pere/sami_parallel huggingface dataset:
Det innebærer at det må tas hensyn til samiskspråklige brukere av tjenestene , og det innebærer at virksomheten må ha tilstrekkelig samisk kulturkompetanse til å vite hvordan eget tjenestetilbud skal innrettes for å ivareta samiske brukere av ulike tjenester og tilbud på en god og likeverdig måte .
Dat sisttisdoallá dan ahte galgá vuhtiiváldit sámegielat geavaheddjiid , ja dat sisttisdoallá maid dan ahte bálvalusbáikkiin ferte leat doarvái sámi kulturmáhttu vai máhttet diehtit movt bálvalusaid galgá heivehit nu ahte sámegielagat ožžot buori ja seammadássásaš veahki go earát , iešguđet ásahusas gos almmolaš bálvalusat leat .
Alle offentlige organ har ansvar for å ivareta samepolitiske hensyn i utøvelsen av sin virksomhet .
Buot dásiin almmolaš orgánain lea ovddasvástádus vuhtiiváldit sámepolitihkalaš beroštumiid iežaset bargguin .
Omfanget av dette ansvaret vil variere fra virksomhet til virksomhet , men alle må ha et bevisst forhold til at disse hensyn skal ivaretas .
Man viidát dát ovddasvástádus galgá doaibmat , vuolgá das makkár doaimmas lea sáhka , muhto buohkat fertejit diehtit ahte dieid beroštumiid galgá vuhtiiváldit .
Det krever systematisk og planmessig tilnærming som må bygge på et kunnskapsgrunnlag om samiske forhold av betydning for egen virksomhet .
Dat gáibida systemáhtalas lahkoneami . Ja plánaid ráhkademiid vuođđun ferte leat gelbbolašvuohta ja máhttu sámi diliid birra mat gusket guđege doibmii .
5.1 Den lille og den store samepolitikken
5.1 Unnit ja stuorát sámepolitihkka
Samepolitikken har endret seg over tid .
Sámepolitihkka lea áiggiid mielde rievdan .
Stadig flere områder som har betydning for samisk språk , kultur , næringer og samfunnsliv har blitt en del av politikkområdet .
Eanet ja eanet guovllut main lea mearkkašupmi sámegillii , kultuvrii , ealáhusaide ja servodateallimii leat šaddan oassin dán politihkkasuorgái .
Samepolitikken kan , jf. Effektutvalget ( NOU .
Sámepolitihka sáhttá juohkit smávit ja stuorát sámepolitihkkan , geahča Effektlávdegotti čielggadeami ( NOU .
2004:2 ) Effekter og effektivitet .
2004:2 ) Effekter og effektivitet .
Den store samepolitikken er all politikk med relevans for den samiske befolkningen , samiske næringer , samiske bruks- og bosetningsområder .
Stuorát sámepolitihkkan sáhttá navdit buot politihka mii juogaman láhkái guoská sámi álbmogii , sámi ealáhusaide ja sámi birgen- ja ássanguovlluide .
Dette vil omfatte statens utdanningspolitikk , helsepolitikk , kulturpolitikk , næringspolitikk , likestillingspolitikk , arealpolitikk , kommuneøkonomi osv. .
Dasa gullet stáhta oahpahuspolitihkka , dearvva-švuođapolitihkka , kulturpolitihkka , ealáhuspolitihk-ka , dásseárvopolitihkka , areálapolitihkka , suohkaniid ruhtadilli jna. .
En slik liste kan gjøres svært omfattende .
Diet listu sáhtášii šaddat oalle guhkki .
Den lille samepolitikken kan illustreres samlet i den årlige publikasjonen « Bevilgninger til samiske formål » , som er et vedlegg til Arbeids- og inkluderingsdepartementets budsjettproposisjon .
Unnit sámepolitihkka lea ges dat maid oktasaččat sáhttá oaidnit jahkásaš almmuheamis » Doarjagat sámi doaimmaide » , mii lea mielddusin Bargo-ja searvadahttindepartemeantta bušeahttaevttohusas .
I statsbudsjettet for 2008 utgjør disse bevilgningene ca. 752 mill. kroner .
2008 stáhtabušeahtas dahket diet doarjagat oktiibuot sullii 752 mill. ruvnno .
Av dette forvalter Sametinget om lag 311 mill. kroner ( jf. kap. 7.1 ) .
Diein ruđain hálddaša Sámediggi birrasii 311 mill. ruvnno ( geahča kap. 7.1 ) .
Bevilgningene til samiske formål gjelder bl.a. tilskudd til samiske barnehagetilbud , samiskopplæring i grunnopplæringen , de samiske videregående skolene , Samisk høgskole , oppfølging av handlingsplan for samiske helse- og sosialtjenester , samisk kulturminnevern , rettshjelpskontoret for Indre Finnmark , tilskudd til samiske aviser , reindriftsavtalen og reindriftsforvaltningen m.m. .
Doarjagat sámi doaimmaide galget eará eará geavahuvvot doarjjan sámi mánáidgárddiide , vuođđoskuvlla sámi oahpaheapmái , sámi joatkkaskuvllaide , Sámi allaskuvlii , sámi dearvvašvuođa- ja sosiálabálvalusaid doaibma-plána čuovvoleapmái , sámi kulturmuito , suodja ­lepmái Sis-Finnmárkku riekteveahkkekántuvrii , sámi aviissaide doarjjan , boazodoallošiehtadussii ja boazodoallohálddahussii jna. .
Sametinget står for gjennomføring og finansiering av mange tiltak , andre tiltak styres og iverksettes direkte av departementene , og andre midler til samiske formål overføres gjennom tilskudds- eller refusjonsordninger rettet mot kommunene .
Sámediggi čađaha ja ruhtada ollu doaimmaid , leat maid doaimmat maid departemeanttat ieža stivrejit ja álggahit ja leat maid sámi doaimmaid várás ruđat mat juolluduvvojit doarjjan ja ruovttoluottamáksimin njuolga suohkaniidda .
De direkte bevilgningene til samiske formål over statsbudsjettet kan ikke alene dekke behovet for å ivareta og utvikle samisk språk og kultur i bred forstand .
Dat njuolggodoarjagat sámi ulbmiliidda mat juolluduvvojit stáhtabušeahtas , eai sáhte gokčat buot dárbbuid mat gusket sámegiela ja kultuvrra bisuheapmái ja seailluheapmái viiddis ipmárdusas .
Dette er også lagt til grunn av Stortinget jf. kommunalkomiteens merknader i Innst. S. nr. 110 ( 2002 – 2003 ) s. 10 : Samtidig erkjenner disse medlemmer at mange spørsmål som ikke alene gjelder samenes særegne språk , kultur og samfunnsliv har betydning for utviklingen i de samiske samfunnene .
Dat leat maid vuođđun Stuoradikki bargguin , geahča suohkanlávdegotti mearkkašumiid dán čállosis : árv . S. nr. 110 ( 2002 – 2003 ) s. 10 : Seammás dovddahit dát miellahtut ahte ollu gažaldagain mat eai guoskka dušše vásetin sámiid iežaset giela erenoamášvuođaide , kultuvrii dahje servodateallimii lea dadjamuš sámi servodagaid ovdánahttimii .
Det er derfor avgjørende hvordan offentlige virksomheter prioriterer ressurser og midler til samiske formål innenfor sine eksisterende rammer .
Danin lea ge hui ollu dadjamuš das movt almmolaš doaimmat vuoruhit bargonávccaid ja ruđaid mat dálá rámmaid siskkobealde leat mearriduvvon sámi ulbmiliidda .
Dette gjelder både for statlige organer og for kommunesektoren .
