pere/sami_parallel huggingface dataset:
I handlingplanen for Regjeringen , Mangfold og likeverd , er et av tiltakene at det skal opprettes en informasjonstjeneste for samiske tjenestemottakere og andre .
Ráđđehusa doaibmaplánas , Mangfold og likeverd , lea okta doaibmabijuin ahte galgá ásahuvvot diehtojuohkinbálvalus sámi bálvalusdárbbašeaddjiid ja earáid váste .
I planen heter det at Sametinget skal ha ansvaret for dette .
Plánas čuožžu ahte Sámedikkis galgá leat ovddasvástádus das .
Det arbeides med å finne en løsning i forhold til informasjonstjenesten .
Dál geahččalit gávdnat čovdosa diehtojuohkinbálvalusa ektui .
Sametinget har siden omleggingen av helsesektoren og etableringen av helseforetakene arbeidet for at man skal ha en reell innflytelse overfor helseforetakene .
Sámediggi lea dearvvašvuođasektuvrra nuppástuhttima ja dearvvašvuođafitnodagaid ásaheami rájes bargan dan ala ahte galgá leat duohta váikkuhanfápmu dearvvašvuođafitnodagaid guovdu .
Det har fra Sametingets side gjentatte ganger vært tatt opp at Sametinget må være med i oppnevningen av styrene i foretakene , noe man så langt ikke har fått til .
Sámediggi lea ollu gerddiid váldán ovdan dan ahte Sámediggi ferte beassat leat mielde fitnodagaid stivrraid nammadeames , ja dán rádjai gal eat leat vuos beassan searvat nammademiide .
Dette organet skal ha som oppgave å se samiske pasienter samlet , uavhengig av inndelingen i regionale helseforetak .
Dán orgána bargun galgá leat geahččat sámi pasieanttaid ollislaččat , beroškeahttá das movt guovlulaš dearvvašvuođafitnodagat juohkásit .
Samarbeidsorganet vil også ha et særskilt ansvar for at det samiske perspektiv blir ivaretatt av helseforetakene .
Ovttasbargoorgánas lea maiddái sierra ovddasvástádus bearráigeahččat ahte dearvvašvuođafitnodagat gozihit sámi perspektiivva .
Sametinget blir årlig tildelt midler over statsbudsjettet .
Sámediggái juolluduvvojit ruđat jahkásaččat stáhtabušeahta bokte .
Den budsjettmessige utviklingen har siden Sametinget i 1999 overtok ansvaret for tildeling av midler til helse- og sosialprosjekter vært som følger : fra 1999 til 2001 mottok Sametinget kr 4,7 mill årlig , fra 2002 - 2005 kr 5,1 mill årlig .
Bušeahtalaš ovdáneapmi 1999 rájes dalle go Sámediggi válddii badjelasas ovddasvástádusa juohkit ruđaid dearvvašvuođa- ja sosiálaprošeavttaide lea leamaš ná : 1999 rájes 2001 rádjai oaččui Sámediggi 4,7 miljon ruvnno jahkásaččat , ja 2002-2005 áigodagas 5,1 miljon ruvnno jahkásaččat .
Hoveddelen av midlene blir tildelt helse- og sosialprosjekter etter søknad , i 2004 mottok 25 prosjekter midler , jfr. vedlegg .
Váldooassi ruđain juogaduvvui dearvvašvuođa- ja sosiálaprošeavttaide ohcama mielde , 2004:s ožžo 25 prošeavtta ruđaid , geahča mildosis .
Årlig avholdes det et prosjektleder seminar hvor prosjekter legges fram i henhold til forskjellige tema .
Jahkásaččat dollojuvvo prošeaktajođiheaddji seminára mas ovddiduvvojit prošeavttat iešguđet fáttáid mielde .
Her nevnes noen av temaene som har vært tatt opp på seminaret : Den ensomme kulturrytter ( 2002 ) , Den samiske bruker i fokus ( 2003 ) og Kommunikasjon og tolking ( 2004 ) .
Dás namuhit muhtun fáttáid mat leat váldojuvvon ovdan semináras : Den ensomme kulturrytter ( 2002 ) , Den samiske bruker i fokus ( 2003 ) ja Kommunikasjon og tolking ( 2004 ) .
Videre utgjør kr 100.000 stipend til samisktalende studenter innen rehabiliteringsrelaterte fag .
Dasto lea addojuvvon 100.000 ruvnno stipeandan sámegielat studeanttaide veajuiduhttinguoski fágaid siskkobealde .
Prosjektmidlene som Sametinget har delt ut til tilrettelegging av helse- og sosialtjenester for den samiske befolkning , har sin bakgrunn i NOU 1995:6 Plan for helse- og sosialtjenester for den samiske befolkning .
Prošeaktaruđat maid Sámediggi lea juogadan dearvvašvuođa- ja sosiálabálvalusaid láhčimii sámi álbmoga váste , leat vuolggahuvvon NAČ 1995:6 Dearvvašvuođa- ja sosiálabálvalusaid plána sámi álbmoga váste , vuođul .
NOUen synliggjorde at samiske tjenestemottakere og norsk helsevesen hadde betydelige utfordringer med å forstå hverandre .
NAČ buvttii oidnosii ahte sámi bálvalusdárbbašeaddjiin ja Norgga dearvvašvuođadoaimmahagas leat stuorra hástalusat áddehallat gaskaneaset .
Dette ble fulgt opp i regjeringens handlingsplan : Mangfold og likeverd .
Dát čuovvoluvvui ráđđehusa doaibmaplánas : Mangfold og likeverd .
Med denne handlingsplanen fulgte prosjektmidler for å iverksette noen tiltak i planen .
Dán doaibmaplána mielde čuvvo prošeaktaruđat muhtun doaibmabijuid álggaheapmái mat ledje plánas .
Sametinget har fastsatt retningslinjer for prosjektmidlene , og i henhold til retningslinjene fastsetter Sametingsrådet hvert år satsingsområder for disse midlene .
Sámediggi lea mearridan njuolggadusaid prošeaktaruđaid váste , ja Sámediggeráđđi mearrida juohke jagi áŋgiruššansurggiid dáid ruđaid juohkimii njuolggadusaid ektui .
Ved behandling av søknadene har det blitt lagt vekt på geografisk spredning og spredning mellom de ulike fagfeltene innen helse- og sosialsektoren .
Ohcamiid meannudeami oktavuođas lea deattuhuvvon geografalaš viidodat , ja iešguđet fágasuorggit dearvvašvuođa- ja sosiálasektuvrra siskkobealde .
Sametinget har spesielt oppfordret fagmiljøer i områder med liten søknadsmasse til å søke på prosjektmidler .
Sámediggi lea erenoamážit ávžžuhan fágabirrasiid guovlluin gos leat boahtán unnán ohcamat , ohcat prošeaktaruđaid .
Målsetningen så langt har vært at det i utgangspunktet er det samiske perspektivet eller den samiske virkligheten som skal innarbeides i det ordinære helse- og sosialtjenesten .
Mihttomearrin dán rádjai lea leamaš ahte vuolggasajis lea sámi perspektiiva dahje sámi duohtavuohta mat galget heivehuvvot dábálaš dearvvašvuođa- ja sosiálabálvalussii .
Midler til å opprette egne ordninger for samiske tjenestemottakere har i utgangspunktet ikke vært prioritert .
Ruđat sierra ortnegiid ásaheapmái sámi bálvalusdárbbašeaddjiid váste eai vuolggasajis leat vuoruhuvvon .
Det vektlegges kriterier som tverrfaglighet , samarbeid og samordning .
