pere/sami_parallel huggingface dataset:
Siida som har fått rein fra en annen siida inn i flokken , skal snarest mulig underrette den andre siidaen om forholdet .
Doaibmanjuolggadusat galget sihkkarastit orohaga guohtumiid ekologalaččat guoddi geavaheami ja sisttisdoallat dárkilet mearrádusaid dáid birra :
Er det vanskelig for den andre siidaen å hente reinen , eller kan utskilling ikke foretas , plikter den siidaen som har fått andres rein inn i flokken , å ta vare på reinen inntil utskilling og avhenting kan finne sted . Nærmere regler om behandling av andre siidaers rein kan gis i bruksreglene for distriktet .
1. guohtungeavaheami birra , gč. § 59 2. boazologu birra , gč. § 60 3. gárddiid , áiddiid ja eará oktasaš rusttegiid geavaheami ja máŧasdoallama birra 4. mohtorfievrruid geavaheami birra 5. boazodoallofoandda geavaheami birra , gč. § 47 6. orohaga eará opmodaga hálddašeami birra 7. bargogeatnegasvuođaid ja investeremiid juogu birra 8. eará áššiid birra maid lea vuogas čielggadit orohaga doaibmanjuolggadusain .
Skilling
§ 58 Doaibmanjuolggadusaid ráhkadeapmi ja dohkkeheapmi
De andre som har rein i flokken , har plikt til å legge forholdene til rette for skilling .
Guohtungeavaheami njuolggadusat § 59 mielde galget ráhkaduvvot ovttasráđiid orohaga siiddaiguin .
Ingen må forstyrre arbeidet under skillingen .
Seammaládje lea boazologu mearridemiin § 60 mielde .
Skilling bør finne sted før flokken forlater sesongbeiteområdet .
Jus dát ii lihkostuva , de galgá guovllustivra ráhkadit orohahkii doaibmanjuolggadusaid .
Skilling kan ikke kreves under kalving eller i forbindelse med brunst eller hvis skilling ikke er tilrådelig av dyrevernmessige grunner .
Jus eanetlohku orohaga jahkečoahkkimis dan gáibida , dahje jus guovllustivra gáibida , de galget ráhkaduvvot ođđa doaibmanjuolggadusat dás ovdalis namuhuvvon vuogi mielde .
Før rein settes i gjerde for skilling , må de siidaer som kan ha rein i flokken , varsles .
Iešguđetge siidda boazolohku galgá § 60 vuođul ovddiduvvot Boazodoallostivrii loahpalaš nannemii ja dohkkeheapmái .
Rett til reinmerke
§ 59 Guohtungeavaheapmi
har foreldre eller besteforeldre som har hatt reindrift som hovednæring , og som
Njuolggadusat galget vuhtii váldit buori boazodoalu vuođđojurdagiid sámi árbevieruid ja dábiid mielde .
inngår i siidaandel eller skal inngå i siidaandel etter beslutning i henhold til § 10 annet ledd eller lede siidaandel eller sideordnet rekrutteringsandel i henhold til §§ 11 til 15 .
Guohtungeavaheami njuolggadusat eai galgga leat vuostálaga siidda vuoigatvuođaiguin mat leat erenoamáš riektevuođu olis ásahuvvon . Galget mearriduvvot njuolggadusat guohtunáiggiid birra , jus guovllustivra ii leačča daid mearridan § 61 olis .
Overtar en person som nevnt i tredje ledd lederansvaret for siidaandelen , jf. § 14 , har vedkommende rett til reinmerke så lenge vedkommende er ansvarlig leder for en siidaandel .
Jus leat garra ákkat , de sáhttá guovllustivra sierralobi ( dispensašuvnna ) bokte ložžet guohtungeavaheami njuolggadusaid . Guohtungeavaheami njuolggadusaid rihkkun sáhttá gieđahallojuvvot 11. kapihttala njuolggadusaid mielde .
Vedkommendes nye ektefelle eller samboer har ikke rett til reinmerke etter tredje ledd .
Doaibmanjuolggadusain , gč. § 57 , galgá mearriduvvot bajimus boazolohku juohke geassesiidii .
Plikt til merking av rein All rein i det samiske reinbeiteområdet skal merkes med eierens merke .
Jus lea dárbbašlaš olahan dihte bealuštahtti dálveguohtuma , de sáhttá maiddái mearriduvvot boazolohku iešguđet dálvesiiddaide .
Reinen skal merkes med eierens registrerte merke innen 31. oktober samme år som den er født .
Dálvesiida dahje eará čoahkkádus sáhttá bivdit alcces mearriduvvot boazologu .
Områdestyret kan i særlige tilfelle samtykke i at denne frist overskrides , men ikke under noen omstendighet ut over 31. mai det påfølgende år .
Jus siidda boazolohku lea alit go boazolohku mii lea mearriduvvon vuosttaš dahje nuppi lađđasa mielde , de galgá siida ráhkadit unnidanplána .
Innenfor det samiske reinbeiteområdet skal merking av rein skje ved snitt i øret med eierens registrerte reinmerke .
Jus siida ii daga dan , dahje ii nagot čađahit plána , de galgá juohke siidaoassi unnidit badjelmearálaš boazologu gorrelogu mielde .
I tillegg til registrert reinmerke kan det anvendes øreklips ved overtagelse av eiendomsretten til rein som er merket med den tidligere eierens merke .
Lea Boazodoallostivrra ovddasvástádus ahte diekkár unnideapmi čađahuvvo . Galget mearriduvvot áigemearit plánaid ráhkadeami ja boazologu unnideami hárrái .
Midlertidig merking skjer med hårmerke eller øreklips .
Sáhttá mearriduvvot alimus boazolohku juohke siidaoassái .
Midlertidig merking viser eierforholdet inntil merking i henhold til første eller annet ledd finner sted .
Diekkár njuolggadusat sáhttet ráddjejuvvot guoskat ovtta dahje eanet orohagaide dahje ovtta dahje eanet boazodoalloguovlluide .
§ 35 . Ommerking
§ 61 Guohtunáiggit
Ommerking straffes etter reglene i straffeloven kapittel 24 . Endres ved lov 20 mai 2005 nr. 28 ( ikr .
Go lea dárbbašlaš áigodatguohtumiid gáhttema dihte , de sáhttá guovllustivra mearridit iešguđet áigodatguohtumiidda guohtunáiggiid .
fra den tid som fastsettes ved lov ) som endret ved lov 19 juni 2009 nr. 74 . § 36 .
Siidaoasi jođiheaddji galgá fuolahit ahte sin ealu bohccot eai leat guohtuneatnamiin dáid mearrádusaid vuostá .
Rein født tidligere år , og som etter 31. mai finnes uten lovlig merke , skal som hovedregel selges under distriktsstyrets , eventuelt siidastyrets , ansvar .
Go dilálašvuođat dahket dárbbašlažžan , de sáhttá boazodoalloagronoma ložžet guohtunáiggiid . Dat guoská maiddái guohtunáiggiide mearriduvvon § 59 mielde .
Utbyttet av salget tilfaller reinens eier . Er eieren ikke kjent , tilfaller utbyttet siidaen som reinen tilhører .
Orohatstivra galgá ráhkadit orohatplána mas galget leat orohaga doaimmaid birra dieđut mat leat dárbbašlaččat almmolaš plánemis .
Er heller ikke siidaen kjent , tilfaller utbyttet distriktet . § 37 .
1. čilget orohaga johtinvieruid 2. muitalit áigodatguohtumiid , guottetbáikkiid jna. .
I hvert samiske regionale reinbeiteområde velges en merkenemnd på minst tre og høyst fem medlemmer fra ulike reinbeitedistrikter , med personlige varamedlemmer .
3. muitalit makkár dárbbašlaš fievrrut leat , maiddái guđiid meahccefievrruid orohat geavaha ja vejolaš áigeráddjejuvvon helikoptera dahje eará áibmofievrru geavaheami .
Medlemmene og varamedlemmene velges av distriktslederne .
