pere/sami_parallel huggingface dataset:
Kunnskapene vi har om varige og irreversible skader fra tidligere gruveindustriutslipp må også tillegges stor vekt.
Máhttu mii mis lea bissovaš ja njulgekeahtes vahágiid birra ovddeš ruvkeindustriijaluoitimiin ferte maiddái deattuhuvvot sakka.
Forslag fra Árja:
Evttohus Árjas:
Forslag 3
3.evttohus
På denne bakgrunn er Sametinget prinsipielt i mot at det skal være tillatt med sjødeponi i Norge.
Dán vuođul lea Sámediggi prinsihpalaččat vuostá ahte Norggas galgá leat lohpi rádjat merrii bázahusaid.
Sametinget krever at spørsmålet om sjødeponi skal undergis en prinsipiell og politisk behandling på nasjonalt nivå.
Sámediggi gáibida ahte gažaldahkii mearradeponiija birra addo prinsihpalaš ja politihkalaš meannudeapmi nationála dásis.
Før det planlegges gruvedrift og utslipp i samiske områder er det nødvendig med innhenting av forhåndsinformert samtykke fra Sametinget, rettighetshavere og urfolksinteresser som berøres av planene.
Ovdal go plánejuvvo ruvkedoaibma ja bázahusaid luoitin merrii sámi guovlluin, de lea dárbbašlaš oažžut ovdagihtii dieđihuvvon miehtama Sámedikkis, vuoigatvuođaoamasteddjiin ja álgoálbmotberoštumiin maidda plánat čuhcet.
Forslag 4
4.evttohus
Sametinget viser til at Stortinget vedtok ny minerallov i 2009 uten Sametingets samtykke. Sametinget holder fast ved at mineralloven ikke oppfyller statens folkerettslige forpliktelser overfor samene.
Sámediggi čujuha ahte Stuorradiggi mearridii ođđa minerálalága 2009:s almma Sámedikki miehtama dasa Sámedikkis lea ain dakkár áddejupmi ahte minerálaláhka ii ollašuhte stáhta álbmotrievttálaš geatnegasvuođaid sámiid guovdu.
Sametinget ser at gjeldende lovverk ikke gir forutsigbarhet for alle parter og mulighet for sameksistens mellom tradisjonelle og nye næringer.
Sámediggi oaidná ahte gustovaš láhkadagus ii atte einnostanvejolašvuođa buot beliide ja vejolašvuođa árbevirolaš ja ođđa ealáhusaide ovttas eallit.
Forslag 5
5. evttohus
Sametinget ber Sametingsrådet vil avvikle de inngåtte intensjonsavtaler med Nussir ASA og Arctic Gold AB, med bakgrunn i manglende tilslutning til disse intensjonsavtalene fra tradisjonelle samiske næringsutøvere og lokale samiske rettighetshavere.
Sámediggi bivdá ahte Sámediggeráđđi heaittiha intenšuvdnašiehtadusaid mat leat dahkkojuvvon Arctic Gold AB:in ja Nussir ASA:in, dan vuođul go árbevirolaš sámi ealáhusbargit ja báikkálaš sámi vuoigatvuođaoamasteaddjit eai ollásit doarjjo dáid intenšuvdnašiehtadusaid.
Forslag 6
6.evttohus
Sametinget ber Sametingsrådet vil få på plass et rammeverk for en permanent konsultasjonsordning med samiske rettighetshavere, tradisjonelle næringsutøvere og andre sentrale samiske interesser i ulike typer inngrepsprosesser.
Sámediggi bivdá Sámediggeráđi oažžut sadjái bissovaš konsultašuvdnarámmadahkosa sámi vuoigatvuođaoamasteddjiiguin, árbevirolaš ealáhusbargiiguin ja eará guovddáš sámi beroštumiiguin iešguđege lágan duohtadanproseassain.
Konsultasjonsordningen må baseres på folkerettslige standarder og urfolksrettslige og menneskerettslige instrumenter.
Konsultašuvdnaortnet ferte vuođđuduvvot álbmotrievttálaš standárddaide, álgoálbmotrievttálaš ja olmmošvuoigatvuođalaš instrumeanttaide.
Dette arbeidet kan gjøres som ledd i Sametingets gjennomgang mineralveilederen.
Dát bargu sáhttá dahkkot oassin Sámedikki geahčadeamis minerálabagadusa.
Forslag fra Fremskrittspartiet (Frp)
Evttohus Ovddádusbellodagas
Forslag 7
7.evttohus
Erstatter Sametingsrådets forslag til innstilling:
Boahtá Sámediggeráđi mearrádusárvalusa sadjái:
Sametinget vil føre en næringspolitikk som stimulerer videre utvikling av næringer der hvor Norge har historiske og naturlige fortrinn.
Sámediggi áigu čađahit ealáhuspolitihka mii movttiidahttá eanet ovdáneapmái ealáhusain main leat historjjálaš ja lunddolaš ovdamunit Norggas.
Norsk næringsliv må videreutvikles basert på nasjonens naturressurser.
Norgga ealáhusat fertejit viidásetovddiduvvot natiovnna luondduresurssaid vuođul.
Det er lange tradisjoner for at naturressursene eies av fellesskapet, mens materiell rikdom skapes ved at ressursene utnyttes av ansvarlige bedrifter med gode konsesjonsregler og fornuftig beskatning.
Leat guhkes árbevierut das ahte luondduriggodagat gullet buohkaide, ja materiálalaš riggodagat šaddet go fitnodagat mat váldet ovddasvástádusa buriid konsešuvdnalobiiguin ja jierpmálaš doaimmahemiin, ávkkástallet luondduriggodagain.
Sametinget støtter en fortsatt nasjonal kontroll over naturressursene for å sikre at arbeidsplasser, hovedkontor og utviklingsarbeid ligger i Norge.
Sámediggi doarju ain nationála dárkuma luondduriggodagain vai sihkkarastá bargosajiid, váldokantuvra ja ovdánahttinbargu bisuhuvvo Norggas.
Samtidig ser Sametinget at Norge i større grad la private bedrifter konkurrere mot statlige bedrifter slik at naturressursene foredles av de aktører som er best, ikke bare de som er offentlig eid.
Seammás oaidná Sámediggi ahte Norga eanet ja eanet diktá priváhta fitnodagaid gilvalit stáhtalaš fitnodagaiguin nu ahte luondduresurssat reidejuvvojit dain fitnodagain mat leat buoremusat, ii dušše dain maid almmolašvuohta eaiggáda.
Norge har en desentralisert næringsstruktur.
Norggas lea desentraliserejuvvon ealáhusgovva.
En stor del av verdiskapingen skjer utenfor sentrale strøk.
Stuora oassi árvoháhkamis lea olggobealde guovddáš guovlluid.
Gjennom generelle rammebetingelser må det legges til rette for at verdiskaping også skal kunne skje i distriktene, samt at verdiene i større grad må kunne beholdes der de skapes.
Oppalaš rámmaeavttuid bokte ferte heivehuvvot nu ahte árvoháhkan maiddái sáhttá čađahuvvot boaittobealbáikkiin, ja ahte dienas bisuhuvvo doppe gos dat ráhkaduvvo.
Kommuner som aktivt legger til rette for næringsutvikling, bør få igjen for dette gjennom selskapsskatten.
Suohkanat mat láhčet dili ealáhusovdáneapmái, berrejit oažžut ávkki das fitnodatvearu bokte.
Dette bør skje på en slik måte at ikke alle midlene fra selskapsskatten havner i den kommunen hvor hovedkontoret ligger, men at en forholdsmessig riktig del tilfaller de kommuner hvor verdiskapingen faktisk finner sted.
