pere/sami_parallel huggingface dataset:
Strategien sier videre at arbeid med satsingsområdene må ses i sammenheng med pågående nasjonale satsinger.
Strategiija dadjá viidáseappot ahte barggu áŋgiruššansurggiiguin ferte árvvoštallat dálá nationála áŋgiruššamiid oktavuođas.
Strategien nevner også at for å kunne ivareta det samiske innholdet i rammeplanen i samiske barnehager og samiske avdelinger, må barnehagen ha nødvendig kompetanse i samiske språk og kultur.
Strategiija namuha maid ahte jus galggaš sámi sisdoalu bastit gozihit sámi mánáidgárddiin ja sámi ossodagaid, de ferte mánáidgárddis leat dat gelbbolašvuohta sámegielain ja sámi kultuvrras mii dárbbašuvvo.
Sametinget sammen med barnehagemyndighetene følger opp den nasjonale kompetansestrategien i en implementeringsprosess for samiske barnehager.
Sámediggi ovttas mánáidgárdeeiseválddiiguin čuovvula nationála gealbostrategiija implementerenproseassas sámi mánáidgárddiid várás.
Kompetanse nevnes også i Rammeplan for barnehagen-innhold og oppgaver (2017), og det er tydeligere krav til hva som forventes av samiske barnehager, samiske avdelinger og andre barnehager med samiske barn.
Gelbbolašvuohta namuhuvvo maiddái mánáidgárddi rámmaplánas - sisdoalu ja bargguid birra (2017), ja das leat čielga gáibádusat dasa mii vurdojuvvo sámi mánáidgárddiin, sámi ossodagain ja eará mánáidgárddiin main leat sámi mánát.
Rammeplanen nevner samiske språk og samisk kultur eksplisitt og er gjennomgående i rammeplanen.
Rámmaplánat namuhit erenoamážit sámegielaid ja sámi kultuvrra ja dat guoská olles rámmaplánii.
Dette betyr at alle berørte parter og aktører i den samiske barnehagesektoren må ha avklarte ansvarsforhold og et samarbeid må til om kompetanseutvikling, både nasjonalt, regionalt og lokalt nivå.
Dat mearkkaša ahte sámi mánáidgárdesuorggi buot guoskevaš bealit ja aktevrraid ovddasvástádus ferte leat čielggaduvvon, ja ovttasbargu dárbbašuvvo gealboloktema oktavuođas, sihke nationála, regionála ja báikkálaš dásis.
Sametinget mener at det er en selvfølge og må være et krav at ansatte i samiske barnehager er samiskspråklige og har kunnskap og kompetanse i samisk tradisjonskunnskap.
Sámedikki mielas lea lunddolaš ja ferte leat gáibádussan ahte sámi mánáidgárddiid bargit leat sámegielagat ja ahte sis lea máhttu ja gelbbolašvuohta sámi árbedieđus.
Barnehageeier må gi de ansatte mulighet til å tilegne seg kunnskap og kompetanse i samiske språk, og det er viktig å ha gode kunnskaper om de ulike tradisjonelle aktivitetene.
Mánáidgárdeeaiggádat fertejit addit bargiide vejolašvuođa háhkat máhtu ja gelbbolašvuođa sámegielain, ja buorre máhttu iešguđet árbevirolaš doaimmaid birra lea deaŧalaš.
For å øke kvaliteten i samiske barnehager har Sametinget satt i gang prosjektet "Sámi mánát ođđa searvelanjain".
Lokten dihtii sámi mánáidgárddiid kvalitehta, lea Sámediggi álggahan prošeavtta "Sámi mánát ođđa searvelanjain".
Prosjektets hovedmål er at samisk filosofi skal danne grunnlaget for innholdet i samiske barnehager der samiske verdier, naturfilosofi, språk, kultur, ledelse og tradisjonskunnskap er bærende elementer i det pedagogiske arbeidet.
Prošeavtta váldomihttomearrin lea ahte sámi filosofiija galgá leat vuođđun sámi mánáidgárddiid sisdollui mas sámi árvvut, luonddufilosofiija, giella, kultuvra, jođiheapmi ja árbediehtu leat geađgejuolgin pedagogalaš barggus.
Sametinget vil at det i fremtidens samiske barnehager skal satses på å ta i bruk sterke språkmodeller tilpasset den enkelte barnehagens lokale behov og språknivå.
Sámediggi háliida ahte boahtteáiggi sámi mánáidgárddiin galgá áŋgiruššan biddjojuvvot dasa ahte váldit atnui nana giellamodeallaid mat leat heivehuvvon iešguđet mánáidgárddi báikkálaš dárbbuide ja gielladássái.
Et av de viktigste satsingsområdene i prosjektet er samisk språkarbeid, dette skal følges opp ved å iverksette implementeringsarbeid av sterke språkmodeller i barnehager.
Okta deaŧaleamos áŋgiruššansurggiin prošeavttas lea sámi giellabargu, ja dat galgá čuovvuluvvot dainna lágiin ahte geavahišgoahtit nana giellamodeallaid mánáidgárddiin.
Mangelen på utdannede lærere med kompetanse i samiske språk, og om samisk kultur og samfunnsliv, fører til at elever i grunnopplæringen ikke alltid får det tilbudet de har rett til.
Go váilot oahppan oahpaheaddjit geain lea gelbbolašvuohta sámegielain, sámi kultuvrras ja sámi servodateallima birra, de dat dagaha ahte vuođđooahpahusa oahppit eai álo oaččo dan fálaldaga masa sis lea vuoigatvuohta.
Denne mangelen har også konsekvenser for kvaliteten i opplæringstilbudet.
Dát váilevašvuođat váikkuhit maiddái oahpahusfálaldaga kvalitehta.
Mulighetene for og kvaliteten på undervisning i samiske språk i grunnopplæring skaper grunnlaget for det framtidige akademia i samiske språk.
Vejolašvuođat oažžut oahpahusa sámegielain vuođđoskuvllas ja dan oahpahusa kvalitehta bidjá vuođu boahtteáiggi akademiijai sámegielain.
Mye står på spill for samisk språkutvikling og det samiske samfunnet generelt dersom samisk barnehage- og grunnopplæringstilbud ikke er av tilfredsstillende kvalitet.
Ollu sáhttá dagahit sámi giellaovddideami ja sámi servodaga ovdii oppalaččat jus sámi mánáidgárde- ja vuođđooahpahusfálaldagas ii leat dohkálaš kvalitehta.
Det er utfordrende at det er stor mangel på samiskspråklige lærere, spesielt innen lule- og sørsamisk område.
Lea hástalus go váilot nu ollu sámegielat oahpaheaddjit, erenoamážit julev- ja lullisámi guovlluin.
Sametinget ser at det er behov for særskilte kompetansehevingsstrategier for lærere i samiske skoler og samisklærere, bl.a. i skrive- og leseopplæring på samisk, tospråklighetspedagogikk, bruk av sterke opplæringsmodeller og metoder som gir vellykket språkopplæring.
Sámediggi oaidná ahte dárbbašuvvojit erenoamáš gealboloktenstrategiijat oahpaheddjiide sámi skuvllain ja sámegieloahpaheddjiide, earret eará sámegiel čállin- ja lohkanoahpus ektui, guovttegielalašvuođapedagogihkas, nana oahpahusmodeallaid geavaheamis ja vugiin mat dahket ahte giellaoahpahus lihkostuvvá.
Det er behov for kompetanseheving i samisk duodji, flerkulturell forståelse og urfolkspedagogikk.
Sámi duojis, máŋggakultuvrralaš áddejumis ja álgoálbmotpedagogihkas dárbbašuvvo gealbolokten.
