pere/sami_parallel huggingface dataset:
Tilpasning av skattereglene til pensjonsreformen [ Pressemelding , Finansdepartementet , 05.10.2010 ]
Eanas áššiin olahat ovttamielalašvuođa , čállá ođasmahttin- hálddahus- ja girkoministtar Rigmor Aasrud Nordlysas 05.08.2010 .
[ Pressemelding , Samferdselsdepartementet , 05.10.2010 ]
[ Preassadieđáhus , Suodjalusdepartemeanta , 11.08.2010 ]
No stansar vi forfallet på vegane og byrjar arbeidet med å ta att etterslepet på jernbanen , seier samferdselsminister Magnhild Meltveit Kleppa .
– Go oažžut eanet máhtu de mii buorebut sáhttit fállat rievttes veahki daid veteránaide geat dan dárbbašit , dadjá suodjalusministtar Grete Faremo .
37 millioner til Framsenteret
Sárdnon ođđa sámi ofelaččaid
Regjeringen foreslår å øke bevilgningen til Framsenteret for klima- og miljøforskning med 20 millioner kroner .
[ Sárdni , / artihkal Ođasmahttin- , hálddahus- ja girkodepartemeanta , 26.07.2010 ]
Dermed vil senteret i Tromsø få totalt 37 millioner kroner over statsbudsjettet i 2011 , mot 17 millioner i år .
Stáhtačálli Raimo Valle lea almmuhan ođđa sámi ofelaččaid 24.07.2010 . Sárdnon Riddu Riđđu Davvi Álbmogiid beaivve
Auka satsing mot krypsiv [ Pressemelding , Miljøverndepartementet , 05.10.2010 ]
[ Sárdni , / artihkal Ođasmahttin- , hálddahus- ja girkodepartemeanta , 26.07.2010 ]
Miljøverndepartementet aukar innsatsen i kampen mot krypsiv og sett av tre millionar kroner på budsjettet for neste år .
Stáhtačálli Raimo Valle lea sávvan vepselaččaide bures boahtima Riddu Riđđu Davvi Álbmogiid beaivi 24.07.2010 .
[ Pressemelding , Samferdselsdepartementet , 05.10.2010 ]
Boazodoalu riikkaidgaskasaš fága-ja gaskkustanguovddáža ođđa stivra
- Neste år blir det eit stort løft for drift og vedlikehald på vegnettet .
[ Ođas , Ođasmahttin- , hálddahus- ja girkodepartemeanta , 21.07.2010 ]
Endringer i e-momsen [ Pressemelding , Finansdepartementet , 05.10.2010 ]
Gollegiella – Davviriikkalaš sámegiela bálkkašupmi juhkkojuvvo njealját gearddi čakčat 2010
– Det bør betales merverdiavgift ved nedlasting av filmer og e-bøker mot betaling , uavhengig av om produktet kjøpes fra tilbyder etablert i Norge eller utlandet .
[ Ođas , Ođasmahttin- , hálddahus- ja girkodepartemeanta , 16.07.2010 ] Davviriikkalaš sámegiela bálkkašupmi juhkkojuvvo njealját gearddi čakčat 2010 .
Vi må ha like konkurransevilkår , sier finansminister Sigbjørn Johnsen .
Buohkat bovdejuvvojit árvalit evttohasaid jagi 2010 giellabálkkašupmái .
Auka satsing på godt vassmiljø med 15 millionar kroner
Buerie destie sjïdti eenergijelijrehtimmien muhteste Vaarjelimmesne
[ Pressemelding , Miljøverndepartementet , 05.10.2010 ]
[ Ođas , Suodjalusdepartemeanta , 08.07.2010 ]
Miljøverndepartementet sitt budsjett for vassmiljø blir auka med 15 millionar kroner .
Vaarjelimmie lea njuvvienuhtjemem giehpiedamme 15 prosentinie , mij lea mahte seamma goh 4000 årroehsijjiej nuhjteme .
Det er starten på eit stort løft for vassmiljøet i Noreg .
Daelie vijrebe barkedh guktie eenergijenuhtjemem giehpiedidh .
Gavefradragsordningen utvides
[ Ođas , Suodjalusdepartemeanta , 08.07.2010 ]
[ Pressemelding , Finansdepartementet , 05.10.2010 ]
Polskka-Norgga kulturprošeavttat ožžot doarjaga
Regjeringen foreslår å utvide gavefradragsordningen til også å gjelde for frivillige organisasjoner i EØS-området .
[ Preassadieđáhus , Kulturdepartemeanta , 07.07.2010 ] 17 ođđa ovttasbargoprošeavtta leat dohkkehuvvon ruhtaduvvot kulturlonuhallanfoandda bokte .
– Denne endringen betyr at personer som skatter til Norge og som ønsker å støtte en frivillig organisasjon i et EØS-land , kan få skattefradrag for gaven , sier finansminister Sigbjørn Johnsen .
Prošeavttat gusket musihka- ja lávdedáidagii , govvadáidagii ja kulturárbái ja dasa lassin doaimmat sihke Polskkas , Norggas , Islánddas ja Liechtensteinas . Norga – digitála riika máilmmenjunnošis
Statsbudsjettet 2011 : 11,5 milliardar kroner til jernbanen
[ Preassadieđáhus , Ođasmahttin- , hálddahus- ja girkodepartemeanta , 06.07.2010 ]
Budsjett for bedre og sikrere sjøtransport langs kysten
EU lea analyseren Norgga digitála riikan .
Regjeringa vil også prioritere nordområdetiltaket BarentsWatch , samt forlenge garantiavtalene mellom Innovasjon Norge og salgslagene med ett år , sier fiskeri- og kystminister Lisbeth Berg-Hansen .
Loahppajurdda lea čielggas ođđa raporttas : Norga lea máilmmi njunušriika go lea sáhka govdafierpmádaga lávdadeamis , interneahttageavaheamis ja dásseárvosaš searvamis digitála servodahkii .
Prioriterer kunnskap og utdanning
Ráđđehus.no mobiilatelefuvnnas
[ Pressemelding , Kunnskapsdepartementet , 05.10.2010 ]
[ Ođas , Ođasmahttin- , hálddahus- ja girkodepartemeanta , 05.07.2010 ]
Budsjettet til Kunnskapsdepartementet aukar med totalt 4,1 milliardar kroner i 2011 , noko som inneber ein vekst på 4,4 prosent .
Årromelastoeviertieh prosjektasse ” Laavenjosteme ” – akte maahtoejarnge jïjtjesyjhtehts barkoen åvteste [ Preassadieđáhus , Gielda- ja guovlodepartemeanta , 02.07.2010 ]
– Vi er glade for at regjeringa innanfor eit stramt budsjett har valt å prioritere det viktigaste for framtida , kunnskapssektoren , seier statsrådane Kristin Halvorsen og Tora Aasland .
35 prosjekth abpe rijhkesne leah åådtjeme 32 miljovnh kruvnh juktie barkedh årromelastojne . – Daate geerve barkoe årrome daejtie bøøremes veeljedh daejstie 260 ohtsemijstie , tjïelten- jih regijovnaleministere Liv Signe Navarsete jeahta .
Mer lønnsomt med lavere CO2-utslipp
Årromelastoeviertieh prosjektasse ” Gnest ” Snåasesne
[ Pressemelding , Finansdepartementet , 05.10.2010 ]
[ Preassadieđáhus , Gielda- ja guovlodepartemeanta , 02.07.2010 ]
For ytterligere å styrke motivasjonen til å anskaffe biler med lave CO2-utslipp foreslår Regjeringen en mindre justering av engangsavgiften .
