pere/sami_parallel huggingface dataset:
Dette gjelder både grunnforskning og anvendt forskning .
Nu lea sihke vuođđodutkamis ja ulbmálaš dutkamis .
Nybrottsarbeid som følge av FoU utnyttes ikke godt nok som grunnlag for næringsutvikling .
Ođđalágan barggut DjO olis eai geavahuvvo doarvái bures vuođđun ealáhusovddideapmái .
Næringslivets behov må konkretiseres , synliggjøres og møtes i større grad enn i dag .
Ealáhuseallima dárbbut fertejit dárkilastojuvvot , biddjot oidnosii ja váldojuvvot vuhtii eambbo go odne dahkkojuvvo .
Økende fokus på kvalitet og sporbarhet i matproduksjon stiller nye krav til kompetanse .
Go olbmot čalmmustit kvalitehta ja vejolašvuođa guorrat borramušgálvvuid buvttadanbáikái , de čuožžilit ođđa máhttogáibádusat .
For landbruket vil lokal forskning og kunnskapsutvikling kunne øke lønnsomheten og styrke rekrutteringen .
Eanandollui báikkálaš dutkan ja máhttoovddideapmi sáhttá gánnáhit ja buoridit olbmuid álgima eanandollui .
Landsdelen har tradisjonelt hatt et råvarebasert næringsliv med lav bearbeidingsgrad og svake interne koblinger mellom aktørene .
Riikkaoasis lea árbevirolaččat leamaš varasávdnasiid skáhppojeaddji ealáhusdoaimmat , main lea leamaš unnán ávnnasmuohkadeapmi ja unnán siskkáldas oktavuođat .
For å kunne hevde seg i kampen med eksterne interessenter er det viktig at aktørene i regionen står sammen i arbeidet med å forløse landsdelens utviklingspotensiale .
Vai birgejit gilvvus olggobealde berošteddjiiguin , de lea deaŧalaš ahte guovlluid oasálaččat doaladit iežaset čoahkis duohtan dahkama dihte riikkaoasi ovdánanvejolašvuođaid .
Dette vil fordre evne og vilje til utstrakt samarbeid , partnerskap mellom ulike aktører og grupper og regional arbeidsdeling .
Dat gáibida sis čehppodaga ja dáhtu doaimmahit viiddis ovttasbarggu , ahte oasálaččain ja joavkkuin lea bargoguoibmevuohta ja guvllolaš bargojuohku .
Her er det viktig å gi og ta – ulike steder og miljøers reelle stedegne fortrinn og utviklingspotensialer må respekteres og anerkjennes .
Dákko lea deaŧalaš addit ja oažžut - guđege báikki ja birrasa báikkálaš ovdamunit ja ovdánanvejolašvuođat fertejit adnojuvvot árvvus ja leat dohkkehuvvon .
Innsatsområder g FoU-innsatsen i landsdelen må opp på nasjonalt nivå .
Ulbmilsuorggit DjO-rahčamušat riikkaoasis fertejit váldojuvvot ovdan riikka bajimuš dásis .
g Rammebetingelsene for utvikling av nye arbeidsplasser innenfor kunnskapsintensive næringer må forbedres .
g Ođđa bargosajiid ovddideapmi máhttointensiiva ealáhusaid siskkobealde , ferte buoriduvvot .
g Det må arbeides for at nordnorsk næringsliv i større grad enn i dag baserer seg på bruk av anvendt forskning .
g Dan badjelii lea dárbu bargat , ahte davvinorgalaš ealáhuseallimis váldet eambbo atnui dutkamiid go odne .
Næringslivets kompetansesatsing og FoU-engasjement må heves .
Ealáhusdoaimmaid máhttoáigumušat ja DjOsearvan ferte buoriduvvot .
g Det må skapes større økonomiske ringvirkninger av FoU-arbeid i landsdelen .
g Riikkaoasis fertejit šaddat stuorit ekonomalaš bohtosat DjO-barggus .
g Samarbeidet mellom næringsliv , kompetanseinstitusjoner og offentlige myndigheter på ulike nivå må utvikles for å sikre næringsmessig uttelling av regionens kunnskapsressurser .
g Ealáhusdoaimmaid , máhttolágádusaid ja almmolaš eiseválddiid ovttasbargu ferte buorránit guđege dásis vai guovllu máhttoresurssat šaddet ealáhuslaččat ávkin .
g Fylkets FoU-institusjoner må utvikle sin kunnskapsformidling og sin eksterne kontaktflate .
g Fylkka DjO-lágádusat fertejit ovddidit iežaset máhttogaskkusteami ja viiddidit oktavuođaid olggobeallái .
g Øke samarbeidet med FoU-miljøer i nabofylkene .
g Viiddidit ovttasbarggu ránnjáfylkkaid DjO-birrasiiguin .
g Det må bli sterkere koblinger mellom realkompetanse – formell kompetanse .
g Nannoseabbo čatnasat fertejit leat reálamáhtu ja formála máhtu gaskka .
g Det må arbeides for å styrke og komplettere høgskolene og de regionale FoU-miljøene .
g Dárbu lea nannet ja ollásmahttit allaskuvllaid ja guvllolaš DjO-birrasiid .
g Fylkets desentraliserte studietilbud må videreutvikles .
g Fylkka lávdaduvvon lohkanfálaldagat fertejit buoriduvvot ain eambbo .
g Realfaglig og teknologisk utdannelse ved Universitetet i Tromsø og høgskolene i fylket må styrkes .
g Realfágalaš ja teknologalaš oahpahus Romssa universtitehtas ja fylkka allaskuvllain ferte nannejuvvot .
I St.meld. nr. 20 ( 2000-2001 ) Om korte yrkesrettede utdanninger etter videregående opplæring vises det til at statlige høgskoler i større grad må ” ta ansvar for kortere yrkesrettede utdanningstilbud , og aktivt utvikle dem som del av sitt studietilbud .
St. dieđáhusas nr. 20 ( 2000-2001 ) Om korte yrkesrettede utdanninger etter videregående opplæring čujuhuvvo dasa ahte stáhtalaš allaskuvllat fertejit ” váldit ovddasvástádusa oaneheabboš fidnovástesaš oahpahusfálaldagain , ja aktiivvalaččat ovddidit daid iežas oahppofálaldaga oassin .
Det er ønskelig at det etableres et stort antall studietilbud av denne typen , innenfor den ordinære rammen .
Sávahahtti lea ahte ásahuvvojit arvat dákkár lohkanfálaldagat , dábálaš ráma siskkobealde .
( … ) Departementet ønsker med dette å styrke det offentlige desentraliserte høyskolenettverket . ”
( … ) Departemeanta dáhttu dainna lágiin nannet almmolaš lávdaduvvon allaskuvlafierpmádaga . ”
13 Jf oversikt i fylkesplanens vedlegg 2 .
Vrd visogova mii lea fylkkaplána mieldečállosis 2 .
Oversikten viser eksisterende miljøer innen utviklingssenter , / - selskap studiesentra , næringshager mv. .
Visogovva čájeha dáláš birrasiid mat leat ovddidanguovddážiid , / - servviid lohkanguovddážiid , ealáhusgárddiid jna. siskkobealde .
FoU-innsatsen i landsdelen må opp på nasjonalt nivå .
Riikkaoasis DjO-barggut fertejit boahtit riikkalaš dássái .
g Staten må overholde sine forpliktelser med hensyn til grunnbevilgninger og infrastruktur til institusjonene .
Stáhta ferte doallat iežas geatnegasvuođaid vuođđojuolludemiid dáfus ja lágádusaid siskkáldas struktuvrra ektui .
g Regionalt nivå må få større råderett over virkemiddelinnsatsen .
Guvllolaš dássi ferte eambbo beassat hálddašit badjel váikkuhangaskaomiin .