Eavttut nugo doaresfágalašvuohta , ovttasbargu ja oktiiortnen deattuhuvvojit .
Satsingsområdene for prosjektmidlene for 2005 er :
Prošeaktaruđaid áŋgiruššansuorggit 2005:s leat : • • • •
Satsingsområdet pasientrettet litteratur for samiske tjenestemottakere er nytt og ble første gang fastsatt for prosjektmidelbruken i 2005 .
Áŋgiruššansuorgi pasieantaguoski girjjálašvuohta sámi bálvalusdárbbašeaddjiide lea ođđa ja mearriduvvui vuosttaš gearddi prošeaktaruhtageavaheapmin 2005:s .
Se for øvrig vedlegg til saken med oversikt over tildelninger av prosjektmidler for perioden 1999-2004 .
Geahča muđui ášši mildosa mas lea geahčastat prošeaktaruhta juolludemiin áigodagas 1999-2004 .
Prosjektene viser et bredt spekter over hva helse- og sosialarbeidere er opptatt av .
Prošeavttain oaidná makkár viiddis beroštumit dearvvasvuođa- ja sosiálabargiin leat .
NordTrøndelag fylkeskommune påtar seg arbeidsgiveransvaret , mens Sametinget vil stå for finansieringen i en tidsbegrenset prosjektperiode .
Davvi-Trøndelága fylkkagielda váldá badjelasas bargoaddiovddasvástádusa , ja Sámediggi fas ruhtada áigáiráddjejuvvon prošeaktaáigodagas .
Sametinget ser positivt på dette , og håper at det kan være med på å gi et bedre tilbud til de sørsamiske tjenestemottakerne .
Sámedikki mielas lea dát buorre , ja doaivu ahte dat sáhttá leat mielde addimin buoret fálaldaga oarjelsámi bálvalusdárbbašeaddjiide .
Det samiske samarbeidet på tvers av landegrensene er formalisert gjennom Samisk parlamentarisk råd og parlamentarikerkonferansen mellom sametingene og samene på russisk side .
Sámi ovttasbargu riikkarájiid rastá lea formaliserejuvvon Sámi parlamentáralaš ráđi ja parlamentarihkarkonfereanssa bokte sámedikkiid ja Ruošša beale sámiid gaskka .
Det vil være viktig å styrke og utvikle det helse- og sosialfaglige samarbeidet i tiden som kommer .
Deaŧalaš lea nannet ja ovddidit dearvvašvuođa- ja sosiálafágalaš ovttasbarggu boahtteáiggis .
Det pågår også et samarbeid mellom Finland og Norge , ” Grenseløst i nord ” , som omfatter det felles grenseområdet mellom statene , og kommunene som berøres .
Ovttasbargu lea maiddái Suoma ja Norgga gaskka , “ Rájáid haga davvin ” , mii guoská oktasaš rádjaguvlui stáhtaid gaskka , ja guoskevaš gielddaid gaskka .
Sametinget har kommet med innspill i forhold til blant annet helse- og sosialsektoren .
Sámedikki mielas lea dárbu áŋgiruššat eanet riikkaidgaskasaš bargguin , erenoamážit eará eamiálbmogiid ektui .
Det arbeidet som er startet for urfolk i regi av Verdens helseorganisasjon ( WHO ) , bør derfor følges opp .
Danne ferte dat bargu mii lea álggahuvvon eamiálbmogiid hárrái Máilmmi dearvvašvuođa organisašuvnna ( WHO ) olis čuovvoluvvot .
Det er viktig at statene er bevisst sitt ansvar i forhold til de utfordringene som urfolk verden over har i forhold til helse- og sosialspørsmål .
Deaŧalaš lea ahte stáhta lea dihtomielalaš dan ovddasvástádusa ektui mii das lea daid hástalusaid ektui mat eamiálbmogiin miehtá máilmmi leat dearvvašvuođa- ja sosiálaáššiid oktavuođas .
Samtidig som et samarbeid på et slikt internasjonalt nivå gir urfolk en mulighet til å utveksle erfaringer og utvikle strategier .
Dasto addá ovttasbargu riikkaidgaskasaš dásis eamiálbmogiidda vejolašvuođa lonuhallat vásihusaid ja ovddidit strategiijaid .
Sametinget har blant annet to årlige møter med helse- og omsorgsministeren samt faste møter med Sosial- og helsedirektoratet .
Sámedikkis leat earret eará guokte čoahkkima jahkasaččat dearvvašvuođa- ja fuolahusministtariin ja leat dasto fásta čoahkkimat Sosiála- ja dearvvašvuođadirektoráhtain .
Videre avholdes det møter med helseforetakene og med regionale aktører ellers .
Dasto dollojuvvojit čoahkkimat dearvvašvuođafitnodagaiguin ja guovlulaš oasálaččaiguin muđui .
Dette har vært viktige arenaer for arbeidet med samisk helse- og sosialpolitikk .
Dát leat leamaš deaŧalaš arenat bargui sámi dearvvašvuođa- ja sosiálapolitihkain .
Sametinget må erkjenne at hovedmålet så langt ikke er oppnådd .
Sámediggi ferte dovddastit ahte váldomihttomearri dán rádjai ii leat olahuvvon .
Tiltross for at det foregår mange positive utviklingstiltak , prosjekter og forskning innenfor samisk helse- og sosialtjeneste , har man fram til i dag ikke klart å sikre et helhetlig og likeverdig helse- og sosialtilbud for det samiske folk , på lik linje med den øvrige befolkningen .
Vaikko vel leatge álggahuvvon ollu positiivvalaš ovddidandoaibmabijut , prošeavttat ja dutkan sámi dearvvašvuođa- ja sosiálabálvalusaid siskkobealde , de eai leat dán rádjai nagodan sihkkarastit ollislaš ja dássásaš dearvvašvuođa- ja sosiálabálvalusaid sámi álbmoga váste , seamma dásis go álbmogis muđui leat .
Helse- og sosialtjenestene er derfor ofte tilfeldige og lite forutsigbare for den samiske tjenestemottaker .
Danne leat dearvvašvuođa- ja sosiálabálvalusat dávjá soaittáhagas ja unnán einnostahtti sámi bálvalusdárbbašeaddjiide .
3 Grunnlag for samisk helse- og sosialtjeneste ” I møtet mellom den enkelte medarbeider i helse- og sosialsektoren og brukere blir tjenestene til .
3 Vuođđu sámi dearvvašvuođa- ja sosiálabálvalusaide ” I møtet mellom den enkelte medarbeider i helse- og sosialsektoren og brukere blir tjenestene til .
Brukerenes opplevelse av det personlige møtet er kjernen i tjenestens kvalitet ( Sametingsplanen 2002-2005) .
Brukerenes opplevelse av de personlige møtet er kjernen i tjenestens kvalitet ( Mangfold og likeverd ) . ”
Kvalitet vedrører evnen til å tilfredsstille behov og er en opplevelse hos tjenestemottakeren .
Kvalitehta lea dáidu duhtadit dárbbu ja movt bálvalusdárbbašeaddji dan vásiha .
Behovene kan for eksempel være synlige i form av etterspørsel .
Dárbbut sáhttet leat omd. oidnosis jearaldagaid hámis .
Etterspørselen reguleres også av forventningene til tilgang på tilbud som kan dekke behovene .
Jearaldat muddejuvvo maiddái vuordámušaiguin oažžut dakkár fálaldaga mii sáhttá gokčat dárbbuid .
Kvalitetssikring er arbeidet for å bedre kvalitet .
Kvalitehta sihkkarastin lea bargu mainna buoridit kvalitehta .
