pere/sami_parallel huggingface dataset:
Av dem som svarer at de meldte seg inn i manntallet først og fremst som et uttrykk for samisk identitet, er det en langt større andel som svarer at valgutfallet spilte liten rolle (37 prosent), eller som svarer at de brydde seg “en del” om det (40 prosent).
Sin gaskkas, geat dadje ahte dieđihedje jienastuslohkui vuosttažettiin danin vai dovddahit sámi identitehtaset, lea ollu stuorát oassi geat vástidit ahte válgabohtosat mearkkašedje unnán sidjiide (37 proseanta) dahje geat vástidedje ahte sii beroštedje “veaháš” dain (40 proseanta).
Alt i alt er det bare hver tredje registrerte same som sier de bryr seg mye om resultatet av sametingsvalget, og resultatene understreker dermed det mer generelle bildet som vi så i tabell 7. Hvordan vi skal vurdere slike tall, er jo i noen grad avhengig av hvor en legger listen, men det peker i retning av at langt fra alt er vel og bra med hensyn til forholdet mellom dem som er registrert i valgmanntallet (for ikke å snakke om de uregistrerte), og det som foregår i Sametinget.
Oppalohkái lea duššo juohke goalmmát registrerejuvvon sápmelaš gii dadjá ahte berošta ollu sámediggeválgga bohtosiin, ja bohtosat nanne dasto dan eanet ollislaš gova maid oinniimet tabealla 7:s. Movt galgat árvvoštallat dakkár loguid lea han muhtin muddui čadnon dasa makkár dási vállje, muhto dat čujuha dan guvlui ahte guhkkin eret buot lea buorre oktavuođas mii lea gaskal sin geat leat registrerejuvvon jienastuslohkui (juoba han vel namuhitge sin geat eai leat registrerejuvvon) ja dan mii dáhpahuvvo Sámedikkis.
I siste del av artikkelen skal vi derfor rette blikket direkte mot Sametinget, og se hvor fornøyd den enkelte er med Sametinget, og hvilke saker de mener Sametinget bør arbeide med.
Galgat danin dán artihkkala maŋemus oasis geahčastit njuolga Sámediggái, ja oaidnit man duhtavaččat ovttaskasolbmot leat Sámedikkiin, ja makkár áššiiguin sii oaivvildit Sámediggi galgá bargat.
Det er flere interessante forhold å merke seg i denne tabellen.
Leat ollu gelddolaš gaskavuođat maid sáhttá oaidnit tabeallas.
For det første ser vi at tillitsnivået generelt sett er høyt, og like høyt blant samene som blant ikkesamene.
Vuosttažettiin oaidnit ahte luohttevašvuođadássi ollislaččat lea allat, ja seamma allat sápmelaččaid gaskkas go sin gaskkas geat eai leat sápmelaččat.
Det er domstolene og politiet respondentene har størst tillit til.
Duopmostuoluide ja politiijaide lea respondeanttain eanemus luohttámuš.
Den eneste betydelige forskjellen mellom gruppene er at samene som er registrert i Sametingets valgmanntall, har langt høyere tillit til Sametinget enn det de samene som ikke har registrert seg, har, samtidig som det nesten ikke er noen forskjeller mellom samer som ikke har registrert seg, og ikke-samer.
Áidna mearkkašahtti erohus joavkkuid gaskkas lea ahte sápmelaččain, geat leat registrerejuvvon Sámedikki jienastuslohkui, lea ollu eanet luohttámuš Sámediggái go dain sápmelaččain geat eai leat registrerejuvvon, seammás go ii bálljo leat veahášge erohus gaskal sápmelaččaid geat eai leat registrerejuvvon ja sin geat eai leat sápmelaččat.
For begge disse gruppene er Sametinget også den institusjonen de har absolutt lavest tillit til.
Goappaš dain joavkkuin lea Sámediggi maiddái dat ásahus masa sis lea buot unnimus luohttevašvuohta.
Skillet her mellom registrerte og uregistrerte samer, i tillegg til ikke-samene sin vurdering av Sametinget, er svært interessant, men en mer omfattende vurdering av hva dette kommer av, og hva det impliserer, sprenger rammene for denne artikkelen.
Earru gaskal registrerejuvvon sápmelaččaid ja sápmelaččaid geat eai leat registrerejuvvon, lassin daid olbmuid, geat eai leat sápmelaččat, Sámedikki árvvoštallamii, lea hui gelddolaš, muhto goatnjedeappot árvvoštallan das mii dasa lea sivvan ja maid dat mielddisbuktá, gal ábbuda dan artihkkala earis badjel.
De registrerte samene har videre omtrent like høy tillit til Sametinget som til Stortinget, mens tilliten til Stortinget er betydelig høyere enn tilliten til Sametinget for de to andre gruppene.
Viidásit oaidnit, registrerejuvvon sápmelaččain lea birrasiid seamma alla luohttevašvuohta Sámediggái go Stuoradiggái, dan bottu go luohttámuš stuoradiggái lea ollu badjelis go luohttámuš Sámediggái dan guovtti eará joavkkus.
Vi ser også at den samiske befolkningen i disse kommunene tenderer til å ha større tillit til kommunestyret enn det ikkesamene har.
Oaidnit maiddái ahte orru tendeansa ahte sámi álbmogis dain suohkaniin lea eanet luohttámuš suohkanstivrii go sis geat eai leat sápmelaččat.
Sametingsvalgundersøkelsen, som jo bare inkluderer registrerte samer, har også med spørsmål om tillit til noen av de samme institusjonene som Borgerrolleundersøkelsen har, stilt til manntallsførte samer i hele landet (tabell 10).
Sámediggeválgaguorahallamis, mii duššo fal fátmmasta registrerejuvvon sápmelaččaid, lea maiddái jearaldat luohttevašvuođas muhtin daidda seamma ásahusaide go Boargárrollaguorahallamis, maid leat jearran jienastuslohkui registrerejuvvon sápmelaččain miehtá riika (tabealla 10).
Her ser vi at tilliten til Stortinget er størst, mens tilliten til Sametinget er minst.
Das oaidnit ahte lea eanemus luohttevašvuohta Stuoradiggái, ja nuppe bealde unnimus Sámediggái.
Det kan tyde på at når vi utvider utvalgsområdet til å studere samer i hele landet og ikke bare i Finnmark, så er tilliten til Sametinget mer begrenset også blant registrerte samer.
Dat sáhttá čujuhit dasa ahte go viiddidit lávdegoddeguovllu nu ahte geahččat sápmelaččaid miehtá riika, eatge duššo Finnmárkkus, de lea luohttámuš Sámediggái eanet ráddjejuvvon maiddái registrerejuvvon sápmelaččaid gaskkas.
Men som vi så av tabell 9, var Sametinget blant de institusjonene en hadde minst tillit til også i samenes kjerneområder, der jo en stor del av befolkningen er registrert i Sametingets valgmanntall.
Muhto nugo oinniimet tabealla 9:s de lei Sámediggi okta dain ásahusain masa lei unnimus luohttevašvuohta maiddái sámi guovddášguovlluin, gos goit stuora oassi álbmogis lea registrerejuvvon Sámedikki jienastuslohkui.
Det vi ser i denne tabellen, er en omfattende misnøye med sametingssystemet.
Maid oaidnit dan tabeallas lea mealgadaš duhtameahttunvuohta sámediggevuogádaga guovdu.
55 prosent av respondentene i undersøkelsen svarer at de er nokså misfornøyde med det arbeidet Sametinget har gjort, mens 9 prosent svarer at de ikke er fornøyd i det hele tatt.