Dát guoská sihke stáhta orgánaid ja suohkaniid hálddašansurggiide .
Manglende oppfølging av samepolitiske hensyn vil kunne bety at samene ikke fullt ut nyter godt av den positive utvikling som har skjedd på politikkområdet de siste tiårene .
Jus ii čuovvol ja vuhtiiváldde doarvái bures sámepolitihkalaš beroštumiid , de dat sáhttá dagahit dan ahte sámit eai beasa doarvái bures atnit ávkki dan buori ovdáneamis mii dán politihkalaš suorggis lea dáhpáhuvvan maŋemus logi jagis .
Manglende ivaretakelse av samiske hensyn innenfor offentlige virksomheter kan dessuten være i strid med Norges folkerettslige forpliktelser og / eller i strid med norsk lovgiving eller god forvaltningsskikk .
Jus almmolaš doaimmain eai vuhtiiváldde sámi beroštumiid doarvái bures , de dat sáhttá rihkkut daid álbmotrievttálaš geatnegasvuođaid maidda Norga lea iežas čatnan ja/dahje dat sáhttá rihkkut Norgga lágaid dahje buori hálddašanvieruid .
Dersom samiske hensyn ikke ivaretas innenfor det ordinære tjenestetilbudet vil det kunne føre til et press i retning av etablering av parallelle samiske tjenester .
Jus eat nagot sámi beroštumiid vuhtiiváldit dábálaš bálvalusain , de dat sáhttá dagahit dan ahte šaddet garraset gáibádusat ásahit seammalágan sámi fálaldagaid .
Dette er ikke ønskelig .
Dakkár dili eat háliit .
Dersom det vanlige tjenesteapparatet ikke inkluderer det samiske perspektivet i sitt arbeid , vil konsekvensen kunne bli at samisk språk , kultur og næringer ikke utvikles på en god måte .
Jus dábálaš bálvalusapparáhta barggus eai leat mielde sámi beroštumit , de sáhttá boađus leat ahte sámegiella , kultuvra ja ealáhusat eai sáhte ovdánit doarvái bures .
I ytterste konsekvens kan det bety at samisk kultur i bred forstand , eller innenfor gitte sektorer eller geografiske områder , ikke vil videreføres .
De sáhttá maid mannat nu guhkás ahte sámi kultuvra viiddis ipmárdusas , dahje muhtun surggiin dahje geográfalaš guovlluin , ii ceavcce boahtteáiggis .
Dette vil være et alvorlig tap for Norge .
Dat šattašii duohta vahágin Norgii .
Samepolitikken har i de senere årene vært særlig konsentrert om rettighetsutvikling og institusjonsbygging i det samiske samfunn .
Maŋemus jagiid sámepolitihkas lea leamaš ollu sáhka vuoigatvuođaid ovddideamis ja institušuvnnaid huksemis sámi servodahkii .
Samtidig har det også siden 1980-tallet vært et sterkt samepolitisk fokus på å ivareta samiske rettigheter knyttet til næringer , arealer og naturressurser .
Seammás lea sámepolitihkka maid juo 1980-logu rájes garrasit čalmmustahttán sámi vuoigatvuođaid nannema mat gusket ealáhusaide , eatnamiidda ja birgejupmái mii luonddus gávdno .
Dette har vært nødvendig for å styrke det materielle grunnlaget for samisk kultur .
Muhto dieid bargguid doaimmaheapmi sáhttá eará doaimmaid dagahan suoivvanbeallái .
Samtidig har det kanskje overskygget behovet for å se på tiltak og ordninger som møter den enkelte same i hverdagslivet , som alminnelig bruker av velferdsstatens tilbud .
Nugo dan ahte geahččat makkár dárbbut leat ásahit ortnegiid ja doaimmaid maidda juohke eaŋkil sápmelaččas lea dárbu iežas beaivválaš eallimis , dakkár ortnegiid maid juohkehaš geavaha buresbirgejeaddji servodagas .
Regjeringen ønsker derfor nå å sette et større fokus på hvordan samepolitiske målsettinger og etablerte rettigheter kommer til praktisk uttrykk innenfor velferdsstatens ordninger og tilbud , slik at samer kan ha trygghet for at deres behov imøtekommes .
Danin háliida ráđđehus giddet stuorát fuomášumi dasa movt sámepolitihkalaš ulbmilat ja ásahuvvon vuoigatvuođat bohtet beaivválaš eallimis ávkin buresbirgejeaddji servodaga ortnegiid ja fálaldagaid bokte , vai sápmelaččat oadjebasvuođas dihtet ahte sin dárbbut vuhtiiváldojuvvojit .
Hovedspørsmålet vil være : Greier vi å omsette samepolitikken til praksis i det daglige møtet med samiske brukere ?
Váldogažaldat lea : Nákcet go mii oažžut sámepolitihka duohta ávkin dain beaivválaš doaimmain gos gávnnadit sámi geavaheddjiiguin ?
For regjeringen vil det være særlig viktig å se på de virksomhetene som er under direkte statlig forvaltning , styring og kontroll , dvs. underliggende virksomheter tilknyttet de ulike departementene .
Ráđđehussii lea erenoamáš dehálaš geahččat doaimmaide mat leat njuolga stáhta hálddašeami , stivrema ja bearráigeahču vuolde . Dainna oaivvildit stáhta vuollásaš doaimmat mat gullet guđege departementii .
Selv om iverksettingen av statens samepolitikk i stor grad skjer gjennom Sametinget og i kommuner og fylkeskommuner , så har også statlige virksomheters tilbud stor betydning for samenes hverdagsliv .
Vaikko stáhta sámepolitihkka ovddemustá boahtá oidnosii Sámedikki , suohkaniid ja fylkasuohkaniid doaimmaid bokte , de lea stáhta doaimmaid fálaldagain maid stuora mearkkašupmi sápmelaččaid beaivválaš eallimii .
Også her må samene kunne få tilpassede tjenester og informasjon , på sitt eget språk .
Maiddái dán dáfus galget sápmelaččaide gávdnot fálaldagat ja dieđut iežaset gillii .
5.2 Samisk språk- og kulturkompetanse i offentlig sektor
5.2 Sámegielmáhttu ja sámi kulturmáhttu almmolaš suorggis
Kunnskap om samiske forhold innenfor egen sektor eller virksomhet er en forutsetning for gode og likeverdige offentlige tjenestetilbud til den samiske befolkningen .
Jus bargiin lea váilevaš giellaipmárdus , de sáhttá buohcci oažžut boasttu divššu dahje sáhttá nuge mannat ahte duođalaš dávddaid eai fuobmá áiggil .
Figur 6.1 Universitetssykehuset i Tromsø
Govus 6.1 Romssa universitehtabuohcceviessu
Kilde : Marit Einejord
Gáldu : Marit Einejord
God kvalitet i tjenestetilbudet forutsetter at det finnes personell med kompetanse i samisk språk og kultur .
Albma buorre bálvalusfálaldat eaktuda ahte ásahusas gávdnojit olbmot geain lea sámegielmáhttu ja kulturipmárdus .
I samiske kjerneområder bør muligheten for dette være god .
Guovddáš sámi guovlluin gal galggašii leat buorre vejolašvuohta olahit diekkár dili .
Tilstrekkelig personell med samisk språk og kulturkompetanse er avgjørende viktig for samiske brukeres opplevelse av kvalitet i tjenestene .
Lea hui dehálaš ahte gávdnojit bargit geat máhttet sámegiela ja geain lea sámi kulturipmárdus , vai sámi geavaheaddjit ožžot dan dovddu ahte bálvalusain lea buorre kvalitehta .
Rekruttering av og etterutdanning av personell er imidlertid en utfordring .
