pere/sami_parallel huggingface dataset:
Femten – tjue barn begynte med samisk det første året , kanskje en eller to av dem kan føre samtaler på samisk , skrive et brev eller lese en lengre tekst .
Vihttanuppelot – guoktelot máná álge sámegielain vuosttaš jagi , soaitá okta dahje guokte sis máhttit earáin sárdnut sámegillii , reivve čállit dahje guhkit teavstta lohkat .
Men det er ikke noe i veien med deres evne til å lære fremmede språk .
Muhto ii leat mihkkege boastut sin gálggas vierisgielaid oahppat .
Viktor snakker flytende engelsk og han klarer å gjøre seg forstått på thai .
Viktor sárdnu eŋgelasgiela bures ja gulahallá thai-gielain .
Engelsk har han lært på skolen .
Eŋgelasgiela lea skuvllas oahppan .
Thai fikk han grepet på de elleve månedene han var utvekslingselev i Thailand .
Thai oahpai dan oktanuppelot mánus go orui Thailandas lonohallanstudeantan .
– Det er synd at vi hadde så veldig lite motivasjon for samisk , sier han sjøl .
– Lea suddu go mis lei nu unnán dáhttu oahppat sámegiela , lohká ieš .
Jeg vet ikke hvor mye lyst jeg ville ha hatt til å lære samisk , om foreldrene mine kunne ha søkt om samisktimer da jeg var sju år .
In dieđe man stuora dáhttu mus livččii leamaš sámegiela oahppat , jus mat mu váhnemat livččiiga sáhttán ohcat sámegieldiimmuid munnje dalle go ledjen čiežajahkásaš .
Jeg vokste opp i Indre Kvænangen i 1950- og 60-årene .
Šadden bajás siskkit Návuonas 1950- ja 60-logus .
Rundt meg hørte jeg både samisk og finsk , men mest norsk .
Iežan birrasis gullen sihke sáme- ja suomagiela , muhto eanáš dárogiela .
Og far min igjen .
Ja de áhččán .
Den finske dialekten kvensk var morsmålet i barndomshjemmet hans .
Suomagiel suopman – kveanagiella lei su mánnávuođa siidda eatnigiella .
Der kunne samtalen også gå på samisk , når det dukket opp naboer og kjente som brukte samisk som dagligspråk .
Doppe sáhtte maid sártnodit sámegillii , go ihte ránnját ja oahppásat geat dien giela máhtte buoremusat .
I ungdomsårene fikk jeg venner som snakket samisk , og jeg begynte å leite etter lærebøker og samiskkurs , men nærmet meg førti før jeg tok eksamen i samisk som fremmedspråk på videregående skole .
Nuorravuođa jagiid mielde fidnejin ustibiid geat sárdno sámegiela , ja de álgen oahppogirjjiid ja sámegielkurssaid ohcat , muhto ledjen njealljelot jagi lahkoneamen ovdalgo válden sámegiela vierisgiellan joatkkaskuvlaeksámena .
Det var min bakgrunn da jeg undertegnet brevet til skolesjefen sammen med Willy Larsen , Anne Kirsten Mienna og Helene Olsen .
Dát lei mu duogáš go vuolláičállen reivve skuvlahovdii maid sáddejin ovttas Willy Larseniin , Anne Kirsten Miennain ja Helene Olseniin .
Anne Kirsten Mienna var den eneste av oss som snakket samisk , vi andre kunne lite og ingenting .
Anne Kirsten Mienna lei áidna mis , gii sámástii , mii iežát máhtiimet unnán dahje eat maidige .
Vi satt i stua hjemme hos Willy .
Mii čohkkádeimmet Willy orrunlanjas .
Vi skrev til kommunen og spurte om noen skoler i Nordreisa ga undervisning i samisk , og hvilke rettigheter barna hadde til undervisning i og på dette språket .
Mii čáliimet suohkanii ja jearaimet ledje go skuvllat Ráissas mat fálle sámegieloahpahusa , ja makkár vuoigatvuođat ledje mánáin fidnet oahpahusa sámegielas ja sámegillii .
– Det er bedre å spørre enn å fortelle , mente Helfrid , kona til Willy , og tre uker etterpå fikk vi et svar .
– Lea buoret jearrat go muitalit , oaivvildii Helfrid , Willy eammi , ja golbma vahku maŋŋil oaččuimet vástádusa .
Hun svarte også at skolen kunne gi undervisning i samisk som fremmedspråk , som valgfag , hvis den hadde kompetente lærere i faget .
Vástidii maid , ahte skuvla sáhtii oahpahusa fállat sámegiella vierisgiellan-fágas , jus skuvllas lei gelbbolaš skuvllot .
Det punktet måtte vi få avklart litt nærmere .
Dása dárbbaheimmet dárkilut čilgehusa .
Helene Olsen , som bodde i Bakkeby og hadde en gutt som gikk på skolen i Rotsund , sto for kontakten og korrespondansen med skolekontoret .
Helene Olsen , guhte orui Sinjárggas ja geas lei bárdni gii váccii Guohcanuori skuvllas , doalai oktavuođa ja reivestattai skuvlakantuvrrain .
Jeg kan huske at hun kom litt nedslått til meg etter en samtale med pedagogisk konsulent .
Muittán go binnáš šlundin bođii mu lusa go lei sártnodan pedagogalaš konsuleanttain .
Skolene i Nordreisa hadde verken elever nok eller lærere for å begynne med samisk , men vi kunne jo bare søke .
Eai lean Ráissa skuvllain doarvái oahppit eai ge skuvllohat sámegieloahpahusain álgit , muhto sáhtiimet áinnas ohcat .
spurte hun , og vi søkte råd hos det som het Skoledirektøren i Troms såvel som hos Samisk utdanningsråd .
– Mii lea dás ávki ? jearai son , ja jearaimet de ráđiid sihke Romssa skuvladirektevrras ja Sámi oahpahusráđis .
Den 14. januar 1991 kom skoledirektøren i Troms og Grunnskolerådet til Nordreisa for å holde et møte i Sørkjosen om finsk som andrespråk .
Ođđajagemánu 14. b. 1991 bođiiga Romssa skuvladirektevra ja Vuođđoskuvlaráđđi Ráisii čoahkkinastit Reaššegeažis . Fáddá lei suomagiella nubbingiellan .
Om kvelden skulle de holde møte for foreldre og andre interesserte , og skrev til oss foreldre som ville ha samisk at det ville være ei høvelig anledning å ta opp våre ønsker .
Eahkedis lei čoahkkin váhnemiid ja iežá berošteddjiid várás , ja čálle midjiide geat háliideimmet sámegieloahpahusa ahte livččii vuogas vejolašvuohta sárdnut min sávaldagaid birra , maid .
– Dette er også avtalt med skolesjef Bjørn Olsen , skrev skoledirektør Harry Kvalvik .
– Dát lea maid šiehtaduvvon skuvlahoavda Bjørn Olseniin , čálii skuvladirektevra Harry Kvalvik .
Men hverken skolesjefen eller andre fra skolekontoret kom på møtet , og jeg vet ikke hvorfor .
Muhto ii boahtán skuvlahoavda ii ge oktage iežá skuvlakantuvrras čoahkkimii , ja mun in dieđe manne .
Men hit kom det flere familier som ønsket samisk enn vi som hadde sendt det første brevet til skolekontoret , og dette møtet satte fart i arbeidet vårt .
Muhto dohko bohte eanet bearrašat mat sihte sámegiela , go dat mat álggus ledje reivve čállán skuvlakantuvrii , ja čoahkkima boađus lei ahte min bargu ovdánii mealgat .