Forskningsmidlene må regionaliseres , og Norges Forskningsråd må få en organisering som gir rom for regional innflytelse .
Dutkanruđat fertejit regionaliserejuvvot , ja Norgga Dutkanráđđi ferte organiserejuvvot nu ahte lea vejolaš sirdit váikkuhanválddi guovlluide .
g Det er viktig å satse på grunnforskningen ved UiTø som grunnlag for utprøving , kritisk granskning og innovasjon .
Deaŧalaš lea bidjat deattu vuođđodutkamii mii lea Romssa universitehtas , vai lea vuođđun geahččalemiide , krihtalaš iskkademiide ja hutkamiidda .
g Bidra økonomisk til rekrutteringsarbeid , styrking og videreutvikling av realfaglig utdanning basert på landsdelens eksisterende og framtidige behov for slik kompetanse .
Oasáluštit ruđaiguin rekruterenbargguide , nannet ja ovddidit realfágalaš oahpahusa mas lea vuođđun riikkaoasi dáláš ja boahttevaš dárbbuide makkár máhttui dal gáibiduvvo .
g Det må legges til rette for samarbeidsstrukturer som vektlegger koblingen FoU-næringsutvikling .
Válmmastit lea dárbu ovttasbarganstruktuvrraid main lea deaddu oktavuohta DjO-ealáhusovddideapmái .
g Det må gjennom fylkeskommunen taes initiativ sammen med UiTø og NHO for etablering av et nasjonalt Gründersenter ved UiTø og Forskningsparken som setter fokus på innovasjon og forskning .
Fylkkasuohkanis fertejit dahkat álgaga ovttas Romssa universitehtain ja NHOin , vai universitehtii ja Forskningsparkenii ásahuvvošii riikkalaš Gründersenter mii deattuha hutkama ja dutkama .
Senteret skal inspirere og motivere til næringsaktivitet og kommersialisering av forskningsresultater .
Guovddáš galgá movttiidahttit ja álššaiduhttit ealáhusdoibmii ja dutkanbohtosiid gávppáiduhttimii .
å dekke lokalt næringslivs arbeidskraftsbehov . Dette vil gagne distriktene i fylket .
3.5 Joatkkaoahpahus - hástalusat bargomárkana ovdáneami dáfus Romssas galgá leat kvalitatiiva fálaldat mii lea buoremus riikkas .
Det er en bekymringsfull utvikling på området for realfag da mange velger bort fag som rekrutterer til høyere utdanning innen for eksempel ingeniørfagene .
Fylkka siskkáldas fálaldagat galget gokčat oppa bargomárkkaviidodaga ja váldit vuhtii ohciid sávaldagaid , oahppisadjemeriid , bargomárkana dárbbuid ja dábálaš servodatdárbbuid .
Det er behov for et sterkt fokus på teknologisk forskning og utdanning i Nord-Norge .
Sávahahtti lea bisuhit lávdaduvvon ja kvalitehta dáfus buriid joatkkaskuvlafálaldagaid fylkkas .
En bør bygge videre på vår landsdels grunnlag for rekruttering til nordområderelevant teknologiutvikling : Marin teknologi med bioteknologi , kald-klima teknologi , IKT , rom-jord teknologi og miljøteknologi .
Ođđa oahpahanvuogit mat árvaluvvojedje oahpahuslága nuppástahttineavttuhusas , addet eambbo njuovžilvuođa / vejolašvuođaid lávdaduvvon oahpahussii 14 ja láhčet dilálašvuođaid buorebut báikkálaš ealáhusdoaimmaide oažžut bargiid dárbbuideaset mielde .
Her ligger det mange interessante oppgaver og et stort utviklingspotensiale for verdiskapning og framtidige arbeidsplasser .
Joatkkaskuvllat ja vuođđoskuvllat leat oassi šláddjes guvllolaš máhttostruktuvrras mii lea viehka deaŧalaš árvodahkanperspektiivvas .
Det er en utfordring å synliggjøre disse og andre liknende utfordringer for mulige kandidater .
Ealáhusovdáneami deaŧalaš miellaguoddosiepmanat gilvojuvvojit juo árrat skuvlaásahusas .
3.5.1 Arbeidsmarkedsutvikling og arbeidskraftsbehov Utdanningstilbud som ivaretar hensynet til regionenes framtidige kompetanse- og arbeidskraftsbehov betyr mye for muligheten til lokal rekruttering til arbeidslivet og for ungdoms valg av utdannings- og senere etableringsområde .
Mii berret atnit vuođđun iežamet riikkaoasi vejolašvuođaid fidnet olbmuid davveguovlluide guoskevaš teknologiijaovddideapmái . Mearrateknologiija man mielde leat bioteknologiija , galbmadálkkádat-teknologiija , IKT , ávuseanan teknologiija ja birasteknologiija .
Det er her viktig at fylkeskommunen har et tverrsektorielt perspektiv og bidrar til at utfordringene som den stigende arbeidsledigheten medfører kan møtes på en offensiv måte .
Dákko leat máŋga miellagiddevaš barggut ja viiddis vejolašvuođat ovddidit árvodahkama ja ráhkadit ođđa bargosajiid . Hástalus lea vejolaš dutkiide buktit daid oidnosii , oktan eará sullasaš hástalusaiguin .
Tilbudet innen fylket skal dekke hele arbeidsmarkedsspekteret og hensynta søkernes ønsker , tilgang på læreplasser , arbeidsmarkedets behov og generelle samfunnsbehov .
Dás lea deaŧalaš ahte fylkkasuohkanis lea surgiid rasttideaddji oaidnu ja ahte lea árjjálaččat mielde duostumin daid hástalusaid maid bargguhisvuođa lassáneapmi buktá mielddis .
Ledigheten nasjonalt har steget siden høsten 1999. 2002 må allikevel sies å være et konjunkturomslag , og en må tilbake til begynnelsen av 1990-tallet for å finne en sterkere ledighetsvekst .
Riikkalaš bargguhisvuohta lea lassánan jagi 1999 čavčča rájis . Jagi 2002 mii dattetge fertet gohčodit konjunktuvranuppástussan , ja mii fertet máhččat 1990-logu álgogeahčái ovdalgo gávdnat sullasaš bargguhisvuođa lassáneami .
Ledigheten øker også i Troms .
Dat lassáneapmi lea Romssasge .
Det var i gjennomsnitt registrert 2499 helt arbeidsledige i fylket i 2002 , hvilket utgjør 3,2 prosent av arbeidsstyrken .
Jagi 2002 registarastojuvvojedje fylkkas gaskamearálaččat 2499 olbmo geain ii lean bargu oppanassiige , ja oppa bargoveagas dat mearkkaša 3,2% .
Dette var det samme som landsgjennomsnittet .
Dat lei maid riikkalaš mearri .
Ledigheten har økt innenfor flere yrkesgrupper , mest innenfor administrativt og humanistisk arbeid .
Bargguhisvuohta lea lassánan arvat fidnosurggiin , muhto eanemusat administratiiva ja humanistalaš bargguin .
Utviklingen i 2003 viser tegn til at svekkelsen på arbeidsmarkedet vil vedvare .
Jagi 2003 orru čájeheamen ahte hedjoneapmi bistá ain bargomárkanis .
Et strammere arbeidsmarked øker betydningen av å gjøre rette utdanningsvalg .
Čavgadeabbo bargomárkka dahká deaŧaleabbon válljet rivttes oahpahussuorggi .
Arbeidsmarkedsutviklingen i fylket siste år viser stigende arbeidsledighet , men også behov for faglært arbeidskraft innen ulike bransjer og yrker .
Fylkka diimmáš bargomárkanis oidno ahte bargguhisvuohta lassánii , muhto maiddái ahte dihto fidnosurggiin ja fitnuin dárbbašedje oahppan bargonávččaid .