– Daate geerve barkoe årrome daejtie bøøremes veeljedh daejstie 260 ohtsemijstie , tjïelten- jih regijovnaleministere Liv Signe Navarsete jeahta .
– Vi følger opp tidligere endringer i engangsavgiften som har bidratt til betydelig lavere CO2-utslipp fra nye personbiler , sier finansminister Sigbjørn Johnsen .
Dieđáhus Sámedikki barggu birra 2009:s muitala politihkalaš barggu birra Sámedikkis , dat doaimmat maid Sámediggi galgá hálddašit , ja ekonomalaš ja hálddahuslaš hástalusat .
Artikkel i boka Sámi skuvlahistorjá 3 . Davvi Girji 2009 .
Artihkal girjjis Sámi skuvlahistorjá 4 Davvi Girji 2010 .
Innledning :
Álggahus :
Fra fornorsking til revitalisering
Dáruiduhttin , ealáskahttin ja erenoamášoahppu
Språk i fire generasjona
Njealji buolvva giella
Så kom dem Dem som va annerledes Dem som ville fjerne språket Og språket vårres blei forbudt På den samme skolen Som vi hadde likt I førstninga
De bohte Dat geat ledje earálágánat Dat geat áigo giela váldit Ja min giella gildojuvvui Seammá skuvllas Gos álggus Lovttiimet áiggi
Og dem blei Dem som ville bestemme At alt vårres va mindreverdig At alt vårres sku glemmes bort Og vi gjemte det helt bort Ikke engang ungan Fikk se
Ja sii báhce Dat geat dáhtto mearridit Ahte buot mii gulai midjiide lei fuotni Ahte buot mii gulai midjiide galggai vajálduvvot Ja mii čiegadeimmet buot Eat vuosehan Eat mánáide ge
Men ungan Dem leita og grov Og dem fant fram skatten Den vi trudde vi hadde gjemt godt Dem lærte seg språket igjen Dem snakka Dem va
Muhto mánát Dat ohce ja jerre Ja sii gávdne šielaid Maid ieža gáttiimet nu bures čiegadan Sii válde giela atnui fas Sii sártno Ledje
Og no No leve språket De aller yngste ungan Vant det tapte tilbake igjen Dem snakke helt reint Dem ler og leke Dem e
Ja dál Dál eallá giella Buot nuoramus mánát Dádjadedje fas gillii Sii sárdnot nu geahppasit Duhkordallet ja boagustallet Leat
Dette diktet , skrevet av Paula Simonsen [ 1 ] fra Kvænangen , illustrerer i poetisk form noe av det vi forsøker å dokumentere i denne boka .
Dát dikta , maid návuotnalaš Paula Simonsen [ 1 ] lea čállán ja Siri Broch Johansen lea jorgalan sámegillii , govvida poehtalaš hámis juoidá maid mii geahččalit duođaštit dán girjeráiddus .
Først kom misjonærene med opplæring på samisk , så fornorskerne .
Álggus bohte miššonearat sámegiel oahpahusain , dasto dáruiduhttit .
Så fikk vi en eller flere generasjoner samer som ikke beherska samisk , før noen av de yngste har tatt språket tilbake .
De ledje ovtta dahje moadde buolvva sámit geat eai hálddašan sámegiela . Dál leat muhtin nuoramusain váldán giela ruovttoluotta .
Fra starten på 1700-tallet og fram til i dag har vært en sammenhengende strid om samene skal få undervisning på samisk eller norsk , om samisk språk skal bevares eller utryddes .
1700-logu álggu rájes otná rádjái lea olles áiggi leamaš riidu dan birra galget go sámit oažžut oahpu sámegillii vai dárogillii , galgá go sámegiella seailluhuvvot vai luottahuhttojuvvot .
Boka starter med to artikler om fornorskingshistoria , begge skrevet av samiske lærere i ei tid da fornorsking ennå var gjeldende praksis .
Girjji álggos leat guokte artihkkala dáruiduhttinhistorjjá birra , maid sámi oahpaheaddjit leat čállán dalle go dáruiduhttin ain lei jođus .
Deretter følger en oversiktsartikkel som ei ramme for det som kommer deretter ; dokumenter fra begge sider i fornorskingsdebatten gjennom tidene fra midten av 1700-tallet fram til 1930-tallet .
Dan maŋŋá čuovvu artihkal mii lea rámma dasa mii čuovvu maŋŋá ; dokumeanttat dáruiduhttindigaštallama goappašiid bealde , 1700-logu gaskamuttu rájes 1930-logu rádjái .
Lov om folkeskolen på landet bestemte at undervisninga skulle foregå på norsk .
1889 álbmotskuvlaláhka mearridii ahte buot oahpahus galggai leat dárogillii .
Dette var da nytt , den gamle loven av 1860 hadde ingen tilsvarende bestemmelse .
Dát lei ođas , go ovddit láhka , mii bođii 1860:s , ii cealkán maidege áššis .
Den målbevisste fornorskingspolitikken fra midten av 1800-talet ramma hardest på kysten .
Mearrediđolaš dáruiduhttinpolitihkka 1800-logu gaskamuttu rájes čuzii garrasepmosat riddoguovlluide .
I indre Finnmark klarte befolkninga i stor grad å stå imot fornorskingsframstøta .
Sis-Finnmárkkus nagodedje olbmot buoremuddui ceavzit dáruiduhttindoaimmaid vuostá .
Artikkelen Fornorskinga av Finnmark blei deres liv tar utgangspunkt i seks samer fra Tanafjorden , som alle var født rundt 1900 og blei lærere rundt om i Finnmark .
Artihkkalis Finnmárkku dáruiduhttin šattai sin eallimin vuolgá guđa Deanovuona sámiin , geat buohkat riegádedje birrasiid 1900 ja šadde oahpaheaddjin Finnmárkkus .
På tross av forskjellig syn på språkpolitikken , fungerte de alle som lojale fornorskere i skolehverdagen og i sine egne hjem .
Vaikko sis ledje iešguđetge oaidnu giellapolitihkas , de sii doibme buohkat jegolaš dáruiduhttin skuvlaárgabeaivvis ja iežaset ruovttuin .
Denne artikkelen blir supplert med artikler av tre av disse lærerne og med andre artikler fra områder der de virka .
Dan artihkkala maŋŋá leat čállosat maid golbma dán oahpaheaddjis leat čállán ja eará muitalusat daid guovlluin gos sii barge .
Pitesamer er ei gruppe som mange ikke har hørt om .
Bihtánsámiid birra máŋggas eai leat gullan ge .
Her forteller to generasjoner pitesamer fra Beiarn og Gildeskål om sine skoleerfaringer .
Dás muitalit guokte buolvva bihtánsámit Bájddáris ja Oarjjelii-Bájddáris sin skuvlavásáhusaid birra .
Blant pitesamer på svensk side er det ennå folk som snakker språket , og en av dem har her oversatt ei kort innledning om pitesamer til pitesamisk .
Ruoŧa bealde bihtánsámiid gaskkas leat ain olbmot geat hupmet giela ja muhtin sis lea jorgalan oanehis bihtá bihtánsámiid birra bihtánsámegillii .
Pitesamisk har ikke vært standardisert som skriftspråk , og det er et møysommelig arbeid å få skrevet ned noe på språket .
Bihtánsámegiella ii leat standardiserejuvvon čállingiellan , ja danin lea guhkálmas bargu čállit dan gillii .
Resten av stoffet fra pitesamisk område er derfor trykt på norsk og lulesamisk , men vi håper med tida å kunne presentere alt på pitesamisk i internettutgava .
Eará artihkkalat bihtánsámi guovllus leat danin prentejuvvon dárogillii ja julevsámegillii , muhto mii sávvat ahte áiggi mielde sáhttit almmuhit visot bihtánsámegillii interneahttaveršuvnnas .