Norske myndigheter har utarbeidet en nasjonal strategi for kvalitetsutvikling i helsetjenesten . ”
Norgga eiseválddit leat ráhkadan našuvnnalaš strategiija kvalitehta ovddideapmái dearvvašvuođabálvalusas . ”
Informasjon og kommunikasjon er et hovedaspekt ved opplevelsen av kvalitet for alle brukere ( Mangfold og likeverd ) . ”
Informasjon og kommunikasjon er et hovedaspekt ved opplevelsen av kvalitet for dalle brukere ( Mangfold og likeverd ) . ”
I Mangfold og likeverd , Regjeringens handlingsplan for helse- og sosialtjenester til den samiske befolkning i Norge 2002-2005 , sier man at tjenesten blir til i møtet mellom den enkelte medarbeider og brukeren .
Ráđđehusa dearvvašvuođa- ja sosiálabálvalusaid doaibmaplánas ” Mangfold og likeverd ” , sámi álbmoga váste Norggas 2002-2005 , daddjojuvvo ahte bálvalus šaddá dalle go ovttaskas mielbargi ja geavaheaddji deaivvadeaba .
Når to eller flere personer møtes foregår det alltid en eller annen form for kommunikasjon mellom dem .
Go guovttis dahje máŋga olbmo deaivvadit , de dat álohii lea muhtun lágan gulahallan sudno / sin gaskkas .
Arbeidet med å kvalitetssikre helhetlige og likeverdige helse- og sosialtjenester til det samiske folk , forutsetter en god kommunikasjon .
Bargu kvalitehta sihkkarastit ollislaš ja dássásaš dearvvašvuođa- ja sosiálabálvalusaid sámi álbmoga váste , eaktuda buori gulahallama .
Kommunikasjon tar utgangspunkt i to likeverdige kulturer der informasjonen går begge veier og forstås ut fra sin kulturelle kontekst . ”
Gulahallan váldá vuolggasaji guovtti dássásaš kultuvrras mas dieđut johtet guktui guvlui ja áddejuvvo kultuvrralaš oktavuođa vuođul .
Kulturelle kommunikasjonsproblemer mellom helse- og sosialpersonell og samer handler om at personell ikke kjenner til eller forstår samers bakgrunn , tenke- og væremåte .
” Kulturelle kommunikasjonsproblemer mellom helse- og sosialpersonell og samer handler om ahte personell ikke kjenner til eller forstår samers bakgrunn , tenke- og væremåte .
Innenfor samisk kultur finnes også en teknologisk modernitet som forenes med samiske verdier snarere enn med det norske storsammfunnets ( Mangfold og likeverd ) .
Innenfor samisk kultur- finnes også en teknologisk modernitet son forenes med samiske verdier snarere enn med de norske storsammfunnets ( Mangfold og likeverd ) .
Kunnskap om den andres språk og kultur gjør kommunikasjon mulig , og flerkulturell forståelse minsker muligheten for kommunikasjonsproblemer .
Máhtolašvuohta earáid giela ja kultuvrra birra dahká gulahallama vejolažžan , ja máŋggakultuvrralaš áddejupmi unnuda vejolaš gulahallanváttisvuođaid .
Kommunikasjon mellom minoritet og majoritet er også en maktsituasjon .
Gulahallama oktavuođas minoritehta ja majoritehta gaskka lea maiddái sáhka váldedili birra .
Majoriteten har et maktovertak og kan velge å se bort fra minoritetens kontekst og insistere på at kommunikasjonen skal foregå innenfor majoritetens virkelighet .
Majoritehtas lea váldi ja dat sáhttá válljet leat beroškeahttá minoritehtas ja gáibidit ahte gulahallan galgá dáhpáhuvvat majoritehta eavttuid vuođul .
3.1 Kunnskap om samisk språk og kultur Kunnskap om samisk språk og kultur er en viktig forutsetning for at helse- og sosialpersonell skal kunne gi den samiske tjenestemottaker det tilbudet de har krav på .
3.1 Máhtolašvuohta sámi giela ja kultuvrra birra Máhtolašvuohta sámi giela ja kultuvrra birra lea deaŧalaš eaktu jos dearvvašvuođa- ja sosiálabargit galget sáhttit fállat sámi bálvalusdárbbašeaddjái dakkár fálaldaga masa sus lea vuoigatvuohta .
Det er dette som gir nødvendig kompetanse til å møte og kommunisere med samer .
Dát dat addá dárbbašlaš gelbbolašvuođa deaivvadit ja gulahallat sámiiguin .
Å bruke tolk er en minimumsløsning for kommunikasjon mellom helse- og sosialpersonell og samiske tjenestemottakere .
Dulkka geavaheapmi lea unnimus gulahallančoavddus dearvvašvuođa- ja sosiálabargiid ja sámi bálvalusdárbbašeaddji gaskka .
Morsmålet er hjertets språk , og gjennom morsmålet kan mennesket tydeligst uttrykke sine tanker , ideer , lengsler og ønsker .
Eatnigiella lea váimmu giella , ja eatnigiela bokte sáhttá olmmoš buoremusat muitalit iežas jurdagiid , idéaid , áibbašemiid ja sávaldagaid .
Det er også viktig at det etableres en forståelse for at samisk kultur er dynamisk og i stadig endring i forhold til det moderne samfunnet vi lever i .
Deaŧalaš lea maiddái ásahit áddejumi das ahte sámi kultuvra lea dynamalaš ja rievdá oppa áiggi ođđaáigásaš servodaga ektui gos mii eallit .
Samer , utgjør ikke en ensartet gruppe og det bor samer i hele Norge .
Eai buot sámit leat ovttaláganat ja sámit ásset miehtá Norgga .
Mange samer tilhører en familie og slekt der de er stolte av sin samiske bakgrunn , og hvor det å være same er naturlig og udiskutabelt .
Ollu sámit gullet dakkár bearrašii ja sohkii gos sii čevllohallet sámi duogážiin , ja gos lea lunddolaš ja čielga ášši dat ahte lea sápmelaš .
er samer , mens andre igjen ikke vet sikkert om de er samer .
Dál leat ollu sápmelaččain váttisvuođat muitalit ahte sii leat sápmelaččat , ja earát fas eai sihkkarit dieđe leat go sápmelaččat .
Alle disse forskjellene fører til at samer har ulik tilknytning til sin samiske bakgrunn og man har også ulik oppfatning om det å være same .
Buot dát erohusat dagahit dan ahte sámiin lea iešguđet oktavuohta sámi duogážii ja sis lea maiddái iešguđet áddejupmi das gii lea sápmelaš .
Noen samer har samisk som morsmål og bruker språket aktivt .
Muhtun sápmelaččain lea sámegiella eatnigiellan ja geavahit giela aktiivvalaččat .
Andre kan litt samisk , og bruker språket når de blir tvunget til å snakke med samer som ikke behersker norsk særlig godt .
Earát fas máhttet veaháš sámegiela , ja geavahit giela go sis lea bággu hállat sámiiguin geat eai máhte nu bures dárogiela .
Et valg som foreldrene ( eller besteforeldrene eller olderforeldrene ) ofte tok på bakgrunn av den assimileringspolitikk som ble ført på 1800- og 1900-tallet i Norge .
Dáinna lágiin válljejedje vánhemat ( dahje vánhenvánhemat dahje máttarvánhemat ) dávjá assimilerenpolitihka geažil mii čađahuvvui 1800- ja 1900-logus Norggas .
Noen bor i områder der det samiske språket er i bruk daglig , og der samer utgjør flertallet av befolkningen , andre bor i områder der samer er i mindretall .