Videre er det behov for økt kompetanse om hvordan samiske språk, samisk kultur og tradisjonell kunnskap kan transformeres til skolen, herunder integrering av samiske språk og samisk tradisjonell kunnskap i naturfag, samfunnsfag, matematikk og i andre fag og bruk av språkbærere i opplæringen.
Dasto dárbbašuvvo eanet gelbbolašvuohta das mo sámegielat, sámi kultuvra ja árbediehtu sáhttá gaskkustuvvot skuvlii, ja mo integrere sámegielaid, sámi kultuvrra ja sámi árbedieđu luonddufágii, servodatfágii, matematihkkii ja eará fágaide ja mo giellaguddiid geavaha oahpahusas.
Sametinget vil: · Bidra til at lærere i barnehage og grunnopplæring har samisk språk- og kulturkompetanse · Bidra til videreutdanning av samisklærere · Styrke læremiddelproduksjon og ta initiativ til opprettelse av nordisk læremiddelsamarbeid · Samle og utarbeide materiell om sterke opplæringsmodeller og arrangere seminar for lærere i samisk språkområde om bruk av sterke opplæringsmodeller · I samarbeid med aktuelle aktører utarbeide metodekurs for språkbærere · Bidra til at det satses på gode teknologiske løsninger for fjernundervisning · Bidra til at bruk av teknologiske løsninger bør inngå i lærerutdanningen · At kommuner må utarbeide et system for å avdekke etterspørsel etter samiske barnehagetilbud, og utarbeider tilbud i tråd med etterspørsel
· Váikkuhit dasa ahte mánáidgárddiid ja vuođđooahpahusa oahpaheddjiin lea sámi giella- ja kulturgelbbolašvuohta · Váikkuhit dasa ahte sámegieloahpaheaddjit ožžot joatkkaoahpu · Nannet oahpponeavvobuvttadeami ja vuolggahit barggu ásahit davviriikkalaš oahpponeavvoovttasbargu · Čohkket ja ráhkadit ávdnasiid nana oahpahusmodeallaid birra ja lágidit semináraid sámi giellaguovllu oahpaheddjiid várás nana oahpahusmodeallaid geavaheami birra · Ovttas guoskevaš aktevrraiguin ráhkadit metodakurssaid giellaguddiid várás · Váikkuhit dasa ahte biddjojuvvojit searat buriid teknologalaš čovdosiidda gáiddusoahpahusas · Váikkuhit dasa ahte teknologalaš čovdosiid geavaheapmi gulašii oahpaheaddjiohppui · Ahte gielddat ráhkadit vuogádaga čájeha jearahit go olbmot sámi mánáidgárdefálaldaga, ja ráhkadit fálaldagaid dan jearaheami vuođul
Kompetanseheving innenfor justissektoren
Gealbolokten juridihkkasuorggis
Kunnskap om samiske språk, kultur og samfunnsforhold i justissektoren er nødvendig for samers rettsikkerhet.
Sápmelaččaid sihkkarvuhtii lea máhttu sámi gielaid, kultuvrra ja servodatdiliid birra juridihkkasuorggis dárbbašlaš.
Det er stor mangel på samiskspråklig politi i de fleste kommuner, det finnes få jurister og dommere med samisk språk- og kulturkompetanse, og det er svært begrenset mulighet til bruk av samiske språk i kriminalomsorgen.
Eanaš gielddain váilot sámegielat politiijat, leat uhccán juristtat ja duopmárat geain lea sámi giella- ja kulturgelbbolašvuohta, ja hui uhccán vejolašvuohta geavahit sámegiela kriminálafuolahusas.
Det vil derfor være et stort behov for rekruttering av fagpersonell med samisk språk- og kulturkompetanse til justissektoren.
Danne lea stuorra dárbu rekrutteret fágaolbmuid geain lea sámi giella- ja kulturgelbbolašvuohta juridihkkasuorgái.
Det bør gjøres en større innsats for å rekruttere til politihøgskolen og til jusstudier, og det bør vurderes innføring av samiske kvoter og stipendordninger.
Galggašii bidjat eanet searaid rekrutteremii politiijaallaskuvlii ja juridihkkaohppui, ja galggašii árvvoštallat ásahit sámi eriid ja stipeandaortnegiid.
Samtidig vil det være viktig at utdanningsinstitusjonene innlemmer den samiske dimensjonen i utdanningene.
Seammás lea deaŧalaš ahte oahppoásahusat váldet sámi dimenšuvnna ohppui mielde.
Det vil også være viktig å styrke språk- og kulturkompetansen i både nødmeldetjenesten, meldingsmottaket for hendelser og nye saker, og innenfor kriminalomsorgen.
Lea maid deaŧalaš nannet giella- ja kulturgelbbolašvuođa sihke heahtedieđihanbálvalusas, dáhpáhusaid ja ođđa áššiid dieđihanvuostáiváldimis ja kriminálafuolahusas.
Behovet for tolk innenfor justissektoren er stort, både ved politiavhør og særlig i møte med domstolene.
Dulkadárbu juridihkkasuorggis lea stuoris, sihke politiijadutkamiid oktavuođas ja erenoamážit duopmostuoluid deaivamis.
Samisktalende opplever møte med domstolene som lite tilfredsstillende.
Sámegielagiidda lea deaivvadeapmi duopmostuoluiguin uhccán duhtadahtti.
Det er både mangel på mulighet til bruk av samiske språk, og manglende tilrettelegging for bruk av tolk.
Doppe váilo sihke vejolašvuohta geavahit sámegielaid, ja ii leat láhččojuvvon dulkka geavaheapmái.
Brukere opplever at de under avhør, eller i rettsaker ikke får tilbud om simultantolking, og derfor må avgi forklaring bruddvis.
Geavaheaddjit vásihit ahte sii dutkama vuolde, dahje dikkis eai oaččo simultánadulkonfálaldaga, ja danne fertejit ain botket čilgema.
Dette vanskeliggjør en sammenhengende forklaring, og fører til en svært vanskelig situasjon for alle parter.
Šaddá váttis čilgehusa oktii čatnat, ja dat dagaha buohkaide hui váttis dili.
Dette er ikke tilfredsstillende, og kan være en fare for den enkeltes rettsikkerhet.
Dat ii leat dohkálaš, ja dat sáhttá gártat áittan ovttaskas olbmo riektesihkkarvuhtii.
Standardfraser i domstolene, slik som avgivelse av forsikring om sannferdig vitnesbyrd, bør oversettes til de samiske språkene og gjøres kjent i alle domstoler.
Standárdafrásat duopmostuoluin, ovdamearkka dihtii duođašteapmi ahte vihtančilgehus lea vuoiggalaš, berre jorgaluvvot sámegielaide ja almmuhuvvot buot duopmostuoluin.
Standard fraser brukt i politiet bør også oversettes og gjøres kjent i alle politidistrikt.
Standárdafrásat maid politiijat geavahit, galggašedje maid jorgaluvvot ja almmuhuvvot buot politiijaguovlluin.
