pere/sami_parallel huggingface dataset:
Anerkjennelsen av den retten til selvbestemmelse som det er vist til i erklæringen , krever videre at urfolk har full og effektiv deltakelse i et demokratisk samfunn , og i beslutningsprosesser som er relevante for dem .
Go dohkkeha dien rievtti iešmearrideamis nu movt lea čállojuvvon julggaštussii , de gáibiduvvo ahte álgoálbmogiin lea ollislaš ja beaktilis oassálastin demokráhtalaš servodagas , ja dakkár mearrádusproseassain mat leat sidjiide relevánta .
Hva samenes rett til selvbestemmelse konkret vil innebære er imidlertid ikke fullt ut klarlagt .
Mii lea sámiid iešmearridanvuoigatvuohta konkrehtalaččat ii leat vel áibbas čielggaduvvon .
Regjeringen legger til grunn at debatten om en rett til selvbestemmelse også må omfatte en debatt om innholdet i begrepet , og om hvordan en selvbestemmelsesrett kan gjennomføres som praktisk politikk .
Ráđđehus bidjá vuođđun dan ahte iešmearridan ­vuoigatvuođa digaštallamis mas ferte leat dat digaštallan mii doahpaga sisdoallu lea , ja movt iešmearridanvuoigatvuohta sáhttá čađahuvvot praktihkalaš politihkkan .
Et folks rett til selvbestemmelse vil ikke nødvendigvis innebære det samme i tilfeller der rettigheten kan knyttes til et folk som bor alene innenfor et avgrenset geografisk område , og der rettigheten er knyttet til et folk som bor spredt og i områder hvor det også bor andre etniske grupper .
Go muhtin álbmogis lea riekti iešmearrideapmái , de dat ii iešalddis sisttisdoala dan seamma dain diliin gos vuoigatvuohta sáhttá čadnojuvvot muhtin álbmogii mii orru okto muhtin geográfalaččat ráddjejuvvon guovllus , ja gos vuoigatvuohta lea čadnojuvvon muhtin álbmogii mii orru bieđgguid ja dakkár guovlluin gos orrot maid eará čearddalaš joavkkut .
Utviklingen av samers selvbestemmelsesrett må også vurderes i forhold til eventuelle presedensvirkninger internasjonalt .
Sápmelaččaid mieldemearridanvuoigatvuođa ásaheami ferte maid árvvoštallat vejolaš riikkaidgaskasaš presedeansaváikkuhusaid ektui .
En nærmere fastlegging av samers rett til selvbestemmelse vil kunne ha interesse når retten til selvbestemmelse for urfolk skal utformes i andre stater .
Go lagat galgá mearridit sámiid rievtti iešmearrideapmái , de dat lea miellagiddevaš go álgoálbmogiid iešmearridanriekti galgá hábmejuvvot eará stáhtain .
Se også Sametingets årsmelding 2007 , punkt 3.1 .
Geahča maiddái Sámedikki 2007 jahkedieđáhusa čuoggá 3.1 .
I praksis betyr det at rettighetene i erklæringen må gjennomføres på en måte som er tilpasset situasjonen for det enkelte urfolk .
Dat mearkkaša ahte vuoigatvuođat mat čužžot julggaštusas fertejit čađahuvvot dakkár vugiin mii lea heivehuvvon ovttaskas álgoálbmogii .
I Norge vil en rekke politiske saksområder være relevante og ha stor betydning for samene .
Norggas leat muhtin ráje politihkalaš ášše-suorggit relevánta ja dain lea stuora mearkkašupmi sámiide .
Når det gjelder slike saker , kan retten til selvbestemmelse sees på som en rett til innflytelse og medbestemmelse , i saker som berører samene som gruppe .
Dakkár áššiin sáhttá iešmearridanrievtti atnit dakkár riektin ahte olbmuin lea dadjamuš ja ahte lea riekti mieldemearridit , dakkár áššiin mat gusket sápmelaččaide dego okta joavku .
Når en slik rett til deltakelse og innflytelse skal gjennomføres , kan det legges til grunn to typer av rettigheter .
Go diekkár oassálastin- ja dadjamušrievtti galgá čađahit , de sáhttá bidjat vuođđun guovttelágan vuoigatvuođaid .
For det første kan det være tale om en rett til å fatte avgjørelser alene om forhold som bare berører samene , altså en kulturell og språklig autonomi .
álggus vuos , de sáhttá leat sáhka dakkár rievttis ahte okto mearridit dakkár áššiin mat dušše gullet sápmelaččaide , namalassii kultuvrralaš ja gielalaš autonomiija .
Eksempler kan være tiltak som gjelder samisk språk og Samisk utviklingsfond .
Ovdamearkkat dasa sáhttet leat doaibmabijut mat gusket sámegillii ja Sámi ovdánahttinfondii .
For det andre må det være tale om en rett til reell , effektiv deltakelse i offentlig myndighetsutøvelse som både berører samene og samfunnet de er en del av , for eksempel når det gjelder beslutninger om arealplanlegging og ressursutnyttelse .
Nubbi lea ahte sáhttá leat sáhka dan rievtti birra ahte galgá leat duohta , beaktilis oassálastin almmolaš válddi čađahemiin sihke dakkáriin mat gusket sápmelaččaide ja dan servodahkii mas sii leat oassin , ovdamearkka dihte go lea sáhka dakkár mearridemiin mat gusket areála-plánemii ja resursageavaheapmái .
I Norge er konsultasjonsplikten implementert gjennom prosedyrene for konsultasjoner mellom statlige myndigheter og Sametinget , i tråd med artikkel 6 i ILO-konvensjon nr. 169 .
Norggas lea ráđđádallan geatnegasvuohta implementerejuvvon ráđđádallanvugiid bokte mat leat gaskal stáhta eiseválddiid ja Sámedikkiid , ja dat lea ILO-konvenšuvnna nr. 169 artihkkala 6 mielde .
Retten til deltakelse i forvaltningen av naturressursene kan også gjennomføres ved at Sametinget oppnevner representanter til felles styringsorganer , som Finnmarkseiendommen og de regionale rovviltnemndene .
Riekti oassálastit luondduriggodagaid hálddašeamis sáhttá čađahuvvot dakko bokte ahte Sámediggi nammada áirasiid oktasaš stivrenorgánaide , nu movt Finnmárkoopmodahkii ja guovllu boraspirelávdegottiide .
I praksis må de nevnte rettigheter i første rekke utøves gjennom Sametinget , som et folkevalgt organ med beslutnings- og konsultasjonsmyndighet .
Namuhuvvon vuoigatvuođat galget geavatlaččat ovddemustá čađahuvvot Sámedikki čađa , mii lea álbmotválljen orgána ja mas lea mearridan- ja ráđđádallanváldi .
Selv om begrepet selvbestemmelse ikke har et presist innhold , har regjeringen og Sametinget vært i dialog om praktiske tiltak for å gjennomføre samisk beslutningsmyndighet og medbestemmelse innenfor dagens regelverk .
Vaikko iešmearridandoahpagis ii leat čielga sisdoallu , de leat ráđđehus ja Sámediggi ságastallan praktihkalaš doaibmabijuid birra vai sáhttá čađahit sámi mearridanválddi ja mieldemearrideami dálá njuolggadusaid siskkobealde .
Enkelte tiltak er gjennomført , som finnmarksloven og konsultasjonsprosedyrene .
Muhtin doaibmabijut leat čađahuvvon nu movt finnmárkkuláhka ja ráđđádallanprosedyrat .
Noen er fremmet for Stortinget , som nye bestemmelser i plan- og bygningsloven om Sametingets innsigelsesmyndighet i plansaker .