Muhtumat ásset dakkár guovlluin gos sámegiella geavahuvvo beaivválaččat , ja gos sámit leat eanetlogus álbmoga gaskkas , earát fas ásset dakkár guovlluin gos sámit leat unnitlogus .
Mange av dagens samer har en forståelse av sykdom og helse som er identisk med majoritetssamfunnets .
Ollugiin dáláš sámiin lea dat áddejupmi ahte buohcuvuohta ja dearvvašvuohta lea identalaš majoritehta servodagain .
Men i tillegg forklares ofte sykdom ut fra en samisk tradisjon og verdier , og man benytter seg av tradisjonell samisk medisin og behandling .
Muhto dávjá čilgejuvvo dávda sámi árbevieru ja árvvuid vuođul , ja árbevirolaš sámi dálkasat ja dikšu geavahuvvojit .
For samer kan sykdom være noe som berører det sosiale felleskapet , de livslange relasjonene .
Sápmelaččaide sáhttá dávda mearkkašit juoidá mii guoská sosiálalaš oktavuhtii , eallinguhkkosaš oktavuođaide .
Vi mennesker utvikler en forestilling som forklarer og fortolker hva som skjer i samband med sykdom og død .
Mis olbmuin láve šaddat dakkár jáhku mii čilge ja dulko mii dáhpáhuvvá dávdda ja jápmima oktavuođas .
Ved sykdom velger vi de metoder som av erfaring har vist seg å være mest effektive for å bli frisk igjen .
Buohcuvuođa oktavuođas válljet mii vásihusaid vuođul dakkár vugiid mat leat beaktilepmosat go galgat fas dearvvasmuvvat .
Mange samer bruker fortsatt tradisjonell samisk medisin og behandling i tillegg til den offentlige helsetjenesten ( Alexandersen &amp; Karlsen , 2001 ; Hanssen , 1998 ; Olsen &amp; Eide , 1999 ) .
Ollu sápmelaččat geavahit ain árbevirolaš sámi dálkasiid ja 8 divššu lassin almmolaš dearvvašvuođabálvalussii ( Alexandersen &amp; Karlsen , 2001 ; Hanssen , 1998 ; Olsen &amp; Eide , 1999 ) .
I det samiske samfunn finnes det tradisjon for at problemer hos enkeltindividet eller familien , skal løses av familien eller betydningsfulle personer i slekta , og ikke av en utenforstående .
Sámi servodagas lea dat árbevierru ahte ovttaskas olbmuid dahje bearraša váttisvuođaid galgá čoavdit bearaš dahje hui deaŧalaš olbmot sogas , eaige olggobeale olbmot .
Det å trekke inn andre enn familien til å løse problemer , kan bety at man avslører familiehemmeligheter og dermed blir ytterligere svekket og sårbar .
Dat ahte geassit sisa earáid go bearraša čoavdit váttisvuođaid , sáhttá mearkkašit dan ahte buktá oidnosii bearaščiegusvuođaid ja ná fuoniduvvo ja raššuduvvo vel ain eanet .
Mange familier har en eller flere signifikante personer som fungerer som problemløsere .
Ollu bearrašiin lea okta dahje muhtun deaŧalaš olbmot geat galget čoavdit váttisvuođaid .
Ved å gå utenom slike personer har man tråkket over en grense , og det kan sies at man har undervurdert familien som et system .
Go garvá dáid olbmuid , de lea duolmmastan ovtta ráji , ja dat mearkkaša dan ahte bearaš dalle lea árvvoštallojuvvon fuones systeman .
Bruk av hjelpeapparatet , innen helse- og sosialvesenet , er et relativt nytt fenomen i det samiske samfunn , og mange kvier seg for å oppsøke fagfolk .
Veahkkeapparáhta geavaheapmi dearvvašvuođa- ja sosiáladoaimmahagas , lea viehka ođas sámi servodagas , ja buohkat eai gáro mannat fágaolbmuid lusa .
3.2 Flerkulturell forståelse Flerkulturell forståelse minsker muligheten for at det skal oppstå kommunikasjonsproblemer .
3.2 Máŋggakultuvrralaš áddejupmi Máŋggakultuvrralaš áddejupmi unnuda vejolaš gulahallanváttisvuođaid šaddama .
Det handler om å se sin egen livsverden , kontekst , i forhold til andres livsverden .
Lea sáhka iežas eallindili , oktavuođa oaidnimis , earáid eallindili ektui .
Kulturelle kommunikasjonsproblemer mellom helse- og sosialpersonell og samer handler om at personell ikke kjenner til eller forstår samers bakgrunn , tenke- og væremåte ( Manfold og likeverd ) .
Kulturelle kommunikasjonsproblemer mellom helse- og sosialpersonell og samer handler om ahte personell ikke kjenner til eller forstår samers bakgrunn , tenke- og væremåte ( Manfold og likeverd ) .
Sametinget mener flerkulturell forståelse bør legges inn i helse- og sosialfaglige utdanninger på alle nivåer , samtidig som læremidlene som benyttes må være oppdatert i forhold til dette .
Sámediggi oaivvilda ahte máŋggakultuvrralaš áddejumi berre bidjat dearvvašvuođa- ja sosiálafágalaš oahppuide buot dásiin , ja oahpponeavvut mat geavahuvvojit fertejit leat áigeguovdilat dán ektui .
Biomedisinsk likhet blir ofte brukt som et argument for at alle mennesker har samme behov for helse- og sosialtjenester .
Biomedisiinnalaš ovttaláganvuohta geavahuvvo dávjá ággan dasa ahte buot olbmuin leat ovttalágan dárbbut dearvvašvuođa- ja sosiálabálvalusaid ektui .
Vestlig biomedisin bygger på prinsipper om at sykdommer er universelle .
Oarjemáilmmi biomedisiidna vuođđuduvvá prinsihpaide ahte dávddat leat oppalaččat .
Dette medfører at tolkningene og meningsaspektene ved sykdom i stor grad er de samme verden over .
Dát mielddisbuktá dan ahte dulkomat ja oaivilat dávddaid oktavuođas leat sullii ovttaláganat miehtá máilmmi .
Folk tolker imidlertid sykdom ulikt og sykdom kan ikke bare forklares med biomedisinske begreper eller i en biomedisinsk kontekst .
Olbmot dulkojit dattetge dávddaid iešguđet láhkai ja dávdda ii sáhte čilget dušše biomedisiinnalaš duohpagiiguin dahje biomedisiinnalaš oktavuođain .
Vestlig biomedisin deler også opp mennesket i forskjellige deler som kropp og ånd .
Oarjemáilmmi biomedisiidna juohká olbmo maiddái goruda ja heakka dáfus .
I et samisk perspektiv må sykdom og helse forstås og behandles ut fra en helhetstenking der kropp , ånd og sosialt felleskap inngår ( Hylland Eriksen &amp; Arntsen Sørheim , 2003 ; Olsen &amp; Eide , 1999 ; Hanssen , 1998 ) .
Sámi perspektiivvas ferte dávdda ja dearvvašvuođa áddet ja dikšut ollislaš jurddašeami vuođul masa gullet gorut , heagga ja sosiálalaš oktavuohta ( Hylland Eriksen &amp; Arntsen Sørheim , 2003 ; Olsen &amp; Eide , 1999 ; Hanssen , 1998 ) .
Mennesker er i utgangspunkt både like og forskjellige .
Vuolggasajis leat olbmot sihke ovttaláganat ja iešguđetláganat .
På et svært generelt nivå er alle mennesker like gjennom at vi for eksempel bruker ord for å kommunisere , er sosiale , trenger mat og søvn .
Hui oppalaš dásis leat buot olbmot ovttaláganat omd. nu ahte mii geavahit sániid gulahallamii , leat sosiála , dárbbašit borramuša ja fertet oađđit .