Sametinget vil: · Ta initiativ til samisk kvote ved politihøgskolen · Oppfordre til at det opprettes et samarbeid mellom Sámi allaskuvla, Politihøgskolen og Kriminalomsorgens utdanningssenter for å innlemme den samiske dimensjonen som en del av disse utdanningene · Ta initiativ til et systematisk arbeid for å øke rekrutteringen av medarbeidere til domstolene, med særlig vekt på sør- og lulesamisk språkkompetanse · Styrke språk -og kulturkompetansen hos ansatte i nødmeldetjenesten og i meldingsmottaket for hendelser og nye saker · Bidra til rekruttering av samiskspråklig kompetanse innenfor kriminalomsorgen
· Váikkuhit dasa ahte ásahuvvo sámi earri politiijaallaskuvlii · Ávžžuhit ahte ásahuvvo ovttasbargu Sámi allaskuvlla, politiijaallaskuvlla ja kriminálafuolahusa oahppoguovddáža (Kriminalomsorgens utdanningssenter) gaskka vai sámi dimenšuvdna váldojuvvo mielde dáid oahpuide · Vuolggahit barggu systemáhtalaččat rekrutteret mielbargiid duopmostuoluide, deattuhettiin erenoamážit lulli- ja julevsámi giellagelbbolašvuođa · Nannet heahtedieđihanbálvalusa bargiid giella- ja kulturgelbbolašvuođa ja daid bargiid gelbbolašvuođa geat barget dáhpáhusaid ja ođđa áššiid dieđihanvuostáiváldimis · Váikkuhit sámegielat gelbbolašvuođa rekrutteremii kriminálafuolahussii
Kunnskap og forskning
Máhttu ja dutkan
Det savnes forskning som kan være grunnlag for Sametingets og regjeringens språkpolitikk.
Dakkár dutkan mii sáhtášii leat vuođđun Sámedikki ja Ráđđehusa giellapolitihkkii váilu.
Samfunnsforskning med språk i sentrum og språksosiologisk forskning kan være viktig for å vite hvilke tiltak som er hensiktsmessige i språkbevaringen.
Servodatdutkan mas giella lea guovddážis ja giellasosiologalaš dutkan sáhtášii leat deaŧalaš go dárbbaša diehtit guđe doaibmabijut leat ávkkálaččat giellagáhttemis.
Det er også forsket lite på hvordan språket har forandret seg.
Lea maid uhccán dutkojuvvon dat mo giella lea rievdan.
Det statistiske materialet som er grunnlaget for samiske språkinitiativ begynner å bli foreldet, det er i dag usikkert hvor mange som snakker samisk hvis man ser på befolkningen i sin helhet og ikke bare på skolepliktig alder.
Statistihkkaávdnasat mat leat vuođđun sámi giellaálgagiidda leat boarásmuvvamin, ja dál eat dieđe gallis olles álbmogis hállet sámegiela, ii dušše sis geat leat skuvlaagis.
Det savnes både kvantitativ og kvalitativ forskning innen samisk språkbeherskelse.
Váilu sihke kvantitatiiva ja kvalitatiiva dutkan sámi giellahálddašeamis.
Den kvalitative forskningen er utfordrende, men nødvendig for å identifisere hvilket nivå samiske språkbrukere behersker.
Kvalitatiiva dutkan lea hástaleaddji, muhto dárbbašlaš go galgá identifiseret sámi giellageavaheddjiid sámegielmáhtu.
I sum vil denne forskningen kunne bidra til å gjøre tiltakene for samiske språk mer effektive.
Oppalohkái sáhtášii dát dutkan leat mielde beavttálmahttimin doaibmabijuid sámegielaid várás.
Innen samisk litteratur og det verbale språket er det også behov for forskning.
Maiddái sámi girjjálašvuođas ja hállangielas dárbbašuvvo dutkan.
Kvaliteten innenfor barnehage- og opplæringssektoren er avhengig av kunnskapsutvikling innenfor feltet.
Mánáidgárde- ja oahpahussuorggi kvalitehta lea suorggi máhttoovddideami duohken.
I evalueringsrapporten fra 2012 om Kunnskapsløftet 2006 Samisk, fremkommer det at ca. 80 % av elevene innenfor forvaltningsområdet for nordsamisk språk finner det enklest å lese norsk tekst, og at bare 18 % oppgir at de skriver samisk bedre enn norsk.
Evaluerenraporttas 2006:s Máhttolokten Sámi birra boahtá ovdan ahte sullii 80 % davvisámegiela hálddašanguovllu ohppiid mielas lea álkimus lohkat dárogielteavstta, ja ahte dušše 18 % almmuhit ahte sii čállet sámegillii buorebut go dárogillii.
Dette viser at det er behov for forskning på kvaliteten i språkopplæringen, og på metodikken og didaktikken innen høyere utdanning.
Dat čájeha ahte dárbbašuvvo dutkan giellaoahpaheami kvalitehtas, ja alit oahpu metodihkas ja didaktihkas.
Det er også behov for barnehage- og skoleforskning som kan gi kunnskap om hvilke tiltak som bør igangsettes for å heve kvaliteten på opplæringen i samiske språk, inkludert fjernundervisning og voksenopplæring.
Maiddái dárbbašuvvo dakkár mánáidgárde- ja skuvladutkan mii sáhttá addit máhtu dan birra guđe doaibmabijuid galggašii álggahit lokten dihtti sámegieloahpahusa kvalitehta, ja maid gáiddusoahpahusa ja rávesolbmuidoahpahusa.
Det å ha en velfungerende oppvekst- og utdanningssektor er en sentral del av det samiske velferdssamfunnet og viktig i utvikling av samfunns- og arbeidsliv.
Buresdoaibmi bajásšaddan- ja oahpahussuorgi lea hui deaŧalaš oassi sámi čálgoservodagas ja deaŧalaš servodat- ja bargoeallima ovddideapmái.
Mange og gode samiske barnehagetilbud er vesentlig for styrking av samiske språk og samisk identitet.
Ollu ja buorit sámi mánáidgárdefálaldagat leat deaŧalaččat sámegielaid ja sámi identitehta nannemii.
Også kvalitativt godt samisk tilbud i grunnopplæringen er med på å forme den enkelte positivt og legger føringer for barn og ungdoms valg av høyere utdanning og yrkesvalg.
Maiddái kvalitatiivvalaš buori sámi fálaldagat vuođđooahpahusas leat mielde hábmemin ovttaskas olbmo positiivvalaččat ja láidesta mánáid ja nuoraid go galget válljet alit oahpu ja fidnu.
I den forbindelse vil forskningsbasert kunnskap innenfor flere områder være med på å styrke kvaliteten i samisk oppvekst- og utdanningssektor i tiden fremover
Dan oktavuođas lea dutkanvuđot máhttu máŋgga suorggis mielde nannemin sámi bajásšaddan- ja oahpahussuorggi kvalitehta boahtteáiggis. Sámediggi áigu:
Sametinget vil: · Bidra til at det forskes på områder som har betydning for politiske beslutninger i arbeidet for å styrke samiske språk – sosiolingvistisk forskning · Bidra til økt forskningsaktivitet innen samisk oppvekst- og utdanningssektor · Arbeide for at det gjennomføres konsultasjoner med Norges forskningsråd om skoleforskningsprogrammer · Bidra til økt forskningsaktivitet innen helse- og sosialsektoren, herunder forskning på tjenestetilbudet til den samiske befolkningen
· Váikkuhit dasa ahte dutkojuvvo dakkár surggiin main lea mearkkašupmi politihkalaš mearrádusaide sámegielaid nannemis – sosiolingvisttalaš dutkan · Váikkuhit dasa ahte dutkandoaimmat lassánit sámi bajásšaddan- ja oahpahussuorggis · Bargat dan ala ahte čađahuvvojit konsultašuvnnat Norgga dutkanráđiin skuvladutkanprográmmaid birra · Váikkuhit dasa ahte dutkandoaimmat lassánit dearvvašvuođa- ja sosiálasuorggis, ja maid dutkan bálvalusfálaldagain sámi álbmogii
Rekruttering til opplæring i samiske språk - helhetlig opplæringstilbud
Rekrutteren sámegielohppui - ollislaš oahppofálaldat
Sametinget vil sikre at de som faktisk velger samisk, skal være aktive brukere av språket.