Muhtimat leat ovddiduvvon Stuoradiggái , dego ođđa mearrádusat plána- ja huksenláhkii mas lea čállojuvvon Sámedikki cealkinválddi birra plánaáššiin .
Andre er under vurdering eller i en konsultasjonsfase , for eksempel forslag fra Kystfiskeutvalget for Finnmark om deltakelse i forvaltningen av saltvannsfiske i Finnmark og forslagene fra Samerettsutvalget II.
Muhtin eará doaibmabijuid leat árvvoštallame dahje daid leat ráđđádallame , nu go ovdamearkka dihte evttohusa mii lea boahtán Finnmárkku riddoguolástanlávdegottis .
Det vil være behov for å videreføre arbeidet med å fastlegge hva samenes rett til selvbestemmelse konkret kan innebære .
Lea dárbu viidáseappot bargat dainna bargguin ahte mearridit maid sápmelaččaid iešmearridanriekti konkrehtalaččat sáhttá sisttisdoallat .
Det er videre sannsynlig at de løsninger man kommer frem til i Norge vil kunne tillegges vekt i den internasjonale utviklingen knyttet til selvbestemmelsesretten for urfolk .
Muđui lea jáhkehahtti ahte dat čovdosat maid Norggas gávdnet sáhttet deattuhuvvot riikkaidgaskasaš ovdáneamis go lea sáhka álgoálbmogiid iešmearridanrievttis .
Regjeringen forutsetter at utviklingen av samisk selvbestemmelse skal skje innenfor rammen av en eksisterende uavhengig og demokratisk stat , og innenfor Norges eksisterende geografiske grenser .
Ráđđehus ovdeha ahte sámi iešmearrideami gárgedeapmi vuosttažettiin galgá dáhpá-huvvat dálá sorjjasmeahttun ja demokráhtalaš stáhta siskkabealde , ja Norgga dálá geográfalaš rájáid siskkabealde .
1.3.7 Utkast til nordisk samekonvensjon
1.3.7 Davviriikkalaš sámekonvenšuvnna evttohus
En nordisk ekspertgruppe overleverte sin innstilling med et utkast til en nordisk samekonvensjon høsten 2005 .
Davviriikkalaš áššedovdi joavku geigii iežas davviriikkalaš sámekonvenšuvnna čállosa oktan evttohusain čakčat 2005 .
Regjeringene i Finland , Sverige og Norge er enige om å videreføre arbeidet med en nordisk samekonvensjon , i første omgang gjennom fortsatt nasjonalt arbeid med høringsoppfølging og eventuelle konsekvensanalyser .
Suoma , Ruoŧa ja Norgga ráđđehusat leat ovttaoaivilis das ahte bargat viidáseappot davviriikkalaš sámekonvenšuvnnain , álggus vuos dakko bokte ahte ain bargat našuvnnalaččat mas čuovvolit gulaskuddancealkámušaid ja maid váikkuhusguorahallamiid .
En arbeidsgruppe med representanter fra Arbeids- og inkluderingsdepartementet , Justisdepartementet , Utenriksdepartementet og Sametinget har arbeidet med den nasjonale oppfølgingen av konvensjonsutkastet , og avga sin rapport 3. oktober 2007 .
Muhtin bargo ­joavku mas leat áirasat Bargo- ja searvádahttindepartemeanttas , Justiisadepartemeanttas , Olgoriikadepartemeanttas ja Sámedikkis lea bargan nationála čuovvolemiin konvenšuvdnačállosa hárrái , ja dat geigii iežas raportta golggotmánu 3. beaivvi 2007 .
Det tas sikte på at sameministrene og sametingspresidentene til neste fellesmøte høsten 2008 har avklart sine posisjoner .
Jurdda lea ahte sámeministarat ja sámediggepresideanttat boahtte oktasaš čoahkkimii mii lea čakčat 2008 , leat čielggadan iežaset posišuvnnaid .
Konvensjonsutkastet , utarbeidet av en nordisk ekspertgruppe , tar utgangspunkt i at samene er urfolk i Finland , Sverige og Norge .
Konvenšuvdnačálus , maid muhtin davviriik ­kalaš áššedovdi joavku lea ráhkadan , atná vuođđun ahte sápmelaččat leat álgoálbmogat Suomas , Ruoŧas ja Norggas .
Utkastet er utarbeidet på bakgrunn av de internasjonale instrumentene som de tre landene er bundet av .
Čállosa leat ráhkadan daid riikkaidgaskasaš veahkkeneavvuid bokte maidda dat golbma riika leat čadnojuvvon .
En nordisk samekonvensjon foreslås å ha som målsetting å « bekrefte og styrke slike rettigheter for det samiske folket at det kan sikre og utvikle sitt språk , sin kultur , sine næringer og sitt samfunnsliv med minst mulig hinder av landegrensene » , jf. ekspertgruppens forslag til artikkel 1 .
Davviriikkalaš sámekonvenšuvnna mihttomearrin evttohuvvo « duođaštit ja nannet dakkár vuoigatvuođaid sámi álbmogii vai dat beassá sihkkarastit ja ovddidit iežas giela , kultuvrra , iežaset ealáhusaid ja servodateallima dainna lágiin ahte riikkarájit hehttejit nu unnán go vejolaš š , gč. ekspeartajoavkku evttohusa 1. artihkkala .
I utkastet til nordisk samekonvensjon er samers rett til selvbestemmelse fastslått i artikkel 3 .
Davviriikkalaš sámekonvenšuvnna evttohusas lea sápmelaččaid iešmearridan riekti mearriduvvon 3. artihkkalis .
I tillegg inneholder konvensjonsutkastet bestemmelser som tar sikte på å konkretisere innholdet i retten til selvbestemmelsen .
Dasa lassin de sisttisdoallá konvenšuvdnaevttohus mearrádusaid maiguin leat jurddašan konkretiseret iešmearrideami rievtti sisdoalu .
Særlig sentrale er bestemmelsene om sametingenes myndighet i beslutningsprosesser .
erenoamáš guovddážis leat dat mearrádusat mat leat sámedikki válddi birra mearridanproseassain .
Sametingene i Sverige , Finland og Norge er i konvensjonsutkastet gitt myndighet eller ulik grad av medbestemmelse , avhengig av hvor viktig den aktuelle saken er for samiske interesser ( artiklene 14 flg. ) .
Sámekonvenšuvnna evttohusas lea Ruoŧa , Suoma ja Norgga sámedikkiide addojuvvon váldi dahje sierramuddosaš mieldemearrideapmi , mii lea dan duohken man deaŧalaš dat ovttaskas ášši lea sápmelaččaid beroštumiide ( artihkal 14 jna. ) .
For det første slås det fast en rett for Sametinget til å treffe selvstendige vedtak der Sametinget etter nasjonal eller internasjonal rett har myndighet til dette ( artikkel 15 ) .
álggus vuos mearriduvvo Sámediggái riekti okto mearridit dakkár áššiin main Sámedikkis lea nationála dahje riikkaidgaskasaš rievtti bokte váldi dan dahkat ( artihkal 15 ) .
Videre skal offentlige myndigheter føre forhandlinger med Sametinget i saker av vesentlig betydning for samene ( artikkel 16 ) .
Viidáseappot lea nu ahte almmolaš eiseválddit galget šiehtadallat Sámedikkiin dakkár áššiin mat leat hui deaŧalaččat sápmelaččaide ( artihkal 16 ) .
Utkastet slår også fast en uttalelsesrett og en rett for Sametinget til å være representert i offentlige råd og utvalg ( artikkel 17 ) .
Evttohusas maid daddjojuvvo ahte galgá leat cealkinriekti ja riekti Sáme ­dikkis leat ovddastuvvon almmolaš ráđiin ja lávdegottiin ( artihkal 17 ) .
