pere/sami_parallel huggingface dataset:
Gårder i Tana vurderes byttet mot tilsvarende gårder sørpå , grunnet hets fra samepolitikere .
Deanu oapmedálut árvvoštallojuvvojit lonuhit seammálágan oapmedáluiguin máddin , sámepolitihkkáriid givssideami geažil .
Bill.mrk. .
Bill . mrk .
Tana . »
Deatnu . »
Etter denne datoen har jeg ikke funnet flere saker om Tana-konflikten i Aftenposten .
Čavčča ja dálvvi mielde barge departemeantta bealis plána dahkat dohkálažžan buohkaide .
Da Lilletun overtok styringa av departementet høsten 1997 , åpnet han for en begrenset høringsrunde om L97S .
Go Lilletun válddii badjelasas departemeantta 1997 čavčča , de leahkui ráddjejuvvon gulaskuddama O97S birra .
Denne skulle være sluttført 1. mars 1998 .
Gulaskuddan galggai leat gárvvistuvvon njukčamánu 1. b. 1998 .
Departementet holdt et møte i Lakselv 8. januar 1998 i Lakselv med representanter fra alle kommunene innafor samisk forvaltningsområde .
Ođđajagemánu 8. b. 1998 doalai departemeanta čoahkkima Leavnnjas buot sámi hálddašanguovllu gielddaid áirasiiguin .
Først i juni 1998 var kampen ugjenkallelig over .
[ 15 ] Easka geassemánu 1998 nogai riidu oalát .
Stortingsflertallet vedtok da at den reviderte L97S skulle brukes på alle offentlige skoler innenfor det samiske forvaltningsområdet .
Dalle mearridii Stuorradikki eanetlohku ahte reviderejuvvon O97S galggai geavahuvvot buot almmolaš skuvllain sámi hálddašanguovllus .
I den første utgaven av L97S het det : « Å vokse opp vil si å vokse inn i det samiske og etter hvert den norske felleskulturen » .
O97S vuosttaš veršuvnnas lei čállojuvvon ná : « Šaddat bajás mearkkaša šaddat Sámi , ja dasto Norgga , oktasaškultuvrii » .
Formuleringen om at læreplanen skulle gi elevene en samisk identitet , ble også endret .
Maiddái cealkka mii čilgii ahte oahppoplána galggai fuolahit ohppiide sámi identitehta , rievdaduvvui .
Små , men viktige endringer .
Smávva rievdadusažat , muhto dehálaččat aŋkke .
Seida skole var en av de tre skolene i Tana der flertallet av foreldrene ønska nasjonal læreplan .
Sieidda skuvla lei golmma skuvlla gaskkas Deanus , mas váhnemiid eanetlohku háliidii našunála oahppoplána .
Hva gikk galt ?
Mii manai funet ?
Hvordan kunne dette arbeidet komme så skeivt ut ?
Mo sáhtii ná funet geavvat plánabargguin ?
En faktor er nok mangfoldigheten i det samiske samfunnet .
Oassečilgehus lea várra sámi servvodaga girjjatvuohta .
Kåfjord , Porsanger og tidligere Tana kommune er mer fornorska områder enn Karasjok , Kautokeino og tidligere Polmak kommune .
Gáivuona , Porsáŋggu ja ovddeš Deanu gielddat leat eanet dáruiduvvon guovllut go Kárášjoga , Guovdageainnu ja ovddeš Buolbmát gielddat .
Det hører med til bildet at det kom noen protester fra Nesseby og Porsanger også .
Gullá maid áššái ahte gullo vuostálasti jienat maiddái Unjárggas ja Porsáŋggus .
Disse fikk imidlertid ikke så dramatiske uttrykk som i Tana og Kåfjord , og ble derfor heller ikke omskrevet i samme grad .
Eai dát jienat gullo nu guhkás ja nu garrasit go Deanus ja Gáivuonas , ja dalle eai leat ge nu olu daid birra čállon .
I Tana lever vi fortsatt med det skillet som eksisterte før sammenslåinga av innlandskommunen Polmak og fjordkommunen Tana i 1964 .
Deanus eallit ain dáinna rájáin mii gávdnui ovdal go siseatnangielda Buolbmát ja vuotnagielda Deatnu náitojuvvojedje 1964 ’ .
Tana bru , som krysser Tanaelva ved Øvre Seida , ligger høvelig til på den gamle kommunegrensa .
Deanušaldi , mii rasttilda Deanu Bajit Sieiddás , lea nu vuohkkasit biddjon ovddeš gieldarájá ala .
Stedet har blitt et knutepunkt både for trafikken i Øst-Finnmark og for folk fra øvre og nedre del av nåtidens Tana kommune , men det er fortsatt store forskjeller mellom « gamle Polmak » og « gamle Tana » .
Báiki lea šaddan deaivvadanbáikin sihke olles Nuorta-Finnmárkku johtolahkii , muhto maiddái dálá Deanu gieldda bajit ja vuolit osiid ássiide . Liikká leat ain stuora erohusat « boares Buolbmága » ja « boares Deanu » gaskkas .
Disse forskjellene nærmest eksploderte våren 1997 .