Danin lea ge hástalussan ohcat ja viidáset oahpahit olbmuid geat sáhttet almmolaš ásahusain bargat .
5.2.1 Kunnskap om samisk kultur i offentlig sektor
5.2.1 Sámi kulturmáhttu almmolaš suorggis
Kunnskapsbehovet kan omfatte folkerettslige forpliktelser , norsk politikk og lovgivning knyttet til samiske forhold , kunnskap om språklige , kulturelle , historiske og næringsmessige forhold , kunnskap om samiske institusjoner og organisasjoner , samt mer spesialisert kunnskap og kompetanse knyttet til ulike geografiske områder eller saksfelt .
Sáhttá leat dárbu máhttit sámegiela ja ipmirdit kultuvrralaš , historjjálaš ja ealáhussii gullevaš dilálašvuođaid , sáhttá dárbbašuvvot diehtu sámi ásahusaid ja organisašuvnnaid birra ja sáhttá maid leat dárbu eanet erenoamáš máhttui ja gelbbolašvuhtii mii gullá iešguđet geográfalaš guvlui dahje áššesuorgái .
Skole- og utdanningssystemet er den viktigste arena for å virkeliggjøre og legge grunnlaget for en slik likeverdighet i offentlige tjenestetilbud .
Skuvllat ja oahpahusbáikkit leat deháleamos báikkit main dákkár seammadássásaš almmolaš bálvalusat galget duohtandahkkojuvvot ja main daidda galgá huksejuvvot vuođđu .
I samfunnet generelt er det lite kunnskap om samer , samisk historie , språk og kultur .
Servodagas lea oppalohkái unnán diehtu ja máhttu sápmelaččaid , sámi historjjá ja sámi kultuvrra birra .
Gjennom kunnskapsløftet og de nye læreplanene har regjeringen lagt til rette for at situasjonen vil bedre seg i grunnopplæringen .
Ráđđehus lea máhttoloktemiin ja ođđa oahppoplánaiguin láhčán dilálašvuođa nu ahte vuođđooahpaheami dilli galgá buorránit .
Alle elever i Norge vil på sikt ha kunnskaper om samiske forhold .
áiggi mielde galget buot oahppit Norggas oahppat sámi dilálašvuođaid birra .
Også innenfor høyere utdanning legges det til rette for styrking av samiske emner innenfor ulike utdanninger , særlig innenfor institusjonene i nord .
Maiddái alit oahpahusas galgá sámi fágaid dilli buorránit iešguđet oahpposurggiin , erenoamážit davviguovl ­luid institušuvnnain .
Det er dessverre slik at det er liten kunnskap om samiske forhold innenfor offentlige virksomheter i dag .
Lea dađibahábut maid nu ahte lea unnán diehtu sámi dilálašvuođaid birra otná almmolaš doaimmain .
Det er derfor viktig at arbeidsgivere med behov for slik kompetanse legger til rette for kompetanseutvikling gjennom egen kompetanseplanlegging og rekruttering .
Danin lea ge dárbu ahte bargoaddit mat oidnet ahte sii dárbbašit diekkár gelbbolašvuođa , láhčet dili gealboovddideapmái sierra máhttoplánemiin ja maiddái ohcet dakkár bargiid geain lea dát máhttu .
Regjeringen erkjenner imidlertid at kompetansegapet kan være for stort til at den enkelte arbeidsgiver alene kan ha ansvaret for å tilrettelegge for omfattende kompetanseutvikling .
Ráđđehus oaidná gal dan ahte sáhttá leat beare stuora noađđi ja ovddasvástádus eaŋkil bargoaddái okto nagodit háhkat diekkár viiddis gelbbo-lašvuođa .
Det er et problem for mange arbeidsgivere at det finnes få tilrettelagte opplæringsopplegg om samiske forhold , særlig av kortere varighet .
Ollu bargoaddiide lea váttisvuohtan go gávdnojit nu unnán heivehuvvon oahppofálaldagat gos sáhttet oahppat vásetin sámi dilálašvuođaid birra , ja de eandalii dakkár oanehis fálaldagat .
Det kan bli dyrt for arbeidsgivere å bygge opp egne tilbud og det er ofte vanskelig å få tak i fagfolk til slik opplæring .
Bargoaddái sáhttá šaddat divrrasin ráhkadit iežas fálaldagaid ja dávjá lea váttis gávdnat fágaolbmuid geat sáhttet jođihit diekkár lassioahpu .
Slike tilbud vil også ofte være ad-hoc preget , og de er vanskelige å planlegge systematisk over tid .
Dávjá šaddet diekkár fálaldagat hoahppofálaldahkan mat galget oanehit áigái čoavdit váttisvuođa ( ad-hoc ) , dakkárat maid lea váttis plánet systemáhtalaččat guhkit áiggi vuollái .
Arbeids- og inkluderingsdepartementet vil derfor , i samråd med aktuelle departementer , se på muligheten for at Samisk høgskole kan ha en sterkere rolle i forhold til kompetansegivende studietilbud rettet mot forholdene i offentlig sektor .
Danin áigu ge Bargo- ja searvadahttindepartemeanta ovttas guoskevaš departementtaiguin , geahččat livččii go vejolaš ahte Sámi allaskuvla oažžu bargun garraseappot bargat ásahit gelbbolašvuođanannema lohkanfálaldagaid mat gusket almmolaš suorgái .
Dette kan være knyttet til for eksempel lærere , helse- og omsorgsarbeidere , saksbehandlere og ledere i offentlig forvaltning , politi og kriminalomsorg , arbeids- og velferdsetaten m.v. .
Dat sáhttet leat fálaldagat mat leat heivehuvvon ovdamearkkadihte oahpahed , ­djiide dearvvašvuođa- ja fuolahussuorggi bargiide , áššemeannudeddjiide ja almmolaš hálddašeami jođiheddjiide , politiijaide ja kriminálafuolahed , ­djiide bargo- ja čálgoetáhtii jna. .
Dette gjelder både informasjon og bistand til å bygge opp tilbud i eksisterende studier og studietilbud i andre utdanningsinstitusjoner , innenfor etatsspesifikke opplæringsløp , men også i forhold til å etablere egne tilbud ved høgskolen .
Dát guoská sihke diehtojuohkimii ja dasa ahte hukset viidáseappot daid lohkanfálaldagaid mat juo gávdnojit ja mat gávdnojit eará oahpahusinstitušuvnnain , mat gusket guđege etáhta erenoamáš oahpposuorgái , Muhto dás lea maid sáhka ásaheames sierra fálaldagaid allaskuvlii .
Samisk høgskole har selv ønsket en slik rolle , hvor de også vil utnytte infrastrukturen knyttet til de samiske språk- og kultursentrene i Norge , samt se på mulighetene for nettbaserte løsninger .
Sámi allaskuvla lea ieš dáhtton diekkár rolla , mas sáhttet maid atnit ávkin dan siskkáldas struktuvrra mii lea čadnojuvvon sámi giella-ja kulturguovddážiidda Norggas , ja mas maiddái sáhttet guorahallat internehttii huksejuvvon čovdosiid .
Som eksempel på et mer omfattende tilbud har Universitetet i Tromsø etablert Samisk kulturkunnskap som et flerfaglig tilbud som involverer fagområdene arkeologi , historie , sosialantropologi og samisk etnografi .
Ovdamearkan dasa movt sáhttá ásahit viiddis fálaldaga , sáhttá namuhit ahte Tromssa Universitehta lea ásahan oahppofálaldaga man namma lea Sámi kulturmáhttu . Dat sisttisdoallá máŋga eará fágasuorggi , nugo arkeologiija , historjjá , sosialantropologiija ja sámi etnografiija .