Siidaoasi jođiheaddji lea geatnegas addit plána ráhkadeapmái dárbbašlaš dieđuid .
Reindriftsforvaltningen utpeker sekretær for nemnda .
Plána galgá maiddái sáddejuvvot guovllustivrii .
Reindriftsstyret oppnevner en klagenemnd .
Kapihtal 8 Oktavuohta eará geavaheapmái
§ 38 . Registrering og sletting av merke
§ 63 Opmodaga geavaheapmi boazodoalloguovlluin
Alle reinmerker skal godkjennes av merkenemnda før de tas i bruk i det regionale reinbeiteområdet . Godkjente reinmerker i det regionale reinbeiteområdet registreres hos Reindriftsforvaltningen .
Eananeaiggát dahje son geas lea geavahanvuoigatvuohta , ii galgga geavahit iežas eatnama boazodoalloguovllus man ge ládje mii lea mearkkašahtti vahágin dahje hehttehussan boazodollui mii doaimmahuvvo dán lága mielde .
Reinmerket skal ha en slik form at forveksling eller misbruk ikke kan finne sted .
Diehtu galgá addojuvvot maŋemusta golbma vahkku ovdal go lea jurdda álggahit .
Merkenemnda skal , under ivaretakelse av hensynet til velordnet reindrift , søke å bevare tradisjonell bruk og utforming av reinmerker , blant annet skal tradisjonelle familiemerker søkes bevart for familien .
Jus diehtu ii leat addojuvvon , dahje bealit eai soaba dan alde gusto go vuosttaš lađđasa mearrádus doibmii , de sáhttá guovllustivra gieldit álggaheami dassážii go soahpamuš lea dahkkon dahje eananjuohkindiggi lea gieđahallan ášši .
Et registrert reinmerke skal slettes når merkeinnehaveren avgår ved døden uten å etterlate seg rein som sammen med merket overtas av ektefelle eller arving .
Gažaldat , šaddá go doaibma vuostálaga vuosttaš lađđasa mearrádusain , sáhttá ovdalgihtii čilgejuvvot eananjuohkindikki árvvošteami bokte .
Dersom et reinmerke ikke har vært i bruk de siste 4 år , kan merkenemnda slette merket .
Árvvošteapmi sáhttá maiddái mearridit movt ja makkár eavttuiguin doaibma sáhttá čađahuvvot .
Dersom et registrert reinmerke har en slik form at forveksling eller misbruk kan finne sted , kan merkenemnda slette merket .
Árvvošteami dollojuvvot sáhttá gáibidit son guhte áigu doaimma álggahit dahje orohatstivra orohatovdaolbmo bokte .
Med reindriftsstyrets godkjennelse kan merkenemnda vedta utfyllende retningslinjer for utforming av merker mv. .
Jus orohatstivra ii leat ásahuvvon , de sáhttá boazodoalli dan orohagas masa doaibma gártá guoskat gáibidit árvvošteami dollojuvvot .
Saksbehandling Merkenemnda skal kunngjøre innkomne søknader om reinmerke for lederne i siidaandelene i vedkommende og tilstøtende distrikter .
Gonagas sáhttá láhkaásahusaid bokte heivehit jeagelbordima boazoorohagain ja sáhttá dárkileappot ráddjejuvvon guovllus áibbas gieldit jeagelbordima , jus nu adnojuvvo dárbbašlažžan boazodoalu vuhtii váldima dihte .
Kunngjøring skal også skje i Sverige og Finland .
§ 65 Johtaleapmi guovlluin gos bohccot guhtot
Merkenemndas avgjørelse av søknaden skal kunngjøres på tilsvarende måte .
Jus mearrádus gusto dihto lágideapmái , de galgá maiddái lágideaddji beassat oainnus cealkit .
Merkenemndas avgjørelse kan påklages til klagenemnda .
§ 66 Beatnagat
Departementet gir nærmere regler for saksbehandlingen i merkenemnda , herunder om registreringsavgift , og regler for klagebehandlingen .
Beatnaga sihkkarastima , luovosbeatnaga gitta váldima , beatnaga heakkahuhttima , reakšuvnnaid hárrái beanahálddašeaddji vuostá jna. gusto beanaláhka .
Utfyllende bestemmelser om reinmerker
Kapihta 9 Ovddasvástádus vahágiid ovddas .
Merking utenfor det samiske reinbeiteområdet
§ 67 Objektiivvalaš ja oktasaš ovddasvástádus
Utenfor det samiske reinbeiteområdet gir departementet nærmere regler om reinmerke og merking av rein .
Earret dán lága čuoldimiid , de lea boazoeaiggádis ovddasvástádus vahága ovddas maid boazu dagaha , geahčakeahttá siva .
Ved inndelingen av de samiske regionale reinbeiteområdene i reinbeitedistrikter skal reindriftsstyret med utgangspunkt i sedvanemessig bruk legge vekt på at et reinbeitedistrikt får grenser som driftsmessig er naturlige og hensiktsmessige .
Jus olggobealde orohaga leat vahága dagahan bohccot mat navdojuvvojit gullat eaiggádiidda mat doaimmahit boazodoalu orohagas das lahka , de lea dán orohaga boazodolliin seammaládje nuppis nuppi ovddas ovddasvástádus sin ektui geat leat vahága gillán .
Hvor det er hensiktsmessig , kan årstidsbeitene være fordelt over flere distrikter .
Gonagas sáhttá ráddjet man guhkás olggobeallái orohaga dakkár solidáralaš ovddasvástádus galgá gustot .
Distriktsinndelingen er heller ikke til hinder for bruk av beiter i annet distrikt når dette følger av særskilt rettsgrunnlag .
Buhtadus vahága ovddas nuppi lađđasa vuođul sáhttá gáibiduvvot guoskevaš orohagas ovdaolbmo bokte dahje njuolga daid bohccuid eaiggádis , mat leat dagahan vahága .
I hvert reinbeitedistrikt skal det være et distriktsstyre valgt av og blant de stemmeberettigede i distriktet etter reglene i annet og tredje ledd . Lederen for styret velges av distriktsårsmøtet , jf. § 49 .
Buhtadus mii gáibiduvvo orohagas orohatstivrra bokte , galgá orohaga jahkečoahkkin livdnet boazoeaiggádiidda guđege boazologu ektui , muhto fal nu ahte boazoeaiggádat geat duođaštit ahte sin bohccot eai leat leamaš mielde vahága dahkamis , eai leat geatnegasat máksit maidege vahágis .
En siidas styremedlem velges av siidaårsmøtet , jf. § 53 .
Livdnejuvvon buhtadusmáksu lea bággobearrama vuođđun .
Er antall sommersiidaer mer enn syv , velges det seks medlemmer ved loddtrekning blant styremedlemskandidatene fra de enkelte sommersiidaene , med unntak for den sommersiidaen som har lederen .
Jus duođaštuvvo ahte leat eará orohaga bohccot dagahan vahága dahje leat leamaš mielde vahága dagaheamis , de sáhttá dán paragráfa mearrádusaid olis gáibiduvvot dan orohagas máksu ruovttoluotta ( regressa ) .
Slike regler må godkjennes av områdestyret .
§ 68 Objektiiva ovddasvástádusas čuoldin
Lederen og de øvrige styremedlemmene velges for to år av gangen med personlige varamedlemmer . Hvis særlige grunner tilsier det , kan Reindriftsstyret fastsette at styret skal ha inntil 11 medlemmer .
§ 67 mearrádusat ovddasvástádusa birra geahčakeahttá siva eai gusto vahágiidda ge maid boazu lobálaš orodettiin dagaš láddjejuvvon šaddui jus šaddu ii leat áidojuvvon áiddiin mii doallá bohcco , dahje earaládje dohkálaččat suodjaluvvon .
Hvis sterke grunner foreligger , kan Reindriftsstyret bestemme at en sommersiida som er vesentlig større enn gjennomsnittet i distriktet , skal ha sterkere representasjon i styret enn det som følger av reglene i annet ledd . Denne sommersiidaen kan imidlertid ikke ha flertall i styret .