55 proseanta guorahallama respondeanttain vástidit ahte leat oalle duhtameahttumat bargguin maid Sámediggi lea dahkan, dan bottugo 9 proseanta vástidit ahte sii eai obage leat duhtavaččat.
Misnøyen som kommer til uttrykk her, er kanskje ikke helt uventet med tanke på resultatene fra tabell 9 og 10, men vi vurderer den likevel som oppsiktsvekkende, og ikke minst siden det her er snakk om respondenter som er registrert i Sametingets valgmanntall.
Duhtameahttunvuohta mii das bájuhuvvo ii leat dieđusge áibbas vuordemeahttun go jurddaša tabealla 9 ja 10 bohtosiid, muhto mii árvvoštallat dan aŋkke hirpmahuhttin, ja go vel dasa lassin lea sáhka respondeanttain geat leat registrerejuvvon Sámedikki jienastuslohkui.
Noe av denne misnøyen og manglende tilliten – som jo er alvorlig for Sametingets legitimitet – kom nok til uttrykk gjennom det gode valget Fremskrittspartiet gjorde ved sametingsvalget i 2009. Det er nærmest som et paradoks å regne at såpass mange samer som har tatt seg bryet med å registrere seg i Sametingets valgmanntall, velger å stemme på et parti som ønsker å legge ned hele Sametinget.
Oassi dan duhtameahttunvuođas ja váilevaš luohttámušas – mii gal lea duođalaš Sámedikki legitimitehtii – bođii várra oidnosii das go Ovddádusbellodagain manai nu bures jagi 2009 sámediggeválggas. Orru goasii paradoksa go nu ollu sápmelaččat, geat leat gillen bargat registreret iežaset Sámedikki jienastuslohkui, válljejit jienastit bellodaga mii háliida heaittihit olles Sámedikki.
Hvilke saker mener så de manntallsregistrerte samene at Sametinget først og fremst bør jobbe med?
Makkár áššiiguin dasto oaivvildit jienastuslohkoregistrerejuvvon sápmelaččat ahte Sámediggi vuosttažettiin galgá bargat?
Og videre, er det noe som peker i retning av at det er uenighet med hensyn til hvordan Sametinget prioriterer, som forklarer manglende tillit og at en i så liten grad er fornøyd med Sametinget?
Ja viidásit, leago mihkkege mii cuige dan guvlui ahte lea soahpameahttunvuohta dan ektui movt Sámediggi vuoruha, mii čilge váilevaš luohttámuša ja ahte leat nu duhtameahttumat Sámedikkiin.
Dette ser vi nærmere på i tabell 12. Tabellen viser hvorvidt respondentene mener at Sametinget legger for lite eller for mye vekt på ulike politikkområder, eller om det er “passe”.
Dan geahččat lagabui tabealla 12:s. Tabealla čájeha oaivvilditgo respondeanttat ahte Sámediggi deattuha beare unnán dahje ollu dihto politihkkasuorggi, vai leago “doarvái”.
Politikkområdene som det spørres om, er skole/utdanning, kultur, språk, motorferdsel i utmark, reindrift, fiskeri og bergverk/gruvedrift.
Politihkkasuorggit mat leat jearaldagain leat skuvla/oahpahus, kultuvra, giella, mohtorfievrojohtolat mehciin, boazodoallu, guolásteapmi ja bákte-/ruvkedoaibma.
Det er særlig to politikkområder som skiller seg ut i denne tabellen, og det er spørsmålet om reindrift og om motorferdsel i utmark.
Leat erenoamážit guokte politihkkasuorggi mat spiehkastit dan tabeallas, ja dat leat jearaldagat boazodoalus ja mohtorfievrojohtolagas mehciin.
På begge disse feltene er det en stor andel av respondentene som svarer at de mener at Sametinget legger for mye vekt på politikkområdet (henholdsvis 41 og 37 prosent).
Goappaš daidda surggiide leat respondeanttat vástidan ahte oaivvildit Sámediggi beare ollu deattuha daid politihkkasurggiid (41 proseanta ja 37 proseanta).
På den annen side er det mange som ønsker større vektlegging på fiskeri og på skole- og utdanningspolitikk.
Nuppe vuoru leat oallugat geat háliidit ahte eanet deattuha guolásteami ja skuvla- ja oahpahuspolitihka.
Det er likevel lite ved disse tallene som i seg selv peker i retning av høy mistillit til Sametingets prioriteringer, selv om det viser en viss uenighet rundt satsningsområder.
Goitge lea unnán dain loguin mii iešalddis čujuha dan guvlui ahte lea eahpeluohttámuš Sámedikki vuoruhemiide, vaikko čájeha veaháš soahpameahttunvuođa vuoruhansurggiid dáfus.
Her må det med andre ord være noe som stikker dypere og er mer komplekst, og som nok har å gjøre med hvordan den enkelte forstår samenes rolle og posisjon i det norske samfunnet.
Dakko ferte dasto leat juoga mii lea čiekŋaleappos ja lea eanet máŋggabeallásaš, ja mas dáidá juoga dahkamuš dainna movt ovttaskasolmmoš ipmirda sápmelačča rolla ja sajádaga dáčča servvodagas.
5.8 Utfordringer og anbefalinger
5.8 Hástalusat ja ávžžuhusat
Denne artikkelen viser at samer i Norge er sterkt integrert i det norske politiske systemet enten de er registrert i Sametingets valgmanntall eller ikke, og det gjelder kanskje i sterkest grad de som er registrert.
Dat artihkal čájeha ahte sápmelaččat Norggas leat garrasit integrerejuvvon dáčča politihkalaš vuogádahkii, leaš dál registrerejuvvon jienastuslohkui dahje eai, ja vaikko vel garrasepmosit gusto sidjiide geat leat registrerejuvvon.
Så langt er det lite som peker i retning av konkurranse mellom systemene.
Dássážii lea unnán mii čujuha dan guvlui ahte lea gilvu vuogádagaid gaskkas.
Det virker derimot som om aktivitet i den ene kanalen fører til aktivitet i den andre.
Orru baicca nu ahte áŋgiruššan ovtta kanálas addá áŋgiruššama nuppis.
En av de største strategiske utfordringene til Sametinget, både på kort og på lang sikt, er i hvilken grad Sametinget skal gå i retning av økt selvstyre gjennom å avgrense seg fra det norske (autonomi) så godt det lar seg gjøre, eller om en heller skal vektlegge og styrke selve relasjonen til det norske politiske systemet (samarbeid).
Okta dain stuorámus strategalaš hástalusain Sámedikkis, sihke oanehit ja guhkit áiggis, lea man muddui Sámediggi galgá bargat eanet iešstivrejumi ovddas dan bokte ahte nu ollu go vejolaš ráddje iežas dáčča vuogádaga ektui (autonomiija), dahje jus baicca galgá deattuhit ja nannet oktavuođa dáčča politihkalaš vuogádagain (ovttasbargu).
Vi skal ikke gi råd med hensyn til valg her.
Eat áiggo ráđiid addit dán válljema ektui.
Hvilket synspunkt en tar, vil jo avhenge av hvordan en ser på samepolitikkens plass og mulige utvikling i det moderne samfunnet, og i hvilken retning man ønsker å bevege det samiske samfunnet.
Makkár oaidnoguottu vállje dáidá čadnon dasa movt oaidná sámepolitihka saji ja vejolaš ovdáneapmái ođđaáiggi servvodagas, ja man guvlui háliida sámi servvodaga rievdat.