Blant de sørligste sørsamene , på Elgå skole i Engerdal i Hedmark , blei det for få år siden gjennomført et stort språkrevitaliseringsprosjekt og vi ser på situasjonen for samiske elever der før og etter prosjektet .
Lulimus lullisámiid gaskkas , Elgå skuvllas , Engerdal suohkanis Hedmárkkus , čađahuvvui muhtin jagiid das ovdal giellaealáskahttinprošeakta , ja mii geahčadit mo sámi ohppiid dilli lea leamaš doppe ovdal ja maŋŋil prošeavtta .
Samiske elever har ofte hatt spesielle vansker når de av forskjellige grunner trengte spesielt tilrettelagt undervisning .
Sámi ohppiin leat dávjá leamaš erenoamáš váttisvuođat go sii man nu sivas leat dárbbašan erenoamážit heivehuvvon oahpahus .
Tidligere var det eneste tilbudet å sende dem bort til institusjoner som blindeskoler , døveskoler og det som dengang blei kalt åndssvakehjem og vanførehjem .
Ovdal lei áidna fálaldat sáddet sin ásahusaide nugo čalmmehemiid- ja bealjehemiidskuvllaide , ja dalá heaigomielagiidruoktuide ( « åndssvakehjem » ) ja lápmásiidruoktuide ( « vanførehjem » ) .
Disse lå gjerne langt borte , i et helt norsk miljø og mange av elevene mista kontakten med familien og med samisk språk og kultur .
Dát ásahusat ledje dávjá guhkkin eret , áibbas dáža birrasis ja máŋga oahppi dán láhkái masse oktavuođa bearrašiin , sámegielain ja kultuvrrain .
Det er mange tragiske historier om mishandling og vanskjøtsel på noen av disse institusjonene .
Leat máŋga suorggatlaš muitalusa illasteami ja berošmeahttunvuođa birra muhtin dáin ásahusain .
For samisktalende elever er det også historier om elever som kom til institusjon uten å kunne norsk , for så etter mange år å komme hjem igjen og ikke lenger kunne samisk .
Ledje maiddái sámegielat oahppit geat bohte dákkár ásahusaide humakeahttá dárogiela , ja go máhcce ruoktot máŋga jagi maŋŋá , de eai máhttán šat sámegiela .
Ofte var foreldrene motvillige mot å sende ungene bort , men de blei ikke alltid hørt .
Dávjá lei váhnemiin vuosteháhku sáddemii mánáid eret , muhto eiseválddit eai álo beroštan das .
I Samisk skolehistorie bind 1 har vi fortalt om foreldre i Kautokeino som nekta å sende bort psykisk utviklingshemma unger og i bind 3 om at samtlige foreldre i Spansdalen i Lavangen nekta skolen å sende elever til en « evneveikeskole » .
Sámi skuvlahistorjá 1-girjjis mii leat muitalan Guovdageainnu váhnemiid birra , geat biehttaledje sáddemis eret psykalaš doaibmahehttejuvvon mánáid ja 3. girjjis dan birra go Ruŋggu váhnemat biehttaledje skuvlla sáddet sin mánáid attáldatváillagiidskuvlii ( « evneveikeskole » ) .
Det var som regel skolestyret som gjorde vedtak om å søke elevene inn på spesialskoler .
Skuvlastivrabeavdegirjjiide čállojuvvui ahte lea mearriduvvon sáddet muhtin ohppiid .
Seinere har den statlige politikken endra seg til at alle elever skal få et tilbud i sitt hjemmemiljø , men da har det vært ei stor utfordring å skaffe egna samiskspråklige og samiskkulturelle tilbud , og som det går fram av noen av fortellingene her , er det ennå ikke alltid man kan få et tilbud som er fullgodt både faglig , språklig , kulturelt og sosialt .
Maŋŋil lea stáhta politihkka rievdán nu ahte buot oahppit galget oažžut fálaldaga iežaset ruovttobirrasis , muhto dalle lea leamaš stuora hástalus háhkat heivvolaš sámegielat ja sámekultuvrralaš fálaldagaid , ja nu go boahtá ovdal muhtin dán girjji muitalusain , de eai leat vel dán áiggi oahppit álo ožžon fálaldaga mii lea buorre sihke fágalaččat , gielalaččat , kultuvrralaččat ja sosiálalaččat .
Vi trykker her noen fortellinger både om elever som måtte reise bort og om mer eller mindre vellykka integrering ved hjemmeskolene .
Mii prentet dás muhtin muitalusaid , sihke ohppiid birra , geat fertejedje vuolgit eret ja geat ožžo oahpu ruovttuskuvllain .
[ 1 ] Paula Simonsen har skrevet sin historie i Samisk skolehistorie 1 , under tittelen « Oppvokst på ei løgn » .
[ 1 ] Paula Simonsen lea čállán iežas muitalusa Sámi skuvlahistorjá 1:s , tihtteliin « Bajásšaddan giellásiin » .
Diktet som vi gjengir her er ikke tidligere offentliggjort .
Dikta maid mii prentet dás ii leat ovdal almmuhuvvon .
Innholdsliste for Samisk skolehistorie 4
Eará artihkkalat girjjis Sámi skuvlahistorjá 4
Artikkel i boka Samisk skolehistorie 5 .
Artihkal girjjis Sqmi skuvlahistorjá 5 .
Innledning : Krig , gjenreising og læreplanstrid
Álggahus : Soahti , ođđasishuksen ja oahppoplánariiddut
Aldri har det vært så store oppslag om samiske skolespørsmål i norske media som da det i 1997 blei bestemt at i noen kommuner skulle alle elever følge samisk læreplan .
Eai leat goassige leamaš nu olu čállosat ja reportášat dáža median go 1997:s , go mearriduvvui ahte muhtin suohkaniin galge buot oahppit čuovvut sámi oahppoplánaid .
I denne boka forteller vi om striden den gang , men vi starter med et tilbakeblikk på læreplanverket gjennom tidene .
Dát girjji muitalit dalá riiddus , muhto álggahit historjjálaš geahčastagain mas geahčadit oahppoplánavuogádaga doložis otnážii .
Vi ser på i hvilken grad læreplanene har tatt hensyn til samiske elever og hvordan samene har vært presentert i det norske læreplanverket .
Mii geahčadit mo oahppoplánat leat váldán vuhtii sámegielat ohppiid ja mo sámit leat ovdanbukton norgga oahppoplánavuogádagas .
Den første artikkelen er en oversikt over denne lange historia fram til omlag 1990 .
Vuosttaš artihkal lea čoahkkáigeassu guhkes historjjás 1990 rádjái
Norske skolemyndigheter har bestemt læreplanene som samiske elever skal undervises etter .
Dáža skuvlaeiseválddit leat mearridan oahppoplánaid maid maiddái sámi oahppit čuvvot .
Samiske skoleorgan har de siste åra fått delta i dette arbeidet , innafor rammer fastsatt av utdanningsdepartementet .
Sámi skuvlaeiseválddit leat maŋimus jagiid beassan searvat dan bargui , muhto oahpahusdepartemeantta rámmaid siskkobealde .
Svært sjelden har samer på fritt grunnlag uttrykt hva samiske elever etter deres mening skal lære .
Hui hárve leat sámit ieža cealkán maid sin mielas sámi oahppit galggašedje oahppat .
Vi har funnet et dokument , der reindriftssamer på 1960-tallet sjøl har skrevet hva de mener reindriftsungdom bør kunne , og det publiseres her for første gang etter å ha ligget arkivert i over 40 år .
