pere/sami_parallel huggingface dataset:
Statsminister Jens Stoltenberg og påtroppende olje- og energiminister Ola Borten Moe på Slottsplassen ( Foto : Statsministerens kontor ) .
Stáhtaministtar Jens Stoltenberg ja áiddonammaduvvon oljo- ja energiijaministtar Ola Borten Moe Šloahta olggobealde .
Regjeringen er utgått fra Arbeiderpartiet ( Ap . )
( Govven : Stáhtaministtar kantuvra ) Bargiidbellodat ( Bb . )
, Sosialistisk Venstreparti ( SV ) og Senterpartiet ( Sp ) .
, Sosialisttalaš Gurutbellodat ( SGb ) ja Guovddášbellodat ( Gb ) leat vuođđudan ráđđehusa .
Regjeringslisten ser nå slik ut :
Ráđđehuslistu lea dál ná :
Statsminister Jens Stoltenberg ( Ap . )
Stáhtaministtar Jens Stoltenberg ( Bb . )
Statsråd og sjef for Kunnskapsdepartementet ( kunnskapsminister ) Kristin Halvorsen ( SV )
Máhttodepartemeantta stáhtaráđđi ja njunuš ( máhttoministtar ) Kristin Halvorsen ( SGb )
Statsråd og sjef for Kommunal- og regionaldepartementet ( kommunal- og regionalminister ) Liv Signe Navarsete ( Sp )
Gielda- ja guovlodepartemeantta stáhtaráđđi ja njunuš ( gielda- ja guovloministtar ) Liv Signe Navarsete ( SGb )
Utenriksminister Jonas Gahr Støre ( Ap . )
Olgoriikaministtar Jonas Gahr Støre ( Bb . )
Statsråd og sjef for Forsvarsdepartementet ( forsvarsminister ) - også sjef for Justis- og politidepartementet ( justisminister ) 1. januar 2011-31. mars 2011 Grete Faremo ( Ap . )
Suodjalusdepartemeantta stáhtaráđđi ja njunuš ( suodjalusministtar ) - maiddái Justiisa- ja politiijadepartemeantta njunuš ( justiisaministtar ) ođđajagimánu 1.b.2011 rájes njukčamánu 31.b.2011 rádjái Grete Faremo ( Bb . )
Statsråd og sjef for Finansdepartementet ( finansminister ) Sigbjørn Johnsen ( Ap . )
Ruhtadandepartemeantta stáhtaráđđi ja njunuš ( ruhtadanministtar ) Sigbjørn Johnsen ( Bb . )
Statsråd og sjef for Nærings- og handelsdepartementet ( nærings- og handelsminister ) Trond Giske ( Ap . )
Ealáhus- ja gávpedepartemeantta stáhtaráđđi ja njunuš ( ealáhus- ja gávpeministtar ) Trond Giske ( Bb . )
Statsråd og sjef for Samferdselsdepartementet ( samferdselsminister ) Magnhild Meltveit Kleppa ( Sp )
Johtalusdepartemeantta stáhtaráđđi ja njunuš ( johtalusministtar ) Magnhild Meltveit Kleppa ( SGb )
Statsråd og sjef for Helse- og omsorgsdepartementet ( helse- og omsorgsminister ) Anne-Grete Strøm-Erichsen ( Ap . )
Dearvvašvuođa- ja fuolahusdepartemeantta stáhtaráđđi ja njunuš ( dearvvašvuođa- ja fuolahusministtar ) Anne-Grete Strøm-Erichsen ( Bb . )
Statsråd og sjef for Miljøverndepartementet og for utviklingssaker i Utenriksdepartementet ( miljø- og utviklingsminister ) Erik Solheim ( SV )
Birasgáhttendepartemeantta ja Olgoriikadepartemeantta ovddidanáššiid stáhtaráđđi ja njunuš ( biras- ja ovddidanministtar ) Erik Solheim ( SGb )
Statsråd og sjef for Justis- og politidepartementet ( justisminister ) Knut Storberget ( Ap ) - permisjon 1. januar 2011-31. mars 2011
Justiisa- ja politiijadepartemeantta stáhtaráđđi ja njunuš ( justiisaministtar ) Knut Storberget ( Bb ) – virgelohpi ođđajagimánu 1.b.2011 rájes njukčamánu 31. b. 2011 rádjái
Statsråd ved Statsministerens kontor Karl Eirik Schjøtt-Pedersen ( Ap . )
Stáhtaministara kantuvrra stáhtaráđđi Karl Eirik Schjøtt-Pedersen ( Bb . )
Statsråd og sjef for forsknings- og høyere utdanningssaker i Kunnskapsdepartementet ( forsknings- og høyere utdanningsminister ) - også sjef for Barne- , likestillings- og inkluderingsdepartementet ( barne- , likestillings- og inkluderingsminister ) 29. november 2010-20. mars 2011 Tora Aasland ( SV )
Máhttodepartemeantta stáhtaráđđi ja njunuš gean ovddasvástádus lea dutkan ja alitoahppu ( dutkan- ja alitoahppoministtar ) - maiddái Mánáid- , dásseárvo- ja searvadahttindepartemeantta njunuš ( mánáid- dásseárvo- ja searvadahttinministtar ) skábmamánu 29.b.2011 rájes njukčamánu 20. b. 2011 rádjái Tora Aasland ( SGb )
Statsråd og sjef for Kulturdepartementet ( kulturminister ) Anniken Huitfeldt ( Ap . )
Kulturdepartemeantta stáhtaráđđi ja njunuš ( kulturministtar ) Anniken Huitfeldt ( Bb . )
Statsråd og sjef for Landbruks- og matdepartemen tet ( landbruks- og matminister ) Lars Peder Brekk ( Sp )
Eanandoallo- ja biebmodepartemeantta stáhtaráđđi ja njunuš ( eanandoallo- ja biebmoministtar ) Lars Peder Brekk ( Gb )
Statsråd og sjef for Fornyings- , administrasjons- og kirkedepartementet ( fornyings- , administrasjons- og kirkeminister ) - også nordisk samarbeidsminister Rigmor Aasrud ( Ap . )
Ođasmahttin- , hálddahus- ja girkodepartemeantta stáhtaráđđi ja njunuš ( ođasmahttin- , hálddahus- ja girkoministtar ) - maiddái davviriikkalaš ovttasbargoministtar Rigmor Aasrud ( Bb . )
Statsråd og sjef for Arbeidsdepartementet ( arbeidsminister ) Hanne Bjurstrøm ( Ap . )
Bargodepartemeantta stáhtaráđđi ja njunuš ( bargoministtar ) Hanne Bjurstrøm ( Bb . )
Statsråd og sjef for Fiskeri- og kystdepartementet ( fiskeri- og kystminister ) Lisbeth Berg-Hansen ( Ap . )
Guolástus- ja riddodepartemeantta stáhtaráđđi ja njunuš ( guolástus- ja riddoministtar ) Lisbeth Berg-Hansen ( Bb . )
Statsråd og sjef for Barne- , likestillings- og inkluderingsdepartementet ( barne- , likestillings- og inkluderingsminister ) Audun Lysbakken ( SV ) - permisjon 29. november 2010-20. mars 2011
Mánáid- , dásseárvo- ja searvadahttindepartemeantta stáhtaráđđi ja njunuš ( mánáid- , dásseárvo- ja searvadahttinministtar ) Audun Lysbakken ( SGb ) – virgelohpi skábmamánu 29.b.2010 rájes njukčamánu 20.b.2011 rádjái
Statsråd og sjef for Olje- og energidepartementet ( olje- og energiminister ) Ola Borten Moe ( Sp )
Oljo- ja energiijadepartemeantta stáhtaráđđi ja njunuš ( oljo- ja energiijaministtar ) Ola Borten Moe ( SGb )
Endringer i psykisk helsevernloven – styrking av sikkerheten
Psyhkalaš dearvvašvuođasuddjenláhka rievdaduvvo – sihkkarvuohta nannejuvvo
Regjeringens forslag til endringer i psykisk helsevernloven vil styrke sikkerheten rundt en liten gruppe særlig farlige pasienter .