Her vil vi bare påpeke at det er mye i våre data som peker i retning av oppslutning om det vi kan kalle den relasjonelle modellen (samarbeid).
Das áigut duššo cuiget ahte lea ollu min datain mii čujuha dan guvlui ahte lea guorraseapmi dasa maid sáhttit gohčodit relašunála modeallan (ovttasbargu).
Ønsker en å gå langt i motsatt retning, er det lite som tyder på at en vil ha den «vanlige same» som støttespiller.
Jus dáhttu sirdásit guhkás nuppe guvlui, de lea unnán mii čujuha ahte oažžu “dábálaš sápmelačča” doarjjan.
En viktig utfordring nær knyttet til det vi har sagt ovenfor, og som denne artikkelen synliggjør, gjelder det nokså skarpe skillet som vokser fram mellom registrerte og uregistrerte samer.
Okta dehálaš hástalus, mii lea nannosit čadnon dasa maid badjelis leat dadjan, ja maid dat artihkal čalmmustahttá, gusto dan oalle garra erohussii mii lea šaddagoahtime gaskal registrerejuvvon sápmelaččaid ja sápmelaččaid geat eai leat registrerejuvvon.
Men heller ikke de uregistrerte samene framstår som marginalisert i det norske politiske system, selv om de har en noe lavere deltakelse på en del områder enn det befolkningen samlet har, og viser liten eller ingen interesse for sametingssystemet.
Muhto eai sii ge, geat eai leat registrerejuvvon, oro marginaliserejuvvon dáčča politihkalaš vuogádagas, vaikko sii veaháš unnit oassálastet muhtin surggiin muđui álbmoga ektui, ja čájehit unnán dahje eai obage beroštumi sámediggevuogádahkii.
I arbeidet med å forsøke å utvide manntallet og sikre økt representativitet og legitimitet for sametingssystemet er det særlig viktig med spesialtilpassede tiltak rettet mot denne gruppen av samer.
Barggus geahččalit lasihit olbmuid jienastuslohkui ja sihkarastit eanet representativitehta ja legitimitehta sámediggevuogádahkii, lea stuora dárbu erenoamáš heivehuvvon doaibmabijuide mat leat oaivvilduvvon juste dan sápmelašjovkui.
Dersom en ikke lykkes med det, kan en videre styrking av Sametinget i det norske politiske systemet medføre at i alle fall deler av denne gruppen vil føle seg direkte marginalisert innenfor det samiske politiske systemet, og til og med kan komme til å forlate det samiske.
Jus dainna ii lihkostuva, sáhttá Sámedikki viidásit nannen dáčča politihkalaš vuogádagas dagahit ahte goit oassi dan joavkkus dovdet iežaset njuolgut marginaliserejuvvon sámi politihkalaš vuogádaga siskkobealde, ja maiddái sáhttet guođđit sámi vuogádaga.
En svært uheldig konsekvens av en slik utvikling vil være at Sametingets valgmanntall i stadig større grad fremstår som en registrering av samer.
Okta hirbmat heajos váikkuhus dakkár ovdáneamis sáhttá leat ahte Sámedikki jienastuslohku eanet ahte eanet neaktá ulbmiliin sápmelaččaid registreret.
Funnene peker i retning av at det vil være viktig med en helt ny og langt sterkere orientering fra Sametingets side mot samene i deres lokalsamfunn, med økt vektlegging på praktiske utfordringer for den enkelte same heller enn konsentrasjon om de «store prinsipper».
Gávdnosat čujuhit dasa ahte lea dárbu áibbas ođđa ja ollu nannoseappot dádjadeapmái Sámedikki bealis sápmelaččaid guvlui sin báikkálašservvodagain, mas eanet deattuhit ovttaskas sápmelačča geavatlaš hástalusaid baiccago guovdilastit daid “stuora prinsihpaid”.
Det er mye i denne artikkelen som peker i retning av at sametingssystemet bør utvikle en langt sterkere og tydeligere orientering mot det samiske sivilsamfunnet og kommunene som (service)institusjoner.
Lea ollu dán artihkkalis mii cuoigu dan guvlui ahte sámediggevuogádat berre ovdánahttit ollu nannoseappot ja čielgaseappot dádjadeami sámi sivilservvodaga guvlui ja suohkaniidda (service)ásahussan.
I en slik prosess gjelder det å ikke overse de samene som alt er registrert i Sametingets valgmanntall, da disse ikke fremstår som så veldig fornøyde med hva Sametinget gjør, og heller ikke er veldig opptatt av samepolitikken.
Dakkár proseassas lea dárbbašlaš ahte ii badjelgeahča daid sápmelaččaid geat jo leat registrerejuvvon Sámedikki jienastuslohkui, go dat eai oro nu beare duhtavaččat dainna maid Sámediggi bargá, eaige oro hirbmosit berošteame sámepolitihkas.
Artikkelen viser at Sametinget har svært lav legitimitet blant ikke-samer.
Artihkal čájeha ahte Sámedikkis lea hui unnán legitimitehta sin gaskkas geat eai leat sápmelaččat.
I et lengre tidsperspektiv er det avgjørende at Sametinget øker sin legitimitet overfor ikke-samer.
Guhkit áigge perspektiivvas lea mearrideaddji ahte Sámediggi hukse iežas legitimitehta sin guovdu geat eai leat sápmelaččat.
Samepolitikken opererer jo ikke i et vakuum, og er avhengig av støtte fra det ikke-samiske samfunn for å kunne utvikle seg på en god måte.
Sámepolitihkka han ii doaimma vakuumas, ja dat dárbbaša doarjaga servvodagas olggobealde sámi servvodaga, vai galgá sáhttit ovdánit buori ládje.
Å (videre)utvikle relasjoner til institusjoner og kommuner som ivaretar langt mer enn det som er spesifikt samisk, vil trolig bare bli viktigere og viktigere i årene som kommer.
(Viidásit)Ovddidit gaskavuođaid ásahusaide ja suohkaniidda mat gáhttejit ollu eanet go dihto sámi áššiid, dáidá dađistaga šaddat deháleappot boahttevaš jagiin.
Et siste forhold må også nevnes.
Soames maŋemus ášši ferte maiddái namuhit.
Det er snart 25 år siden det første sametingsvalget, og det er på høy tid med et skikkelig og kontinuerlig samisk valgforskningsprogram.
Lea gollan fargga 25 jahki vuosttaš sámediggeválgga rájes, ja lea áigi ásahit albma ja bistevaš sámi válgadutkanprográmma.
Det er direkte merkelig at dette ikke ble opprettet allerede i 1989, og det er enda merkeligere at det ikke finnes i dag.
Lea njuolgut imaš go dan eai ásahan jo 1989:s, ja lea vel ipmašeappot ahte ii gávdno odne.
Et valgforskningsprogram vil produsere helt sentral informasjon om samer i valg, og vil være av stor verdi for samepolitikkens videre utvikling.
Válgadutkanprográmma buvttada áibbas guovddáš dieđuid sápmelaččaid birra válgaoktavuođain, ja livččii stuora ávkin sámepolitihka ovdáneapmái.
5 Språksentrenes voksenopplæring
5 Giellaguovddážiid rávesolbmuid
Lene Antonsen, cand.philol. og forsker ved Institutt for språkvitenskap ved UiT Norges arktiske universitet.
