pere/sami_parallel huggingface dataset:
Som hjemmespråk ble irsk brukt av en liten minoritet på 1920-tallet , men som symbol for den irske nasjonen så myndighetene på språket som svært viktig .
Ruovttugiellan iragiela geavahii dušše unna unnitlogoš 1920-logus , muhto symbolan iralaš našuvdnii eiseválddit atne dán giela hui dehálažžan .
Tidligere hadde irsk vært majoritetsspråk på øya , men høyprestisjespråket engelsk hadde trengt irsk tilbake til å bli brukt som hjemmespråk bare i visse distrikter .
Ovdal iragiella lei leamaš eanetlohkogiella sullos , muhto allaárvosaš eaŋgalasgiella lei njuohkánahttán iragiela , nu ahte šattai dihto guovlluin dušše ruovttugiellan .
Den offisielle politikken i den unge irske staten gikk ut på at irsk skulle revitaliseres som hjemmespråk for irer over hele landet .
Nuorra iralaš stáhta almmolaš politihkka lei ahte iragiella galgá ealáskahttojuvvot buot iralaččaid ruovttugiellan riikka miehtá .
Dette lyktes ikke , men på grunn av det irske språkets plass i undervisningssystemet er det i dag en relativt stor del av irene som kan snakke irsk .
Dat ii lihkostuvvan , muhto dainnago oahpahusvuogádagas lea sadji iragillii , de odne dili mielde viehka stuorra oassi iralaččain máhttet iragiela .
De siste årene har irskspråklige grunnskoler som følger en språkbadsmodell , blitt mer og mer vanlige .
Maŋimuš jagiid leat iragielalaš skuvllat mat oahpahit giellalávgomálle mielde iragiela , lassánan dađistaga .
De språklige resultatene ved disse skolene er bedre enn ved tradisjonell irskundervisning .
Dáid skuvllaid gielalaš bohtosat leat buorebut go iragiela árbevirolaš oahpahusa bohtosat .
Her skal nevnes noen eksempler på revitalisering blant urfolk og blant innfødte europeiske minoriteter .
Dás namahan moadde ovdamearkka giellaealáskahttimis mii lea dáhpáhuvvan álgoálbmogiin ja eurohpalaš unnitlohkosaš čearddain .
Eksempel på revitalisering av urfolksspråk Blant urfolk har særlig grønlenderne og maōriene på Aotearoa / New Zealand gjort mye for å styrke sine språk , og på Grønland kan inuitspråket grønlandsk knapt kalles truet lenger .
Ovdamearkkat álgoálbmotgielaid ealáskahttimis Álgoálbmogiin erenoamážit ruonáeatnanlaččat ja maorit guđet orrot Aotearoas / Ođđa Zealánddas , leat dahkan ollu nanusmahttin dihtii iežaset gielaid , ja Ruonáeatnamis ii báljo leat vejolaš gohčodit inuihttagiela áitojuvvon giellan šat .
Grønlandsk kunne en tid synes truet av dansk , og maōri på Aotearoa / New Zealand er fremdeles truet av majoritetsspråket engelsk .
Dihto áiggi ruonáeatnama giella orui vuoittahallamin dánskkagillii , ja maōrigiela mii lea Aotearoas / Ođđa Zealánddas , áitá ain eaŋgalasgiella , mii lea eanetlohkogiella .
På 1980-tallet oppstod det en barnehagebevegelse blant maōrifolket på Aotearoa / New Zealand .
1980-logus čuožžilii mánáidgárdelihkadus maōriálbmogis mii lea Aotearoas / Ođđa Zealánddas .
Maōrispråket er et polynesisk språk som ble snakket på Aotearoa / New Zealand før engelskmennene kom dit .
Maōri-giella lea polynesalaš giella maid olbmot hálle Aotearoas / Ođđa Zealánddas ovdalgo eaŋgalasalbmát ihte dohko .
Barnehagebevegelsen ønsket å videreformidle maōri-kultur og maōri-språk til de yngste barna .
Mánáidgárdelihkadusa ulbmil lei oahpahit maōri-kultuvrra ja maōri-giela nuoramus mánáide .
Dette skjedde i en situasjon der svært få barn hørte språket hjemme .
Dat dáhpáhuvai dakkár dilis mas hui unnán mánát gulle gielaset ruovttus .
De fleste med innfødt kompetanse i språket maōri var da over femti år , og engelsk hadde tatt over som dagligspråk i de fleste maōrifamilier , men ikke i alle .
Eatnašat sis guđet máhtte maorigiela ledje dalle badjel 50 jagi boarrásat , ja eaŋgalasgiella lei šaddan beaivválaš giellan eanaš maoribearrašiin , muhto ii buot bearrašiin gal .
På Aotearoa / New Zealand ville man føre sammen de yngste barna med eldre mennesker som hadde maōri som morsmål .
Aotearoas / Ođđa Zealánddas háliidus lei ahte nuoramus mánát galge beassat leat boarrásat olbmuid luhtte guđet máhtte maorigiela eatnigiellan .
Dette gjennomførte man i nyskapende barnehager som fikk navnet Te Kōhanga Reo .
Dan sii čađahedje ođđavugiid hutki mánáidgárddiin , main namma lei Te Kōhanga Reo .
Te Kōhanga Reo er maōri og betyr ” språkreir ” .
Te Kōhanga Reo lea maōrigiella , ja mearkkaša ” giellabeassi ” .
I språkreirene skulle det bare snakkes maōri , og eldre maōritalende skulle gjennom sitt nærvær og sitt arbeid i barnehagen være språklige forbilder for barna .
Giellabesiin galge hállat duššefal maorigiela , ja vuorrasat maori-gielalaččat galge mánáidgárddis bargat ja leat mánáid gielalaš ovdagovvan .
Det man gjorde i språkreirene på Aotearoa / New Zealand , var ikke noe prinsipielt nytt .
Maid sii čađahedje giellabesiin Aotearoas / Ođđa Zealánddas , ii lea prinsihpalaččat mihkkege ođđasiid .
Andre steder i verden fantes det fra før både språkbadsbarnehager og språkbadsskoler .
Eará báikkiin máilmmis ledje jo ovddežis sihke giellalávgománáidgárddit ja giellalávgoskuvllat .
Det nye med språkreirene var at de på denne måten formidlet et urfolksspråk som hadde så lav status og stod så svakt i samfunnet som maōri gjorde .
Mii lei ođas dáin giellabesiin , lei dat go sii dáinna lágiin oahpahedje dakkár álgoálbmotgiela mii lei nu vuollegis árvvus ja rašis dilis go jo sáhtii leat .
Spesielt for språkreirene er det også at de legger stor vekt på å formidle tradisjonell kultur til barna .
Giellabesiid erenoamášvuohta lea datge ahte dat deattuhit dehálažžan oahpahit mánáide árbevirolaš kultuvrra .
Te Kōhanga Reo er blitt en suksess , og svært mange maōribarn har siden oppstarten på 1980-tallet hatt sin barnehagetid i språkreirbarnehage .
Te Kōhanga Reo lea hirbmat bures lihkostuvvan , ja hui ollu maorimánát leat álggu rájis , namalassii 1980-logu rájis , beassan mánnán leat giellabeassemánáidgárddis .
Etter hvert er det også bygget opp et skolesystem der maōri brukes som undervisningsspråk i skolefagene .
Dađistaga leat maid ráhkadan skuvlavuogádaga mas maōrigiella geavahuvvo skuvlafágaid oahpahusgiellan .
Barn fra språkreirbarnehagene kan begynne der , og dermed få videreutviklet sine to språk helt opp til høgskolenivå .