Etter møtet med skoledirektøren inviterte Ragnhild Enoksen andre foreldre til å gå sammen for å få samiskundervisning i Nordreisa .
Maŋŋil čoahkkima skuvladirektevrrain bovddii Ragnhild Enoksen eará váhnemiid ovttasbargui oaččuhit sámegieloahpahusa Ráisii .
Etter råd fra skoledirektøren selv , Harry Kvalvik , skrev åtte familier ved Storslett skole en felles søknad til Nordreisa skolestyre .
Skuvladirektevrra Harry Kvalvika rávvaga mielde čálle gávcci bearraša Hánssagietti skuvllas oktasaš ohcamuša Ráissa skuvlastivrii .
Selv skrev jeg en tilsvarende søknad for Viktor .
Ieš čállen seammalágán ohcamuša Viktora ovddas .
Han var den eneste eleven i Sørkjosen som skulle begynne med samisk det første året .
Son lei áidna oahppi Reaššegeaži skuvllas gii galggai sámegielain álgit vuosttaš jagi .
Helene Olsen ville vente og se hva vi fikk til svar før hun søkte om samiskundervisning til sin sønn på Rotsund skole .
Helene Olsen áiggui vuordit ja geahččat makkár vástádusa mii oaččuimet ovdal go ozai sámegieloahpahusa bárdnásis Guohcanuori skuvllas .
Skolestyret sier ja
Skuvlastivra cealká juo
Søknadene våre var korte og konkrete .
Ohcamušat ledje oanehaččat ja konkrehtat .
En måned etter de var sendt , kom de opp i skolestyret .
Mánu maŋŋil go daid sáddiimet , de šadde áššin skuvlastivrras .
Det måtte være minimum tre elever i gruppa og andrespråket skulle innføres i 2. klasse .
Eavttut ledje : galge leat unnimusat golbma oahppi joavkkus , ja nubbingieloahpahus galggai nuppi luohká rájes álgit .
Medlemmene i skolestyret strøk forbeholdet og vedtok at andrespråket kunne innføres fra 1. klasse .
Skuvlastivrra miellahtut sihkko eavttuid , ja mearridedje ahte nubbingieloahpahus álggahuvvo 1. luohká rájes .
Politikerne gikk helt og fullt med på ønsket vårt .
Politihkkárat mihte min sávaldagaide bienasta bitnii .
Slik kom samiskundervisningen i gang ved Storslett skole høsten 1991 og derfor måtte Viktor pendle med drosje fra Sørkjosen skole de timene han skulle ha samisk .
Ná de álggii sámegieloahpahus Hánssagietti ( Storslett ) skuvllas 1991`čavčča rájes , ja danin gárttai Viktor droššain johtit Reaššegeaži skuvllas go son galggai sámegieldiimmuide .
– Det var ikke så lett å være den eneste som skulle dra til en annen skole et par ganger for uka .
– Ii lean nu álki leahkit áidna gii galggai nuppi skuvlii mannat moatti geardde vahkus .
Noen av de andre elevene ertet meg for det , kanskje det var den siste rest av nedlatende holdninger og negative strømninger mot samisk .
Soames iežá oahppit hárde mu dán geažil , soaitá leat maŋimuš bázahussan bádjelgehččamis ja vašis sámevuođa vuostá .
Dessuten opplevde jeg det ikke som kult .
Dasa lassin ii lean « kuula » lohkat sámegiela .
I sju – åtte årsalderen vil barn gjøre det samme som de som setter normene i kameratflokken .
Čieža-gávcci-jahkásažžan áigot mánát dahkat seammá go ustitjoavkku jođiheaddjit dahket .
Året etterpå bestemte jeg meg for å lære litt mer samisk sjøl .
Jagi maŋŋil mearridin ieš maid oahppat binnáš eanet sámegiela .
Viktor og jeg flyttet til Karasjok der vi hadde mange venner og kjente .
Moai Viktoriin fárriime Kárášjohkii , gos ledje olu oahppásat ja ustibat .
– Der var det noe helt annet å ha samisk på skolen .
– Doppe gal lei áibbas iežá ášši lohkat sámegiela skuvllas .
Jeg skilte meg på ingen måte ut fordi jeg lærte det språket og læreren jeg fikk var flink og engasjert , sier Viktor .
In lean mangeláhkái iežálagán go ledjen sámegiela oahppame , ja skuvllot lei čeahppi ja áŋgir , lohká Viktor .
Men det første halve året slet han på skolen i Karasjok .
Muhto vuosttaš jahkebeali ražai gal Kárášjoga skuvllas .
Han var ny i klassen , noen plaget ham og han var stille og utenfor , helt til det kom enda en ny gutt i samme klasse .
Son lei ođas luohkás , soapmásat givssidedje su ja son lei jaskes , oktonas mánná gitta dassážii go bođii okta vel ođđa bárdni seammá luohkkái .
De ble kamerater og han ble godtatt i miljøet .
Soai šattaiga ustibat ja de Viktor maid dohkkehuvvui .
Høsten 1993 kom vi tilbake til Nordreisa , og nå var de mange nok til at skolestyret gikk med på å sette i gang undervisning i samisk på Sørkjosen skole .
1993 ’ čavčča bođiime fuotin Ráisii , ja dál ledje nu máŋggas geat háliidedje oahppat sámegiela ahte skuvlastivra mieđihii bidjat sámegieloahpahusa johtui maid Reaššegeaži skuvllas .
Willy Larsen sine eldste gutter gikk i første og andre klasse .
Willy Larsena boarráseamos bártniguovttos vácciiga vuosttaš ja nuppi luohká .
Men skolekontoret klarte ikke å skaffe lærer til de timene de skulle ha , ungene måtte fortsette å pendle til Storslett skole .
Muhto skuvlakantuvra ii nagodan skuvllohiid skáhppot gait diimmuide , mánát šadde ain johtit Hánsagietti ( Storslett ) skuvlii .
Det krever et puslespill som elever i første , andre og tredje klasse ikke klarer å holde styr på .
Dát gáibidii áige-bihttáspealu maid vuosttaš- , nubbe- ja goalmmátluohkálaččat eai máhttán čuovvut .
Sammen med læreren må de passe på å dra fra sin egne klassekamerater når samisk står på timeplanen .
Ovttas skuvllohiineaset ferteje muitit guođđit iežaset luohkkáustiibiid juohke háve go sámegiella lei diibmoplánas .
Den som husket tidspunktene best , var drosjesjåføren , som ofte sto utenfor skoleporten og ventet både vel og lenge .
Son gii buoremusat muittii áiggiid , lei drošševuoddji gii dávjá vurddii guhká skuvlla verráha olggobealde .
Læreren det året var mye borte , og et eller annet sted på veien forsvant beskjedene til elevene i Sørkjosen som skulle komme til Storslett .
Dán jagi lei maid skuvllot olu eret , ja dieđut Reaššegeaš-oahppiide geat galge Hánssagieddái johtit , jávke gosa nu .
Og undervisningen gikk ikke alltid på samme klasserom .
Iige oahpahus lean álo seamma luohkkálanjas .
Etter noen uker skjønte vi foreldre at dette ikke kunne fortsette .
Moadde vahku dáinna , de áddiimet mii váhnemat ahte ná ii sáhte joatkit .
Vi ba om at samisk ble utsatt til året etter .
Mii bivddiimet maŋideami nuppi jahkái .
Men jeg ga meg ikke .
Muhto mun in vuollánan .
Jeg ringte til den ene mulige læreren etter den andre og jeg maste på skolekontoret .
Mun riŋgedadden vejolaš skuvllot-taleanttaide , ja hoavrrestin vel skuvlakantuvrras .
Til slutt sa en elev på Nordreisa videregående skole ja til å undervise .