Dát berre dáhpáhuvvat nu ahte eai buot ruđat fitnodatvearus mana dan suohkanii gos váldokantuvra lea, muhto gorálaččat rievttes oassi boahtá dan suohkanii gos árvoháhkan duođas dáhpáhuvvá.
En av de viktigste utfordringene for næringslivet i distriktene knytter seg til samferdsel.
Muhtin deháleamos hástalusain ealáhusaide boaittobealbáikkiin, leat johtalushástalusat.
Transport av varer til kunder og markeder er en betydelig utfordring dess lenger vekk man kommer fra viktige havner og byer i Norge.
Gálvvuid fievrrideapmi ostiide ja márkaniidda lea stuora hástalus dađi guhkkelis eret boahtá dehálaš hámmaniin ja gávpogiin Norggas.
Derfor er det behov for økt utbygging av infrastruktur i hele landet.
Danin lea dárbu hukset eanet luottaid ja buoridit infrastruktuvrra miehtá riika.
Sametinget konstaterer at de samlede negative konsekvensene for fiske, reindrift, miljø, og samisk kultur og samfunn ikke er så store at det ikke kan etableres gruvedrift i Nussir og Gumppenjunni i Repparfjord.
Sámediggi oaidná ahte obbalaš heajut váikkuhusat guolásteapmái, boazodollui, birrasii, sámi kultuvrii ja servodahkii eai leat nu stuorrát ahte ii sáhte álggahit ruvkedoaimma Nussirii ja Gumpenjunnái Riehpovuonas.
Sametinget støtter derfor at gruvedrift etableres i disse områdene.
Sámediggi doarju danin ahte ásahuvvojit ruvkedoaimmat dáidda guovlluide.
Komiteens tilrådning
Lávdegotti ávžžuhus:
Komiteen har ikke flere merknader eller forslag og råder Sametinget å vedta følgende: Sametinget støtter for øvrig sametingsrådets forslag til innstilling
Lávdegottis eai leat eanat mearkkašumit dahje evttohusat ja ávžžuha Sánedikki mearridit čuovvovaččat: Sámediggi doarju muđui sámediggeráđi mearrádusárvalusa.
Sametingets plenum - 006/16
Sámedikki dievasčoahkkin - 006/16
Merknad NSR-NSR-SáB, v/ representant Beaska Niillas, Flyttsamelista v/ representan Per A. Bæhr, Árja v/ representant Laila Susanne Vars, ÅaSG v/ representant Ellinor Marita Jåma
Mearkkašupmi - NSR-NSR/SÁB Áirras Beaska Niillas bokte, maid dorjot Johttisámi lista áirasa Per A. Bæhr bokte, Árja áirasa Láilá Susanne Vars bokte, ÁaSG áirasa Ellinor Marita Jåma bokte.
Terminering av Sametingets intensjonsavtaler Sametinget konstaterer at vilkårene for intensjonsavtalene mellom Sametinget og Nussir ASA, jfr. vedtak i sak 21/10, ikke er oppfylt.
Sámedikki intenšuvdnašiehtadusaid heittiheapmi Sámediggi gávnnaha ahte eai leat ollašuhttojuvvon Sámedikki ja Nussir ASA gaskasaš intenšuvdnašiehtadusaid eavttut, gč. ášši 21/10.
Samiske rettighetshavere har ikke gitt sin tilslutning til avtalene, og mineralloven av 2009 oppfyller ikke Norges folkerettslige forpliktelser.
Sámi vuoigatvuođaeaiggádat eai leat miehta dáidda šiehtadusaide, ja jagi 2009 minerálaláhka ii ollašuhtet Norgga álbmotrievttálaš geatnegasvuođaid.
De eksisterende intensjonsavtalene termineres med umiddelbar virkningog Sametinget skal ikke inngå intensjonavtaler med private, kommersielle aktører uten at berørte rettighetshavere gir sin tilslutning
Dálá intenšuvdnašiehtadusat heaittihuvvojit dalán. Sámediggi ii sáhte dahkat intenšuvdnašiehtadusaid priváhta, gávppálaš áššeoasálaččaiguin jus guoskevaš vuoigatvuođaeaiggádat eai leat miehtan dasa.
Merknad fra Høyre v/representant Lars Filip Paulsen (forslag 8 omgjort til merknad), Flyttsamelisten v/ representan Per A. Bæhr, Árja v/ representant Laila Susanne Vars, Samer bosatt i sør v/ representant Marie Therese N. Aslaksen,ÅaSG v/ representant Ellinor Marita Jåma, Nordkalottfolket v/ representant Toril Bakken Kåven, NSR-NSR/SÁB v/ representant Kirsti Guvsam, AP v/ representant Mariann Wollmann Magga
Mearkkašupmi - Áirras Lars Filip Paulsen (Evttohus 8 rievdaduvvon mearkkašupmi), Olgešbellodaga sámediggejoavkku, maid dorjot, Johttisámi lista áirasa Per A. Bæhr bokte, Árja áirasa Láilá Susanne Vars bokte, Sámit lulde áirasa Marie Therese N. Aslaksen bokte, ÅaSG áirasa Ellinor Marita Jåma bokte, Nordkalottfolket áirasa Toril Bakken Kåven bokte, NSR-NSR/Sáb áirasa Kirsti Guvsám bokte ja Bargiidbellodaga sámediggejoavku áirasa Mariann Wollman Magga bokte.
Sametinget skal arbeide for at det nasjonalt utarbeides et nytt rammeverk for mineral- og bergverksvirksomhet.
Sámediggi áigu bargat dan ala ahte riikkadásis ráhkaduvvojit ođđa rámmat minerála- ja báktedoaimma várás.
Rammeverket skal omfatte urfolksretten, etiske standarder, miljøhensyn, hensyn til reindriftsnæringen, sosiale og kulturelle hensyn og kompetanseoppbygging.
Rámmaide galgá gullat álgoálbmotriekti, etihkalaš standárddat, birrasa vuhtiiváldin, boazodoalu vuhtiiváldin, sosiála ja kultuvrralaš vuhtiiváldimat ja gealbudeapmi.
Merknad NSR-NSR-SáB v/ representant Tor Gunnar Nystad, Árja v/ representant Laila Susanne Vars
Mearkkašupmi - NSR-NSR/SÁB Áirras Tor Gunnar Nystad bokte, maid Árja Láilá Susanne Vars bokte doarju.
Forbud mot sjødeponi Deponering av gruveavfall i fjordene er svært skadelig for bunnfauna og økosystemene i hav og sjø.
Gielddus merrii gurret bázahusaid Vuonaide gurret ruvkebázahusaid lea hui vahágin bodnešattuide ja ekovuogádahkii mearas ja ábis.
Havforskningsinstituttet advarer om konsekvensene, og det finnes eksempler på at denne typen deponi av industriavfall, vil ha innvirkning på livet i hav og sjø langt utenfor selve deponiområdet.
Havforskningsinstituttet váruha váikkuhusaide, ja gávdnojit ovdamearkkat das go dákkár gurren industriijabázahusain lea váikkuhus eallimii ábis ja mearas maiddái olggobealde báikki gosa dat gurrejuvvojit.
Livet og faunaen vil kunne forsvinne når giftige kjemikalier og nanopartikler flyttes i vannmassene, og spredningen av disse vil kunne skje over større områder enn det som fremkommer i konsekvensutredningen.
Eallin ja šattut sáhttet jávkat go mirkokjemikálat ja nanopartihkkalat sirdojuvvojit čáziide, ja daid leavvan sáhttá dáhpáhuvvat viidát guovlluide go dat mii boahtá ovdan váikkuhusguorahallamiin.
Dette vil skade fisk og det øvrige økosystemet i området.
Dát billista guliid ja ekovuogádaga muđui guovllus.