Studiet er samlingsbasert og gir 30 studiepoeng .
Oahppofálaldat addojuvvo čoagganemiid bokte ja dahká 30 lohkančuoggá .
Universitetet i Tromsø har også et eget masterprogram i urfolksstudier .
Tromssa Universitehtas lea maid sierra masterprográmma eamiálbmotoahpahusas .
Det vises for øvrig til kap. 12 om høyere utdanning .
Čujuhuvvo muđui 12. kapihttalii mii lea alla oahpahusa birra .
5.2.2 Samisk språk i offentlig sektor
5.2.2 Sámegiella almmolaš suorggis
Offentlige virksomheters bruk av samisk språk er viktig av flere grunner .
Lea máŋgga dáfus dárbu ahte almmolaš doaimmain geavahit sámegiela .
For det første ivaretar dette den samiske brukerens rettsikkerhet og hensynet til tilstrekkelige offentlige tjenester til den samiske befolkningen .
Dat váikkuha vuosttažettiin dasa ahte sámegielagiid riektesih ­karvuohta vuhtiiváldojuvvo ja lea mielde vaikko ­heamen dasa ahte leat doarvái almmolaš bálvalusat gos gávdno fálaldat sámi álbmogii .
For det andre er det avgjørende for samisk språks framtid at det er naturlig å bruke samisk i offentlige sammenhenger .
Nuppádassii de dasa lea dárbu sámegiela boahtteáiggi nannema dihte , ahte galgá leat lunddolaš geavahit sámegiela almmolaš oktavuođain .
Det er imidlertid bare 7 pst. som oppgir at samisk brukes overfor lege og helsevesen .
Dušše 7 proseantta muitalit ahte sii sámástit doaktáriin ja dearvvašvuođabálvalusa bargiiguin .
21 pst. oppgir at de bruker samisk overfor andre offentlige institusjoner .
21 proseantta dadjet ahte sii sámástit go sis lea dahkamuš eará almmolaš ásahusaid virgehasaiguin .
Halvparten av de spurte sier at de i stor grad savner å bruke samisk mer i kontakt med lege og helsevesen og andre offentlige institusjoner .
Bealli dain geat jerrojuvvojedje , dadjet ahte sii atnet stuorra váilivuohtan go sii eai beasa eanet sámegillii gulahallat doaktáriin ja dearvvašvuođabálvalusas ja eará almmolaš ásahusain .
Språkbruksundersøkelsen viser også at det er varierende kunnskaper i samisk språk blant ansatte i etatene .
Giellageavaheami iskan čájeha dan ge ahte etáhtaid bargiin ii leat buohkain nu buorre sámegiela máhttu .
Mange kan verken forstå eller snakke samisk .
Dušše soapmásat máhttet čállit sámegillii .
I forhold til andelen samisktalende i befolkningen , er etatene som er omfattet av undersøkelsen dårlig rustet til å betjene publikum på samisk .
Olus eai ádde eai ge hála sámegiela . álbmoga sámegielahálliid logu ektui eai leat dain etáhtain main iskkadallan čađahuvvui , návccat bálvalit ál ­bmoga sámegillii .
I Sametingets språkbruksundersøkelse i 2004 deltok ca. 70 offentlige virksomheter i nord- , lule- og sørsamiske områder .
Sámedikki giellageavahaniskamis jagi 2004 ledje sullii 70 almmolaš doaimmahusa davvi- , julev- ja lullisámi guovlluin mielde .
Stort sett alle institusjonene er klar over at de har et ansvar for å yte tjenester på samisk .
Dadjat dal jo buot ásahusat dihtet ahte sis lea ovddasvástádus fállat bálvalusaid sámegillii .
Undersøkelsen omfatter ca. 11 000 ansatte i offentlig sektor .
Iskan guoskkai sullii 11 000 bargái almmolaš suorggis .
Ca. 3 pst. av de ansatte har kompetanse i samisk språk .
Sulaid 3 proseanttas bargiin lei sámegiela máhttu .
70 pst. av virksomhetene uttrykker et behov for mer kompetanse i både muntlig og skriftlig samisk .
70 proseata doaimmahusain dovddahit ahte dárbbašit eanet gelbbolašvuođa sihke hállat ja čállit sámegillii .
Det oppgis at det er stor mangel på samisktalende fagfolk i helsesektoren , i skole og barnehage , i kriminalomsorgen og i Kirken .
Daddjojuvvo ahte dárbbašuvvojit ollu sámegielat fágabargit dearvvašvuođasuorggis , skuvllain ja mánáidgárddiin , kriminálafuolahusas ja Girkus .
Evalueringen av samelovens språkregler som ble gjennomført i 2007 ( jf. kap. 19.4.2 ) viser det samme mønsteret .
Sámelága giellanjuolggadusaid árvvoštallan mii čađahuvvui jagi 2007 ( gč. kap. 19.4.2 ) čájeha seamma minstara .
De fleste offentlige organer som omfattes av samelovens språkregler , oppfyller ikke lovens krav fullt ut .
Eanaš almmolaš orgánat maidda sámelága giellanjuolggadusat gusket , eai ollašuhte ollásit lága gáibádusaid .
Dette innebærer at befolkningen i forvaltningsområdet for samisk språk ikke er sikret rett til å bruke samisk i kontakt med offentlige organer .
Dát dagaha ahte olbmuide sámegiela hálddašanguovllus ii leat sihkkarastojuvvon vuoigatvuohta geavahit sámegiela go sis lea dahkamuš almmolaš orgánaiguin .
Dette gjelder likevel ikke ved muntlige henvendelser til tjenestemenn som utfører oppdrag utenfor organets kontor .
Dát ii guoskka dattetge hállamii virgehasaide geat leat doaimmas orgána kontuvrra olggobealde .
Den som henvender seg skriftlig på samisk til et regionalt offentlig organ i forvaltningsområdet , har rett til skriftlig svar på samisk .
Son guhte čállá regiuvnnalaš almmolaš orgánii sámegillii sámegiela hálddašanguovllus , sus lea vuoigatvuohta oažžut čálalaš vástádusa sámegillii .
Sameloven § 3 – 4 og § 3 – 5 omtaler bruk av samisk språk i rettsvesenet og i helse- og sosialsektoren .
Sámelága § 3 – 4 ja § 3 – 5 válddahallet sámegiela geavaheami riektelágádusas ja dearvvašvuođa- ja sosiálasuorggis .
Domstolsloven § 136 a om utvidet rett til bruk av samisk i rettsvesenet viser til sameloven § 3 – 4 .
Duopmostuollolága § 136a viiddiduvvon rievtti birra geavahit sámegiela riektelágádusas čujuha sámelága §:i 3 – 4 .
Offentlige organer som er omfattet av samelovens språkregler skal selv sørge for at reglene blir fulgt , og har ansvaret for at de har kompetent samiskspråklig personell , jf. forskrifter til samelovens språkregler .
Almmolaš orgánat maidda sámelága giella ­njuolggadusat gusket , galget ieža fuolahit ahte njuolggadusat čuvvojuvvojit , ja dain lea ovddasvástádus das ahte dain leat dohkálaš sámegielat bargit , gč. sámelága giellanjuolggadusaid láhkaásahusaid .
Alle offentlige virksomheter oppfordres til å ta hensyn til brukere av samisk språk utover lovens regler .
Buot almmolaš doaimmat ávžžuhuvvojit vuhtiiváldit sámegiela maiddái viidábut go dan maid láhka geatnegahttá .
God forvaltningsskikk tilsier at skriftlige henvendelser på samisk besvares på samisk , også i tilfeller hvor man ikke etter loven har plikt til det .