Men vi er også svært forskjellige og har for eksempel forskjellige utseende , erfaringer , kunnskaper , evner , anlegg og muligheter .
Muhto mii leat maid hui sierraláganat ja omd. mii eat leat oaidnit ovttaláganat , mis leat sierralágan vásihusat , máhtolašvuohta , dáiddut , attáldagat ja vejolašvuođat .
Noen av disse likhetene og forskjellene er kulturelle .
Muhtumat dáin ovttaláganvuođain ja sierraláganvuođat leat kultuvrralaččat .
Man kan generelt si at alt som er lært er kulturelt mens alt som er medfødt er naturlig .
Oppalaččat sáhttá dadjat ahte buot maid mii oahppat lea kultuvrralaš muhto buot maid mii oažžut riegádusas lea lunddolaš .
Når kroppen trenger mat er det naturlig , men det er kulturen som har lært oss når , hvordan og hva vi skal spise .
Dat go gorut dárbbaša borramuša lea lunddolaš , muhto dat lea kultuvra mii lea min oahpahan goas , movt ja maid mii galgat borrat .
Mennesker over hele verden har samtidig fått visse kulturelle fellestrekk gjennom moderniseringsprosesser som blant annet er påvirket av kapitalismen og framveksten av den moderne stat .
Dasto leat olbmot miehtá máilmmi ožžon dihto kultuvrralaš oktasašdovdomearkkaid ođastusproseassaid bokte maid earret eará leat kapitalisma ja ođđaáigásaš stáhta šaddan váikkuhan .
Som eksempler kan nevnes lønnsarbeid , statsborgerskap , formell skolegang og abstrakt felleskap som nasjonalisme .
Ovdamearkan sáhttit namuhit bálkábarggu , stáhtaboargárvuođa , formalalaš skuvlavázzima ja abstrákta oktasašvuođa nugo nasjonalisma .
Kjernen i kulturen kan ses som de sedvanene , skikkene og forestillingene som folk flest tar for gitt og mer eller mindre naturlige .
vieruid , dábiid ja áddejumiid / govahallamiid mat olbmuide leat dábálaččat ja mat unnit ja eanet leat lunddolaččat .
Gjennom kulturen lærer vi hva som er sykdom og hva slags behandling man kan og bør benytte .
Kultuvrra bokte mii oahppat mii lea dávda ja movt dan sáhttá ja berre dikšut .
Sykdomsforklaringer er beskrivelser av livsverden og man vil finne likhetstrekk i beskrivelsene hos mennesker med liknende kulturell bakgrunn .
Dávdačilgehusat leat eallindili válddahallamat ja sáhttit gávdnat ovttaláganvuođaid válddahallamiin daid olbmuid gaskkas geain lea sullasaš kultuvrralaš duogáš .
Men beskrivelsene vil også variere mellom for eksempel kjønn , alder , økonomi , religion , helsetilstand og hvor og hvordan de har levd ( Hylland Eriksen &amp; Arntsen Sørheim , 2003 ) .
Muhto válddahallamat sáhttet maiddái molsašuddat omd. sohkabeali , agi , ekonomiija , oskkolašvuođa , dearvvašvuođadili ja dan gaskka gos ja movt sii leat eallán ( Hylland Eriksen &amp; Arntsen Sørheim , 2003 ) .
3.3 Forskning og statistikk Forskning og statistikk over behov , behovsendringer , kvalitet og måloppnåelse , i forhold til samisk helseog sosialtjeneste , må være tilgjengelig som grunnlag for fremtidige politiske beslutninger .
3.3 Dutkan ja statistihkka Dutkan ja statistihkka dárbbuid , dárbbuid rievdamiid , kvalitehta ja ulbmilolahusaid birra , sámi dearvvašvuođa- ja sosiálabálvalusaid ektui , ferte leat olámuttos vuođđun boahtteáiggi politihkalaš mearrádusaide .
Det samiske samfunnet mangler mye av det som ellers i samfunnet anses som en selvfølge .
Sámi servodagas váilu ollu dat mii muđui servodagas adnojuvvo iešalddis čielga áššin .
For eksempel kan det nevnes at det ikke finnes tilfredsstillende statistikk om samiske samfunnsforhold .
Ovdamearkka dihte sáhttá namuhit ahte eai gávdno dohkálaš statistihkat sámi servodatdiliid birra .
Det må derfor en organisert satsing til for å oppnå resultater på disse feltene .
Danne ferte organiseret áŋgiruššama juksat bohtosiid dáin surggiin .
Senter for samisk helseforskning ble etablert 1. januar 2001 og er fortsatt i oppbyggingsfasen .
Sámi dearvvašvuođadutkama guovddáš ásahuvvui ođđajagimánu 1. b. 2001 ja lea ain bajásráhkadandásis .
Senteret er lokalisert til Karasjok i Finnmark , men er en avdeling under Institutt for Samfunnsmedisin ved Universitetet i Tromsø .
Guovddáš lea lokaliserejuvvon Kárášjohkii Finnmárkkus , muhto dat gullá Romssa universitehta Servodatmedisiinnalaš Instituhta ossodahkii .
Det er per i dag knyttet sju vitenskapelige stillinger til senteret .
Dál leat guovddáža oktavuođas čieža dieđavirggi .
Sentret skal drive tverrfaglig forskning og undervisning på temaer knyttet til samisk helse .
Guovddáš galgá bargat doaresfágalaš dutkamiin ja oahpahusain fáttáid ektui mat gusket sámi dearvvašvuhtii .
Det er viktig å styrke forskningen omkring den samiske helse- og sosialtjenesten .
Deaŧalaš lea nannet dutkama sámi dearvvašvuođa- ja sosiálabalvalusaid oktavuođas .
Sametinget vil være en viktig aktør for at dette arbeidet blir styrket .
Sámediggi šaddá leat deaŧalaš oasálaš dán barggu nannosmahttimis .
Sametinget bidrar også årlig til utviklings- og opplæringsprosjekter for tilrettelegging av helse- og sosialtjenester for den samiske befolkningen , og de som mottar prosjektmidler må utarbeide rapporter for sitt arbeid .
Sámediggi váikkuha maiddái jahkásaččat ovddidan- ja oahpahusprošeavttaid dearvvašvuođaja sosiálabálvalusaid láhčimii sámi álbmoga váste , ja sii guđet ožžot prošeaktaruđaid fertejit ráhkadit raprottaid iežaset bargguin .
Det gjennomføres også et årlig prosjektlederseminar med ulike tema ut fra prosjektene , og det foreligger rapporter fra disse seminarene .
Dollojuvvo maiddái jahkásaš prošeaktajođiheaddji seminára main leat iešguđet fáttát prošeavttaid vuođul , ja dáin seminárain leat ráhkaduvvon raporttat .
Det foregår også flere ulike forsknings- og utviklingsprosjekt i forhold til samisk helse- og sosialtjeneste rundt om i Norge .
Maiddái iešguđet dutkan- ja ovddidanprošeavttat leat jođus sámi dearvvašvuođa- ja sosiálabálvalusaid ektui Norggas .
likestillingsperspektiv 1 både i forhold til forskere og forskningsområder .
Deaŧalaš lea ahte sámi dearvvašvuođa- ja sosiáladutkama siskkobealde lea dásseárvoperspektiiva 1 sihke dutkiid ja dutkansurggiid ektui .
Sametinget arbeider for at det skal opprettes et forskningsråd som ville bidratt til en betydelig økt satsing på samisk helseforskning .
Sámediggi lea oččodeamen dan ahte ásahuvvo dutkanráđđi mii váikkuhivččii sakka sámi dearvvašvuođadutkama lassáneami .