Sámediggi áigu sihkkarastit ahte sii geat duođaid válljejit sámegiela, galget leat árjjalaš giellageavaheaddjit.
Det må derfor legges opp til et helhetlig opplæringsløp i samiske språk.
Danne ferte sámegielaide láhččit ollislaš oahpahusmannolaga.
Et helhetlig opplæringstilbud i samiske språk vil kunne bidra til at det bygges opp samiske kompetansemiljøer flere steder, og dermed vil man kunne utnytte de faglige ressursene bedre enn i dag.
Ollislaš oahpahusfálaldat sámegielain sáhtášii leat mielde ovddideamen sámi gealbobirrasiid eanet báikkiin, ja nu sáhtášii buoret ávkki oažžut fágalaš resurssain go dál.
I dag er det kun et studiested for høyere utdanning som gir undervisning på samisk, om man ikke har valgt å studere samiske språk- eller litteraturstudier.
Dál lea dušše okta oahppobáiki alit oahpu várás mii fállá oahpahusa sámegillii, jus ii leat válljen lohkat sámegielaid dahje sámi girjjálašvuođa.
Sametinget ser behovet for å opprette en egen mentorordning knyttet til opplæring i samiske språk.
Sámedikki mielas lea dárbu ásahit sierra mentorprográmma mii lea čadnojuvvon sámegieloahpahussii.
Alle som starter på et opplæringsløp i samisk, uansett nivå, skal tildeles en mentor.
Buohkat geat álget oahpahusmannolahkii sámegielas, beroškeahttá dásis, galget oažžut mentora.
Formålet med mentorordningen er å gi støtte utenfor undervisningsrommet i form av uformelle samtaler, grammatisk hjelp, og en plass å henvende seg til med språklige spørsmål.
Mentorortnega ulbmil lea addit doarjaga oahpahuslanja olggobealde eahpeformálalaš ságastallamiiguin, grammatihkkavehkiin, ja dakkár sajiin gos beassá divvut gielalaš gažaldagaid.
Mentorprogrammet skal være en trygg arena å øve på å snakke og skrive samisk.
Mentorprográmma galgá leat oadjebas arena sámegiela hállan- ja čállinhárjehallamii.
For at samisk skal fortsette å være i aktivt bruk, er vi avhengig av at flere voksne velger å lære seg samisk.
Vai sámegiella ain galggašii aktiivvalaččat geavahuvvot, de lea dárbu ahte eanet rávesolbmot válljejit sámegiela oahppat.
Begynneropplæring i samisk for voksne er nødvendig og viktig for utviklingen av samiske språk.
Álgokursa sámegielas rávesolbmuid várás dárbbašuvvo ja lea deaŧalaš sámegielaid ovddideapmái.
For at voksne som har vokst opp uten samisk språk skal kunne ta del i videreføringen av samisk språk, må de selv kunne språket.
Vai rávesolbmot geat leat bajásšaddan sámegiela haga beasašedje searvat sámegiela seailluheapmái, de fertešedje ieža máhttit giela.
Det er et stort behov for begynneropplæring for voksne i samiske språk.
Álgoohppui sámegielas rávesolbmuid várás lea stuorra dárbu.
Samisk språkundersøkelsen fra 2012 viser at folk ønsker opplæring i eget lokalmiljø, at dette bør suppleres med snakkegrupper eller arenaer for bruk av samisk.
Jagi 2012 sámi giellaiskkadeapmi čájeha ahte olbmot háliidit oahpahusa iežaset báikkálaš birrasis, ja ahte lassin galggašedje leat háleštanjoavkkut dahje arenat sámegiela geavaheami várás.
På den måten vil man kunne fylle spranget mellom Samisk 2 og semesteremne i samisk, som kan oppleves som for langt for mange.
Dainna lágiin deavddášii lávkki Sámi 2 ja sámi lohkanbajioahpu gaskka, mii ollugiid mielas lea menddo guhkki.
Mentorordningen vil være ekstra viktig for denne gruppen.
Dán jovkui livččii mentorortnet earenoamáš deaŧalaš.
Man lærer ikke språk kun på skolebenken, og skal man sikre en et helhetlig opplæringstilbud må man skape språkarenaer hvor man får praktisert samisk.
Giela ii sáhte oahppat dušše skuvlabeaŋkkas, ja jus galgá sihkkarastit ollislaš oahppofálaldaga, de ferte duddjot giellaarenaid gos beassá geavahit sámegiela.
En økning av antall brukere av samiske språk er avhengig av muligheter for bruk av samisk på alle samfunnsområder og i alle sammenhenger.
Sámegiela geavaheddjiid logu lasiheapmi lea gitta vejolašvuođas sámegiela geavahit buot servodatsurggiin ja buot oktavuođain.
Tilbud må være basert på lokale behov, og det er derfor naturlig at de samiske språksentrene har ansvar for gjennomføring.
Fálaldat ferte leat heivehuvvon báikkálaš dárbbuide, ja danne lea lunddolaš ahte sámi giellaguovddážiin lea ovddasvástádus čađaheamis.
For områder hvor det er langt til nærmeste språksenter, må det være mulighet for hospitering/språkreise/språkbad.
Dain guovlluin gos lea guhkki lagamus giellaguovddážii, ferte leat vejolaš oažžut hospiterema/giellamátkkiid/giellalávguma.
Språkarenaer vil fungere som en språklig støtte ved siden av undervisningen, og er helt avgjørende for god språkutvikling.
Giellaarenat doibmet gielalaš doarjjan lassin oahpahussii, ja leat áibbas dárbbašlaččat buori giellaovdáneapmái.
De som allerede er i jobb må også ha muligheten til å ta opplæring i samiske språk som er tilpasset fagfeltet/yrket sitt.
Sis geat leat juo barggus, ferte leat vejolašvuohta váldit sámegiela mii lea heivehuvvon sin fágasuorgái/fidnui.
Det vil gi trygghet i bruk av samisk innenfor sitt fagfelt.
Dat attášii oadjebasvuođa geavahit sámegiela sin fágasuorggis.
Derfor vil Sametinget at det utvikles videreutdanning i samisk, tilpasset ulike fagfelt/yrker.
Danne háliida Sámediggi ahte álggahuvvo joatkkaoahpahus sámegielas, heivehuvvon iešguđet fágasurggiide/fidnuide.
For eksempel må det opprettes relevante tilbud på etter- og videreutdanning til ansatte i forvaltning.
Ovdamearkka dihtii ferte ásahit relevánta lasse- ja joatkkaoahppofálaldagaid hálddašeami bargiide.
Utdanningen kan gjennomføres på høgskole/universitet, men også elektronisk.
Oahppu sáhtášii čađahuvvot allaskuvllas/universitehtas, muhto maiddái elektrovnnalaččat.
Videreutdanningen skal gi studiepoeng.
Joatkkaoahppu galgá addit lohkančuoggáid.
De som mangler formell kompetanse, må tilbys mulighet til å ta semesteremne først.
Sidjiide geain váilu formálalaš gelbbolašvuohta, ferte fállojuvvot vejolašvuohta váldit lohkanbajioahppu vuos.