Jus earaládje ii sohppojuvvo dan hárrái , de sáhttá orohagas sihke orohatstivra ja ovttaskas boazoeaiggát oažžut eananjuohkindikki árvvošteami bokte čielggaduvvot galgá go boazoeaiggát beassat hukset áiddi mii lea veahkkin sutnje ollašuhttit doallogeatnegasvuođa dahje mii gáhtte su buhttenovddasvástádusain .
Hvis utøverne i sommersiidaen ellers i året danner mindre vintersiidaer , kan lederne for siidaandelene i en vintersiida , eventuelt flere vintersiidaer sammen eller annen gruppering , kreve at styrevervet i distriktsstyret skal gå på omgang mellom vintersiidaene / grupper .
Eananjuohkindiggi galgá dalle maiddái mearridit gokko áidi galgá ceggejuvvot ja movt dat galgá huksejuvvot . Eananjuohkindiggi sáhttá maiddái bidjat guoskevaš eananeaiggáda ala govttolaš oasi huksengoluin ja áiddi divondangoluin maŋit áiggiid , dan ektui movt eananeaiggát bealistis gártá atnit ávkki áiddis .
Hvis distriktet svarer til en sommersiida , gjelder reglene i § 52 for valg av styre , likevel slik at et styre alltid skal opprettes .
Seammaládje sáhttá eananeaiggát oažžut eananjuohkindikki árvvošteami mearridit berre go oassi diekkár áiddi huksema goluin mii lea namuhuvvon §:s 19 ja § 68 nuppi lađđasis biddjojuvvot boazoeaiggádiid ala .
Styret er beslutningsdyktig når minst halvparten av medlemmene er til stede .
Gáibádus doallat árvvošteami galgá ovddiduvvot jođáneamos lági mielde .
Et distriktsstyre med færre enn tre medlemmer er likevel bare beslutningsdyktig når alle medlemmer møter . Ved likt stemmetall gjør lederens stemme utslaget .
Árvvošteami gáibádusas galget addojuvvot nu dárkilis dieđut go vejolaš áiggi birra ja saji birra goas ja gos vahát lea dahkkojuvvon , vahága šlája birra ja viidodaga ja buhtadusgáibádusa sturrodaga birra .
Distriktsstyret representerer reindriftsinteressene i distriktet .
Vejolaš vihtanat ja eará duođaštusat berrejit maiddái dieđihuvvot .
Distriktsstyrets oppgaver er å ivareta reinbeiteressursene i distriktet i samsvar med lover og bruksregler .
Dikki jođiheaddji galgá farggamusat mannat geahčadit vahága go árvvošteami gáibádus lea ovddiduvvon .
Distriktsstyret kan blant annet inngå forlik , saksøke og saksøkes på vegne av reindriftsutøverne i distriktets felles anliggender .
Geahčadeamis galget guoskevaš suohkana ja boazodoallohálddahusa ovddasteaddjit leat mielde dikki jođiheaddjái fágalaš árvvoštallanveahkkin .
Det gjelder også i saker som gjelder vern av arealer , selv om ikke alle utøvere er berørt .
Jus vejolaš de galgá maiddái guoskevaš orohaga ovdaolmmoš leat mielde , ja maiddái son guhte lea árvvošteami gáibidan .
Dette er likevel ikke til hinder for at en siida eller reineier ivaretar egne særskilte interesser . § 45 .
Jus lea čielggas ahte ii leat dáhpáhuvvan vahát bohccuid geažil , de sáhttá dikki jođiheaddji iežas válddiin hilgut árvvošteami gáibádusa .
I hvert distrikt skal det være en distriktskasse .
Árvvošteapmi galgá ovddiduvvot nu fargga go vejolaš .
Distriktskassens midler skal dekke godtgjørelse til distriktsstyrets medlemmer og andre utgifter til administrering av distriktet .
Árvvošteami jođiheaddji sáhttá juohke dásis áššemeannudeamis geahččalit áššebeliid soabahit joksan várás soabatlaš čovdosa .
Tilskuddets størrelse beregnes pr. rein og fastsettes av distriktets årsmøte etter forslag fra distriktsstyret , jf. § 50 første ledd nr. 7 .
Árvvošteamis galgá guorahallot leat go bohccot dagahan vahága ja lea go vahát dakkár ahte sáhttá buhtadusa gáibidit ja jus nu , de mearridit vahága árvvu ja mearridit buhtadusmávssu .
Distriktsstyret utregner tilskuddet for den enkelte siidaandel etter antall rein i siidaandelen , sytingsrein medregnet .
Nammaduvvo Boazodoallostivra mas leat čieža lahtu ja persovnnalaš várrelahtut , geain Gonagas nammada njeallje lahtu ja várrelahtuid ja Sámediggi golbma lahtu ja várrelahtuid .
Vedtak om det tilskudd den enkelte siidaandelen skal betale , kan bringes inn for områdestyret , som kan endre vedtaket dersom tilskuddet ikke står i rimelig forhold til distriktets gjøremål .
Boazodoallostivra lea guovddáš boazodoallohálddahusa , boazodutkamiid ja bagadanbálvalusa fágalaš ráđđeaddi , ja galgá gieđahallat áššiid mat čuvvot dán lága ja Gonagasa addin dárkilet mearrádusaid olis .
Krav om slik overprøving må fremsettes innen åtte uker etter at siidaandelen mottok underretning om vedtaket om tilskuddet .
Boazodoallostivrra doaibmaviidodat sáhttá gáržžiduvvot fátmmastit duššefal boazodoalu mii doaimmahuvvo sámi boazodoalloguovllus .
Dersom tilskuddet ikke betales , mister siidaandelen sin stemmerett inntil skyldig beløp er betalt .
Stivrra lahtuid gaskkas galget leat beaivválaš bargi boazodoallit boazodoalloguovlluin .
Endelig vedtak om tilskudd er tvangsgrunnlag for utlegg .
Boazoealáhusa organisašuvnnain lea evttohanvuoigatvuohta .
Reindriftsfond I distriktet skal det være et reindriftsfond .
Gonagas addá dárkilet mearrádusaid Boazodoallostivrra doaimma , válddi ja bargoortnega birra .
Inn i fondet går :
§ 72 Guovllustivra
erstatning til distriktet ved ekspropriasjon av beiterettigheter o.a. .
Guovllustivra nammaduvvo 4 jahkái hávális vuhtii válddidettiin seamma eavttuid go § 71 nuppi lađđasis .
konsesjonsavgift til distriktet ved ekspropriasjon ,
Gonagas sáhttá addit mearrádusaid guovllustivrra bargoortnega birra .
Fondets midler forvaltes og disponeres av distriktsstyret etter vedtekter fastsatt i henhold til § 57 annet ledd nr. 5 .
Jus erenoamáš ákkaid geažil ii leat muhtun boazodoalloguovllus dárbu guovllustivrii , de sáhttá Gonagas čuoldit geatnegasvuođas nammadit guovllustivrra .
§ 48 . Revisjon
§ 73 Soabaheapmi
Områdestyret kan godkjenne at det i stedet for ekstern revisor velges et revisjonsutvalg på to , eventuelt tre medlemmer blant de stemmeberettigede i distriktet .
Guovllustivra sáhttá iežas fápmudusa mielde dahje siidaoasi jođiheaddji , siidda dahje oroahga dáhtu mielde mearridit ahte galgá dollot soabaheapmi jus guokte beali eai nákce ovttasbarggu bokte riiddu čoavdit .
Medlemmene må ikke være medlemmer av styret eller ha spesiell tilknytning til styremedlemmer .
Guovllustivra dahje Boazodoallostivra nammada soabaheaddjin olbmo geasa navdá leat goappaš beliin luohttámuš .
Årsmøte skal holdes av reineierne i distriktet hvert år innen utgangen av juni måned .