4 Styringsverktøy ” En overordnet nasjonal oppgave er å sikre likeverdige tilbud til samer på lik linje med den øvrige befolkningen .
4 Stivrengaskaoapmi ” Bajimuš álbmotlaš bargamuššan lea váfistit ovttaárvosaš fálaldagaid sámiide go álbmogii muđuige .
Dette må gjøres med utgangspunkt i både juridiske , moralske og politiske forpliktelser som den norske stat skal ha overfor samene .
Dán ferte dahkat daid juridihkalaš , moralalaš ja politihkalaš geatnegasvuođaid vuođul , mat álbmotstáhtas leat sámiid ektui .
Ansvaret for satsingen på integrering av samiske perspektiv i helse- og sosialtjenesten må pålegges statlige , fylkeskommunale og kommunale institusjoner og helseforetakene i samiske bosettingsområder ( Sametingsplanen 2002-2005) .
Sámi ássanguovlluid stáhta , fylkkagielddaid ja gielddaid ásahusaid ja dearvvašvuođafitnodagaid ferte geatnegahttit váldit ovddasvástádusa áŋgiruššamis ahte sámi perspektiiva ovttaiduvašii dearvvašvuođa- ja sosiálabálvalussii . ” ( 2002-2005 Sámediggeplána ) .
Når staten skal iverksette helse- og sosialpolitiske målsetninger og beslutninger benyttes det flere ulike styringsverktøy .
Go stáhta galgá álggahit dearvvašvuođa- ja sosiálapolitihkalaš mihttomeriid ja mearrádusaid , de geavahuvvojit iešguđet lágan stivrengaskaoamit .
Eksempler på styringsverktøy kan være : lovgivning , organisering , finansieringsordninger , planlegging , målstyring , regulering av tilbud og etterspørsel , koordineringstiltak og forhandlinger .
Stivrengaskaomiide ovdamearkan sáhttet leat : láhkaaddin , organiseren , ruhtadanortnegat , plánen , ulbmilstivren , fálaldagaid mudden ja jearaldagat , oktiiortnendoaibmabijut ja šiehtadallamat .
Styring kan defineres som bevisste forsøk på å bestemme hvordan beslutninger settes ut i livet og følges opp slik at atferden går i ønsket retning .
Stivrema sáhttá defineret nu ahte dat lea dihtomielalaš geahččaleapmi mearridit movt mearrádusat galget johtui biddjojuvvot ja čuovvoluvvot vai manná nugo vurdojuvvo .
Sametinget mener sannsynligheten for å realiseringen av målsetningen med en samisk helse- og sosialtjeneste , vil øke gjennom å utvikle og ta i bruk flere forskjellige styringsverktøy .
Sámediggi oaivvilda ahte vejolašvuohta duohtandahkat mihttomeari sámi dearvvašvuođa- ja sosiálabálvalusain , buorrána dan bokte go ovddiduvvojit ja váldojuvvojit atnui iešguđet lágan stivrengaskaoamit .
Sametinget ønsker på den måten å løfte ansvaret for utvikling og kvalitetssikring av helse- og sosialtjenester til det samiske folk fra enkeltpersoner og opp på et overordnet statlig nivå .
Sámediggi háliida dáinna lágiin loktet ovddasvástádusa sámi álbmoga vástesaš dearvvašvuođa- ja sosiálabálvalusaid ovddideames ja kvalitehta sihkkarastimis ovttaskas olbmo dásis bajimuš stáhtalaš dássái .
Det vil i arbeidet og utviklingen av hensiksmessige styringsverktøyfor å nå målsetningen , være nødvendig med fagkompetanse innenfor flere ulike fag som juss , økonomi , organisasjonsteori og helse .
Ulbmillaš stivrengaskaomiid barggus ja ovddideames go galgá juksat mihttomeari , dárbbašuvvo fágalaš gelbbolašvuohta máŋgga iešguđet fagas nugo jussas , ekonomiijas , organisašuvdnateoriijas ja dearvvašvuođas .
Styringsverktøyene må også fortløpende evalueres og reguleres i forhold til effekt og måloppnåelse .
Stivrengaskaomiid ferte maiddái dađistaga evalueret ja muddet beaktilvuođa ja ulbmilolahusa ektui .
For at det skal være mulig å evaluere i forhold til valgte styringsverktøy må det utvikles måleindikatorer og kvalitetssikringsformer , som for eksempel kvalitetsindikatorer ved helseforetakene og utvikling av tilsynsområdene ved tilsynsvirksomhetene i forhold til samiske tjenestemottakere .
Go galgá leat vejolaš evalueret válljejuvvon stivrengaskaomiid ektui , de ferte ovddidit mihtidanindikáhtoriid ja kvalitehta sihkkarastin hámiid , nugo omd. kvalitehtaindikáhtoriid dearvvašvuođafitnodagain ja bearráigeahččansurggiid ovddideami oktavuođas bearráigeahččandoaimmain sámi bálvalusdárbbašeaddji ektui .
4.1 Konsultasjoner og forhandlinger ” Sametinget har det overordnede ansvar for samisk helse- og sosialpolitikk utforming , og er den mest sentrale premissleverandør overfor myndighetene i utviklingen av et likeverdig tilbud til det samiske folket .
4.1 Ráđđádallamat ja šiehtadallamat ” Sámedikkis lea bajimuš ovddasvástádus sámi dearvvašvuođa- ja sosiálapolitihka hábmemis , ja Sámediggi leage dat , mii ovddimusat bidjá eiseválddiide eavttuid ovttaárvosaš fálaldagaid ovddideamis sámi álbmogii .
I tilretteleggingen av tjenesten har Sametinget en koordinerende og pådrivende rolle overfor de sentrale myndighetene ( Sametingsplanen 20022005 ) .
Sámediggi lea oktiiordnejeaddjin ja váikkuheaddjin guovddáš eiseválddiid ektui fálaldagaid láhčimis sámi álbmoga várás . ” ( 2002-2005 sámediggeplána ) .
Sametinget har to årlige møter med helse- og omsorgsministeren samt faste møter med Sosial- og helsedirektoratet .
Sámedikkis leat guokte čoahkkima jagis dearvvašvuođa- ja fuolahusministtariin ja leat dasto bissovaš čoahkkimat Sosiála- ja dearvvašvuođadirektoráhtain .
I møtene med sentrale myndigheter gir Sametinget blant annet innspill på prioriterte fagområder .
Dáin čoahkkimiin addá Sámediggi earret eará rávvagiid vuoruhuvvon fágasurggiid ektui .
For å kvalitetssikre helse- og sosialtjenesten til det samiske folk er det viktig at Sametinget får 1 Offentlige myndigheter skal arbeide aktivt , målrettet og planmessig for likestilling mellom kjønnene på alle samfunnsområder ,
Dearvvašvuođa- ja sosiálabálvalusaid kvalitehta sihkkarastima oktavuođas sámi álbmoga váste , lea deaŧalaš ahte Sámediggi oažžu čoahkkimiid maŋŋá dieđuid movt daid áššiiguin manná mat leat ovddiduvvon čoahkkimiin guovddáš eiseválddiiguin .
Slike tilbakemeldinger har i mange tilfeller manglet .
Ollu oktavuođain leat váilon dán lágan dieđut .
Sametinget ser at samarbeidet må videreutvikles .
Sámediggi oaidná ahte ovttasbargu ferte viidásetovddiduvvot .
Som urfolk i Norge har samene rett til å bli konsultert i saker som kan få direkte betydning for den samiske befolkningen , denne retten er nedfelt i ILO-konvensjon nr. 169 om urfolk og stammefolk i selvstendige stater , artikkel 2 , 6 , 7 og 15 .