Lene Antonsen, cand.philol. ja dutki, UiT Norgga árktalaš universitehta gielladieđalaš instituhtas
Språksentrene i Norge tilbyr kompetansegivende samiskkurs hvor studenter kan ta eksamen ved Samisk høgskole eller UiT Norges arktiske universitet.
Norgga giellaguovddážat fállet gelbbolašvuođaaddi sámegielkurssaid main studeanttat sáhttet čađahit Sámi allaskuvlla dahje UiT Norgga árktalaš universitehta eksámena.
De siste årene har disse kursene utgjort en stor del av den totale studiepoengproduksjonen i samisk språk i Norge.
Maŋimuš jagiid leat dát kurssat dahkan stuorra oasi sámegiela ollislaš oahppočuoggáid buvttadeamis Norggas.
I artikkelen ser man på tidligere og nyere modeller for samarbeid mellom språksenter og utdanningsinstitusjoner på
Artihkkalis geahččat ovddeš ja dálá málliid – mo giellaguovddážat ja bajit dási oahpahusásahusat leat ovttasbargan.
høyere nivå, og på statistikk over antall kurs, studenter og studiepoeng for perioden 2009– 2014. Videre ser man på finansering og andre problemstillinger ved slikt samarbeid.
Mii geahččat maiddái statistihka, mii čájeha kursa- ja studeantalogu, ja oahppočuoggáid buvttadeami áigodagas 2009–2014. Geahččat maiddái ruhtadeami ja eará čuolmmaid dákkár ovttasbarggus
For alle språksentrene i Norge som får årlig driftstøtte fra Sametinget, er språkkurs for voksne en viktig del av virksomheten.
Buot giellaguovddážiidda mat ožžot jahkásaš vuođđodoarjaga Norgga Sámedikkis, leat rávesolbmuid giellakurssat dehálaš oassin oppalaš doaimmain.
Etterhvert har de fleste språksentrene lagt mer vekt på kompetansegivende kurs, og disse kursene har også blitt en del av det desentraliserte utdanningstilbudet i samisk i Norge.
Áiggi mielde lea eanaš giellaguovddážat deattuhan fállat gelbbolašvuođaaddi kurssaid, mat leat maiddái šaddan dehálaš oassin Norgga sámegiela gáiddusoahpahusas.
Dette gjør det aktuelt å se nærmere på disse kursene: På hvilke på nivå er kursene, hvordan blir de organisert og finansiert?
Dát dahká áigeguovdilin geahččat kurssaid lagabut: Guđe dásis leat kurssat? Mo kurssat lágiduvvojit ja ruhtaduvvojit?
Denne artikkelen fokuserer på perioden 2009–2014, men inneholder også opplysninger fra tidligere år for å vise forskjellige modeller for samarbeid mellom utdanningsinstitusjoner på høyere nivå og språksentre.
Dát artihkal fokusere jagiide 2009–2014, muhto dás leat maiddái dieđut ovddeš jagiin čájehan dihte iešguđetlágan ovttasbargomálliid mat leamaš alit dási oahppoásahusaid ja giellaguovddážiid gaskkas.
Språksentrenes årsrapporter er lagt til grunn der hvor det ikke er nevnt annen kilde.
Giellaguovddážiid jahkeraporttat leat vuođđun, dalle go in leat namuhan eará gáldu.
5.2 Samiske språksentre i Norge
5.1.2 Sámi giellaguovddážat Norggas
I kommunene utafor kjerneområdet for samiske språk er det et problem at det er få samisktalende i den yrkesaktive generasjonen.
Suohkaniin mat leat sámegiela guovddášguovllu olggobealde, lea čuolbman ahte bargonávccalaš buolvvas leat unnán sámegielagat.
Dermed er det ikke nok personer med samiskkompetanse til å fylle stillinger i skole, barnehager og helsevesen.
Eai leat doarvái olbmot geain lea sámegiela gelbbolašvuohta álgit virggiide skuvllain, mánáidgárddiin ja dearvvašvuođasuorggis.
To år etter iverksettigen at Samelovens språkregler, blei de første to språksentrene etablert, og det var i de to kommunene hvor samisk språk sto svakest innafor forvaltningsområdet for samisk språk, Porsanger og Kåfjord.
Guokte jagi maŋŋel go Sámelága giellanjuolggadusat ledje boahtán fápmui, de vuosttaš guokte giellaguovddáža ásahuvvojedje, ja dat dáhpáhuvai dan guovtti suohkanis gos sámegiela dilli lei heajumus, Porsáŋggus ja Gáivuonas.
Etterhvert er det blitt etablert språksentre i mange flere kommuner, også utafor forvaltningsområdet.
Maŋŋel leat ásahuvvon giellaguovddážat máŋgga suohkanis, maiddái sámegielaid hálddašanguovllu olggobealde.
Men det er ennå ikke etablert språksentre i de samiske kjerneområdene, Karasjok og Kautokeino, hvor det ikke har vært like stort behov for slik virksomhet.
Ii leat velge giellaguovddáš sámegiela guovddášguovlluin, ii Kárášjogas iige Guovdageainnus, gos dákkár gielladoaimmat eai leat leamaš seammá dárbbašlaččat.
Slik speiler etableringa av språksentre den språklige situasjonen i de forskjellige kommunene.
Dainna lágiin speadjalastá giellaguovddážiid ásaheapmi erohusaid suohkaniid gielalaš dilis.
Rapporten "Evaluering av samiske språksentre" (Nygaard et. al. 2012) gir et godt og detaljert bilde av språksentrenes organisering og virksomhet.
Raporta "Evaluering av samiske språksentre" (Nygaard ja earát 2012) addá buori ja dárkilis gova das mo giellaguovddážat leat organiserejuvvon ja daid doaimmaid.
Språksentrene har kommet til på grunn av lokale initiativ, men Sametinget har tatt initiativ til et formelt nettverk mellom språksentrene, og siden 2007 har sentrene hatt erfaringsutveksling på årlige samlinger, hvor også Sametinget deltar.
Báikkálaš fámuthan leat vuolggahan giellaguovddážiid, muhto Sámediggi lea fas vuolggahan formálalaš giellaguovddážiid fierpmádaga. Jagi 2007 rájes leat guovddážat lonohallan vásáhusaid jahkásaš čoagganemiin, maidda Sámediggi oasálastá.
I 2014 fikk tretten språksentre grunnstøtte fra Sametinget.
Jagi 2014 golbmanuppelot giellaguovddáža ožžo Sámedikki vuođđodoarjaga.
Disse er med i tabell 5.1, sammen med opplysninger om i hvilken kommune de er lokalisert, og om de er innenfor eller utenfor forvaltningsområdet for samisk språk.
Guovddážat leat mielde tabeallas 5.1, mas leat dieđut das guđe suohkanis iešguđege guovddáš lea, ja leago sámegielaid hálddašanguovllu siskkabealde dahje olggobealde.
I artikkelen henvises det til språksentrene med kommunenavn selv om ikke alle språksentrene er en del av den kommunale virksomheten.
Artihkkalis namuhuvvojit giellaguovddážat suohkana namain vaikko eai buot giellaguovddážat gula suohkana doaimmaid vuollái.
5.3 Samiskopplæring for voksne
5.2 Rávesolbmuid sámegiel oahppu
Språksentrene tilpasser sin virksomhet til lokale behov, og de fleste sentrene har satset mye på å arrangere samiskkurs for voksne.
Giellaguovddážat heivehit doaimmaideaset báikkálaš dárbbuide, ja eanaš guovddážat leat bidjan ollu návccaid lágidit giellakurssaid rávesolbmuide.