Ráđđehus árvala rievdadit psykalaš dearvvašvuođasuddjenlága nannet sihkkarvuođa smávva ovttadagain gos leat erenoamáš váralaš divššohasat .
Forslaget innebærer nye sikkerhetsbestemmelser i regionale sikkerhetsavdelinger og hjemmel for å etablere en enhet med et særlig høyt sikkerhetsnivå .
Árvalus sisttisdoallá ođđa sihkkarvuođamearrádusaid guovlulaš sihkkarvuođaossodagaid várás , ja láhkavuođu ásahit erenoamáš bures sihkkarastojuvvon ovttadaga .
- Dagens lov skiller ikke mellom ulike sikkerhetsnivå .
- Dálá láhka ii earut iešguđetlágan sihkkarvuođadásiid .
Dette innebærer en for stor risiko for rømning , gisseltaking og alvorlig voldsutøvelse mot pasienter og personell i helseinstitusjoner hvor særlige farlige pasienter oppholder seg .
Dát mearkkaša stuorra gárgádusvára , gisselduogušteami ja duođalaš veahkaválddálašvuođa divššohasaid ja bargiid ektui daid dearvvašvuođaásahusain gos erenoamáš váralaš divššohasat leat divššus .
Disse svakhetene ønsker regjeringen å rette opp .
Dáid váilivuođaid háliida ráđđehus dál njulget .
Forslaget gjelder kun sikkerhetsnivået og endrer ikke lovverket hva angår om eller hvor lenge en domfelt skal være på dom til tvungent psykisk helsevern , sier helse- og omsorgsminister Anne-Grete Strøm-Erichsen .
Árvalus lea dušše sihkkarvuođa birra ja ii ge rievdat lága mii guoskkaha jos dahje man guhká dubmejuvvon olmmoš galgá dubmejuvvot bákkolaš psykalaš dearvvašvuođasuddjemii , cealká dearvvašvuođa- ja fuolahusministtar Anne-Grete Strøm-Erichsen .
Dagens regelverk gir ikke god nok adgang til å undersøke om særlig farlige pasienter innfører farlige gjenstander som kniver , barberblad og skytevåpen inn i de regionale sikkerhetsavdelingene .
Otná lágaid ektui ii beasa iskat buktet go erenoamáš váralaš divššohasat váralaš biergasiid nugo niibbiid , ráhkenbláđiid ja bissuid guovlulaš sihkkarvuođaossodagaide .
Det er heller ikke adgang til å visitere besøkende eller kreve vandelsattest av personell .
Maiddái ii leat lohpi iskkadit gallededdjiid ja iige bargiin gáibidit eallingearddi duođaštusa .
Disse svakhetene har vært påpekt av fagmiljøene , også før 22. juli 2011 .
Fágabirrasat leat cuiggodan dáid váilivuođaid , maiddái ovdal suoidnemánu 21 .
Det foreslås også en ny hjemmel for å etablere en enhet med særlig høyt sikkerhetsnivå med særlige sikkerhetsbestemmelser .
Árvaluvvo maid láhkavuođđu ásahit ovttadaga gos lea erenoamáš čavga sihkkarvuohta sierra sihkkarvuođamearrádusaiguin .
Enheten skal være underlagt en av de regionale sikkerhetsavdelingene og må oppfylle kravene som stilles til helseinstitusjon .
Ovttadat galgá muhtun guovlulaš sihkkarvuođaossodaga vuollásaš ja deavdit dearvvašvuođaásahusaid gustovaš gáibádusaid .
Det er ikke bestemt om og hvor en slik enhet eventuelt skal lokaliseres , men det åpnes for at den kan etableres innenfor murene til et fengsel .
Ii leat vuos mearriduvvon galgá go ja gosa dát ovttadat galgá biddjot , muhto jurdda lea ahte ásahuvvo muhtun ráŋggáštanásahussii .
- Jeg har vært åpen på at saken mot terrortiltalte etter handlingene 22. juli har aktualisert arbeidet med denne type lovendringer .
- Mun lean hui rahpasit dovddahan ahte terroráššáskuhtton dagut suoidnemánu 21. beaivvi leat dagahan dárbbu láhkarievdadusaide .
En eventuell dom på tvungent psykisk helsevern skal etter loven gjennomføres i helseinstitusjon og overføring skal skje " umiddelbart " ved rettskraftig dom .
Lága vuođul galgá vejolaš duopmu bákkolaš psykalaš dearvvašvuođasuddjemii čađahuvvot dearvvašvuođaásahusas ja sirdin galgá dáhpáhuvvat " dakkaviđe " go riektefámolaš duopmu lea celkojuvvon .
Stortinget bør gis en mulighet til å vedta nødvendige lovendringer før sommeren , slik at sikkerheten kan være på plass raskest mulig .
Stuoradiggi berre oažžut válddi mearridit dárbbašlaš láhkarievdadusaid ovdal geasi , vai sihkkarvuođadoaibmabijut doaibmagohtet nu johtilit go vejolaš .
Jeg ser ulempene med den korte høringsfristen saken har hatt , men mener fortsatt at hensynet til sikkerheten og befolkningens behov for trygghet må veie tyngre , sier Strøm-Erichsen .
Mun ádden daid heajut beliid maid oanehis cealkináigi mielddisbuktá , muhto ain oaivvildan ahte deasttat sihkkarvuhtii ja álbmoga dorvvolašvuođadárbbut leat deháleamos loahpaha dearvvašvuođa- ja fuolahusministtar .
De foreslåtte bestemmelsene skal blant annet regulere koordineringsenhetens adgang til å registrere opplysninger om de domfelte .
Árvaluvvon njuolggadusat galget earret eará mearridit koordinerenovttadahkii lobi registreret dieđuid dubmejuvvon olbmuid birra .
« Den eneste i sitt slag i hele verden »
« Áidna dán lágán olles máilmmis »
Glimt fra heimeyrkeskolen / yrkes- og husflidsskolen / samisk videregående skole , samla og kommentert av Svein Lund
Muitalusažat ruovttufidnoskuvllas / fidno- ja ruovttuduodjeskuvllas / Sámi joatkkaskuvllas maid Svein Lund lea čohkken
Samisk videregående skole og reindriftsskole , 2001 ( Foto : Svein Lund )
Samisk videregående skole og reindriftsskole , 2001 ( Govva : Svein Lund )
Statens heimeyrkeskole for samer blei oppretta i 1952 og bar dette navnet til 1968 .
Stáhta ruovttufidnoskuvla sámiide álggahuvvui 1952:s , ja skuvllas lei dát namma gitta 1967`rádjái .
Den første tida blei skolen drevet i provisoriske lokaler , mens den planlagte bygginga av permanent skole stadig blei utsatt .
Vuosttaš áiggi lei skuvla gaskaboddosaš lanjain dan botta go bistevaš skuvlla huksejupmi ain maŋiduvvui .
Fra 1956 blei det ikke arrangert helårskurs før skolen i 1960 kunne flytte inn i egne lokaler .
1956`rájes ii čađahuvvon olles jahkái skuvla ovdalgo skuvla 1960:s fárrii sierra visttiide .
Dette var et stort framsteg , men samtidig var den nye oppstarten av skolen et signal om endringer av linjestruktur og innhold .
Dát lei stuora ovdáneapmi , muhto seammás lei ođđa álggaheapmi mearkan rievdadusaide suorgehámádusain ja sisdoalus .
Det særegne samiske måtte i stor grad vike plassen for det nasjonale .
Erenoamáš sámi sisdoallu šattai buorremuddui čáhkket saji našuvnnalaš hápmái .