Londonkonvensjonen og Londonprotokollen krever nullutslipp for olje- og gassindustrien og forbyr utslipp og forurensing av hav og sjø.
London-konvenšuvdna ja London-protokolla gáibidit ahte ii leat veaháge luoitin oljo- ja gássaindustriijas ja gieldá luoitimis ja nuoskkideamis meara ja ábi.
Det er kritikkverdig og merkelig at gruveutslipp og forurensing ikke har samme krav om nullutslipp.
Lea moaitinveara ja imaš go ruvkebázahusaide ja nuoskkideapmái ii leat seamma gáibádus ahte ii oba dáhpáhuva ge.
Prinsippet om nullutslipp må også gjelde for gruveindustrien.
Nolla-luoitima prinsihppa ferte maid guoskat ruvkedoaimmaide.
Sametinget mener at sjødeponi må forbys i Norge.
Sámediggi oaivvilda ahte merrii luoitin bázahusain galgá áibbas gildojuvvot Norggas.
Dette må tas opp med sentrale myndigheter så snart som mulig.
Dán ferte váldit áššin guovddáš eiseválddiiguin nu jođánit go vejolaš.
Forslag 9, representant Inger Eline Eriksen, Árja
Evttohus 9 - Áirras Inger Eline Eriksen, Árja sámediggejoavkku
Tilleggsforslag nr. 1: Nytt avsnitt etter første avsnitt Sametinget er prinsipielt i mot sjødeponi.
Lassievttohus nr. 1: Ođđa teakstaoassi maŋŋá vuosttašteakstaoasi Sámediggi lea prinsihpalaččat vuostá rádjamis mearrabodnái.
Sametinget mener at Norge som miljønasjon ikke kan være bekjent med en gruvedrift hvor gruveavfallet slippes ut i Norges fjorder og farvann.
Sámediggi oaivvilda ahte Norga birasnašuvdnan ii sáhte beaggit dakkár riikan gos ruvkedoaimma bázahasat luitojuvvojit Norgga vuonaide ja mearračáziide.
Tilleggsforslag nr. 2: Nye avsnitt etter andre avsnitt:Sametinget viser til at Stortinget vedtok ny minerallov i 2009 uten Sametingets samtykke.
Lasseevttohus nr. 2: Ođđa teakstaoassi maŋŋá nuppi teakstaoasi: Sámediggi čujuha ahte Stuorradiggi mearridii ođđa minerálalága 2009:s almma Sámedikki miehtama dasa.
Det har gjort det svært utfordrende for Sametinget å opparbeide seg en tydelig rolle med hensyn til de aktiviteter mineralloven med tilhørende forskriftsverk søker å regulere.
Sámediggái lea leamašhui hástaleaddjin gártadit alccesis čielga rolla daid doaimmaid ektui maid minerálaláhka ja dasa gullevašláhkaásahusat muddejit.
Sametinget anså da og er fortsatt av den oppfatning at mineralloven ikke oppfyller statens folkerettslige forpliktelser overfor samene.
Sámediggi oinnii dalle ja ain lea dakkár áddejupmi ahte minerálaláhka ii ollašuhte stáhta álbmotrievttálašgeatnegasvuođaid sámiid guovdu.
Dette knytter seg for det første til manglende sikring av naturgrunnlaget for samisk kultur.
Dát čatnasa vuosttažettiin sámi kultuvrra luondduvuđđosa váilevašsihkkarastimii.
For det annet ivaretar ikke mineralloven berørte samiske rettighetshaveres og Sametingets rettmessige deltakelse i beslutningsprosessene.
Ja nuppádassii ii gozit minerálaláhka guoskevašsámi vuoigatvuođa oamasteddjiid ja Sámedikki rievttalašsearvama mearrádusproseassain.
For det tredje mangler mineralloven fordelingsordninger som sikrer at lokalbefolkningen, samiske samfunn og rettighetshavere får nytteverdi ved oppstart av mineralvirksomhet.
Ja de goalmmádassii váilot minerálalágas juogadanortnegat mat sihkkarastet ahte báikegottiid olbmot, sámi servodat ja vuoigatvuođaoamasteaddjit ožžot geavahusárvvu mineráladoaimma álggaheami oktavuođas.
Sametinget ser at gjeldende lovverk ikke gir forutsigbarhet for alle parter og mulighet for sameksistens mellom tradisjonelle og nye næringer.
Sámediggi oaidnáahte gustovašláhkadagus ii atte einnostanvejolašvuođa buot beliide ja vejolašvuođa árbevirolašja ođđa ealáhusaide ovttas eallit.
Sametinget ber Sametingsrådet om å avvikle de inngåtte intensjonsavtaler med Arctic Gold AB og Nussir ASA, med bakgrunn i manglende tilslutning til disse intensjonsavtalene fra tradisjonelle samiske næringsutøvere og lokale samiske rettighetshavere.
Sámediggi bivdá ahte Sámediggeráđđi heaittiha intenšuvdnašiehtadusaid mat leat dahkkojuvvon Arctic Gold AB:in ja Nussir ASA:in, dan vuođul go árbevirolaš sámi ealáhusbargit ja báikkálaš sámi vuoigatvuođaoamasteaddjit eai ollásit doarjjo dáid intenšuvdnašiehtadusaid.
Sametinget oppfordrer Sametingsrådet til å foreta en vurdering av hvorvidt eventuelt andre intensjonsavtaler inngått med gruveselskaper etter drøftinger med disse avtalepartene skal vurderes avviklet inntil man har på plass et overordnet rammeverk som sikrer urfolksrettighetene i tråd med folkerettslige forpliktelser.
Sámediggi ávžžuha Sámediggeráđi árvvoštallat galgá go vejolaš eará intenšuvdnašiehtadusaid mat leat dahkkojuvvon ruvkefitnodagaiguin maŋŋá ságaškuššamiid dáid šiehtadusbeliiguin, bissehit dassážiigo leat ožžon sadjái bajimus rámmaid mat sihkkarastet álgoálbmotvuoigatvuođaid álbmotrievttálaš geatnegasvuođaid vuođul
Forslag 10, representant Mariann Wollmann Magga, Arbeiderpartiet, representant Marie Therese N. Aslaksen, Samer bosatt i sør
Evttohus 10 - Áirras Mariann Wollmann Magga, Bargiidbellodaga sámediggejoavkku, maid Sámit lulde Marie Therese N. Aslaksen bokte doarju.
Sametinget konstaterer at de samlede negative konsekvensene er store for fiske, reindrift og miljø samtidig som mineralvirksomhet i Nussir og Gumppenjunni i Repparfjord kan bidra til lokal aktivitet og verdiskapning som i neste omgang kan styrke sjøsamisk samfunnsbygging i Kvalsund.
Sámediggi oaidná ahte obbalaš heajut váikkuhusat guolásteapmái, boazodollui, birrasii, leat stuorrát seammás go mineráladoaimmaheapmi Nussiris ja Gumpenjunis Riehpovuonas sáhttet mielddisbuktit báikkálaš doaimmaheami ja árvoháhkama mii fas sáhttá nannet mearrasámi servodathuksema Fálesnuoris,
Bekymringen for fremtidig begrensning på utnyttelse av marine ressurser og fjordmiljøet i Repparfjord samt reindriftens bruksarealer gir Sametinget grunnlag for å kreve konsultasjoner i en fremtidig driftskonsesjonsprosess til mineralvirksomhet i Nussir og Gumppenjunni, dette i henhold til ILO 169 art 6. Konsultasjonene skal foregå i god tro og med direkte berørte samiske parter i tillegg til Sametinget.