Giellabeassemánáidgárddiid mánát sáhttet álgit daidda skuvllaide , ja dainna lágiin buoridit iežaset giellahálddašeami gitta allaskuvladássái .
Det finnes også høgskoler som bruker maōri .
Allaskuvllatge leat main geavahit maorigiela .
Også på Hawaii finnes det en bevegelse som har skapt et liknende system som på Aotearoa / New Zealand .
Maiddái Hawaii-sulluinge lea dakkár lihkadus mii lea ráhkadan vuogádaga mii sulastahttá dasa mii lea Aotearoas / Ođđa Zealánddas .
Det gamle ( førengelske ) språket på Hawaii er også et polynesisk språk .
Hawaii-sulluid boares ( eaŋgalasgiela ovdalaš ) giella lea maid polynesalaš giella .
Bevegelsen på Hawaii , er ikke blitt så omfattende som den tilsvarende på Aotearoa / New Zealand .
Hawaii-lihkadus ii leat viidánan nu ollu go Aotearoa dahje Ođđa Zealándda lihkadus .
Mens skotsk-gælisk er i en meget presset situasjon , må revitaliseringen i Wales sies å gå godt .
Muhto dan botta go skotlándda geallagiella lea viehka stuorra deattu vuolde , de giela ealáskahttin bures orru lihkostuvvamin Walesas .
Både skotsk-gælisk og kymrisk er keltiske språk , men de er lingvistisk sett svært ulike og er på ingen måte innbyrdes forståelige .
Sihke skotlándda geallagiella ja kymrigiella leat keltalaš gielat , muhto dat leat gielladieđalaččat viehka sierraláganat , maiguin hállit eai eisege gulahala gaskaneaset .
Begge språkene er truet av engelsk .
Guktuid gielaid áitá eaŋgalasgiella .
Kymrisk har tidligere vært snakket i hele Wales , og i tiden før engelskmennene kom til Storbritannia , ble det snakket i et enda større område .
Ovddeš áiggi olbmot hálle kymrigiela Walesa miehtá , ja ovdalaš go eaŋgalasalbmát bohte Stuorrabritánniai , de kymrigiella geavahuvvui ain viidát guovllus .
Ved folketellingen i 1901 snakket halvparten av innbyggerne i Wales kymrisk .
Jagi 1901 álbmotlohkan čáhjehii ahte Walesa álbmogis bealli hálai kymrigiela .
Nitti år senere , i 1991 , var det 19 % av waliserne som kunne språket .
Okcilogi jagi maŋŋá , jagi 1991 , walisalaččain 19 % máhtte gielaset .
Tallene viser et omfattende språkskifte selv om man holder innflytting fra England utenom .
Logut čájehit viiddis giellamolsuma vaikko lohkamis eai váldojuvvoše vuhtii olbmot guđet fárrejit Eaŋgalánddas .
Fra 1960-tallet av har folk som er opptatt av framtiden for kymrisk , ført en aktiv kampanje for revitalisering av språket .
1960-logu rájis olbmot guđet beroštit kymrigiela boahtteáiggis , leat jođihan árjjalaš áŋgiruššama ealáskahttin dihtii giela .
Først var det en kamp for synliggjøring ( for eksempel for kymriske stedsnavn på veiskilt og kart ) , deretter for retten til å bruke språket på alle samfunnsområder .
Vuos lei doarru oidnosii buktin dihtii giela ( omd. kymrigielalaš báikenamaid oažžuma dihtii geaidnogalbbaide ja kárttaide ) , dasto vuoigatvuođa dihtii geavahit giela servodaga buot surggiin .
Språket i media har også vært et kampområde , for eksempel er det blitt etablert en egen kymriskspråklig fjernsynskanal .
Lihkadus Te Kōhanga Reo lea leamaš viehka mávssolaš ovdamearka eará álgoálbmogiidda das mii guoská giela ealáskahttimii .
Alt dette har vært viktig for å heve statusen for minoritetsspråket og for dermed å stanse språkskiftet fra kymrisk til engelsk i hjemmene .
Dát visot lea leamaš hirbmat dehálaš buoridan dihtii unnitlohkogiela árvvu ja dainna lágiin bissehit ruovttuid giellamolsuma kymrigielas eaŋgalasgillii .
Men den store kampen har stått i skolen .
Muhto stuorámus doarru lea leamaš skuvllas .
Kymrisk er i dag obligatorisk fag for alle i grunnskolen i Wales .
Kymrigiella lea odne buohkaid geatnegas fága guđet vázzet vuođđoskuvlla Walesas .
For elever som ikke snakker kymrisk hjemme , er det mulig å velge ulike former for språkbadskoler , der kymrisk er undervisningsspråk i noen , eller i alle , fag .
Ovdamearkkat eurohpalaš unnitlohkogielaid ealáskahttimis Oarje-Eurohpasge leat máŋga čearddalaš giela mat leat seamma dilis go sámegiellage Skandinávias , vaikko dát giellajoavkkut eai čilgejuvvo álgoálbmogin .
De store ressursene som er brukt på kymrisk språk i Wales , har gitt resultater .
Dat ollu resurssat mat leat geavahuvvon kymrigillii Walesas , leat buktán bohtosiid .
Om man bruker folketellingene som kilde , vil man se at tallet på kymrisktalende for første gang på hundre år har begynt å stige .
Jos mii atnit álbmotlohkamiid gáldun , de mii oaidnit ahte kymrigielalaččaid lohku dál vuosttamuš geardde čuođi jagis lea lassánišgoahtán .
I folketellingen i 2001 var det 21 % som oppgav at de kunne kymrisk .
bmotlohkamis álbmogis 21 % dieđihedje iežaset kymrigielalažžan .
For språkets framtid er det særlig viktig at det blant de unge er prosentvis flere enn i mellomgenerasjonen som kan snakke kymrisk .
Giela boahtteáigái lea erenoamáš dehálaš ahte nuorain stuorát proseantaoassi go gaskaleamos buolvvas máhttet hállat kymrigiela .
Dette var en utvikling man kunne registrere allerede ved folketellingen i 1991 .
Dán ovdáneami lei vejolaš oaidnit jo jagi 1991 álbmotlohkamis .
Framgangen for kymrisk språk i Wales kan ikke forklares på annen måte enn som et resultat av aktivt revitaliseringsarbeid og bevisst offentlig språkplanlegging .
Kymrigiela ovdáneami Walesas ii leat vejolaš eará láhkai čilget go árjjalaš ealáskahttinbarggu ja diđolaš almmolaš giellaplánema boađusin .
Overføringsverdi Som eksempel på truede språk er her nevnt irsk ,
Buot dáin giellaservodagain čađahit árjjalaš ealáskahttinbargguid .
Situasjonene er forskjellige , og ingen av erfaringene kan overføres mekanisk til de samiske områdene .
Gielladilit leat sierraláganat , iige leat vejolaš mekánalaččat geavahit vásáhusaid sámeguovlluin .
Men felles for alle disse språksamfunnene synes å være at man i revitaliseringsarbeidet har lagt svært stor vekt på språket i barnehagene og skolene .
Muhto buot dáid giellaservodagaid oktasaš dovdomearka orru leamen dat , ahte ealáskahttinbarggus leat deattuhan giela mánáidgárddiin ja skuvllain .
Språkreirbarnehager og språkbadskoler står sentralt .
Giellabeassemánáidgárddit ja giellalávgoskuvllat leat dehálaččat .
Synliggjøring og statusheving skal sikre at foreldre fortsetter å overføre minoritetsspråket til barna sine .