Sametinget vil: · Arbeide for at det til enhver tid finnes utdanningstilbud fra begynner- til doktorgradsnivå i sør-, lule- og nordsamisk språk og bidra til rekrutering til disse utdanningene · Bidra til at det opprettes et mentor program i tilknytning til opplæring i samiske språk · Bidra med stipend til studenter som tar høyere utdanning innenfor samiske språk og innenfor prioriterte profesjonsutdanninger · Arbeide for å opprette stipendiatstillinger på masternivå i lule- og sørsamisk språk
· Váikkuhit dasa ahte álo addojuvvo oahppofálaldat álgodásis gitta doavttergrádadássái lulli-, julev- ja davvisámegielas · Váikkuhit dasa ahte ásahuvvo mentorprográmma sámegieloahpahussii · Addit stipeandda daidda studeanttaide geat váldet alit oahpu sámegielain ja vuoruhuvvon ámmátoahpuin · Váikkuhit dasa ahte ásahuvvojit stipendiáhtavirggit masterdásis julev- ja lullisámegielas
Rekruttering av samiskspråklige til høyere utdanning innenfor ulike fagområder
Sámegielagiid rekrutteren alitohppui iešguđet fágasurggiin
Det samiske samfunnet står ovenfor store utfordringer når det gjelder rekruttering av samiskspråklige ansatte som behersker nord-, lule- og sørsamisk.
Sámi servodagas leat stuorra hástalusat go guoská dakkár sámegielat bargiid rekrutteremii geat máhttet davvi-, julev- ja lullisámegiela.
Det er stor mangel på utdannede fagpersonell med kompetanse i samiske språk og samisk kultur innenfor de ulike samfunnsområdene.
Váilot ollo oahppan fágabargit main lea gelbbolašvuohta sámegielain ja sámi kultuvrras iešguđet servodatsurggiin.
Dette gjelder over hele landet, og merkes spesielt innenfor opplæring og helse.
Dat guoská olles riikii, ja dovdo erenoamážit oahpahusas ja dearvvašvuođas.
Mangel på fagkompetanse oppgis som hovedårsak for at kommuner i forvaltningsområdet for samisk språk ikke oppfyller sine forpliktelser i henhold til samelovens språkregler.
Fágagelbbolašvuođa váilevašvuohta muitaluvvo váldosivvan dasa ahte sámegiela hálddašanguovllu gielddat eai ollašuhte geatnegasvuođaideaset sámelága giellanjuolggadusaid ektui.
Det er derfor behov for en bred satsning på rekruttering og opplæring av fagfolk i utviklingen av et samiske tjenestetilbud.
Danne lea dárbu bidjat ollu searaid fágaolbmuid rekrutteremii ja oahpaheapmái go galgá ráhkadit sámi bálvalusfálaldagaid.
For at kommunal og offentlig forvaltning skal være i stand til å gjennomføre sine forpliktelser i forhold til en rekke lover som barnehageloven, opplæringsloven, samelovens språkregler og lover innenfor helse - og omsorgssektoren forutsetter det samisktalende fagpersonell.
Jus gielddalaš ja almmolaš hálddašeapmi galggašedje nákcet ollašuhttit iežaset geatnegasvuođaid ollu lágaid vuođul nu go mánáidgárdelága, oahpahuslága, sámelága giellanjuolggadusaid ja dearvvašvuođa- ja fuolahussuorggi lágaid vuođul, de dat eaktuda ahte gávdnojit sámegielat fágabargit.
Arbeidet med å rekruttere fagkompetanse innenfor alle samfunnsområder er utfordrende, og krever innsats på ulike nivåer.
Fágagelbbolašvuođa háhkan iešguđet servodatsurggiide lea hástaleaddji ja gáibida áŋgiruššama iešguđet dásiin.
Det må rettes innsats mot elever i videregående skole slik at man får rekruttert studenter til de ulike fagutdanningene.
Fertet áŋgiruššat joatkkaskuvlaohppiid ektui vai oažžut studeanttaid iešguđet fágaoahpuide.
Det er nylig oppstartet sørsamisk og lulesamisk lærerutdanning.
Aiddo báliid lea álggahuvvon lullisámi ja julevsámi oahpaheddjiidoahppu.
I den forbindelse har det blitt gjort en aktivt og solid innsats med å rekruttere studenter til utdanningene, både gjennom økonomiske virkemidler og oppsøkende virksomhet.
Dan oktavuođas lea dahkkojuvvon árjjalaš ja nana bargu studeanttaid rekrutteremiin oahpuide, sihke ekonomalaš váikkuhangaskaomiiguin ja ozadeaddji oktavuođaiguin.
De samiske videregående skolene, samt elever som får opplæring i samiske språk på videregående skole er fremtidens fagpersonell.
Sámi joatkkaskuvllaid oahppit, ja oahppit geat ožžot oahpahusa sámegielain joatkkaskuvllas, leat boahtteáiggi fágabargit.
Det vil være viktig at man i sterkere grad er synlige, aktive og driver informasjons og rekrutteringsarbeid ovenfor denne gruppen.
Lea deaŧalaš buorebut oidnot ja árjjaleappot juohkit dieđuid ja čađahit rekrutterema dán joavkku ektui.
Informasjon om kvoteordninger, stipendordninger og arbeidsmuligheter vil stå sentralt i dette arbeidet.
Diehtojuohkin earreortnegiid, stipeandaortnegiid ja bargovejolašvuođaid birra lea hui deaŧalaš dán barggus.
I tillegg vil det være viktig å bevisstgjøre elever i videregående skole om viktigheten av samiskspråklig kompetanse og hvilke ressurser de vil være i fremtiden.
Dasa lassin lea deaŧalaš dahkat joatkkaskuvlla ohppiid dihtomielalažžan dasa man deaŧalaš sámegiel gelbbolašvuohta lea ja makkár resursat sii leat boahtteáiggis.
Som et ledd i rekruttering av fagkompetanse tildeler Sametinget stipend til elever på videregående skole som får opplæring i samiske språk.
Fágagelbbolašvuođa háhkama oktavuođas juolluda Sámediggi stipeandda joatkkaskuvlla ohppiide geat ožžot oahpahusa sámegielain.
Sametinget kan i tildelingsbrev legge ved informasjon om studiemuligheter, kvoteordninger og stipendordninger.
Sámediggi sáhttá juolludanreivves bidjat mielddusin dieđuid oahppovejolašvuođaid, earreortnegiid ja stipeandaortnegiid birra.
Det vil også være aktuelt å arrangere språkkonferanse for ungdom i videregående skole med fokus på karrierevalg og studiemuligheter.
Sáhttá maid lágidit giellakonferánssaid joatkkaskuvlla nuoraide gos karriearaválljen ja oahppovejolašvuođat leat guovddážis.
Det vil være viktig at opplæringen i samisk som 1. og 2. språk fungerer godt i videregående opplæring.
Lea deaŧalaš ahte oahpahus sámegielas 1. ja 2. giellan doaibmá bures joatkkaoahpahusas.
Det store frafallet fra opplæringen i samisk som 1.språk i videregående opplæring gir grunn til bekymring for bruken av samiske språk, og for rekruttering av samiskspråklige til høyere utdanning og forskning.
Stuorra luohpan oahpahusas sámegielas 1. giellan joatkkaoahpahusas vuorjašuhttá sámegiela geavaheami dáfus, ja rekrutterema dáfus alit ohppui ja dutkamii.
I tillegg til frafallet fra førstespråkopplæringen er det et stort frafall generelt, og spesielt blant gutter.
Lassin luohpamii vuosttašgiela oahpahusas lea muđui ge stuorra luohpan, ja erenoamážit gánddaid gaskka.
Dette er en ekstra utfordring for rekruttering videre til høyere utdanning og forskning.
Dat lea liige hástalussan rekrutteremii alit ohppui ja dutkamii.
Rekrutteringsgrunnlaget til samisk høyere utdanning og forskning består ikke kun av de omtalte elevene i videregående opplæring.
Rekrutterenvuđđui sámi alit ohppui ja dutkamii eai gula dušše namuhuvvon joatkkaskuvllaoahppit.