Go sámit lea eamiálbmot Norggas , de lea sis vuoigatvuohta ráđđádallat áššiin main sáhttá leat njuolga mearkkašupmi sámi álbmogii , dát riekti vuolgá ILO-konvenšuvnna nr 169 vuođul eamiálbmogiid ja čearddalaš álbmogiid hárrái iešmearrideaddji riikkain , 2. , 6. , 7. ja 15 artihkkaliin .
Konsultasjonsplikten innebærer at staten har plikt til å legge til rette for en effektiv og aktiv medvirkning fra Sametinget på alle stadier i saksbehandlingen .
Ráđđádallangeatnegasvuohta mearkkaša dan ahte stáhtas lea geatnegasvuohta láhčit Sámediggái vejolašvuođa beaktilit ja árjjalaččat beassat leat mielde váikkuheamen buot 11
Formålet med konsultasjonene skal være å oppnå enighet eller tilslutning til foreslåtte tiltak .
Ráđđádallamiid ulbmilin lea juksat ovttamielalašvuođa dahje guorraseami evttohuvvon doaibmabijuid ektui .
For å kunne kvalitetssikre en helhetlig og likeverdig helse- og sosialtjeneste til det samiske folk , på lik linje med den øvrige befolkningen , er det avgjørende viktig at det etableres forsvarlige , forutsigbare og ryddige konsultasjons- og forhandlingsprosedyrer mellom Sametinget og sentrale myndigheter .
Go galgá kvalitehta sihkkarastit ollislaš ja dássásaš dearvvašvuođa- ja sosiálabálvalusaid sámi álbmoga váste , seamma dásis go muđui álbmogis leat , de lea mearrideaddji deaŧalaš ahte ásahuvvojit dohkálaš , einnostahtti ja čorgadis ráđđádallan- ja šiehtadallanprosedyrat Sámedikki ja guovddáš eiseválddiid gaskka .
Internasjonale konvensjoner 2 forplikter Norge til å sikre at samene gjennom selvbestemmelse kan etablere og utvikle en helhetlig og likeverdig helse- og sosialtjeneste .
Riikkaidgaskasaš konvenšuvnnat 2 geatnegahttet Norgga sihkkarastit ahte sámit iešmearrideami bokte sáhttet ásahit ja ovddidit ollislaš ja dássásaš dearvvašvuođa- ja sosiálabálvalusaid .
Kommunal- og regionaldepartementet og Sametinget er inne i en prosess med sikte på å inngå en avtale om prosedyrer for konsultasjoner .
Gielda- ja guovludepartemeanta ja Sámediggi leat dál proseassas dainna ulbmilin ahte dahkat šiehtadusa ráđđádallanprosedyraid hárrái .
Det forutsettes at det nå inngås avtale med regjeringen , som godkjennes av Sametinget , for slike konsultasjonsprosedyrer .
Eaktuduvvo ahte dál dahkkojuvvo šiehtadus ráđđehusain , maid Sámediggi dohkkeha , dán lágan ráđđádallanprosedyraid váste .
4.2 Organisering Dagens organisering for tilrettelegging av helse- og sosialtjenester for den samiske befolkningen sikrer ikke målsetningen på en god nok måte .
4.2 Organiseren Dál ii leat dearvvašvuođa- ja sosiálabálvalusaid láhčin sámi álbmoga váste organiserejuvvon nu ahte dat sihkkarasttášii mihttomeari doarvái bures .
Det er behov for å se nøyere på hvordan man kan organisere tjenestene bedre .
Dárbu lea dárlileappot geahččat movt bálvalusaid sáhttá buorebut organiseret .
Et eksempel er kompetansen og kunnskapen som allerede finnes .
Okta ovdamearka lea gelbbolašvuohta ja máhtolašvuohta mii juo gávdno .
En av de viktigste forutsetningene for å oppnå målsetningen , er å øke kunnskapen i samisk språk og kultur og flerkulturell forståelse hos fagpersonell på alle nivåer i samfunnet .
Okta deaŧaleamos eavttuin ulbmila juksamis , lea buoridit gelbbolašvuođa sámi gielas ja kultuvrras ja máŋggakultuvrralaš áddejumis buot dásiin fágabargiid gaskkas servodagas .
Hvordan kan kompetansen og kunnskapen som finnes organsieres slik at den gjøres lett tilgjengelig for de som trenger den ?
Movt sáhttá gelbbolašvuođa ja máhtolašvuođa mii gávdno organiseret nu ahte dat livččii lagabus sidjiide geat dan dárbbašit ?
Sametinget mener derfor det blant annet må utredes hvordan man kan organisere den kompetanse og kunnskap , slik at den enklere kan brukes og implementeres i planlegging , opplæring , tolking , veiledning og rådgivning .
Danne oaivvilda ge Sámediggi earret eará ahte galgá čielggadit movt sáhttá organiseret gelbbolašvuođa ja máhtolašvuođa nu ahte dan álkibut sáhttá geavahit ja heivehit plánemis , oahpahusas , dulkomis , oaivadusas ja ráđđeaddimis .
4.3 Finansieringsordninger ILO-konvensjon nr. 169 , artikkel 33 omfatter myndighetenes ansvar for å sikre at det finnes offentlige eller andre hensiktsmessige ordninger for forvaltning av virksomhet som berører vedkommende folk , og at de har tilstrekkelige resursser til å utføre oppgavene på en forsvarlig måte .
4.3 Ruhtadanortnegat ILO-konvenšuvnna nr. 169 , artihkal 33 siskkilda eiseválddiid ovddasvástádusa sihkkarastit ahte gávdnojit almmolaš dahje eará ulbmillaš ortnegat dan doaimma hálddašeapmái mat gusket guoskevaš álbmogii , ja ahte sis leat doarvái resurssat čađahit doaimmaid dohkálaš vugiin .
Finansieringsordninger kan for Sametingets helse- og sosialpolitikk inndeles i forhold til behovet for økt kunnskap og forståelse for samisk språk og kultur , forskning og statistikk samt finansieringsmetoder i forhold til tjenestemottakeren .
Ruhtadanortnegat sáhttet Sámedikki dearvvašvuođa- ja sosiálapolitihkas juogaduvvot dárbbu ektui oažžut eanet máhtolašvuođa ja áddejumi sámi gielas ja kultuvrras , dutkamis ja statistihkas ja dasto ruhtadanortnegiin bálvalusdárbbašeaddji ektui .
Selvbestemmelse 3 omfatter også statens ansvar for tildeling av tilstrekkelige resursser til å utføre oppgavene på en skikkelig måte .
Iešmearrideapmi 3 siskkilda maiddái stáhta ovddasvástádusa dohkálaččat juogadit resurssaid doaimmaid čađaheapmái albma láhkai .
Sametinget mener en sentral del av det fremtidige arbeidet vil være å vurdere behovet for økonomiske ressurser for helse- og sosialsektoren .
Sámediggi oaivvilda ahte guovddáš bargun boahtteáiggis lea árvvoštallat ekonomalaš resursadárbbu dearvvašvuođa- ja sosiálasektuvrras .
Viser det seg nødvendig for å nå målsetningen , må bevilgningene økes .
Jos čájeha ahte lea dárbu go galgá juksat mihttomeari , de ferte juolludusaid nannet .
4.4 Planlegging Planlegging av samisk helse- og sosialtjeneste må ta utgangspunkt i oppdaterte relevante data .
4.4 Plánen Sámi dearvvašvuođa- ja sosiálabálvalusaid plánemis ferte vuolggasaji váldit áigeguovdilis guoskevaš dieđuin .
For å kunne planlegge bedre vil data fra statistikk , forskning , tilsyn og rapportering være viktige .