Dát erohusat dadjat juo bávkkehedje 1997 ’ giđa .
Det var folk fra tidligere Tana kommune som følte at det ble for mye samisk , at det ble for fremmed , for feil , for tøft – det var mange grunner til å aksjonere .
Ledje ovddeš Deanu gieldda olbmot geat dovde ahte šattai menddo olu sámegiella , sámevuohta , šattai menddo amas , menddo boastut , menddo garas – ledje olu sivat akšuneret .
På bilder fra demonstrasjoner kan jeg tyde ansiktene til søskenbarn av min far .
Áviisagovain oainnán áhččán oarpmeliid demonstreremin .
Her var det en mor som tok barnet sitt ut av samiskundervisninga .
Doppe lei muhtun eadni gii válddii mánás eret sámegieloahpahusas .
Læreren forteller : « Så gikk jeg hjem til foreldrene .
Oahpaheaddji muitala : « De mannen váhnemiid siidii .
De første jeg kom til , spurte jeg ungen om hvorfor han hadde sluttet .
Vuosttamuččat gosa ollejin , de jerren čivggas manne lei heaitán .
Ungen svarte at han ikke fikk lov av foreldrene .
Čivga vástidii ahte ii ožžon lobi váhnemiiddis .
Jeg spurte så mora , som svarte : Ja , jeg vil ikke at mine unger skal oppleve det jeg har opplevd .
De jerren eatnis , guhte vástidii : Na , in siđa ahte mu čivggat galget vásihit dan maid mun lean vásihan .
Jeg vil ikke det .
In siđa dan gal .
Men moren føyde til at hun syntes det var grusomt at hun mente det .
Muhto eadni lasihii ahte su mielas lei áibbas issoras go dán oaivvildii .
Med andre ord , fornorskningsprosessen hadde virket ... » [ 15 ]
Iežá sániiguin , dáruiduhttinproseassa lei doaibmán ... » [ 16 ]
Kåfjord våren 1997
Gáivuotna 1997 ’ giđa
I Kåfjord hadde det pågått en lengre debatt om « det samiske » .
Gáivuonas lei guhkit áigi leamaš almmolaš digaštallan « sámivuođa » [ 17 ] birra .
Alt ved innføringa av samemanntallet begynte stridighetene innad i familier .
Dalle juo go sámi jienastuslohku bođii , de bohciidedje bearrašiin siskkáldas riiddut .
Ved å melde seg inn i manntallet kunne en person stemple hele slekta si .
Dat , guhte dieđihii iežas jienastuslohkui sáhtii olles soga boalggahit .
I noen familier kunne ikke søsken eller foreldre og barn snakke med hverandre lenger .
Muhtun bearrašiin eai sáhtán šat oarbinaččat dahje mánát ja váhnemat háleštit guđetguimmiideasetguin .
Man sto da foran en lang prosess som blant annet innebar omkoding av tradisjoner som til da hadde blitt oppfatta som lokale .
Dalle lei servvodat guhkes proseassa álggus man mielde šadde ođđasit kodet árbevieruid maid dassážii ledje gohčodan báikkálažžan .
Samtidig begynte man å diskutere hva stedene i kommunen skulle hete , eller egentlig het .
Seammás álge olbmot digaštallat suohkana báikkiid duohta namaid , ja manin daid galge gohčodit dál .
Da samelovens språkregler trådte i kraft 1.1.1992 startet en lengre identitetsstrid i kommunen for alvor .
Go sámelága giellanjuolggadusat bohte fápmui 1.1.1992 , de duođas álggii guhkes identitehtariidu suohkanis .
Generelt kan man si at ytre , mer norske deler av kommunen sto mot indre , mer samiskprega bygder , men det var også adskillig konfliktstoff innad i bygdene , og som nevnt innad i familier .
Obbalaččat daddjon ledje olggot , eanet dáruiduvvon báikkit siskkit , eanet sámi báikkiid vuostá . Muhto ledje maid olu man birra riidalit juohke gilis , ja , nu mo namuhuvvon , bearrašiin maid .
« Jagi vai Beaivvi » , som senere ble « Riddu Riđđu » , var så til de grader omstridt .
« Jagi vai Beaivvi » , mii maŋŋá šattai « Riddu Riđđu » , lei issoras riidduvuloš .
Adressen var Agnes Eriksen , 9074 Olmmáivággi .
Čujuhus lei Agnes Eriksen , 9074 Olmmáivággi .
Avsender var Gáivuona Sámenuorat , Olderdalen .
Sáddejeaddji lei Gáivuona Sámenuorat , Dálošvággi .
Jeg har aldri vært medlem der eller bestilt noe fra de .
In leat goassige leamas miellahttun doppe dahje diŋgon maidege sis .
De provoserte rett og slett .
Sii njulgestaga hárdet .
Jeg tok straks brevet nedover til posten og sendte det i retur , uåpnet .
Mun válden dakkaviđe reivve postii ja sáddejin ruoktot , in ge rahpan dan .
Dagen etter ringte jeg til lensmannen .
Beaivvi maŋŋil čuojahin leansmánnái .
Jeg sa at brevet kunne inneholde eksplosiver .