Giela oidnosii buktin ja dan árvvu buorideapmi galget sihkkarastit ahte vánhemat ain oahpahit iežaset unnitlohkogiela mánáidasaset .
Barnehager og skoler skal stå for overføringen i de tilfellene der foreldrene vil , men ikke lenger kan .
Mánáidgárddit ja skuvllat galget dalle oahpahit mánáide giela go vánhemat eai nákce dan dahkat vaikko vel sii háliidivčče .
Forslag til ny lov om nasjonale minoriteter og minoritetsspråk i Sverige Den svenske regjeringen har den 29. januar 2009 overlevert et nytt forslag til lov om nasjonale minoriteter og minoritetsspråk til Lagrådet .
Árvaluvvon ođđa láhka nationála unnitloguid ja unnitlohkogielaid birra Ruoŧas Ruoŧŧilaš ráđđehus lea ođđajagemánu 29. b. 2009 geigen Láhkaráđđái ođđa árvaluvvon lága nationála unnitloguid ja unnitlohkogielaid birra .
Forslaget inneholder følgende hovedmomenter hva gjelder samisk språk : Forvaltningsområdet for samisk , meänkieli og finsk språk skal utvides .
Árvalusas leat čuovvovaš váldooasit sámegiela hárrái : Sámegiela , meänkieli ja suomagiela hálddašanguovlu galgá viiddiduvvot .
Forvaltningsområdet for samisk språk utvides med 13 kommuner - Arvidsjaur , Berg , Härjedalen , Lycksele , Malå , Sorsele , Storuman , Strömsund , Umeå , Vilhelmina , Åre , Älvdalen och Östersund .
Sámegiela hálddašanguovlu viiddiduvvo 13 suohkaniin – mat leat Árvesjávri , Berg , Härjedalen , Likšu , Málát , Suorsa , Storuman , Strömsund , Upmi , Vualčir , Åre , Älvdalen ja Östersund .
Tidligere inngår Arjeplog , Gällivare , Jokkmokk och Kiruna i forvaltningsområdet .
Ovdalis gullet Árjjatluovvi , Jiellevárri , Johkamohkki ja Giron hálddašanguvlui .
kunnskap i finsk , meänkieli eller samisk der dette behøves i omsorgen for eldre mennesker . Vägverket gis i oppdrag å øke sitt arbeide med skilting på minoritetsspråklige stedsnavn .
Boarrásiidfuola hárrái árvaluvvo nuppástus sosiálabálvalusláhkii , mas daddjo ahte suohkan galgá bargat dan badjelii ahte leat bargit geain lea suomagiela , meängiela dahje sámegiela máhttu , go dasa lea dárbu boares olbmuid fuolas .
Statlige og kommunale myndigheter oppfordres å verne minoritetsspråklige stednavn og synliggjøre minoritetsspråkenes nærværende gjennom skilting og annen merking .
Stáhtalaš ja gielddalaš eiseválddit ávžžuhuvvojit gáhttet unnitlohkogielalaš báikenamaid ja buktit unnitlohkogielaid oidnosii geaidnogalbbain ja eará mearkkain .
For utvidelse av forvaltningsområdet for finsk , meänkieli og samisk avsettes 50 millioner kroner som statstilskudd til berørte kommuner .
Suomagiela , meänkieli ja sámegiela hálddašanguovllu viiddideapmái biddjojuvvojit 50 milj. ruvnnu , mat mannet stáhtadoarjjan áššáigullevaš gielddaide .
To samiske språksentre etableres i det sydsamiske området , i Östersund og Tärnaby .
Guokte sámi giellaguovddáža ásahuvvojit oarjilsámi guvlui , namalassii Luvlieluspái ja Deardnái .
Sametinget i Sverige har på oppdrag fra regjeringen i 2008 utarbeidet en språkhåndbok for kommuner og myndigheter www.samediggi.se 4009. / Målet med språkhåndboken er å synliggjøre samisk språk og øke samiskkompetansen hos ansatte , men også øke allmennhetens bruk av samisk i kontakt med myndighetene .
Ruoŧa sámediggi lea ráđđehusa gohččosa mielde ráhkadan jagi 2008 giellagiehtagirjji gielddaid ja eiseválddiid várás : www.samediggi.se 4009 / Giellagiehtagirjji ulbmil lea oidnosii buktit sámegiela ja buoridit bargiid sámegiela máhtu , muhto maiddái oaččuhit álbmoga eambbo geavahit sámegiela go sis lea dahkamuš eiseválddiiguin .
I språkhåndboken gis konkrete forslag på modell for arbeid med samisk språk på kommunalt nivå , modeller til språkprogram og handlingsplaner .
Giellagiehtagirjjis leat čielga árvalusat dasa , makkár vuogi mielde sámegiela bargu galgá doaimmahuvvot gielddas , ja giellaprográmmaide ja doaibmaplánaide mállet .
Videre inneholder den formular for kartlegging av språksituasjonen .
Dasto lea das vel formulára gielladili kártema várás .
LÆRE : Styrke opplæringen i og på nord- , lule- og sørsamisk på alle nivå Familien er den viktigste arena for å legge basis for et barns språklige utvikling .
OAHPPAT : Nannet oahpahusa davvi- , julev- ja oarjilsámegielas ja - gillii buot dásiin Bearaš lea deháleamos joret mas bidjat vuođu mánáid gielalaš ovdáneapmái .
Mange samiske barn får fra starten av samisk som morsmål – mange samiske barn får også to morsmål , samisk og et ikke-samisk språk , fortrinnvis norsk .
Ollu sámi mánát ožžot álggu rájis jo sámegiela eatnigiellan – ollu sámi mánát maid ožžot guokte eatnigiela , sámegiela ja ovtta eará giela , dávjjimusat dárogiela .
Noen foreldre behersker imidlertid ikke samisk og kan derfor ikke selv overføre samisk som morsmål til barna .
Muhtun vánhemat eai dattetge hálddaš sámegiela eaige dan geažil sáhte oahpahit mánáidasaset sámegiela eatnigiellan .
I revitaliseringen av de samiske språkene er språkarbeidet som gjøres i barnehagene og skolene spesielt viktige , jf. kapittel om erfaringer med språkrevitalisering i andre land .
Sámegielaid ealáskahttinbarggus lea dat giellabargu maid mánáidgárddit ja skuvllat dahket , erenoamáš dehálaš , gč. kapihttala Makkár vásáhusat leat giellaealáskahttimis eará riikkain .
Barnehager og skoler har en viktig oppgave i overføring av samisk språk i de tilfellene hvor foreldrene vil at barna skal bli samiskspråklige , men selv ikke kan snakke samisk .
Mánáidgárddiin ja skuvllain lea dehálaš bargun oahpahit sámegiela mánáide dain dáhpáhusain main vánhe- mat ieža eai máhte sámegiela , muhto háliidit ahte sin mánát galget šaddat sámegielalažžan .
Barnehagen er viktig for at barna skal kunne utvikle et godt samisk samhandlingsspråk .
Mánáidgárdi lea dehálaš go mánát galget oahppat sámegiela buori ovttasdoaibmangiellan .
I områder hvor samisk språk ikke er et samhandlingsspråk er det spesielt viktig å legge grunnlaget for barnas samiskspråklige utvikling gjennom barnehagen .
Dain guovlluin main sámegiella ii leat olbmuid ovttastallangiella , lea erenoamáš dehálaš bidjat vuođu máná sámegielalaš ovdáneapmái jo mánáidgárddis .
Det er derfor viktig at det legges til rette for å styrke tilbudet om samiske barnehager og kvalitet i barnehagen i nordsamiske , lulesamiske og sørsamiske områder samt i de større byene .