Ballu boahtteáiggi ráddjemis mariidna resurssaid ávkkástallamis ja vuotnabirrasa ektui Riehpovuonas ja boazodoalu geavahanareálain addá Sámediggái ákka gáibidit konsultašuvnnaid boahtteáiggi doaibmakonsešuvdnaproseassaid birra mineráladoaimmaide Nussiris ja Gumpenjunis, ILO 169 6. artihkkala vuođul. Konsultašuvnnat galget čađahuvvot buori oskkus ja njuolga daiguin sámi beliiguin geaidda dát gullá, ja maid Sámedikkiin.
Regjeringen har frem til nå har overført ansvaret for å innhente samtykke til mineralvirksomhet i Nussir og Gumppenjunni til tiltakshaver, gjennom Kommunal- og moderniseringsdepartementets klagebehandling av reguleringsplanen i Kvalsund kommune.
Ráđđehus lea dássážii duvdán ovddasvástádusa oažžut miehtama mineráladoaimmaheapmái Nussiris ja Gumpenjunis fitnodahkii mii áigu bohkat doppe, Gieldda- ja ođasmahttindepartemeantta váiddameannudeami oktavuođas fálesnuori suohkana regulerenplánas.
Sametinget påpeker at ILO 169 art 15.2 pålegger myndighetene å opprettholde konsultasjonsprosedyrer med det berørte folket der staten beholder eiendomsretten til mineraler.
Sámediggi deattuha ahte ILO 169 15.2 artihkkala mielde gohčču eiseválddiid doalahit konsulterenprosedyraid dainna álbmogiin gos stáhta doalaha oamastanvuoigatvuođa minerálaide.
Rettighetshaveres rettigheter begrenses ikke av konsultasjoner mellom Sametinget og Regjeringen, og egne konsultasjoner mellom Regjeringen og berørte samiske parter hjemles i samme artikkel.
Vuoigatvuođaoamasteddjiid vuoigatvuođat eai ráddjejuvvo konsultašuvnnaid dihte gaskal Sámedikki ja Ráđđehusa, ja sierra konsulteremat gaskal Ráđđehusa ja sámi beliin maidda ášši guoská, lea nannejuvvon seamma artihkkalis.
Avbøtende, kompenserende tiltak og erstatning opp mot direkte berørte parter behandles i samme artikkel, og Sametinget forventer at dette er førende for Regjeringens videre håndtering av saken.
Váidudeaddji, buhttejeaddji doaibmabijut ja buhtadusat njuolga bealálaččaide meannuduvvo seamma artihkkalis, ja Sámediggi vuordá ahte dá lea láidesteaddji Ráđđehusa viidáset gieđahallamii áššis.
Sametinget forventer at Regjeringen forholder seg aktivt til ILO 169, spesielt artikkel 13-19, om landrettigheter i videre behandling av mineralvirksomhet i Nussir og Gumppenjunni.
Sámediggi vuordá ahte Ráđđehus aktiivvalaččat čuovvu ILO 169, earenoamážit artihkkaliid 13-19, eanavuoigatvuođaid birra viidáset meannudeamis mineráladoaimmaheami áššis Nussiris ja Gumpenjunis.
Sametinget krever at det opprettholdes konsultasjoner og innhentes samtykke fra berørte rettighetshavere.
Sámediggi gáibida ahte ásahuvvojit konsultašuvnnat ja ahte miehtan vižžojuvvo áššáiguoski vuoigatvuođaoamasteddjiin.
I fremtidige behandlinger av driftstillatelser, må myndighetene legge føringer på underjordisk drift med revegetering av gammelt dagbrudd, ingen åpning for økt utslippstillatelse, styrket følgeforskning og overvåkning av miljø i hav og på land, samt drift som tar hensyn reindriftens bruk av området.
Boahtteáiggi meannudeamis doaibmalobiin, galget eiseválddit bidjat láidesteami eatnanvuoláš doaimmaheapmái, ja mas boares beaivedoaimmahagat gilvojuvvojit, ja ahte ii addo lohpi lasihit nuoskkidanlobiid, buoret boađusdutkamii ja birrasa dárkkisteapmái mearas ja gáttis, ja doibmii mii vuhtiiváldá boazodoalu geavaheami guovllus.
Økt aktivitet i Kvalsund vil også kunne øke presset mot reindriftens arealer gjennom bl.a. økt behov for boliger, fritidseiendommer og friluftslokaliteter.
Eanet doaimmaheapmi Fálesnuoris sáhttá maid mielddisbuktit ahte boazodoalu areálaide bahkken lassána, earret eará go šaddá dárbu eanet orrunviesuide, astoáiggevisttiide ja olgoladdanbáikkiide.
Sametinget ser derfor at Regjeringen må bidra til å styrke prosessene i Kvalsund kommune med sikte på å gi berørte samiske rettighetshavere reell medvirkning i de fremtidige kommune- og arealplanene i kommunen.
Sámedikki mielas danin Ráđđehus ferte váikkuhit proseassaid nannemii Fálesnuori suohkanis, nu ahte dat addet guoski sámi vuoigatvuođaoamasteddjiide duohta mielváikkuhanfámu boahtteáiggi suohkan- ja areálaplánemiin suohkanis.
Som en del av dette bør reinbeitedistriktene få styrket kapasitet og kompetanse til å ivareta sine rettigheter og eksistens både i forhold til kommunens planarbeid og mineralselskapets virksomhet.
Oassin dás galget orohagat oažžut eanet kapasitehta ja gelbbolašvuođa vára váldit iežaset vuoigatvuođain ja ceavzimis sihke suohkana plánabargguid ektui ja minerálafitnodagaid doaimmaheami ektui.
Det forutsettes også at mineralvirksomheten institusjonaliserer samisk språk og kulturkunnskap i sin driftsorganisasjon.
Dát eaktuda maid ahte mineráladoaimmahat ásaha sámi giela ja kulturmáhtu iežas doaibmaorganisašuvdnii.
Sametinget mener mineralvirksomhet må gi mer avkastning til lokal- og det samiske samfunnet enn kun arbeidsplasser og eventuelt eiendomsskatt.
Sámediggi oaivvilda ahte mineráladoaibma ferte addit eanet bohtosa báikkálaš- ja sámi servodahkii go dušše bargosajiid ja vejolaš eaiggáduššanvearu.
I følge ILO 169 art. 15 skal berørte folk ha en del av nytteverdien av mineralvirksomhet.
ILO 169 art. 15 vuođul galgá guoskevaš álbmot oažžut oasi geavahanárvvus mineráladoaimmas.
En slik nytteverdi kan avsettes i fond som ivaretar både samisk språkutvikling og næringsutvikling i det berørte området.
Dán geavahanárvvu sáhttá bidjat fondii mii áimmahuššá sihke sámi giellaovdáneami ja ealáhusovdáneami dáin guoskevaš guovlluin.
Sametinget påpeker at Regjeringen er forpliktet til konsultasjoner i forkant av avgjørelsen om driftskonsesjon og forventer at disse konsultasjoner vil foregå i god tro med formål om å bli enig.
Sámediggi čujuha ahte Ráđđehusas lea konsulterengeatnegasvuohta ovdal doaibmakonsešuvnna birra mearridit ja vuordá ahte dát konsultašuvnnat dahpahuvvojit ovttaoaivilvuođa buori vuogi mielde.
På bakgrunn av dette konkluderer Sametinget at:Sametinget konstaterer at konsultasjoner med rettighetshavere ikke er gjennomført i henhold til intensjonen i konsultasjonsavtalen.
Dán vuođu mielde lea Sámedikki loahppajurdda ahte: Sámediggi mearkkaša ahte konsultašuvnnat vuoigatvuođaoamasteddjiiguin ii leat čađahuvvon konsultašuvnna šiehtadusa áigumuša ektui.