Jf forsøksordning ” Distribuerte klasser ” . sykepleiere , hjelpepleiere og omsorgsarbeidere .
Ain váilot dearvvašvuođa bargit , erenoamážit buohččidivššárat , veahkkedivššárat ja fuollabargit .
Fylkeskommunen må arbeide for å i større grad dekke regionens eget arbeidskraftsbehov .
Fylkkasuohkan ferte bargat dan badjelii ahte buorebut gokčat guovllu iežas bargonákčadárbbuid .
Det er svak søkning til enkelte av fagutdanningsretningene .
Dihto fágaoahpposurggiide unnán olbmot ohcet saji .
Samtidig er det mangel på fagarbeidere , særlig innen tradisjonelle håndverkspregede yrker .
Dan botta dain surggiin váilot fágabargit , erenoamážit árbevirolaš duodječehppodagain .
Gjennom samarbeid mellom lokalt næringsliv og videregående skole vil yrkesfaglig utdanning kunne komme mer i fokus .
Go báikkálaš ealáhusdoaimmat ja joatkkaskuvllat barget ovttas , de sáhttá fidnofágalaš oahpahus boahtit eambbo oidnosii .
Regionene i Troms har mange og gode tradisjoner innen ulike yrkesfag .
Romssa guovlluin leat máŋga árbevieru ja buorit fidnofágalaš árbevierut .
Eksempler på slike tradisjoner er gitt i en rekke av Tromskommunenes plandokumenter .
Ovdamearkkat dakkár árbevieruin lea namahuvvon máŋgga romssasuohkaniid plánadokumeanttain .
Revitalisering av disse tradisjonene er et viktig satsingsområde .
Dáid árbevieruid ealáskahttin lea deaŧalaš ulbmilsuorgi .
En dreining over mot yrkesfag , gjerne sammen med desentraliserte studieopplegg , vil kunne bidra til å begrense fraflytting av studerende ungdom fra distriktene i Troms , gi kompetanseheving og bedre arbeidsmarkedstilpasningen i fylket .
Sodju fidnofágaid guvlui , vaikkoba lávdaduvvon lohkanmálliin , sáhttá váikkuhit dasa ahte oahpahalli nuorat eai fárre Romssa guovlluin eret , ja ahte máhttodássi ja bargomárkanii heivehallamat buorránit fylkkas .
Arbeidsmarkedsutviklingen avhenger av den økonomiske utviklingen i Norge og i utlandet .
Bargomárkkaovdáneapmi sorjá Norgga ja olgoriikkaid ekonomalaš dilis .
Her spiller faktorer som privat forbruk , vekst i offentlig sektor , eksportutvikling , kronekurs samt investeringsnivå i offentlig og privat sektor inn .
Deaŧalaččat leat dás dakkár bealit go priváhta geavaheapmi , almmolaš suorggi šaddu , olgoriikagávpi , ruhtaárvu ja ruhtadanmearri almmolaš ja priváhta surggiin .
Det er derfor stor usikkerhet med hensyn til videre utvikling på arbeidsmarkedet .
Danne lea viehka eahpesihkkar mo bargomárkka ovdána boahtteáiggis .
Innsatsområder g Utvikle incentiver , som bl.a. Vitensenteret ved Uitø , for bedret rekruttering til fysikk , matematikk og realfag generelt samt til de fag innen helsesektoren som har svak søkning i forhold til arbeidskraftsetterspørselen .
Ulbmilsuorggit Ráhkadit insentiivvaid , nugo omd. Romssa universitehta " Diehtoguovddáš " lea , vai sáhttit buoridit ohcciid lohku fysihkkii , matematihkkii ja realfágaáide oppalohkái , ja maiddái daidda dearvvašvuođa suorggi fágaide , maidda leat unnán ohccit vaikko bargomárkka dárbbašage eanet bargiid daidda .
Arbeide for motivasjon og bevisstgjøring mht slike utdanningsvalg .
Bargat dan badjelii ahte addit dieđuid nuoraide ja movttiidahttit sin válljet dakkár oahpahusa .
Dette må gjelde alle nivå fra grunnskole til høgskole og universitet .
Dát ferte dáhpáhuvvat buot dásiin , gitta vuođđoskuvlla rájis allaskuvlla ja universitehta rádjai .
g Samarbeid med opplæringskontorene for en bedre kvalitativ yrkesveiledning som i større grad gjenspeiler arbeidskraftsbehovet og yrkesmulighetene i fylket .
g Ovttasbargu oahpahuskantuvrraiguin buoridan dihte fidnoválljenbagadeami dakkárin mii buorebut heive fylkka bargonákčadárbbuide ja fidnovejolašvuođaid .
g Økt satsing på yrkesfaglig utdanning som regionen har behov for .
g Eambbo bargat dakkár fidnofágalaš oahpahusa beales maid guovlu dárbbaša .
g Satse på opplæring innen fiskeri- og oppdrettsrelaterte fag samt arbeide for bedret kunnskap og forståelse innen fangstbehandling og bevaring av kvalitet på fisk .
g Bidjat deattu oahpahussii guolástusas ja guollebiebmamii guoskevaš fágain , ja maiddái bargat buoridat dihte máhtu ja ipmárdusa sálašgieđahallamis ja das mo seailluhit guollekvalitehta .
g Tilbudet om Teknisk fagskole må ivaretas og utvikles innenfor rammen av eksisterende skolestrukturer .
g Teknalaš fágaskuvlla fálaldat ferte bisuhuvvot ja buoriduvvot otnáš skuvlastruktuvrra rámaid siskkobealde .
g Legge til rette for å imøtekomme regionenes behov for arbeidskraft med riktig kompetanse .
Dat linnját maid oahppit odne válljejit , eai heive doarvái bures guovlluid bargonákčadárbbuide .
De linjevalg som i dag gjøres er ikke godt nok tilpasset regionenes arbeidskraftsbehov .
Dát guoská erenoamážit nieiddaide , ja dearvvašvuođa suorggi dáfus sihke nieiddaide ja bártniide .
Ansvaret for større samsvar ligger hos skoler så vel som næringsliv og offentlig sektor .
g Ovttasbargansoahpamuš Nordborg joatkkaskuvlla ja Romssa fylkkasuohkan gaskka ferte dahkkojuvvot .
Legge til rette for at alle skal få vurdert sin realkompetanse .
Dahkat vejolažžan buohkaide oažžut iežaset oppalaš máhttu váldojuvvot vuhtii .
Videreføre arbeidet med ulike aktører innen prosjektet ” Ungt entreprenørskap ” og videreutvikle utdanningstilbudene innen entreprenørskap på høgskole / universitetsnivå .
Joatkevaččat bargat ovttas iešguđet oasálaččain prošeavttas " Ungt entreprenørskap " ja ovddidit viidáseappot oahppofálaldagaid allaskuvllaid dahje universitehtaid entreprenevradoaimmain .
Legge til rette for at utdanningsinstitusjoner og virksomheter kan styrke kontakt og informasjonsvirksomhet overfor hverandre , eksempelvis ved NHOs partnerskapskonsept .
Láhčit dilálašvuođaid nu ahte oahpahuslágádusat ja doaimmat sáhttet nannet gaskavuođaideaset ja diehtojuohkindoaimmaid nubbi nuppi ektui , omd. NHO " partnerskapskonsept " bokte .
Undervisningen skal i større grad baseres på problem- og prosjektorientert arbeid , med ekstern praksis .
Oahpahus galgá eambbo vuođđuduvvot čuolbma- ja prošeaktajurddat bargui , masa gullet olgguldas hárjehusbarggut .
Utdanningsinstitusjonene bør også oftere trekke inn lokal kompetanse i undervisningen .