Disse glimta er vesentlig bygd på dokumenter i arkivet til Samisk videregående skole og reindriftsskole i Statsarkivet i Tromsø , arkivet etter samekonsulent Hans J. Henriksen i Samisk Arkiv i Kautokeino og Kirke- og undervisningsdepartementets arkiv i Riksarkivet .
Dát muitalusažat leat eanas čállojuvvon dokumeanttaid vuođul mat leat gávdnon Sámi joatkkaskuvlla ja boazodoalloskuvlla arkiivvas , Romssa stáhtaarkiivvas , ja sámikonsuleantta Hans J. Henriksena arkiivvas Sámi arkiivvas Guovdageainnus ja Girko- ja oahpahusdepartemeantta arkiivvas Riikkaarkiivvas .
Vi har også bygd på Edel Hætta Eriksens artikkel i jubileumsskriftet for skolen . [ Samisk videregående skole og reindriftsskole : Med tradisjoner og kunnskap inn i framtiden .
Mii leat maid bidjan vuođđun Edel Hætta Eriksena čállosa skuvlla ávvucállosis [ Sámi joatkkaskuvla ja boazodoalloskuvla : Árbevieruiguin ja oahpuin boahtteáigái .
SJSBS / SVSRS 1952-2002 .
SJSBS / SVSRS 1952–2002 .
SVSRS 2002 ]
SJSBS 2002 . ]
I tillegg til det vi har plukka fra skriftlige kilder har vi tatt med et par historier fortalt av tidligere elever og lærere .
Lassin dasa maid leat čállosiin gávdnan , leat mii váldán mielde moadde muitalusaža maid ovddeš oahppit ja oahpaheaddjit leat muitalan .
« Denne skolen er den eneste i sitt slag i hele verden . » Det sa daværende kontorsjef i Heimeyrkerådet , Ragnar Nordby om Statens heimeyrkeskole for samer .
« Dát skuvla lea áidna iežas láganis olles máilmmis » , nu dajai dalá ruovttufidnoráđi kánturhoavda Ragnar Nordby skuvlla birra man namma dalle lei Statens heimeyrkeskole for samer ( Stáhta ruovttufidnoskuvla sámiide ) .
Nordby var sjøl en av pådriverne for å få skolen i gang og han engasjerte seg sterkt for at skolen skulle bli et senter for formidling og utvikling av samisk kultur .
Nordby lei ieš vuojeheaddji oažžut skuvlla johtui , ja son barggai garrasit dan nala ahte skuvla galggai šaddat guovddážin sámi kultuvrra gaskusteamis ja ovdánahttimis .
Dette går tydelig fram av innlegget hans på Nordisk samekonferanse , som er gjengitt her i boka .
Dat boahtá čielgasit ovdan su sáhkavuorus davviriikkalaš sámekonferánsas , mii lea bájuhuvvon dán girjjis .
I sin mer enn 50-årige historie har samisk videregående opplæring knapt hatt noen tilsvarende engasjert støttespiller hos sentrale skolemyndigheter .
Sámi joatkkaskuvlla 50-jagi historjjás ii leat báljo oktage nu áŋgirit dorjon guovddáš skuvlaeiseválddiid bealis go son .
De viktigste drivkreftene var likevel de lokale .
Deháleamos vuojeheaddjit ledje goitge báikkálaš olbmot .
3. desember 1951 oppnevnte Kautokeino kommunestyre ei kommunal yrkesskolenemnd , og da skolen kom i gang fungerte yrkesskolenemnda som styre for skolen helt fram til 1959 .
Juovlamánu 3. beaivve 1951 nammadii Guovdageainnu suohkanstivra suohkanlaš fidnoskuvlalávdegotti , ja go skuvla álggahuvvui , de doaimmai dát lávdegoddi skuvlla stivran gitta 1959`rádjái .
Blant dem som deltok i arbeidet med å forberede skolen finner vi både skolefolk ; Ola Aarseth , Anders Bongo og Edel Hætta Eriksen , håndverkere ; Lauri og Toivo Keskitalo , reindriftssamer ; Aslak N. og Nils A. Logje samt kjøpmannen Isak Hætta .
Sin searvvis geat serve ráhkkanahttit skuvlla , ledje skuvlaolbmot ; Ola Aarseth , Anders Bongo ja Edel Hætta Eriksen , duojárat ; Lauri ja Toivo Keskitalo , boazosápmelaččat ; Aslak N. ja Nils A. Logje , ja giehmánni Isak Hætta .
Født av Nord-Norge-planen
Riegádan Davvi-Norgga-plánas
Opprettinga av yrkesskole for samer var en direkte følge av Utbyggingsprogrammet for Nord-Norge , også kalt Nord-Norge-planen , regjeringas program for modernisering av landsdelen .
Fidnoskuvlla álggaheapmi sámiid várás bođii njuolga Davvi-Norgga huksenprográmmas , maiddái gohčoduvvon Davvi-Norgga-plánan , mii lea ráđđehusa prográmma ođasmahttit guovllu .
En har derfor i den uttalelse som tidligere er gitt , foreslått at det tas sikte på reising av en fast yrkesskole for samisk ungdom , og at denne skolen blir lagt til Kautokeino .
Fylkkaráđđi lea iežas vuosttaš cealkámušas dadjan earret eará : « Earret daid doaimmaid mat leat namuhuvvon Girko- ja oahpahusdepartemeanttas , áigu Fylkkaráđđi evttohit hukset bistevaš fidnoskuvlla sámi nuoraide .
Fylkesrådet har i sin første uttalelse bl.a. framholdt : « Ved siden av de tiltak som er nevnt av Kirke- og undervisningsdepartementet , vil fylkesrådet foreslå at det tas sikte på å bygge en fast yrkesskole for samisk ungdom .
Skuvla berre ceggejuvvot Guovdageidnui , mii lea Finnmárkku buot stuorámus boazosuohkan , ja vuosttažettiin berre lágidit fágalaš oahpaheami sámi bártniide gos ohppet ávkkástallat luonddubuktagiid ( dákteduoji , meaidit bohcconáhki , / duolji muorraduoji jna. )
Denne skole bør legges til Kautokeino , som er Finnmarks langt største rein-kommune , og i første tilgang bør en ta sikte på faglig opplæring av samiske gutter i arbeid med utnyttelsen av fjellets produkter ( beinsløyd , forarbeidelse av reinskinn , tresløyd m.v. ) .
Jus geahččá dáid maŋemus áiggiid ovdáneami boazodoalu siskkobealde , de oaidná čielgasit ahte vaikko boazolohku lassána jagis jahkái , de leat unnit ja unnit olbmot geat barget dušše boazodoaluin , muhto fas nuppe bealis lassánit dálonat geat ellet šattohis eanandoaluin mas ii leat dinenvejolašvuohta , ja veahá bivdduin ja guolástemiin .
Fylkesrådet ser dette som en stor og betydningsfull oppgave , i første rekke fordi faglig opplæring på de nevnte felter momentant vil skape det beste grunnlag for et lønnsomt heimeyrke i våre fjellkommuner . ...
Dás lea stuora barggahanváttisvuohta , man goit buori muddui sáhttá jávkadit jus buori plána vuođul hukse ruovttufidnu kvalitehtalaš vuođu nala , ja dološ sámi duodjekultuvrra seailluhit ja viidásit odvánahttit .
Avsetningsmulighetene for samiske heimeyrke-varer er meget gode , det gjelder såvel beinarbeider som artikler forarbeidet av reinskinn og andre salgsartikler .
Dinenvejolašvuođat sámi ruovttufidnogálvvuin leat hui buorit , leaš dal dákte- dahje čoarvebarggut dahje eará gálvvut ráhkaduvvon bohccoduoljis ja sisttis ja eará vuovdingálvvut .
Fylkesrådet vil derfor nedsette et utvalg til å arbeide videre med denne sak og snarest mulig legge fram konkrete forslag til gjennomføring av planen . » »
Fylkkaráđđi áigu dán vuođul nammadit lávdegotti mii bargá viidáseappot dáinna áššiin ja jođáneamos lági mielde buktá konkrehta árvalusaid plána čađaheapmái . » »
Hvorfor Kautokeino ?