Soabaheaddji gohčču čoahkkimii govttolaš áigemeriin , ja goappaš bealit leat geatnegasat boahtit .
På årsmøtet har enhver reineier tale- og forslagsrett .
Kapihtal 11 Ráŋggáštusat ja bággodoaimmat
Ved avstemninger er den enkelte siidaandel stemmeberettiget slik at hver siidaandel har fem stemmer .
§ 74 Geatnegasvuohta čuovvut lága Juohkehaš lea geatnegas čuovvut mearrádusaid dán lágas dahje dan olis .
En sideordnet rekrutteringsandel har to stemmer .
Seamma guoská mearrádusaide mat leat dáid mearrádusaid olis dahkkojuvvon .
Lederen av siidaandelen bestemmer fordelingen av stemmene blant de andre reineierne i siidaandelen .
Rihkkun sáhttá mielddisbuktit ráŋggášteami dahje bággodoaimmaid dán kapihttala mearrádusaid mielde .
Lederen må alltid selv beholde minst én stemme , eventuelt to stemmer hvis ektefeller eller samboere har felles ledelse av siidaandelen .
Boazodoallostivra dahje guovllustivra sáhttá sirdit válddi dán paragráfa mielde nappo boazodoallohovdii ja boazodoalloagronomii .
Styrets årsmelding og regnskap , samt forslag til disponering av reindriftsfondets midler , skal sammen med saksliste for årsmøtet og eventuelt kandidat til ledervervet i styret sendes lederne av siidaandelene i distriktet senest fire uker før årsmøtet holdes .
Gohččumis § 75 mielde sáhttá Boazodoallostivra dahje guovllustivra mearridit bággensáhku juohke beaivvi , vahkku dahje mánu nammii mii gollá maŋŋelii áigemeari mii lei biddjon gohččuma ollašuhttimii , dassážii go dat lea ollašuhttojuvvon .
Møtet er lukket , med mindre årsmøtet selv bestemmer noe annet .
Gonagas sáhttá addit dárkilet njuolggadusaid bággensáhku mearrideami ja sturrodaga birra .
For årsmøteforhandlingene og valg skal det føres en protokoll , som oppleses ved møtets slutt og undertegnes av to møtedeltagere som er valgt til det .
Boazodoallostivra dahje guovllustivra sáhttá oalát dahje belohahkii sihkkut gártan bággensáhku jus dasa leat garra ákkat . Bággensáhkku lea bággobearrama vuođđun .
Distriktsårsmøtets saker og myndighet
§ 77 Doaibmanjuolggadusaid rihkkuma divat
velge leder for distriktsstyret etter § 43
Diekkár divat manná guoskevaš fondii , gč. § 47 .
fastsette regler for valg av styremedlemmer iht. § 43 annet ledd
Divada mearrádus lea bággobearrama vuođđun . § 78 Sáhkkocealkkus
avgi uttalelse i saker som noen med møterett på årsmøtet , senest en uke før årsmøtet ved henvendelse til distriktsstyret , har krevd behandlet
Sáhkkocelkosis galget almmuhuvvot mearrádusat mat bohtet ovdan nuppi lađđasis ja dan muddui go lea vejolaš galgá sáhkkocealkkus dieđihuvvot sutnje geasa guoská .
avgi uttalelse i andre saker som fremlegges av distriktsstyret med anmodning om uttalelse fra årsmøtet .
Son gii sáhkkohuvvo , sáhttá čuoččaldahttit ášši stáhta vuostá oažžun dihte sáhkkocelkosa guorahallojuvvot .
I saker der årsmøtet har uttalerett , er uttalelsen veiledende og ikke bindende for styret . Årsmeldingen skal sendes områdestyret .
Jus ášši ii čuoččaldahttojuvvo 60 beaivvi sisa dieđiheami rájes , de lea sáhkkocelkosis seamma vuoibmi go loahpalaš duomus , ja sáhttá čađahuvvot mearrádusaid mielde duomuid birra .
Departementet gir nærmere regler om innholdet i årsmeldingen .
Boazodoallostivra dahje guovllustivra sáhttá guhkidit áigemeari .
Siida § 51 .
§ 79 Bággodoaimmat
Siida
Bággodoaimmat sáhttet leat :
Denne lov skiller mellom sommersiida og vintersiida .
Boazodoallostivra ja guovllustivra sáhttet gáibidit bággočađaheami .
En sommersiida utøver reindrift i fellesskap i hovedsak på sommer- og høstbeiteområdene .
Mearrádusaid vuosttaš lađđasa nr. 1 mielde sáhttá čađahit almmá nammaeiseválddiid gieđahallama haga .
En vintersiida utøver reindrift i fellesskap i hovedsak på vinter- og vårbeiteområdene .
Goluid doaimmaide dán paragráfa mielde galgá boazoeaiggát máksit ja dat leat baggobearrama vuođđun .
§ 52 . Sommersiidastyre
§ 80 Ráŋggáštusovddasvástádus
I sommersiidaen skal det velges et styre som skal ha ansvaret for tilrettelegging av felles virksomhet og forvalte felles anlegg i siidaen , som slakteanlegg , gjerder o.l. .
Jus oktage rihkku dán lága dahje láhkaásahusaid , gohččumiid , gildosiid dahje eará mearrádusaid mat leat addojuvvon dahje doalahuvvon dán lága vuođul , de sáhkkohuvvo son jus rihkkumii eai guoskka garraset ráŋggáštusmearrádusat .
§ 53 . Årsmøte i sommersiidaen
Kapihtal 12 Loahpaheaddji mearrádusat
Alle som har rein i siidaen , har rett til å være til stede på årsmøtet med tale- og forslagsrett .
Departemeanta sáhttá mearridit dárkilet láhkaásahusaid dán lága čađaheapmái , dás maiddái bohccuid logaheami ja boazologu dárkkisteami birra .
Stemmeberettiget er den enkelte siidaandel .
Láhka boahtá fápmui dan rájes go Gonagas mearrida .
Bestemmelsene i § 49 annet ledd gjelder tilsvarende .
Seammás heaittihuvvo láhka geassemánu 9. b. 1978 nr. 49 boazodoalu birra .
Er det ikke eget styre i sommersiidaen , må årsmøtet velge en person som skal være kontaktperson mellom siidaen og distriktsstyret .
Gonagas sáhttá addit gaskaboddosaš mearrádusaid , dás maiddái mearridit man muddui mearrádusat ovddit lága olis ain leat fámus , jus fal eai leat vuostálaga dán lága mearrádusaiguin .
Vedkommende har ansvaret for å sammenkalle til årsmøte .
Dan rájes go dát láhka boahtá fápmui , rivdet čuovvovaš eará lágat ná :
Reglene i § 46 første til tredje ledd gjelder tilsvarende .
gjelder også viltloven § 23 , jf .
Blir en siida tilkjent midler som nevnt i § 47 , skal det opprettes et reindriftsfond for siidaen , og det skal utarbeides regler for bruk av fondets midler .
§ 26 , og reindriftsloven § 65. § 27 vuosttaš lađas galgá čuodjat : Om erstatningsansvar for skade voldt av hund gjelder de son følger av andre lovfestede og ulovfestede regler , bl .
Utpeker ikke siidaen en egen revisor , skal siidafondet kontrolleres av distriktets revisor .
a. skadeserstatningsloven § 1 – 5 om ansvar for dyr og reindriftsloven § 66 om hunder .