Det har over flere år vært gjort en innsats ved Sámi allaskuvla for å kvalifisere studenter til samisk høgere utdanning.
Sámi allaskuvllas leat máŋggaid jagiid áŋgiruššan dainna ahte gealbudit studeanttaid sámi alit ohppui.
Sámi allaskuvla fikk i 2009 i oppdrag av Kunnskapsdepartementet å opprette og lede en nasjonal arbeidsgruppe med siktemål å utarbeide en strategi for rekruttering til samisk høyere utdanning.
Sámi allaskuvla oaččui jagis 2009 bargun Máhttodepartemeanttas ásahit ja jođihit nationála bargojoavkku mas mihttomearrin lei ráhkadit strategiija rekrutterema várás sámi alit ohppui.
Det var særlig lagt vekt på samisk lærerutdanning og samiske språk.
Erenoamáš deaddu biddjojuvvui sámi oahpaheaddjiohppui ja sámegielaide.
Nasjonal rekrutteringsstrategi for samisk høyere utdanning 2011-2014 ble vedtatt av Kunnskapsdepartementet i 2011.
Máhttodepartemeanta dohkkehii 2011:s nationála rekrutterenstrategiija sámi alit ohppui 2011-2014.
Rekrutteringsstrategien har vært fulgt opp av Samisk lærerutdanningsregion, et samarbeidsorgan bestående av Sámi allaskuvla, Høgskolen i Nord-Trøndelag, Nord Universitet og UiT Norges arktiske universitet.
Sámi oahpaheddjiidoahpu regiovdna, mii lea ovttasbargoorgána Sámi allaskuvlla, Davvi-Trøndelága allaskuvlla, Davvi universitehta ja UiT Norgga árktalaš universitehta gaskka, lea čuovvulan rekrutterenstrategiija.
Det ble avholdt en evalueringskonferanse i april 2014, der det blant annet ble pekt på at rekruttering til samisk høyere utdanning må forankres i ledelsen i utdanningsinstitusjonene, og i et gjensidig forpliktende samarbeid mellom institusjonene.
Evaluerenkonferánsa lágiduvvui cuoŋománus 2014, mas earret eará čujuhuvvui dasa ahte rekrutteren sámi alit ohppui ferte vuođđuduvvot oahppoásahusaid jođihangoddái, ja goabbatbeallásaš geatnegahtti ovttasbargui ásahusaid gaskka.
Dette samarbeidet må sikres økonomisk, blant annet gjennom årlige tildelinger fra Kunnskapsdepartementet.
Dát ovttasbargu ferte sihkkarastojuvvot ekonomalaččat, earret eará jahkásaš juolludemiiguin Máhttodepartemeanttas.
Andre tiltak for å rekruttere samiske studenter eller studenter til samisk høyere utdanninger og forskning er samiske studentkvoter i profesjonsstudier, ulike typer stipender og nedskrivinger av studielån.
Eará doaibmabijut rekrutteret sámi studeanttaid dahje eará studeanttaid sámi alit oahpuide ja dutkamii, leat sámi studeantaearit ámmátoahpuide, iešguđetlágan stipeanddat ja oahppoloanaid sihkkun.
Sametingets stipendordning for høyere utdanning er det viktigste virkemiddelet Sametinget har for å stimulere og rekruttere til utdanning som det samiske samfunnet har behov for.
Sámedikki stipeandaortnet alit oahpu várás lea Sámedikki deaŧaleamos váikkuhangaskaoapmi dasa ahte movttiidahttit ja rekrutteret ohppui maid sámi servodat dárbbaša.
Sametinget prioriterer i sitt årlige budsjett hvilke studier som kommer inn under ordningen.
Jahkásaš bušeahtas vuoruha Sámediggi guđe oahput galget gullat ortnegii. Sámediggi áigu:
Sametinget vil: · Bidra til økt rekruttering av samiskspråklige til ulike fagområder · Bidra til økt rekruttering til samisk høyere utdanning · Utarbeide gode stipendordninger · Utarbeide og distribuere informasjon om utdanningsmuligheter, kvoteordninger, stipendordninger til elever i videregående skole · Arrangere karrierekonferanse for elever i videregående skole, og utarbeide digital katalog over studietilbud
· Váikkuhit dasa ahte rekrutteret eanet sámegielagiid iešguđet fágasurggiide · Váikkuhit dasa ahte rekrutteren sámi alit ohppui lassána · Ráhkadit buriid stipeandaortnegiid · Čohkket ja juohkit dieđuid oahppovejolašvuođaid, earreortnegiid ja stipeandaortnegiid birra joatkkaskuvlla ohppiide · Lágidit karriearakonferánssa joatkkaskuvlla ohppiide, ja ráhkadit digitála kataloga mas oaidná buot oahppofálaldagaid
Saken avsluttet 05.12.2018 kl. 11.30
Ášši meannudeapmi loahpahuvvui 05.12.18 dii. 11.30
Ášši/Sak 061/18
Ášši 061/18
Nærings- og kulturkomiteen Dato: 20.11.2018-22.11.2018
Ealáhus- ja kulturlávdegoddi 20.11.2018-22.11.2018
Kunstneravtale 2019
Dáiddáršiehtadus 2019
Arkivsaknr. 18/4042
Áššenr. 18/4042 Mildosat
Sametinget godkjenner Kunstneravtalen 2019 av 12.10.2018.
Sámediggi dohkkeha 2019 Dáiddáršiehtadusa b. 12.10.2018
Nærings- og kulturkomiteen - 008/18
Ealáhus- ja kulturlávdegoddi - 008/18
Innledning Sametingets nærings- og kulturkomite har behandlet sak 008/18 sametingsrådets forslag til kunstneravtale 2019.
EKL - Mearrádus: Álggahus Sámedikki ealáhus- ja kulturlávdegoddi lea meannudan ášši 008/18 Dáiddáršiehtadus 2019.
Komiteens innstilling er følgende:
Lávdegoddi ovddida čuovvovaš evttohusa:
Forslag fremmet av Fremskrittspartiet (FrP) Arthur Tørfoss.
Evttohus ovddiduvvon Ovddádusbellodaga Arthur Tørfoss bokte.
Erstatter sametingsrådets forslag til innstilling:
Sámediggeráđi evttohusa sadjái:
Sametinget mener kulturlivet i større grad både kan og bør finansiere seg selv.
Sámediggi oaivvilda ahte kultureallin sáhtášii ja berrešii ieš iežas ruhtadit.
Kulturlivet bør i større grad utvikles og anses som egen næring, hvor publikums begeistring i stor grad vil være avgjørende for hvilke kunstformer som overlever.
Kultureallin berrešii eanet ovddiduvvot ja adnojuvvot sierra ealáhussan, man oktavuođas olbmuid geasuheapmi eanet mearridivččii makkár dáiddahámit birgejit.
Det er ingen politisk oppgave å avgjøre hva som er gode kulturuttrykk for eksempel gjennom offentlig støtte, men der det offentlige bruker penger på kulturtiltak, er det viktig at pengene kommer folk flest til gode.
Ii leat guđege láhkai politihkalaš doaibma mearridit mii lea buorre kulturilbmadeapmi ovdamearkka dihtii almmolaš doarjaga bokte, muhto lea deaŧalaš ahte das masa almmolašvuohta geavaha ruđaid kulturdoaibmabijuide, boahtá ávkin eanaš olbmuide.
Kultur skaper ofte relasjoner mellom mennesker og utvikler sterke individer.
Kultuvra buktá dávjá relašuvnnaid olbmuid gaskka ja ovddida nana ovttaskas olbmuid.