Mun dadjen ahte reive sáhtálii sisttisdoallat bávkkanasaid .
« Det kunne det » , svarte han . »
« Nu sáhtálii ge » , vástidii son . »
Lyngenkofta ble rekonstruert og tatt i bruk fra 1995 .
Ivgugákti ráhkaduvvui ođđasit boares gálduid vuođul , ja váldojuvvui atnui fas 1995 rájes .
En kvinne som stilte i lyngenkofte på 17. mai-feiring i Olderdalen fortalte meg i et radiointervju at hun da ble fullstendig usynlig .
Nisson mii cokkai ivgugávtti ja manai miessemánu 17. beaivvi ávvudeapmái Dálošvággái , muitalii munnje radiojearahallamis ahte dalle šattai áibbas oaidnemeahttumin .
Ingen snakket til henne .
Ii oktage hállan sutnje .
Ingen svarte henne når hun henvendte seg til dem .
Ii oktage vástidan sutnje , vaikko son vikkai hállat njuolga máŋgasii .
Først da hun gikk hjem og skiftet og kom tilbake i « sivil » , ble hun et menneske igjen .
Easkka dalle go manai ruoktot ja molssui « siviila « biktasiidda , šattai olmmožin fas .
Ved lokalvalget seinere samme år ble hun kasta fra kommunestyret i en ren strykeaksjon .
Suohkanstivraválggas seammá jagi šattai son sihkkunákšuvnna vuollái .
I sørenden av kommunen , mot Skibotn , ble Gáivuona suohkan-skiltet beskutt .
[ 19 ] Seammá áigodagas ledje maid ođđa suohkangalbbaid vuostálastimat .
På fergekaia i Olderdalen ble skiltet malt over .
Suohkana máttageahčen , Ivgubađa bealde , bážáhalai galba .
Og i nordenden av kommunen , mot Nordreisa , ble skiltet rett og slett fjernet – flere ganger .
Dálošvákkis , feargakájás , gokčojuvvui galba málain . Ja suohkana davágeahčen , Ráissa bealde , de suoláduvvui galba – moddii .
Striden rundt skiltene som symbol på den nysamiske tida , var så tøff at den til og med ble teater .
Riidu galbbaid birra ođđa áiggi symbolan lei nu garas ahte šattai teáhterin maid .
[ 18 ] Det var tungt å være prosamisk .
[ 20 ] Lossat lei prosámiide .
Kristendommen i Kåfjord er sterkt preget av læstadianismen .
Gáivuona risttalašvuođa lea garrasit váikkuhan lestadianisma .
I 1992 kom det til splittelse innafor Lyngen-retninga .
1992:s juohkásii Ivgu-suorgi .
[ 19 ] Splittelsen gikk tvers gjennom indre Kåfjord , og skapte dype sår .
[ 21 ] Hádjáneapmi juohkásii siskkit Gáivuona ja hávvádahtii garrasit .
Når man er sterkt troende og uenige om grunnleggende ting , er det sjelens evige frelse det handler om .
Go osku njuorrasit muhto eai leat ovttamielalaččat vuđolaš fáttáin , dalle lea riidu sielu agálaš bestojumi alde .
Så da stridighetene rundt samiske spørsmål toppa seg rundt 1997 , var det en del dypt sårede mennesker som ble kasta inn i en ny opprivende strid .
Go sámiid áššiid riidu lei garraseamos 1997:s , de ledje dasto máŋga garrasit hávvádahtton olbmo geat šadde ođđa , garrasit hávvádahtti riidui .
Kåfjordinger som ser på seg sjøl som sjøsamer , er ikke udelt begeistra for det som kommer fra Kautokeino .
Gáivuotnalaččat geat oaivvildit iežaset mearrasápmelažžan , eai álo illos juohke áššis mii Guovdageainnus boahtá .
Både bildebruken og ordbruken i planen , og også læringsmålene , opplevdes som tilpassa en virkelighet på indre strøk .
Sihke plána govat ja sánit , ja oahppomihttomearit velá , ledje mearrasápmelaččaid mielas heivehuvvon siseatnama servvodahkii .
Prosamiske kåfjordinger kan nok ofte føle at de står i skvis mellom det innlandssamiske og det kystnorske .
Prosámi gáivuotnalaččat sáhttet várra dávjá dovdat ahte leat báhcán siseatnansámi ja riddodáža kultuvrraid gaskii .
Sjelden har dette blitt så tydelig som da den første versjonen av den samiske læreplanen lå på bordet .
Ii leat dávjá nu čalbmáičuohcci go dan maid šattai dalle go sámi oahppoplána vuosttas veršuvdna bođii .
Den ble vanskelig å forsvare .
Šattai gal váttis dán bealuštit .
Striden i Kåfjord
Riidu Gáivuonas
Foreldre i Kåfjord reagerte på mye av det samme som foreldre i Tana .
Gáivuonváhnemat reagerejedje buorre muddui seammá áššiide go deanuváhnemat dahke .
Et hovedpunkt i kritikken mot planen var at den krenket foreldreretten .
Váldočuokkis sin kritihkas lei ahte plána rihkui váhnenrievtti .