Språksentrene har også fokusert mye på didaktikk, og er viktige arenaer for å prøve ut nye og alternative metoder.
Didaktihkka lea leamaš guovddážis, ja guovddážat leat dehálaš arenat geahččaladdat ođđa ja earálágan oahpahanvugiid.
Deres styrke har vært å dra nytte av samisktalende i lokalmiljøet, og de står friere enn skoleverket til å bruke samisktalende som ikke har formell kompetanse i samisk.
Guovddážiid ovdu lea leamaš oažžut báikki sámegielagiid mielde oahpahussii, ja guovddážat leatge friddjabut go skuvllat bálkáhit sámegielhálliid geain ii leat formálalaš gelbbolašvuohta sámegielas.
Noen språksentre har hentet inspirasjon fra utlandet.
Muhtun giellaguovddážat leat olgoriikkas gávdnan movtta ja ođđa jurdagiid.
Samisk høgskoles tilbud i 1994 om studietur til Wales og kurs om kommunikativ metode var en viktig del av grunnlaget for at de to første samiske språksentrene blei starta.
Sámi allaskuvla fálai jagi 1994 oahppomátkki Walesii ja kurssa gulahallanmetodas, ja dat lei dehálaš vuođđu dalle go vuosttaš guokte sámi giellaguovddáža álggahuvvojedje.
Språksentrene har de siste årene igjen vist interesse for Wales hvor senteret i Lavangen har vært for å se hvordan ansatte i barnehagene lærer språket delvis på kurs og delvis på arbeidsplassen.
Giellaguovddážat leat maŋimuš jagiid fas beroštan Walesas, ja Loabága giellaguovddáš lea leamaš doppe oahppame mo mánáidgárdebargit ohppet kymrigiela belohahkii giellakurssas ja belohahkii bargobáikkis.
Samme språksenter har vært i Israel for å lære om Ulpan-metoden som har vært brukt for å revitalisere hebraisk.
Dát giellaguovddáš lea maiddái leamaš Israelis oahppame Ulpan-metoda, maid sii doppe leat geavahan ealáskahttit hebreagiela.
Andre språksenter har selv utviklet didaktiske metoder som blir eksportert til utlandet.
Eará giellaguovddážat leat ieža ovddidan didákttalaš metodaid maid leat fievrridan olgoriikii.
Kursmateriell og metoder fra språksentrene i Porsanger og Kåfjord blei i 2009–10 delt med studenter i Lovozero i Russland. Studentene deltok på kurs i regi av Samisk høgskole om overføring av kildinsamisk.
Porsáŋggu ja Gáivuona giellaguovddážiid kursaávdnasat ja metodat oahpahuvvojedje jagiid 2009–10 Lujávrri studeanttaide geat oasálaste Sámi allaskuvla lágiduvvon kursii man fáddán lei gielddasámegiela fievrrideapmi ođđa buolvvaide.
Senteret i Nesseby har utviklet et språkkurs basert på kognitiv teori og metode for dem som har samisk som passivt språk, men som har en barriere for å bruke språket lokalmiljøet sitt.
Unjárgga giellaguovddáš lea ráhkadan giellakurssa man vuođđun lea kognitiiva teoriija ja metoda, mii lea oaivvilduvvon olbmuide geain lea passiivvalaš giella, muhto eastta sámásteapmái iežaset báikkálaš birrasis.
Slike kurs er holdt i Sverige og kursboka "Tar språket mitt tilbake" blei gitt ut på svensk i 2013. Boka skal i 2015 også gis ut på engelsk i Canada i samarbeid med en organisasjon i British Columbia.
Dákkár kurssat leat lágiduvvon Ruoŧas ja kursagirji "Válddán gielan ruovttoluotta" almmuhuvvui ruoŧagillii jagis 2013. Girji galgá jagis 2015 maiddái álmmuhuvvot eŋgelasgillii Kanadas, ja dat lea ovttasbargu giellaealáskahttinorganisašuvnnain British Columbias.
Senteret i Tysfjord har laget kursbøker for lulesamisk, med serien Sámásta.
Divttasvuona guovddáš lea ráhkadan kursagirjjiid julevsámegielas, Sámásta– ráiddu.
Språksenteret i Røros har utviklet læremidler på internett, grammatikkprogrammene Oahpa-åarjel, ordboka Nedtedigibaakoeh og ord-appen Gïelese, sammen med UiT Norges arktiske universitet.
Plassje giellaguovddáš lea UiT Norgga árktalaš universitehtain ovttas ráhkadan oahpponeavvuid interneahta várás, grammatihkkaprográmmaid Oahpa-åarjel, sátnegirjji Nedtedigibaakoeh ja sátne-áppa Gïelese.
Språksentrene henter også inspirasjon hos hverandre, og noen språksentre legger ut eget undervisningsmateriale på internett slik at også andre kan dra nytte av det.
Giellaguovddážat vižžet maiddái inspirašuvnna guđet guimmiineaset, ja muhtun guovddážat bidjet iežaset oahppoávdnasiid internehttii vai earát sáhttet daid viežžat ja geavahit.
5.3.1 Ikke kompetansegivende kurs
5.2.1 Ii-gelbbolašvuođaaddi kurssat
De fleste samiskkursene er beregnet for kursdeltakere uten særlige forkunnskaper, men det er også tilbud om kurs for samisktalende som ønsker å lære å lese og skrive samisk.
Eanaš sámegielkurssat leat oaivvilduvvon oasseváldiide geat eai máhte nu ollu sámegiela, muhto leat maiddái kursafálaldagat sámegielhálliide geat háliidit oahppat lohkat ja čállit sámegiela.
Mange av kursene blir skreddersydd for spesielle brukergrupper. Dette gjelder for eksempel lesekurs for eldre, kurs for foreldre med barn med samisk på skolen, eller for personer som egentlig kan mye samisk, men som trenger å få sjøltillit til å bruke språket aktivt sjøl.
Máŋga kurssa heivehuvvojit dihto geavaheddjiidjoavkkuide, ovdamearkka dihte lohkankursa vuorrasiidda, kursa sámegielaohppiid vánhemiidda, dahje giellakursa olbmuide geat rievtti mielde máhttet ollu sámegiela, muhto sii dárbbašit doarjaga duostat geavahit giela aktiivvalaččat.
Kursene avholdes på dagtid, på kveldstid, som intensivkurs eller spredt over lengre perioder.
Kurssat dollojuvvojit beaivet, eahkes, intensiivakursan dahje biđgejuvvon guhkit áiggi badjel.
Språksenteret i Tysfjord har også arrangert et kurs over 7–8 måneder som AMO-kurs, i samarbeid med ASVO (Nygaard et.
Divttasvuona giellaguovddáš lea lágidan 7–8-mánnosaš bargomárkankurssa, ovttasráđiid ASVO:in (Nygaard ja earát 2012: 24).
Kursene som er nevnt her, er så forskjellige at de er vanskelig å sammenlikne dem.
Kurssat mat leat namuhuvvon dás, leat iešguđetláganat, ja lea váttis daid buohtastahttit.
Alle slike kurs er viktige for å styrke bruken av samisk språk lokalt og i kommunal virksomhet.
Buot dákkár kurssat leat dehálaččat nannet sámegiela geavaheami báikkálaččat ja suohkana doaimmain.
Selv om noen av språksentrene også har satset på større kurs hvor deltakerne i en periode leser samisk på full tid, er de fleste kursene beregnet på kursdeltakere som følger dem ved siden av jobb og familie.