Mii leat gávdnan ovtta dokumeantta mas boazodoallosámit 1960-logu loahpas ieža leat čállán maid boazodoallonuorat berrejit máhttit , ja dát almmuhuvvo dás vuosttaš háve maŋŋil go lea badjel 40 jagi orron arkiivvas .
Deretter følger flere artikler om striden i 1997 om samiske læreplaner .
Dan maŋŋá bohtet moadde artihkkala 1997 ’ riiddus sámi oahppoplánaid birra .
I 2006 kom det ennå en læreplanreform , men denne er fortsatt under evaluering og vi vil komme tilbake til den seinere .
2006:s bođii fas oahppoplánaođastus , muhto dat árvvoštallojuvvo ain , ja mii áigut danin dán geahččat lagabui boahtte girjjis .
Deretter kom snart 2. verdenskrig , og krig og gjenreising ga på mange vis nye vilkår for samenes liv og utdanning .
Dan maŋŋá bođii 2. máilmmisoahti , ja soahti ja ođđasishuksenáigi buvttii máŋgga dáfus ođđa eavttuid sámiid eallimii ja oahpahussii .
Fra denne tida har vi gravd fram opplysninger fra arkiv , store deler av dette har aldri tidligere vært publisert .
Leat burgen árkiivvaid , ja buktit dán áiggis dieđuid man eanáš oassi ii leat goassige ovdal almmuhuvvon .
Samisk skolehistorie 2 hadde mye stoff omvideregående opplæring , i første rekke fra framhaldsskole , reindriftsskole og den første tida for samiske videregående skoler .
Sámi skuvlahistorjjá 2. girjjis čáliimet joatkkaoahpus , muhto dalle eanaš framhaldsskuvlla , boazodoalloskuvlla ja sámi joatkkaskuvllaid álgojagiid birra .
Denne boka fortsetter med samiske videregående skoler i nyere tid og opplæringa i samisk i fylkeskommunale videregående skoler .
Dán háve mii govvidit eará beliid joatkkaoahpus ; sámi joatkkaoahpu ođđaset áiggis ja sámegieloahpahusa fylkkagielddalaš joatkkaskuvllain .
I siste del fortsetter vi med fortellinger fra grunnskolen .
Loahpaoasis joatkit vuođđoskuvllamuitalusaiguin .
Vi starter i Gamvik kommune i Øst-Finnmark , der vi følger Nervei-folkets kamp for å få egen skole .
Mii álgit Gáŋgaviikka gielddas Nuorta-Finnmárkkus . Dás čuovvut Njeareveadji-álbmoga rahčama oažžut iežaset skuvlla .
I denne boka legger vi spesielt vekt på Porsanger kommune , der vi har fortellinger både fra fornorskingstida og nyere tid .
Dan girjjis mii leat erenoamážit deattuhan Porsáŋggu gieldda , buktit muitalusaid sihke dáruiduhttináiggis ja ođđaset áiggis .
Så besøker vi igjen Kautokeino , der eldre reindriftssamer og fastboende forteller fra sin barndoms skolegang .
De mii fitnat fas Guovdageainnus , gos boares olbmot , sihke boazodoallosámit ja dálonat , muitalit sin mánnávuođa skuvlavázzima birra .
Deretter hopper vi til Sør-Troms og Ofoten , med fortellinger fra samers skolegang fra 1700-tallet fram til vår tid .
De mii mannat Lulli-Romsii ja Ufuhtii , mas leat muitalusat sámiid skuvlavázzimis 1700-logu rájes min áiggi rádjái .
Så avslutter vi med artikler om samers skolegang på Helgeland og i Nord-Trøndelag og om sørsamisk skoleutvikling .
Maŋimus guokte artihkkala muitalit sámiid skuvlavázzima ja lullisámi skuvlaovdánahttima birra Helgelánddas ja Davvi-Trøndelagas .
Flere artikler fra Samisk skolehistorie 5
Eará artihkkalat Sámi skuvlahistorjá 5-girjjis
Analyse- og inntektspolitisk seksjon ( AIS )
Analysa- ja sisaboahtopolitihkalaš sekšuvdna ( AS )
Oppgaver i tilknytning til sysselsettings- , inntekts- og arbeidsmarkedspolitikken .
Bargamušat mat čatnasit barggahus- , sisaboahto- ja bargomárkanpolitihkkii .
Arbeid med spørsmål om tilgang på arbeidskraft , avgang fra arbeidsstyrken , arbeidsinnvandring mv. . Koordineringsoppgave knyttet til seniorpolitikk .
Bargu gažaldagaiguin mat gusket bargofámu gávdnomii , bargofámu geahppáneapmái , seniorpolitihkalaš áŋgiruššamii , bargiidsisafárremii jna. .
Oppgaver i forbindelse med inntekts- og lønnsoppgjør , herunder ansvar for Det tekniske beregningsutvalget for inntektsoppgjørene og trygdeoppgjøret .
Bargamušat mat čatnasit sisaboahto- ja bálkášiehtadallamiidda , dása gullá maiddái ovddasvástádus Sisaboahtomearridemiid teknihkalaš rehkenastinlávdegottis .
Overvåking og analyser av utviklingen på arbeidsmarkedet , og av inntekts- , lønns- og prisutviklingen .
Eanadoallošiehtadallamat , dearvvašvuođabargiid joavkkuid šiehtadallamat ja oadjošiehtadallamat .
Forskningskoordinering og forskning og utredning i forbindelse med arbeidsmarked og inntekts- og lønnsforhold .
Bargomárkana ovdáneami goziheapmi ja guorahallan , ja sisaboahto- , bálká- ja haddeovdáneami goziheapmi ja guorahallan .
Nr. : 90/10
Nr. : 90/10
Anne Aasheim ny direktør i Kulturrådet
Anne Aasheim ođđa direktevran Kulturráđđái
Anne Aasheim ( 48 ) ble i statsråd i dag utnevnt til ny direktør i Norsk Kulturråd .
Stáhtaráđđi nammadii otne Anne Aasheim ( 48 ) ođđa direktevran Norgga Kulturráđđái .
Aasheim har vært redaktør i Dagbladet og distrikts- og nyhetsdirektør i NRK .
Aasheim lea leamaš doaimmaheaddjin Dagbladet áviissas ja NRK guovllu- ja ođasdirektevran .
I disse stillingene har hun hatt ansvaret for store omorganiseringer og omstillinger .
Dáid virggiid oktavuođas lea son vástidan viiddis organisašuvdna rievdadusaid ja nuppástuhttimiid .
- Anne Aasheim er den beste vi kunne fått i denne jobben .
- Anne Aasheim lea dat buoremus maid mii sáhttit oažžut dán virgái .
Hun har bred erfaring med å jobbe i store organisasjoner og å lede omfattende omorganiseringer .
Sus lea viiddis hárjáneapmi bargat stuorra organisašuvnnain ja maiddái jođihit viiddis organisašuvdna rievdadusaid .
Ikke minst har hun solid innsikt i norsk kulturliv , sier statsråd Anniken Huitfeldt .
Ja dasa lassin dovdá son hui bures norgga kultureallima , lohká stáhtaráđđi Anniken Huitfeldt .
- Kulturrådet står overfor store organisatoriske utfordringer , og jeg ønsker å tilrettelegge for de dyktige fagfolkene på best mulig måte .
- Kulturráđis leat stuorra organisatuvrralaš hástalusat ovddabealde , ja mun háliidan dili láhčit nu bures go vejolaš čeahpes fágaolbmuide .
Endringene statsråden varslet i budsjettet ga svarene jeg trengte for å si ja til jobben , sier Aasheim .