Når det ikke er oppnådd forhåndsinformert samtykke med berørte rettighetshavere, kan ikke Sametinget gi sitt samtykke til oppstart av drift ved Nussir og Gumppenjunni.
Go ii leat ožžon miehtandieđu ovdagihtii guoskevaš vuoigatvuođaoamasteddjiin, de ii sáhte Sámediggi addit iežas miehtama álggahit Nussirii ja Gumppenjunnái doaimmaheami
Saken påbegynt 03.03.16 kl. 11.10 Av 39 representanter var 39 til stede.
03.16 dii. 11.10. Jienasteapmi 39 áirasis ledje 3 9 čoahkis.
Forslag 9 ble trukket
Evttohus 9 gessojuvvojedje ruovttoluotta.
Forslag 7 ble forkastet med 37 mot 2 stemmer
Evttohus 7 hilgojuvvui 37 jienain 2 jiena vuostá.
Forslag 1 ble forkastet med 30 mot 9 stemmer.
Evttohus 1 hilgojuvvui 30 jienain 9 jiena vuostá.
Forslag 2 ble forkastet med 31 mot 8 stemmer
Evttohus 2 hilgojuvvui 31 jienain 8 jiena vuostá.
Forslag 3 ble forkastet med 34 mot 5 stemmer
Evttohus 3 hilgojuvvui 34 jienain 5 jiena vuostá.
Forslag 4 ble vedtatt med 21 mot 18 stemmer
Evttohus 4 mearriduvvui 21 jienain 18 jiena vuostá.
Forslag 5 ble forkastet med 34 mot 5 stemmer
Evttohus 5 hilgojuvvui 34 jienain 5 jiena vuostá.
Forslag 6 ble forkastet med 32 mot 7 stemmer
Evttohus 6 hilgojuvvui 32 jienain 7 jiena vuostá.
Forslag 10, del I ble forkastet med 26 mo t 13 stemmer
E vttohus 10 oassi 1 hilgojuvvui 26 jienain 13 jiena vuostá.
Forslag 10, del II (6. avsnitt) ble forkastet med 27 mot 12 stemmer
E vttohus 10 oassi 2 hilgojuvvui 27 jienain 12 jiena vuostá.
Nærings- og kulturkomiteens tilrådning ble vedtatt med 24 mot 15 stemme
Ealáhus- ja k ultur lávdegotti ráva mearriduvvui 24 jienain 15 jiena vuostá
Inger Eline Eriksen, saksordfører
Inger Eline Eriksen, áššejođiheaddji
Mariann Wollmann Magga, til forr. orden
Mariann Wollmann Magga, č.ortnegii
Vibeke Larsen, til forr. orden
Vibeke Larsen, č.ortnegii
Toril Bakken Kåven, til forr. orden
Toril Bakken Kåven, č.ortnegii
Lars Filip Paulsen, til forr. orden
Lars Filip Paulsen, č.ortnegii 4.
Per Andersen Bæhr
Per A. Bæhr
Lars Filip Paulsen, til forr. orden
Lars Filip Paulsen, čoahkkinortnegii
Mariann Wollmann Magga
Mariann Wollmann Magga, čoahkkinortnegii
Kirsti Guvsám, til forr. orden
Kirsti Guvsàm, čoahkkinortnegii
Láilá Susanne Vars, til forr. orden
Láilá Susanne Vars, čoahkkinortnegii
Toril Bakken Kåven, til forr. orden
Toril Bakken Kåven, čoahkkinortnegii
Aud Marthinsen, til forr. orden
Aud Marthinsen, čoahkkinortnegii
Inger Eline Eriksen
Inger Eline Eriksen, áššejođiheaddji
Sametinget konstaterer at de samlede negative konsekvensene er så store for fiske, reindrift, miljø, og samisk kultur og samfunn at det ikke kan etableres gruvedrift i Nussir og Gumppenjunni i Repparfjord.
Sámediggi konstatere ahte negatiivvalaš váikkuhusat oktiibuot leat nu stuorrá guolástussii, boazodollui, birrasii, ja sámi kultuvrii ja servodahkii ahte ii sáhte ásahuvvot ruvkedoaibma Nussiris ja Gumpenjunis Riehpovuonas.
Behandling av saken ble avsluttet 03.03.16 kl. 16.20
Ášši meannudeapmi loahpahuvvui 03.03.16 dii. 16:20.
Ášši/Sak 007/16
Ášši 007/16
14/3603
14/3603
27.01.16
27.01.16
SR 016/16
SR 016/16
03.16.
03.16
SP 07/16
DC 07/16
Forslag og merknader Sametingsrådets forslag til innstilling: Sametinget mener at det er svært viktig at grunnlaget for en økologisk bærekraftig reindrift opprettholdes.
Evttohusat ja mearkkašumit Sámediggeráđi mearrádusárvalus: Sámediggi oaivvilda ahte lea hui deaŧalaš ahte ekologalaččat ceavzilis boazodoalu vuođđu bisuhuvvo.
Det er viktig at reintallet holdes på et stabilt bærekraftig nivå for både å sikre beitegrunnlaget og for å sikre produksjon og lønnsomhet for den enkelte.
Deaŧalaš lea ahte boazolohku bisuhuvvo stabiila ceavzilis dásis sihke ahte sihkkarastit guohtonvuođu ja sihkkarastit buvttadeami ja gánnáhahttivuođa ovttaskas olbmui.
Samtidig må økologisk bærekraft også avspeiles i areal- og rovdyrpolitikken.
Seammás ferte maiddái ekologalaš ceavzilvuohta areála- ja boraspirepolitihkas vuhtii váldojuvvot.
Det er urimelig at reindriftsutøvere stadig må redusere reintallet samtidig som arealpresset og rovviltpresset øker.
Ii leat govttolaš ahte boazodoallit ovtto fertejit unnidit boazologu seammás go bahkken areálaide ja boraspireváttisvuohta lassána.
For at framtidige løsninger skal være forankret og ha legitimitet i reindriftsnæringen og det samiske samfunnet, er det av avgjørende betydning at bestemmelser og vedtak tar utgangspunkt i samiske sedvaner og rettsoppfatninger.
Vai boahtteáiggi čovdosiin lea faggi ja legitimitehta boazodoalus ja sámi servodagas, lea mearrideaddji deaŧalaš ahte njuolggadusat ja mearrádusat váldet vuolggasaji sámi dološ vieruin ja riekteáddejumiin.
Det er derfor viktig at framtidige prosesser og tiltak utvikles i samråd med reindriftssamene og Sametinget.
Danne lea deaŧalaš ahte boahtteáiggi proseassat ja doaibmabijut ovddiduvvojit ovttasráđiid boazosápmelaččaiguin ja Sámedikkiin.
Sametinget ber Landbruks- og matdepartementet snarest igangsette prosesser for å sikre dette når det gjelder reintallstilpasning.
Sámediggi bivdá Eanadoallo- ja biebmodepartemeantta jođánepmosit álggahit proseassaid sihkkarastin dihte dan boazolohkoheiveheami ektui.
I denne prosessen bør følgende momenter inngå:
Dán proseassas berrejit leat mielde čuovvovaš bealit:
Evaluering av den gjennomførte prosessen med reintallstilpasning.
Čađahuvvon proseassa boazolohkoheivehemiin evalueren.
Gjennomgang av bruksregelarbeidet og kriteriene for fastsetting av reintall.
Geavahannjuolggadusbarggu ja boazolohkoeavttuid mearrideami geahčadeapmi.
Gjennomgang av reindriftslovens bestemmelser om reintall med sikte på å foreslå lovendringer som er bedre egnet enn dagens.
Boazodoallolága mearrádusaid geahčadeapmi boazologu ektui dainna áigumušain ahte evttohit láhkarievdadusaid mat buorebut heivehit go mat dál leat.