Buorre hálddašanvierru lea vástidit sámegillii go sámegillii váldet oktavuođa , maiddái dakkár oktavuođain gos láhka ii geatnegahte dan dahkat .
Virksomhetene bør innarbeide rutiner for å vurdere om lover , forskrifter , skjemaer , brosjyrer , rundskriv , kunngjøringer , pressemeldinger m.m. bør oversettes til samisk , og gjøre disse tilgjengelige for den samiske befolkningen .
Buot doaimmat berrejit ásahit dakkár bargomálle ahte čađat árvvoštallet makkár lágat , njuolggadusat , skovit , gihppagat , johtočállosat , dieđáhusat , preassadieđáhusat jna. galggaše jorgaluvvot sámegillii , ja galget daid láhčit oidnosii sámi álbmogii .
I utviklingen mot stadig større bruk av interaktive tjenester i forhold til brukere må den samiske befolkningens informasjonsbehov og rettigheter ivaretas .
Go ovdáneapmi manná dan guvlui ahte interaktiiva bálvalusat váldojuvvot eanet ja eanet atnui geavaheddjiid oktavuođas , de ferte muitit vuhtiiváldit sámi álbmoga dieđuidoažžun dárbbu ja vuoigatvuođaid .
Alle offentlige virksomheter bør ha en strategi i forhold til informasjon på samisk , herunder klargjøring av behov for egen kompetanse eller eventuelle behov for oversettings- og tolketjenester .
Buot almmolaš doaimmain fertejit leat strategiijat dasa movt hálddašit diehtojuohkima sámegillii , dasa gullá maid dat ahte čielggadit makkár gelbbolašvuođa sii ieža dárbbašit dahje lea go vejolaččat dárbu jorgalan- ja dulkonbálvalusaide .
De mest omfattende forpliktelsene gjelder for de virksomhetene som er omfattet av samelovens språkregler , jf. kap. 19.4 .
Garraseamos geatnegasvuođat leat daid doaimmaide maidda sámi giellalága njuolggadusat gusket , gč. kap. 19.4 .
For å øke bruken av samisk i det offentlige rom , må mer offentlig informasjon utgis på samisk .
Ferte almmuhišgoahtit eanet almmolaš dieđuid sámegillii , vai almmolašvuođas gullogoahtá ja oi-dnogoahtá eanet sámegiella .
Regjeringens internettsider www.regjeringen.no har et eget samisk språkvalg .
Ráđđehusa interneaht ­tasiidduin www.regjeringen.no sáhttá sámegiela maid válljet .
Saker av direkte interesse for den samiske befolkningen presenteres her på samisk – i hovedsak på nordsamisk , men også lulesamisk og sørsamisk .
áššit mat gusket njuolga sámi álbmogii , almmuhuvvojit dies maid sámegillii – eanemusat davvisámegillii , muhto maiddái julevsámegillii ja lullisámegillii .
Det er fagdepartementene som har ansvaret for å ivareta samisk språk innenfor sine sektorer .
Fágadepartementtain lea ovddasvástádus gozihit sámegiela iežaset surggiin .
Mengden samisk informasjon er så langt relativt liten .
Dán rádjái eai leat vuos beare ollu dieđut gávdnamis sámegillii .
Regjeringen vil vurdere tiltak for å sikre mer systematisk oppdatering og kvalitetssikring av nettsidene .
Ráđđehus áigu árvvoštallat maid sáhtášii bargat oažžundihtii neahttasiidduide eanet systemáhtalaš ođasmahttima ja kvalitehtasihkkarastima .
Dette vil ses i sammenheng med behovet for kvalitetssikring av bruken av samisk språk i offentlige dokumenter og andre oversettelser .
Dán barggu oktavuođas geahččat maid makkár dárbu lea sihkkarastit sámegiela geavaheami almmolaš dokumeanttain ja ahte jorgaluvvojit eanet dieđut sámegillii .
Norge.no/minside.no har et eget språkvalg for samisk .
www.Norge.no/minside.no neahttasiidduin sáhttá maid válljet sámegiela .
Noen offentlige virksomheter har samisk språk som et valg på sine nettsider , og har utarbeidet skjemaer og offentlig informasjon på samisk .
Muhtun almmolaš doaimmain lea sámegiella maid válljemassii iežaset neahttasiidduin , ja sii leat ráhkadan skoviid ja almmolaš dieđuid sámegillii .
Det er regjeringens mål at alle offentlige registre skal kunne bruke samiske tegn , og at datautvekslingen mellom registrene skal fungere .
Ráđđehusa ulbmil lea ahte buot almmolaš registariin galget sáhttit geavahit sámegiel bustávaid , ja ahte registariid gaskasaš datalonohallan galgá doaibmat maiddái sámegillii .
Samiske navn , stedsnavn , adresser osv. må kunne registreres korrekt .
Galgá leat vejolaš registreret sámegiel namaid , báikenamaid , adreassaid jna riekta .
Statlige etater skal vurdere behovet for å ta i bruk programvare / plattformer som gjør det mulig å bruke samisk tegnsett etter hvert som eksisterende programvare skiftes ut , jf. kap. 19.5.2 .
Stáhtii gullevaš etáhtat galget árvvoštallat lea go dárbu váldit atnui prográmmagálvvuid / vuogádagaid mat dahket vejolažžan geavahit sámegiel bustávaid dađistaga go ođasmahttá ja lonuha dálá prográmmagálvvuid , gč. kap. 19.5.2 .
For å gjøre det enklere for offentlige virksomheter å ta i bruk samisk tegnsett m.v. , etablerte Kommunal- og regionaldepartementet i 2003 en kompetansebase for samisk tegnsett og IT – samIT – www.samit.no .
Vai almmolaš doaimmaide galggai leat álkit váldit atnui sámegiel bustávaid jna , de ásahii Gielda- ja guovlodepartementa 2003:s sámi bustávaid ja ITgealbobása – samIT – www.samit.no .
Alle offentlige virksomheter kan henvende seg hit for å få bistand , jf. kap. 19.5.1 .
Buot almmolaš doaimmat sáhttet dieppe oažžut veahki , geahča kap. 19.5.1 .
For å ivareta rettssikkerheten for samene er det viktig å unngå misforståelser grunnet språkforskjeller .
Vuhtiiváldin dihte sápmelaččaid riektesihkarvuođa , de lea dehálaš garvit boasttu ipmárdusaid maidda giellaerohusat leat sivvan .
Mange juridiske termer finnes ikke på samisk .
Ollu juridihkalaš doahpagat eai gávdno sámegillii .
Økt bruk av samisk i offentlig forvaltning , som oversetting av lover , forskrifter og skjema , bidrar derfor til samisk terminologiutvikling , jf. kap. 19.6 .
Go sámegiela geavahit eanet almmolaš hálddašeamis , omd. go jorgala lágaid , láhkanjuolggadusaid ja skoviid , de ovddida sámi tearbmabargguid , geahča kap. 19.6 .
5.2.3 Tolking
5.2.3 Dulkon
I enkelte tilfeller vil det være nødvendig med bruk av tolk .
Muhtun dáhpáhusain lea dárbu dulkka geavahit .
Her er helsetjenesten og rettsvesenet sentralt , fordi språklig kommunikasjonssvikt på disse feltene vil være særlig uheldig for de mennesker det angår .
Dás lea dearvvašvuođabálvalus ja riektelágádus guovddážis , dannego gielalaš gulahallan-váttisvuođat dáin surggiin čuhcet erenoa ­-máš garrasit daidda geaidda dat gusket .