Danne lea dehálaš ahte dilálašvuođat láhččojuvvojit nu , ahte lea vejolaš buoridit sámi mánáidgárdefálaldagaid ja mánáidgárddiid sisdoalu davvisámi , julevsámi ja oarjilsámi guovlluin ja maiddái stuoribuš gávpogiinge .
Undervisning i og på samisk gjennom hele skoleløpet utvikler samiske barns kompetanse i samisk språk og vil gjøre dem forberedt på deltakelse i det samiske samfunnet som fullverdige språkbrukere .
Go mánát skuvlaáiggi miehtá ožžot oahpahusa sámegielas ja sámegillii , de dat buorida sin sámegiela máhtu , ja dat válmmašta sin searvat sámi servodahkii dievasgielalažžan .
Det er et mål å sikre tilbud om grunnopplæring i samisk for alle som har rett til det både i nord- , luleog sørsamiske områder .
Ulbmil lea sihkkarastit fálaldaga oažžut sámegiela vuođđooahpahusa sidjiide geain lea vuoigatvuohta dasa sihke davvisámi , julevsámi ja oarjilsámi guovlluin .
Opplæring skal være bygget på gode kvalitetsvurderinger .
Oahpahusa vuođus galget leat buorit válljodatárvvoštallamat .
Gode samiske læremidler er av stor betydning i denne sammenheng .
Buorit sámi oahpponeavvut mearkkašit ollu dán oktavuođas .
Kvalitet i undervisningen og god informasjon om tilbud om samiskopplæring , antas å ha god effekt på hvor mange som velger samisk gjennom hele skoleløpet .
Jáhkku lea ahte oahpahusa válljodat ja buorre diehtojuohkin sámegiela oahpahusfálaldagaid birra , váikkuhit dasa man olut válljejit sámegiela skuvlaáiggi miehtá .
For å sikre grunnlaget for rekruttering til utdanning til yrker hvor det er behov for samiskspråklig kompetanse , er det viktig at elever har gode tilbud om samiskopplæring gjennom hele skoleløpet .
Vai nanusmuvvá vuođđu oaččuhit olbmuid válljet dakkár fidnooahpu mas sámegielalaš máhttu dárbbašuvvo , de lea dehálaš ahte ohppiin leat sámegielas buorit oahpahallanfálaldagat skuvlaáiggi miehtá .
Ved å tilrettelegge for at foreldre og andre i barnets omgivelser får anledning til å tilegne seg samisk språk samtidig som barna lærer samisk i barnehage og skole , kan barnet støttes i sin språkopplæring .
Go dilálašvuođat láhččojuvvojit nu , ahte mánáid vánhemat ja earátge guđet leat mánáid birra , ožžot vejolašvuođa oahppat sámegiela seammás go mánát ieža oahpahallet sámegiela mánáidgárddis ja skuvllas , de mánná sáhttá oažžut doarjaga iežas giellaoahpahallamii .
Møtesteder i lokalsamfunnene og i byene der det er naturlig å snakke samisk vil også ha betydning for at samisk blir et naturlig samhandlingsspråk .
Go báikegottiin ja gávpogiin leat dakkár deaivvadanbáikkit main lea lunddolaš sámástit , de datge váikkuhit dasa ahte sámegiella sáhttá šaddat lunddolaš servvoštallangiellan .
Ungdom bør gjennom informasjon og kunnskap om muligheter som opplæring i samisk språk gir , stimuleres til å velge opplæring i samisk språk .
Nuorat berrejit diehtojuohkimiin ja dieđuiguin mat leat sidjiide addojuvvon sámegiela oahpahallanvejolašvuođaid birra , movttiiduvvat válljet sámegiela oahpu .
Videre er det viktig med gode og forutsigbare tilbud til høyere utdanning i nord- , lule- og sørsamisk .
Dasto lea dehálaš ahte leat buorit ja ovddalgihtii árvidahtti fálaldagat ohppiide , guđet vejolaččat háliidit váldit alit oahpu davvisámegielas , julevsámegielas ja oarjilsámegielas .
Samelovens § 3-8 slår fast at enhver har rett til opplæring i samisk .
Sámelaga § 3-8 nanne ahte juohkehaččas lea vuoigatvuohta beassat oahpahallat sámegiela .
Det er et mål å kunne tilby alle som ønsker det opplæring i samisk språk – nordsamisk , lulesamisk og eller sørsamisk .
Áigumuš lea addit buohkaide guđet dan háliidit , oáhpahusa sámegielas – jogo davvisámegielas , julevsámegielas dahje oarjilsámegielas .
Samiske barnehagetilbud Kommunenes ansvar for å sikre samiske barn et barnehagetilbud der de får styrket sitt språk og sin kultur , er presisert i barnehageloven § 8 : “ Kommunen har ansvaret for at barnehagetilbudet til samiske barn i samiske distrikt bygger på samisk språk og kultur .
Sámi mánáidgárdefálaldagat Gielddaid geatnegasvuohta sihkkarastit sámi mánáide dakkár mánáidgárdefálaldaga mainna sin giella ja sin kultuvra nanusmuvvá , boahtá čielgasit ovdan mánáidgárdelága paragráfas 8 : “ Gieldda ovddasvástádus lea atnit fuola das , ahte sámi guovlluin sámi mánáid vástesaš mánáidgárdefálaldaga vuođus leat sámi giella ja kultuvra .
I øvrige kommuner skal forholdene legges til rette for at samiske barn kan sikre og utvikle sitt språk og sin kultur . ”
Eará gielddain galget dilálašvuođat láhččojuvvot nu , ahte sámi mánát sáhttet sihkkarastit ja ovddidit iežaset giela ja kultuvrra . ”
Barnehagelovens § 2 understreker at barnehagen skal ta hensyn til samiske barns språk og kultur : “ I samiske barnehager er det en forutsetning at det finnes personale som kjenner samisk språk og kultur .
Mánáidgárdelága § 2 deattuha ahte mánáidgárdi galgá vuhtii váldit sámi mánáid giela ja kultuvrra : “ Sámi mánáidgárddiide lea dakkár eaktu , ahte dain galget leat bargit guđet dovdet sámi giela ja kultuvrra . ”
“ Det finnes i dag ulike samiske barnehager .
Odne leat iešguđetlágan sámi mánáidgárddit .
Mange barnehager bruker samisk som dagligspråk .
Máŋga mánáidgárddi geavahit sámegiela beaivválaš giellan .
Andre har både samisk og norsk som bruksspråk og noen igjen bare norsk .
Eará mánáidgárddiin leat sihke sámegiella ja dárogiella gulahallangielat , ja nuppiin fas dušše dárogiella .
Flere norske barnehager har egne samiske avdelinger .
Máŋgga dáža mánáidgárddis leat sierranas sámi ossodagat .
Det finnes også familiebarnehager med samiskavdeling / hjem .
Bearašmánáidgárdditge leat , main lea sámi ossodat / ruoktu .
Det at det er ulikt nivå på samiskkunnskapen hos barn i samme barnehage er en utfordring i arbeidet med å styrke samisk språk .
Dat , go ovttat mánáidgárddi mánáin lea erohus sámegiellamáhtus , lea stuorra hástalus go áigumuš lea nannet sámegiela .