I Kåfjord hadde man ikke hatt en forutgående prosess hvor hver skole hadde diskutert hvilken læreplan de ønsket å følge .
Ii Gáivuonas lean leamaš dakkár proseassa go Deanus gos juohke skuvllas lei ságastallon makkár oahppoplána háliidedje čuovvut .
Men kommunen formidlet signaler om departementets holdning i brev til samtlige foreldre alt 6. mai , og holdt særskilte informasjonsmøter om saka ved tre av kommunens fem skoler seinere samme vår .
Muhto suohkan gaskkustii dieđuid departemeantta oaiviliid birra buot váhnemiidda miessemánu 6. beaivvi juo , ja suohkan maid lágidii sierra diehtojuohkinčoahkkimiid áššis golmma suohkana viđa skuvllas maŋŋelaš seamma giđa .
Ikke overraskende kom protestene mot samisk læreplan til å få en annen form i Kåfjord enn i Tana .
Ii leat imaš go sámi oahppoplánii vuostálastimat ledje áibbas earálágánat Gáivuonas go Deanus .
I Kåfjord hadde man et forum som het « Foreldrearbeidsutvalget i Kåfjord kommune » .
Gáivuonas lei lávdegoddi man namma lei « Váhnenbargolávdegoddi Gáivuona suohkanis » .
Vi har ikke på noe tidspunkt fått uttale oss om L 97 eller innføringen av denne .
Mii eat leat goassege beassan cealkit oaiviliiddámet O 97 dahje dan doibmiibidjama birra .
Vi har merket oss at statsråd Sandal har innhentet råd fra ulike hold .
Mii leat dárkon ahte stáhtaráđđi Sandal lea viežžan ráđiid iešguđetge sajis .
Det er merkelig at han ikke har innhentet råd fra oss som læreplanen skal gjelde for .
Lea imaš ahte ii leat viežžan ráđiid mis geaidda oahppoplána lea ráhkaduvvon .
At han har lagt vekt på Sametingets mening , finner vi enda mer underlig .
Ahte lea deattuhan Sámedikki oaivila , lea min mielas ain eanet imaš .
Sametinget er ikke et demokratisk organ for oss .
Sámediggi ii leat midjiide demokráhtalaš orgána .
Kun et lite mindretall av de stemmeberettigede stemmer ved sametingsvalgene i Kåfjord .
Dušše unna oasáš sis geain lea jienastanvuoigatvuohta , jienastit sámediggeválggain Gáivuonas .
Vi har demokratiske organer i vår kommune som vi mener skal uttale seg i slike saker .
Mis leat min suohkanis demokráhtalaš orgánat mat galget mearridit dakkár áššiin .
Det er foreldrene som har ansvaret for sine barn .
Leat váhnemat geain lea ovddasvástádus mánáin .
Derfor burde KUF .
Danin berrelii GOD .
/ Sandal høre mer på oss enn på et Sameting som ikke på noen måte skal følge læreplanen i skoleverket .
/ Sandal guldalit min eanet go Sámedikki , mii ii man ge ládje galgga čuovvulit skuvllaid oahppoplánaid .
I Kåfjord , som i Tana , var det formuleringer i planens prinsipielle del som vakte mest harme .
Gáivuonas , nu mo Deanus ge , ledje eanemus hárbmadahtti vissis cealkagat oahppoplána prinsipiála oasis .
Men også sider ved stoffutvalget var egnet til å provosere .
Muhto maiddái fágaplánaid oahppohivvodagas ledje hárddihahtti bealit .
Paul Pedersen og Asle Høgmo har i arbeidet med sin rapport « Kamp , krise og forsoning » intervjuet en del lærere i Kåfjord .
Paul Pedersen ja Asle Høgmo leaba barggadettiin raporttaineaskka « Riidaleapmi , heahtedilli ja soabadeapmi » jearahallan moanaid gáivuonoahpaheddjiid .
Lærerne mener at « L97S har en skjevhet i stoffutvalg for det som angår samene i favør av Indre Finnmark .
Oahpaheaddjit oaivvildit ahte « O97S:s lea bonjuvuohta sámi guoski oahppohivvodagas mii ovddoša sis-Finnmárkku .
Dette mener de både skyldtes sammensetningen av de som skapte planen , og manglende høringer . »
Dán oaivvildit lea šaddan nu sihke plánajoavkku miellahtuid geažil ja váilevaš gulaskuddamiid geažil . »
Tilleggsstøy til læreplankonflikten skoleåret 1997/98 var høringsrunden for ny handlingsplan for samisk språk og kultur .
[ 22 ] Oahppoplánariiddu lassin lei skuvlajagi 1997/98 maiddái ođđa sámegiela- ja kultuvrra doaibmaplána gulaskuddamis .
Alle samiske forvaltningskommuner er pålagt å ha en slik plan , og den skal rulleres med jevne mellomrom .
Juohke sámi hálddašanguovllu gielddas galgá leat dakkár plána , ja dan ferte ođasmahttit dihto áigái .
Den nye planen skulle gjelde fra 1998 til 2001 , og høringsrunden for denne planen sammenfalt med den nye høringsrunden for L97S .