Bušeahtta rievdadusat maid stáhtaráđđi almmuhii adde munnje daid vástádusaid maid dárbbašin vuostái váldit dán doaimma , muitala Aasheim .
Norsk kulturråd står overfor store endringer .
Norgga kulturráđis šaddet olu rievdadusat .
Fra nyttår er det foreslått å legge ABMUs arkiv- og museumsoppgaver til Kulturrådet .
Evttohuvvo sirdit ABMU arkiiva- ja museadoaimmaid Kulturráđđái ođđajagi rájes .
Dermed blir administrasjonen doblet fra 50 til cirka 90 ansatte .
Hálddahus duppalastojuvvo 50 bargis 90 bargiin .
I budsjettet for 2011 er det dessuten foreslått å øke Kulturrådets ansvar for forvaltningen av offentlig kulturstøtte .
Jagi 2011 bušeahtas evttohuvvo dasto ahte Kulturráđđi galgá oažžut eanet válddi hálddašit almmolaš kulturdoarjagiid .
Det var elleve søkere som ønsket stillingen som direktør i Kulturrådet .
Ledje oktanuppelohkái ohcci geat háliidedje direktevravirggi Kulturráđis .
Aasheim starter i jobben snarest og etter avtale med departementet .
Aasheim álgá bargui nu johtilit go vejolaš ja go departemeanttain lea šiehtadallan .
Ansvarsfordeling og samordning
Ovddasvástádusjuohku ja oktiiordnen
En helhetlig samepolitikk avhenger av god samordning mellom fagdepartementene .
Ollislaš sámepolitihkka sorjá das ahte fágadepartemeanttaid gaskasaš oktiiordnen lea njuovžil .
Fornyings- , adminstrasjons- og kirkedepartementet har det overordnede samordningsansvaret for samiske saker .
Ođasmahttin- , hálddahus- ja girkodepartemeanttas lea sámi áššiid bajimus oktiiordnenovddasvástádus .
Fagdepartementene har ansvar for å ta initiativ til å følge opp gjennomføringen av samepolitikken innenfor sine sektorer .
Fágadepartemeanttain lea ovddasvástádus gohčokeahttá čuovvolit sámepolitihka čađaheami iežaset surggiin .
Dette gjelder også de ordninger som Sametinget forvalter .
Dát guoská maiddái daidda ortnegiida maid Sámediggi hálddaša .
Fornyings- , adminstrasjons- og kirkedepartementets ansvar er å sikre at regjeringens samepolitikk som helhet blir ivaretatt .
Ođasmahttin- , hálddahus- ja girkodepartemeanta ovddasvástádus lea sihkkarastit ahte ráđđehusa sámepolitihkka fuolahuvvo ollislažžan .
I tillegg er det Fornyings- , adminstrasjons- og kirkedepartementets oppgave å bistå departementer som skal utrede saksområder som direkte berører den samiske befolkningen .
Dan lassin lea Ođasmahttin- , hálddahus- ja girkodepartemeanta bargodoaibma veahkehit departemeanttaid mat galget čielggadit dakkár áššesurggiid mat njuolgga gusket sámeálbmogii .
Samordningsrollen innebærer at resultatene i samepolitikken i stor grad kommer til syne gjennom det arbeidet som gjøres av andre departementer og av Sametinget .
Oktiiordnenrolla mielddisbuktá ahte sámepolitihka bohtosat viehka muddui bohtet oidnosii dan barggus maid eará departemeanttat ja Sámediggi dahket .
De ulike fagdepartementene har direkte eller indirekte ansvar for samepolitiske saker ved at de forvalter regelverk som skal ivareta særrettigheter for den samiske befolkningen ( f.eks. deler av sameloven og opplæringsloven , internasjonale konvensjoner og reindriftsloven ) .
Iešguđet departemeanttain lea njuolga dahje eahpenjuolga ovddasvástádus sámeáššiin dan láhkai ahte dat hálddašit njuolggadusčohkiid mat galget fuolahit sierravuoigatvuođaid sámeálbmogii ( ovdamearkka dihtii sámlága ja oahpahuslága osiid , riikkaidgaskasaš konvenšuvnnaid ja boazodoallolága ) .
Sametinget er regjeringens fremste premissleverandør og dialogpartner i samepolitikken .
Sámediggi lea ráđđehusa deháleamos eaktudeaddji og gulahalli sámepolitihkas .
Sametinget har også overtatt forvaltningsansvar og virkemidler på enkelte områder .
Sámediggi lea maiddái váldán badjelasas hálddašanovddasvástádusa ja váikkuhangaskaomiid muhtun surggiin .
Ansvarsområder
Ovddasvástádussuorggit
Fornyings- , administrasjons- og kirkedepartementet ( FAD ) er koordinerende departement i Regjeringens fornyelsesarbeid .
Ođasmahttin- , hálddahus- ja girkodepartemeanta ( FAD ) lea oktiiheivehalli departemeanta Ráđđehusa ođasmahttinbarggus .
Departementet har også ansvaret for :
Departemeantta ovddasvástádussii gullet maiddái :
Den nasjonale IKT-politikken FAD skal bidra til at det offentlige utvikler IKT-løsninger som er effektive , sikre og brukervennlige .
Nationála IKT-politihkka FAD galgá váikkuhit dasa ahte almmolaš eiseválddit ráhkadit dakkár IKT-čovdosiid mat leat bevttolaččat , mat oskkáldasat doibmet ja mat leat olbmuide álkit geavahit .
Departementet skal utrede og følge opp hvordan ny teknologi og økt bruk av IKT påvirker samfunnet og skaper nye muligheter og behov for endringer .
Departemeanta galgá čielggadit ja čuovvolit mo ođđa teknologiija ja lassáneaddji IKT-geavaheapmi váikkuhit servodahkii ja mo dat bohciidahttet ođđa vejolašvuođaid ja dárbbuid nuppastahttimiidda .
Konkurransepolitikken Gjennom konkurransepolitikken skal FAD bidra til økt verdiskaping til beste for forbrukere og næringsliv , og at konkurransehensyn blir tilstrekkelig ivaretatt på alle politikkområder .
Gilvopolitihkka Gilvopolitihkain galgá FAD váikkuhit eanet árvoháhkamii geavaheddjiide ja ealáhusaide buorrin , ja dasa ahte gilvodeasttat doarvái fuolahuvvojit buot politihkkasurggiin .
Konkurranseloven , lov om offentlige anskaffelser og lov om offentlige støtte er sentrale redskaper i konkurransepolitikken .
Gilvoláhka , láhka almmolaš háhkamiid birra ja láhka almmolaš doarjaga birra leat guovdilis bargoneavvut gilvopolitihkas .
Statlig arbeidsgiverpolitikk Med ansvar for lønns- og arbeidsvilkår for de ansatte i staten skal FAD sikre en inkluderende og stimulerende personalpolitikk .
Stáhta bargoaddipolitihkka Dainnago FADas lea ovddasvástádus stáhtabargiid bálká- ja bargoeavttuin , de galgá FAD sihkkarastit searvadeaddji ja movttiidahtti bargiidpolitihkka .
FAD forvalter og utvikler lover , inngår landsdekkende og overordnede tariffavtaler og bestemmelser samt rammevilkår for statens personal- og arbeidsgiverpolitikk .
FAD hálddaša ja ovddida lágaid , dahká riikkaviidosaš ja bajimus tariffašiehtadusaid ja dahká njuolggadusaid ja vel rápmaeavttuid stáhta bargiid- ja bargoaddipolitihka várás .
FAD skal være pådriver , rådgiver og støttespiller i omstilling og organisasjonsutvikling i forvaltningen , personalspørsmål og lederutvikling i staten .