Samisk / norsk tolketjeneste er i varierende grad tilgjengelig i offentlig tjenesteyting , jf. evalueringen av samelovens språkregler .
Sámegiela / dárogiela dulkabálvalus ii leat dávjá oažžumis almmolaš bálvalusaid fállamis , gč. sámelága giellanjuolggadusaid árvvoštallama .
Det har vært eksempler på at familien selv har måttet stille opp som tolker i behandlingsinstitusjoner , eller at mangel på kunnskap i samisk har gjort at pasienter ikke har fått den behandlingen og omsorgen de burde fått .
Dakkár ge ovdamearkkat leat leamaš ahte bearraša olbmot ieža leat ferten doaibmat dulkan dikšunásahusain , dahje ahte sámegiela máhtu váilun lea dagahan ahte divššohasat eai leat ožžon dan divššu ja fuolahusa maid sii livčče berren oažžut .
Dette er ingen holdbar situasjon .
Dát ii leat dohkálaš dilli .
Det er i dag mangel på samiske tolker , både i nordsamisk , sørsamisk og lulesamisk .
Odne váilot sámegielat dulkkat , sihke davvisámegiela , julevsámegiela ja oarjelsámegiela dulkkat .
I 1995 – 96 ble det gjennomført et opplegg for tolkeutdanning ved Samisk høgskole .
áigodagas 1995 – 96 čađahuvvui dulkaoahp ­povuogádat Sámi allaskuvllas .
Det var først og fremst tilrettelagt for å dekke offentlige etaters kontakt med samiskspråklige brukergrupper .
Dat lei vuosttažettiin heivehuvvon gealbudit almmolaš etáhtaid vai doppe birgejit go sis lei oktavuohta sámegielat geavaheaddjiidjoavkkuiguin .
Kursene var en del av et nordisk opplegg med 10 vekttall studiekompetanse ( 30 studiepoeng ) .
Kurssat ledje davviriik ­kalaš vuogádaga oassin mas oahppit ožžo 10 čuoggá oahppogelbbolašvuođa ( 30 oahppočuoggá ) .
Til sammen 40 studenter tok eksamen .
Oktiibuot 40 oahppi čađahedje eksámena .
Samisk språkråd startet i 1994 et arbeid med en autorisasjonsordning for samiske tolker i samarbeid med Samisk høgskole og Nordisk Samisk Institutt .
Sámi giellaráđđi állggahii jagi 1994 sámi dulkkaid dohkkehanortnega ovttasráđiid Sámi allaskuvl ­lain ja Sámi Instituhtain .
Arbeidsgruppen gikk gjennom Utlendingsdirektoratets forslag til tolkeprøve og autorisasjonsordning , men fant at samiske tolker hadde et annerledes tolkebehov , og dermed behov for en annen tolkeordning .
Bargojoaku geahčadii Olgoriikalašdirektoráhta dulkaiskosa evttohusa ja dulkaautoriserema evttohusa , muhto gávnnahii ahte sámegiela dulkkain lea earalágan dárbu , ja nu maiddái earalágan dulkaortnetdárbu .
Samisk språkråd godkjente tolke- og autorisasjonsordningen for samisktalende i 1995 .
Sámi giellaráđđi dohkkehii sámegielagiid dulkon- ja autoriserenortnega jagi 1995 .
Autorisasjonsordningen består av to deler , en tolkeprøve og en autorisasjonsbevilling .
Dohkkehanortnegis leat gukte oasi , dulkoniskkus ja dulkonautorisašuvnna addin .
Tolkeprøven skal gi yrkesaktive tolker en mulighet til å dokumentere sin kompetanse .
Dulkoniskkus galgá addit daidda geat barget fidnodulkan , vejolašvuođa duođaštit iežaset gelbbolašvuođa .
Bestått tolkeprøve skal gi kandidater mulighet til å søke om tolkebevilling med rett til yrkestittel autorisert tolk .
Jus ceavzá dulkoniskosis , de beassá kandidáhta ohcat dulkonlobi vuoigatvuođain geavahit fidnonamahusa autoriserejuvvon dulka .
Samisk språkråd ga autorisasjonsbevilling til 5 tolker i 1997 .
Sámi giellaráđđi attii jagi 1997 dohkkeheami viđa dulkii .
Etter at Språkrådet ble nedlagt , jf. kap. 19.2 , er ikke denne ordningen videreutviklet .
Maŋŋágo Giellaráđđi heaittihuvvui , gč. kap. 19.2 , ii leat dát ortnet ovddiduvvon eanet .
Boks 6.1 Tidligere bruk av tolk i samiske områder I de samiske områder har tolkeinstitusjonen eksistert siden 1700-tallet .
2004 čavčča lei Sámi allaskuvllas ovdaprošeakta dulkaoahpahusa birra , maid Dearvvašvuođadepartemeanta ja Sámediggi ruhtadedje .
De hadde ikke formell opplæring , men utviklet ferdighetene sine gjennom tolkingen .
Sámi allaskuvlla dulkaoahpahus galgá oahpistit ja ráhkkanahttit ohppiid dulkabargui .
Kirken var tidlig ute både med språkopplæring i samisk , og med tolking .
Oahppu sisttisdoallá sihke dulkonetihka ja dulkonteknihka , servodatfága ja terminologiija .
Svenske dommere brukte rettstolker i Indre Finnmark fram til området ble dansk-norsk i 1751 .
Dát oahppu lea maiddái profilerejuvvon gokčat almmolaš etáhtaid ja sámegielat geavaheaddjiidjoavkkuid gaskavuođa .
I 1782 foreslo amtmannen i Finnmark at man skulle utpeke en edsvoren tolk for hele fylket for å assistere lokale myndigheter i samisk og finsk .
Servodatfágaoassi sisttisdoallá almmolaš suorggi hálddahusoahpu , bargoeallima ja oahpahusa , dearvvašvuođa- ja sosiálasuorggi , ja politiija ja riektelágádusa .
En kongelig forordning om tolking ble utstedt den 7. august 1792 .
Oahppu lea oasseággioahppu mii bistá guokte lohkanbaji ja mas leat vahkkočoahkkaneamit .
På rettsområdet bestemte en statutt fra 6. juni 1863 at det i hvert tinglag skulle være rettstolker , utpekt av den lokale dommeren , og godkjent av lensmannen .
Oahppu ii leat dan maŋŋá čađahuvvon og uhccán oahppit dasa ohce . 2007 čavčča dollojuvvui jahkebeallásaš sámegiela diggedulkon- ja jorgalankursa Sámi allaskuvllas mas ledje sullii 10 oahppi .
De lønnede tolkene skulle sies opp , og partene i sivile saker skulle betale tolken selv .
Boksa 6.1 Ovddešáiggiid dulkageavaheapmi sámi guovlluin Sámi guovlluin lea dulkonásahus leamaš jo 1700-logu rájes .
Tolkeinstitusjonen ble avskaffet ved en kongelig forordning av 1901 , med unntak for Kautokeino og Karasjok .
Sis ii lean formálalaš oahppu , muhto ohppe ja čehppo dulkodettiin . Girku álggahii áigá jo sihke sámegiela oahpahusa ja dulkoma .
Her ble rettstolkesystemet opprettholdt , men i sivile saker skulle partene betale tolkene selv .
Ruoŧa duopmárat geavahedje diggedulkkaid Sis-Finnmárkkus gitta dassážiigo guovlu šattai Dánskka- Norgga guovlun jagi 1751 .
Kirkens ordning med fastlønnede tolker ble opphevet i 1902 .
Gonagaslaš skihkádus dulkoma birra addojuvvui borgemánu 7. b. 1792 .