Ođđa plána galggai leat doaimmas 1998–2001 , ja dán plána gulaskuddan dáhpáhuvai aiddo dalle go O97S ođđa gulaskuddan maid lei .
Dermed ble disse to sakene koblet sammen .
Dasto gehččojuvvojedje dát guovtti ášši oktan áššin .
Ved en feil fra kommunens samepolitiske utvalg ble handlingsplanen sendt ut på høring uten forutgående behandling i formannskapet .
Suohkana sámepolitihkalaš lávdegoddi mettii ja sáddii doaibmaplána gulaskuddamii ovdal go ovdagoddi lei dan meannudan .
Dette medførte mer enn murring blant de ansatte på rådhuset .
Dát mielddisbuvttii ráđđevistebargiid nimmoruššama – ja vel eambbo .
Alt i 1992 hadde hele 22 ansatte i sentraladministrasjonen gått til åpen motstand mot språkloven .
1992:s juo ledje nu olu go 22 bargi guovddášhálddahusas rahpasit vuosttildan giellalága .
Nå ble det en ny runde med følelsesladet debatt rundt « det samiske » .
Dál šattai vuohon garra digaštallan « sámivuođa » birra , mii bohciidahtii olu garra dovdduid .
Trivselen på arbeidsplassen sank mot frysepunktet .
Bargobirrasis loaktin ii gávdnon šat .
Mange sa at de ville slutte .
Olusat almmuhedje ahte áigo heaitit .
Mange klarte ikke å utføre jobben sin .
Máŋggas eai nagodan bargguset doaimmahit .
En av de tingene de ansatte fryktet , var at de skulle bli nødt til å svare « Gáivuona suohkan , Kåfjord kommune » på oppringninger til sentralbordet .
Okta ášši mas bargit balle sakka , lei ahte sáhte šaddat vástidit « Gáivuona suohkan , Kåfjord kommune » go olggobealolbmot čuojahedje suohkana telefondustehussii .
Ordfører Åge B. Pedersen måtte berolige med at ingen skulle bli pålagt å si disse to ordene på samisk .
Sátnejođiheaddji Åge B. . Pedersen fertii jeđđet olbmuid ja lohpidit ahte ii oktage galgan bákkus dadjat dán guovtti sáni sámegillii .
[ 21 ] Mens man ganske raskt forlot ideen om en livssynsskole i Tana , og faktisk startet opp Tana Montessoriskole , ville man i Kåfjord ha en kristen skole med basis i læstadianske verdier .
Dan botta go Deanus viehka johtilit guđđe jurdaga ásahit sierra eallinoaidnoskuvlla , ja vuođđudedje Deanu Montessoriskuvlla , de áigo Gáivuonas risttalaš skuvlla man vuođđu ledje lestadiánalaš árvvut .
En foreldregruppe søkte om å få opprette en privat skole i kommunen .
Muhtun váhnenjoavku ozai lobi ásahit priváhta skuvlla suohkanii .
Pedersen / Høgmo skriver at når kommunens økonomiske situasjon var presset , så var denne søknaden noe som påskyndet en avgjørelse som før eller siden måtte komme .
Pedersen / Høgmo čálliba ahte go juo suohkana ruhtadilli lei viehka heitot , de lei dát ohcamuš mielde go suohkan mearridii juoga maid , vaikko mo de leaš , goas nu livččii šaddan mearridit .
Skattvoll og Djupvik skoler ble lagt ned fra og med skolestart høsten 2000 .
Guollejoga ja Čieŋalluovtta skuvllat heaittihuvvojedje go skuvllat álge 2000 čavčča .
Først da ble det skolestreik i Kåfjord , og dette var en kort streik som noen foreldre ved tidligere Skattvoll skole gjennomførte .
Easkka dalle dolle váhnemat mánáideaset ruovttus skuvllas , ja dát ii bistán guhká , ja ledje dušše muhtun ovddeš Guollejoga skuvlla váhnemat mat dahke dan .
Selv om nedleggelsen av Skattvoll skole medførte at det ble stående et tomt skolebygg midt i læstadianernes kjerneområde , ble det aldri startet en kristen privatskole i Kåfjord .
Vaikko vel Guollejoga skuvlla heaittiheapmi mielddisbuvttii ahte skuvlavisti bázii guorusin guovddáš lestadiánalaččaid orrunbáikkis , de ii goassege ásahuvvon risttalaš priváhtaskuvla Gáivutnii .
Det kan være flere grunner til dette .
Vedjet leat máŋgga siva dása .
Personlig tror jeg at splittelsen innen Lyngen-retninga er en viktig grunn .
Ieš jáhkán ahte Ivgu-suorggi háddjen lea dehálaš sivva .
Når man ikke kan feire gudstjeneste ilag , kan man vanskelig bygge opp en privatskole sammen .
Go eai sáhte ipmilbálvalusa ávvudit ovttas , de eai sáhte priváhtaskuvlla ge hukset ovttas .
Den gjensidige tilliten et slikt samarbeid fordrer , er ikke tilstede .
Lotnolas luohttevašvuohta maid dakkár ovttasbargu gáibida , ii gávdno .