Vaikko muhtun giellaguovddážat leat bidjan návccaid lágidit stuorit kurssaid ja daid oasálastit dalle lohket sámegiela ollesáiggi, de eanaš kurssat leat oasálastiid bargguide ja bearašeallimii lassin.
Flere språksentre arrangerer språkbadkurs, vanligvis på sommeren.
Máŋga giellaguovddáža lágidit giellalávgunkurssaid, dábálaččat geassit.
Språksenteret i Porsanger startet opp med slike kurs, og etterhvert blei slike kurs også arrangert av andre språksentre.
Porsáŋggu giellaguovddáš álggahii dákkár kurssaid, ja dađistaga lea maiddái eará giellaguovddážat lágidan dákkár kurssaid.
Kursene har hatt forskjellig omfang, de første årene var vanlig lengde tre eller to uker, mens de seinere årene er det vanligere med språkbadkurs som varer ei uke eller ei helg.
Kurssat leat iešguđet guhkkodagas, vuosttaš jagiid lei dábálaš lágidit giellalávgunkurssaid mat biste golbma dahje guokte vahku, muhto maŋimuš jagiid kurssat leat bistán vahku dahje dušše vahkkoloahpa.
Kursene har for mange deltakere vært et viktig supplement til kompetansegivende kurs i regi av universitet, hvor det samisktalende miljøet vanligvis ikke er så sterkt.
Dákkár kurssat leat máŋgga oasseváldái leamaš dehálaš doarjjan universitehta gelbbolašvuođaaddi kursii, gos sámegielat biras dábálaččat ii leat nu nanus.
For studentene har kursene vært en trygg arena hvor de har kunnet prøve ut sine samiskkunnskaper, for så å ta skrittet ut til å bli samisktalende også utafor kurset.
Kurssat leat leamaš oadjebas arenan gos studeanttat leat beassan geahččaladdat giellamáhtuset, ja dan maŋŋel dustet šaddat sámegielhállin maiddái kurssa olggobealde.
5.3.2 Kompetansegivende kurs
5.2.2 Gelbbolašvuođaaddi kurssat
Etterhvert har kompetansegivende kurs blitt mer sentrale i språksentrenes virksomhet.
Áiggi mielde leat gelbbolašvuođaaddi kurssat šaddan dehálaččabut giellaguovddážiid doaimmain.
De første årene tok noen kursdeltakere grunnskoleeksamen i samisk, men enda oftere blei kursene tilpassa læreplanene på videregående skole slik at deltakerne kunne ta privatisteksamen for samisk som C-språk ved en videregående skole i nærheten.
Vuosttaš jagiid muhtun kursaoasálastit válde vuođđoskuvlla sámegieleksámena, muhto dávjjibut kurssat heivehuvvojedje joatkkaskuvlla oahppoplánaide nu ahte oasseváldit sáhtte váldit privatistaeksámena sámegiella C-giellan joatkkaskuvllas.
Men det finnes mange eksempler på at språksentre på forskjellig måte har samarbeidet med Samisk høgskole og UiT for at personer lokalt skal kunne både få opplæring og formell kompetanse i samisk, ikke minst når det gjelder samisk semesteremne (se tabell 5.2).
Muhto leat máŋga ovdamearkka das ahte giellaguovddážat leat ovttasbargan iešguđet láhkai Sámi allaskuvllain ja universitehtain vai báikki olbmot sáhttet oažžut oahpu ja formálalaš gelbbolašvuođa sámegielas, erenoamážit guoská dát Sámegiela lohkanbadjeohppui (geahča tabealla 5.2).
Flere modeller for slikt samarbeid er beskrevet under kapittel 5.4. Siden 2003 har det vært mulig å ta kompetansegivende eksamen i nordsamisk også på begynnernivå ved UiT, og ved Samisk høgskole fra 2008. Dette har åpnet muligheter for språksentrene å tilpasse sine ordinære kurs slik at deltakerne kan ta eksamen med studiepoeng.
Jagi 2003 rájes lea Romssa universitehtas leamaš vejolaš váldit gelbbolašvuođaaddi eksámena davvisámegielas maiddái álgodásis, ja Sámi allaskuvllas jagi 2008 rájes. Dát leat rahpan giellaguovddážiidda vejolašvuođa heivehit sin dábálaš kurssaid nu ahte kursalaččat sáhttet váldit eksámena mii addá oahppočuoggáid.
Fra 2009 har det vært en større satsing gjennom det 5-årige voksenopplæringsprogrammet i regi av Samisk høgskole.
Jagi 2009 rájes lea leamaš stuorit áŋgiruššan dien guvlui Viđa jagi giellaprográmmas maid Sámi allaskuvla lea lágidan.
Det er også mulig å ta kompetansegivende begynnerkurs i sørsamisk (se tabell 5.2), men for lulesamisk finnes bare kursene Lulesamisk 1–3 for studenter som allerede har grunnleggende kunnskaper i språket.
Lea maiddái vejolaš váldit gelbbolašvuođaaddi kurssa lullisámegielas (gč. tabealla 5.2), muhto julevsámegielas leat dákkár kurssat dušše studeanttaide geain juo lea vuođđomáhttu gielas.
5.4 Modeller for samarbeid med universitet og høgskole
5.3 Universitehta ja allaskuvlla ovttasbargomállet
Flere modeller har vært prøvd i samarbeidet mellom språksentrene og høgskole og universitet.
Giellaguovddážat ja allaskuvlla/universitehta leat ovttasbargan máŋgga láhkai.
I noen tilfeller er det språksenteret som er ansvarlige for undervisninga, i andre tilfeller er fungerer språksenteret som en støttespiller til undervisninga som gis av universitet eller høgskole, ofte ved hjelp av lyd-bilde-studio.
Muhtumin giellaguovddáš addá oahpahusa, eará háviid giellaguovddáš fállá doarjaga oahpahussii maid universitehta dahje allaskuvla dávjá addet jietna-govva-studio bokte.
5.4.1 I regi av universitet eller høgskole
5.3.1 Universitehta dahje allaskuvla addáoahpahusa
For å bedre rekrutteringa til samisk lærerutdanning gjorde Samisk høgskole et forsøk med å desentralisere det første året av lærerutdanninga til Kåfjord og Tana, samtidig som samisk semesteremne blei lagt inn i studieprogrammet for lærerutdanninga.
Buoridan dihte rekrutterema sámi oahpaheaddjeohppui Sámi allaskuvla, de geahččalii Sámi allaskuvla lávdadit oahpaheaddjeoahpu vuosttaš jagi Gáivutnii ja Detnui, seammás go Sámegiela lohkanbadjeoahppu biddjui oassin oahpaheaddjeoahpus.
Høsten 1997 blei det arrangert samisk semesteremne i Kåfjord med 18 studenter, og våren 1998 blei tilbudet fulgt opp med Samisk 1 (10 vekttall), som er et kurs på morsmålsnivå, og ca. 12 studenter fulgte dette.
Čavčča 1997 lágiduvvui sámegiela lohkanbadjeoahppu Gáivuonas ja kurssas ledje 18 studeantta. Giđđat 1998 čuovui Sámegiella 1 (10 deaddočuoggá), mii lei eatnigielladási kursa, ja sullii 12 studeantta čuvvo dan.
I Kåfjord var det da allerede etablert et språksenter som hjalp til med rekruttering til kursene.
Gáivuonas lei juo dalle ásahuvvon giellaguovddáš mii veahkehii háhkat studeanttaid kurssaide.