Manin Guovdageidnui ?
Som vanlig når nye institusjoner skal opprettes , står det flere kommuner i kø for å få dem lagt til seg .
Nugo dábálaččat go ođđa ásahusat galget álggahuvvot , de leat eanet suohkanat mat háliidit daid iežaset suohkanii .
Så også da det blei snakk om heimeyrkeskole for samer .
Nu maiddái go šattai sáhka ruovttufidnoskuvlla birra sámiid várás .
Kautokeino var nok tidligst ute , men Karasjok var raskt på banen og sendte inn en detaljert plan for skolen .
Guovdageaidnu lei gal ovddemusas oččodeame skuvlla , muhto Kárášjohka lei maid jođán searvat digaštallamii , ja sáddii sisa hui vuđolaš plána skuvlla birra .
Alta forsøkte seg også , i alle fall skreiv skoleinspektør Hj .
Áltá geahččalii maid , skuvlabearráigeahčči Hj .
Bellika 27.10.51 brev til Landbruksdepartementet og foreslo at « Det opprettes en midlertidig samisk linje ved yrkeskursene i Alta fra kommende skoleår ( 1952/53) .
Bellika čálii reivve Eanandoallodepartementii čakčamánu 27. beaivve 1951 , ja evttohii ahte « Álggahuvvo gaskaboddosaš sámi suorgi fidno-kursaide Álttás boahtte skuvlajagi rájes ( 1952/53) .
Dette er grunngitt med at det i Alta er ganske godt med lokaler og lærere , mens det vil ta tid å bygge dette opp i Kautokeino .
Lea ákkastuvvon dainna go Álttás leat buorit visttit ja oahpaheaddjit , dan sajis go boahtá váldit áiggi hukset dákkára Guovdageidnui .
[ Særutskrift av Kautokeino skolestyres møtebok for 16.11.1951 .
[ Sierračálus Guovdageainnu skuvlastivrra čoahkkingirjjis , 16.11.1951 .
Kilde : Arkiv for SVSRS , Statsarkivet , Tromsø . ]
Gáldu : SJSBS arkiiva , Stahtaarkiiva Romssas . ]
Fra fylkets side sto man fast på plassering i Kautokeino .
Fylkka bealis doalahedje ásaheami Guovdageidnui .
Dette blir bl.a. begrunna med at kommunen er « landets langt største rein-kommune » og at her er behovet for utdanning størst .
Dát ákkastallojuvvo earret eará go suohkan lea « riikka buot stuorimus boazosuohkan » ja ahte doppe lea eanemus dárbu ohppui .
« Opplæring av samiske gutter »
« Oahpaheapmi sámi bártniide »
Dette er eneste gang vi har funnet at man ville reservere skolen for gutter .
Dát lea áidna čálus mas mii leat gávdnan ahte skuvla galggai leat dušše bártniid várás .
I alle seinere planer og i praksis var jentene med fra starten .
Buot maŋit plánain ja praksisas ledje nieiddat mielde álggu rájes .
Hvordan blei det så i praksis ?
Movt de šattai duohta dilis ?
Det første skoleåret , 1952/53 hadde skolen 8 kvinnelige elever og 7 mannlige , også seinere var ofte jentene i flertall .
Vuosttaš skuvlajagi , 1952/53 ledje skuvllas 8 nisson- ja 7 dievdooahppi , ja maŋŋel ledje maiddái nieiddat dávjá eanetlogus .
Det var imidlertid et klart skille mellom jente- og guttelinjer .
Muhtin čállosiin lea maid sáhka dievdo- ja nissonossodagain .
Skinnberedning , skinnsøm , søm , veving , spinning , plantefarging og strikking blir definert som « praktisk opplæring av kvinner » , mens de mannlige faga er metallsløyd , tresløyd og horn- og beinsløyd .
Náhkkemeaidin , náhkkegoarrun ja duddjon , goarrun , čuoldin , botnin , šaddoivdnen ja gođđin leat « praktihkalaš oahpaheapmi nissoniidda » , ja dievdduid fágat leat metálladuodji , muorraduodji ja čoarve- ja dákteduodji .
Det er ingen tegn på at noen elever har trådt over de kjønnsbestemte grensene i denne første tida .
Ii oidno gostege ahte oktage oahppi lea rasttildan sohkabeallái mearriduvvon rájiid vuosttaš áigge .
De første som gjorde det var noen jenter på snekkerlinja først på 70-tallet .
Vuosttažat guđet dahke dan , ledje muhtin nieiddat geat álge snihkkársuorgái 70-logu álggus .
Kautokeino husmorlag sendte 04.03.1970 brev til skolen for å støtte planen om husstellinje .
Guovdageainnu dáloeamitsearvi ( husmorlag ) sáddii reivve skuvlii njukčamánu 4. beaivve 1970:s ahte dorjot dán plána .
Dette begrunnes med at « våre unge piker har vansker med å få arbeidsplasser ved sykehjem , internater , hoteller og lignende steder . ...
Dat ákkastuvvo ná : « min nuorra nieiddain lea váttis oažžut barggu buohcciviesuin , internáhtain , hoteallain ja eará sullasaš bargosajiin . ...
Og en ting som er aller viktigst er at alle vordende husmødre har husmorskole , før de går inn i livets viktigste oppgave og være husmor og mor » .
Juoga mii lea buot deháleamos lea ahte min boahttevaš dálueamidiin lea dálueamitskuvla ovdal go mannet iežaset eallima deháleamos bargui , leahkit dálueamidin ja eadnin . »
Samisk kultur sentralt
Sámi kultuvra guovddážis
Skolen blei oppretta i ei tid da fornorskingspolitikken fremdeles var rådende i norsk skole og samfunn .
Skuvla álggahuvvui dalle go dáruiduhttinpolitihkka ain ráđđii Norgga skuvllas ja servodagas .
Samordningsnemnda for skoleverket hadde et par år tidligere forsiktig antyda at denne politikken burde endres og at samisk språk og kultur burde kunne få en plass i skolen .
Skuvladoaimmahaga ovttastahttinlávdegoddi ( Samordningsnemnda for skoleverket ) lei moadde jagi ovdal várrogasat evttohan ahte dát politihkka berrešii rievdaduvvot nu ahte sámi giella ja kultuvra sáhtášedje oažžut saji skuvllas .
Men dette hadde på ingen måte slått gjennom og i folkeskolen gjaldt fremdeles fornorskingsinstruksen av 1898 .
Dát ii mange ládje čuovvoluvvon ja álbmotskuvllas doaimmai ain dáruiduhttinnjuolggadus 1898`rájes .
Samisk kultur blei stort sett ikke regna for å være noe å ta vare på .
Sámi kultuvra rehkenastojuvvui dakkárin mas ii gánnáhan váldit vára .
I den sammenheng er det bemerkelsesverdig at heimeyrkeskolen legger så stor vekt på samisk kultur .
Dán oktavuođas leage mearkkašahtti ahte ruovttufidnoskuvla bidjá nu alla deattu sámi kultuvrii .
Målsettinga som blei satt opp av den første plannemnda er her klar og tydelig : 1 . Skape grunnlag for bedre økonomi – både for fastboende og reindriftssamer .
Ulbmil maid vuosttaš plánenjoavku bijai , lea dás hui čielggas : 1. hukset vuođu buoret ruhtadillái – sihke dáloniidda ja boazosápmelaččaide .
Hjelp til selvhjelp .
Veahkki iešbirgejupmái .
2 . Vekke sans og vørnad for det verdifulle i samisk kultur og språk .
2. boktit beroštumi ja árvvusatnima dasa mii lea mávssolaš sámi kultuvrras ja gielas .
3 . Vekke og gjøre sikker stilsans og smak .
3. boktit ja nannet stiila- ja málleberoštumi .