Loahpas válddii muhtun sámegieloahppi Ráissa joatkkaskuvllas badjelasas oahpahusa .
Han hadde samisk som fremmedspråk , som C-språk , på skolen , og syntes ikke selv at han var særlig kvalifisert .
Sus lei sámegiella vierisgiellan , C-giellan skuvllas , ja iežas mielas ii lean goit gelbbolaš dien bargui .
Skolen hadde elever med samisk som morsmål og andrespråk .
Skuvllas lei ohppiin sámegiella eatnigiellan ja nubbingiellan .
Men han hadde ledige timer , bil og en praktisk mulighet for å hjelpe oss .
Muhto sus ledje friddjadiimmut , biila ja geavatlaš vejolašvuohta min veahkehit .
Etter hvert viste det seg at han hadde godt lag med ungene .
Áiggi mielde vuosehuvvui ahte son lei čeahppi mánáiguin .
Og når det først kom en lærer , var det flere som ville ha undervisning i samisk .
Ja go juo lei skuvllot sajis , de ledje eambbosat geat háliidedje sámegieloahpahusa .
Elevene sier nei
Oahppit celket ii
Også ved Storslett skole hadde flere elever bedt om samisk , når undervisningen først kom i gang .
Hánssagietti skuvllas ledje maid eanet oahppit sihtan sámegiela , go juo oahpahus lei álgán .
Vi foreldre dannet en gruppe som skulle hjelpe til med å motivere barna .
Mii váhnemat vuođđudeimmet joavkku man ulbmil lei searvat mánáid movttiidahttimii .
Men klasseturer til Kautokeino , arrangementer på samefolkets dag og andre hyggestunder kunne ikke holde interessen oppe .
Muhto luohkkámátkkit Guovdageidnui , sámi álbmotbeaidoalut ja iežá suohtastallamat eai máhttán liikká doalahit movtta .
De første elevene trakk seg etter det første året .
Vuosttaš oahppit heite juo vuosttaš jagi maŋŋil .
I blant kunne noen finne på at de også skulle lære samisk .
Soames háve sáhtte soapmásat fuobmát ahte sii maid galge sámegiela oahppat .
De søkte og fikk delta i undervisningen , og sluttet gjerne året etter .
Sii ohce ja besse oassálastit oahpahussii , ja de heite fas jagi maŋŋil .
Få som begynte med samisk på småskoletrinnet , fortsatte helt til de kom til ungdomsskolen .
Eai nu ollosat sis geat álge sámegielain smávvaskuvladásis , joatkán gitta dassážii go nuoraidskuvlii álge .
Samiskelever fra Nordreisa på skoletur til Kautokeino .
Ráissa sámegieloahppit skuvlamátkkis Guovdageainnus .
Men et par år etter samiskundervisningen kom i gang på Storslett barneskole , begynte noen med språket på ungdomsskolen .
Muhto moadde jagi maŋŋil go sámegieloahpahus bođii johtui Hánssagietti mánáidskuvllas , álge soames nuoraidskuvlaoahppi sámegielain .
De trakk seg i samlet flokk fra undervisningen midt i et skoleår .
Gaikkat geassádedje oahpahusas gasku skuvlajagi .
Noen av dem begynte på nytt med språket da de startet på videregående .
Soapmásat álge fas gielain go álge joatkkaskuvlii .
Og det var ikke bare de negative holdningene fra klassekameratene som tok lærelysten fra ham .
Ii lean dušše luohkkáustibiid vuosteháhku mii su oahppomovttá válddii .
– Jeg følte at jeg ble tvunget til noe jeg ikke ville , og jeg reagerte med motvilje .
– Dovden ahte bággehallen masa nu maid in ieš háliidan , ja reagerejin vuosteháguin .
Det kan godt hende at det hadde vært bedre om samisk hadde vært obligatorisk for hele skolen .
Sáhttá leat nu ahte livččii buoret jus sámegiella livččii bákkolaš fága olles skuvllas .
Alle som snakker samisk , kan jo gjøre seg forstått på norsk .
Gaikkat geat sárdnot sámegiela , liikká máhttet dárogiela maid .
Men den motviljen jeg hadde da jeg var litt yngre , er borte nå .
Muhto lea jávkan vuosteháhku mii mus lei go ledjen nuorat .
Da jeg kom i ungdomsskolen , hadde samisk fått høyere status , og da jeg begynte på videregående var det absolutt ikke noe problem å ta samisktimer , sier han .
Go bohten nuoraidskuvlii , de lei sámegiella šaddan eanet statusgiellan , ja go joatkkaskuvlii álgen , ii lean ollege váttis lohkat sámegiela .
Ingen praktisk nytte
Ii makkárge geavatlaš ávki
– Jeg kunne litt samisk da jeg kom hit , men det forsvant fort .
Sihke mun ja mu oappát ja vieljat heittiimet etniin sámásteamis , in dieđe manne .
Både jeg og søsknene mine sluttet å snakke samisk med mamma , og jeg vet ikke hvorfor .
Soaitá leat heahpat go ii aktage iežá mánná min birrasis atnán giela , lohká son .
Kanskje det føltes flaut fordi ingen andre unger i miljøet vårt brukte det språket , sier han .
Sárdnunmáhttu ii leat boahtán fuotin , vaikko čuvvon sámegieloahpahusa miehtá vuođđoskuvlla ja joatkkaskuvlla ge .
– Du lærer et språk i et samfunn der språket blir brukt .
– Don oahpat giela servvodagas gos giella adnojuvvo .
Jeg har lært samisk grammatikk , kultur og historie , men ikke å bruke språket i praktiske sammenhenger .
Lean oahppan sámi giellaoahpa , kultuvrra ja historjjá , muhto in leat oahppan giela atnit duohta eallimis .
Det hadde vært nyttig fordi jeg har mange nære slektninger i Kautokeino , sier unge Mienna og forteller at noen ganger hadde han også lyst å slutte med samiskundervisningen .
Livččii ávkkálaš go mus leat lagaš fuolkkit Guovdageainnus , lohká nuorra Mienna ja muitala ahte sus ge lei soames geardde miella heaitit sámegieloahpahusas .
– Storslett skole tok ikke samiskundervisningen alvorlig .
– Ii Hánssagietti skuvla váldán sámegieloahpahusa duođas .
Viktor sier noe av det samme : – Undervisningen i samisk var lite profesjonell og hadde ikke samme standard som andre fag .
Viktor dadjá sullii seamma : – Sámegieloahpahus ii lean profešunealla , ii doallan seammá dási go iežá fágat .
Lærerne våre var forskjellige .
Skuvlohat ledje iešguđetlagánat .
De fleste var dårlig kvalifisert til jobben , om ikke i samisk , så i pedagogikk .
Eatnašiin váillui gelbbolašvuohta , eai dáidde sámegiela ektui , muhto goit pedagogalaččat .
Vi hadde dårlige skolebøker mesteparten av tida .
Mis ledje fuones girjjit eanáš áiggi .
Jeg er sikker på at jeg hadde lært mer , og at min egen motivasjon ville blitt bedre , om ikke skolen og hele undervisningen hadde vært så utrolig uengasjerende .
Lean vissis das ahte livččen eanet oahppan , ja ahte iežan bargomiella livččii buoret , jus ii livčče skuvla ja olles oahpahusdilli nu hirbmat eahpemovttiidahtti .
Og den engasjerte oss ikke fordi den var så lite utfordrende .
Ii movttiidahttán min go ii hástalan min fágalaččat .
God videregående
Buorre joatkkaskuvla
De to guttene gir god karakter til Nordreisa videregående .
Bártniguovttos addiba buori árvosáni Ráissa joatkkaskuvlii .