Rammeplan for barnehagens innhold og oppgaver fastslår at “ ( . . )
Mánáidgárddi sisdoalu ja doaimmaid rápmaplána cealká ahte “ ( . . )
samiske barn trenger støtte til å bevare og utvikle sitt språk og sin kultur , uavhengig av hvor i landet de bor . ”
sámi mánát dárbbašit doarjuma vai nagadit seailluhit ja ovddidit gielaset ja kultuvrraset beroškeahttá das gos sii orrot riikkas . ”
Sametinget tildeler midler over Kunnskapsdepartementets budsjett til tilskudd til samiske barnehager ,
Hárvves mánás lea sámegiella ruovttugiellan . Muhtun mánát gullet sámegiela bearašlahtuin , omd. áhkus dahje ádjás .
utarbeidelse av pedagogisk materiell , språkopplæring og til informasjons- , utviklings- og veiledningsarbeid i samiske barnehager og barnehager med samiske barn .
Prošeaktabargi , guhte lea barggus golbma beaivvi vahkus , lea čalmmustahttán njálmmálaš sámegiela lávlumiin ja duhkoraddamiin , sierranas fáttáiguin , nugo
Sametinget deltar i samarbeidet med fylkesmennene på barnehageområdet .
Sámediggi bargá ovttasráđiid fylkkamánniiguin mánáidgárdesuorggis .
Sametinget har utarbeidet en strategisk plan for samiske barnehager 2008-2011 .
Sámediggi lea ráhkadan strategalaš plána sámi mánáidgárddiid várás áigodahkii 2008-2011 .
Sametinget vil i denne perioden foreta en evaluering av tilskuddet til samiske barnehager .
Sámedikki ulbmil lea oaččuhit sámi mánáidgárddiide dakkár jođiheami , mas sámi giella ja kultuvra leat guovddážis .
Fylkesmannen informerer om rettigheter og tilbud , blant annet barnehagetilbud for samiske barn . Kunnskapsdepartementet har det overordnede ansvar for utvikling av kvalitet og for styring og finansiering av barnehagesektoren .
Sámediggi danne áigu dán plánaáigodaga vuoruhit sámegiela , mánáid vuoigatvuođaid , guđege oasálaččaid ovttasbarggu , máhttobuorideami ja fierpmádathuksema , pedagogalaš ávdnasiid , rekruhttema ja diehtojuohkima ja rávvema .
Departementet tildeler midler til Sametinget på kap. 231 , post 50 .
Sámediggi áigu dán áigodaga árvvoštallat sámi mánáidgárddiid doarjagiid .
Departementet samarbeider med Sametinget om oppfølging av tiltak i regjeringens strategier for kompetanseutvikling og rekruttering i barnehagesektoren .
Fylkkamánni oktii heiveha ja bidjá johtui ovddidanbargguid gielddain ja mánáidgárddiin , ja lágida ovttasráđiid Sámedikkiin sámi mánáidgárdekonferánssaid .
kommuner og barnehageeiere om samiske barns rettigheter og om hvilke tilbud og støtteordninger som finnes .
Fylkkamánni juohká dieđuid vuoigatvuođaid ja fálaldagaid birra , ee. daid mánáidgárdefálaldagaid birra mat leat sámi mánáid várás .
MÁRKOMÁNÁK SAMISK BARNEHAGE er en privat barnehage i Skånland i Sør-Troms .
gárdumiin ja guollebivdduin , ja eará fáttáiguin main sámi giella ja kultuvra leat leamaš váldofáttát .
Barnehagen drives av Várdobáiki samisk senter .
Spealutge leat leamaš anus , main lea bálkkašanvuogádagat .
Barnehagen gir tilbud til barn fra Evenes , Skånland og Tjeldsund kommuner .
Mánát leat leamaš mielde sámegielalaš birrasis ja eará birrasiin , main deattuhit sámásteami .
Få av barna har samisk som hjemmespråk .
Mánáidgárddiid bargit leat oaidnán stuorra ovdáneami .
Noen av barna hører samisk fra familiemedlemmer , for eksempel besteforeldre .
Prošeavtta oktavuođas leat maid deattuhan sierrapedagogalaš máhtu bargiid guovttegielalašvuođa birra .
Det er behov for flere samisktalende ansatte for at samisk skal høres i det daglige .
Sámediggi ruhtadii dán golmmajahkásaš prošeavtta guhkesáiggi áŋgiruššama oassin .
En prosjektmedarbeider , til stede tre dager i uken , har fokusert på muntlig samisk gjennom sang og lek , forskjellige tema som rypefangst og fiske og andre tema hvor samisk språk og kultur har vært hovedtema .
Ulbmil lea ahte mánát galget sáhttit oažžut sámegiela oahpahusa vuosttasgiellan go sii álget skuvlii . Dál prošeaktaáigodaga maŋŋá lea mánáidgárdi álggahan prošeavtta ” Oahpat munnje sámegiela ovdalgo skuvla álgá ” .
Barna har vært med i samisktalende miljø og i andre omgivelser hvor samtale på samisk er i fokus .
Máhttodepartemeanttas lea bajimuš ovddasástádus mánáidgárdesuorggis válljodaga buorideamis , ja dan stivremis ja ruhtadeamis .
Personalet i barnehagen har sett stor framgang .
Departemeanta juolluda ruđaid Sámediggái kapihttalis 231 , poasttas 50 .
Gjennom prosjektet har det også vært satset på økt spesialpedagogisk kompetanse om tospråklighet blant personalet .
Departemeanta bargá ovttas Sámedikkiin daid ráđđehusa doaibmabijuid čuovvoleamis mat leat ráđđehusa strategiijain mat galget buoridit máhtu ja rekruhttema mánáidgárdesuorgái .
Tiltak 1 .
Doaibmabidju 1 .
Informasjon om rettigheter og tilbud til samiske barn : Det bør gis bedre informasjon om barnehagetilbud for samiske barn , både for barn i samiske barnehager men også for samiske barn i norske barnehager . Kunnskapsdepartementet skal i samarbeid med Sametinget informere foreldre ,
Diehtojuohkin mánáidgárdefálaldagaid ásaheami birra sámi mánáid várás Diehtojuohkin vuoigatvuođaid ja fálaldagaid birra sámi mánáid várás : Buoret dieđut berrejit addojuvvot daid mánáidgárdefálaldagaid birra mat leat sámi mánáid várás , sihke daid mánáid várás guđet leat sámi mánáidgárddiin , ja daid várás guđet leat dáža mánáidgárddiin .
Informasjon til alle kommuner : Sametinget vil utarbeide en veileder angående særskilt tilskudd til samiske barnehager , herunder informasjon angående tilbud til norske barn i samiske barnehager .
Diehtojuohkin gielddaide : Sámediggi áigu ráhkadit láidestusgihppaga sámi mánáidgárddiid vástesaš sierra doarjagiid birra , ja das galget maid leat dieđut das makkár doarjagat leat dárogielalaš mánáide guđet leat sámi mánáidgárddiin .
Departementet skal stå for distribusjon av veilederen .
Departemeanta galgá juohkit gihppaga .
Departement , fylkesmenn og Sametinget har et felles ansvar for å oppfordre kommuner og barnehageeiere til etablering av barnehagetilbud for samiske barn .
Departemeanttas , fylkkamánniin ja Sámedikkis lea oktasaš ovddasvástádus ávžžuhit gielddaid ja mánáidgárdeeaiggádiid ásahit mánáidgárdefálaldagaid sámi mánáide .
Ansvar : Kunnskapsdepartementet og Sametinget Tidsperspektiv : 2009
Ovddasvástádus : Máhttodepartemeanta ja Sámediggi Áigodat : 2009
Tiltak 2 .
Doaibmabidju 2 .
Kompetanseutvikling med fokus på språk Det er en stor utfordring å rekruttere barnehagepersonale med samiskspråklig kompetanse .