Finne fram til og innprente det særmerkte samiske i snitt , mønster og ornamentikk .
Gávdnat ja cieggadit sámi erenoamásvuođaid čuohppamis , minstaris ja hervendáidagis .
Dette under hensyn til at en kan få elever fra forskjellige samedistrikter med hvert sitt særpreg .
Dás ferte váldit vuhtii ahte oahppit sáhttet boahtit iešguđet sámiguovllus geas leat iežaset mihtilmasvuođat .
Metallsløyd Særlig kniver , reinbjeller , slede- og pulkjern og beslag til disse , garvejern til skinnberedning
Metálladuodji Erenoamážit niibbit , bohccobiellut , reahka- ja gieresruovddit , jiehkkut neaskimii .
Tresløyd Sleder ( person- og lassleder ) , pulker , sæletøy ( buktrær og bogtrær ) , skjeker , kløvsadler , karr og trekopper , smøresker , ski .
Muorraduodji Reagat ( rišla- ja bargoreagat ) , gierresat , leaŋggat , áissát , stoahčehat , spagát , gárit ja muorraguvssit , vuodjaskáhput , sabehat .
Bygging av elvebåt med tilbehør .
Ráhkadit johkafatnasa ja dasa lassireaidduid ja neavvuid .
Horn- og beinsløyd Garnnåler , lassoløkker , bærekrok på sæletøy , beltespenner , nålehus , vevgrinder , strikkepinner , knivskaft og slirer .
Čoarve- ja dákteduodji Čiktingeahpa , čoarvegielat , ávohasfakkit , boaganroahkit , nállogoađit , njuikun , gođđinsákkit , niibenađat ja dohpat .
Skinnberedning Beredning av pelsskinn til vinterbruk .
Náhkkedikšun / meaidin Meaidit / dikšut duljiid / beaskanáhkiid dálvegeavaheapmái .
Beredning og barking av skinn til sommerbruk .
Dikšut , bárket / ostet sisttiid geassegeavaheapmái .
Skinnsøm Pesker , skaller ( finnsko ) , bellinger , komager , nistesekker m.m. .
Náhkkegoarrun Beaskkat , gápmagat , gálssohat , čázehat , niesteseahkat jna. .
Søm Kofter , luer m.m. .
Goarrun Gávttit , gahpirat jna. .
Veving Skalle- og komagbånd , belter og montering av disse .
Čuoldin Vuoddagat ja bárggežat , boahkánat ja daid válbmen .
Spinning og plantefarging Strikkegarn , vevgarn for båndvev , renning og islett til vadmel , veving av grener .
Gákkis ja duhppen . Botnin ja šaddoivdnen Gođđin- ja čuolddaláiggit , suohppun ja livveláigi gággásii , rátnočuoldin .
Strikking Votter med gamle samiske ( border ) mønster og andre bruksting .
Gođđin Fáhcat main leat boares sámi minstarat ja eará atnudiŋggat .
Inger Marie H. Hætta i arbeid med symaskin , 1955 .
Inger Marie H. Hætta goarrunmašiinnain bargame , 1955 .
Hva var en heimeyrkeskole ?
Mii lei ruovttufidnoskuvla ?
I vår tid er uttrykket heimeyrkeskole for lengst gått ut av bruk .
Min áiggis lea sátni ruovttufidnoskuvla áigá juo jávkan .
Det offisielle navnet « Statens heimeyrkeskole for samer » blei derfor også skrevet slik , med en og ikke to s-er .
Go gullat dan sáni , de soaitit mii jurdilit ruovttu-fidnoskuvlla , fidnoskuvlla mii lea ruovttubáikkis .
Det er også et ord som er gått av bruk i norsk .
Muhto riekta lea ruovttufidno-skuvla , skuvla ruovttubarggus .
Men det tilsvarer nærmest det man i dag kaller husflid , arbeid som blir gjort i heimene med å lage produkter for eget bruk og eventuelt salg .
Sátni mearkkaša sullii dan maid odne gohčodit duodjin , bargu mii bargojuvvo ruovttuin ráhkadit diŋggaid iežas atnui ja jus vuovdima várás .
På samisk er duodji et dekkende uttrykk for heimeyrke .
Sámegillii sáhttá dadjat ahte ruovttufidnu lea seamma go duodji .
Ansvaret for heimeyrkeskolene blei i 1933 overført fra Kirke- og undervisningsdepartementet til Landbruksdepartementet ( LD ) .
Ovddasvástádus dákkár ohppui sirdojuvvui 1933:s Girko- ja oahpahusdepartemeanttas Eanandoallodepartementii .
Det var altså LD som hadde ansvaret under arbeidet med oppstart av Statens heimeyrkeskole for samer .
Lei Eanandoallodepartemeanta mas lei ovddasvástádus álggahit Stáhta ruovttufidnoskuvlla sámiide .
Men få år etter mottok skolen et rundskriv om at « administrasjonen av alle saker vedkomande heimeyrke ( husflid , husindustri og småindustri ) vert overført frå Landbruksdepartementet til Kyrkje- og undervisningsdepartementet frå 1. juli 1955 . »
Muhto moadde jagi maŋŋel bođii skuvlii čálus : « Hálddahus buot áššiin mat gullet ruovttufidnui ( duodji , viessoindustriija ja smávvaindustriija ) sirdojuvvo Eanandoallodepartemeanttas Girko- ja oahpahusdepartementii suoidnemánu 1. b. 1955:s . »
Fra 1935 lå administrasjonen av heimeyrkeskolene til Landsrådet for heimeyrke .
1935 rájes lei ruovttufidnoskuvllaid hálddahus ráđis " Landsrådet for heimeyrke " ( Ruovttofidnu riikkaráđđi ) .
Her satt det folk som var opptatte av å bevare og utvikle gammelt husflid og handverk .
Dás ledje olbmot geat beroštedje seailluhit ja ovdánahttit boares dujiid ja giehtabargguid .
Denne organiseringa kan ha vært ei medvirkende årsak til at det var mulig å bygge den samiske heimeyrkeskolen på grunnlag av samisk kultur .
Dát organiseren soittii leat mielde váikkuheame dasa ahte lei vejolaš sámi kultuvrra vuođul cegget sámi ruovttufidnoskuvlla .
Det var i den tida aldri snakk om innføring av nasjonale læreplaner .
Ii lean dan áiggis goassege sáhka geavahit nášuvnnalaš oahppoplánaid .
De første åra blei det heller ikke holdt eksamen .
Vuosttaš jagiid ii lean ge eksámen skuvllas .
Et skriv fra skoleåret 1954/55 forteller at det hittil ikke har vært eksamen i noen av fagene , men at man vil forsøke å få avholdt eksamen våren 1955 .
Čállosis skuvlajagis 1954/55:s muitaluvvo ahte dán rádjái ii leat čađahuvvon eksámen guđege fágas , muhto lea jurdda geahččalit čađahit eksámena giđđat 1955:s .
Dette blei da gjennomført , og i Riksarkivet er det bevart liste over oppnevnte eksterne sensorer for følgende fag : yrkeslære mannlig , horn- og redskapssløyd , yrkeslære kvinnelig , norsk , regning , bokføring , samisk muntlig og skriftlig og samisk historie .
Dat čađahuvvui maid , ja Riikkaarkiivvas lea vurkejuvvon listu olggobealde váldon sensoriid namaiguin čuovvovaš fágain : Fidnooahppu dievdduide , čoarve- ja reaidoduodji , fidnooahppu nissoniidda , rehkenastin , ruhtadoallu , njálmmálaš ja čálalaš sámegiella ja sámi historjá .
I stedet for Bastøy
Bastøy sajis
I all hovedsak var Heimeyrkeskolen et frivillig tilbud for ungdom som sjøl ønska utdanning .
Vuosttažettiin lei ruovttufidnoskuvla eaktodáhtolaš fálaldat nuoraide geat ieža háliidedje oahpu .