Distriktsplan
Leaŋka olggos :
reintall , jf. § 60
Lága dievasteakstas
Sametingets jordbruksmelding Vedtatt den 29. november 2007 Sak 62/07
Sámedikki eanandoallodieđáhus Mearriduvvon skábmamánu 29. b. 2007 Ášši 62/07
1 INNLEDNING ... 4 1.1 1.2
1 ÁLGGAHUS ... 4 1.1 1.2
BAKGRUNN ... 4 ARBEIDSMETODE ... 4
DUOGÁŠ ... 4 BARGOVUOGIT ... 4
MÅLSETTINGER FOR JORDBRUKET I SAMISKE BOSETTINGSOMRÅDER ... 4
SÁMI ÁSSANGUOVLLUID EANANDOALU MIHTTOMEARIT ... 4
OPPSUMMERING AV 2001-PLANEN ... 5 En samisk jordbrukspolitisk sone og Regionalisering av nasjonal jordbrukspolitikk ... 5 Et verdiskapningsprogram for samisk jordbruk ... 5
2001 PLÁNA ČOAHKKÁIGEASSU ... 5 Sámi eanandoallopolitihkalaš avádat ja nationála eanandoallopolitihka regionaliseren ... 5 Árvobuvttadanprográmma sámi eanandoalu váste ... 5
SAMISK JORDBRUK ... 6 4.1 4.2 4.3
SÁMI EANANDOALLU ... 6 4.1 4.2 4.3
UTFORDRINGER FOR JORDBRUKET I SAMISKE OMRÅDER ... 19 7.1 7.2 7.3 7.4 7.5 7.6 8
7 EANANDOALLU SÁMI KULTURGUODDIN JA RIEVTTÁLAŠ GEATNEGASVUOĐAT ... 8
RAMMEBETINGELSER ... 17 6.1 6.2 6.3
6 RÁMMAEAVTTUT ... 17 6.1 6.2 6.3
HISTORIE ... 6 HVA ER SAMISK JORDBRUK ? ...
HÁSTALUSAT SÁMI GUOVLLUID EANANDOALUS ... 19 7.1 7.2 7.3 7.4 7.5 7.6
7 JORDBRUKET SOM BÆRER AV SAMISK KULTUR OG RETTSLIGE FORPLIKTELSER ... 8
8 GUOVLLULAŠ RÁMMAEAVTTUT ... 17 NATIONÁLA RÁMMAEAVTTUT ... 18 INTERNATIONÁLA RÁMMAEAVTTUT ... 18
BEHOV FOR BEDRE LØNNSOMHET I NÆRINGEN ... 19 OVERPRODUKSJON OG OVERKAPASITET ... 19 MELKEPRODUKSJON ... 20 REKRUTTERING TIL JORDBRUKET ... 20 BEHOV FOR ØKT . PRODUKTMANGFOLD ... 21 BEHOV FOR RÅDGIVNING ... 21
DÁRBU BUORIDIT GÁNNÁHAHTTIVUOĐA EALÁHUSAS ... 19 LIIGEBUVTTADUS JA LIIGEKAPASITEHTA ... 20 MIELKEBUVTTADUS ... 20 REKRUTTEREN EANANDOLLUI ... 20 DÁRBU BUORIDIT BUVTTAŠLÁDDJIVUOĐA ... 21 RÁVVENDÁRBU ... 21
BRUK AV SAMETINGETS TILSKUDDSMIDLER TIL NÆRINGSUTVIKLING ... 22 8.1 MÅL . OG STRATEGIER ... 22 8.2 VIRKEOMRÅDE ... 23 8.3 VIRKEMIDLER ... 23 8.4 VIRKEMIDDELBRUK ... 23 8.4.1 Tilskudd til investeringer i jordbruket ... 23 8.4.2 Næringskombinasjoner ... 25
SÁMEDIKKI EALÁHUSOVDDIDANDOARJAGIID GEAVAHEAPMI ... 23 8.1 MIHTTOMEARIT JA STRATEGIIJAT ... 23 8.2 DOAIBMAGUOVLU ... 23 8.3 VÁIKKKUHANGASKAOAMIT ... 23 8.4 VÁIKKUHANGASKAOMIID GEAVAHEAPMI ... 23 8.4.1 Doarjja eanandoalu investeremiidda ... 23 8.4.2 Lotnolasealáhusat ... 25
SATSINGSOMRÅDER ... 25 9.1 9.2 9.3 9.4 9.5 9.6 9.7 9.8 9.9 9.10
ÁŊGIRUŠŠANSUORGGIT ... 25 9.1 9.2 9.3 9.4 9.5 9.6 9.7 9.8 9.9 9.10
BAKGRUNN ... 25 BEDRE LØNNSOMHET ... 25 MELKEPOLITIKKEN ... 26 EN REGIONALISERING AV NASJONAL LANDBRUKSPOLITIKK ... 27 ØKT . LOKAL VIDEREFOREDLING ... 28 LEGGE TIL RETTE FOR NÆRINGSKOMBINASJONER ... 30 KOMPETANSEUTVIKLING OG NETTVERKSBYGGING ... 32 UTNYTTELSE AV UTMARKSRESSURSENE ... 33 RETTIGHETER I UTMARK ... 35 KULTURLANDSKAP ... 35 2
DUOGÁŠ ... 25 BUORET GÁNNÁHAHTTIVUOHTA ... 26 MIELKEPOLITIHKKA ... 26 NATIONÁLA EANANDOALLOPOLITIHKA REGIONALISEREN ... 27 EANET BÁIKKÁLAČČAT NÁLÁŠTUHTTIT ... 28 LÁHČIT DILÁLAŠVUOĐAID LOTNOLASEALÁHUSAIDE ... 30 GELBBOLAŠVUOĐA OVDDIDEAPMI JA FIERPMÁDAGAID HUKSEN ... 33 MEAHCCERESURSSAIGUIN ÁVKKÁSTALLAN ... 34 VUOIGATVUOĐAT MEHCIIN ... 35 KULTUREATNADAT ... 36
FORHOLDET TIL FINNMARKSEIENDOMMEN ( FEFO ) ... 35
OKTAVUOHTA FINNMÁRKKUOPMODAHKII ( FEFO ) ... 36
NÆRINGS- OG KULTURKOMITEENS BEHANDLING ... 36 NÆRINGS- OG KULTURKOMITEENS BEHANDLING AV 14.09.07 ... 36 Innledning ... 36 Merknader : ... 36 Komiteens tilrådning : ... 38 NÆRINGS- OG KULTURKOMITEENS BEHANDLING AV 15.11.07 ... 38 Komiteens tilrådning : ... 38
EALÁHUS- JA KULTURLÁVDEGOTTI MEANNUDEAPMI ... 36 EALÁHUS- JA KULTURLÁVDEGOTTI MEANNUDEAPMI 14.09.07 ... 36 Álggahus ... 36 Mearkkašumit : ... 36 Lávdegotti ráva : ... 38 EALÁHUS- JA KULTURLÁVDEGOTTI MEANNUDEAPMI 15.11.07 ... 38 Lávdegotti ráva : ... 39
Innledning 1.1
1 Álggahus 1.1
Sametingsrådet har i sitt politiske program for perioden 2006 – 2009 bestemt at det skal utarbeides en ny jordbruksmelding for samiske bosettingsområder .
Sámediggeráđđi lea iežas politihkalaš prográmmas 2006 – 2009 áigodahkii mearridan hábmet ođđa eanandoallodieđáhusa sámi ássanguovlluid várás .
Det fremgår at det er viktig å fokusere på opprettholdelse av jordbruksdrift og nyskapning i tilknytning til jordbruket .
Prográmmas čuožžu ahte lea deaŧalaš deattuhit eanandoalu bisuheami ja ođđabuvttadeami eanandoalu oktavuođas .
Sametinget har også tidligere vedtatt overordnede strategier for jordbruket i samiske bosettingsområder .
Sámediggi lea maiddái ovdal mearridan bajitdási strategiijaid sámi ássanguovlluid eanandollui .
I 1994 nedsatte Sametinget et utvalg for utarbeiding av en egen jordbruksplan og utvalgets utkast ble overlevert Sametinget høsten 1995 .
1994:s ásahii Sámediggi lávdegotti mii galggai ráhkadit sierra eanandoalloplána , ja lávdegotti evttohus addojuvvui Sámediggái čakčat 1995 .
Sametinget vedtok Samisk jordbruksplan i sak 10/96 .
Sámediggi dohkkehii Sámi eanandoalloplána áššis 10/96 .