Riddu Riđđu har virkelig satt Kåfjord og Manndalen på kartet .
Riddu Riđđu lea duođaid bidjan Gáivuona ja Olmmáivákki kártii .
( Festivalplakat fra 2001 , tegna av Asbjørn Forsøget .
( Festiválaplakáhtta 2001:s , Asbjørn Forsøget lea sárgon .
Gjengitt etter Lene Hansen : Storm på kysten . )
Girjjis : Lene Hansen : Storm på kysten . )
Tana Montessoriskole blei starta i protest mot samiske læreplaner
Tana Montessoriskole álggahuvvui go váhnemat eai háliidan sámi oahppoplánaid .
Kåfjord og Tana – fellestrekk og ulikheter
Gáivuotna ja Deatnu – oktasašvuođat ja erohusat
Hvis man skal dømme etter medieoppslag , bølget striden i Tana med en helt annen støy enn i Kåfjord .
Jus galgá media beroštumi mielde dubmet , de lei olu garrasut riidu Deanus go Gáivuonas .
Men Kåfjord hadde allerede vært i media gjennom hele 90-tallet med konflikter rundt samesaker , det hadde vært mer eller mindre sammenhengende konflikt der gjennom et tiår .
Muhto Gáivuona sámevuođariidduid birra ledje juo mediat muitalan olles 90-logu , lei leamaš uhcit eanet riidu doppe fargga logi jagi juo .
For NRK Sámi Radio var det helt sikkert lettere å finne samisktalende intervjuobjekter i Tana , og lettere å finne folk som i det hele tatt var villige til å uttale seg offentlig .
NRK . Sámi Radioi lei áibbas sihkkarit olu álkit gávdnat sámegielhálli olbmuid maid jearahallat Deanus , ja álkit gávdnat olbmuid geat obanassiige višše almmolaččat muitalit oaiviliiddásat .
Dette var nok ikke et problem i Tana .
Dát gal ii lean várra čuolbma Deanus .
I Tana hadde den åpnere grensa mot Russland ført til sprit- og tobakksmugling og prostitusjon .
Deanus lei rahpasut riikarádji Ruššii mielddisbuktán sihke buolleviidni- ja duhpátsuollefievrrideami ja prostitušuvnna .
Skiippagurra var landskjent som et sentrum for åpenlyst salg av disse « varene » .
Skiippagurra lei beakkán olles riikkas dakkár « gálvvuid » rabas márkanin .
Denne trafikken var en stor prøvelse for lokalsamfunnet .
Dát johtolat lei hui stuorra geahččalus báikkálaš servodahkii .
Familier ble splitta , gikk i oppløsning , mange ble tungt utfordra på verdighet .
Bearrašat háddjejuvvojedje , bieđganedje , máŋgasii šattai dát hui garra árvohástalussan .
I Kåfjord var det splittelsen blant læstadianerne og det at det samiske begynte å bli mer synlig , som hadde tatt på .
Gáivuonas lei lestadiánalaččaid gaskasaš háddjen , ja dat ahte sámevuohta obalohkái šaddagođii eambbo oidnosii , mii lei lossat .
Utfordringene for enkeltpersoner var nok vel så store i Kåfjord som i Tana .
Ovttaskas olbmuide Gáivuonas dát dahke várra vel stuorát hástalussan .
Det å overhodet nevne det samiske i Kåfjord , opplevdes så smertefullt for mange at de måtte avvise totalt alt som kunne minne om dette .
Dušše namahit sámevuođa Gáivuonas lei nu bávččas máŋgasiidda ahte fertejedje gieldit álfárot buot mii sáhtii muittuhit sin dán birra .
I tidens løp har flere og flere « fått litt mer forståelse for den blindheten som ligger i den massive fornorskningsprosessen som fant sted , og som faktisk fortsatt er virkende inntil denne dag . »
Áiggi mielde leat eanet ja eanet « buorebut ipmirdišgoahtán čalmmehisvuođa mii lea oasseboađusin obbalaš dáruiduhttinproseassas mii lea leamaš , ja mii duohtavuođas ain lea doaimmas gitta otná beaivvi rádjái . »
Derfor har prosamiske krefter i Kåfjord jobbet på mange felt .
Danin leat prosámi bargu Gáivuonas dáhpáhuvvan máŋgga sajis .
Salmesang på samisk har vært en viktig inngang til aksept av arven .
Sálbmalávlun sámegillii lea leamaš dehálaš oassin árbbi dohkkehanproseassas .
Kulturskolens leder , Liv Rundberg , har hatt salmesang på sykehjemmet i mange år .
Kulturskuvlla jođiheaddji Liv Rundberg lea máŋga jagi jođihan sálbmalávluma buhcciidsiiddas .
Der har beboerne fått høre salmesang på sitt eget morsmål , samtidig som yngre tilstedeværende både har fått oppleve at samisk og kristendom kan gå hånd i hånd , og at den lokale salmeskatten har blitt løfta fram .
Doppe leat ássit beassan gullat sálbmalávluma iežaset eatnigillii . Seammás leat nuorabut olbmot geat leat leamaš doppe beassan oahpásmuvvat báikkálaš sálbmašielain , ja leat maid vásihan ahte sámegiella ja risttalašvuohta sáhttet gullat oktii .