Men i alle fall i ett tilfelle blei skolen brukt til å anbringe uskikkelig ungdom som et alternativ til bortsending til skolehjem .
Muhto unnimusat okte lea skuvla geavahuvvon dasa ahte njulget hilbes nuoraid dan sadjái go sáddet sin skuvlaruktui .
Nokså kort tid etter at skolen var starta skreiv Kautokeino verjeråd et brev til politimesteren i Vestfinnmark .
Oanehis áiggi maŋŋel go skuvla lei álggahuvvon čálii Guovdageainnu várjalanráđđi reivve Oarje-Finnmárkku politimeasttirii .
Gutten skulle sendes til Bastøy skolehjem i Oslofjorden , men det kom det protester mot : « Da det ble kjent heroppe at NN ( anonymisert av red. ) skulle til Bastøy , ga flere i som utenfor verjerådet uttrykk for sin misnøye og engstelse .
Bárdni galggai sáddejuvvot Bastøy skuvlaruktui , muhto dasa bohte vuostecealkámušat : « Go šattai dovddusin dáppe ahte NN ( čihkkojuvvon namma , doaimm. ) galggai sáddejuvvot Bastøyai , de čájehedje oallugat sihke várjalanráđi siskkobealde ja olggobealde vuostehágu ja balu dasa .
Det blei derfor vedtatt at gutten skulle « anbringes i Kautokeino yrkesskole . ...
Maŋŋil máŋga geahččaleami duššás , rahpasii dán čavčča vejolašvuohta Guovdageainnu ođđa fidnoskuvllas . »
Skulde gutten mot formodning nekte å la seg anbringe i yrkesskolen eller vise dårlig framferd der , blir anbringelse i Bastøy skolehjem å effektuere uten videre . »
Dasto mearriduvvui ahte bárdni galggai « biddjot Guovdageainnu fidnoskuvlii ... Jus bárdni aŋkke biehttala vuolgimis fidnoskuvlii dahje meannuda hejot , de sáddejuvvo dakkaviđe Bastøyai . »
Brev til Ola
Reive Ovllái
De første åra kunne elevene søke støtte til innkjøp av maskiner og verktøy .
Álgojagiid sáhtte oahppit ohcat doarjaga oastit mašiinnaid ja duodjeneavvuid .
De kunne få inntil 200 kroner , men da måtte de skrive søknad til lederen i yrkesnemnda .
Sii sáhtte oažžut gitta 200 ruvnno rádjái , muhto de galge čállit ohcamuša fidnolávdegotti jođiheaddjái .
Søknadene fra 1953 er oppbevart i skolens arkiv .
Ohcamušat 1953:s leat vurkejuvvon skuvlla arkiivii , ja doppe sáhttá gávdnat máŋggalágán ohcamušaid .
Noen brev var stila « Til Kautokeino Yrkesnemnd » , andre til « Herr Ola Aarseth » , mens andre igjen var mer uformelle , som dette :
Muhtimat ledje čujuhuvvon « Til Kautokeino Yrkesnemnd » ( Guovdageainnu fidnolávdegoddái ) , earát fas « Herr Ola Aarsethii » , ja soapmásat fas eanet eahpeformálalaččat , nugo dát ( originala reive lei dárogillii ) :
Kautokeino 30/5
Guovdageaidnu 30/5
Til Ola Jeg skulle bare skrive om den søkninga eller om den maskinen .
OVLLÁI Mun áigon dušše čállit dan ohcamuša birra , dahje dan mášiinna birra .
At de kan bestille en ny maskin ( Singer ) trø maskin .
Ahte sáhttet diŋgot ođđa mašiinna ( Singer ) duolbmunmašiinna .
For hun Elen Klemetsen hadde ingen maskin og selle .
Go Elen Klemetsenas ii lean mašiidna vuovdit .
( N. N. )
( N. N. )
Ola Aarseth var ved siden av å være skolesjef i Kautokeino også styreleder for heimeyrkeskolen . Her er han foran framhaldsskolebrakka på 1950-tallet .
Ola Aarseth lei Guovdageainnu skuvlahoavda , ja dasa lassin lei ruovttufidnoskuvlla stivrajođiheaddji Dás son lea joatkkaskuvlla ( framhaldsskuvlla ) bráhka ovddabealde 1950-logus. .
Hornkapp til Lørenskog
Čoarvebázahusat Lørenskogii
Det var ikke alltid lett for skolen å få endene til å møtes , og man forsøkte å spe på et spinkelt budsjett med å selge det som selges kunne .
Ii lean álo nu buorre ruhtadilli skuvllas , ja danne geahččaledje veahkehit gáržžes skuvlabušeahta dan láhkái ahte vuvde visot maid sáhtte vuovdit .
Bogtrær til Grønland
Leaŋggat Ruonáeatnamii
Allerede helt i starten var skolen involvert i internasjonalt samarbeid .
Juo álggu rájes oassálasttii skuvla riikkaidgaskasaš ovttasbarggus .
I 1954 skreiv Grønlandsdepartementet i København og takka for tre par bogtrær for rein , som var forarbeida av skolens elever .
1954:s čálii Ruonáeatnandepartemeanta Københámmánis ja giitalii golmmaid leaŋggaid ovddas maid skuvlla oahppit ledje duddjon .
Spesielt forseggjort bogtre til rein , på Guovdageainnu gilišillju / Kautokeino bygdetun .
Erenoamáš čábbát duddjojuvvon heargeleaŋggat , Guovdageainnu gilišiljus .
Trulig var det ikke like dekorert det som blei sendt til Grønland .
Várra ii lean seammá čábbát hervejuvvon leaŋga mii sáddejuvvui Ruonaeatnamii .
Samisk språk i skolen
Sámegiella skuvllas
Heimeyrkeskolen blei oppretta 7 år før loven blei endra slik at samisk kunne tillates i folkeskolen , og 15 år før samisk begynneropplæring blei gjennomført i praksis .
Ruovttufidnoskuvla álggahuvvui 7 jagi ovdal go láhka rievdaduvvui nu ahte sámegiella lei lobálaš álbmotskuvllas ja 15 jagi ovdal go sámegiella čađahuvvogođii oahpahusgiellan álgooahpaheamis .
Likevel var samisk som fag planlagt som en del av heimeyrkeskolen fra starten av .
Lihkká lei sámegielfága plánejuvvon oassin ruovttufidnoskuvllas álggu rájes juo .
Dette blei også gjennomført , og det var Anders Bongo som var lærer .
Dát čađahuvvui maid , ja Anders Bongo lei oahpaheaddjin .
I 1955 og 1956 var samisk også eksamensfag , med samekonsulent Hans J. Henriksen som sensor .
1955:s ja 1956:s lei sámegiella maid eksámenfágan , ja sámekonsuleanta Hans J. Henriksen lei sensorin .
I hans arkiv har vi funnet karakterene fra eksamen begge disse åra .
Su vuorkkás leat mii gávdnan eksámeniid árvosániid goappašit jagiid .
Karakterene er jevnt over gode , men for noen elever har sensor kommentert at disse elevene må ha hatt for dårlig bakgrunn i nordsamisk til at man kan gi en rettferdig vurdering .
Árvosánit leat jámma buorit , muhto muhtin ohppiide lea sensora namuhan ahte dain ohppiin ferte leamaš beare heajos duogáš davvisámegielas ahte dáidda livččii sáhttán addit rievttalaš árvvoštallama .
I 1955 besto eksamen av diktat og stil , i 1956 av diktat og oversettelse .
1955:s lei eksámena sisdoallu diktáhta ja stiila , ja 1956:s fas diktáhta ja jorgaleapmi .
Riktignok er stoffet til denne boka allerede sendt til Kirkedepartementet , men det skulle vel ennå la seg gjøre å få stykket inn , om utvalget så vil .