Samisk Næringsråd tok i 1999 initiativ til å rullere jordbruksplanen og oppnevnte et eksternt utvalg for å gjøre dette arbeidet .
Sámi ealáhusráđđi vuolggahii 1999:s jurdaga ođasmahttit eanandoalloplána ja nammadii olggobeale olbmuid lávdegoddái bargat dainna .
Utvalget la i august 2000 frem resultatet av sitt arbeid i dokumentet ” Jordbruksplan for samiske bosettingsområder – et prosjekt for Sametinget ” .
Lávdegoddi ovdanbuvttii borgemánus 2000 barggus bohtosa dokumeanttas ” Sámi ássanguovlluid eanandoalloplána – prošeakta Sámediggái ” .
På bakgrunn av dette dokumentet , vedtok Sametinget i sak 08/01 en revidert jordbruksplan .
Dán dokumeanta vuođul mearridii Sámediggi áššis 08/01 ođasmahttojuvvon eanandoalloplána .
Arbeidsmetode
Bargovuogit
Sametinget har derfor ikke sett det nødvendig denne gangen å etablere et eksternt prosjekt , men har utført det meste av arbeidet selv .
Danne ii leat Sámedikki mielas dán háve leamaš dárbbašlaš ásahit olggobealde prošeavtta , muhto lea baicce doaimmahan eanaš bargguid siskkáldasat .
Samtidig er det tatt hensyn til utviklingen siden 2001 og de erfaringer vi har gjort oss i løpet av disse årene .
Seammás leat váldán vuhtii ovdáneami 2001 rájes ja daid vásáhusaid maid daid jagiid leat vásihan .
For å sikre den praktiske jordbruksfaglige tilnærmingen i arbeidet , har vi knyttet til oss ressurspersoner i en referansegruppe .
Mii leat referánsajovkui váldán mielde resursaolbmuid sihkkarastin dihte praktihkalaš eanandoalofágalaš lahkonanvuogi barggus .
Referansegruppen har bestått av Gunnar Johnsen ( sauebonde fra Porsanger og leder i Finnmark Bonde og Småbrukerlag ) , Fred Johnsen ( melkebonde fra Tana og leder i Finnmark Bondelag ) , Svein Peter Pedersen ( melkebonde fra Kåfjord ) og Ole Edgar Nilssen ( fylkesagronom ved fylkesmannen i Finnmark ) .
Referánsajoavkkus ledje mielde Gunnar Johnsen ( sávzaboanda Porsáŋggus ja Finnmárkku Boanddaid ja Smávvadálolaččaid searvvi jođiheaddji ) , Fred Johnsen ( mielkeboanda Deanus ja Finnmárkku Boanddaidsearvvi jođiheaddji ) , Svein Peter Pedersen ( mielkeboanda Gáivuonas ) ja Ole Edgar Nilssen ( fylkkaagronoma Finnmárkku fylkkamánnis ) .
Det har vært arrangert to samlinger med referansegruppen .
Referánsajoavkkuin leat dollojuvvon guokte čoahkkima .
I tillegg har det vært kontakt per post og telefon .
Dasa lassin leat gulahallan poastta ja telefovnna bokte .
Utkastet til ny jordbruksmelding er behandlet av Sametingsrådet , og referansegruppen er således ikke ansvarlig for innholdet og de politiske prioriteringene i meldingen .
Sámediggeráđđi lea meannudan ođđa eanandoalodieđáhusa evttohusa , ja nu ii leat referánsajoavkkus ovddasvástádus dieđáhusa sisdollui ja politihkalaš vuoruhemiide .
Målsettinger for jordbruket i samiske bosettingsområder
Sámi ássanguovlluid eanandoalu mihttomearit
Primærnæringene har en viktig plass i samiske samfunn , både som næringer og kulturbærere .
Vuođđoealáhusain lea deaŧalaš sadji sámi servodagas , sihke ealáhussan ja kulturguoddin .
I samiske samfunn er sammenhengen mellom næring og kultur sterkt vektlagt .
Sámi servodagas deattuhit ealáhusaid ja kultuvrra oktavuođa .
Det gjelder derfor å utvikle og ivareta den næringsvirksomheten som utgjør det materielle grunnlaget for samisk kultur og identitet .
Danne lea deaŧalaš ovdánahttit ja vuhtiiváldit dan ealáhusa mii lea sámi kultuvrra ja identitehta ávnnaslaš vuođđun .
Selv om samer deltar i det moderne differensierte yrkeslivet , har primærnæringene særlig betydning for bo- og sysselsettingen i samiske områder .
Vaikko sápmelaččat leat oassin ođđaáigásaš heivehuvvon fitnodateallimis , de lea vuođđoealáhusain earenoamáš mearkkašupmi sámi guovlluid ássamii ja bargodilálašvuhtii .
Tradisjonelt har produksjonen innenfor jordbruk , fiske , reindrift , utmark , duodji og kombinasjoner av disse dannet grunnlaget for bo- og sysselsettingen .
Árbevirolaččat leat eanandoalu , guolásteami , meahcásteami ja duoji buvttadeapmi , ja daid lotnolas buvttadeapmi , leamaš vuođđun ássamii ja barggolašvuhtii .
Yrkesvalg er for mange i samiske samfunn sterkt knyttet til ønsket om lokalt tilhold i bygdene .
Danne lea čielga oktavuohta gaskal sámi giliássama ja vuođđoealáhusaid saji barggolašvuođas .
Derfor står fortsatt primærnæringsvirksomhet sterkt lokalt i bygdene .
Ollugat sámi servodagas válljejit iežaset ámmáha báikkálaš gullevašvuođa vuođul giliide .
I likhet med øvrige primærnæringer , spiller jordbruket en sentral rolle i å opprettholde samiske kulturtradisjoner og er en viktig sysselsettingsfaktor i samiske områder .
Danne leat vuođđoealáhusat ain nu nannosat giliin . Nu go eará vuođđoealáhusat de lea eanandoallu maiddái guovddážis sámi kulturárbevieruid bisuheamis , ja lea deaŧalaš sámi guovlluid barggolašvuhtii .
I Sametingsrådets politiske 4
Sámediggeráđi politihkalaš prográmmas 4
program for perioden 2006 – 2009 fremgår det at Sametingets hovedmål for næringen er å opprettholde sysselsettingen og bruksstrukturer vi har i dag .
2006 – 2009 áigodahkii čuožžu ahte Sámedikki váldoulbmil ealáhusain lea bisuhit dan barggolašvuođa geavaheaddjistruktuvrra mii odne lea .
Utviklingen for jordbruket i de samiske bosettingsområdene er imidlertid dramatisk , og rammevilkårene for jordbruket i samiske strøk har endret seg betraktelig de siste årene .
Muhto eanandoalu ovdáneapmi sámi ássanguovlluin lea dramáhtalaš , ja eanandoalu rámmaeavttut sámi guovlluin leat ollu rievdan daid maŋimuš jagiin .
Samisk jordbruk er i løpet av de siste 30 - 40 år blitt standardisert etter norsk landbrukspolitikk og dette har fratatt det samiske folk en viktig kulturarv .
I Sámi eanandoallu lea hálddašuvvon norgga eanandoallopolitihka vuođul daid maŋimuš 30 – 40 jagiin , ja nu lea sámi álbmot massán deaŧalaš kulturárbbi .
I framtida er det et mål å ta tilbake en del av kulturen i utøvelse av primærnæringen .
Boahtteáigái lea vuođđoealáhusa doaimmaheamis mihttomearrin váldit ruovttoluotta osiid dan kultuvrras .
Mangfoldet som tidligere har kjennetegnet samisk jordbruk må derfor spille en viktig rolle .
Danne ferte máŋggabealatvuohta mii ovdal lei mihtilmas sámi eanandoalus , leat guovddážis .
Det gjelder både innenfor primærproduksjoner som skjer på gården og det gjelder de produktene som videreforedles på gården .
Dat guoská sihke vuođđobuvttadeapmái mii dáhpáhuvvá dálus , ja maiddái gálvvuide mat viidásitbuvttaduvvojit dálus .