Deanu sámeskuvla blei bygd « så stor som det var politisk mulig » .
Deanu sámeskuvla huksejuvvui « nu stuorisin go lei politihkalaš vejolaš » .
Etter kort tid måtte Tana kommune utvide skolen .
Deanu gielda fertii fargga skuvlla viiddidit .
Her ser vi skolen etter påbygginga .
Dá oaidnit skuvlla viiddideami maŋŋá .
Manndalen skole i Kåfjord
Olmmáivákki skuvla Gáivuonas
Politisk etterspill – kommunevalget 1999 og tida etterpå
Politihkalaš maŋášvuohta – 1999 gielddaválggat ja áigi dás maŋŋá
For noen ble dermed det egentlige målet å få kommunen ut av forvaltningsområdet .
Soapmásiidda šattai de loahpalaš mihttomearri beassat hálddašanguovllus .
Før kommunevalget i 1999 sendte Ytre Kåfjord Bygdeliste ( YKBL ) ut et spørreskjema til samtlige velgere i kommunen hvor de ble bedt om å svare på spørsmål rundt sin holdning til bruk av samisk i forvaltninga , skolen , barnehagene og på skilt .
Ovdal 1999 suohkanstivraválggaid sáddii Ytre Kåfjord bygdeliste ( Olggut Gáivuona Gililistu ) , OGG jearahallanskovi buot suohkana jienasteddjiide mas bivddii sin vástidit gažaldagaid ja almmuhit oaiviliiddásat dáid birra : sámegielgeavaheapmi hálddahusas , skuvllain , mánáidgárddiin ja galbbain .
Spørsmålsstillinga ble av prosamer oppfattet å være tendensiøs , og undersøkelsen ble boikotta av de prosamiske miljøene .
Prosámit oaivvildedje ahte gažaldagat eai lean neutrála , ja prosámi birrasat boikohttejedje jearahallama .
Likevel hadde undersøkelsen en svarprosent på hele 59 , og hele 88 % av de som svarte , ønska ikke at kommunen skulle være innafor samisk forvaltningsområde .
Liikká vástidedje 59 % ja olles 88 % dain , geat vástidedje , eai háliidan ahte suohkan galggašii báhcit sámi hálddašanguovllu siskkobeallái .
Det var flere saker som hadde innvirkning her , blant annet en forskyving av det kommunale tjenestetilbudet fra Ytre mot Indre Kåfjord , men YKBL gjorde samesak til sin hovedvalgkampsak og hadde fokus på det gjennom hele valgkampen .
Ledje eanet áššit mat ledje dehálaččat , earret eará lei suohkan sirdán fálaldagaid nu ahte fálaldagat siskkit guovlluin ledje buorránan ja fálaldagat olggut guovllain ges ledje hedjonan , muhto OGG bijai sámeášši váldoáššiin ja guovdilasttii dan miehtá válgagičču .
I Tana ble ikke « det samiske » tematisert på samme måten .
Deanus ii gal « sámevuohta » guovdilaston seammá láhkái .
Men aksjonene fikk sitt ekko i kommunevalget 1999 også der .
Muhto akšuvnnaid skádjá gullui maiddái Deanu 1999 ’ gielddastivraválggain .
Tana Fremskrittsparti ble opprettet , og i løpet av kommunestyreperioden 1995–99 tok flere representanter fra andre partier overgang til FrP .
Deanu Ovddádusbellodat ásahuvvui 1997:s , ja moadde gieldastivraáirasa guđđe iežaset bellodaga ja dieđihedje Ovddádusbellodahkii juo 1995–99-áigodagas .
I samme periode var det fem representanter i Høyres gruppe .
Seammá áigodagas ledje Olgešbellodaga joavkkus vihtta áirasa .
Høyre hadde ordføreren i denne perioden .
Olgešbellodagas lei sátnejođiheaddji dán áigodagas .
Det var i denne perioden saken om bygging av ny sameskole ved Tana bru skulle avgjøres .
Dán áigodagas galggai ge ođđa sámeskuvlla huksenášši mearriduvvot . Skuvla galggai huksejuvvot Deanušaldái .
Skolen ble bygget , og den ble innviet høsten 2003 .
Dat huksejuvvui , ja rahppui 2003 čavčča .
Men allerede i 2009 måtte den utvides , etter at elever fra skolen i flere år hadde ført en nomadetilværelse rundt omkring i bygda .
Muhto 2009:s juo stuoriduvvui maŋŋá go skuvlla oahppit moadde jagi juo ledje johtán visttis vistái gilis .
En av Arbeiderpartiets daværende kommunestyrerepresentanter har uttalt at Deanu sámeskuvla ikke ble bygget så stor som elevtallet tilsa , men så stor som det var politisk mulig å få til .
Okta dalá Bargiidbellodaga áirasiin lea dadjan ahte Deanu sámeskuvla ii huksejuvvon nu stuorisin go oahppilogu mielde galggašii leat . Fertejedje hukset skuvla nu stuorisin go politihkalaččat lei vejolaš .