Videre skal Sametinget gis mulighet til å møte nasjonalforsamlingen for å redegjøre for sitt syn i spørsmål av betydning for samene ( artikkel 18 ) .
Muđui de galgá Sámediggái addojuvvot vejolašvuohta deaivvadit nationála čoahkkimiin gos besset čilget iežaset oainnu dakkár áššiin main lea mearkkašupmi sápmelaččaide ( artihkal 18 ) .
Sametingenes rett å representere samene internasjonalt er slått fast i utkastets artikkel 19 .
Sámedikkiin lea riekti ovddastit sápmelaččaid riikkaidgaskasaččat , ja dat lea mearriduvvon evttohusa 19. artihkkalis .
Det videre arbeidet med utkastet vil kunne være et viktig bidrag til fastleggelsen av det nærmere innholdet i samers rett til selvbestemmelse .
Joatkkabargu álgoárvalusain sáhttá leat deaŧalaš go áigumuš lea ovddidit sámiid iešmearridanvuoigatvuođa ja mearridit dan sisdoalu .
1.4 Internasjonalt urfolksarbeid
1.4 Riikkaidgaskasaš álgoálbmotbargu
1.4.1 Arbeidet med urfolk i utviklingssamarbeidet
1.4.1 Bargu álgoálbmogiiguin ovddidanovttasbarggus
Retningslinjene « Norsk innsats for å styrke arbeidet med urfolk i utviklingsarbeidet » , som ble publisert i 2004 , er retningsgivende for Norges støtte til urfolk i utviklingssamarbeidet .
Njuolggadusat « Norsk innsats for å styrke arbeidet med urfolk i utviklingsarbeidetš mii almmuhuvvui jagi 2004 , lea dakkár mii bidjá njuolggadusaid dasa movt Norga galgá doarjut álgoálbmogiid ovdánahttinbarggus .
Retningslinjene vektlegger behovet for sammenheng mellom det normative arbeidet på urfolksområdet og det praktiske urfolkssamarbeidet .
Njuolggadusat deattuhit dárbbu ahte galgá leat oktavuohta gaskal normatiiva barggu álgoálbmotsuorggis ja praktihkalaš álgoál ­bmotovttasbarggus .
I det norske utviklingssamarbeidet er det et ønske om økt fokus på urfolk og en helhetlig tilnærming innenfor urfolkssamarbeidet .
Norgga ovdánahttinovttasbarggus lea háliidus ahte galgá eambbo čalmmustahttit álgoálbmogiid ja oppalaš lahkoneami álgoá l ­bmotovttasbarggus .
Dette vil kreve styrket samordning av de ulike norske innsatsformene på området .
Dat gáibida Norgga sierranas áŋgiriššanhámiin čavgadaet oktiiordnema dán suorggis .
Retningslinjene legger opp til en ytterligere styrking av rettighetsperspektivet i norsk urfolksinnsats .
Njuolggadusain čuožžu ahte galgá ain eambbo nannet vuoigatvuođaperspektiivva Norgga álgoál ­bmotáŋgiruššamis .
Rettighetsbaseringen av den norske urfolksstøtten har sitt utgangspunkt i ILO-konvensjon nr 169 – det eneste folkerettslige instrument som tar for seg urfolks særlige rettigheter .
Norgga álgoálbmotdoarjaga vuoigatvuođalaš vuođđu vuolgá ILO-konvenšuvnnas nr 169 – mii lea áidna álbmotrievttalaš reaidu mii váldá ovdan álgoálbmogiid erenoamáš vuoigatvuođaid .
Den norske innsatsen skal med andre ord bidra til anerkjennelse av urfolks grunnleggende rettigheter og styrke urfolks muligheter og evne til å fremme og forvalte sine interesser .
Norgga áŋgiruššan galgá nuppiid sániiguin leat mielde dohkkeheamen álgoálbmogiid vuođđovuoigatvuođaid ja nannemin sin vejolaš-vuođaid ja návccaid ovddidit ja hálddašit iežaset beroštumiid .
Hovedtyngden av den norske urfolksstøtten kanaliseres via norske frivillige organisasjoner .
Eanaš oassi Norgga álgoálbmotdoarjagis addojuvvo Norgga eaktodáhtolaš organisašuvnnaid bokte .
Norad har ansvaret for den støtten som kanaliseres via norske , samiske og internasjonale organisasjoner og ved direkte støtte til urfolksorganisasjoner .
Noradis lea ovddasvástádus dan doarjagis mii kanálejuvvo Norgga , sámi ja riikkaidgaskasaš organisašuvnnaid bokte ja njuolggo doarjagiid bokte álgoálbmotorganisašuvnnaide .
I tillegg kommer den innsatsen som gjøres av Utenriksdepartementet via norske ambassader ( ambassadene i Guatemala og Brasil forvalter urfolksprogram ) , multilaterale institusjoner og internasjonale organisasjoner .
Dasa lassin boahtá dat bargu maid Olgoriikadepartemeanta bargá Norgga ambassadevrraid bokte ( Guatemála ja Brasiilla ambasádat hálddašit álgoálbmotprográmmaid ) ja máŋggariikkagaskkasaš ásahusaid ja riikkaidgaskasaš organisašuvnnaid bokte .
Deltakelse i det internasjonale arbeidet for å fremme urfolks rettigheter blir høyt prioritert fra norsk side .
Oassálastin riikkaidgaskasaš barggus dan várás ahte ovddidit álgoálbmogiid vuoigatvuođaid vuoruhuvvo ollu Norgga bealde .
Ettersom urfolk ofte utgjør fattigdomslommer i sine respektive land , også i rikere land , vil prosjektaktiviteter innenfor norsk urfolksinnsats ikke være begrenset til MUL-landene ( de minst utviklede land ) .
álgoálbmogat leat dávjá geafit iežaset riikkain , ja maid rikkis riikkain , ja danne eai leat prošeakta-doaimmat Norgga álgoálbmotáŋgiruššamis jurd-dašuvvon dušše UOR-riikkaide ( unnimusat ovdánan riikkaide ) .
Urfolkspolitiske hensyn vil veie tungt når nye innsatser skal vurderes .
álgoálbmotpolitihkalaš áššit vedjet mearkkašit ollu go ođđa áŋgiruššamiid galget árvvoštallat .
Innsatsen vil også bli vurdert i forhold til tiltakets karakter , synergi med øvrig bistand og hvorvidt samarbeidet er rettet mot spørsmål som er spesielt relevant for urfolk .
Ja áŋgiruššama árvvoštallet dan ektui makkár doaibmabijus lea sáhka , gehččet maid synergiija ja eará veahki ja maid ahte lea go ovttasbargu dakkár áššiid hárrái mat leat relevánta álgoálbmogiidda .
En betydelig andel av samarbeidet på urfolksområdet omfatter styrking av urfolks egne organisasjoner , og inngår som del av Norads samarbeid for støtte til styrking av det sivile samfunn .
Stuora oassi dan ovttasbarggus mii lea álgoálbmotsuorggi hárrái lea nannet álgoálbmogiid iežaset organisašuvnnaid , ja dat lea oassin Norada ovttasbarggus mii lea doarjut siviila servodagaid nannema .
Samarbeidet kanaliseres via globale ordninger som Norad har ansvar for .
Ovttasbargu kanaliserejuvvo máilmmiviidosaš ortnegiid bokte main Noradis lea ovddasvástádus .
1.4.2 FNs Permanente forum for urfolkssaker
1.4.2 ONa álgoálbmotáššiid bistevaš forum
Norge var blant pådriverne for å etablere et permanent forum for urfolkssaker i FN .
Norga lei okta dain riikkain mii áŋgirušai ásahit bistevaš álgoálbmotforuma ONii .