Kultur kan være en faktor til vekst.
Kultuvra sáhttá leat ahtanuššama fáktor.
Folk blir stadig mer bevisste sitt kulturelle forbruk, og omsetningen i kulturnæringene vokser mer enn andre næringer.
Olbmot šaddet dađistaga eanet dihtomielalaččat kultuvrralaš golahusas, ja gávpejohtu kulturealáhusain lassána eanet go eará ealáhusain.
Reiseliv er en av mange næringer som kan relateres til kultur, og som bidrar til stedsutvikling.
Mátkeealáhusat lea okta ollu ealáhusain maid sáhttá čatnat kultuvrii, ja mii váikkuha báikeovdáneapmái.
Det er viktig at det satses slik at kultur kan bli en faktor til vekst.
Deaŧalaš lea áŋgiruššat nu ahte kultuvra šaddá ahtanuššama fáktorin.
Kulturlivet bør derfor betraktes som en selvstendig næring der man kan involvere frivillig arbeid så vel som profesjonelle.
Danne berre kultureallima atnit iešheanalis ealáhussan masa sáhttá searvvahit eaktodáhtolaš barggu ja ámmátlaš barggu.
Det er en forutsetning for vekst innenfor kultursektoren at det satses på samhandling mellom frivillig sektor og profesjonelle aktører.
Deaŧalaš eaktu ahtanuššamii kultursuorggis lea ahte livččii ovttasdoaibman eaktodáhtolaš suorggi ja ámmátlaš aktevrraid gaskka.
Dette vil på sikt gi de mest varige ringvirkningene både for kulturen og for samfunnet for øvrig.
Dat sáhttá áiggi mielde addit eanemus bistevaš oalgeváikkuhusaid sihke kultuvrii ja servodahkii muđui.
Sametinget ser det som viktig og berikende for Norge å opprettholde samisk språk, kultur og tradisjoner i de områder hvor samene tradisjonelt har vært bosatt, og hvor de har hatt sitt virke.
Sámediggi oaidná ahte Norgii lea deaŧalaš ja riggudahttin go bisuhit sámi giela, kultuvrra ja árbevieruid guovlluin gos sámi árbevirolaččat leat ássan, ja gos sis lea doaibma.
Arbeidet med å sikre dette bør imidlertid gjøres gjennom ordinære folkevalgte organer eller organer med utspring fra disse, samt på frivillig basis.
Bargu dán sihkkarastimiin berrešii dattetge dahkkojuvvot dábálaš álbmotválljen orgánaid bokte dahje orgánaid bokte mat vuolggahuvvojit dain, ja eaktodáhtolaččat.
Det offentlige har et ansvar for å bidra til å holde samisk språk og kultur samt samiske tradisjoner i hevd.
Almmolašvuođas lea ovddasvástádus váikkuhit sámi giela ja kultuvrra ja dasto sámi árbevieruid bisuheapmái.
Sametinget ser med dette som bakgrunn det som unødvendig å ha en egen samisk kunstneravtale.
Nu oaidnáge Sámediggi dán vuođul dárbbašmeahttumin ahte lea sierra sámi dáiddáršiehtadus.
Sametinget godkjenner Kunstneravtalen 2019.
Sámediggi dohkkeha 2019 kulturšiehtadusa.
Ordningen med kunstneravtale avvikles for fremtiden.
Ortnet dáiddáršiehtadusain heaittihuvvo boahtteáiggis.
Komiteen har ikke merknader eller flere forslag og råder Sametinget til å vedta følgende: Sametinget støtter forøvrig sametingsrådets forslag til innstilling.
Lávdegotti ráva Lávdegottis eai lean mearkkašumit dahje eanet evttohusat ja rávve Sámedikki mearridit čuovvovaččat: Sámediggi doarju muđui sámediggeráđi árvalusa.
Sametingets plenum - 061/18 Saken påbegynt 05.12.2018 kl. 11.30
Sámedikki dievasčoahkkin - 061/18 Ášši meannudeapmi álggahuvvui 05.12.18 dii. 11.30
· Forslag 1 ble forkastet med 34 mot 1 stemmer · Komiteens tilrådning ble vedtatt med 34 mot 1 stemmer
· Evttohus 1 hilgojuvvui 34 jienain 1 jiena vuostá · Ealáhus- ja kulturlávdegotti ráva mearriduvvui 34 jienain 1 jiena vuostá
Sametinget godkjenner Kunstneravtalen 2019 av 12.10.2018 Behandling av saken ble avsluttet 05.12.2018 kl. 12.10
Sámediggi dohkkeha 2019 Dáiddáršiehtadusa b. 12.10.2018 Ášši meannudeapmi loahpahuvvui 05.12.18 dii. 12.10
Ášši/Sak 062/18
Ášši 062/18
Sametingets innspill til reindriftsavtalen 2019/2020
Sámedikki cealkámuš 2019/2020 boazodoallošiehtadussii
Arkivsaknr. 18/5296
Áššenr. 18/5296 Mildosat
Ivaretakelse av reindriftas rettigheter er selve fundamentet i Sametingets reindriftspolitikk.
Boazodoalu vuoigatvuođaid goziheapmi lea Sámedikki boazodoallopolitihka vuođđu.
Sametinget vektlegger reindriftas tradisjonelle karakter som familiebasert næring.
Sámediggi deattuha boazodoalu árbevirolaš mihtilmasvuođa bearašvuđot sámi ealáhussan.
Reindriftas tilknytning til den samiske kulturen er det som gjør næringa unik.
Boazodoalu čatnaseami geažil sámi kultuvrii lea ealáhus áidnalunddot.
Et av de viktigste målene for Sametingets reindriftspolitikk er å opprettholde det tette båndet mellom næringsaktiviteten og kulturutøvelsen.
Okta Sámedikki boazodoallopolitihka deaŧaleamos mihttomeriin lea bisuhit ealáhusdoaimma ja kulturdoaimmaheami lávga gaskavuođa.
For Sametinget er det viktig at reindriftsavtalen bidrar til næringsutvikling og gode økonomiske resultater for reindrifta, ivaretakelse av det kulturelle aspektet og sikring av reindriftas arealer.
Sámediggái lea deaŧalaš ahte boazodoallošiehtadus lea mielde ovddideamen boazodoalu ja buorideamen dan ekonomalaš beali, fuolaheamen kultuvrralaš beali ja sihkkarastimin boazodoalu areálaid.
Reindriftsavtalen representerer forhold av vesentlig betydning for reindriftssamene.
Boazodoallošiehtadusas lea stuorra mearkkašupmi boazosápmelaččaide.
Sametinget skal ha påvirkningsmuligheter på det arbeidet som gjøres for næringsutvikling i reindrifta og de rammebetingelser som statlige myndigheter tilbyr.
Sámedikkis galgá leat váikkuhanvejolašvuohta boazodoalu ealáhusovdáneapmái ja daidda rámmaeavttuide maid stáhta eiseválddit fallet.
Sametinget vil derfor at Sametingets innflytelse over rammebetingelsene staten tilbyr reindriftsnæringen styrkes vesentlig.
Danne sávvá Sámediggi ahte Sámedikki váikkuhanfápmu daidda rámmaeavttuide maid stáhta fállá boazodollui nannejuvvojit mealgat.
På denne bakgrunnen har Sametinget pekt på at dette kan ivaretas gjennom å gjennomføre konsultasjoner med LMD om statens tilbud til NRL i forkant av reindriftsforhandlingene.
Dán vuođul lea Sámediggi čujuhan ahte dan sáhttá gozihit konsultašuvnnaid čađaheami bokte EBD:in stáhta fálaldaga birra NBR:ii ovdal boazodoallošiehtadallamiid.