Máhttobuorideapmi mii čalmmustahttá giela Stuorra hástalus lea gávdnat sámegielalaš mánáidgárdebargiid . Máhttodepartemeanta lea
Kunnskapsdepartementet har utarbeidet en egen Strategi for rekruttering av førskolelærere til barnehagen 2007-2011 , med årlige tiltaksplaner .
ráhkadan sierra Strategiija mo gávdnat ovdaskuvlaoahpaheddjiid mánáidgárdái 2007-2011 , mas leat jahkásaš doaibmabidjoplánat .
I strategien understrekes at “ i barnehager med samiske barn er det behov for personale med samiskspråklig kompetanse ” .
Strategiijas deattuhuvvo ahte “ mánáidgárddiin main leat sámi mánát , dárbbašuvvojit bargit geain lea sámegielalaš máhttu ” .
Også St.meld. nr. 23 ( 2007-2008 ) Språk bygger broer understreker behovet for at det i samiske barnehager og barnehager med samiske barn er personale som kjenner samisk språk og kultur .
Maiddái St. dieđáhus nr. 23 ( 2007-2008 ) Giella hukse šalddiid deattuha dárbbašlažžan ahte sámi mánáidgárddiin ja mánáidgárddiin main leat sámi mánát , leat bargit guđet dovdet sámi giela ja kultuvrra .
Kunnskapsdepartementet vil styrke innsatsen for å rekruttere flere førskolelærere til barnehagene , herunder samiskspråklige førskolelærere , jf. tiltak i St. meld. nr. 23 .
Máhttodepartemeanta áigu álššaleappot geahččalit gávdnat eanet ovdaskuvlaoahpaheddjiid mánáidgárddiide , daid mielde maid sámegielalaš ovdaskuvlaoahpaheddjiid , gč. doaibmabijuid mat leat St. dieđáhusas nr. 23 .
Kunnskapsdepartementet har iverksatt en egen kompetansestrategi Kompetanse i barnehagen strategi for kompetanseutvikling i barnehagesektoren 2007-2010 .
Máhttodepartemeanta lea álggahan sierra máhttostrategiija , ja dan namma lea Máhttu mánáidgárddis – strategiija mo buoridit máhtu mánáidgárdesuorggis 2007-2010 .
Strategien har språkmiljø og språkstimulering som en av fire prioriterte områder , og i den forbindelse er det understreket at “ samiske barn må få støtte til å bevare sitt språk . ”
Giellabiras ja giellamovttiidahttin lea okta njealji vuoruhuvvon suorggis mat leat strategiijas . Deattuhuvvon lea ahte “ sámi mánát fertejit oažžut veahki seailluhit gielaset ” .
Kunnskapsdepartementet har for satsingsperioden 2007-2010 avsatt midler til kompetansetiltak .
Máhttodepartemeanta lea ángiruššanáigodahkii 2007-2010 várren ruđaid máhttobuoridandoaibmabijuide .
Barnehageeier kan søke om statlige kompetansemidler via kommunene .
Mánáidgárdeeaiggát sáhttá ohcat stáhtalaš máhttobuoridanruđaid gielddaid bokte .
Det er viktig at kommuner og private barnehageeiere stimulerer samiske barnehager og barnehager med
Dehálaš lea ahte gielddat ja bođolaš mánáidgárdeeaiggádat movttiidahttet sámi mánáidgárddiid ja mánáidgárddiid máin leat sámi mánát , ohcat dakkár ruđaid .
Kunnskapsdepartementet vil avsette midler til utvikling av språkkompetansen hos personalet i samiske barnehager og i barnehager med samiske barn .
Máhttodepartemeanta áigu bidjat ruđaid daid bargiid giellamáhtu buorideapmái , guđet leat sámi mánáidgárddiin ja mánáidgárddiin main leat sámi mánát .
Departementet vil i samarbeid med Sametinget konkretisere tiltak .
Departemeanta áigu ovttasráđiid Sámedikkiin čilget doaibmabijuid dárkileappot .
For å kunne gi barn god språkopplæring i barnehagen forutsettes det at ansatte i samiske barnehager behersker samisk og bruker språket aktivt i hverdagen .
Vai sámi mánáidgárddit sáhttet addit buori giellaoahpu , de lea eaktu ahte mánáidgárdebargit máhttet sámegiela ja geavahit dan viššalit .
Språket er kulturbærer og helt sentralt i videreføring av samiske verdier og kunnskap .
Giella lea kulturcaggi ja áibbas guovdilis reaidu sámi árvvuid ja máhtuid seailluheamis .
Barnehageeiere må aktivt søke etter samisktalende personale når det utlyses stillinger i barnehagene .
Mánáidgárdeeaiggádat fertejit aktiivvalaččat geahččalit háhkat sámegielalaš bargiid go almmuhit mánáidgárdevirggiid .
Det er særlig viktig at personalet har gode kunnskaper om de ulike tradisjonelle aktivitetene og kan lære bort de ord og begrep som er naturlig i de forskjellige situasjoner .
Erenoamáš dehálaš lea ahte bargiin leat buorit dieđut ja buorre máhttu sierranas árbevirolaš doaimmaid birra , ja ahte sáhttet oahpahit nuorabuidda sániid ja doahpagiid mat leat lunddolaččat dihtolágan dilálašvuođaide .
Dersom barnehagepersonalet mangler kompetanse , bør barnehagen vurdere å innhente ressurser utenfra .
Jos bargiin lea váillálaš máhttu , de mánáidgárdi berre árvvoštallat geavahit olggobealde máhtolaš olbmuid .
Det er også nødvendig at barnehagen er bevisst på og har klare mål om hvordan man jobber i forhold til vitalisering og revitalisering av det samiske språket .
Dárbu lea maid ahte mánáidgárdi lea diđolaš sámegiela ealáskahttimis , ja ahte das lea čielga ulbmil dasa , mo áigu bargat sámegiela ealáskahttimiin .
Hvilke metoder som tas i bruk , er blant annet avhengig av lokale forhold , språksituasjonen i området mv. .
Vuogit mat váldojuvvojit atnui , sorjájit ee. báikkálaš dilálašvuođain ja guovllu gielladilis .
Det er nødvendig at barnehagene foretar jevnlig evaluering av egen praksis på samisk språkopplæring .
Dárbu lea ahte mánáidgárddit jeavddalaččat árvvoštallet iežaset vugiid oahpahit sámegiela .
Barnehagene bør synliggjøre samisk språk , både når det gjelder egne dokumenter og skilting . Tospråklighet handler om å mestre begge språk så godt som mulig .
Mánáidgárddit berrejit oidnosii buktit sámegiela , sihke iežaset dokumeanttaiguin ja galbbaiguin Guovttegielalašvuođas lea sáhka das , ahte olmmoš hálddaša guokte giela seamma bures .
I tospråklige barnehager / avdelinger hvor det brukes både samisk og norsk , må personalet ta i bruk en rekke strategier , metoder og prinsipper for å bidra til å utvikle en tospråklig bevissthet hos samiske tospråklige barn , slik at de ikke alltid velger bort samisk som kommunikasjonsspråk dersom det er norsktalende eller norsk-samisktalende til stede 11.
Guovttegielalaš mánáidgárddiin , / ossodagain main lea sihke sámegiella ja dárogiella , bargit fertejit geavahit arvat strategiijaid , vugiid ja vuođđojurdagiid , vai mánáin ovdána guovttegielalašvuođa diđolašvuohta , ja amaset álo garvit sámegiela gulahallangiellan go leat dárogielalaš olmmoš dahje dáro-sámegielalaš olmmoš das . 11 Sámegiela oahpaheami várás sámi mánáidgárddiin ja mánáidgárddiin main leat sámi mánát , lea dárbu bargat ovddidemiin ja ráhkadit ovddidanmálliid .