Rievtti mielde leat čállosat dán girjái sáddejuvvon juo Girkodepartementii , muhto galggašii sáhttit oažžut dán bihtá dasa mielde , jus joavku nu háliida .
Har du anledning til å la Edel Eriksen se den stilen ? »
Lea go vejolaš ahte don divttát Edel Eriksena oaidnit dán stiilla ? »
[ Dessverre kan ikke Skoglund ha gjort dette , for Edel Hætta Eriksen opplyser at hun aldri fikk noen slik stil .
[ Dađe bahábut ii sáhte Skoglund leat dahkan dan , go Edel Hætta Eriksen muitala ahte son ii goassege ožžon dakkár stiilla .
Det har ikke vært mulig å oppspore verken stiloppgavene eller besvarelsene . ]
Ii leat leamaš vejolaš gávdnat bargobihtáid ii ge vástádusaid . ]
I alle fall i 1955 var det i tillegg til samisk skriftlig også eksamen i samisk muntlig og samisk historie .
1955:s lei lassin sámegiela čálalaš eksámenii maiddái sámegiela njálmmálaš eksámen ja sámi historjá .
Samisk synes også i stor grad å ha vært brukt som undervisningsspråk .
Sámegiella orru geavahuvvon ollu oahpahusgiellan .
Det var i alle fall ingen pålegg om å bruke norsk der lærere og elever var samisktalende .
Ii lean makkárge gáibádus geavahit dárogiela doppe gos sihke oahpaheaddjit ja oahppit ledje sámegielagat .
08.04.1952 uttaler yrkesskolenemnda : « Undervisningen bør i størst mulig utstrekning foregå på samisk , i alle fall i de praktiske fag . »
Cuoŋománu 8. b. 1952:s cealká fidnoskuvllalávdegoddi : « Oahpahus berre eanemus lági mielde čađahuvvot sámegillii , goit praktihkalaš fágain . »
De første par åra var nesten alle elevene fra Kautokeino , dvs. at de aller fleste var samisktalende .
Vuosttaš jagiid ledje measta buot oahppit eret Guovdageainnus , ja nu ledje eanas oahppit sámegielagat .
Seinere kom det til flere fra andre områder .
Maŋŋil boahtigohte oahppit maiddái eará guovlluin .
En del av dem kunne ikke samisk eller den samisken de kunne var for fjern fra kautokeinodialekten til at de kunne forstå denne .
Oassi sis eai máhttán sámegiela , dahje sámegiella maid sii máhtte lei nu earalágán go Guovdageainnu suopman ahte lei váttis dan ipmirdit .
Mest bruk av samisk var det nok i den praktiske undervisninga for jenter .
Eanemus sámegiella geavahuvvui nieiddaid praktihkalaš oahpahusas .
Her var lærerne for det meste samisktalende .
Doppe ledje eanas sámegielat oahpaheaddjit .
Snekkerlærer og skolestyrer Skoglund kunne derimot ikke samisk .
Snihkkároahpaheaddji ja skuvlajođiheaddji Skoglund ii máhttán sámegiela .
Byggeplanen stadig utsatt
Huksenplána ain maŋiduvvon
Først på 1950-tallet var mesteparten av Nord-Troms og Finnmark prega av gjenreising etter krigen .
50-logu álggogeahčen lei eanas oassi Davvi-Romssas ja Finnmárkkus ain huksema vuolde maŋŋel soađi .
Skolene holdt ofte til i provisoriske brakker .
Skuvllat ledje dávjá muhtunlágan bráhkain .
Slik var det også i Kautokeino , og når man så skulle etablere en ny skole , var det ikke bare å finne plass .
Nu lei maid Guovdageainnus , ja go de galge álggahit ođđa skuvlla , de ii lean álki gávdnat saji .
Men så lett skulle det ikke gå . I Stortingsproposisjon nr 1–1952 blir det uttrykt : « . .
Optimisttalaččat rehkenasttii plánenjoavku 1951:s ahte huksen sáhtii álggahuvvot 1952:s , muhto nie álki ii lean .
i samsvar med St.meld. nr. 85 ( 1951 ) foreslår Landbruksdepartementet at det opprettes en samisk heimeyrkeskole i Kautokeino og at det til bygging av internat og skolebygg , 1. byggetrinn , bevilges kr. 400000 , samt til anskaffelse og driftsutgift kr. 80000 , tilsammen kr. 480000 på budsjettet for 1952–53 . »
Stuoradiggeproposišuvdna nr. 1:s čuožžu : « Stuoradiggedieđáhusa nr. 85 ( 1951 ) mielde evttoha Eanadoallodepartemeanta ahte álggahuvvo sámi ruovttufidnoskuvla Guovdageidnui ja ahte huksemii internáhta ja skuvlavistti 1. huksenceahkkái , juolluduvvo 400 000,- ruvnno , ja dasa lassin 80 000,- ruvnno háhkamiidda ja doaibmagoluide , oktiibuot 480 000,- 1952/53 bušeahtas . »
[ Stortingsproposisjon nr. 1 , tillegg nr. 30 , side 5 i tillegget . ]
[ Stortingsproposisjon nr. 1 , tillegg nr. 30 , 5. siidu lasáhusas . ]
27.03.1952 sender plannemnda brev til Fylkesarbeidskontoret .
Njukčamánu 27. beaivvi 1952 sádde plánenjoavku reivve Fylkkabargokántuvrii .
Her er man fortsatt optimister : « Anleggene blir trolig påbegynt sommeren 1952 » .
Dás leat ain optimisttat : « Huksemat vedjet álggahuvvot 1952 geasi . »
Dette skjedde ikke og Stortingsprop.1- 54 melder : « Av løyvinga til skulen for samar , Ktk , kr. 480000 er att kr. 409000 til overføring til 1953–54 .
Nu ii dáhpáhuvvan , ja stuoradiggeproposišuvdna 1-54 dieđiha : « Juolludeamis skuvlii sámiid várás , Guovdageainnus , ru. . 480 000,- lea vel báhcán 409 000,- ruvnno jahkái 1953–54 .
Med den overførte sumen og løyvinga for 1953–54 , kr. 480000 , står det til rådvelde ialt kr. 889000 .
Juolluduvvon supmi ja juolludeapmi jahkái 1953–54 , ru. . 480 000,- de lea oktiibuot 889 000,- ruvnno geavaheapmái .
Dept. reknar med at det ikkje trengst løyving for 1954–55 , men at ein kan koma attende til spørsmålet seinare . »
Departemeanta rehkenastá ahte ii dárbbašuvvo juolludeapmi jahkái 1954-55 , muhto ahte sáhttit máhccat gažaldahkii maŋŋel . »
Bygginga kom heller ikke i gang i 1953 , for 20.03.1954 meldte Finnmarksposten : « Nytt permanent bygg skal påbegynnes til sommeren . »
Huksen ii álggahuvvon vel 1953:s ge , go njukčamánus 20. b. čálii Finnmarksposten : « Ođđa bistevaš vistti ceggegohtet dán geasi . »
Men i løpet av de neste to månedene må det ha kommet stoppordre , for 19.05.1954 ber skolestyreren om penger til provisorium , siden « skolens permanente bygninger ikke kunne påregnes oppført i år » .
Muhto boahtte guovtti mánus ferte bissehuvvon . Go miessemánu 19. b. 1954:s bivdá skuvlajođiheaddji ruđa gaskaboddosaš čovdosii , go juo « skuvlla bistevaš visttit eai sáhte rehkenastot ceggejuvvot dán jagi . »
Nå begynte situasjonen å bli ganske fortvila , det var ikke holdbart å drive skole under slike forhold .
Dál šattai oalle váttis dilli , ii lean dohkálaš čađahit skuvlla dákkár dilálašvuođas .
Også krefter utafor skolen engasjerte seg .
Maiddái fámut olggobealde skuvlla beroštišgohte áššis .
Samisk råd for Finnmark skreiv 16.08.1954 til Landbruksdepartementet og klaga over at bygginga ennå ikke er kommet i gang .