Det er viktig å satse på å dyrke fram samiske mattradisjoner .
Sámi biepmoárbevieruid lea deaŧalaš ovddidit .
Dette vil samtidig bidra til økt verdiskapning i jordbruket .
Dat seammás váikkuha buoret árvobuvttadeami eanandoalus .
Det er videre et mål at jordbruket i de samiske bosettingsområdene sikrer matforsyningen til disse områdene .
Viidásit lea ulbmil ahte sámi ássanguovlluid eanandoallu sáhttá sihkkarastit biebmohivvodaga daidda guovlluide .
Dette er viktig i forhold til matberedskap og i et miljøperspektiv .
Dat lea deaŧalaš biepmodustehusa ja birasperspektiivva ektui .
Oppsummering av 2001-planen
2001 plána čoahkkáigeassu
Jordbruksplanen fra 2001 hadde tre sentrale innsatsområder - en regionalisering og omlegging av nasjonal landbrukspolitikk , et verdiskapningsprogram for samisk jordbruk og en omlegging av Sametingets virkemiddelbruk overfor jordbruket .
2001 eanandoalloplánas ledje golbma guovddáš vuoruhansuorggi – regionaliseren ja nationála eanandoallopolitihka rievdadus , sámi eanandoalu árvobuvttadanprográmma ja Sámedikki doarjjageavaheami rievdadus eanandoalu ektui .
Sametingets plenum vedtok i sak 8/01 et overordnet mål for jordbruket i samiske områder : Å sikre stabil sysselsetting slik at man gjennom dette kan bevare og utvikle samisk språk og kultur .
Sámedikki dievasčoahkkin mearridii áššis 8/01 bajitdási mihttomeari sámi guovlluid eanandollui : Sihkkarastit dássedis ássama nu vai sáhttá dainna lágiin ovdánahttit sámi giela ja kultuvrra .
Plenum vedtok følgende innsatsområder : 1 .
Dievasčoahkkin mearridii čuovvovaš áŋgiruššansurggiid : 1 .
Inkorporere samisk landbrukspolitisk sone i et nasjonalt landbruksperspektiv 2 .
Čáhkkehit sámi eanandoallopolitihkalaš biire našuvnnalaš eanandoalloperspektiivii 2 .
Verdiskapningsprogram for samisk jordbruk 3 .
Sámi eanandoalu árvoháhkanprográmma 3 .
Tilpasse Sametingets virkemiddelpolitikk innenfor jordbruket . I den samme saken vedtok plenum at virkemiddelbruken ved redskapskjøp ikke skulle endres før en konsekvensvurdering var foretatt .
Heivehit Sámedikki váikkuhangaskaomiid geavaheami eanandoalus Dan seamma áššis mearridii dievasčoahkkin ahte váikkuhangaskaomiid geavaheapmi bargoreaidduid oastima oktavuođas ii galgga rievdaduvvot ovdalgo váikkuhanárvvoštallan lea čađahuvvon .
En samisk jordbrukspolitisk sone og Regionalisering av nasjonal jordbrukspolitikk
Sámi eanandoallopolitihkalaš avádat ja nationála eanandoallopolitihka regionaliseren
En vesentlig del av jordbrukspolitikken utformes gjennom de årlige jordbruksforhandlingene .
Stuora oassi eanandoallopolitihkas hábmejuvvo jahkásaš eanandoalošiehtadallamiin .
De innspillene Sametinget har gjort til den nasjonale landbrukspolitikken har i hovedsak vært i forbindelse med disse .
Eanaš cealkámušat maid Sámediggi lea buktán nationála eanandoallopolitihka hárrái , leat leamaš daid šiehtadallamiid oktavuođas .
Sametinget har bl.a. understreket viktigheten av å sikre det materielle grunnlaget for samisk kultur .
Sámediggi lea earret eará deattuhan man deaŧalaš lea sihkkarastit sámi kultuvrra ávnnaslaš vuođu .
Sametinget har ikke fått gjennomslag for å endre den nasjonale jordbrukspolitikken , og heller ikke fått etablert noen jordbrukspolitisk sone .
Sámedikki evttohus rievdadit nationála eanandoallopolitihka ii váldojuvvon vuhtii , ii ge Sámediggi ožžon mieđiheami ásahit eanandoallopolitihkalaš avádaga .
Sametinget har etterlyst Regjeringen om hvilke konsekvenser en WTO-avtale vil få for det samiske jordbruket .
Sámediggi lea jearran Ráđđehusas makkár váikkuhusat WTO-šiehtadusas livčče sámi eanandollui .
Både i denne sammenheng og i forbindelse med innspill til jordbruksavtalen har Sametinget lagt vekt på sentrale myndigheters ansvar for samene som urfolk .
Sihke dan oktavuođas ja eanandoalošiehtadusa mearkkašumiid oktavuođas lea Sámediggi deattuhan guovddáš eiseválddiid ovddasvástádusa sápmelaččaid ektui eamiálbmogin .
Et verdiskapningsprogram for samisk jordbruk
Árvobuvttadanprográmma sámi eanandoalu váste
Samtidig med arbeidet med den forrige planen igangsatte Landbruksdepartementet et verdiskapningsprogram for mat .
Ovddit plána bargguid áiggi álggahii Eanandoallodepartemeanta árvobuvttadanprográmma biepmu váste .
Reindriftsnæringen fikk sitt verdiskapningsprogram i 2002 .
Boazodoallu oaččui iežas árvobuvttadanprográmma 2002:s .
Sametingets intensjoner med det foreslåtte programmet samsvarte med det sentrale VSPmatprogrammet .
Sámedikki áigumušat evttohuvvon prográmmain ledje seamma go guovddáš VSP-biebmoprográmmas .
Det har vært ikke vært tradisjon å drive med produktutvikling og markedsføring av for eksempel nisjeprodukter blant samiske gårdbrukere .
Sámi eanandoalus ii leat leamaš árbevierrun buvttadit gálvvuid ja márkanfievrridit ovdamearkka dihte buktagiid dihto márkana várás .
I andre områder utgjør videreforedlingsbedrifter en større del av jordbruksmiljøene .
Eará guovlluin leat viidásetbuvttadanfitnodagat stuora oassi eanandoallobirrasiin .
Slike bedrifter har større forutsetninger for å drive med for eksempel produktutvikling .
Dakkár fitnodagain lea buoret vejolašvuohta ovdamearkka dihte ovdánahttit buktagiid .
Sametinget har engasjert seg i forarbeidene med 5
Sámediggi lea áŋgiruššan ovdabarggus 5
Regjeringens satsning på et verdiskapningsprogram for næringskombinasjoner i samiske områder og satsningen på samisk reiseliv .
Ráđđehusa árvobuvttadanprográmma vuoruhemiid ektui lotnolasealáhusaid váste sámi guovlluin ja sámi mátkkoštusealáhusa vuoruhemiid ektui .
Sametinget har i perioden lagt vekt på å legge til rette for å utvikle næringskombinasjoner framfor å etablere driftsstøtteordninger .
Dán áigodagas lea Sámediggi deattuhan heivehit dili baicce lotnolasealáhusaid ovdánahttimii ovdal go ásahit doaibmadoarjjaortnegiid .
Innen natur- og kulturbasert reiseliv er det gjennomført flere kompetansehevende kurs og flere reiselivsvirksomheter har mottatt investeringsstøtte .
Luonddu- ja kultuvravuođđuduvvon mátkkoštusealáhusas leat čađahan máŋga gelbbolašvuođalokten kurssa ja máŋga mátkkoštusealáhusfitnodaga leat ožžon oastindoarjagiid .
Vektlegging av kvalitet og ekthet er viktige stikkord i utviklingen av det samiske reiselivet .
Deaŧalaš čoavddasánit sámi mátkkoštusealáhusas leat kvalitehta ja eaktivuođa deattuheapmi .