FAD galgá leat hoahpuheaddji , rávvejeaddji ja veahkeheaddji go lea sáhka rievdadeamis ja organisašuvdnaovddideamis hálddahusas , bargiidáššiin ja jođiheaddjiovddideamis stáhtas .
Bygg- og eiendomspolitikk FAD har overordnet ansvar for bygge- og eiendomspolitikken i statlig sivil sektor .
Huksen- ja opmodatpolitihkka FADas lea bajimus ovddasvástádus dan huksen- ja opmodatpolitihkas mii gullá stáhta siviila suorgái .
Statsbygg ivaretar byggherrefunksjonen og forvalter en stor del av den statlige eiendomsmassen .
Stáhta huksenlágádus ( Statsbygg ) doaibmá stáhta hukseheaddjin ja dat hálddaša stuorra oasi buot stáhta opmodagain .
FAD skal gjennom Statsbygg sørge for funksjonelle lokaler til statens ulike virksomheter .
FAD galgá Stáhta huksenlágádusa bokte fuolahit heivvolaš visttiid stáhta sierranas doaimmahusaide .
Hensynet til tilgjengelighet , miljø , arkitektonisk kvalitet og kulturhistorieske verdier står sentralt .
Olámudduvuohta , biras , arkitektonalaš kvalitehta ja kulturhistorjjálaš árvvut leat dehálaš iešvuođat maidda biddjojuvvo deaddu .
Samer og nasjonale minoriteter FAD har gjennom samepolitikken ansvaret for at hensynet til samiske interesser blir inkludert i utformingen av politikken på alle aktuelle områder .
Sámit ja nationála unnitlogut FADas lea sámepolitihka olis ovddasvástádus das ahte sámi beroštumiid vuhtiiváldin lea mielde politihka hábmemis buot áššáigullevaš surggiin .
FAD koordinerer og samordner kontakten med Sametinget .
FAD oktiiordne ja oktiiheivehallá oktavuođa Sámedikkiin .
Nasjonale minoriteter , kvener , jøder , skogfinner , rom / sigøynere og romanifolk / tatere skal hensyntas i tråd med målsettingene som er nedfelte i Europarådets rammekonvensjon om beskyttelse av nasjonale minoriteter og Minoritetsspråkpakten .
Nationála unnitlogut , kvenat , juvddálaččat , vuovdesuopmilaččat , rom-álbmot / sigøynárat ja románi-álbmot / táhterat galget vuhtiiváldojuvvot daid ulbmiliid mielde mat leat Eurohparáđi rápmakonvenšuvnnas nationála unnitloguid suodjaleami birra ja Unnitlohkogielaid lihtus .
Forvaltningspolitikken FAD har ansvar for forvaltningspolitikken , som danner grunnlag for statens valg av organisasjonsformer og utredningsprosedyrer .
Hálddašanpolitihkka FADas lea ovddasvástádus hálddašanpolitihkas , mii lea stáhtii vuođđu go dat vállje organisašuvdnahámiid ja čielggadanbargovugiid .
Disse skal sikre demokratisk styring og god saksbehandling .
Dát galget sihkkarastit demokráhtalaš stivrejumi ja buori áššemeannudeami .
Gjennom den statlige kommunikasjonspolitikken skal FAD bidra til at staten kommuniserer godt med innbyggere , næringsliv og presse .
Stáhta gulahallanpolitihkain galgá FAD váikkuhit dasa ahte stáhta bures gulahallá ássiiguin , ealáhusaiguin ja preassain .
Personvern Som ansvarlig for deler av personvernpolitikken skal FAD legge til rette for et samfunn hvor innbyggerne kan føle seg trygge på at sensitiv informasjon ikke kommer på avveie .
Personsuodjalus Dannego FADas lea ovddasvástádus peršonsuodjaluspolitihka osiin , de galgá FAD lágidit dakkár servodaga mas ássit sáhttet luohttit dasa ahte čiegos dieđut eai almmuhuvvo daidda geaidda dat eai galgga .
Fylkesmennene Fylkesmannen er statens fremste representant i fylket og administrativt underlagt FAD .
Fylkkamánnet Fylkkamánne lea stáhta bajimus ovddasteaddji fylkkas ja lea hálddahuslaččat FADa vuollásaš .
Departementet har et hovedansvar for tilrettelegging , sikring og kontroll av kvalitet i styringssystem , organisasjonsutvikling og for rammebetingelsene i embetene .
Departemeanttas lea váldoovddasvástádus lágidit , sihkkarastit ja dárkkistit stivrenvuogádagaid kvalitehta , das lea váldoovddasvástádus organisašuvdnaovddideamis ja váldoovddasvástádus ámmáhiid rápmaeavttuin .
Fylkesmannen utfører oppgaver for 12 departement og hvert departement er faglig overordnet embetene på de aktuelle fagområdene .
Fylkkamánne čađaha bargamušaid 12 departemeantta ovddas ja juohke departemeanttas lea fágalaččat eanet váldi go ámmáhiin áigeguovdilis fágasurggiin .
FAD har et overordnet ansvar for organisering og inndeling av regional statsforvaltning .
FADas lea bajimus ovddasvástádus regionála stáhtahálddašeami organiseremis ja juohkimis .
Politiske partier FAD har ansvar for tilskudd til de politiske partiene og loven som omfatter disse .
Politihkalaš bellodagat FADas lea ovddasvástádus doarjagiin politihkalaš bellodagaide ja daidda gulli lágas .
Loven inneholder bl.a. vilkår for registrering av et politisk parti og hvilke krav om innsyn som gjelder for partienes regnskaper .
Láhka sisttisdoallá earret eará politihkalaš bellodaga registarastima eavttuid ja daid álmmolašvuođagáibádusaid mat gullet bellodagaid rehketdoaluide .
Fornyings- , administrasjons- og kirkedepartementetble opprettet 1. januar 2010 .
Ođasmahttin- , hálddahus- ja girkodepartemeanta ásahuvvui ođđajagimánu 1. beaivvi 2010 .
FAD er kontaktdepartement for Det konglige Hoff .
FAD lea Gonagaslaš Hoava oktavuođadepartemeanta .
Departementet har ansvaret for en rekke statlige fellestjenester med grunnlag i de nevnte politikkområdene .
Departemeanttas lea ovddasvástádus arvat stáhtalaš oktasašbálvalusain mat gullet namuhuvvon politihkkasurggiide .
FAD har ansvar for styringen av følgende underliggende etater :
FADas lea ovddasvástádus čuovvovaš vuolleetáhtaid stivremis :
Direktoratet for forvaltning og IKT ( Difi )
Hálddahusa ja IKTa direktoráhta ( Direktoratet for forvaltning og IKT ( Difi ) )
Statsbygg Departementenes servicesenter
Stáhta huksenlágádus ( Statsbygg )
Nidaros Domkirkes Restaureringsarbeider
Nidarosa Duopmogirku Ovddeštanbarggut ( Nidaros Domkirkes Restaureringsarbeider )
Opplysningsvesenets fond
Čuvgehuslágádusa foanda ( Opplysningsvesenets fond )
Departementet har også ansvar for alkohol- og narkotikapolitikken .
Departemeantta ovddasvástádussuorggit Departemeantta ovddasvástádussuorggit
Spesialisthelsetjenesten omfatter sykehus , poliklinikker , legespesialister , ambulanse-tjeneste og annet .
Duhpátgeavaheami eastadeapmi ja rumašlaš lihkadeapmi leat dehálaš áŋgiruššansuorggit álbmotdearvvašvuođa buorideamis .
Spesialisthelsetjenester ytes i sykehus og fra privatpraktiserende spesialister og klinikker .