Finnmárkku Sámi Ráđđi čálii borgemánu 1954:s reivve Eanandoallodepartementii ja váiddii go huksen ii lean vel álggahuvvon .
Etter ei utredning om behovet , heter det videre : « En får seg ikke til å tro at det er midlene Staten har vanskelig for å skaffe til veie .
Maŋŋel go guorahalle dárbbu , de čállojuvvo vel viidáseappot : « Ii oro jáhkehahtti ahte leat ruđat maid stáhta ii nagot juolludit .
En spør om samer fremdeles skal være henvist til Finnemisjonens gaver når det gjelder økonomiske spørsmål og kulturelle institusjoner .
Sáhttá jearrat galget go sápmelaččat ain čujuhuvvot Sámemiššuvnna skeaŋkkaide go lea sáhka ruđas ja kultuvrralaš ásahusain .
Samisk råd vil bemerke at en drar i tvil om de norske statsmakter ser på det samiske problem med det alvor som en liten folkegruppe med særegne tradisjoner har krav på i en omstillingsperiode av så dyptgripende karakter som den samene nå står over for . ...
Sámi ráđđi áigu mearkkašuhttit ahte eahpida Norgga stáhtafámuid oaidnit sámiid váttisvuođaid dainna duođalašvuođain , masa unna olmmoščearddažis , iežas mihtilmas árbevieruiguin , lea vuoigatvuohta , dákkár nuppástuhttináigodagas mii dál lea sámiid ovddabealde , mas leat nu stuora váikkuhusat . ...
Men neste år kan så Nationen 03.06.1955 skrive : « Håp om at Heimeyrkeskolen for samer kan bygges allerede neste sommer . »
Jagi maŋŋel čállá aviisa Nationen geassemánu 3. beaivve 1955:s : « Lea doaivva ahte ruovttufidnoskuvla sápmelaččaid várás sáhttá huksejuvvot juo boahtte geasi . »
I 1955 skreiv avisa Nationen at det var håp om at skolen kunne bygges i 1956 .
1955:s čálii aviisa Nationen ahte lei doaiva skuvlla hukset 1956:s .
Likevel var den ikke klar for bruk før i 1960 .
Liikká ii lean válmmas geavahussii ovdal go 1960 .
En måned seinere vedtar skolens styre en krass uttalelse der det heter : « Heimeyrkeskolen for samer har nå i 3 år holdt kurs i provisoriske lokaler og under kummerlige forhold .
Mánu maŋŋel mearrida skuvlastivra garra cealkámuša mas čuožžu : « Ruovttufidnoskuvla sápmelaččaid várás lea dál 3 jagi doallan kurssaid gaskaboddosaš visttiin , ja heajos dilis .
En har imidlertid holdt det gående da en stadig er blitt forespeilet at nybygget skulle påbegynnes .
Leat goitge joatkán go ain leat ožžon lohpái ahte ođđa visttit huksejuvvojit .
De stadige utsettinger og nå inndragningen av en del av bevilgningen har skapt usikkerhet omkring skolen og dens framtid .
Go čađat maŋidit ja gesset ruovttoluotta osiid juolluduvvon ruđain , de dat dagaha eahpesihkarvuođa skuvlla ja dan boahtteáiggi birra .
Disse ting har skadet skolen i folks omdømme og skapt tvil om myndighetenes vilje til å gjennomføre planen om Heimeyrkeskolen for samer . »
Dát áššit leat billistan skuvlla nama ja dahkan eahpádusa eiseválddiid dáhttui čađahit plána hukset ruovttufidnoskuvlla sámiide . »
I 1956 finner skolens styre forholda så uholdbare at de vedtar å stanse drifta av skolen inntil nybygget er ferdig .
1956:s gávnnaha skuvlla stivra dilálašvuođa nu váttisin ahte mearridit bissehit skuvlema gitta dassážii go ođđa visti lea gárvvis .
Skolestyreren søker seg i mellomtida til en annen skole , og de neste åra er den eneste aktiviteten kortere kurs som blir administrert av skolens styre .
Skuvlajođiheaddji ohcá eará skuvlii barggu , ja čuovvovaš jagiid lágidit dušše muhtin oanehis kurssaid maid skuvlla stivra hálddaša .
Skolebygningene var ferdige i 1959 , og 27.08.1959 skriver Vestfinnmark Arbeiderblad at de første elevene rykker inn i oktober .
Skuvlla visttit válbmanedje 1959:s , ja borgemánu 27. beaivvi 1959 čállá Vestfinnmark Arbeiderblad ahte vuosttaš oahppit álget golggotmánus .
I praksis kom ordinær skole likevel først i gang høsten 1960 .
Duohtavuođas álggii albma skuvla easkka 1960`čavčča .
Tegning : Arvid Sveen , 1972
Sárgun : Arvid Sveen , 1972
« Han bør være akademiker »
« Son berre leat akademihkar »
Ad styrer : Styreren skal først og fremst administrere og skape miljø ved skolen og trenger ikke være faglærer i praktiske fag .
Jođiheaddji birra : Jođiheaddji galgá vuosttažettiin hálddašit ja hábmet skuvlla birrasa , iige dárbbaš leat fágaoahpaheaddjin praktihkalaš fágain .
Han bør være akademiker og ha tilknytning til og interesse for samisk kultur og språk . »
( Beavdegirji lea čállon dárogillii ja lea čállon « Han bør være akademiker » = Dievdu berre leat akademihkar .
( Utheva av red. )
Eai sáhttán dalle jurddašit ahte jođiheaddji sáhtii leat nisson . )
Fra samisk heimeyrkeskole til norsk yrkesskole
Sámi ruovttufidnoskuvllas dáru fidnoskuvlii
Etter noen år med byggevirksomhet og ellers minimal aktivitet kunne Statens heimeyrkeskole for samer høsten 1960 endelig planlegge oppstart i nye lokaler .
Maŋŋel go muhtin jagiid ledje leamaš huksemat ja muđui unnán doaimmat sáhtii Stáhta ruovttufidnoskuvla sámiide viimmat plánet álggaheami ođđa visttiin čakčat 1960:s .
Arkivert sammen med dette brevet finner vi en tekst som tydelig er ment som avisannonse og eventuelt oppslag .
Vurkejuvvon ovttas dáinna reivviin gávnnaimet čállosa mii čielgasit lea jurddašuvvon aviisaalmmuhussan ja vaikko muđui almmuheapmin .
Teksten finnes både på norsk og samisk , og trolig er det Hans J. Henriksen som har oversatt den .
Čálus lea sihke dárogillii ja sámegillii , ja orru leame Hans J. Henriksen guhte lea jorgalan dan .
Denne annonsa viser at det nå var kommet en helt ny linjestruktur ved skolen , etter mønster av linjeinndelinga ved norske yrkesskoler og husflidsskoler :
Čálus čájeha ahte dál lei boahtán áibbas ođđa suorgestruktuvra skuvlii , mii sulastahttá suorgejuohkima dáru fidnoskuvllain ja duodjeskuvllain :
STATENS HEIMEYRKESKOLE FOR SAMER – KAUTOKEINO –
Státta ruovtofid`noskuv`lea sámiide – Guov`dagæinos –
Skolen tar opp elever til skoleåret 1960/61 , som vil ta til først i oktober .
Dat skuv`lea vuos`táivál`dá elevaid skuvlajakkái 1960/61 , mii ál`gá oktobera álgos .
Alle som er ferdig med folke- og framhaldsskolen kan søke om plass .
Buokkat guđet læt gær`gan ál`bmut- ja joatka-skuvlas sát`tet åccat saji .
Skolen har følgende fagavdelinger : A. Trearbeid .
Skuvlas læt čuovvovaš fága-oasit : A. Muorraduoddji .
B. Jern- og metallarbeid .
B. . Ruov`di- ja metálla-duoddji .
C. Veving og søm .
C. Gåđđin ja goarron .