Oahpahuslágádusat berrejit maid dávjjibut váldit oahpahussii mielde báikkálaš olbmuid máhtu .
Bedriftene må stimuleres til å se nytten av ansatte med høyere utdanning , for å styrke kontakten mot kompetansemiljøer .
Fitnodagat fertejit movttiidahttit olbmuid oaidnit ávkki das go bargit váldet alit oahpu , vai oktavuođat nanusmuvvet máhttobirrasiiguin .
Næringslivet bør sammen med høgskolene og andre utdanningstilbydere definere utdanningsmoduler direkte tilpasset markedets behov .
Ealáhusdoaimmat berrejit ovttasráđiid allaskuvllaiguin ja eará oahpahusfáluheddjiiguin rájuštit oahpahusmodulaid justa bargomárkana dárbbuid mielde .
Tilrettelegge for en studiesituasjon for internasjonale studier gjennom etablering av studie for IB-linje .
Válmmaštit riikkaidgaskasaš lohkamiid várás lohkandilálašvuodaid dainna lágiin ahte IB-linnjá lohkan álggahuvvo .
Kvalitetssikring av lærlingeordninga og stimulere til økt lærlinginntak gjennom samarbeid med opplæringskontorene i fylket .
Oahppovázziortnet dássi dáhkiduvvo ja ođđa oahppovázziid barguiváldimii movttiidahttojuvvo ovttasráđiid fylkka oahpahuskantuvrraiguin .
Bidrag fra nasjonalt nivå g Styrke og synliggjøre statlige institusjoner som arbeider innen teknologiske virksomhetsfelter som jordobservasjon , telemedisin og rom- og atmosfæreforskning , som bidrag til å styrke interessen for og dermed søkningen til realfaglige studieretninger .
Riikkalaš dási oasáluš Nannet ja oidnosii buktit stáhtalaš lágádusaid mat barget teknologalaš doaibmasurggiin , nugo eanandárkomis , telemedisiinnas ja ávus- ja atmosfearadutkamis , vai nuoraid beroštupmi lassánivččii ja nu maiddái sin ohcamat realfágalaš lohkansurggiide .
g Etablere virkemidler for gjennomføring av regionale tiltak for å styrke rekrutteringen til realfagene .
g Vuođđudit váikkuhangaskaomiid maiguin čadahit guvllolaš doaibmabijuid buoridan dihte nuoraid ohcama realfágaid lohkamiidda .
g Offensiv utbygging av studietilbud innen realfag i forkant av allerede erklærte bedriftsbehov for å skape kompetansefortrinn ved bedrifters valg av nye etableringssted .
g Realfágaid lohkanfálaldagaid offensiiva huksen juo ovdal dieđihuvvon fitnodatdárbbuid čuožžileami , vai huksejuvvo gilvalanovdamunit go fitnodagat válljejit ođđa ásahanbáikkiid doaimmaidasaset .
g Bygging av fiskefartøy til fiskeri- og maritim opplæring .
g Hukset guolástanfatnasiid guolástus- ja maritiibma oahpahussii .
g Satse på prosjekt for utvikling av nordnorske læremidler .
g Bidjat návccaid prošeavttaide mat ovddidit davvinorgalaš oahpponeavvuid .
15 g Regjeringens rekrutteringsplan for helse- og sosialpersonell er viktig for innsatsen tilknyttet rekruttering av flere hjelpepleiere og for tiltak for videreutdanning av hjelpepleiere og omsorgsarbeidere .
g Ráđđehusa dearvvašvuoda ja sosiála bargiid rekruterenplána 15 lea deaŧalaš go galgat oažžut lasi veahkkedikšuid ja oažžut joatkkaoahpu addi doaibmabijuid veahkkedikšuid ja fuollabargiid várás .
Jf Rekrutteringsplan for helse- og sosialpersonell 2003-2006 – Rekruttering for bedre kvalitet .
Vrd. Dearvvašvuođa ja sosiálabargiid rekruterenplána 2003-2006 – Rekruteren buoret kvalitehta dihte .
Overordna målsetting for næringsutviklingen i perioden er at : Det skal tilrettelegges for et utviklingsorientert , nyskapende og konkurransedyktig næringsliv .
Áigodaga ealáhusovddideami bajimuš ulbmil lea ahte Ovddádusjurddat , ođasteaddji ja gilvalannávččalaš ealáhusdoaimmaide galget dilálašvuođat láhččojuvvot .
4.1 Generelle rammebetingelser og virkemidler rettet mot næringslivet Den nordlige landsdelen er kjennetegnet ved en spredt bosetting , lange avstander til marked og høye produksjonskostnader .
4.1 Dábálaš rápmaeavttut ja váikkuhangaskaoamit ealáhusdoaimmaid várás Riikka davveoasi mihtilmasvuođat leat lávdaássamat , guhkes gaskkat márkaniidda ja alla buvttadangolut .
Næringslivet består av små- og mellomstore bedrifter som i stor grad mangler ressurser til å innovere og utvikle seg i forhold til nye markeder og produkter .
Ealáhuseallimis leat unna ja gaskamearálaš fitnodagat , main buori muddui váilot resurssat ođasmahttimii ja iežaset ovddideapmái , vai leat válbmasat ođđa gávpemárkaniidda ja buktagiidda .
Industrisektoren er relativt liten og har en lav grad av foredling av råvarene .
Industriijasuorgi lea viehka unni ja das lea unnán varasávnnasmuohkadeapmi .
Som tabell 2 viser er de tjenesteytende næringene svært viktig for sysselsettingen i Troms 16. Sysselsettingen innenfor de ressursbaserte næringene utgjør en liten andel av den totale sysselsettingen , men er viktig for bosettingen i distriktene .
Nugo skovvi 2 čájeha , de bálvaleaddji ealáhusdoaimmat leat Romssas viehka deaŧalaččat bargosadjelohkui 16. Resursageavaheaddji ealáhusdoaimmaid bargosadjeoassi lea viehka unni oppalaš bargosadjemearis , muhto dat leat deaŧalaččat guovlluid ássamiidda .
4.1.2 Internasjonale rammevilkår og samarbeidstiltak De konkurranseutsatte næringene trenger internasjonale rammevilkår som sikrer reell adgang til viktige markeder .
4.1.2 Riikkaidgaskasaš rápmaeavttut ja ovttasbargodoaibmabijut Gilvorašis ealáhusat dárbbašit riikkaidgaskasaš rápmaeavttuid mat sihkkarastet albma vejolašvuođa beassat deaŧalaš gávpemárkaniidda .
Samtidig ønsker andre næringer skjerming mot internasjonal konkurranse .
Seammás eará ealáhusat dáhttot suodjalusa riikkaidgaskasaš gilvvu vuostá .
Det er en utfordring å kunne tilfredsstille begge disse ønskene .
Dat lea stuorra hástalus , jos guktuid beliid sávaldagat galget váldojuvvot vuhtii .
Generelt er EU et viktig marked for norsk eksport , og da særlig for fisk .
Oppalohkái EU lea deaŧalaš gávpemárkka dáža eksportii , ja erenoamážit guolleeksportii .
I dag er flere av EU . ’ s egne fiskebestander nedfisket , noe som ytterligere styrker behovet for fisk fra andre land .
Odne EU iežas guollehivvodagat leat máŋgga sajis loaktašuvvan , ja dan geažil dárbbašit olggoriikkalaš guliid .
Det er viktig å inngå handelsavtaler av gjensidig interesse , som også sikrer næringslivet i regionen .
Deaŧalaš lea dahkat gávpesoahpamušaid main goappašat bealit beroštit , ja mat maiddái sihkkarastet guovllu ealáhuseallima .
Internasjonalt samarbeid gir økt potensiale for verdiskaping og bedre konkurranseevne i næringslivet .