Dette bør gjøres i forbindelse med en helhetlig gjennomgang av reindriftsloven.
Dát berre dahkkojuvvot boazodoallolága ollislaš geahčadeami oktavuođas.
Avviklingsstøtte til siidaandeler som vil slutte med reindrift.
Heaittihandoarjja siidaosiide mat háliidit heaitit boazodoaluin.
Reintallsfastsettelse for den enkelte siida må ta utgangspunkt i alle årstidsbeiter.
Boazologu mearrideapmi ovttaskas siidii ferte váldit vuolggasaji buot jahkeáigodatguohtumiin.
Statlige myndigheter må ta ansvar for å avklare rettighetssituasjonen på vinterbeitene.
Stáhta eiseválddit fertejit váldit ovddasvástádusa riektedili čielggadeamis dálveguohtoneatnamiin.
Nærings- og kulturkomiteen - 002/16
Ealáhus- ja kulturlávdegoddi - 002/16
Sametingets nærings- og kulturkomité har behandlet sak 7/16 Framtidige prosesser for tilpasning av reintall.
Sámedikki ealáhus- ja kulturlávdegoddi leat meannudan ášši 7/16 Boahtteáigásaš proseassat boazologu heiveheami oktavuođas.
Sametinget har i tidligere saker, Sp 59/12 og Sp 46/14, behandlet spørsmål om reintilpasning i Finnmark.
Sámediggi lea ovdal meannudan Finnmárkku boazologu heiveheami gažaldagaid, Sp 59/12 ja Sp 46/14.
Sametingets nærings- og kulturkomité fremmer følgende innstilling:
Ealáhus- ja kulturlávdegotti evttoha čuovvovaččat:
Forslag fra medlemmene i Arbeiderpartiet (AP) Mariann Wollmann Magga, Per Mathis Oskal og Stein Are Olsen, Norske Samers Riksforbund (NSR) Mathis N. Eira, Nora Bransfjell og Tor Gunnar Nystad, Norske Samers Riksforbund/Samefolkets parti (NSR/SfP)Christina Henriksen, Flyttsamelista Per A. Bær:
Evttohus Bargiidbellodaga lahtuin Mariann Wollmann Magga, Per Mathis Oskal ja Stein Are Olsen, Norgga Sámiid Riikasearvvi lahtuin Mathis N. Eira, Nora Bransfjell ja Tor Gunnar Nystad, Norgga Sámiid Riikasearvvi/ Sámeálbmotbellodaga lahtus Christina Henriksen ja Johttisápmelaččaid listtu lahtus Per A. Bær:
Sametinget mener at det er svært viktig at grunnlaget for en økologisk bærekraftig reindrift opprettholdes.
Sámedikki mielas lea hui dehálaš ahte ekologalaš nana ceavzilvuođa vuođđu boazodoalus bisuhuvvo.
Det er viktig at reintallet holdes på et stabilt bærekraftig nivå for både å sikre beitegrunnlaget og for å sikre produksjon og lønnsomhet for den enkelte.
Lea dehálaš ahte boazolohku doalahuvvo dássidis ceavzilis dásis sihkkarastindihte guohtuneatnamiid ja sihkkarastindihte buvttadeami ja gánnáhahttivuođa ovttaskas olbmuide.
Samtidig må økologisk bærekraft også avspeiles i areal- og rovdyrpolitikken.
Seammás ferte ekologalaš gánnáhahttivuohta maid oidnot areála- ja boraspirepolitihkas.
Det er urimelig at reindriftsutøvere stadig må redusere reintallet samtidig som arealpresset og rovviltpresset øker.
Ii leat govttolaš ahte boazodoallit čađat galget unnidit boazologu seammás go areáladárbu ja boraspirelogu gáibádus lassána.
For at framtidige løsninger skal være forankret og ha legitimitet i reindriftsnæringen og det samiske samfunnet, er det av avgjørende betydning at bestemmelser og vedtak tar utgangspunkt i samiske sedvaner og rettsoppfatninger.
Jus boahtteáiggi čovdosat galget nannosat ja jus dain galgá dohkkeheapmi boazodoalus ja sámi servodagas, de lea vealtameahttun ahte mearrádusat ja njuolggadusat atnet sámi virolašvuođa ja riekteipmárdusa vuođđun.
Det er derfor viktig at framtidige prosesser og tiltak utvikles i samråd med reindriftssamene og Sametinget.
Danin lea dehálaš ahte boahtteáiggi proseassat ja doaibmabijut hábmejuvvojit ovttasráđiid boazosápmelaččaiguin ja Sámedikkiin.
Sametinget er av den oppfatning at Reindriftsloven ikke ivaretar langtidsperspektivet rundt reintallsreduksjonen.
Sámediggi oaivvilda ahte Boazodoalloláhka ii fuolat guhkesáiggeperspektiivva boazologu geahpedeami oktavuođas.
Reindriftsamer i reinbeitedistrikter, siidaer og siidaandelsnivå som har fått pålegg om reduksjon uttrykker bekymring for hvilke konsekvenser det vil ha om det totale reintallet øker og hvilke regler som da vil gjelde.
Boazodoallit orohagain, siiddain ja siidaoassedásis geat leat ožžon geahpedangohččosa, dovddahit balu das mii dalle geavvá go boazolohku stuorru oktiibuot ja guđe njuolggadusat dalle gustojit.
Sametinget anser at det vil være formålstjenelig at myndighetene strekker seg langt for å igangsette en prosess for å sikre forutsigbarhet og stabilitet for reindriftsamene.
Sámedikki mielas livččii ulbmillaš jus eiseválddit mieđihit guhkás dasa ahte álggahit proseassa sihkkarastin dihtii einnostanvejolašvuođa ja stáđisvuođa boazodolliide.
For at et øvre reintall kan settes på en forsvarlig økologisk bærekraftig måte, er reinbeitedistriktene/ siidaene helt avhengig av å ha avklarte grenser for sine årstidsbeiter.
Vai sáhtášii mearridit bajimus boazologu dohkálaš ekologalaččat guoddilis vugiin, de leat orohagat/siiddat áibbaš sorjavaččat das ahte sin jahkodatguohtumiin leat čielggaduvvon ráját.
Innføring av fellesbeiteområdet må sees på som en viktig faktor for den situasjonen med reintallsfastsetting man nå befinner seg i. Uten at disse grensene er avklart basert på opparbeidede rettigheter, vil reintallsfastsettingen være problematisk.
Oktasašguohtunguovlluid ásaheapmi ferte adnojuvvot deaŧalaš fáktoriin dálá dilis go boazolohku galgá mearriduvvot. Go dát ráját eai leat čielggaduvvon gártaduvvon vuoigatvuođaid vuođul, de lea váttis mearridit boazologuid.
Disse problemstillinger ble omtalt av reineiere og reinbeitedistrikter, og av politikere i forbindelse med lovendringen i 2007 da man innførte det som i loven heter «forholdsmessige reduksjon».
Boazoeaiggádat ja orohagat, ja politihkkárat, namuhedje dáid čuolbmačilgehusaid jagi 2007 láhkarievdadeami oktavuođas go ásahuvvui dat mii lágas gohčoduvvo gorálaš geahpedeapmi.
Den negative følgen som ble påpekt, var nettopp det at reintallet ville øke, fordi lovendringen medførte at det var fritt frem for de som ønsket å øke reintallet.
Dat unohis váikkuhus mii čujuhuvvui, lei aiddo dat ahte boazolohku boahtá lassánit, go láhkarievdadus mielddisbuvttii ahte sii geat dan háliidedje, besse friija lasihit boazologu.
Det som omtales som «selvstyre» vil ikke fungere i forhold til «forholdsmessig reduksjon».