Dearvvašvuođa- ja fuolahusdepartemeanttas lea maid ovddasvástádus sihkkarastit buori biepmodili ja dorvvolaš biepmu .
Det offentlige har et ansvar for at det skal være likeverdig tilgang til tannhelsetjenester over hele landet og til alle aldersgrupper .
Gielddaid v uođđodearvvašvuođabálvalus galgá dáhkidit olbmuide ahte sii ožžot dárbbašlaš veahki doppe gos sii orrot dahje leat .
Hjelp til personer med psykiske lidelser gis dels gjennom primær- og dels gjennom spesialisthelsetjenesten , samt gjennom kommunale og frivillige tilbud utenfor helse-tjenesten .
Guovlulaš dearvvašvuođalágádusat ( GDL ) galget fuolahit spesialistadearvvašvuođabálvalusa álbmogii , maid jogo GDL:i gulli dearvvašvuođalágádusat fállet dahje priváhta bálvaleaddjit fállet šiehtadusaid vuođul .
Psykisk helse har vært et satsingsområde siden slutten av 1990-tallet , og følges opp gjennom Opptrappingsplanen for psykisk helse .
Bátnedearvvašvuođabálvalus lea almmolaš fálaldat muhtun joavkkuide , muhto eatnašat fertejit ieža oastit dáid bálbalusaid .
Helsetjenester til rusmiddelavhengige er gjennom de siste årene bygget opp som et supplement til den ordinære helsetjenesten .
Goittotge lea almmolaš eiseválddiid ovddasvástádus ahte olbmot galget oažžut seamma buriid bátnedearvvašvuođabálvalusaid beroškeahttá ássanbáikkis ja agis .
Dette omfatter blant annet lavterskel helsetilbud og legemiddelassistert rehabilitering .
Dearvvašvuođabálvalus gárrenmirkkuid boasttugeavaheaddjiide lea maŋimus jagiid ovddiduvvon dábálaš dearvvašvuođabálvalusa lassibálvalussan .
RHFene skal sørge for at rusmiddel-avhengige får nødvendig helsehjelp og tverrfaglig spesialisert behandling .
Dasa gullet earret eará dearvvašvuođafálaldagat , maid lea álki fidnet , ja veajuidahttin mas dálkasat geavahuvvojit veahkkin .
Befolkningen skal ha god tilgjengelighet til legemidler .
Molssaektosaš dikšu , ovdamearkka dihtii akupunktuvra ja homeopatiija , ii gula almmolaš dearvvašvuođabálvalussii .
Det offentlige gir pasientene med størst behov for legemidler økonomisk støtte .
Dattetge lea álggahuvvon bargu ásahit almmolaš rámmaid dán doaimma várás .
Apotekvesenet i Norge er privat , men det offentlige skal sikre pålitelig og trygg tilgang til legemidler .
Dat mielddisbuktá earret eará ahte lea boahtán ođđa láhka molssaektosaš dikšuma birra , ja leat ásahan dákkár dikšuid registtarortnet .
Kommunene har ansvar for tjenestetilbudet til personer med behov for pleie- og omsorgstjenester .
Dat divššohasat geat eanemusat dárbbašit dálkasiid , ožžot dasa almmolaš ruhtadoarjaga alitreseaptaortnega vuođul .
De viktigste brukergruppene for disse tjenestene er eldre , personer med nedsatt funksjonsevne og rusmiddelavhengige
Lágat ja etihkalaš gažaldagat mat čatnasit bioteknologiijii , leat dehálaš oasit Dearvvašvuođa- ja fuolahusdepartemeantta ovddasvástádussuorggis .
Justisdepartementets ansvarsområder
Ovddasvástadussuorggit
Departementets hovedmål er å sørge for at grunnleggende rettssikkerhetsgarantier blir opprettholdt og utviklet .
Departemeantta váldoulbmil lea bearráigeahččat ahte vuđolaš riektesihkarvuođadáhkádusat dollojuvvojit ja ovddiduvvojit .
Et overordnet mål er å sikre samfunnets og enkeltmenneskets trygghet .
Bajemus dási ulbmil lea sihkkarastit servodaga ja ovttaskas olbmuid oadjebasvuođa .
Departementets hovedoppgaver :
Departemeantta váldobarggut : :
Sekretariat for politisk ledelse
Politihkalaš njunnošiid čállingoddi
forberede saker for regjering , Kongen i statsråd og Stortinget
ráhkkanahttit áššiid ráđđehussii , Gonagassii stáhtaráđis ja Stuoradiggái
utvikling og oppfølging av ytre etater og domstolene
ovddidit ja čuovvut olggobealde etáhtaid ja duopmostuoluid
ansvar for forvaltningsoppgaver som berører enkeltpersoner , bedrifter , institusjoner , kommuner og statlig virksomhet
hálddašanbargguid ovddasvástideaddji mat gusket ovttaskas olbmuide fitnodagaide , institušuvnnaide , suohkaniidda ja stáhta doaimmaide
Justisdepartementets hovedsatsingsområder :
Justiisadepartemeantta váldonannensuorggit :
Mer om departementets arbeidsområder finner du under avdelinger .
Don gávnnat eanet dieđuid departemeantta bargosurggiid birra ossodagaid vuolde
Departementet har ansvar for kultur- , medie- , idretts- og pengespill- og lotterisaker , tros- og livssynssamfunn og koordinerer statlig politikk i forhold til frivillig sektor .
Departemeantta ovddasvástádus lea kultuvra- , mediat- , falástallan- ja ruhtaspealut- ja vuorbádanáššit , oskku-ja eallinoaidnoservodagat ja ovttasdoaimmahit stáhta politihka mii guoská eaktodáhtolaš suorgái servodagas .
Kulturministeren er departementets sjef og politiske leder .
Kulturministtar lea departemeantta hoavda ja politihkalaš jođiheaddji .
Statsråden har to statssekretærer og en politisk rådgiver som alle er politisk utnevnt .
Stáhtaráđis leat guokte stáhtačálli ja okta politihkalaš ráđđeaddi geat buohkat leat politihkalaččat nammaduvvon .
Departementsråden er øverste faste embetsmann og departementets administrative leder .
Departemeantaráđđi lea alimus fásta ámmátolmmoš ja son lea departemeantta hálddahusa jođiheaddji .
Hver av de 5 avdelingene ledes av en ekspedisjonssjef .
Juohke 5 ossodaga jođiheaddji lea ekspedišuvdnahoavda .
Oppgaver
Barggut
Departementets oppgaver faller innenfor tre hovedområder
Departemeantta barggut juohkásit golmma váldosuorgái
Være sekretariat for statsråden : Departementet skal bistå politisk ledelse med å utforme politikk og overordnede planer for gjennomføring av politikken på eget arbeidsområde , understøtte kommunikasjonen med Storting og Regjering og framlegge viktige enkeltsaker for politisk ledelse .
Stáhtaráđi čállingoddi : Departemeanta galgá politihkalaš jođiheddjiid veahkehit hábmet politihka ja alimus dási plánaid maid mielde politihkka galgá čađahuvvot guđege suorggis , doarjut gulahallama gaskal Stuoradikki ja Ráđđehusa ja ovdandivvut dehálaš eaŋkiláššiid politihkalaš jođiheddjiide .
Styre og følge opp underliggende virksomheter : Departementet skal sette mål , gi rammer , veilede og følge opp resultater i de underliggende etatene i samsvar med gjeldende lover og regler og politiske retningslinjer .
Stivret ja čuovvut vuolitdási doaimmaid : Departemeanta galgá ráhkadit mihttomeriid , mearridit rámmaid , bagadallat ja čuovvut vuolit etáhtaid bohtosiid guoskevaš lágaid ja regeliid ja politihkalaš váldonjuolggadusaid mielde .