Váldofáddá 2 : Ealáhusovdáneapmi Dáin ealáhusdoaimmain leat maid stuorra ovdánanvejolašvuođat .
Det gjelder også for regionale myndigheter , med hensyn til Hovedtema 2 : Næringsutvikling en forutsetning at de regional- og næringspolitiske virkemidlene tilpasses utfordringene i regionen .
Jos Romsa galggaš sáhttit ovddidit nannoseabbo ja šláddját ealáhuseallima , de eaktun leat ahte guvllolaš ja ealáhuspolitihkalaš váikkuhangaskaoamit heivehuvvojit hástalusaide mat leat guovllus .
Høy rente , som normalt sett gir høyere kronekurs kan være ødeleggende for eksportrettet næringsliv .
Alla reantu , mii dábálaččat lokte ruhtaárvvu , sáhttá billistit eksporteaddji ealáhusdoaimmaid ovdii .
Det vil framover være viktig å registrere avvik mellom nasjonale og regionale forhold i konjunktursituasjonen .
Ovddas guvlui šaddá deaŧalaš áššin registarastit erohusaid mat konjunktuvradilis leat riikkalaš ja guvllolaš dilálašvuođaid gaskkas .
En stram pengepolitikk kan føre til for stor demping av den regionale økonomien hvis konjunkturutviklingen er svakere regionalt enn nasjonalt .
Čavgadis ruhtapolitihkka sáhttá menddo ollu váidudit guvllolaš ruhtadili , go guovlluin lea heajut konjuntuvraovdáneapmi go riikka dásis .
Innsatsområder g Observere konjunkturutviklingen i Troms fylke versus nasjonal utvikling .
Ulbmilsuorggit Dárkot konjunktuvraovdáneami Romssa fylkkas riikkalaš konjunktuvraovdáneami ektui .
økt kompetanse hva angår tilrettelegging for næringsutvikling .
Nu lea maiddái guvllolaš eiseválddiid dáfus , mat buoridit máhtuset lágidit dili ealáhusovdáneapmái .
Gjennom Barentsprogram , Nordkalottprogram og ikke minst gjennom diverse Interreg-program og andre EØS .
Barents-prográmma , Davvikalohttaprográmma ja aiddonassii sierra Interreg-prográmmat ja eará EES .
/ EU-program er det tilrettelagt for slikt samarbeid .
/ EO-prográmmat leat heivehuvvon dakkár ovttasbargui .
Framover ligger det en utfordring i å formulere felles strategier for internasjonale regioner , enten på grunnlag av geografisk nærhet eller næringsmessig / kulturell likeart .
Ovdan lea dat hástalus ahte fertešedje hábmet oktasaš strategiijaid riikkaidgaskasaš guovlluid várás , juogo geográfalaš lagašvuođa geažil dahje ealáhuslaš / kultuvrralaš sullasašvuođa geažil .
Innsatsområder g Videreutvikle den regionale utviklingskompetansen gjennom kunnskapsoppbygging , strategiske regionnettverk , deltakelse i internasjonale program samt i internasjonale fora for regionalpolitikk .
Ulbmilsuorggit Buoridit ain eambbo guvllolaš ovddidanmáhtu dainna lágiin ahte máhttodássi loktejuvvo , strategalaš guovlofierpmádat huksejuvvo , riikkaidgaskasaš prográmmaide ja riikkaidgaskasaš foraide servojuvvo , main lea áššin guovlopolitihkka .
g Stimulere bedrifter til samarbeid over landegrenser , og til utforsking av nye markedsmuligheter .
g Movttiidahttit fitnodagaid searvat riikkarájiid rasttideaddji ovttasbargguide , ja ođđa gávpemárkaniid guorahallamii .
Økningen i statlig tjenesteyting og nedgangen i kommunal tjenesteyting i perioden må ses i sammenheng med helsereformen .
Dan áigodaga stáhtalaš bálvalusaid lassáneapmi ja suohkanlaš bálvalusaid geahppáneapmi lea dárbu geahčadit ovttas dearvvašvuođareforpmain .
Tabell 2 : Sysselsetting i Troms fordelt på næring TROMS Sysselsatte Landbruk 2809 Fiske og fangst 1639 Fiskeoppdrett 310 Fiskeforedling 1465 Annen næringsmiddelindustri 1178 Verkstedindustri 1316 Annen industri 1513 Bygg og anlegg / Kraft og vann 5122 Varehandel 8430 Hotell og restaurant 2711 Transport 3831 Post og tele 1599 Forretningsmessig tjenesteyting 4965 Privat tjenesteyting 4002 Kommunal tjenesteyting 19831 Statlig tjenesteyting 6244 Uspesifisert sysselsetting 215 SUM 67180
Skovvi 2 : Romssa bargosajit ealáhusaid mielde ROMSA Barggus Eanandoallu 2809 Bivdu 1639 Guollebiebma 310 Guollemuohkadeapmi 1465 Eará biebmogálvoindustriija 1178 Divohatindustriija 1316 Eará industriija 1513 Viessu ja rusttet / Fápmu ja čáhci 5122 Gálvogávpi 8430 Hotealla ja restauránta 2711 Fievrrádus 3831 Poasta ja tele 1599 Gávppálaš bálvalus 4965 Priváhta bálvalus 4002 Suohkanlaš bálvalus 19831 Stáhtalaš bálvalus 6244 Čilgekeahtes bargguiduhttin 215 SUPMI 67180
2002 Sysselsatte i % 4,2 % 2,4 % 0,5 % 2,2 % 1,8 % 2,0 % 2,3 % 7,6 % 12,5 % 4,0 % 5,7 % 2,4 % 7,4 % 6,0 % 29,5 % 9,3 % 0,3 % 100,0 %
2002 Bargooasi % 4,2 % 2,4 % 0,5 % 2,2 % 1,8 % 2,0 % 2,3 % 7,6 % 12,5 % 4,0 % 5,7 % 2,4 % 7,4 % 6,0 % 29,5 % 9,3 % 0,3 % 100,0 %
Sysselsatte 2185 1435 506 1111 1104 1238 1593 5514 8407 2388 3998 1306 6581 4288 15685 10399 90 67828
Barggus 2185 1435 506 1111 1104 1238 1593 5514 8407 2388 3998 1306 6581 4288 15685 10399 90 67828
Sysselsatte i % 3,2 % 2,1 % 0,7 % 1,6 % 1,6 % 1,8 % 2,3 % 8,1 % 12,4 % 3,5 % 5,9 % 1,9 % 9,7 % 6,3 % 23,1 % 15,3 % 0,1 % 100,0 %
Bargooasi % 3,2 % 2,1 % 0,7 % 1,6 % 1,6 % 1,8 % 2,3 % 8,1 % 12,4 % 3,5 % 5,9 % 1,9 % 9,7 % 6,3 % 23,1 % 15,3 % 0,1 % 100,0 %
Kilde : Panda
Gáldu : Panda
4.1.3 Generelle virkemidler for næringslivet i Troms Regional- og distriktspolitiske virkemidler innenfor den smale distriktspolitikken er desentralisert til fylkeskommunene .
4.1.3 Dábálaš váikkuhangaskaoamit Romssa ealáhuseallima várás Gáržžes guovlopolitihkas guvllolaš ja guovlopolitihkalaš váikkuhangaskaoamit leat lávdaduvvon fylkkasuohkaniidda .
Dette gir større frihet til å møte egne utfordringer med regionale løsninger .
Dat addá stuorit friddjavuođa duostut hástalusaid guvllolaš čovdosiiguin .
Utfordringen framover blir å fylle dette regionale handlingsrommet i forpliktende samarbeid mellom fylkeskommunen , lokale og nasjonale aktører .
Ovddos guvlui hástalus lea deavdit guvllolaš doaibmasaji geatnegahtti ovttasbarggus fylkkasuohkaniin , báikkálaš ja riikkalaš oasálaččaiguin .