– Der kom vi til en skole som satset på samisk .
– Bođiime skuvlii mii deattuhii sámegiela .
Vi fikk veldig flinke lærere og gode skolebøker .
Oaččuime hui čeahpes skuvlohiid ja buriid girjjiid .
Her stilte de klare krav til oss og vi måtte vise hva vi kunne , sier Rolf Erling .
Sii bidje čielga gáibádusaid munnuide , moai fertiime vuosehit maid máhtiime , lohká Rolf Erling .
Både han og Viktor valgte samisk som fremmedspråk .
Sihke son ja Viktor válljiiga sámegiela vierisgiellan .
De syntes ikke at de hadde grunnlag for noe mer .
Ii lean iežaska mielas vuođđu lohkat alit dásis .
Konfirmasjonsbilder av Rolf E. Mienna ( t.v. ) og Viktor Enoksen ( t.h. )
Konfirmašungovat ; Rolf E. Mienna ( g. b. ) og Viktor Enoksen ( o. b. )
– Da jeg begynte på videregående var det naturlig for meg å fortsette med samisk .
– Go álgen joatkkaskuvlii lei munnje lunddolaš joatkit sámegielain .
Det er bare trist at jeg ikke fikk mer igjen for de årene jeg sleit med språket i barneskolen .
Lea liikká váivi ahte in fidnen eanet ávkki daid jagiin maid rahčen gielain mánáidskuvllas .
Der kunne grunnlaget bli lagt og jeg kunne ha lært mye på kort tid , sier han og fortsetter : – Jeg har fått bedre kjennskap til samisk kultur og sterkere identitet enn jeg hadde hatt uten samiskfaget .
Doppe livččii sáhttán vuođđu biddjot , ja de livččen sáhttán olu oahppat oanehis áiggis . Mus lea buoret máhttu sámi kultuvrras ja nannosat identitehta , go dat mii mus livččii sámegielfága haga .
Men jeg har aldri snakket med noen på samisk , og jeg vet ikke om jeg noen gang kommer til å gjøre det .
Muhto in leat goassege sárdnon geainnage sámegillii , in ge dieđe šattan go goassege dan dahkat .
Akkurat nå har jeg ikke tenkt å lære mer .
Juste dál in siđa eanet oahppat .
Men om jeg skulle finne på å gjøre det , så stiller jeg ikke med helt blanke ark .
Muhto jus gávnnahivččen ahte áiggun , de in dárbbat áibbas álggus álgit .
Jeg har fått litt innsikt i grammatikken og lærerene sier jeg har god uttale , men jeg har dårlig ordforråd , sier han .
Lean oahpásnuvvan giellaoahpain , ja skuvllohat lohket ahte njuovčča lea sajis , muhto mus lea gáržžes sátnevuorká , lohká son .
Pionerer
Ovdavázzit
Viktor og Rolf Erling måtte være foregangsmenn , mer eller mindre ufrivillige pionerer etter ønske fra oss foreldre .
Viktor ja Rolf Erling fertiiga ovdavázzin , eanet dahje unnit eahpedáhtolaš ovdavázzin váhnemiid sávaldagaid mielde .
Alle barn i Norge har plikt å gå på skole og lære fag som blir oppfattet som nyttige og nødvendige for at samfunnet skal bestå .
Juohke mánná Norggas lea geatnegahtton skuvlla vázzit ja fágaid oahppat mat adnojuvvojit dehálažžan ja dárbbašlažžan servvodaga bissumii .
Vi krevde i tillegg at våre barn skulle lære samisk og være med å føre den samiske delen av samfunnet videre .
Mii gáibideimmet dasa lassin ahte min mánát galge sámegiela oahppat ja dan bokte leahkit mielde bisuheamen sámi servvodatoasi .
Vi mente også at de ville ha nytte og glede av å lære språket , for vi som ikke kunne det , følte det var et savn at vi aldri hadde lært det .
Mii maid oaivvildeimmet ahte sidjiide livččii ávkin ja illun giela oahppat , go mii geat eat máhttán , dovddaimet váilevuohtan ahte eat lean goassege dan oahppan .
Grunnskolen i Nordreisa delte ikke vår oppfatning .
Ráissa vuođđoskuvla ii lean minguin ovttaoaivvilis .
Ved hjelp av press fra oss foreldre , pålegg fra staten gjennom grunnskoleloven og skoledirektøren , og vedtak i skolestyret , satte de i gang undervisning .
Bidje oahpahusa johtui easkka maŋŋil go mii váhnemat leimmet dan gáibidan – stáhta lei geatnegahttán sin vuođđoskuvlalága ja skuvladirektevrra bokte ja skuvlastivra lei mearridan ahte nu galgá leat .
Den ble halvhjertet gjennomført .
Oahpahus čađahuvvui belohahkii .
Kanskje mest på grunn av lærermangel , og dernest på grunn av mangel på engasjement fra skoleadministrasjonen sin side .
Soaitá gait eanemus skuvllotváilli geažil , ja dasto maid danin go skuvlahálddahus ii beroštan doarvái .
I tillegg står språket svakt i miljøet , selv blant barn som ofte har kontakt med kamerater og slektninger som snakker samisk .
Dasa lassin lea sámegiella hui rašši báikkálaš birrasis , maid mánáid gaskkas geat dávjá dollet oktavuođa sámegielat ustiibiiguin ja fulkkiiguin .
De hører ikke samisk til daglig og de kan oppfatte det som et språk med liten praktisk betydning .
Eai gula sámegiela beaivválaččat , ja danin sáhttet dan oaidnit unnán ávkkálaš giellan . Ráissa joatkkaskuvla
I flere av nabokommunene har samisk stått og står fortsatt sterkere enn i Nordreisa .
Ráissa suohkanis leat ránnjásuohkanat gos sámegiela lea leamaš ja lea ain nannosat .
Troms fylkeskommune har gjort den til sin foregangsskole i samisk- og finskundervisningen .
Romssa fylkasuohkan lea dahkan Ráissa joatkkaskuvlla sáme- ja suomagieloahpahusa ovdavázziskuvlan .
Her får elevene undervisning i samisk som fremmedspråk , andrespråk eller morsmål .
Dáppe fállet sámegieloahpahusa vierisgiellan , nubbingiellan dahje eatnigiellan .
Herfra drives også fjernundervisning i samisk .
Dáppe fállet maid gáiddusoahpahusa sámegielas .
Samisklærer Ruth Larsen sier at interessen for samisk blant elevene varier , de siste årene har den økt .
Sámegielskuvllot Ruth Larsen muitala ahte ohppiid beroštupmi sámegielfágas molsašuddá , muhto maŋimuš jagiid lea lassánan .
Og en av samisklærerne var selv elev her for noen år siden .
Okta sámegielskuvllohiin lei ieš oahppi dáppe muhtun jagiid dassái .
– Vi har begynt å bruke samisk også utenfor klasserommene .
– Mii leat álgán sámegiela atnit maid luohkálanjaid olggobealde .
Når to som kan språket møtes , bruker vi det .
Go guovttis geat máhttiba giela deaivvadeaba , de atniba dan .
Skolen har skilting på to språk , og vi bruker det rett som det er på plakater og oppslag .
Skuvllas leat šilttat guktuid gillii , ja atnit maid sámegiela duollet dalle plakáhtain ja dieđuin heŋgehagaide .
Jeg er overbevist om at det øker elevenes lærelyst litte grann , sier Ruth Larsen .
Lean áibbas vissis das , ahte dát lokte ohppiid lohkanmovtta binnáš , lohká Ruth Larsen .
Samisk i hele Nordreisa
Sámegiella miehtá Ráissa
Etter 1991 har stadig flere skoler i Nordreisa begynt å tilby elevene undervisning i samisk .