Forumet ble vedtatt etablert i 2001 som et rådgivende og koordinerende organ under FNs økonomiske og sosiale råd ( ECOSOC ) .
Foruma mearridedje ásahit jagi 2001 ja dat galggai leat ráđđeaddi ja ovttastahtti orgánan ONa ekonomalaš ja sosiála ráđi vuolde ( ECOSOC ) .
Forumet har siden den gang hatt årlige sesjoner som har samlet representanter fra både urfolksorganisasjoner , FNs organisasjoner og FNs medlemsland .
Forumis leat dan rájes leamaš juohke jagi sešuvnnat gos leat čoahkkanan áirasat sihke álgoálbmotorganisašuvnnain , ON organisašuvnnain ja ONa lahttoriikkain .
Lederen for forumet i den første treårsperioden var Ole-Henrik Magga , Norges første sametingspresident .
Foruma jođiheaddji vuosttaš golmma jagi áigodagas lei Ole Henrik Magga , Norgga vuosttaš sámediggepresideanta .
Med Forumet fikk for første gang statlige og ikke-statlige representanter lik status i et permanent , representativt organ innenfor FN-systemet .
Foruma bokte ožžo stáhtalaš ja stáhtahis áirasat vuosttaš geardde seamma stáhtusa bistevaš ovddasteaddji orgánas ONa vuogádaga siskko ­bealde .
Forumet er et rådgivende og koordinerende organ for urfolksspørsmål i FN og skal bidra til at ulike FN-organisasjoner inkluderer hensyn til urfolk i sitt arbeid .
Forum lea ráđđeaddi ja ovttastahtti orgána álgoálbmotáššiin ON:s , ja dat galgá bargat dan ­badjelii ahte iešguđetlágan ON-organisašuvnnat váldet iežaset bargui mielde álgoálbmogiid vuhtiiváldima .
Forumet fremmer også anbefalinger til FNs medlemsland .
Forum ovddida maid ávžžuhusaid ONa lahttoriikkaide .
I 2005 og 2006 var hovedtemaet for møtene urfolk og Tusenårsmålene .
Jagi 2005 ja jagi 2006 ledječoahkkimiid váldofáddán álgoálbmogat ja Duhátjahkeul-bmilat .
Hovedtemaet for sesjonen i 2007 var urfolks rettigheter til land , territorier og naturressurser .
Váldofáddán jagi 2007 sešuvdnii ledje álgoálbmogiid vuoigatvuođat eatnamiidda , guovl-luide ja luondduriggodagaide .
1.4.3 FNs spesialrapportør for urfolks menneskerettighetssituasjon
1.4.3 ONa álgoálbmogiid olmmošvuoigatvuođadili sierra raportejeaddji
FNs Menneskerettighetskommisjon oppnevnte i 2001 den første spesialrapportør på menneskerettighetssituasjonen for urfolk .
ONa Olmmošvuoigatvuođakommišuvdna nammadii jagi 2001 álgoálbmogiid olmmošvuoigatvuođadili vuosttaš sierra raportejeaddji .
Spesialrapportørens mandat er å søke , motta og utveksle informasjon om brudd på urfolks rettigheter .
Ssierra raportejeaddji bargomearrádus lei ohcat , oažžut ja lonohallat dieđuid álgoálbmogiid vuoigatvuođaid rihkkumiid birra .
Spesialrapportøren har også mandat til å utforme anbefalinger og forslag til tiltak og aktiviteter som vil bidra til beskyttelse av urfolks rettigheter .
Raportejeaddji bargomearrádus lea maid hábmet rávvagiid ja árvalit doaibmabijuid ja doaimmaid mat suddjejit álgoálbmogiid vuoigatvuođaid .
Spesialrapportøren avgir årlige rapporter til FNs Menneskerettighetsråd , som er det organ som har erstattet Menneskerettighetskommisjonen .
Sierra raportejeaddji addá juohke jagi raporttaid ONa Olmmošvuoigatvuođaráđđái , mii lea dat orgána mii lea boahtán Olmmošvuoigatvuođakommišuvnna sadjái .
Rapportøren utarbeider rapporter om situasjonen for urfolk i ulike land på grunnlag av besøk .
Raportejeaddji ráh ­kada álgoálbmogiid dilis raporttaid iešguđet riikkain maŋŋilgo lea leamaš guossis sin luhtte .
I dag foreligger rapporter om urfolkssituasjonen i Mexico , Chile , Guatemala , Filippinene , Colombia , Canada , New Zealand , Sør-Afrika , Ecuador og Kenya .
Dál gávdnojit raporttat Mexico , Chile , Guatemála , Filippiinnaid , Colombia , Kánada , Ođđa Zealándda , Lulli-Afrihká , Ecuadora ja Kenya álgoálbmogiid birra .
Rapportøren har det siste året også fulgt tett urfolkssituasjonen i Nepal .
Raportejeaddji lea maŋemus jagi dárkilit čuvvon Nepála álgoálbmogiid dili .
Rapportøren utarbeider også rapporter på tema av særlig betydning for urfolk , bl.a. eksisterer det rapporter om tospråklig utdanning og spørsmål knyttet til rettssystemer og sedvanerett .
Raportejeaddji ráhkada maid raporttaid dakkár fáttáin mat leat erenoamáš deaŧalaččat álgoálbmogiidda , ee. gávdnojit raporttat guovttegielalaš oahpahusas ja áššiin mat gullet riektevuogádagaide ja vieruiduvvan vuoigatvuođaide .
Fra norsk side støtter vi opp om spesialrapportørens virksomhet , som bidrar til å bringe urfolks situasjon til det internasjonale samfunns bevissthet .
Norga doarju sierra raportejeaddji doaimma mii lea mielde bidjame álgoálbmogiid dili riikkaidgasksaš servodaga jurdagiidda .
I forbindelse med at Menneskerettighetsrådets arbeidsmetoder fastlegges arbeider vi for at dette mandatet skal videreføres og for at spesialrapportørene i størst mulig utstrekning skal beholde sin uavhengige stilling .
Olmmošvuoigatvuođaráđi bargovuogit mearriduvvojit ja dan oktavuođas mii bargat dan ala ahte bargomearrádus galgá ain bissut ja dan alage , ahte sierra raportejeaddji nu guhkás go vejolaš beassá doalahit iežas sorjkeahtes sajádaga .
1.4.4 Gáldu – kompetansesenter for urfolks rettigheter
1.4.4 Gáldu – álgoálbmotvuoigatvuođaid gelbbolašvuođaguovddáš
Gáldu – Kompetansesenteret for urfolks rettigheter ble etablert i 2002 med den målsetting å øke kunnskapen om og forståelsen for urfolks rettigheter .
Gáldu – álgoálbmotvuoigatvuođaid gelbbolašvuođaguovddáš ásahuvvui jagi 2002 dainna ulbmiliin ahte lasihit dieđu ja ipmárdusa álgoál ­bmotvuoigatvuođaid birra .
Senteret skal samle inn , bygge opp , systematisere , vedlikeholde , bearbeide , tilrettelegge og formidle relevant informasjon og dokumentasjon om urfolksrettigheter nasjonalt og internasjonalt .
Guovddáš galgá čohkket , ovddidit , vuogáidahttit , áigádit , gieđahallat , heivehallat gaskkustit áššáisoahppevaš dieđuid ja duođaštusaid álgoálbmotvuoigatvuođaid birra riikkalaš ja riikkaidgaskasaš dásis .
Senteret kan også påpeke behovet for forsk ­ning på aktuelle områder .
Guovddáš sáhttá maid čujuhit , makkár dutkamat dárb ­-bašuvvojit áigeguovdilis surggiin .