Dat mii gohčoduvvo iešstivrejupmin, ii boađe doaibmat gorálaš geahpedeami ektui.
Bestemmelsene om «forholdmessig reduksjon» og den offentlige forvaltningen av dem, er ikke i tråd med selvbestemmelsesprinsippene som er nedfelt i menneskerettighetslovgivningen, folkeretten og internasjonal urfolksrett.
Gorálaš geahpedeami mearrádusat ja daid almmolaš hálddašeapmi ii čuovo daid iešmearridanprinsihpaid mat leat cieggan olmmošvuoigatvuođalágaide, álbmotriektái ja riikkaidgaskasaš álgoálbmotriektái.
Selvbestemmelse skal sikre at både individer og grupper blir hørt, og at deres syn kommer med i beslutningsgrunnlaget når det skal besluttes noe som gjelder dem. Dette blir ikke fulgt i dagens reindriftsforvaltning.
Iešmearrideapmi galgá sihkkarastit ahte sihke oktagasat ja joavkkut guldaluvvojit, ja ahte sin oaidnu lea mielde mearridanvuođus go galgá mearriduvvot juoga mii sidjiide guoská. Dát ii čuovvoluvvo dálá boazodoallohálddašeamis.
Vi mener det i stedet må i større grad legges til rette for at reinbeitedistriktene/siidaene kan gis verktøy til å sikre gode prosesser i utøvelsen av selvstyre.
Mii oaivvildit ahte dan sajis ferte buorebut láhčit dasa ahte orohagat/siiddat sáhttet oažžut reaidduid maiguin sihkkarastit buriid proseassaid iešmearrideami čađaheapmái.
Selvstyre er ikke synonymt med selvbestemmelse.
Iešstivrejupmi ii leat seamma go iešmearrideapmi.
Kollektiv og individuell selvbestemmelse for urfolk er en demokratisk og likeverdig rett, som urfolk i hele verden har.
Oktasaš ja oktagaslaš iešmearrideapmi álgoálbmogiid várás lea demokráhtalaš ja dásseárvosaš vuoigatvuohta, mii álgoálbmogiin miehtá máilmmi lea.
Dette har urfolk til felles med alle andre folk i verden.
Dát lea álgoálbmogiin oktasaččat buot eará álbmogiin máilmmis.
Selvbestemmelse er noe som alle folk, grupper og individer har, i henhold til menneskerettighetene.
Iešmearrideapmi lea juoga mii buot álbmogiin, joavkkuin ja oktagasain lea, olmmošvuoigatvuođaid vuođul.
Sametinget kan ikke se at en ytterligere innstramming i selvbestemmelsen for reineierne i en siida, skal tjene det formål å hindre at reintallet i siidaen skal øke.
Sámediggi ii sáhte oaidnit ahte eanet gáržžideapmi siidda boazoeaiggádiid iešmearrideamis galggašii leat ávkin dasa ahte hehttet siidda boazologu lassáneames.
De bestemmelsene som allerede er innført i de rammene som finnes for bruksreglene, er tilstrekkelig etter vårt syn, forutsatt at Landbruksdirektoratet, Fylkesmannen og den øvrige reindriftsforvaltningen utfører de oppgavene de har i den forbindelse.
Dat mearrádusat mat leat juo ásahuvvon dain rámmain mat leat geavahannjuolggadusaide, leat doarvái min mielas, dainna eavttuin ahte Eanandoallodirektoráhta, Fylkkamánni ja boazodoallohálddahus muđui čađahit iežaset bargamušaid dan oktavuođas.
Reglene som finnes, må handheves, og det kan ikke innføres regler som gjør at myndighetene kan gripe direkte inn i privatrettslige anliggender som reintallfastsettelse på siidaandelsnivå er.
Njuolggadusaid mat juo gávdnojit, ferte doallat, ii ge sáhte ásahit njuolggadusaid mat dagahit ahte eiseválddit sáhttet seaguhit iežaset njuolgga priváhtarievttálaš áššiide nu go boazologu mearridit siidadásis.
Det var forutsatt da lovendringen kom, at bruksreglene på vinterbeite skulle være stadfestet.
Go láhkarievdadus bođii, de lei biddjojuvvon eaktun ahte geavahannjuolggadusat dálveguohtumis galge lean nannejuvvon.
Man gikk i gang med fastsetting av reintall, før forholdene på vinterbeitenivå med fellesbeiter, var utredet rettslig.
Álge mearridit boazologu, ovdalgo dilit dálveguohtundásis oktasašguohtumiiguin ledje čielggaduvvon rievttálaččat.
Dette var en forutsetning for at en skulle kunne løse problemene med reintall gjennom bruksreglene og gjennom bruk av virkemidlene i reindriftsloven.
Dat lei eaktun dasa ahte galggai sáhttit čoavdit váttisvuođaid boazologu ektui geavahannjuolggadusaid bokte ja boazodoallolága váikkuhangaskaomiid geavaheami bokte.
I dag er dette svært problematisk, og mange siidaer/reinbeitedistrikt har sett seg nødt til selv å gå rettens vei for å få avklart sine beiterettigheter.
Dál dát lea hui čuolbmái, ja ollu siiddat/orohagat leat ferten mannat riektái oažžut čielggaduvvot sin guohtunvuoigatvuođaid.
Selv i de tilfeller dette er avklart gjennom endelig dom i rettsapparatet, har ikke reindriftsmyndighetene klart å regulere reintall og beiting i henhold til loven.
Go vel dain diliin main dat lea čielggaduvvon loahpalaš duomu bokte riekteapparáhtas, eai leat boazodoalloeiseválddit nagodan heivehit boazologu ja guohtuma lága vuođul.
Sametinget mener at myndighetene må ruste opp og dimensjonere sin egen forvaltning.
Sámediggi oaivvilda ahte eiseválddit fertejit ođasmahttit ja heivehit iežaset hálddašeami.
Revisjonen av Reindriftsloven fra 2007 og 2012 må sies å være en bit-for-bit endring av loven.
2007 ja 2012 mannosaš Boazodoalu ođasmahttima ferte sáhttit gohčodit lága bihtáid mielde rievdadeapmin.
Det er sterkt beklagelig at det ikke det er gjennomført en helhetlig gjennomgang av reindriftsloven.
Lea sakka šállošahtti go boazodoalloláhka ii leat dievaslaččat guorahallojuvvon.
Loven av 2007 hadde som formål å klargjøre selvbestemmelse n, mens senere endringer har handlet om sanksjoner som forvaltningsnivåene har fått.
2007 mannosaš lága mihttomearrin lei čielggadit iešmearrideami, muhto maŋit rievdademiin lea leamaš sáhka dain ráŋggáštusain mat leat boahtán hálddašandásiide.
Uten at reindriftens styringsorganer og organisasjon er medvirkende i utforming av slike endringer, ser vi at lovendringene ikke har tatt høyde for ulike problemstillinger og konsekvenser.
Jus boazodoalu stivrenorgánat ja organisašuvnnat eai leat mielde dakkár rievdadusaid hábmemin, de mii oaidnit ahte láhkarievdadusat eai leat vuhtiiváldán iešguđet čuolbmačilgehusaid ja váikkuhusaid.
Distriktenes mangeårige arbeid med egne bruksplaner og reintallstilpasninger bygd på prinsippene fra kriterieutvalget ble heller ikke lagt til grunn når reintallreduksjonsprosessen startet.
Orohagaid máŋgga jagá bargu iežaset doaibmaplánain ja boazologu heivehemiin lea dahkkon eaktolávdegotti prinsihpaid mielde, muhto eai dát ge biddjon vuođđun go boazologu unnidanproseassa álggahuvvui.