Reelle partnerskapsavtaler med statlige aktører må også omfatte den brede distriktspolitikken , altså statlig sektorpolitikk .
Bargoguoibmesoahpamušat main stáhtalaš oasálaččat leat mielde , fertejit maid siskkildit viiddis guovlopolitihka , namalassii stáhtalaš sektorpolitihka .
Dette blir særlig viktig for å løse større oppgaver innen områder som regionen ikke kan påta seg alene , eksempelvis innen infrastruktur som er en forutsetning for næringsutvikling .
Dat šaddá leat erenoamáš go galgat čoavdit stuoribuš áššiid dain surggiin maid guovlu ii sáhte ieš okto váldit badjelasas , omd. siskkáldas struktuvrra maid ealáhusovddideapmi eaktuda .
Marine næringer og energisektoren må prioriteres .
Vai lea válmmastuvvon máhttovuđolaš ealáhusaid ovddideap-
Mer forutsigbare rammebetingelser er nødvendig , særlig for distriktene .
Dárbu lea dakkár rápmaeavttuide maid lea álkit dovdat ovddalgihtii , erenoamážit guovlluin .
Lokalt eierskap må særlig utvikles og opprettholdes innen naturressursbaserte næringer .
Erenoamážit ferte báikkálaš eaiggátvuohta ovddiduvvot ja bisuhuvvot dakkár ealáhusain main luonddu resurssat leat vuođđun .
Økonomiske virkemidler til næringsutvikling må innrettes både mot innovasjon , nyskapning og investering i bedrifter samt infrastruktur .
Ealáhusovddideami ekonomalaš váikkuhangaskaoamit fertejit stivrejuvvot fitnodagaide sihke hutkamii , ođastusaide ja ruhtadeapmái , ja vel siskkáldas struktuvrii .
Også fysisk kapital er viktig for næringsutvikling , særlig mot marin- og energisektoren .
Máhttokapitála ja fysalaš kapitála ovttasdoaibman ferte boahtit oidnosii almmolaš ortnegiin mat dorjot hutkama .
Det nære samspillet mellom kunnskapskapital og fysisk kapital må gjenspeiles i offentlige støtteord-
Deaŧalaš lea hábmet hutkanpolitihka mii lea heivehuvvon erenoamážit guovlluid unna ealáhusbirrasiidda .
De fleste av disse virkemidlene er nasjonalt forankret , og løsrevet fra regionalt nivå .
Dáin váikkuhangaskaomiin eatnašat leat riikka dásis vuođđuduvvon , eaige gittalagaid guvllolaš dásiin .
Regionalisering av virkemidlene vil bidra til tilpasning mot innovative små- og mellomstore bedrifter som utgjør regionens fortrinn .
Váikkuhangaskaomiid regionaliseren sáhtášii leat mielde heiveheamen innovatiiva unna ja gaskamearálaš fitnodagaide , mat leat guovlluid ovdamunit .
Utfordringen framover blir å utforme et regionalt utviklingssystem hvor samarbeidspartnere deltar , både med utviklings- og fysisk kapital .
Hástalus ovddos guvlui lea hábmet guvllolaš ovddidansystema masa ovttasbargoguoimmit servet , sihke ovddidankapitálain ja fysalaš kapitálain .
Det regionale utviklingssystemet må omfatte en helhetlig innsats fra tilrettelegging for næringsutvikling , forskning og utvikling både i fylket og i landsdelen , til risikoavlastning innen næringsrettet idéutvikling , oppskalering og kommersialisering .
Guvllolaš ovddidansystema ferte fátmmastit oppalaš áigumuša , gitta ealáhusovddideami rájis , ja fylkka ja riikkaoasi siskkáldas dutkama ja ovddideami rájis gitta heavvovára geahpedeami rádjai gávppálaš jurddaovddideamis , buorideamis ja gávppáiduhttimis .
I Troms tilhører de syv nordligste kommunene tiltakssonen 17. Dette gir tilgang på virkemidler rettet mot både næringsliv og privatpersoner , og virkemidlene gir gode resultater 18. Det må bli en ytterligere satsing på tiltakssonen .
Romssas 7 davimus suohkana gullet doaibmaguvlui 17. Dat addá sihke ealáhuseallimii ja priváhta olbmuide vejolašvuođa oažžut váikkuhangaskaomiid , ja dat ruđat addet buriid bohtosiiđ 8. Doaibmaguvlui ferte eambbo vel áŋgiruššan .
Det må arbeides for like satser og virkemidler i hele sonen , eksempelvis er det ikke samsvar mellom tiltakssonen og SND . ’ s virkemiddelsoner .
Bargat lea dárbu dan badjelii ahte oppa doaibmaguovllus leat ovttalágan máksomearit ja váikkuhangaskaoamit , go omd. doaibmaguovlu ja SND váikkuhangaskaomiid guovlu eai heive oktii .
I tiltakssonen er det fritak for arbeidsgiveravgift , mens det for resten av Troms er redusert arbeidsgiveravgift .
Doaibmaguovllus ii leat barggaheaddjidivat , muhto Romssas muđui lea geahpeduvvon barggaheaddjidivat .
Differensiert arbeidsgiveravgift er et av de viktigste virkemidlene for å bevare hovedtrekkene i bosettingsmønsteret .
Differensierejuvvon barggaheaddjidivat lea deaŧaleamos váikkuhangaskaomiid logus go lea sáhka ássama váldodovdomearkkaid bisuheamis .
Ved et bortfall blir det viktig å se på alternative ordninger .
Jos dat gahččá eret , de lea deaŧalaš geahčadit molssaevttolaš ortnegiid .
Nye kompenserende virkemidler rettet mot næringslivet må være gjennomførbare i følge EØSregelverket og forutsigbare over en tidsperiode .
Ođđa buhttejeaddji váikkuhangaskaomiid mat leat ealáhuseallima várás , ferte leat vejolaš čađahit EES-njuolggadusaid mielde ja diehtit ovddalgihtii dihto áigodaga .
De må treffe de mest perifere regionene og næringene som blir hardest rammet .
Dat fertejit deaivat boitoseamos guvlluid ja daid ealáhusaid maiddá eanemusat lea čuohčán .
Videre må de reflektere bedriftenes behov og være enkle å administrere .
Dasto dat fertejit čájehit fitonodagaid dárbbuid ja leat álkit hálddašit .
Når det gjelder kompensasjon overfor offentlig sektor bør dette skje gjennom økte rammeoverføringer og gjennom utlokalisering av statlige institusjoner .
Almmolaš suorggi buhtadusat berrejit boahtit stuorruduvvon rápmajuolludemiid bokte ja stáhtalaš lágádusaid lávdadeami bokte .
Innsatsområder g Stimulere til etablering av regionale innovasjonssystemer / næringsklynger .
Ulbmilsuorggit Movttiidahttit ásahit guvllolaš innovašuvdnasystemaid / ealáhusgihpuid .
g Utvikle de regionale virkemidlene som grunnlag for næringsutvikling i Troms .
g Ovddidit guvllolaš váikkuhangaskaomiid Romssa ealáhusovdáneapmái vuođđun .
g Tiltak rettet mot kompetanse , entreprenørskap , innovasjon og nyetablering må tilpasses regionale forhold og forutsetninger .
g Guvllolaš dilálašvuođaide ja ovdehusaide fertejit heivehuvvot doaibmabijut máhtus , entreprenevradoaimmas , hutkamis ja álggaheamis .
Bidrag fra nasjonalt nivå g Generelle rammebetingelser og regionalpolitiske virkemidler til næringsutvikling må styrkes og inn-
Riikkalaš dási oasáluš g Vai guovllu ovdamunit geavahuvvojit , de fertejit
rettes slik at regionens fortrinn kan utnyttes . Dette innebærer også rammebetingelser som sikrer god markedsadgang for fylkets næringsliv gjennom nedbygging av avstandsulempene .