Målgrupper for senterets virksomhet er alle som søker kunnskap om urfolksrettigheter nasjonalt og internasjonalt , herunder skoler , frivillige organisasjoner , offentlige institusjoner og myndigheter .
Guovddáža ul-bmiljovkui gullet buohkat , geat ohcet dieđuid álgoálbmotvuoigatvuođaid birra riikkalaš ja riik ­kaidgaskasaš dásis , nugo skuvllat , eaktodáhtolaš organisašuvnnat , almmolaš ásahusat ja eiseválddit .
Gáldu – Kompetansesenteret for urfolks rettigheter er en faglig selvstendig institusjon , som i stor grad fastsetter egne mål og resultatkrav .
Gáldu – álgoálbmotvuoigatvuođaid gelbbolaš-vuođaguovddáš lea fágalaččat iehčanas ásahus , mii eanaš ieš mearrida iežas ulbmiliid ja boađusgáibádusaid .
Styret er senterets øverste organ , og har iht. vedtektene ansvaret for faglig utvikling , ressursbruk og prioriteringer , samt å utarbeide strategier for senterets virksomhet .
Guovddáža bajimus orgána lea stivra , ja das lea njuolggadusaid mielde ovddasvástádus fágalaš ovdáneamis , resursageavaheamis ja - vuoruhemiin , ja maid das ahte ráhkadit strategiijaid guovddáža doibmii .
Styret er oppnevnt av Sametinget og Kommunal- og regionaldepartementet i fellesskap , etter forslag fra bl.a. Nordisk samisk institutt og Samisk høgskole .
Sámediggi ja Gielda- ja guovlodeparte-meanta leat ovttas nammadan stivrra , ee. Davviriikkaid sámi instituhta ja Sámi allaskuvlla evttohusaid vuođul .
Senteret anser digitale informasjonsverktøy som viktig i sitt formidlingsarbeid og har etablert en egen nettportal – www.galdu.com .
Guovddáš atná digitála diehtojuohkinreaidduid deaŧalažžan iežas gaskkustanbarggus ja lea ásahan sierra neahttauskkádaga – www.galdu.com .
Her finnes bl.a. informasjon om senteret og dets virksomhet og utredninger , rapporter og artikler om urfolks rettigheter .
Das leat ee. dieđut guovddáža ja dan doaimma ja čielggademiid birra , ja raporttat ja artihkkalat álgoál-bmotvuoigatvuođaid birra .
Senteret utgir også et eget tidskrift Gáldu Čála– Tidskrift for urfolks rettigheter .
Guovddáš almmuha maid sierra áigečállaga Gáldu Čála – Tidskrift for urfolks rettigheter .
Siden etableringen har senteret vært både arrangør og medarrangør av en rekke seminarer hvor ulike sider knyttet til urfolks rettigheter har vært tema .
Dan rájis go guovddáš ásahuvvui , de lea dat leamaš sihke lágideaddjin ja mieldelágideaddjin máŋgga semináras main álgoál ­bmotvuoigatvuođaid iešguđet bealit leat leamaš fáddán .
Arbeids- og inkluderingsdepartementet tildeler midler til senteret over kap. 682 , post 01 .
Gielda- ja guovlodepartemeanta juolluda ru-đaid guovddážii kap. 682 , poastta 01 bokte .
I tillegg settes det av midler til senteret over Utenriksdepartementets budsjett .
Dasa lassin biddjojuvvojit ruđat guovddážii Olgoriikadepartemeantta bušeahtas .
1.5 Urfolkssamarbeid i Norden og nordområdene
1.5 Davviriikkaid ja davviguovlluid álgoálbmotovttasbargu
1.5.1 Nordisk samarbeid om samepolitikken
1.5.1 Davviriikkalaš ovttasbargu sámepolitihkas
I utviklingen av en helhetlig samepolitikk er det viktig å se samiske spørsmål i et felles nordisk perspektiv med utvikling og etablering av fellestiltak og samarbeid på tvers av landegrensene .
Go galgá ráhkadit ollislaš sámepolitihka dalle lea deaŧalaš geahččat sámi ášši oktasaš davviriikkalaš perspektiivvas mas leat oktasaš doaimmaid ovddideapmi ja ásaheapmi , ja maiddái riikkarájiid rastásaš ovttasbargu .
Ministrene ansvarlig for samiske saker og sametingspresidentene i Finland , Sverige og Norge etablerte i 2000 et fast samarbeid for regelmessig orientering , drøfting og behandling av samiske spørsmål av felles interesse .
Ministarat geain lea ovddasvástádus sámi áššiin ja Suoma , Ruoŧa ja Norgga sámediggepresideanttat ásahedje jagi 2000 bistevaš ovttasbarggu mas galget jeavddalaččat dieđuid oažžut , digaštallat ja meannudit dakkár sámi áššiid main buohkat beroštit .
Målsettingen med samarbeidet er å styrke og utvikle det samiske folkets språk , kultur , næringer og samfunnsliv .
Ovttasbarggu ulbmili lea nannet ja ovddidit sámi álbmoga giela , kultuvrra , ealáhusaid ja servodateallima .
Samarbeidet har uformell , men nær tilknytning til Nordisk Ministerråd .
Ovttasbarggus lea eahpeformála , muhto lagaš čanastat Davviriikkaid ministtarráđđái .
Det ble i 2003 opprettet en nordisk samisk språkpris – Gollegiella – som en anerkjennelse og synliggjøring av innsats og arbeid til fremme for samisk språk i Finland , Sverige , Norge og Russland .
Jagi 2003 ásahuvvui davviriikkalaš sámi giellabálkkašupmi – Gollegiella , mii rámpo ja oainnusin dahká dan rahčamuša ja barggu mii dahkkojuvvo ovddidit sámegiela Suomas , Ruoŧas , Norggas ja Ruoššas ( gč. bovssa xx ) .
Prisen deles ut annet hvert år .
Bálkkašupmi juhkkojuvvo juohke nuppi jagi .
Det arbeides videre med utfordringene om et bredere nordisk samarbeid innen samisk forsk ­ning .
Muđui de barget dainna hástalusain ahte ráhkadit eambbo viiddis davviriikkalaš ovttasbarggu sámi dutkamis .
Samiske og urfolks fag- og forsk ­ningsmiljøer i Finland , Norge , Sverige og Russland understreker behovet for utarbeidelse av felles strategier og standarder for forsk ­ning i samiske og urfolks områder ( nordisk samisk seminar , rapport « Future challenges for reindeer husbandry societies » , Umeå , mars 2007 ) .
Sámi ja álgoálbmogiid fága- ja dutkanbirrasat Suomas , Norggas , Ruoŧas ja Ruoššas deattuhit ahte lea dárbu ráhkadit oktasaš strategiijaid ja standárddaid dan dutkamii mii lea sámi ja álgoálbmotguovl ­luin ( davviriikkalaš sámi seminára , raporta « Future challenges for reindeer husbandry societiesš , Ubmi , cuoŋománus 2007 ) .
Regjeringen har bedt Norges forsk ­ningsråd å initiere en utredning som skal vurdere etablering av et felles samisk forsk ­ningsutvalg for Norge , Sverige og Finland , jf. St.meld. nr. 20 ( 2004 – 2005 ) Vilje til forsk ­ning .
Ráđđehus lea bivdán Norgga dutkanráđi álggahit čielggadeami mii galgá guorahallat oktasaš sámi dutkanlávdegotti ásaheami Norgga , Ruoŧa ja Suoma várás , gč. Sd.dieđ. nr. 20 ( 2004 – 2005 ) Dáhttu dutkat .
Behov for å opprette et samisk etikkutvalg foreslås også vurdert i denne sammenheng .