1991`rájes leat eanet ahte eanet skuvllat fállagoahtán sámegieloahpahusa oahppiidasaset .
Inneværende skoleår ( 2004/2005 ) tar 59 elever samisk .
Dán skuvlajagi ( 2004/2005 ) lohket 59 oahppi sámegiela .
De går på Moan skole , Snemyr skole , Storslett skole , Oksfjord skole , Sørkjosen skole og Sappen skole .
Sii vázzet Moan skuvllas , Luomejeakki skuvllas , Hánssagietti skuvllas , Ákšovuona skuvllas , Reaššegeaži skuvllas ja Sáhpi skuvllas .
En av lærerne som underviser dem , har lærerutdanning fra Samisk høgskole i Kautokeino , den andre har tatt førskolelærerutdanning på den samme skolen .
Skuvllotguoktás geat sin oahpaheaba , lea nubbi vázzán dábálašoahpaheaddjioahpu Sámi allaskuvllas Guovdageainnus , nubbi ges lea váldán ovdaskuvlaoahpaheaddjioahpu seammá skuvllas .
Ti år etter samisk ble innført i grunnskolen i Nordreisa , fikk kommunen ei samisk barnehageavdeling .
Logi jagi maŋŋil go sámegielfálaldat álggahuvvui Ráissa suohkanis , de rabai suohkan sámi mánáidgárdeossodaga .
– Vi hadde kontakt med en del foreldre som ville ha samisk opplæring i barnehagen , og derfor undersøkte kommunen behovet .
– Mis lei oktavuohta soames váhnemiiguin geat sihte sámegiel oahpu mánáidgárddis , ja danin guorahalai suohkan dárbbu .
Det viste seg at ønsket var stort nok til å starte ei samisk barnehageavdeling , og den åpnet vi ved Sonjatun barnehage på Storslett høsten 2001 , forteller oppvekstsjef Berit Stien .
Bođii ovdan ahte dárbu livččii sámi mánáidgárdeossodaga álggahit , ja dan rabaimet Sonjatun mánáidgárddis Hánssagiettis 2001`čavčča , muitala bajásšaddanhoavda Berit Stien .
Avdelinga har 14 plasser som blir brukt av 16 barn .
Ossodagas leat 14 saji maid 16 máná atnet .
Blant de tre ansatte på avdelinga er foreløpig bare en assistent samisktalende .
Ossodaga golmma bargi gaskkas lea ain juo vuos dušše okta sámegielat assisteanta .
De to andre har begynt på kurs for å lære språket .
Dat guokte iežá bargi leaba sámegielkursii álgán .
– Noen av barna som går her kan nesten bare samisk , noen kan like mye samisk som norsk og noen kan bare norsk , forteller avdelingsleder Tore Johansen .
– Soames mánát dáppe máhttet measta dušše sámegiela , soames mánát máhttet seammá bures sámegiela ja dárogiela , ja soames mánát máhttet dušše dárogiela , muitala ossodatjođiheaddji Tore Johansen .
Framtida for samisk i Nordreisaskolene
Sámegiela boahtteáigi Ráissa skuvllain
Finsk og samisk har vært hjemmespråk i noen av bygdene i Nordreisa , og samisk blir brukt av reineierne som bor her om sommeren .
Suomagiella ja sámegiella leat leamaš siidagiellan soames Ráissa giliin , ja badjeolbmot geat dáppe orrot geasi , sámástit .
En gang i tida var Nordreisa del av et overgangsdistrikt , et område der staten satte i verk spesielle tiltak for å få en overgang fra bruk av samisk og finsk til norsk .
Goas nu lei Ráisa muhttásanguovllu oassin , doppe bijai stáhta erenoamáš doaimmaid johtui fidnet olbmuid heaitit atnimis sámegiela ja suomagiela , ja fidnet sin atnigoahtit duššefal dárogiela .
Myndighetene ville at begge språkene skulle bort .
Eiseválddit sihte jávkadit guktuid gielaid .
På 70–tallet begynte holdningen å snu .
70-logus jorgališgođii biegga .
Først ble finsk et skolespråk , først på videregående , deretter i grunnskolen .
Álggus šattai suomagiella skuvlagiellan , álggus joatkkaskuvllas , dasto vuođđoskuvllas .
I 1988 begynte Nordreisa videregående også å tilby undervisning i samisk , tre år seinere gjorde Storslett skole det samme .
1988:s Ráissa joatkkaskuvla fállagođii sámegieloahpahusa maid , golbma jagi maŋŋil čuovvulii Hánssagietti skuvla .
Jeg har fortalt hvordan vi som foreldre tok intiativ til den undervisningen og hvordan elevene opplevde den .
Lean muitalan govt mii váhnemat fidniimet johtui oahpahusa , ja govt oahppit dan vásihedje .
Seinere har interessen for samisk økt og spredd seg .
Maŋŋil lea beroštupmi sámegielas lassánan ja leavvan .
Nå er det samiskundervisning ved 6 – 7 forskjellige skoler i kommunen , og kommunen har en samisk barnehageavdeling .
Dál lea sámegieloahpahus 6–7 iešguđet skuvllas min suohkanis , ja suohkanis lea sámegielat mánáidgárdeossodat .
Lærerkompetansen er blitt bedre .
Skuvlohiid gelbbolašvuohta lea buorránan .
Men fortsatt er det mangel på fagfolk som kan språket , ikke minst på den samiske barnehageavdelinga .
Muhto ain leat menddo unnán sámegielat fágaolbmot , mii vuhtto erenoamážit sámi mánáidgárdeossodagas .
Og språket er lite synlig i det offentlige rom .
Giella lea unnán oidnosis almmolaš areanain .
I dag blir språket brukt i familier som har flyttet hit fra kommuner der språket står sterkere .
Dál adnojuvvo giella bearrašiin geat leat deike fárren suohkaniin gos giella lea nannosat go dáppe .
Om noen år vet vi om de som lærer språket i barnehagene og på skolene vil ta det i bruk utenfor skolestua , om de får nytte og glede av det .
Muhtun jagiid geahčen diehtit govt manná singuin geat dál ohppet giela mánáidgárddiin ja skuvllain – šaddet go sii sámegiela váldit atnui skuvlalanjaid olggobealde , šaddá go sidjiide sámegielmáhttu ávkin ja illun ?
EØS .
EES .
/ Efta-seksjonen inkl. EØS-sekretariatet
, / EFTA-sekšuvdna dás maiddái EES-čállingoddi
EØS-samarbeidet generelt og løpende arbeid med gjennomføringen av EØS-avtalen , EØS-koordineringsutvalget , Stortingets EØS-utvalg , EØS-komiteen og EØS-rådet .
EES-ovttasbargu oppalaččat ja oktilis bargu čađahit EES-šiehtadusa , EES-oktiiordnenjuogus , Stuorradikki EES-juogus , EES-lávdegoddi ja EES-ráđđi .
Gjennomføring av forordninger og direktiver m.v. .
Mearrádusaid ja direktiivvaid jna. čađaheapmi .
Saksområder i tilknytning til Det indre marked som faller utenom EØS-avtalen .
Áššesuorggit mat čatnasit Siskkit márkanii mii gahččá EES-šiehtadusa olggobeallái .
Oversettelse av EØS-rettsakter .
EES-riektedokumeanttaid jorgaleapmi .
Efta generelt og koordinering i UD av Eftas tredjelands ­samarbeid .
EFTA oppalaččat ja EFTA goalmmátriikaovttasbarggu oktiiordnen olgoriikadepartemeanttas .
Konsultativ komite samt parlamentarikerkomiteen i Efta / EØS.