Øzerk : / Juuso 1999 : Pedagogisk idébok for tospråklige barnehager , s 27 . 11
11 Øzerk : / Juuso 1999 : Pedagogisk idébok for tospråklige barnehager , s 27 .
barn i kontantstøttealder .
Gihpa galgá jorgaluvvot sámegillii .
Departementet vil få oversatt materiellet til nordsamisk , deretter vurderes oversettelse til lule- og sørsamisk .
Máhttodepartemeanta áigu maid jorgalahttit mánáidgárddi sisdoalu ja doaimmaid rápmaplána julevsámegillii ja oarjilsámegillii .
Ansvarlig : Kunnskapsdepartementet , i samarbeid med Sametinget og aktuelle fylkesmenn .
Lassin departemeanta áigu ráhkadahttit jietnafiilla davvisámegillii jorgaluvvon rápmaplánas .
Kunnskapsdepartementet vil legge til rette for informasjons- og erfaringsspredning om gode språkutviklingstiltak ( herunder ulike språkbadprosjekt ) på departementets egne nettsider , gjennom nyhetsbrev og andre egnede kanaler for å spre informasjon til kommuner og barnehager .
Departemeanta áigu maid árvvoštallat nu dahkat maid julevsámegiela ja oarjilsámegiela várás . Sámediggi lea ovttasráđiid Máhttodepartemeanttain válmmašteamen láidestusgihppaga mii čujuha man guvlui mánáidgárddiid sisdoallu galgá doalvut sámegiela ja sámi kultuvrra .
Samarbeid og sammenheng mellom barnehage og skole er av stor betydning for at samiske barn skal få oppleve kontinuitet i språkutviklingen .
Stuorra mearkkašupmi lea das go mánáidgárdi ja skuvla barget ovttasráđiid vai sámi mánát sáhttet vásihit bissovašvuođa giellaovdáneamis .
Kunnskapsdepartementet vil få oversatt veilederen “ Fra eldst til yngst .
Máhttodepartemeanta áigu jorgalahttit davvisámegillii láidestusgihppaga “ Fra eldst til yngst .
Samarbeid og sammenheng mellom barnehage og skole ” til nordsamisk , deretter vurderes oversettelse til lule- og sørsamisk .
Samarbeid og sammenheng mellom barnehage og skole ” . Dasto árvvoštallojuvvo galgágo dat jorgalahttojuvvot julevsámegillii ja oarjilsámegillii .
Veilederen vil kunne være et viktig verktøy i arbeidet for å sikre at samiske barn og deres foreldre opplever en god overgang mellom de to institusjonene .
Láidestusgihpa šaddá leat dehálaš reaidu bargui mii galgá sihkkarastit ahte sámi mánát ja sin vánhemat vásihit buori sirdáseami dan guovtti ásahusa gaskka .
Kunnskapsdepartementet skal utarbeide veiledningsmateriell om språkstimulering til foreldre med
Dasto árvvoštallojuvvo galgágo jorgaluvvot julevsámegillii ja oarjilsámegillii .
Ansvarlig : Kunnskapsdepartementet Tidsperspektiv : 2009 og 2010
Ovddasvástádus : Máhttodepartemeanta Áigodat : 2009 ja 2010
Grunnopplæringstilbudet i og på samisk Kunnskapsdepartementet skal sørge for at lovgivningen og praktiseringen av grunnopplæringstilbudet er innenfor folkerettslige rammer , og aktivt ta stilling til de juridiske og politiske forpliktelsene Norge har påtatt seg gjennom ILO-konvensjon nr. 169 og FNerklæringen om urfolks rettigheter i rettsanvendelsen .
Vuođđooahppofálaldat sámegielas ja sámegillii Máhttodepartemeanta galgá fuolahit ahte lágat ja vuođđooahppofálaldaga čađaheapmi bissu álbmotrievttálaš rámaid siskkobealde , ja aktiivvalaččat gozihit láhkageavaheamis daid juridihkalaš ja politihkalaš geatnegasvuođaid maid Norga lea váldán badjelasas dohkkehettiinis ILO-soahpamuša nr. 169 ja ON-julggaštusa álgoálbmogiid vuoigatvuođaid birra .
Det er opplæringsloven som regulerer opplæringen i grunnskolen og i den videregående skolen .
Oahpahusláhka dat mearrida vuođđoskuvlla ja joatkkaskuvlla oahpahusa .
Opplæringsloven § 6-2 gjør et skille på grunnskolenivå mellom områder som er innenfor forvaltningsområdet for samisk språk og utenfor .
Oahpahuslága § 6-2 earuha vuođđoskuvladásis surggiid mat gullet sámegiela hálddašanguovllu siskkobeallái , ja surggiid mat gullet olggobeallái .
Innenfor forvaltningsområdet har alle i grunnskolealder rett til opplæring i og på samisk .
Hálddašanguovllu siskkobealde buohkain guđet leat vuođđoskuvlaagis , lea vuoigatvuohta oažžut oahpahusa sámegielas ja sámegillii .
For områder som er utenfor forvaltningsområdet for samisk språk har samer i grunnskolealder rett til opplæring i samisk .
Dain guovlluin mat leat sámegiela hálddašanguovllu olggobealde , vuođđoskuvlla ahkásaš sámiin lea vuoigatvuohta oažžut oahpahusa sámegielas .
I de tilfeller hvor det ikke kan gis undervisning med lærer til stede i klasserommet , åpner lovgivningen for at ” alternative former for slik opplæring . ”
Dain dáhpáhusain main ii leat vejolaš addit oahpahusa skuvlalanjas oahpaheaddji bokte , lágat rahpet vejolažžan ” molssaeavttot oahpahanvugiid geavahit ” .
Dette vil i praksis for eksempel bety fjernundervisning .
Geavadis dat mearkkaša omd. gáiddosoahpahusa .
Opplæringsloven § 6-3 har bestemmelser om samisk videregående opplæring .
Oahpahuslága paragráfas 6-3 leat mearrádusat sámi joatkkaoahpahusa birra .
Her heter det at ” samar i vidaregåande opplæring har rett til opplæring i samisk . ”
Das celkojuvvo ahte ” sámiin guđet leat joatkkaoahpahusas , lea vuoigatvuohta oažžut oahpahusa sámegielas ” .
Utover dette hjemler bestemmelsen at ” visse skolar skal tilby opplæring i eller på samisk eller i særskilde samiske fag i den vidaregåande opplæringa innanfor visse kurs eller for visse grupper .
Lassin dasa mearrádus cealká ahte ” dihto skuvllat galget fállat oahpahusa sámegielas dahje sámegillii , dahje erenoamáš sámefágain mat joatkkaoahpahusas gullet dihto kurssaide dahje dihto joavkkuide .
Fylkeskommunen kan også elles tilby slik opplæring . ”
Fylkkasuohkan sáhttá muđuidge fállat dakkár oahpahusa ” .
Ansvaret for samisk opplæring er delt mellom mange aktører : • Kommuner / fylkeskommuner har bl.a. ansvar for planlegging , tilrettelegging og gjennomføring av barnehagetilbud og grunnopplæring .
Ovddasvástádus sámegiela oahpahusas lea juhkkojuvvon máŋgga eiseváldái : • Gielddain / fylkkagielddain lea ee. ovddasvástádus mánáidgárdefálaldagaid ja vuođđooahpahusa plánemis , lágideamis ja čađaheamis .