Innen utmarksnæringer har utviklingen av innlandsfiske og utnyttelse av krøkebær som vin og helsekost har vært prioriterte områder .
Meahcceealáhusas leat vuoruhuvvon suorggit leamaš sáivaguollebivddu ovddideapmi ja čáhppesmurjjiin ráhkadit viinna ja dearvvašvuođabiepmu .
Fusjon av forsøksringer i Troms kan bidra til å bedre nettverket mellom gårdbrukere og forsøksringene .
Geahččalanrieggáid ovddastupmi Romssas sáhttá váikkuhit fierpmádaga buorideami eanandolliid ja geahččalanrieggáid gaskka .
Sametinget har også fulgt opp arbeidet som Tana videregående skole gjennomfører med tanke på småskala og lokalprodusert mat , grunderkurs og etablererkurs .
Sámediggi lea maiddái čuovvolan barggu maid Deanu joatkkaskuvla čađaha smávit ja báikkálaččat buvttaduvvon biepmu birra , gründerkursa ja álggahankursa birra .
Koblingen mellom arktisk mat og reiseliv begynner å ta form og vil ha et stort utviklingspotensial så fremt reiselivet prioriterer dette samarbeidet med matprodusenter .
Lea šaddagoahtimin buoret oktavuohta gaskal davvieatnama biepmu ja mátkkoštusealáhusa , ja jus mátkkoštusealáhus vuoruha dan ovttasbarggu biebmobuvttadeddjiiguin de dat sáhttá viidát ovdánahttojuvvot .
Nisje- og lokale matprodukter etterspørres av reisende og av reiselivet .
Mátkkošteaddjit ja mátkkoštusealáhus jearahit dihto márkanbuktagiid ja báikkálaš biepmu .
Etter utvidelsen av fondet i 2005 har spesielt Lyngen kommune hatt mange utbygginger av gårdsbruk .
Guovddáš eiseválddiid ekonomalaš rámmat buori muddui mearridit man gánnáhahtti eanandoallu lea .
De fleste finansieringssakene skjer i samfinansiering med Innovasjon Norge .
Go guoská oastingoluide de lea Sámi ovddidanfoanda juolludan ollu doarjagiid viiddidemiide .
Landbruksetaten har en god veiledningstjeneste overfor jordbrukere slik at den informasjon som Sametinget har kanaliseres gjennom kommunene og Sametingets hjemmeside .
Maŋŋel go foanda stuorui 2005:s de leat earenoamážit Ivggu suohkanis viiddidan ollu šibitdáluid . Eanaš ruhtadanáššit ruhtaduvvojit ovttas Innovašuvdna Norggain .
Bruksrettighetene i Svartskogen i Kåfjord er avklart og det gir store muligheter for bygdefolket å nyttiggjøre seg av utmarksressursene på egne vilkår .
Eanandoalloossodagas lea buorre diehtojuohkinbálvalus eanandolliide , nu ahte dat dieđut mat Sámedikkis leat kanaliserejuvvojit suohkaniid bokte ja Sámedikki ruovttusiidduin .
Etableringen av Finnmarkseiendommen gjør det mulig å prøve ut bygdebruksmodeller uten at det er nødvendig å bruke rettsapparatet til det .
Geavahanvuoigatvuođat Čáhppuhis Gáivuonas leat čielggaduvvon ja dasto lea báikkálaš olbmuin buorre vejolašvuohta ávkkástallat meahcceresurssaiguin iežaset eavttuid vuođul .
Sametinget har deltatt i det norsk-finske samarbeidet om forvaltningen av Tanavassdraget .
Finnmárkkuopmodaga ásaheami dihte lea vejolaš geahččaladdat giligeavatmálliid dárbbaškeahttá geavahit riekteapparáhta .
Arbeidet er ikke sluttført , men det er nødvendig å enes om bruken av vassdraget .
Bargu ii leat loahpahuvvon , muhto lea dárbbašlaš boahtit ovttaoaivilii čázádaga geavaheami ektui .
Rovviltforvaltning er blitt prioritert i Sametinget de siste årene .
Sámediggi lea vuoruhan boraspiriid hálddašeami daid maŋimuš jagiin .
Foruten å delta i fire rovviltnemnder og i det sentrale samarbeidsutvalget for rovviltforvaltning , har Sametinget ved en rekke anledninger tatt opp de problemer rovvilt forårsaker av tap både i jordbruket og i reindriften .
Sámediggi lea leamaš mielde njealji boraspirelávdegottis ja boraspiriid hálddašeami guovddáš ovttasbargolávdegottis , ja dasa lassin lea Sámediggi máŋgii lokten áššin daid vahágiid maid boraspiret dahket eanandollui ja boazodollui .
Rovvilt er en stor trussel mot sau på beite .
Boraspiret leat áittan daid sávzzaide mat leat guohtumin meahcis .
Økonomien i saueholdet er i stor grad avhengig av at det finnes gode beiteområder som gir god tilvekst og lite tap .
Jus sávzadoallu galgá gánnáhit de fertejit leat buorit guođohanguovllut gos sávzzat ahtanuššet bures ja gos leat unnán vahágat .
Sametinget har i sin politikk bl.a. lagt vekt på at beitedyr og rovvilt ikke kan være i samme område .
Sámediggi lea iežas politihkas earret eará deattuhan ahte boraspiret eai galgga leat doppe gos šibihat ja bohccot guhtot .
Samisk jordbruk
Sámi eanandoallu
Jordbruket har i flere århundrer vært en viktig næring for den samiske befolkning .
Sámi álbmogis lea eanandoallu leamaš deaŧalaš ealáhus máŋga čuohte jagi .
I Håkon Jarls saga er det beretninger om fehold blant samene i Nordland allerede på 900-tallet .
Håkon Jarl sagas leat muitalusat šibitdoalu birra sámiid gaskkas Norlánddas juo 900-logus .
Arkeologiske funn i Finnmark indikerer at husdyrhold i enkelte samiske strøk kan dateres tilbake til 1300-tallet .
Arkeologalaš gávdnosat Finnmárkkus čájehit ahte šibitdoallu muhtun sámi báikkiin gávdnui juo 1300-logus .
Husdyrhold eller februk var tilpasningen i samiske områder fram til 1700-tallet .
Oapmedoallu dahje šibitdoallu lei heiveheapmi sámi guovlluin gitta 1700-logu rádjai .
Med den kvenske innvandring på 1700-tallet ble jordbruket utviklet med jordrydding og dyrking .
Dalle go kveanat boahtigohte 1700-logus de ovddiduvvui eanandoallu dainna lágiin ahte olbmot álge beldet ja gilvit eatnamiid .
Jordbrukets begynnelse preges av en ekstensiv tilpasning med “ nogle køer , faar og 1 eller 2 oxer at køre deres tømmer , veed ) ( brende og høe med ” .
Eanandoalu álggu dovdomearka lei ekstensiiva heiveheapmi “ nogle køer , faar og 1 eller 2 oxer ahte køre deres tømmer , veed ) ( brende og høe med ” .
I tillegg til denne kombinasjonen eide mange noen rein .
Dasa lassin ledje olbmuin soames bohcco .
Vinterfôret til husdyrholdet ble skaffet på utmarksslåtter , myrer , ved sanking av mose , lyng og lav .
Šibihiid dálvebiebmun láddjejedje suinniid meahcis ja jekkiin , ja dohpo sámmáliid , dakŋasiid ja jeahká 6
På kysten ble bl.a. tang og tare brukt til gjødsel og fisk / fiskeslog brukt til fôr som lenge var et viktigere fôr enn høy .
Rittus geavahedje earret eará táŋggaid ja debbuid veahkan ja guollebázahusaid šibitbiebmun mat guhká ledje ge deaŧáleabbot šibitbiebmun go suoinnit .
Jordbruk og fehold var en del av en kombinasjon med jakt , fiske , bærplukking og 6
Eanandoallu ja šibitdoallu lei oassin buohtalaga bivdduin , guolástusain , muorječoaggimiin ja giehtadujiin .