Ráđđeaddi lávdegoddi ja vel EFTA / EESa parlamentarihkkárlávdegoddi .
Avdelingsdirektør Per S. Sjaastad
Ossodatirektevra Siri Sletner
Et bedre møte med det offentlige
Buoret oktavuohta almmolašvuođain
Regjeringen har som mål at innbyggere og næringsliv skal oppleve et bedre møte med det offentlige .
Ráđđehusa ulbmil lea , ahte ássit ja ealáhusat galget vásihit buoret gulahallama almmolašvuođain .
Digitalisering skal gjøre det enklere og raskere å forholde seg til forvaltningen .
Digitaliseren galgá dahkat álkibun ja jođánabbon gulahallat hálddahusain .
Forvaltningen skal i tillegg skrive klart og forståelig , og tilby tjenester som er brukervennlige .
Hálddahus galgá dasa lassin čállit čielgasit , nu ahte lea álki áddet , ja fállat bálvalusaid , mat leat vuohkkasat geavaheddjiide .
- Brukerne av offentlige tjenester skal få hjelp på en rask , forståelig og respektfull måte .
- Almmolaš bálvalusaid geavaheaddjit galget oažžut veahki johtilit , áddehahtti ja gutnejahtti vugiin .
Åpenhet er en forutsetning for at brukerne skal oppleve et bedre møte med det offentlige , sier Rigmor Aasrud .
Rabasvuohta lea eaktun dasa , ahte geavaheaddjit galget vásihit buoret oktavuođa almmolašvuođain , Rigmor Aasrud dadjala .
Av Digitaliseringsprogrammet ” På nett med innbyggerne ” går det frem at forvaltningen skal invitere brukere til å delta i utviklingen av tjenester , kunne si sin mening om tjenestetilbudet , eller få innsyn i det som gjøres i offentlig sektor .
Digitaliserenprográmmas , man namma lea ” På nett med innbyggerne ” ( Neahtas ássiiguin ) , celkojuvvo , ahte hálddahus galgá bovdet geavaheddjiid searvat bálvalusaid ovddideapmái . Geavaheaddjit galget beassat muitalit oainnuideaset bálvalusfálaldaga hárrái ja sii galget beassat oaidnit , mii almmolaš suorggis dahkkojuvvo .
Offentlige virksomheter skal ta utgangspunkt i brukernes ønsker og behov når de utvikler de offentlige tjenestene .
Almmolaš doaimmat galget ovddidit almmolaš bálvalusaid dan vuođul , maid geavaheaddjit sávvet ja dárbbašit .
På den måten vil regjeringen sikre en offentlig sektor som setter brukeren i sentrum .
Dan láhkai ráđđehus áigu sihkkarastit , ahte almmolaš suorggis atnet geavaheaddji mávssolažžan .
Aasrud mener digitalisering av forvaltningen vil gi bedre tjenester og raskere saksbehandlingstider i mange saker .
Aasrud oaivvilda , ahte hálddahusa digitaliseren buorida bálvalusaid ja oanida ollu áššiid meannudanáiggi .
- Det vil videre gjøre det enklere å samordne informasjon og tilby helhetlige tjenester .
– Dat mielddisbuktá maid , ahte lea álkit buohtalastit dieđuid ja fállat ollislabbo bálvalusaid .
Brukeren vil for eksempel slippe å oppgi de samme opplysningene flere ganger .
Geavaheaddji ii ovdamearkka dihte dárbbaš almmuhit seammáid dieđuid máŋgii .
Digitale tjenester er i tillegg tilgjengelige døgnet rundt , og man kan bruke tjenestene fra mobiltelefon , pc eller nettbrettet hjemme .
Digitála bálvalusat leat maid olámuttos birra jándora , ja bálvalusaid sáhttá geavahit mobiltelefovnnain , dihtoriin dahje neahtahiin ( nettbrett ) .
Brukere som trenger det , skal få hjelp til å bruke de digitale tjenestene .
Geavaheaddjit , geat dárbbašit veahki digitála bálvalusaid geavaheapmái , galget dan oažžut .
Regninger fra staten i nettbanken Det skal bli slutt på at å taste inn lange KID-numre når du skal betale regninger fra staten .
Stáhta rehkegat neahttabáŋkkus Ii galgga šat dárbbašit deattašit guhkes KID-nummiriid , go máksá rehkegiid stáhtii .
Regjeringen vil legge til rette for elektronisk faktura og autogiro til alle innbyggere som ønsker det .
Ráđđehus áigu bargat dan ovdii , ahte sáddegohtet elektrovnnalaš rehkegiid ja autogiruid buot ássiide , geat dan sávvet .
- Med elektronisk faktura fjerner vi en irritasjon for brukerne .
- Elektrovnnalaš rehkegiiguin mii jávkadit dakkár ášši , mainna olbmot giksašuvvet .
Alle som ønsker det , kan få fakturaen direkte i nettbanken i stedet for i papirkonvolutt i postkassen , sier fornyingsministeren .
Buohkat geat dan sávvet sáhttet oažžut rehkega njuolga neahttabáŋkui dan sadjái go báberkonfaluhtas poastakássii , ođasmahttinministtar dadjá .
Elektronisk faktura og automatisk trekk vil gjøre det enklere og raskere å betale regninger fra staten .
Elektrovnnalaš rehkegiin ja automáhtalaš máksimiin šaddá álkit ja jođánut máksit stáhta rehkegiid .
Nr. : 36/2011
Nr. : 36/2011
Et budsjett for å trygge arbeidsplasser , verdiskaping og velferd
Bušeahtain oadjebas bargosajit , árvoráhkadeapmi ja čálgu
- Budsjettforslaget for 2012 er innrettet for å trygge arbeidsplasser , verdiskaping og velferd framover .
- 2012 bušeahtain áigot sihkkarastit bargosajiid , árvoháhkama ja čálggu boahtteáiggis .
Budsjettet er tilpasset en økonomisk situasjon med stor internasjonal uro , sier finansminister Sigbjørn Johnsen .
Bušeahtta lea heivehuvvon ruhtadillái , masa lea mihtilmas stuorra riikkaidgaskasaš eahpesihkarvuohta , finánsaministtar Sigbjørn Johnsen dadjala .
Den økonomiske situasjonen internasjonalt er usikker og det er utsikter til lav vekst .
Riikkaidgaskasaš ekonomiijas lea stuorra eahpesihkarvuohta , iige dilli oro buorráneamin lagamus áiggis .
Den urolige situasjonen i Europa viser hvor viktig det er å holde orden i budsjettpolitikken .
Eurohpá eahpesihkkaris dilli čájeha , ahte lea mávssolaš čavgadit stivret bušeahttapolitihka .
Situasjonen er lysere i Norge .
Norgga dilli ii leat nu vearrái .
Budsjettforslaget for 2012 er tilpasset en økonomisk utvikling med om lag normal vekst i fastlandsøkonomien og en arbeidsledigheten på om lag på dagens nivå .
2012 bušeahttaárvalus lea láhččojuvvon dakkár ruhtadili ovdáneapmái , mas nannánekonomiija ovdána sullii dábálaš láhkai ja bargguhisvuohta bissu sullii dálá dilis .
Budsjettforslaget innebærer en bruk av oljeinntekter som ligger 9,9 milliarder kroner over nivået i 2011 .
Bušeahttaárvalusa mielde geavahuvvošii 9,9 miljárdda kruvnno eanet oljoboađuin go 2011 .
Dette er 2,4 milliarder kroner under 4-prosentbanen .
Dat lea 2,4 miljárdda kruvnno 4-proseanttabána vuolábealde .
- Regjeringens politikk bygger på rettferdighet og fellesskap .