Senteret arrangerte også et tre-ukers språkbadkurs i forkant av oppstarten høsten 1997 (Antonsen &amp; Johansen 2013).
Guovddáš lágidii golmmavahkkosaš giellalávgunkurssa ovdalgo Sámi allaskuvla fálaldat álggahuvvui (Antonsen &amp; Johansen 2013).
Sjøl om det bare var noen får studenter som fortsatte på lærerutdanninga, var dette et veldig viktig tiltak som ga ringvirkninger i et par tiår etterpå.
Vaikko dušše moadde studeantta jotke oahpaheaddjeohppui mii lágiduvvui Guovdageainnus, dat lei dattetge hui dehálaš doaibma mas ledje váikkuhusat moaddelot jagi dan maŋŋel.
Mange av studentene skaffet seg pedagogisk utdanning på andre måter og blei viktige ressurspersoner i samiskundervisninga både i grunnskolen og videregående skole i NordTroms.
Máŋga studeantta háhke pedagogalaš oahpu eará láhkai, ja šadde dehálaš resursaolbmožin sihke vuođđo- ja joatkkaskuvlla sámegieloahpahussii Davvi-Romssas.
Noen studenter gikk inn i andre viktige kommunale stillinger.
Muhtun studeanttat fas barget eará dehálaš suohkanlaš virggiin.
UiT ga i 1998–99 tilbud om samisksemesteremne (20 vekttall) i Lakselv.
UiT fálai jagiid 1998–99 Sámegiela lohkanbadjeoahpu Leavnnjas.
Også studenter fra Tana fulgte studiet via lyd-bilde-studio i samarbeid med språksenteret i Porsanger.
Dát lei ovttasbargu Porsáŋggu giellaguovddážiin, muhto maiddái Deanus čuvvo studeanttat oahpu jietna-govva- studio bokte.
Både UiT og Samisk høgskole har samarbeidet med språksentre om å overføre ordinær undervisning fra campus til språksenteret via lyd-bilde-studio.
Sihke UiT ja Sámi allaskuvla leat ovttasbargan giellaguovddážiiguin fievrridit sin dábálaš oahpahusa giellaguovddážii jietna-govva-studio bokte.
Tre ganger i perioden 2005– 2007 fulgte studenter i Kåfjord SAM-100 som fulltidsstudium med lyd-bilde-overføring fra UiT.
Golmma geardde jagiin 2005– 2007 čuvvo studeanttat Gáivuonas Romssa universitehta SAM-100 kurssa ollesáigge oahppun jietna- govva-studio bokte.
Den siste gangen blei tilbudet gitt samtidig til studenter ved språksenteret i Tana. (Antonsen 2007;
Maŋimuš geardde fállui kursa maiddái oktanaga Deanu giellaguovddážii (Antonsen 2007;
Antonsen &amp; Johansen 2013).
Antonsen &amp; Johansen 2013).
Skoleåret 2011–12 fulgte studenter på Evenes og i Kåfjord den ordinære undervisninga i samisk semesteremne ved Samisk høgskole.
Skuvlajagi 2011–12 čuvvo studeanttat Evenáššis ja Gáivuonas Sámi allaskuvlla dábálaš Sámegiela lohkanbadjeoahpahusa.
Felles for disse samarbeidene var at språksentrene fulgte opp studentene med støtteundervisning, og kursene blir vurdert som svært vellykka samarbeid med stor gjennomføringsgrad.
Dákkár ovttasbarggus giellaguovddážat lea čuovvolan studeanttaid ja fállán doarjjaoahpahusa. Kurssat leat lihkostuvvan bures ja stuorra oassi studeanttain lea čađahan eksámena.
Også i Tysfjord har det vært samarbeid med Universitetet i Nordland om lulesamisk språk på høgere nivå (Nygaard et.
Divttasvuona giellaguovddáš lea ovttasbargan Nordlánda universitehtain julevsámegiela alit dási oahpahusa ektui (Nygaard et.
al.
al.
2012: 25).
2012: 25).
I 2012 blei det startet opp bachelorstudium i lulesamisk, og dette blei gjennomført med studiesamlinger både ved språksenteret og på campus (Johansen 2013: 78).
Jagi 2012 álggahuvvui julevsámegiela bacheloroahppu, ja universitehta lágidii oahppočoagganemiid sihke giellaguovddážis ja universitehtas (Johansen 2013: 78).
Språksentrene kan også være en viktig støttefunksjon for universitet og høgskole ved at de har et stort nettverk av mennesker som har vært fulgt deres ikke-kompetansegivende kurs, og disse blir aktivt rekrutterert til kompetansegivende studier.
Giellaguovddážat sáhttet doarjut universitehta ja allaskuvlla go dain lea viiddes fierpmádat mas leat olbmot geat leat čuvvon ii-gelbbolašvuođaaddi kurssaid, ja daid gaskkas sii háhket studeanttaid gelbbolašvuođaaddi ohppui.
Språksentrene har også i stor grad gitt støttetilbud direkte til studenter: Språksenteret i Tromsø arrangerte i 2012–2013 både språkbad over helger, og dessuten studiereise til Karasjok og Kautokeino for universitetsstudenter og kursdeltakere på egne kurs.
Giellaguovddážat leat maiddái addán doarjjafálaldaga studeanttaide: Romssa giellaguovddáš lágidii 2012–2013 giellalávgunvahkkoloahpaid ja oahppamátkki Kárášjohkii ja Guovdageidnui sihke iežas kursalaččaide ja universitehtastudeanttaide.
Språksenteret i Snåsa har også vært en viktig støtte for Høgskolen i Nord-Trøndelag (HiNT) på flere måter.
Snoasa giellaguovddáš lea máŋgga dáfus leamaš dehálaš doarjjan Davvi-Trøndelága allaskuvlii.
De både gir en del undervisning når studiet i regi av HiNT har samlinger på Snåsa, og de gir leksehjelp til studenter.
Guovddáš addá oahpahusa ovttasráđiid allaskuvllain dalle go doallá čoagganemiid Snoasas, ja guovddáš fállá ruovttubargoveahki studeanttaide.
Dessuten satte senteret i 2013 i gang et program hvor de etablerte kontakt mellom studenter og samisktalende som skal fungere som språklige mentorer for dem, og som også skal praktisere muntlig samisk med studentene.
Guovddáš álggahii dasa lassin 2013:s prográmma mas sii ásahedje oktavuođa studeanttaid ja sámegielhálliid gaskkas. Sámegielhállit galget doaibmat gielalaš veahkkin, ja studeanttat besset singuin hárjehallat sámástit.
Språkbadkursene på sommeren som flere språksentre arrangerer, er også et komplement til den ordinære undervisninga for at studentene skal få mer muntlig trening i samisk.
Giellalávgunkurssat geassit, maid moadde giellaguovddáža lágidit, leat maiddái doarjja dábálaš oahpahussii, gos studeanttat besse hárjehallat geavahit giela njálmmálaččat.
5.4.2 I egen regi med eksamen ved universitet eller høgskole
5.3.2 Iežas lágidan kurssat, muhto universitehta dahje allaskuvlla
I dette kapittelet skal vi se nærmere på kurs hvor språksenteret selv gir undervisning, men hvor kursdeltakerne kan ta eksamen ved høgskole eller universitet.
Dán kapihttalis áigut geahččat kurssaid main giellaguovddáš lágida oahpahusa, muhto kursalaččat sáhttet váldit allaskuvlla dahje universitehta eksámena.