Dan oktavuođas evttohuvvo maid guorahallat lea go dárbu ásahit sámi etihkkalávdegotti .
Det planlegges en konferanse i 2008 mellom reindriftsnæringen og reindriftsmyndighetene i Norge , Sverige og Finland .
Jagi 2008 plánejit lágidit konferánssa gaskal boazodoallo-ealáhusa ja Norgga , Ruoŧa ja Suoma boazodoallu ­eiseválddiid .
Formålet er å styrke kontakten og identifisere eventuelle samarbeidsområder til gjensidig nytte for næringen .
Dan ulbmil das lea nannet oktavuođa ja mearridit vejolaš ovttasbargosurggiid mat leat ealáhusa oasálaččaide ávkin .
Sameministrene og sametingspresidentene ønsker styrket kontakt og dialog med russiske myndigheter og samer om samiske og urfolks spørsmål av felles interesse .
Sámeministarat ja sámediggepresideanttat háliidit nannet oktavuođa ja ságastallama Ruošša eiseválddiiguin ja sápmelaččaiguin sámi ja álgoál ­bmotáššiid ektui maidda lea oktasaš beroštupmi .
Utvidet kontakt med Nordvest Russland på politikernivå er i tråd Nordisk Råds rekommandasjoner om samarbeid med urfolk i Barentsregionen .
Lassánan oktavuohta Davvioarje-Ruoššain politihkkárdásis lea Davviriikkaid ráđi rávvagiid mielde go lea sáhka Barentsguovllu álgoálbmogiid ovttasbarggus .
Ministrene og presidentene mener det er viktig å styrke statusen for samer og andre urfolk i Barentsregionen og har oppfordret Barentsrådet , Arktisk Råd og Nordisk Ministerråd til å sette økt fokus på urfolkenes situasjon og bidra med støtte til tiltak som sikrer urfolks eksistensgrunnlag , språk og kultur .
Ministarat ja presideanttat oaivvildit deaŧalažžan nannet Barentsguovllu sápmelaččaid ja eará álgoálbmogiid árvodási . Danne leat sii ávžžuhan Barentsráđi , árktalaš ráđi ja Davviriik ­kaid ministtarráđi eambbo čalmmustahttit álgoál-bmogiid dili ja leat mielde doarjume doaimmaid mat sihkkarastet álgoálbmogiid eallinvuođu , giela ja kultuvrra .
Sametingene i Finland , Norge og Sverige har organisert sitt arbeid gjennom Samisk parlamentarisk råd i saker hvor det er naturlig å framstå med en samordnet politikk for å ivareta det samiske folkets felles interesser .
Suoma , Norgga ja Ruoŧa sámedikkit leat organiseren iežaset barggu Sámi parlamentáralaš ráđi bokte dakkár áššiin main lea lunddolaš doaimmahit bálddalas politihka vai sámi álbmoga oktasaš beroštumit váldojuvvoše vuhtii .
Regjeringen anser Samisk parlamentarisk råd som et viktig organ for det nordiske samarbeidet og et organ som har betydning i internasjonale sammenhenger for et styrket samarbeid urfolk i mellom , og mellom urfolk og andre aktører .
Ráđđehus atná Sámi parlamentáralaš ráđi deaŧalaš orgánan davviriikkalaš ovttasbargui ja dakkár orgánan mas lea mearkkašupmi riikkaidgaskasaš oktavuođain go lea sáhka nannet ovttasbarggu álgoálbmogiid gaskkas ja ovttasbarggu gaskal álgoálbmogiid ja eará oassálastiid .
Sametingene har anmodet sameministrene i Finland , Norge og Sverige om å samfinansiere rådets virksomhet .
Sámedikkit leat ávžžuhan Suoma , Norgga ja Ruoŧa sámeministariid ovttas ruhtadit ráđi doaimma .
Se også Sametingets årsmelding 2007 , punkt 2.2 .
Geahča maiddái Sámedikki 2007 jahkedieđáhuse čuoggá 2.2 .
Samerådet er et samarbeidsorgan for de samiske organisasjonene i Finland , Norge , Sverige og Russland , og er en uavhengig organisasjon ( NGO .
Sámiráđđi lea ovttasbargoorgána Suoma , Norgga , Ruoŧa ja Ruošša sámi organisašuvnnaide , ja dat lea sorjákeahts organisašuvdna ( NGO .
– non-governmental organization ) .
– non-governmental organization ) .
Rådets overordnede målsetning er å ivareta samenes interesser som ett folk , styrke samenes samhørighet over grensene og arbeide for at samene også i framtiden erkjennes som ett folk , hvis kulturelle , politiske , økonomiske , og sosiale rettigheter skal sikres dels ved hvert enkelt lands lovgivning og dels ved avtaler mellom de berørte stater og samenes representative organ .
Ráđi bajimus ulbmil lea vuhtiiváldit sámi álbmoga beroštumiid , nannet sápmelaččaid oktiigullevašvuođa riikkarájiid rastá ja bargat dan ala ahte sápmelaččat maid boahtteáiggisge mieđihuvvojit oktan álbmogin , geaid kultuvra , politihkka , ekonomiija ja sosiála vuoigatvuođat galget sihkkarastojuvvot muhtumassii juoh-ke riikka lágaid bokte ja muhtumassii šiehtadusaid bokte mat dahkkojuvvojit áššáiguoskevaš stáhtaid ja sámiid ovddasteaddji orgána gaskkas .
Samekonferansen , som avholdes hvert fjerde år , er Samerådets øverste beslutningsorgan .
Sámekonferánsa mii dollojuvvo juohke njealját jagi , lea Sámeráđi bajimus mearridanorgána .
Samekonferansen har spilt en stor rolle i den samepolitiske utviklingen etter 2. verdenskrig og har i dag stor betydning for samisk organisasjonsliv både nasjonalt , nordisk og internasjonalt .
Sámekonferánsa lea mearkkašan ollu sámepolitih ­kalaš ovdáneapmái 2. máilmmisoađi maŋŋil , ja dál dat mearkkaša ollu sámi organisašuvdnaeallimii sihke riikkalaččat , davviriikkalaččat ja riikkaidgaskasaččat .
Arbeids- og inkluderingsdepartementet har gitt 800 000 kroner i tilskudd til å avholde den 19. nordiske samekonferansen i Rovaniemi i Finland høsten 2008 .
Bargo- ja searvadahttindepartemeanta lea juolludan 800 000 ruvdnosaš doarjaga doallat 19. davviriikkalaš sámekonferánssa Roavvenjárggas Suomas jagi 2008 čavčča .
Konferansens hovedtema er samisk kulturarv .
Konferánssa váldofáddá lea sámi kulturárbi .
1.5.2 Urfolkssamarbeid i nordområdene
1.5.2 álgoálbmotovttasbargu davviguovlluin
Nordområdene ble i Soria Moria-erklæringen definert som Norges viktigste satsningsområde i årene som kommer .
Soria Moria-julggaštusas definerejuvvojedje davviguovllut Norgga deaŧaleamos nannensuorgin boahttevaš jagiid .
I tråd med dette lanserte regjeringen 1. desember 2006 sin helhetlige nordområdestrategi , med hovedformål å skape bærekraftig vekst og utvikling i nordområdene .
Dan oktavuođas almmuhii ráđđehus juovlamánu 1. beaivvi 2006 iežas ollislaš davviguovlostrategiija man váldoulbmil lei ráhkadit ceavzilis davviguovlluin .
Regjeringens nordområdepolitikk skal bidra til å trygge urfolkenes livsgrunnlag , næringer , historie og kultur i nordområdene .
Ráđđehusa davviguovlopolitihkka galgá leat mielde ráhkadeame álgoálbmogiidda oadjebas eallinvuođu , ealáhusaid , historjjá ja kultuvrra davvi ­guovlluin .