Dieđut mat gusket statistihkkii , dutkamii , bearráigeahččamii ja raporteremii leat deaŧalaččat go galggaš sáhttit plánet buorebut .
Ved tilsyn av helse- og sosialtjeneste i dag blir ikke det samiske perspektivet i tilstrekkelig grad vurdert .
Dearvvašvuođa- ja sosiálabálvalusaid bearráigeahččamis otne ii árvvoštallojuvvo sámi perspektiiva dohkálaččat .
Det innebærer for eksempel at statens helsetilsyn ikke har data tilgjengelig for hvordan statens samiske helsepolitiske beslutninger blir gjennomført og fulgt opp .
Dat mearkkaša omd. dan ahte stáhta dearvvašvuođabearráigeahčus eai leat dieđut olámuttos dan ektui movt stáhta mearrádusat sámi dearvvašvuođapolitihka ektui čađahuvvojit ja čuovvoluvvojit .
Sametingsplanen 2002-2005 tar i kapittel seks opp hovedmålet med samisk helse- og sosialpolitikk .
Sámediggeplánas 2002-2005 guđát kapihttalis lea sámi dearvvašvuođa- ja sosiálapolitihka váldomihttomearri .
Regjeringen har fått utarbeidet NOU 1995:6 Plan for helse- og sosialtjenester til den samiske befolkningen i Norge , videre har man Mangfold og likeverd som er regjeringens handlingsplan for helse- og sosialtjenester til den samiske befolkning i Norge 2002-2005 .
Ráđđehus lea ráhkadahttán NAČ 1995:6 Sámi dearvvašvuođa- ja sosiálabálvalusaid plána sámi álbmoga váste Norggas , dasto gávdno Mangfold og likeverd mii lea Ráđđehusa dearvvašvuođa- ja sosiálabálvalusaid 2002-2005 doaibmaplána sámi álbmoga váste Norggas .
Handlingsplanen må evalueres i forhold til prioriteringer , gjennomførbarhet og måloppnåelse .
Doaibmaplána galgá evaluerejuvvot vuoruhemiid , čađahahttivuođa ja ulbmilolahusa ektui .
Sametinget ser behov for en konkret handlings- og tiltaksplan for hele den samiske helse- og sosialtjenesten .
Sámediggi oaidná ahte dárbbašuvvo konkrehta doaibma- ja doaibmabiddjoplána olles sámi dearvvašvuođa- ja sosiálabálvalusa váste .
4.5 Lovgivning Samiske tjenestemottakere har rettigheter regulert i norsk lov og internasjonale konvensjoner .
4.5 Láhkaaddin Sámi bálvalusdárbbašeaddjiin leat vuoigatvuođat mat leat muddejuvvon Norgga lágain ja riikkaidgaskasaš konvenšuvnnain .
Rettighetene i norsk lovgivning gjelder selvfølgelig for samiske , såvel som for norske tjenestemottakere .
Vuoigatvuođat Norgga láhkaaddimis gusket dieđusge sihke sápmelaš ja norgalaš bálvalusdárbbašeaddjiide .
Rettighetene sikrer blant annet rett til nødvendig hjelp og informasjon på sitt eget språk .
Vuoigatvuođat sihkkarastet earret eará rievtti oažžut dárbbašlaš veahki ja diehtojuohkima iežaset gillii .
Det er tre samiske språkgrupper i Norge , det er sør- , lule- og nordsamisk , og samisk ha status som et offisielt språk i 3
Gávdnojit golbma sámi giellajoavkku Norggas , dat leat oarjel- , julev- ja davvisámegiella , ja sámegiella lea almmolaš giella Norggas .
Det er konvensjonen om sivile og politiske rettigheter og konvensjonen om sosiale og økonomiske rettigheter , jfr. Konvensjonens artikkel 1 .
Konvenšuvdna siviila ja politihkalaš vuoigatvuođaid hárrái ja konvenšuvdna sosiálalaš ja ekonomalaš vuoigatvuođaid birra , geahča konvenšuvnna 1. artihkkala .
Samelovens språkregler sikrer pasienter bosatt i språkforvaltningsområdet 4 rett til å bli betjent på samisk ved kommunale- og regionale helse- og sosialinstitusjoner .
Norgga dearvvašvuođa- ja sosiálabargiin ( hálddahusain , fágalaččat ja politihkalaččat ) dattetge dávjá lea unnán dahje ii oppanassiige leat máhtolašvuohta sámi gielas ja kultuvrras ja máŋggakultuvrralaš áddejumis .
De har derfor begrensede muligheter for å oppfange , vurdere og kommunisere rundt den samiske tjenestemottakerens eventuelle behov for tilrettelagte tjenester .
Sis leat danne fuones vejolašvuođat fáhtet , árvvoštallat ja gulahallat sámi bálvalusdárbbašeaddjiid láhččojuvvon bálvalusaid vejolaš dárbbuid ektui .
Staten fører etter lovverket tilsyn med helse- og sosialtjenesten for å medvirke til at politiske beslutninger blir gjennomført .
Stáhta bearráigeahččá lágaid mielde dearvvašvuođa- ja sosiálabálvalusaid váikkuhan dihte ahte politihkalaš mearrádusat čađahuvvojit .
Erfaringer og resultater fra tilsynsvirksomheten blir gjort tilgjengelig for politiske oppdragsgivere , for utøvere , tjenestemottakere og befolkningen .
Bearráigeahččandoaimma vásihusat ja bohtosat biddjojuvvojit olámuddui politihkalaš doaibmaaddiide , barggaheaddjiide , bálvalusdárbbašeaddjiide ja álbmogii .
Dette bidrar til at det er muligheter for å gjøre nødvendige vurderinger av hvordan de ulike ordninger og tilbud fungere , samtidig som de gir muligheter for endringer og forbedringer .
Dát váikkuha dan ahte leat vejolašvuođat dahkat dárbbašlaš árvvoštallamiid das movt iešguđet ortnegat ja fálaldagat doibmet , seammás go dat addet vejolašvuođaid rievdademiide ja buoridemiide .
I forhold til hvordan statens samiske helse- og sosialpolitiske beslutninger blir gjennomført mangler det konkrete bestemmelser som sikrer at godt nok tilsyn blir ført .
Dan ektui movt stáhta sámi dearvvašvuođa- ja sosiálapolitihkalaš mearrádusat čađahuvvojit váilot konkrehta mearrádusat mat sihkkarastet ahte doarvái buorre bearráigeahčču čađahuvvo .
Det kan som eksempel på manglende mulighet til å føre tilsyn vises til handlingsplanen Mangfold og likeverd 2002-2005. ” Fylkeslegen har ingen hjemmel for å føre tilsyn med etterlevelsen av språklovens bestemmelser .
Ovdamearkan dasa sáhttá go váilu vejolašvuohta bearráigeahččat čujuhit doaibmaplánii Mangfold og likeverd 2002-2005. ” Fylkeslegen har ingen hjemmel for å føre tilsyn med etterlevelsen av språklovens bestemmelser .
Fylkesmannen fører per i dag ikke tilsyn med at språkloven etterleves .
Fylkesmannen fører per i dag ikke tilsyn med ahte språkloven etterleves .
Men både fylkesleger og fylkesmenn har et ansvar for å påse at tjenestetilbudet er likeverdig for alle befolkningsgrupper .
Men både fylkesleger og fylkesmenn har et ansvar for å påse ahte tjenestetilbudet er likeverdig for dalle befolkningsgrupper .