Olje- og energidepartementets hovedoppgave er å tilrettelegge en samordnet og helhetlig energipolitikk .
Oljo- ja energiijadepartemeantta váldobargu lea ovttastahtton ja oppalaš energiijapolitihka heiveheapmi .
Et overordnet mål er å sikre høy verdiskaping gjennom effektiv og miljøvennlig forvaltning av energiressursene .
Okta bajimus ulbmilin lea sihkkarastit alla árvoháhkama go hálddaša energiijaresurssaid beaktilit ja birasustitlaččat .
Uten god konkurranseevne , effektiv ressursbruk og lønnsomhet i energisektoren skapes ikke de arbeidsplasser og inntekter som er nødvendige for å sikre velferd og sysselsetting .
Almmá buori gilvonávccaid , beaktilis rersurssageavaheami ja gánnáhahttivuođa haga eai šatta bargoasjit ja sisaboađut mat leat dárbbašlaččat sihkkarastit buorredili ja barggolašvuođa .
Energipolitikken må legges opp slik at man innenfor miljømessig forsvarlige rammer , best mulig utnytter den samlede tilgangen på arbeidskraft , kunnskap , kapital og naturressurser .
Energiijapolitihkka ferte leat dainna lágiin ahte geavaha oppalaš bargonávccaid máhtu , kapitála ja luondduriggodagaid mat leat fidnemis buoremus lági mielde biraslaš doahttalahtti rámmaid siskkobealde .
Som sekretariat for den politiske ledelse vil departementets mål utvikle seg med regjeringens energipolitiske målsettinger som blant annet er gjengitt i aktuelle meldinger og proposisjoner til Stortinget .
Politihkalaš jođihusa čállingoddin rivdet departemeantta ulbmilat ráđđehusa energiijapolitihkalaš ulbmiliid mielde mat earret eará leat áigeguovdilis dieđáhusain ja proposišuvnnain Stuorradiggái .
Tale / artikkel , 12.07.2008
Sárdni / artihkal , 12.07.2008
Av : Tidligere statssekretær i AID Raimo Valle
Ovddeš stáhtačálli Raimo Valle
Statssekretær Raimo Valle , Arbeids- og inkluderingsdepartementet
Stáhtačálli Raimo Valle , Bargo- ja searvadahttindepartemeanta
12. juli 2008 Kjære festivalarrangører , artister , gjester og deltakere !
Sáhkavuorru Davvilaš álbmogiid beaivvi rahpama oktavuođas Riddu Riđđu riikkaidgaskasaš álgoálbmotfestiválas – suoidnemánu 12. b. 2008
Det er en stor glede for meg å være her på vegne av Arbeids- og inkluderingsdepartementet som har ansvaret for samordningen av samiske saker i regjeringen .
Buorit festiválalágideaddjit , artisttat , guossit ja ossálastit ! Munnje lea stuorra illun dáppe ovddastit Bargo- ja searvadahttindepartemeantta , mas lea ovddasvástádus oktiiordnet ráđđehusa sámi áššiid .
Jeg takker arrangørene for invitasjonen .
Giittán lágideddjiid bovdejumi ovddas .
Gjennom sine 17 år har Riddu Riđđu festivalen stadig styrket sin rolle og status som urfolkenes egen faste arena for formidling og utveksling av musikk , kultur og tradisjoner på tvers av landegrenser og kontinenter .
Dan 17 jagis maid Riddu Riđđu festivála lea doaibman , dat lea dađis nannen iežas rolla ja stáhtusa álgoálbmogiid iežaset bistevaš arenan gos gaskkustuvvo ja muosáhuvvo musihkka , kultuvra ja árbevierut rastá riikkarájiid ja kontineanttaid .
Festivalen er et levende bevis på at iherdig arbeid av noen – og etter hvert av mange – ildsjeler , kan gi varige og verdifulle resultater .
Festivála lea ealli duođaštussan dasa ahte muhtun – ja dađistaga ollu – áŋgiruššiid rahčamuš sáhttá buvttihit bistevaš ja árvvolaš bohtosiid .
Riddu Riđđu bringer folk og kulturer sammen og bidrar til synliggjøring , dialog og kunnskap .
Riddu Riđđu čohkke álbmogiid ja kultuvrraid ja váikkuha čalmmustahttimii , gulahallamii ja máhttui .
Riddu Riđđu er nordområdesatsning i praksis !
Riddu Riđđu lea davveguovloáŋgiruššan geavadis !
Hvert år inviterer Riddu Riđđu festivalen urfolk fra de nordlige områder til å presentere sin kultur og sine tradisjoner .
Juohke jagi bovde Riddu Riđđu festivála davveguovlluid álbmogiid oahpásmahttit iežaset kultuvrra ja árbevieruid .
Jeg vil gratulere nenetserne som årets nordlige folk .
Háliidan lihkuhit njenecaid dan jagi davvi álbmogin .
Nenetserne er et av de 30 urfolkene som bor i området som strekker seg fra Norge , gjennom Russland og til det fjerne Østen .
Njenecat lea okta álbmot 30 álgoálbmogis geat ásset guovllus Norgga rájes , miehtá Ruošša gitta Gáiddus-Nuortta rádjái .
Nenetsernes tradisjonelle næringer er fangst og fiske – og reindrift , som fortsatt er deres viktigste næringsvei .
Njenecaid árbevirolaš ealáhusat leat bivdu ja guolástáeapmi – ja boazodoallu , mii ain lea sin deháleamos ealáhus .
Nenetsernes historie og kultur har mange felles trekk med samenes og andre urfolks historie og kultur i nord , samtidig som de har sin egen spesielle bakgrunn og sine særskilte utfordringer .
Njenecaid historjá ja kultuvra lea máŋgga dáfus seammalágan go sápmelaččaid ja eará álgoálbmogiid historjá ja kultuvra davvin , seammás go sis lea iežaset sierra duogáš ja erenoamáš hástalusat .
Til det siste hører at det er 34 selskaper som driver med olje- og gassutvinning i Det nenetsiske autonome området .
Dáid hástalusaide gullá dat ahte 34 fitnodaga ávkkástallet oljjuin ja gássain njenecaid autonoma guovllus .
Under festivalen vil få anledning til å bli nærmere kjent med nenetserne – og få oppleve nenetsisk kultur gjennom bl.a. nenetsisk sang og dans , håndverk og mattradisjoner .
Festiválas mii beassat oahpásmuvvat buorebut njenecaiguin – ja muosáhit njenecaid kultuvrra earret eará njenecaid lávlagiid ja dánssaid , duoji ja biebmoárbevieruid bokte .
Riddu Riđđu har utviklet seg til en kraftfull institusjon med unik kompetanse i å presentere urfolks kulturer i nordlige områder .
Riddu Riđđu lea ovdánan fámolaš ásahussan mas lea áidnalunddot gelbbolašvuohta das ahte oahpásmahttit davveguovlluid álgoálbmogiid kulturvrraid .
Jeg er glad for at denne kompetansen utnyttes i det spennende og viktige arbeidet med å etablere et Senter for nordlige folk .
Lean ilus go dát gelbbolašvuohta geavahuvvo dan gelddolaš ja dehálaš barggus ahte ásahit davveálbmogiid guovddáža .
Jeg tror et slikt senter på en god måte kan bidra til at de nordlige urfolks stemmer når ut til et større publikum i Norge og ellers i verden .
Mun jáhkán dákkár guovddáža bures sáhttit váikkuhit dasa ahte davvii álgoálbmogiid jietna ollá eanet olbmuide sihke Norggas ja muiđui ge máilmmis .