Tolkekurs ble gjennomført på 1970-tallet i regi av Alta lærerhøgskole , Samisk utdanningsråd og Nordisk Samisk Institutt for alle kategorier tolker – rettstolker , kirketolker og møtetolker .
Riektesuorggis mearridii geassemánu 6. b. 1863-mannosaš statuhtta ahte juohke diggeáiggi galge leat diggedulkkat , maid báikkálaš duopmár válljii ja leansmánni dohkkehii . Maŋŋá dagahii dáruiduhttin ahte dulkadárbu eahpiduvvui .
Bevilgningen ble gradvis økt og tilskuddet ble utvidet til også å omfatte tospråklig forvaltning .
Bálkáhuvvon dulkkaid áigo cealkit eret , ja priváhta áššiid oasehasat galge ieža bálkáhit dulkka .
Ved innføringen av samelovens språkregler i 1992 var det satt av 16,35 mill. kroner til tilskudd til tolketjeneste og tospråklighet i kommunene og fylkeskommunene innenfor forvaltningsområdet for samisk språk .
ámtadiggi dajai ahte « Oktii ferte dat dilli loahppat ahte juohkehaš hállá iežas gillii dáppe davvi riikkaosiin ge . Sis guđet ásset dáppe , lea buorre vejolašvuohta oahppat rikka giela jus ieža dušše háliidit . »
Tolkeutdanningen ved Samisk høgskole skal gi innføring i og forberede arbeidet som tolk .
Dulkonásahus heaittihuvvui gonagaslaš skih ­kádusain jagi 1901 , earret Guovdageainnus ja Kárášjogas .
Studiet inneholder bl.a. tolkeetikk og tolketeknikk , samfunnsfag og terminologi .
Doppe doalahuvvui riektedulkonvuogádat , muhto siviila áššiin galge oasehasat ieža máksit bálkká dulkkaide .
Dette studiet er også profilert for å dekke kontakten mellom offentlige etater og samiskspråklige brukergrupper .
Girku ortnet bistevaččat bálkáhuvvon dulkkaiguin heaittihuvvui jagi 1902 . Ráŋggáštusáššiin ožžo sámit dulkoma .
Samfunnsfagdelen inneholder forvaltningslære for offentlig sektor , arbeidsliv og utdanning , helse- og sosialsektoren , og politi og rettsvesen .
álaheaju oahpaheaddjiallaskuvla , sámi oahpahusráđđi , Sámi Instituhtta čađahedje 1970-logus dulkonkurssaid buotlágan dulkkaid várás – diggedulkkaid , girkodulkkaid ja čoahkkindulkkaid várás .
Studiet er et deltidsstudium over to semestre med ukesamlinger . I 2005 gjennomførte 8 studenter dette studiet .
Geahččalanáigodaga maŋŋá ásahii Gielddaiddepartemeanta jagi 1985 doarjjaortnega sámi dulkonbálvalussii 0,6 milj. ruvdnosaš juolludusain .
Studiet er siden ikke blitt realisert på grunn av liten søknad fra studenter .
Juolludus lassánii dađistaga ja doarjja viiddiduvvui maiddái guoskat guovttegielalaš hálddašeapmái .
Høgskolen i Oslo ( HiO ) opprettet høsten 2007 et permanent utdanningstilbud i tolking .
Høgskolen i Oslo ( HiO ) ásahii 2007 čavčča bistevaš oahppofálaldaga dulkomis .
Tolking i offentlig sektor er et deltidsstudium over ett år og er internett- og samlingsbasert med 5 helgesamlinger i Oslo .
Tolking i offentlig sektor lea oasseáiggioahppu mii bistá jagi ja čađahuvvo interneahtas ja viđain vahkkoloahp-pačoahkkanemiin Oslos .
Studiet gir 30 studiepoeng .
Oahppu addá 30 oahp-počuoggá .
Høsten 2007 søkte 9 nordsamiskspråklige og 6 lulesamiskspråklige , men på grunn av at det manglet veileder ble studiet dessverre ikke i gangsatt i 2008 .
2007 čavčča ohce 9 davvisámegielaga ja 6 julevsámegielaga , muhto go eai fidnen bagadalli de dađe bahábut ii biddjojuvvon oahppu johtui jagi 2008 .
Som tolk med tolkeutdanning er man kvalifisert til oppføring i Nasjonalt tolkeregister i kategori 3 .
Dulkan lea son guhte lea čađahan dulkonoah-pu , dohkálaš logahallojuvvot Riikkalaš dulkaregistara goalmmát kategoriijii .
Nasjonalt tolkeregister er en landsdekkende oversikt over praktiserende tolker og deres kvalifikasjoner .
Riikkalaš dulkaregisttar lea doaibmi dulkkaid ja sin gelbbolašvuođaid oppariikkalaš visogovalaš logahallan .
Integrerings- og mangfoldsdirektoratet ( IMDi ) er nasjonal fagmyndighet for tolking i offentlig sektor og systemeier for Nasjonalt tolkeregister .
Searvadahttin- ja šláddjiivuođadirektoráhta ( Integrerings- og mangfoldsdirektoratet ( IMDi ) ) lea almmolaš suorggi dulkoma oppariik ­kalaš fágaeiseváldi ja Riikkalaš dulkaregistara vuogádateaiggát .
Registeret er etablert for å gi tolkebrukere oversikt over tolkene i markedet , og styrke deres kvalitetsbevissthet .
Registtar lea ásahuvvon vai dulkageavaheaddjiide lea márkana dulkkaid logahallan , ja vai sin kvalitehtadiđolašvuohta buorrána .
Registeret skal også stimulere praktiserende tolker til å dokumentere og utvikle sine kvalifikasjoner .
Registtar galgá maiddái movttiidahttit doaibmi dulkkaid duođaštit ja ovddidit iežaset gelbbolašvuođaid .
På sikt skal registeret bidra til økt profesjonalisering av tolkefeltet ved å stimulere praktiserende tolker til å ta tolkeutdanning og statsautorisasjon .
Guhkit áigái galgá registtar váikkuhit dasa ahte dukonsuorgi šaddá eanet fitnolažžan movttiidahtidettiin doaibmi dulkkaid váldit dulka ­oahpu ja čađahit stáhtadohkkeheami .
Nasjonalt tolkeregister er operativt for tolkebrukere på www.tolkeportalen.no .
Riikkalaš dulkaregisttar lea doaimmas dulkageavaheaddjiide dás : www.tolkeportalen.no .
Tre samiske tolker er oppført i registeret .
Golbma sámegielat dulkka leat logahallojuvvon registarii .
IMDi har igangsatt et større arbeid med en utredning om regulering av tolkefeltet , hvor siktemålet er å utarbeide forslag om hvordan det offentlige raskest mulig kan møte felles utfordringer med kvalitetssikring av tolking .
IMDi lea álggahan stuorát čielggadanbarggu dulkasuorggi muddema birra , man ulbmil lea evttohit mo almmolaš ásahusat nu johtilit go vejolaš sáhttet dustet oktasaš hástalusaid dulkoma kvalitehtasihkkarastima oktavuođas .
Samisk tolking omfattes ikke av dette arbeidet .
Sámegielat dulkon ii leat mielde dán barggus .
Arbeids- og inkluderingsdepartementet vil , sammen med aktuelle departementer , Sametinget og Samisk høgskole , gjennomgå dagens tolketjeneste og vurdere hvilke tiltak som vil være nødvendige for å etablere en velfungerende tolketjeneste .
Bargo- ja searvadahttindepartemeanta áigu , ovttasráđiid guovdilis departemeanttaiguin , Sáme ­dikkiin ja Sámi allaskuvllain , geahčadit dálá dulkonbálvalusa ja árvvoštallat makkár doaibmabijuid lea dárbu čađahit vai šattašii bures doaibmi dulkonbálvalus .