Urfolksdimensjonen er sentral i regjeringens nordområdestrategi og i Norges formannskap i Arktisk råd .
álgoálbmotdimenšuvdna lea guovd-dážis ráđđehusa davviguovlostrategiijas ja Norgga ovdagottis árktalaš ráđis .
En utvikling med økt internasjonalisering byr på nye muligheter , men øker samtidig presset på urfolks kultur- og livsgrunnlag .
Dál lea lassáneame internationaliseren ja dalle leat ođđa vejolašvuođat , muhto dan seammás gáibiduvvo eambbo ahte eambbo álgoálbmogiid kultuvrrain ja eallinvuođuin .
For at urfolkssamfunn skal overleve disse globale endringsprosessenene , er det viktig at urfolks rettigheter blir etterlevd i utnyttelsen og forvaltningen av ressurser og miljøet i nordområdene .
Jus álgoálbmotservodagat galget ceavzit dakkár máilmmemiehtásaš rievdanproseassain , de lea deaŧalaš vuhtiiváldet álgoálbmogiid vuoigatvuođaid geavahettiin ja hálddašettiin davviguovl ­luid resurssaid ja birrasa .
I en helhetlig ressursforvaltning inngår beskyttelse av naturgrunnlaget for urfolkenes næringer , av kulturminner , tradisjonell kunnskap og arealer til reindrift .
Go galgá leat ollislaš resursahálddašeapmi , de lea dárbu gáhttet álgoálbmogiid ealáhusaid , kulturmuittuid , árbevirolaš máhtu ja boazodoalloareálaid luondduvuođu .
I en slik forvaltning inngår også beskyttelse av miljøet langs kysten og den tradisjonelle utøvelsen av sjøfiske og laksefiske .
Dakkár hálddašeamis galgá maid gáhttet riddoguovlluid birrasa ja árbevirolaš mearrabivddu ja luossabivddu .
Urfolkene i nord skal ha en sterk posisjon og rolle i utviklingen av egen situasjon .
Davvi álgoálbmogiin galgá leat nana sajádat ja rolla iežaset dili ovddideamis .
Sametinget skal ha reell innflytelse på saksområder som er viktige for samiske samfunn .
Sámedikkis galgá leat duohta mieldemearrideapmi dakkár áššiin mat leat deaŧalaččat sámi servodahkii .
Urfolks deltakelse tidlig i prosesser og saker er avgjørende .
Mearrideaddji lea ahte álgoálbmogat oassálastet juo proseassaid ja áššiid álggus .
Utenriksdepartementet og Sametinget har etablert halvårige samråd om nordområdespørsmål .
Olgoriikadepartemeanta ja Sámediggi leat ásahan juohke jahkebeali ráđđádallamiid davviguovloáššiid birra .
Petroleumsvirksomhet i Barentshavet kan få direkte betydning for samiske interesser , og særlig kan ilandføringen av olje og gass fra denne virksomheten få betydning for samisk næringsvirksomhet .
Petroleadoaibma Barentsábis sáhttá njuolga čuohcit sámi beroš-tumiide , ja erenoamážit sáhttá oljo- ja gássafievrredeapmi nannámii mearkkašit ollu sámi ealáhus-doaimmaide .
Samiske organisasjoner / institusjoner og Sametinget har lang erfaring i internasjonalt samarbeid og samhandling med minoritetsgrupper og urfolk i andre land .
Sámi organisašuvnnain / ásahusain ja Sámedikkis lea guhkes vásáhus riikkaidgaskasaš ovttasbarggus ja ovttasdoaibmamis minoritehtajoavkkuiguin ja eará riikkaid álgoálbmogiiguin .
Denne erfaringen er verdifull kunnskap for samene selv , myndighetene på ulike forvaltningsnivåer og samarbeidsaktører når nordområdesatsingen skal utvikles og konkretiseres videre .
Dat vásáhus lea divrras vásáhus alcceseaset sápmelaččaide ja eiseválddiide iešguđet hálddašandásiin ja ovttasbargoguimmiide go davviguovlonannema galget ovddidit ja konkrehtet ain viidáseappot .
Det er positivt at Samisk høgskole og Statoil ASA har undertegnet en avtale i 2007 der formålet er samarbeid på lengre sikt .
Buorre lea go Sámi allaskuvla ja Statoil ASA leat vuolláčállán šiehtadusa jagi 2007 man ulbmil lea guhkitáigásaš ovttasbargu .
Samisk høgskole / Nordisk Samisk Institutt har faglig kompetanse i urbefolkningsspørsmål som Statoil vil ha nytte av i utforming og kvalitetssikring av etiske retningslinjer ved olje- og gassaktivitet som berører urfolk .
Sámi allaskuvllas / Sámi Instituhtas lea fágalaš gelbbolašvuohta álgoálbmotáššiin ja Statoil atná das ávkki go galgá hábmet ja kvalitehtasihkkarastit ehtalaš njuolggadusaid dakkár oljo- ja gássadoaimmaid várás mat gusket álgoálbmo ­giidda .
Urfolkenes situasjon er en naturlig og viktig del av regjeringens samarbeid med Russland i nord .
álgoálbmogiid dilli lea lunddolaš ja deaŧalaš oassi ráđđehusa davi ovttasbarggus Ruoššain .
Urfolksspørsmål drøftes på regjerings- og embetsnivå , samarbeidet i Arktisk råd , Barentssamarbeidet og Den nordlige dimensjon .
álgoálbmotáššiid digaštallet ráđđehus- ja ámmátdásis , ovttasráđiid árktalaš ráđis , Barentsovttasbarggus ja Davvi dimenšuvnnas .
Det er positivt at Murmansk oblast i samarbeid med urfolksorganisasjoner , har etablert et samisk råd i 2006 .
Dat lea positiiva go Murmansk oblasta dahje guovlu ovttasráđiid álgoálbmotorganisašuvnnaiguin lea ásahan sámiid ráđi jagi 2006 .
Rådet skal samordne og gi råd i spørsmål som er av betydning for den samiske befolkningen på Kola .
Ráđđi galgá ovttastahttit ja addit rávvagiid dakkár áššiin mat mearkkašit ollu Guoládaga sámi álbmogii .
I regjeringens nordområdestrategi har den samiske befolkningen og samiske kulturutøvere en naturlig plass i den bredere satsingen på folk-til-folk-samarbeidet og kultursamarbeidet over landegrensene i nord .
Ráđđehusa davviguovlostrategiijas lea sámi ál ­bmot ja sámi kulturovdanbuktit ožžon lunddolaš saji stuorát nannenbargui mii lea álbmogis-álbmogii-ovttasbargu ja maid ožžon lunddolaš saji riik ­karájiid rasttideaddji kulturovttasbargui mii lea davvin .
Det gjelder barn og unge , helse , idrett , frivillighet , kultur og kultursamarbeid innen kultur , film og festivaler .
Dat guoská mánáide ja nuoraide , dearv-vašvuhtii , valáštallamii , eaktodáhtolašvuhtii , kultuvrii ja kulturovttasbargui mii lea kultuvrra , filmma ja festiválaid dáfus .
Urfolkene har behov for økte muligheter til å samhandle seg imellom og med aktuelle samarbeidspartnere i nordområdene .
álgoálbmogat dárbbašit eambbo vejolaš-vuođaid ovttasdoaibmat ieža gaskkaneaset ja heivvolaš ovttasbargoguimmiiguin davviguovllus .
Utenriksdepartementet bidrar med støtte til samarbeidsprosjekter som retter seg mot samiske og andre urfolksmiljøer i Arktis , Russland og Norge innenfor samarbeidet i Arktisk råd og prosjektsamarbeid med Nordvest-Russland .