Slikt samarbeid startet for 15 år siden ved at språksenteret i Kåfjord i 1999–2000 og 2002–2003 ga tilbud om samisk semesteremne, som samlingsbasert med halv hastighet og med eksamen ved UiT.
Dákkár ovttasbargu álggahuvvui 15 jagi dás ovdal go Gáivuona giellaguovddáš jagiid 1999–2000 ja 2002–2003 fálai Sámegiela lohkanbadjeoahpu bealle leavttuin čoagganemiid bokte ja studeanttat sáhtte váldit UiT eksámen.
Undervisninga blei gitt av egne ansatte, men med universitetet som faglig veileder.
Giellaguovddáža bargit oahpahedje, muhto universitehta lei fágalaš láidesteaddjin.
Dette tilbudet blei til en stor grad finansiert fra Samisk studieforbund (SOL) via "Støtte til studieringer på høgere nivå".
Eanaš ruhtadeapmi bođii Sámi oahppalihtus (SOL), go attii doarjaga oaivvilduvvon alit dási oahpporieggáide.
Etterhvert tok det slutt på denne typen øremerkede bevilgninger over statsbudsjettet til studieorganisasjoner.
Dákkár doarjja lei stáhtabušeahtas merkejuvvon oahppoorganisašuvnnaide, muhto áiggi mielde nogai dát ruhtagáldu.
Språksenteret i Kåfjord har hatt liknende samarbeid også med Samisk høgskole.
Gáivuona giellaguovddáš lea ovttasbargan sullii seamma láhkai Sámi allaskuvllain.
Skoleåret 2004–05 blei det gitt tilbud om "Samisk og duodji" med 30 studiepoeng over ett år.
Skuvlajagi 2004–05 lágiduvvui "Sámegiella ja duodji" -kursa mii attii 30 oahppočuoggá.
Språksenteret og Kåfjord kommune finansierte undervisninga og eksamen.
Giellaguovddáš ja Gáivuona suohkan ruhtadedje oahpahusa ja eksámena.
(Antonsen &amp; Johansen 2013).
(Antonsen &amp; Johansen 2013).
Dette studiet blei også gitt i Nesseby 2003–04 i samarbeid med språksenteret der (Nesseby e-poster).
Oahppu fállojuvvui maiddái Unjárggas jagi 2003–04 ovttasráđiid giellaguovddážiin doppe (Unjárgga e-poasttat).
Da UiT i 2003 starta opp med samiskkurs med studiepoeng på begynnernivå, benyttet senteret i Kåfjord anledningen og tilpasset sine kurs slik at deres kursdeltakerne kunne bli godkjent for å ta eksamen ved UiT i Tromsø.
Dalle go UiT jagi 2003 álggii fállat álgodási kurssaid oahppočuoggáiguin, de Gáivuona giellaguovddáš geavahii liibba ja heivehii kurssaid nu ahte kursalaččat sáhttet ohcat studeantan ja váldit universitehtaeksámena Romssas.
Det var likevel ikke så mange studenter som tok eksamen hvert år fordi søknadsfristen til universitet var i slutten av semesteret før kurset startet opp, og det var for tidlig for de fleste kursdeltakerne, blant annet var det ofte ikke klart om de hadde fått permisjon fra arbeidsplassen.
Jahkásaččat eai nu galle studeantta váldán eksámena danne go universitehta ohcanáigemearri lei juo ovddit lohkanbajis kurssa álggaheami ektui, ja dat lei menddo árrat eanaš kursalaččaide, go dávjá ii lean vuos čielgan oažžugo virgelobi bargosajis.
I Handlingsplanen for samiske språk 2009 blei Sametingets satsing med 7,9 millioner kroner til et 5-årig voksenopplæringsprogram lansert (Nygaard et.
Sámedikki Sámegiela doaibmaplánas lei dehálaš doaibmabidju rávesolbmuidoahpahusprográmma masa Sámediggi juolludii 7,9 miljovnna ruvnnu (Nygaard ja earát 2012: 68).
Programmet var hovedsakelig finansiert med avsetninger fra Samefolkets fond (Sametingets strategier 2015).
Stuorimus oassi ruđain prográmmii bohte Sámeálbmoga foanddas (Sámediggis strategier 2015).
I planen får språksentrene en viktig funksjon som tilbydere av språkkurs for voksne i samarbeid med Samisk høgskole.
Plánas giellaguovddážat ožžot dehálaš rolla fállat rávesolbmuid giellakurssaid ovttasráđiid Sámi allaskuvllain.
Gjennom denne satsingen tilpasset flere språksentre sine språkkursene til SAAL 1 og 2, hver på 15 studiepoeng (se tabell 5.2).
Dán áŋgiruššama dihte máŋga giellaguovddáža leat heivehan iežaset giellakurssaid allaskuvlla kurssaide SAAL 1 ja 2, mat goappašagat addet 15 oahppočuoggá (geahča tabealla 5.2).
Avlagt eksamen gir mulighet til å gå videre på semesteremne i samisk ved Samisk høgskole.
Čađahuvvon eksámen addá vejolašvuođa álgit Sámegiela lohkanbadjeohppui maid Sámi allaskuvla lágida.
Språksentrene fikk ca. 64.000 kr i støtte til lærerutgifter for hvert kurs, og Samisk høgskole ga faglig oppfølging og arrangerte eksamen.
Giellaguovddážat ožžo sullii 64.000 ru doarjjan juohke kurssa oahpaheaddjegoluide, ja Sámi allaskuvla fálai fágalaš bagadeami ja lágidii eksámena.
I tillegg arrangerte Samisk høgskole et 30-poengs metodikkurs for lærere (5-årig programmets rapport).
Dasa lassin Sámi allaskuvla lágidii 30-čuoggásaš metodihkkakurssa oahpaheddjiide (Viđa jagi giellaprográmma raporta).
Språksentrene i nordsamisk område var under voksenopplæringsprogrammet til og med 2011. Fra 2012 blei midlene brukt til kurs i sørsamisk område.
Giellaguovddážat davvisámi guovllus gulle rávesolbmuidoahpahusprográmma vuollái 2011 rádjái. Jagi 2012 rájes ruđat várrejuvvojedje lullisámi guovllu kurssaide.
Flere nordsamiske språksentre innledet da samarbeid med UiT.
Máŋga davvisámi giellaguovddáža álggahedje dalle ovttasbarggu UiT:in.
Universitetet hadde på dette tidspunktet startet opp med et prosjekt for å lage moduler med lærestoff og interaktive oppgaver på internett for samisk som fremmedspråk.
Universitehta lei juo álggahan prošeavtta ráhkadit oahppomodulaid ja interaktiivvalaš bargobihtáid internehttii sámegiela vierisgiellan oahpahussii.
Slike internettmoduler gjorde det lettere for språksentrene å samarbeide med universitetet.
Dákkár interneahttamodulat dahke álkibun giellaguovddážiidda ovttasbargat universitehtakurssaid lágidit.
UiT godkjenner studentene og arrangerer eksamen.
UiT dohkkeha studeanttaid ja lágida eksámena.
Etterhvert innførte også Samisk høgskole en ordning hvor deltakerne kunne melde seg som studenter ved høgskolen, men hvor språksentrene både gir undervisning og arrangerer eksamen.
Maŋŋel lea maiddái Sámi allaskuvla rahpan vejolašvuođa kursalaččaide ohcat allaskuvlla studeantan, muhto giellaguovddážat sihke addet oahpahusa ja lágidit eksámena daidda studeanttaide.