I den sammenheng bør spørsmål knyttet til rekruttering til tolkeutdanningen , mulighet for etter- og videreutdanning , eventuelle muligheter for samarbeid mellom Samisk høgskole og Høgskolen i Oslo , og den eksisterende tolkeautorisasjonsordningen vurderes .
Dán oktavuođas berre árvvoštallat gažaldagaid mat čatnasit dulkaoahpahusa ohppiid lassánahttimii , vejolavuhtii oažžut lassi- ja joatk-k , ­aoahpu vejolaš vejolašvuhtii bargat ovttas Sámi allaskuvllain ja Oslo allaskuvllain , ja dálá dulkaautoriserenortnegii .
5.3 Statlige etater
5.3 Stáhtalaš etáhtat
5.3.1 Styringssignaler til statlige virksomheter
5.3.1 Stivrenláidesteamit stáhtalaš doaimmahusaide
De fleste departementer har underliggende virksomheter som har oppgaver med betydning for samisk språk og kultur .
Eanaš departemeanttain leat vuollásaš doaimmat mat barget áššiiguin main lea dadjamuš sámegillii ja sámi kultuvrii .
Statlige virksomheter får styringssignal på ulike måter .
Stáhtii gullevaš doaimmat ožžot máŋgga ládje stivrenláidestemiid .
Et av de viktigste instrumentene er de årlige tildelingsbrevene fra departementene til underliggende virksomheter .
Okta deháleamos stivrenláidestemiin lea jahkásaš juolludanreivvet departemeanttain iežaset vuollásaš doaimmaide .
Det har i liten grad vært samepolitiske føringer gjennom slike tildelingsbrev .
Diein juolludanreivviin leat leamaš unnán sámepolitihkalaš láidesteamit .
Samepolitikken er i stor grad synliggjort gjennom stortingsmeldinger og gjennom omtalen knyttet til bevilgninger på statsbudsjettet .
Sámepolitihkka lea eanaš oainnusindahkkojuvvon stuoradiggedieđá-husain ja čállosiin mat gusket stáhtabušeahta juolludemiide .
I styringsdialogen med enkelte underliggende virksomheter har man imidlertid søkt å legge inn krav , bl.a. til rapportering , i forhold til samiske hensyn .
Iešguđege vuollásaš doaimmaid stivrenságastallamiin leat geahččalan bidjat gáibádussan ahte galget vuhtiiváldit sámi beroštumiid earet eará raporttain .
Et slikt arbeid er bl.a. påbegynt i forhold til tildelingsbrev for 2008 knyttet til Arbeids- og velferdsetaten , som er underlagt Arbeids- og inkluderingsdepartementet , jf. kap. 5.3.2 .
Diekkár bargu lea álggahuvvon earet eará Bargo- ja čálgoetáhta 2008 juolludanreivviid oktavuođas . Diet etáhtta gullá Bargo- ja searvadahttindepartemeantta vuollái , gč kap. 5.3.2 .
Arbeids- og inkluderingsdepartementet vil bearbeide og videreformidle til andre departementer de erfaringer departementet høster med å synliggjøre styringssignaler og rapportkrav knyttet til samiske brukere i tildelingsbrevet .
Bargo- ja searvadahttindepartemeanta áigu viidáseappot meannudit ja doaimmahit dán barggu vásáhusaid eará departemeanttaide , ahte movt juolludanreivves oainnusindahkat stivrenláidestemiid ja raportagáibádusaid mat gusket sámi geavaheddjiide .
Helse- og omsorgsdepartementet har i oppdragsdokumentet til regionale helseforetak omtalt samiske forhold .
Dearvvašvuođa- ja fuolahusdepartemeanta lea čállán sámi dilálašvuođaid birra guovlluid dearvvaš-vuođaásahusaid barggahandokumeanttas .
De regionale helseforetakene skal etterspørre og synliggjøre de samiske pasientenes rett og behov for tilrettelagte tjenester i planlegging , utredning og når beslutninger tas , jf. kap. 8 .
­luid dearvvašvuođaásahusat galget jearahit ja oainnusindahkat sámi pasieanttaid vuoigatvuođaid ja dárbbuid mat gusket heivehuvvon bálvalusaide iežaset plánenbargguin , čielggademiin ja go mearrádusaid dahket , gč. kap. 8 .
Barne- og likestillingsdepartementet har gjennom tildelingsbrev presisert at det statlige barnevernet skal ivareta det samiske perspektivet og ha kunnskap om barnevernet i samisk kontekst , jf. kap. 9.6 .
Mánáid- ja dásseárvodepartementa lea juolludanreivvestis čujuhan ahte stáhtalaš mánáidsuodjaleamis galget áimmahuššat sápmelaččaid dili , ja sis galgá maid leat máhttu mánáidsuodjaleami birra sámi dilálašvuođain ja birrasiin , gč. kap. 9.6 .
Kultur- og kirkedepartementet vil se til at ABM-utviklings ansvar for samisk kultur kommer klart frem i føringene for tildelingene til institusjonen , jf. kap. 14.8 .
Kultur- ja girkodeparte-meanta áigu bearráigeaččat ahte ABM-ovdánahttima ovddasvástádus lea maid áimmahuššat sámi kultuvrra , ahte dat boahtá hui čielgasit ovdan juolludemiid láidesteamis institušuvnnaide , gč. kap. 14.8 .
5.3.2 Tjenestetilbud til samiske brukere i arbeids- og velferdsforvaltningen
5.3.2 Bargo-ja čálgohálddašeami bálvalusfálaldagat sámiide
Gjennom NAV-reformen etablerer kommunene og Arbeids- og velferdsetaten felles lokale kontor , NAV-kontor .
NAV-ođastusa oktavuođas álggaha Bargo- ja searvadahttindepartemeanta oktasaš báikkálaš kantuvrraid , bargo-ja čálgokántuvrraid ; NáV-kántuvrraid .
I NAV-kontorene skal de tidligere tjenestene til Aetat og trygdeetaten inngå .
NAV-kántuvrraide galget čohkkejuvvot bálvalusat mat ovdal ledje Aetáhtta ja oadjokántuvrrat .
Kommunene skal som et minimum delta med tjenester knyttet til økonomisk sosialhjelp og kvalifiseringsprogrammet med tilhørende kvalifiseringsstønad .
Suohkanat galget juobe dan meare ge searvat dán doi-bmii ahte leat mielde bálvalusain mat gusket sosiála ruhtaveahki doaimmaheapmái ja gealbudanprográmmii masa gullá gealbudandoarjja .
Kontorene opprettes ved avtale mellom Arbeids- og velferdsetaten og den enkelte kommune .
Kántuvrrat ásahuvvojit šiehtadusa vuođul gaskal Bargo- ja čálgoetáhta ja guđege suohkana .
Målet med NAV-reformen er :
NAV-nuppástusa ulbmil lea :
Flere i arbeid og aktivitet , færre på stønad .
Oažžut eanebuid bargui ja doaimmaide , unnit oadjovuostáiváldit .
Enklere for brukerne og tilpasset brukernes behov .
álkit geavaheddjiide ja heivehuvvon juohke-hačča dárbbuide .
En helhetlig og effektiv arbeids- og velferdsforvaltning .
Ollislaš ja ábas bargo- ja čálgohálddašeapmi .
NAV-reformen er en viktig reform som også vil ha betydning for samiske og samiskspråklige brukere .
NAV-nuppástus lea dehálaš nuppástus mas lea mearkkašupmi sámegielat olbmuide geat dien kantuvrras dárbbašit veahki .