- Ráđđehusa politihka vuođđun lea politihkas vuoiggalašvuohta ja oktasašvuohta .
De offentlige velferdsordningene skal fornyes og utvikles , og Regjeringen vil bidra til et arbeidsliv der alle kan delta .
Almmolaš čálgoortnegiid áigot ođasmahttit ja ovddidit , ja Ráđđehus háliida bargat dakkár bargoeallima ovdii , masa buohkat sáhttet searvat .
Budsjettforslaget for 2012 gir kvalitetsheving og økt omfang av de brede fellesskapsløsningene innen helse , omsorg , skole og barnehage .
2012 bušeahttaárvalus mielddisbuktá gealboloktema ja viidásut oktasaš čovdosiid dearvvašvuođa , fuolaheami , skuvlla ja mánáidgárddi suorggis .
Justissektoren styrkes .
Láhkasuorgi nannejuvvo .
Det legges til rette for rettferdig fordeling og økt verdiskaping og utvikling i hele landet , sier Johnsen .
Olles riikkas áigot láhčit dilálašvuođaid dasa , ahte ovddut juohkásit vuoiggalaččat ja ahte árvoráhkadeapmi ja ovdáneapmi nanosmuvvá olles riikkas , Johnsen muitala .
- Arbeid gir den enkelte økonomisk selvstendighet og er det viktigste for å motvirke fattigdom , utjevne sosiale forskjeller og oppnå likestilling mellom kvinner og menn .
- Bargu addá olbmui ruđalaš iešbirgejumi ja lea mávssoleamos reaidu , mainna eastadit geafivuođa , dásset sosiála earuid ja juksat nissoniid ja albmáid ovttadássásašvuođa .
Det legges derfor opp til å videreføre det høye tiltaksnivået fra 2011 på om lag 71 200 tiltaksplasser i 2012 .
Áigumuš lea danin joatkit 2011 alla doaibmadásiin , nu ahte 2012 leat 71 200 doaibmasaji .
Regjeringen foreslår en jobbstrategi for personer med nedsatt funksjonsevne slik at flere skal komme i ordinært lønnet arbeid .
Ráđđehus árvala bargostrategiija olbmuide , geaid doaibmanávccat leat hedjonan , nu ahte eambbogat besset dábálaš bálkábargui .
Dette krever en langsiktig innsats .
Dat eaktuda guhkes áiggi áŋgiruššama .
Regjeringen foreslår en økning på 1 000 tiltaksplasser for personer med nedsatt arbeidsevne sammenlignet med 2011 , og at 500 tiltaksplasser knyttes til jobbstrategien .
Ráđđehus árvala lasihit 1000 eanet doaibmasaji go diibmá dakkár olbmuide , geaid bargonávccat leat hedjonan , ja ahte 500 doaibmasaji laktásit bargostrategiijai .
- En sterk og sunn kommuneøkonomi er en forutsetning for et godt velferdstilbud i hele landet .
- Gielddaid nana ja dearvvaš ruhtadilli lea buori čálgofálaldaga vuođđun olles riikkas .
Kommunesektoren har fått et betydelig økonomisk løft under denne Regjeringen .
Gielddaid ruhtadilli lea nannejuvvon čielgasit dán Ráđđehusa áigodagas .
Fra 2005 til 2011 anslås realveksten i de samlede inntektene til i overkant av 49 milliarder kroner , tilsvarende en årlig gjennomsnittlig realvekst på 2,7 prosent .
2005 rájes gitta 2011 rádjái árvaluvvojit oppalaš duohtaboađut lassánan badjelaš 49 miljárdda kruvnno , mii vástida 2,7 proseantta gaskamearálaš duohtalassáneami jahkái .
Om lag halvparten av inntektsveksten har kommet som frie inntekter .
Sullii bealli boađuid lassáneamis lea juolluduvvon friija boahtun .
- Regjeringen prioriterer omsorg for eldre og et godt helsetilbud .
- Ráđđehus vuoruha boarrásiid fuolaheami ja buori dearvvašvuođafálaldaga .
Eldreomsorgen skal gi trygghet og tjenester tilpasset den enkeltes behov .
Boarrásiid fuolahusas galget fállat oadjebasvuođa ja bálvalusaid , mat leat heivehuvvon ovttaskas olbmuid dárbbuide .
Regjeringen vil gi tilskudd til 12 000 sykehjems- og omsorgsplasser innen utgangen av 2015 .
Ráđđehus áigu doarjut 12 000 buhcciidsiidda- ja fuolahansaji 2015 loahpa rádjai .
I 2012 foreslås det å gi tilsagn om tilskudd til 1 500 flere plasser .
2012 árvalit juolludit doarjaga 1 500 sadjái eanet go diibmá .
- Regjeringen vil styrke sykehusenes økonomi slik at pasientbehandlingen kan økes med om lag 1,4 prosent .
- Ráđđehus áigo nannet buohcceviesuid ruhtadili , nu ahte sáhttet dikšut sullii 1,4 proseantta eanet divššohasaid .
Samhandlingsreformen følges opp med bevilgningsforslag på til sammen 740 millioner kroner , som er 150 millioner kroner mer enn i saldert budsjett 2011 .
Ovttasdoaibmaođastusa čuovvulit juolludanárvalusaiguin , mat fátmmastit oktiibuot 740 miljovnna kruvnno , mii lea 150 miljovnna kruvnno eanet , go 2011 salderejuvvon bušeahtas .
I tråd med reformen foreslår Regjeringen å overføre om lag 5,6 milliarder kroner fra helseforetakene til kommunenes rammetilskudd .
Ráđđehus árvala ođastusa áigumušaid mielde sirdit sullii 5,6 miljárdda kruvnno dearvvašvuođafitnodagain gielddaid rámmajuolludeapmái .
- Regjeringen satser på utdanning og framtidens arbeidstakere , fra grunnopplæring til voksenopplæring .
- Ráđđehus áŋgiruššá oahpu ja boahtteáiggi bargiid ovdii , vuođđooahpahusas gitta rávesolbmuid oahpahussii .
Det er et viktig mål at flest mulig gjennomfører videregående skole .
Lea mávssolaš ulbmil oažžut nu ollugiid go vejolaš čađahit joatkkaskuvlla .
Vi foreslår å videreføre og øke innsatsen for å motvirke frafallet , blant annet gjennom tiltak på ungdomstrinnet .
Mii árvalit ovddeš láhkai ja vel nannoseappot áŋgiruššat dan ovdii , ahte nuorat eai heaittáše gaskan , ja dan ovdii čađahit doaimmaid earret eará nuoraidskuvllas .
For å gjøre opplæringen mer praktisk , variert og utfordrende foreslås det å innføre valgfag for 8. trinn på ungdomsskolen fra høsten 2012 .
Árvalit čavčča 2012 rájes fállagoahtit válljenfága nuoraidskuvlla 8. luohká rájes , vai oahpahus šattašii geavatlaččat , máŋggabealagat ja hástalivččii eanet .
Det foreslås et høyt nivå på bevilgningen til kvalitetstiltak i grunnopplæringen .
Árvalit juolludit ollu doarjaga vuođđooahpahusa kvaliteahttadoaimmaide .
Regjeringen har økt utdanningskapasiteten for å ta høyde for økningen i ungdomskullene i årene fremover .
Ráđđehus lea lasihan oahppokapasitehta dan geažil , ahte nuoraid ahkejoavkkut leat stuorábut lagamus jagiid .
I 2012 foreslås det bevilget 240 millioner kroner til om lag 2 600 nye studieplasser som følge av tidligere opptrappinger og nye studentkull .