• Fylkesmennene har bl.a. ansvar for tilsyn og lovlighetskontroll , klagesaker , informasjon og veiledning , for å følge opp og implementere lover og regelverk , samt koordinere og tildele tilskudd .
• Fylkkamánniin lea ee. ovddasvástádus bearráigeahčus ja lobálašvuođagoziheamis , váiddaáššiin , diehtojuohkimis ja bagadallamis , lágaid ja njuolggadusaid čuovvoleamis ja fámuiduhttimis , ja doarjagiid oktii ordnet ja juogadit .
Mye av arbeidet skjer i samarbeid med Sametinget .
Ollu dán barggus čađahuvvo ovttasráđiid Sámedikkiin .
• Kunnskapsdepartementet har bl.a. ansvar for å utarbeide lover og fastsette forskrifter , omfangsog ressursplaner i samisk språk og andre særskilte læreplaner , fag- og timefordeling , for overordnet informasjon på feltet og for konsultasjoner med Sametinget .
• Máhttodepartemeanttas lea ee. ovddasvástádussan ráhkadit lágaid ja mearridit láhkaásahusaid , ráhkadit sámegiela viidodat- ja resursaplánaid ja earáge sierra oahppoplánaid , mearridit fága- ja diibmojuogu , ja leat suorggis bajimuš dieđiheaddji ja čađahit konsultašuvnnaid Sámedikkiin .
Sametinget fastsetter læreplaner i samisk språk for grunnskolen og den videregående opplæringa og læreplanar for særskilte samiske fag i den videregående opplæringa , og Sametinget gir også forskrifter om innholdet i nasjonale læreplaner etter § 2-3 og § 3-4 , som gir pålegg om opplæring om den samiske folkegruppa , språket , kulturen og samfunnslivet jf. opplæringsloven § 6-4 .
Sámediggi mearrida sámegiela oahppoplánaid vuođđoskuvlii ja joatkkaskuvlla oahpahussii , ja oahppoplánaid joatkkaoahpahusa erenoamáš sámi fágaide , ja Sámediggi ráhkada maid láhkaásahusaid riikkalaš oahppoplánaid sisdollui § 2-3 ja § 3-4 vuođul , main leat gohččosat das , ahte galgá oahpahuvvot sámi álbmotjoavkku , giela , kultuvrra ja servodateallima birra , gč. oahpahuslága § 6-4 .
Sametinget foretar egne prioriteringer , og utarbeider og iverksetter tiltak på bakgrunn av egen politikk innenfor sektoren .
Sámediggi lea ovttadássásaš ráđđádallanoasálaš stáhtalaš eiseválddiiguin , ja goappašat bealit leat geatnegasat gávdnat ovttamielalaš čovdosiid .
Sametinget er likeverdig konsultasjonspart med statlige myndigheter og begge parter er forpliktet til å søke omforente løsninger . Elevene med individuell rett til opplæring i samisk ,
Oahppit geain lea oktagaslaš vuoigatvuohta oažžut oahpahusa sámegielas , sáhttet vuođđoskuvla- ja joatkkaskuvlaoahpahusas válljet čuovvovaš njeallje kombinašuvnna dárogiela ja sámegiela oahppoplánain :
kan på grunnskole - og videregående opplæring velge mellom følgende 4 kombinasjoner av læreplaner i norsk og samisk : SAMISK
Skuvllaide ja skuvlaeaiggádiidda lea stuorra hástalus plánet ja organiseret oahpahusa dárogielas ja sámegielas , erenoamážit skuvllain mat leat sámegiela hálddašanguovllu olggobealde .
NORSK
DÁROGILLII
Læreplan i samisk som førstespråksamisk 1
Oahppoplána sámegielas vuosttasgiellan – sámegiella 1
Læreplan i norsk for elever med samisk som førstespråk
Oahppiin lea vuoigatvuohta beassat oahpahusas ja árvvoštallamis dárogielas oalgegiellan
Læreplan i To førstespråk .
Oahppoplána dárogielas ( riikkalaš )
norsk ( nasjonal ) Elevene har rett til fritak for opplæring og vurdering i norsk sidemål
Oahppiin lea vuoigatvuohta beassat oahpahusas ja árvvoštallamis dárogielas oalgegiellan
Læreplan i samisk som andrespråksamisk 2 Nivå 1-10
Oahppoplána sámegielas nubbegiellan – sámegiella 2 Dásit 1-10
Læreplan i Elevene har norsk ( nasjonal ) rett til fritak for opplæring og vurdering i norsk sidemål
Oahppoplána dárogielas ( riikkalaš ) Oahppiin lea vuoigatvuohta beassat oahpahusas ja árvvoštallamis dárogielas oalgegiellan
Læreplan i samisk som andrespråksamisk 3 Nivå 1- 7
Oahppoplána sámegielas nubbegiellan – sámegiella 3 Dásit 1- 7
Elevene har rett til fritak for opplæring og vurdering i norsk sidemål
Oahppiin lea vuoigatvuohta beassat oahpahusas ja árvvoštallamis dárogielas oalgegiellan
For elever som har samisk som første- eller andrespråk er det ikke obligatorisk med fremmedspråk / språklig fordypning i grunnskolen og fremmedspråk på videregående opplæring , men de har krav på å få slik opplæring dersom de ønsker det .
« Samiske tall forteller 1 – komentejuvvon statistihkka jagi 2008 » maid Sámi statistihka fágalaš guorahallanjoavku lea ráhkadan , muitaluvvo ahte sámegiela ohppiid lohku lea njiedjan nubbegiellafágas ja ahte livččii sivva divaštallat erenoamážit nubbegiellafága eavttuid .
Elever som får opplæring i samisk etter Læreplan i fremmedspråk , er ikke fritatt fra opplæring og vurdering i norsk sidemål .
Dakkár divaštallamis lea dárbu geahčadit ohppiid ollislaš bargonoađi ja skuvlla ja oahpaheddjiid eavttuid heivehit oahpahusa daidda ohppiide .
språk og formål i læreplan i norsk for elever med samisk som førstespråk . Planlegging og organisering av opplæring i norsk og samisk er utfordrende for skoler og skoleeiere , spesielt for skoler utenfor forvaltningsområdet for samisk språk .
Eavttut maid lea dárbu divaštallat ja árvvoštallat , leat ee. • oahppoplána ja diibmolohku dárogielas ( vuosttasgiellan ) daidda ohppiide geain lea sámegiella nubbegiellan • oahpahusa organiseren ja plánen • sámegiela oahpaheami ruhtadeapmi • oahpaheddjiid veahkkeneavvut ( láidestagat jna. )
Det skal skje i henhold til fastsatt timetall og fastsatte læreplaner , samtidig som retten til tilpasset opplæring , jf. opplæringsloven § 1-3 , skal ivaretas .
Dat oahppit geain sámegiella lea vuosttasgiella dahje nubbegiella , eai leat geatnegasat válljet vierisgiela / gielalaš čiekŋudeami vuođđoskuvllas ja vierisgiela joatkkaskuvlla oahpahusas , muhto sis lea vuoigatvuohta oažžut dakkár oahpahusa jos sihtet dan .
Planlegging og tilpassing av opplæring i samisk er utfordrende for lærere .
Skuvlaeaiggát sáhttá maid fállat oahpahusa sámegielas vierisgiela oahppoplána mielde .
I en slik diskusjon må man se på elevenes totale arbeidsbyrde og skolenes og lærernes vilkår for å tilpasse opplæringen til elevene .
Dárogiela ja sámegiela oahpahusa ferte geahčadit ovttas dainnago dárogiellafága “ addá ” diimmuid sámegiellafágii .