Olgoriikadepartemeanta veahkeha attidettiin doarjaga ovttasbargoprošeavttaide . Dat leat sápmelaččaid ja eará álgoálbmotbirrasiid várás árktisis , Ruoššas ja Norggas dan ovttasbarggu siskkobealde mii lea árktalaš ráđis ja prošeaktaovttasbarggus Davvioarje-Ruoššain .
Det ytes også reisestøtte til samiske miljøer som deltar i samarbeid under Arktisk råd og Barentsrådet .
Sámi birrasat mat barget ovttas árktalaš ráđi ja Barentsráđi vuolde ožžot maid mátkedoarjaga .
Arbeidet med å bedre vilkår for grensepassering i nord vil også lette samhandlingen mellom urfolk og samarbeidsaktører .
Rájiid rasttidan eavttuid buoridanbargu davvin álkkásmahttá maid ovttasdoaibmama gaskal álgoálbmogiid ja sin ovttasbargoguimmiid .
Ny visumavtale er undertegnet mellom Norge og Russland i 2007 .
Ođđa visumšiehtadusa leat vuolláičállán Norga ja Ruošša jagi 2207 .
Avtalen vil tre i kraft når den russiske Duma har ratifisert den .
Šiehtadus álgá doaibmagoahtit go Ruošša Duma lea dohkkehan dan .
Visumbehandlingen ved Norges generalkonsulat i Murmansk er effektivisert og åpningstiden skal utvides ved Storskog grensestasjon så snart en tilsvarende løsning med utvidet åpningstid er på plass på russisk side .
Visummeannudeapmi Norgga generálalkonsuláhtas Murmanskkas lea beavttálmahttojuvvon ja rahpanáiggi lea vejolaš guhkidit Storskoga rádjestašuvnnas nu johtilit go sullasaš čoavddus guhkiduvvon rahpanáiggiin lea ordnejuvvon Ruošša bealde .
For mulige ytterligere lettelser for grensepassering er det nedsatt en arbeidsgruppe med representanter for berørte instanser på sentralt , regionalt og lokalt nivå , for å gjennomgå norske rutiner på Storskog og ved utenriksstasjonene i Russland .
álkidan dihte vel ain eambbo rádjerasttideami , de leat nammadan bargojoavkku mas leat ovddasteaddjit guoskevaš ásahusain guovddáš , regionála ja báikkálaš dásis , mat guorahalaše Norgga rutiinnaid Storskoga báikkis ja Ruošša olgoriikkastašuvnnain .
Urfolk skal selv ha muligheter til å bygge opp kapasitet og kompetanse for å kunne utøve reell innflytelse på den generelle samfunnsutviklingen , og særlig utviklingen i nord .
álgoálbmogiin galgá alddiineaset leat vejolašvuohta hukset návccaid ja gelbbolašvuođa vai dain sáhttá leat duohta mieldemearrideapmi oppalaš servodatovdáneamis , ja erenoamážit ovdáneamis mii lea davvin .
Som et ledd i vektlegging av kunnskap i og for nordområdene , har regjeringen doblet tildelingene til Barents 2020 i 2007 til 20 mill. kroner .
Máhttu davviguovlluid birra ja davviguovlluid várás deattuhuvvo ja danne lea ráđđehus jagi 2007 duppalastán juolludemiid Barents 2020 jahkái 20 milj. ruvnno rádjái .
Det er behov for å utvikle eksisterende og nye næringer som grunnlag for bosettingen og den samiske kulturen .
Dálá ja ođđa ealáhusaid lea dárbu ovddidit , go dat leat vuođđun ássamii ja sámi kultuvrii .
Barents 2020 har som formål å skape en ny arena for samarbeid om kunnskapsproduksjon mellom norske og utenlandske kompetansemiljøer , næringslivsinteresser og myndighetsorganer .
Barents 2020:s lea dat ulbmil , ahte Norgga ja olgoriikka gelbbolašvuođabirrasat , ealáhusberošteddjit ja eiseváldeorgánat besset ovttas bargat máhttobuvtta ­deamis .
Dette vil også gjelde samiske interesser .
Dat guoská maid sámi beroštumiide .
Det er etablert en ordning med Nordområdestipendier for studier ved nordnorske læresteder finansiert over samme program .
Davviguovlostipeandaortnet lea ásahuvvon olbmuide geat áigot lohkat Davvi-Norgga oahppobáikkiin maid seamma prográmma ruhtada .
Ordningen vil legge særlig vekt på reiselivsfag , fiskerifag , petroleumsfag , urfolksspørsmål og bedriftsøkonomiske studier .
Dat ortnet deattuha erenoamážit mátkeealáhusfága , guolás , ­tusfága petroleafága , álgoálbmotáššiid ja fitnodat-ekonomalaš lohkansurggiid .
En betydelig del av bevilgningene til nordområdeforskning kanaliseres gjennom Norges forsk ­ningsråd .
Oalle stuora oassi davviguovlodutkama juolludemiin kanálejuvvo Norgga dutkanráđi bokte .
forsk ­ningsrådet har lagt frem en egen nordområdestrategi hvor også strategier for urfolksforskning er med .
Dutkanráđđi lea bidjan ovdan sierra davviguovlostrategiija mas leat mielde maiddái strategiijat álgoál ­bmotdutkamiige .
Arktisk universitet er et nettverk av høyere læresteder rundt Nordpolen som blant annet koordinerer mobilitetsprogram north2north , Bachelor of Circumpolar Studies og feltkurs .
árktalaš universitehta lea fier-pmádat mas leat Davvipuola biras alla oahppobáikkit , mat earret eará koordinerejit mobilitehtaprográmma north2north , Bachelor of Circumpolar nammasaš lohkansurggiid ja gieddekurssaid .
Urfolksnettverket tildeles midler over budsjettet til Universitetet i Tromsø .
álgoálbmotfierpmádahkii juolluduvvojit ruđat Romssa Universitehta bušeahtas .
Nettverket skal bidra til samarbeid mellom norske og utenlandske miljøer som driver med samisk forsk ­ning og er et samarbeidstiltak mellom Universitetet i Tromsø , Samisk høgskole og Nordisk samisk institutt .
Fierpmádat gal-gá dagahit ovttasbarggu gaskal Norgga ja olgoriikka birrasiid mat barget sámi dutkamiin ja dat lea ovttasbargodoaibma gaskal Romssa universitehta , Sámi allaskuvlla ja Sámi Instituhta .
Urfolkene har verdifull kunnskap om natur , miljø og tradisjoner .
álgoálbmogiin lea mávssolaš máhttu luonddu , birrasa ja árbevieruid birra .
De forvalter kulturverdier og har kunnskap om næringsveier under marginale vilkår i et subarktisk område .
Sis leat kulturárvvut ja máhttu ealáhusain goavvi dilis subárktalaš guovl . ­lus .
Arktisk råds klimarapport ( ACIA ) dokumenterer hvordan urfolk har tilpasset seg tidligere klimaendringer .
árktalaš ráđi dálkkádatraporta ( ACIA ) duo-đašta movt álgoálbmogat leat iežaset heivehan ovdalaš dálkkádatrievdamiidda .
Den konkluderer med at oppvarmingen av Arktis skjer raskere enn tidligere forutsatt og at urfolksamfunnene vil merke store økonomiske og kulturelle forandringer som følge av dette .
Dan loahppaboađus lea ahte Árktisa liegganeapmi dáhpáhuvvá jođáneappot go maid ovdal ledje jáhkkán ja ahte álgoálbmotservodagat bohtet vásihit stuora ekonomalaš ja kultuvrralaš rievdadusaid dan geažil .