Reindriftsavtalen for 2018/2019 har en ramme på totalt 123,1 mill. kroner. Hovedmålet for avtalen var å utvikle reindriftsnæringen som en rasjonell markedsorientert næring som er bærekraftig i et langsiktig perspektiv.
Áigodaga 2018/2019 boazodoallošiehtadusa ollislaš rámma lea 123,1 miljon ru. Šiehtadusa váldomihttomearrin lea ovddidit boazodoalu ulbmillaš márkandiđolaš ealáhussan mii lea ceavzil guhkitáigge vuollái.
Sametinget vil med dette gi innspill til reindriftsavtalen 2019/2020.
Dan vuođul ovddida Sámediggi dás cealkámuša 2019/2020 boazodoallošiehtadussii.
Sametinget ber avtalepartene om å prioritere følgende under årets forhandlinger:
Sámediggi bivdá šiehtadallanbeliid vuoruhit čuovvovačča dán jagi šiehtadallamiin:
· Sikring av reindriftens arealgrunnlag · Økonomisk utvikling · Virkemidler som støtter opp om kulturell bærekraft og familiebasert reindrift · Rekrutering og kompetanseheving · Velferdsordninger og HMS-tiltak for reindriftsnæringa
· Boazodoalu areálavuođu sihkkarastima · Ekonomalaš ovdáneami · Váikkuhangaskaomiid mat dorjot kultuvrralaš ceavzilvuođa ja bearašvuđot ealáhusa · Rekrutterema ja gelbbolašvuođaloktema · Čálgoortnegiid ja DBS-doaibmabijuid boazodoalus
Det vises for øvrig til Sametingsmelding om reindrift, som danner et viktig grunnlag for Sametingets videre oppfølging av saker på den reindriftspolitiske dagsorden framover.
Muđui čujuhit Sámedikki boazodoallodieđáhussii, mii lea deaŧalaš vuođđu Sámedikki boazodoallopolitihkalaš áššiid viidásat čuovvuleapmái boazodoallopolitihkalaš áššelisttas ovddas guvlui.
Innspillet fra Sametinget vil orientere om dagens status i reindriften i første kapittel.
Sámediggi cealkámušas čilgejuvvo boazodoalu dálá dilli vuosttaš kapihttalis.
Kapittel 2 vil orientere om status fra forrige innspill.
Nuppi kapihttalis čilgejuvvo ovddit cealkámuša stáhtus.
Kapittel 3 vil omfavne Sametingets innspill til reindriftsavtalen for 2019/2020.
Goalmmát kapihttalis lea Sámedikki evttohus boazodoallošiehtadussii 2019/2020.
1. Status i reindriften
1 Boazodoalu dilli
Det er tilknyttet i overkant av 3000 personer til reindriften, og per i dag er det ca. 214 000 dyr.
Dal leat veaháš badjelaš 3000 olbmo boazodoalus, ja otnáš nammii leat sullii 214 000 bohcco.
Reindriften drives på ca. 40% av landarealene i Norge, og i rundt 140 kommuner.
Boazodoallu geavaha sullii 40% Norgga eananareálas, sullii 140 suohkanis.
Nasjonalt blir reindriften beskrevet som en liten næring, men i samisk sammenheng så utgjør reindriften en svært betydelig næring.
Riikaviidosaččat lea boazodoallu adnojuvvon unna ealáhussan, muhto sámi oktavuođas lea boazodoallu hui stuorra ealáhus.
Reindriften har dannet grunnlag for og styrket bosetningen i de samiske områdene, og har fortsatt i dag stor økonomisk betydning for lokalsamfunnene og det samiske kollektiv.
Boazodoallu lea bidjan vuođu ja nannen ássama sámi guovlluin, ja das lea ain odne stuorra ekonomalaš mearkkašupmi báikegottiide ja sámi oktasašvuhtii.
Reindriften i Norge har de senere år gått igjennom store endringer både internt i reindriften og når det gjelder forvaltningen av reindriften.
Boazodoalus Norggas leat maŋemus jagiin leamaš stuorra rievdadusat, sihke siskkáldas rievdadusat, ja dan ektui movt boazodoallu hálddašuvvo.
Denne omstillingsprosessen har vært utfordrende for reindriftsnæringen og det samiske samfunnet, og det er fortsatt prosesser som ikke er avklart.
Dát nuppástusproseassa lea leamaš hástalussan boazodollui ja sámi servodahkii, ja leat ain proseassat mat ain leat čielggatkeahttá.
Når det gjelder selve reindriftsnæringen så har man de siste årene hatt en positiv utvikling på markedssida.
Go guoská ieš boazodollui, de maŋimuš jagiin leamaš positiivvalaš ahtanuššan vuovdimis.
Prisene har utviklet seg i en positiv retning, og markedet etterspør reinkjøtt slik at det er lettere å selge reinkjøtt.
Hattit leat buorránan positiivvalaččat, ja márkan ohcala bohccobierggu nu ahte lea álkit vuovdit bohccobierggu.
Dette har medført til at det er økt optimisme i reindriftsnæringen.
Dát lea eanet movttiidahttán boazodoalu.
Beitekrisen i 2017 førte til at det ble solgt færre dyr enn i 2016.
Heahtedilli guohtuma ektui 2017:s dagahii ahte eai vuvdon nu ollu bohccot go 2016:s.
Det som har påvirket slakteuttaket mest er markedstilgang og de klimatiske variasjoner fra år til år.
Dat mii váikkuhii eanemusat biergomárkanii lea vuovdindilli ja klimáhtalaš variašuvnnat jagis jahkái.
Sametinget erfarer at reindriftsnæringen er bekymret for reindriftens tilpasningsevne, ettersom store deler av reindriften opplever økt arealinngrep, uten at reindriften selv har mulighet til å påvirke denne utviklingen.
Sámediggi vásiha dan ahte boazodoallu lea fuolastuvvan dan geažil ahte movt galget ceavzit go leat nu olu areáladuohtadeamit muhtun sajiin boazodoalus almmá ahte ealáhusas alddis livččii vejolašvuohta váikkuhit dán dillái.
Sametinget ønsker større fokus på å beskytte og verne om beitearealene i reindriften.
Sámediggi háliida bidjat eanet fokusa boazodoalu guohtuneatnamiid suodjaleapmái ja gáhttemii.
Dette er nødvendig hvis man skal ivareta den økologiske bærekraften og ha en bærekraftig reindrift i fremtiden.
Dat lea dárbbašlaš jos galggaš gozihit ekologalaš ceavzilvuođa ja boazodoalu ceavzilvuođa boahtteáiggis.
Selv om man har hatt en reduksjon i reintallet, så har antall mennesker tilknyttet reindriften økt, som gjør at rekruttering til reindriften er sikret.
Vaikko boazolohku lea unnon, de lea olbmuid lohku ealáhusas lassánan, mii dagaha ahte rekrutteren ealáhussii lea sihkkarastojuvvon.
Utfordringen er å sikre overgangen mellom generasjoner, slik at kunnskap og kompetanse kan videreføres, og at man sikrer en god rekrutering for fremtiden.
Hástalussan lea sihkkarastit sirdima sohkabuolvvaid gaskka, nu ahte máhttu ja gelbbolašvuohta bisuhuvvo, ja ahte rekrutteren sihkkarastojuvvo boahtteáiggis.
Rovdyr er en utfordring for reindriften, der tap til rovdyr har konsekvenser for produksjonen i reindriften.
Boraspirevahágat leat stuorra hástalussan boazodollui, go boraspiriid speadjamis leat váikkuhusat ealáhusa buvttadeapmái.