Dat mearkkaša ahte fertejit leat rápmaeavttutge mat sihkkarastet fylkka ealáhusdoaimmaide buori beassama gávpemárkaniidda dainna lágiin ahte váidudit guhkes gaskkaid heajut beliid .
Troms fylkeskommune må gis økonomiske rammer som gjør den i stand til å arbeide proaktivt for bedre rammevilkår for næringsutvikling i samarbeid med kommunene , forsknings- og utdanningsinstitusjonene og næringslivet .
Romssa fylkkasuohkan ferte oažžut ekonomalaš rámaid maiguin sáhttá bargat suohkaniiguin , dutkan- ja oahpahuslágádusaiguin ja ealáhusdoaimmaiguin ovttas proaktiivvalaččat buoridan dihte ealáhusovddideami rápmaeavttuid .
Ved et eventuelt bortfall av differensiert arbeidsgiveravgift må det etableres ordninger som kompenserer for næringslivets og offentlig sektors merutgifter .
Jos differensierejuvvon barggaheaddjidivat jávká , de fertejit ásahuvvot ortnegat mat buhttejit ealáhusdoaimmaid ja almmolaš suorggi liigegoluid .
Næringsrettede programmer og programaktiviteter ( til NFR .
Ealáhusvástesaš prográmmat ja prográmmadoaimmat ( NFR .
, SND og SIVA ) knyttet til FoU og næringsutvikling må regionaliseres .
, SND ja SIVA várás ) mat leat DjO ja ealáhusovddideami olis fertejit regionaliserejuvvot .
Virkemidlene må også omfatte støtte til fysisk investering .
Váikkuhangaskaoamit fertejit maid siskkildit doarjagiid mat leat fysalaš ruhtadeapmái .
Videre offensiv satsing på tiltakssonen , samt like satser og virkemidler i hele tiltakssonen .
Joatkevaš offensiiva áŋgiruššan doaibmaguovllu buorrin , ja ovttalágan máksomearit ja ruhtamearit olles doaibmaguovllus .
4.2 Landbruk Landbruket i Troms skal være en viktig del av næringsog bosettingsgrunnlaget i Troms fylke , en viktig kulturbærer , samt sikre forvaltning av arealressursser og kulturlandskap .
4.2 Eanandoallu Romssas eanandoallu galgá leat ealáhus- ja ássanvuođus deaŧalaš oassi , deaŧalaš kulturčaggi , ja sihkkarastit eananviidodagaid ja kulturviidodagaid hálddašeami .
Det må satses på et sterkt lokalt landbruk som gir trygg og ren kvalitetsmat .
Dárbu lea bargat dan badjelii ahte lea nana báikkálaš eanandoallu mii buvttada luohtehahtti ja áivan borramušaid .
Landbruket må ha fokus på krav fra markedet , blant annet dokumentert produksjon , sporbarhet , dyrevelferd og etikk .
Eanandoallu ferte čalmmustit gávpemárkana gáibádusaid , ee. duođaštuvvon buvttadeami , borramušguorranvejolašvuođa , elliid buorredili ja etihka .
I perioden kan det bli en todeling av næringen , hvor en del satser på tradisjonelt jordbruk og en annen på nisjeproduksjon .
Áigodagas ealáhus sáhttá leat guovtti juogus , mas nuppi juogus olbmot doaimmahit árbevirolaš eanandoalu , ja nuppis fas latnjalas buvttadeami .
Utfordringene for nisjeprodusentene er merkevarebygging , logistikk , landbruksindustri og matvarekjeder .
Sin hástalusat guđet buvttadit latnjalas buktagiid , lea mearkagálvohuksen , logistihkka , eanandoalloindustriija ja borramušgávperáiddut .
Det er en sterk nedgang i antall bruk i Troms , men areal i drift og produksjon er stabilt og viser økning for flere produksjoner .
Doaluid lohku lea garrasit njiedjan Romssas , muhto doaimmaid ja buvttadeami viidodagat bissot ja vel sturrotge muhtun buktagiid dáfus .
For å opprettholde aktiviteten i næringen kreves det tilfredsstillende rammevilkår og lønnsomhet .
Vai ealáhusa doaimmat galget bissut , de gáibiduvvojit dohkálaš rápmaeavttut ja gánnáhahttivuohta .
Dette kan medføre strukturendringer i landbruket .
Eananviidodat ferte vuođđun sihkkarastojuvvot .
Reindriftsnæringen må sikres en økologisk , økonomisk og kulturelt bærekraftig drift .
Eanandoalus ferte ain leat deaŧalaš rolla riikkaoasi ássamii . Stáhtadoarjja ferte vuovdedollui fas lágiduvvot .
Sikring av areal for reinbeite er en regional utfordring for bærekraftig utvikling i Troms .
gánnáhahtti ovdáneamis lea sihkkarastit boazoguohtumii eananviidodagaid .
Både for reindrift og husdyrhold er det i enkelte områder av Troms store konflikter i forhold til rovdyr , se for øvrig kap 6 .
Sihke boazodoallu ja šibitdoallu vásiha muhtun guovlluin Romssas stuorra váttisvuođaid boraspiriid geažil , geahča muđui vel kap. 6 .
Skogressursene i fylket må forvaltes og utnyttes slik at det bygges opp en skogressurs som er større og bedre enn den som er i dag .
Fylkka vuovderiggodagat fertejit nu hálddašuvvot ja geavahuvvot ahte šaddá dakkár vuovderesursa mii leat stuorit ja buoret go dat mii leat odne .
Det må tilrettelegges for en bærekraftig forvaltning av skogressursene .
Vuovderiggodagaid gánnáhahtti hálddašeapmi ferte lágiduvvot .
Økt avvirking øker grunnlaget for foredling av produkter fra skogen i Troms .
Go eambbo geavahuvvojit vuovddit , de stuorru vuovdebuktagiid muohkadanvejolašvuohta Romssas .
Biomasse fra skogbruk og jordbruk representerer en uutnyttet ressurs for produksjon av bioenergi .
Dat biomássa mii boahtá vuovddis ja eanandoalus , lea geavatkeahtes riggodat mii heive bioenergiijabuvttadeapmái .
De rike utmarksressursene i fylket må også utnyttes bedre .
Fylkka valjes meahččeriggodagatge fertejit buorebut geavahuvvot .
Innsatsområder g Utvikle et markedstilpasset landbruk i Troms som kan utnytte de fortrinn vi har i nord .
Ulbmilsuorggit Ovddidit Romssas gávpemárkanii heivehuvvon eanandoalu , mii sáhttá daid ovdamuniid geavahit mat mis leat davvin .
Dette innebærer tilrettelegging for utvikling av såvel tradisjonelt landbruk som småskaladrift .
Dat mearkkaša ahte fertet lágidit nu ahte lea ovdáneapmi sihke árbevirolaš eanandollui ja unnadoallofitnodagaide .
g Utvikle en arealpolitikk som sikrer langsiktige drivverdige enheter .
g Ovddidit viidodatpolitihka mii sihkkarastá guhkesáigásaš gánnáhahtti bargoosiid .
g Fokusere på utfordringer i forbindelse med distribusjon av nisjeprodukter .
g Čalmmustit hástalusaid latnjalasbuktagiid distribušuvdnii .
g Skogressursene i fylket skal forvaltes med sikte på å øke avvirking .
g Fylkka vuovderesurssaid hálddašeami ulbmil galgá leat viiddit vuovdegeavaheapmi .
Bruk og foredling av lokale skogprodukter skal øke , både til tradisjonell trelast , energi fra skog , samt nye bruksområder .