Reindriftssamene har den samme rett til anerkjennelse, vern av og beskyttelse av sine opparbeidede beiterettigheter som øvrige beitenæringer i landet, og det må sikres at reintallfastsetting bygger på disse rettsprinsippene.
Boazosápmelaččain lea seamma vuoigatvuohta oažžut iežaset gártaduvvon guohtunvuoigatvuođaid dohkkehuvvot, gáhttejuvvot ja suodjaluvvot go guohtunealáhusat muđui riikkas, ja ferte sihkkarastojuvvot ahte boazologu mearrideapmi vuođđuduvvo dáidda riekteprinsihpaide.
Evaluering av den gjennomførte prosessen med reintallstilpasning.
Evalueret dássážii čađahuvvon proseassa boazologu heiveheamis.
Gjennomgang av bruksregelarbeidet og kriteriene for fastsetting av reintall.
Gahčadit geavahannjuolggadusbarggu ja boazologu mearrideami eavttuid.
Gjennomgang av reindriftslovens bestemmelser om reintall med sikte på å foreslå lovendringer som er bedre egnet enn dagens.
Geahčadit boazodoallolága njuolggadusaid boazologu ektui, dainna ulbmiliin ahte evttohit láhkarievdadeami mii lea buoret go dálá.
Dette bør gjøres i forbindelse med en helhetlig gjennomgang av reindriftsloven.
Dán berre dahkat ollislaš geahčadeami oktavuođas boazodoallolágas.
Avviklingsstøtte til siidaandeler som vil slutte med reindrift.
Heaitindoarjja siidaossosiidda geat háliidit heaitit boazodoaluin.
Reintallsfastsettelse for den enkelte siida må ta utgangspunkt i alle årstidsbeiter.
Boazologu mearrideapmi juohke siidii ferte dahkkot buot jahkodateatnamiid mielde.
Statlige myndigheter må ta ansvar for å avklare rettighetssituasjonen på vinterbeitene.
Stáhtalaš eiseválddit fertejit váldit ovddasvástádusa čielggadit vuoigatvuođadiliid dálveorohagain.
I spørsmål om reintall i Finnmark, har det vært fokusert ensidig på faktorer hos reineierne.
Gažaldagain boazologu birra Finnmárkkus leat boazoeaiggádat leamaš ovttabeallásaččat čalmmustahttojuvvon.
Det har vært lite fokus på systemfaktorer, og hva det er som gjør at noen enkeltreineiere kan «gå under radaren», øke reintallet sitt og ødelegge for de mange som faktisk er lovlydige.
Vuogádatbealit leat uhccán čalmmustahttojuvvon, ja mii dat lea mii dahká ahte muhtun ovttaskas boazoeaiggádat sáhttet garvit čalmmustahttima, lasihit iežaset boazologu ja billistit daid earáid ovddas geat duođaid čuvvot lágaid.
Reintall må problematiseres, det er det stor enighet om i hele næringa.
Boazologu ferte dahkat čuolbmačilgehussan, dasa lea stuorra ovttaoaivilvuohta olles ealáhusas.
Begrunnelsene må være reindriftsfaglig og forvaltningsfaglige, og de må være basere seg på fakta.
Ákkat fertejit leat boazodoallofágalaččat ja hálddašanfágalaččat, ja dain ferte duohtavuohta leat vuođđun.
Fokus må rettes mer mot virkemidlene og hva som skal til for at de skal virke.
Deaddu ferte eanet biddjojuvvot váikkuhangaskaomiide ja dasa maid ferte bargat vai dat galget doaibmat.
De som har ansvar i form av politisk makt, må nå sørge for at det er tilstrekkelige ressurser tilgjengelig for den offentlige reindriftsforvaltningen og alle andre offentlige organer som skal betjene reindriftsnæringen.
Sii geain lea ovddasvástádus politihkalaš fámu hámis, fertejit fuolahit ahte almmolaš boazodoallohálddahusas leat doarvái resurssat, ja buot eará almmolaš orgánain mat bálvalit boazodoalu.
De feil og mangler som eksisterer på grunn av at virkemidlene i loven, samt systemet som skal forvalte virkemidlene.
Dat meattáhusat ja váillit mat gávdnojit dan geažil go lága váikkuhangaskaoamit, ja vuogádat mii galgá hálddašit váikkuhangaskaomiid.
Systemet er ikke tilpasset den praktiske reindriften, og forvaltningen må ha den kompetanse som må til.
Vuogádat ii leat heivehuvvon geavatlaš boazodollui, ja hálddahusas ferte leat dat gelbbolašvuohta mii dasa gáibiduvvo.
Dette må nå rettes opp.
Dan ferte njuolget.
Sametinget ønsker også å peke på at Riksrevisjonen har produsert kunnskapsdokumentasjon om disse problemstillingene.
Sámediggi háliida maid čujuhit dasa ahte Riikarevišuvdna lea ráhkadat máhttoduođaštusa dáid čuolbmačilgehusaide.
Denne dokumentasjon må legges til grunn når en skal utrede fremtidige prosesser og lovendringer.
Dát duođaštus ferte biddjojuvvot vuođđun go galgá čielggadit boahttevaš proseassaid ja láhkarievdadusaid.
Konklusjonen vår er at det finnes tilstrekkelige virkemidler i loven til å få ned reintallet på det fastsatte nivå for de som er i første reduksjonsrunde, og ytterligere nye runder med pålegg om reintallsreduksjon må fryses til a rbeidsgruppen som jobber med videreutvikling av internkontroll, selvstyre og tiltak for konfliktløsing i reindrifta har lagt frem sine konklusjoner.
Min loahppajurdda lea ahte galget gávdnot doarvái váikkuhangaskaoamit lágas dasa ahte oažžut geahpeduvvot boazologu mearriduvvon dássái sin várás geat leat vuosttaš geahpedanvuorus, ja ain eanet vuoruid mas leat boazologu geahpedangohččosat, ferte bissehit dassážiigo dat bargojoavku mii bargá siskkáldasbearráigeahču, iešmearrideami ja doaibmabijuid viidásat ovddidemiin riidočoavdima várás boazodoalus, lea geigen iežas loahppajurdagiid.
Sametinget ber Landbruks- og matdepartementet snarest igangsette prosesser for å sikre dette når det gjelder reintallstilpasning.
Sámediggi bivdá Eanadoallo- ja biebmodepartemeantta jođánepmosit bidjat johtui proseassaid sihkkarastindihte dán boazologu heiveheami oktavuođas.
I denne prosessen bør følgende momenter inngå:
Dán proseassas berrejit čuovvovaš momeanttat leat mielde:
Utvalget som skal evaluere selvstyre og intern organisering må få gjøre ferdig sitt arbeid
Lávdegoddi mii galgá evalueret iešstivrema ja siskkáldas organiserema, ferte beassat gárvvistit iežaset barggu
Fryse nye reintallsreduksjoner, med utgangspunkt i det reintall som var i 2007
Bissehit ođđa boazolohkogeahpedemiid, 2007 boazologu vuođul
Fylkesmannen skal ikke ha rett til å fastsette reintall pr. siidaandel.
Fylkkamánnis ii galgga leat vuoigatvuohta mearridit siidaoasi boazologu.
Dersom det gjøres må det iså fall være Reindriftsstyret, som er det eneste organ med reindriftssamisk beslutningsmedvirkning.
Jus dat dahkkojuvvo, de goit ferte gullat Boazodoallostivrii, mii lea áidna orgána mas lea boazodoallosámi mearridanmielváikkuheapmi.
Forslag fra Nordkalottfolket
Evttohus Nordkalottfolket lahtus:
Forslag 2
2.evttohus
F ørste setning i andre avsnitt
Vuosttaš cealkka nuppi teakstaoasis