2007
Kvinneandelen er lavere i STN-området enn landsgjennomsnittet , spesielt i aldersgruppen 20–29 år , og STN-området har en lavere andel barn i alderen 0–9 år og en høyere andel personer over 50 år .
SED-guovllus lea nissonoassi unnit , ja erenoamážit ahkejoavkkus 20-29 jagi lea unnit go riikkagaskamearri ja leat unnit oasi mánát jagis 0-9 jagi ja lea stuorit oassi olbmuin badjel 50 jagi .
I STN-området er det flere menn enn kvinner i alle årskategorier fra 10–19 år og til 70–79 år .
SED-guovlluin leat eanet dievddut go nissonat juohke ahke juoguin 10-19 jagi rájes gitta 70-79 jagi rádjai .
Det er et kvinneoverskudd bare i årskategorien over 80 år .
Nissonbadjebáza lea dušše jahkejuogus badjel 80 jagi .
Mannsoverskuddet er størst i aldersgruppen 50–59 år .
Dievdduidbadjebáza lea stuorimus ahkejoavkkus 50-59 jagi .
Tabell 5.1
Tabealla 5.1
Områdene med størst andel menn i alderen 16–67 år .
Guovllut gos leat eanemus dievddut agis 16– 67 jagi .
( STN .
( SED .
= 53,6 prosent )
= 53,6 proseanta )
Størst andel menn forøvrig ( Norge = 51,0 prosent ) forøvrig = 51,8 prosent )
Eanemus dievddut muđui ( Norga = 51,0 proseanta ) ( muđui = 51,8 proseanta )
Uttrekk av STN-områdene
Muhtun SED-guovllut
Uttrekk av kommuner utenom STN-området nord for Saltfjellet
Muhtun suohkanat olggobealde SED-guovllu davábealde Sáltoduoddara
Størst andel menn STN ( Norge = 51,0 prosent )
Eanemus dievddut SED ( Norga = 51,0 proseanta )
Andre områder innen STNkommunene 1 2 3 4 5 6 7 8
Eará guovllut SED- suohkaniid siskkobealde 1 2 3 4 5 6 7 8
Tabell 5.1 viser kjønnsfordelingen av personer 16–67 år , en aldersgruppe som er valgt for å gjenspeile den ” voksne ” befolkningen i områdene .
Tabealla 5.1 čájeha sohkabealejuogu olbmuin agis 16-67 jagi , ahkejoavku mii lea válljejuvvon govvidit álbmoga ” rávisolbmuid ” guovllus .