Báikkálaš vuovderesurssaid geavaheapmi ja muohkadeapmi galgá lassánit , sihke árbevirolaš sahádoaibma , vuovdeenergiija ja ođđa geavahansuorggit .
g Sørreisa skal ha en sentral rolle som senter for treindustri .
g Ráisavuonas galgá leat guovdilis rolla muorraindustriijaguovddážin .
g Ta vare på reindriftsinteresser gjennom sikring av areal- og beitegrunnlag .
g Váldit vára boazodoalloberoštumiin viidodat- ja guohtunvuođu sihkkarastimiin .
Bidrag fra nasjonalt nivå g Også nasjonalt må det legges til rette for en arealpolitikk som sikrer landbruket livskraftige og drivverdige enheter i framtiden .
Riikkalaš dási oasáluš Maiddái riikka dásis ferte viidodatpolitihka lágiduvvot nu ahte eanandollui sihkkarastojuvvojit eallingelbbolaš ja gánnáhahtti oasit boahtteáiggis .
g Det må arbeides for en helhetlig og langsiktig landbrukspolitikk som hovedsaklig tar utgangspunkt i lokale ressurser .
g Ollislaš ja guhkesáigásaš eanandoallopolitihkka ferte leat ulbmilin , mii eanaš váldá vuhtii báikkálaš resurssaid .
Som følge av stadig nye reguleringer fra statlig hold er ikke kommersielt fiske lenger en allmenn rett i Norge .
Stáhta dávjjes reguleremiid geažil gávppálaš guolásteapmi ii leat šat Norggas dábálaš vuoigatvuohta .
Når adgangen begrenses sterkt , framstår det som rimelig at lokalsamfunn gis kompensasjon for privatisering av rettigheter til fiskeressursene .
Go dat vejolašvuohta ráddjejuvvo garrasit , de čuožžila govttolaš áššin ahte báikkálaš servodat ferte oažžut buhtadasa guolleriggodatvuoigatvuođaid ovddas mat leat privatiserejuvvon .
En slik kompensasjon bør også innføres i forbindelse med beslaglagt oppdrettsareal .
Dakkár buhtadas berre maid álggahuvvot daid mearraviidodagaid geažil maid guollebiebmanrusttegat váldet háldoseaset .
Næringen må framover kunne tilpasse seg den komplekse etterspørselen i det internasjonale markedet .
Ovddos guvlui ealáhus ferte máhttit heivehit iežas riikkaidgaskasaš gávpešiljuid girjás gálvojerrui .
Nye krav blir stilt til fiskeri- og havbruksnæringen som følge av markedets økte fokus på sporbarhet og dokumentasjon av alle matvarer .
Ođđa gáibádusat bohtet guolástus- ja guollebiebmanealáhussii mađe mielde gávpemárkanat gáibidit sáhttit guorrat ja duođaštit buot borramušgálvvuid álggu .
4.3.1 Fiskeressursene Framover er det en stor utfordring å få en positiv utvikling i de viktigste fiskeressursene og få gjenopprettet de lokale gytebestander .
4.3.1 Guolleresurssat Ovddos guvlui stuorra hástalus lea oažžut deaŧaleamos guolleresurssaid ovdánit bures , ja oažžut ruovttoluotta ovddeš báikkálaččat gođđi guollešlájaid .
Hardere beskatning av lokale selbestander vil også gi bedre muligheter for lokale fiskerier .
Jos eambbo bivdojit báikkálaš njuorjohivvodagat , de datge attášii báikkálaš guolásteapmái buoret vejolašvuođaid .
Flere arter har potensiale til utnyttelse i næringssammenheng , men dette forutsetter en betydelig FoU-innsats som kartlegging av bestander og utvikling / tilpasning av fiskeredskaper .
Máŋgga šlájas lea gealbu šaddat ávkin ealáhusaid olis , muhto eaktun dasa leat DjO-searvamat hivvodatkártemii ja bivdosiid heiveheapmái ja buorideapmái .
4.3.2 Fiskeflåten Flåteleddet i Troms er differensiert med en betydelig havgående flåte , og en sterk kystflåte .
4.3.2 Guolástanfatnasat Romssas fatnasiid joavku lea máŋgga šládjii , go leat arvat áhpefatnasat ja ollu riddofatnasat .
Troms har hatt en reduksjon i antall hovedyrkesfiskere som er sterkere enn på landsbasis .
Romssas lea sin lohku njiedjan , geaid váldoealáhus lea guolásteapmi , ja nu lea dahkan eambbo go riikkas muđui .
Rekrutteringen til yrket går ned , og gjennomsnittsalderen blant fiskerne øker .
Ođđa olbmuidge lohku lea njiedjan , guđet álget ealáhussii , ja guolásteddjiid gaskamearálaš ahki goargŋu .
4.3 Fiskeri- og havbruk Fiskeri- og havbruksnæringen i Troms er en viktig bærebjelke for sysselsetting og bosetting i fylket .
Máŋgga gillái lotnolaš guolásteapmi lea deaŧalaš ealáhusheivehallan , muhto riikkalaš rápmaeavttut leat vánit heivvolaččat dakkár doaimmaide .
Reguleringen av næringen må ivareta hensyn til både bærekraft , lønnsomhet , verdiskaping , sysselsetting og samfunnsøkonomi .
Eanet ja eanet guolástemiide ráddjejuvvo olbmuid vejolašvuođa searvat , ja dat hábme ealáhusa struktuvrra nu ahte čuohcá sihke bargosajiide ja ássámi-
Troms har i dag en sterk posisjon som landingssted for fisk og fiskeprodukter til en lokaleid industri .
Romssas lea odne nana sajádat dakkár báikin masa buktet guliid ja guollebuktagiid báikkálaš industriijii .
Rekeindustrien har en stor betydning for fylket , med flere moderne produksjonsanlegg .
Reahkaindustriija mearkkaša ollu fylkii , mas leat máŋga stuorra buvttadanrusttega .
Det må arbeides aktivt for å opprettholde og styrke rammebetingelsene for verdiskaping i rekenæringen .
Dárbu lea bargat árjjálaččat vai reahkaealáhusa árvodahkama rápmaeavttut bissot ja nannejuvvojit .
I planperioden må det bli økt verdiskaping basert på råstoffet som nå transitteres gjennom regionen .
Plánaáigodagas ferte árvodahkan lassánit varasávdnasiid vuođul mat dál dušše fievrriduvvojit guovllu čađa .
På lengre sikt kan også oppdrettstorsk få betydning med tanke på å bedre industriens råstofftilgang gjennom året .
Guhkibu vuollái maiddái biebmodorskige sáhttá leat deaŧalaš , go buorida varasávnnasboahtima industriijii miehtá jagi .
Framover er det viktig at fiskeindustrien videreutvikler sine konkurransefortrinn som tilgang på fersk fisk av høy kvalitet .
Go varasávdnasiid kvalitehtas váldojuvvo vára , de lea vejolaš ráhkadit buktagiid maid ovddas oastit mákset buriid hattiid gávpemárkaniin .
Ved samarbeid mellom fiskeindustri og fiskeflåte kan kvaliteten på landingene heves , noe som vil gi økt lønnsomhet hos begge parter .
Guollebuktimiid lea vejolaš buoridit go guolleindustriija ja guollefatnasat gulahallet ja barget ovttas , ja dat gánnáha goappašiid oasálaččaide .
4.3.4 Oppdrett Det er et økende behov for settefisk til lakseoppdrett i Troms og Finnmark , og det er i dag underdekning av egenprodusert smolt .
4.3.4 Guollebiebman Romssas ja Finnmárkkus eambbo ja eambbo dárbbašit veajehiid luossabiebmanrusttegiidda , ja odne dáppe buvttadit menddo unnán luossaveajehiid .