2012 árvalit juolludit 240 miljovnna kruvnno sullii 2 600 ođđa oahpposadjái , go fálaldat lea ovddežis viiddiduvvon ja leat boahtán ođđa studeantajoavkkut .
Videre foreslår Regjeringen å bevilge 242 millioner kroner til bygging av om lag 1 000 nye studentboliger i 2012 .
Ráđđehus árvala maid juolludit 242 miljovnna kruvnno sullii 1 000 ođđa studeantavistti huksemii 2012 .
- Målet om full barnehagedekning er oppnådd .
- Dievas mánáidgárdefálaldaga ulbmila mii leat juksan .
Finansieringsansvaret for barnehagene er overført til kommunene .
Mánáidgárddiid ruhtadanovddasvástádus lea sirdojuvvon gielddaide .
Regjeringen vil videreføre satsingen på barnehager og foreslår å øke rammetilskuddet til kommunene med om lag 637 millioner kroner til barnehageformål i 2012 .
Ráđđehus áigu ain áŋgiruššat mánáidgárddiid ovdii ja árvala lasihit gielddaid rámmadoarjaga sullii 637 miljovnnain kruvnnuin , mainna ruhtadit mánáidgárddiid .
- Regjeringen vil legge til rette for økt verdiskaping og utvikling i hele landet .
- Ráđđehus áigu láhčit dilálašvuođaid dasa , ahte árvoráhkadeapmi ja ovdáneapmi lassána olles riikkas .
Det foreslås å øke bevilgningene til veg og jernbane med henholdsvis 1,2 milliarder kroner og om lag 1 milliard kroner fra det høye nivået i saldert budsjett 2011 .
Árvalit lasihit geainnuid ja ruovdemáđiid doarjagiid 1,2 miljárddain kruvnnuin ja 1 miljárddain kruvnnuin dan alla dási ektui , mii lei 2011 salderejuvvon bušeahtas .
Jordbruksavtalen for 2012 gir grunnlag for en positiv utvikling i næringen .
2012 eanandoallošiehtadusa vuođul ealáhus beassá bures ovdánit .
Det foreslås 1 500 millioner kroner i økt egenkapital i Investinor AS .
Árvalit juolludit 1 500 miljovnna kruvnno Investinor AS iežaskapitála lasiheapmái .
Regjeringen prioriterer utvikling av offentlige digitale tjenester slik at kvaliteten på forvaltningen kan økes .
Ráđđehus vuoruha almmolaš digitála bálvalusaid ovddideami , nu ahte hálddašeami kvaliteahta sáhttet buoridit .
- Regjeringen gjennomfører Kulturløftet med sikte på å nå målet om at 1 pst. av statsbudsjettets utgifter skal benyttes til kulturformål innen 2014 .
- Ráđđehus čađaha Kulturloktema dainna ulbmliin , ahte 1 pst. stáhtabušeahta goluin geavahuvvošedje kulturulbmiliidda ovdal 2014 .
Bevilgningene til tiltak som inngår i Kulturløftet foreslås økt med til sammen 537 millioner kroner , herunder 387 millioner kroner i økte bevilgninger på Kulturdepartementets budsjett .
Árvalit lasihit Kulturloktemii gullevaš doaimmaid juolludemiid oktiibuot 537 miljovnnain kruvnnuin , mas 387 miljovnna kruvnno lasáhus juolluduvvo Kulturdepartemeantta bušeahtas .
- Regjeringens budsjettforslag realiserer og fullfører hovedmålene i langtidsplanen for Forsvaret for 2009-2012 .
- Ráđđehusa bušeahttaárvalus ollašuhttá Suodjalusa 2009-2012 guhkes áiggi plána váldoulbmiliid .
- Regjeringen viderefører den betydelige satsingen på klima- og miljøtiltak i 2012 . Blant miljø- og klimatiltakene foreslås prioritert i 2012 tiltak mot avskoging og forringelse av skog i utviklingsland , kjøp av klimakvoter , omlegging av bilavgifter , styrket kollektivtrafikk og jernbaneutbygging , støtte til fornybar energi og energieffektivisering , samt sikring av naturmangfoldet .
- Ráđđehus áŋgiruššá ain nannosit dálkkádat- ja birasdoaimmaid ovdii 2012. 2012 árvalit vuoruhit biras- ja dálkkádatdoaimmaid , maiguin hehttejit mehciid jávkama ja goarráneami ovdánanriikkain , dálkkádateriid oastima , biiladivadiid rievdadeami , oktasaš johtalusa nannema ja ruovdemáđiid huksema , ođasmuvvi energiija doarjuma ja energiijabeavttálmahttima , ja maiddái luonddu máŋggabealatvuođa sihkkarastima .
- Regjeringen prioriterer tiltak for et tryggere samfunn .
- Ráđđehus vuoruha doaimmaid , maiguin servodaga dahket oadjebassan .
Det foreslås å øke bevilgningene til politi og påtalemyndighet med til sammen 696 millioner kroner , hvorav 164 millioner kroner gjelder tiltak direkte knyttet til 22. juli 2011 .
Dat árvala juolludit politiijai ja áššáskuhttineiseválddiide oktiibuot 696 miljovnna kruvnno eanet , mas 164 miljovnna kruvnno geavahuvvojit doaimmaide , mat laktásit suoidnemánu 22. b. 2011 daguide .
Viktige satsinger i politiet er økt bemanning , IKT-tiltak og fortsatt høyt opptak ved Politihøgskolen .
Mávssolaš áŋgiruššamiid olis lasihit politiijaid logu , IKT-doaimmaid ja eanet studeanttaid ohppuiváldima Politiijaallaskuvlii .
Budsjettforslaget legger til rette for at alle nyutdannede fra Politihøgskolen sommeren 2012 skal tilbys jobb i politiet .
Bušeahttaárvalusas evttohit fállat politiijabarggu buohkaide , geat gerget Politiijaallaskuvllas geassit 2012 .
Videre foreslår Regjeringen å øke bevilgningene til anskaffelsesprosjektet for nye redningshelikoptre og til vedlikehold av dagens redningshelikoptre med til sammen 90 millioner kroner .
Ráđđehus árvala maid lasihit ođđa gádjunhelikopteriid háhkanprošeavtta juolludemiid ja dálá gádjunhelikopteriid bajásdoallama oktiibuot 90 miljovnnain kruvnnuin .
Den 22. juli 2011 ble Norge rammet av angrep mot regjeringskvartalet og AUFs sommerleir på Utøya .
Suoidnemánu 22. b. 2011 Norgga ráđđehusgoartil ja AUF geasseleaira Utøyas fallehuvvojedje .
I alt 77 mennesker omkom .
Oktiibuot 77 olbmo jápme .
Mange ble skadet og de materielle ødeleggelsene er omfattende .
Ollugat vaháguvve ja ávnnaslaš vahágat leat stuorrát .
Regjeringen har iverksatt en rekke tiltak for å håndtere situasjonen .
Ráđđehus lea álggahan ollu doaimmaid , maiguin hálddašit dili .
Regjeringen foreslår at det bevilges 674,4 millioner kroner i 2012 til utgifter som følge av angrepene .
Ráđđehus árvala juolludit 674,4 miljovnna kruvnno 2012 goluide , mat laktásit fallehemiide .
I hovedsak er forslaget knyttet til økte ressurser til politi- og påtalemyndighet , voldsoffererstatning , psykososial oppfølging i kommunene og sikring og rehabilitering av skadede bygninger .
Eanaš juolludeamis árvaluvvo geavahuvvot politiija- ja áššáskuhttineiseválddi lassánan návccaide , veahkaválddi gillán olbmuid buhtadusaide , psykososiála čuovvuleapmái gielddain ja biliduvvon visttiid sihkkarastimii ja ođđasit ceggemii .