Det siste tiåret har både Kåfjord og Tana jobba mye med samiske saker .
Maŋimuš logi jagi leat sihke Gáivuona suohkan ja Deanu gielda bargan olu sámi áššiiguin .
Men det er stor forskjell på hvordan de to kommunene gjør dette .
Dan dahket áibbas goabbatláhkái .
Det har vært forskjellig holdning til slike saker , og forskjellig temperatur og vilje fra kommuneledelsen .
Leat leamaš goabbatlágán oaivil dakkár áššiid ektui , ja gielddaid eiseválddiin leat leamaš goabbatlágán ealjárvuohta ja dáhttu .
Mens Tana kommune stadig ligger i strid med Sametinget om bruken av tospråklighetsmidlene , har Kåfjord blitt et forbilde med sine målretta tiltak , synlige resultater og korrekt rapportering .
Dan botta go Deanu gielda ain lea riidaleamen Sámedikkiin guovttegielalašvuođaruđaid geavaheames , de lea Gáivuona suohkan šaddan ovdagovvan mearrediđolaš doaimmaiguin , čalbmáičuohcci bohtosiiguin ja rivttes rapporteremiin .
Tana kommune bruker mest penger på den særskilte sameskolen , og ettersom tospråklighetsmidlene ikke skal brukes på skole , har kommunen problemer med å få Sametingets aksept for sin måte å jobbe med tospråklighet på .
Deanu gielda gal golaha eanáš ruđaid erenoamáš sámeskuvlasis , ja go ii leat áibbas lohpi golahit guovttegielalašvuođaruđaid skuvladoaimmaide , de lea ain váttis gildii fidnet Sámedikki dohkkehit sin guovttegielalašvuođa bargovuogi .
Kåfjord ligger stadig fremst i å finne på nye målretta tiltak som viser seg å virke .
Gáivuotna lea ain ovddimus hutkat ođđa mearrediđolaš doaimmaid mat doibmet bures .
De var den første kommunen som tilbød samiskkurs for sine ansatte , med full permisjon med lønn over åtte uker per kurs .
Gáivuotna lei vuosttamuš suohkan mii fálai bargiidasaset ollesáigge sámegielkurssa bálkkáin , juohke kursa bisttii gávcci vahku .
Kåfjord kommune var den første kommunen som valgte et eget samepolitisk utvalg .
Gáivuona suohkan lei vuosttamuš suohkan mii ásahii sámepolitihkalaš lávdegotti .
Tana kommune har ment at det ikke er behov for det .
Deanu gielda lea oaivvildan ahte dása gal ii leat dárbu .
Kåfjord kommune var den første kommunen som betalte abonnement på en samiskspråklig avis for de innbyggerne som ønsket å lese samisk .
Gáivuona suohkan lei vuosttamuš suohkan mii mávssii sámegieláviissa diŋgojumi daid ássiid várás geat háliidedje sámegiela lohkat .
Tana kommunes samisklesende innbyggere betaler sine aviser sjøl .
Deanu gieldda sámegiellohkki ássit gal mákset ieža daid áviissaid maid háliidežže lohkat .
I 2009 ble Kåfjord kommune den første kommunen som tok et samfunnsansvar utover arbeidsgiveransvaret – da ble det mulig for foreldre med barn som har samisk på skolen å ta samiskkurs med lønnskompensasjon sjøl om de ikke er ansatt i kommunen .
2009:s šattai Gáivuona suohkan vuosttamuš suohkan mii válddii servvodatovddasvástádusa eambbo go dan maid bargoaddiovddasvástádus mielddisbuktá – dalle šattai vejolažžan váhnemiidda geain mánát lohket sámegiela skuvllas , vázzit sámegielkurssa bálkábuhtadusain vaikko eai leat ge suohkanbargit .
Dette er fortsatt utenkelig i Tana .
Dát lea ain áibbas amas jurdda Deanus .
Noe av bakgrunnen for disse forskjellene er at man i Kåfjord har erkjent at språket er skjørt som glass .
Oassečilgehus dáidda erohusaide lea ahte Gáivuonas leat ádden ahte giella lea rašši dego glássa .
I Tana føler man fortsatt at det er nok folk som kan samisk likevel .
Deanus ain dovdet ahte leat gal doarvái sámegielhállit liikká .
Kåfjord har erkjent at de sjøl må lære opp nye samisklærere blant sine egne innbyggere , og har gjort det .
Gáivuonas leat dovddastan ahte fertejit ieža oahpahit ođđa sámegieloahpaheddjiid , ja leat dahkan dan .
Tana har hatt sameskolen , som de forsåvidt bruker langt mer ressurser på enn Kåfjord noen gang har gjort på kursing .
Deanus lea sámeskuvla , ja Deanu gielda gal golaha olu eanet resurssaid dása go dan maid Gáivuona suohkan leat goassege golahan kurssaide .
Sameskolen har i løpet av sin 30-årige historie bidratt med grunnskolering for mange som seinere har blitt samiske lærere .
Sámeskuvla lea , 30-jagi historjjás , fuolahan vuođđooahpu oallugiidda geat maŋŋá leat šaddan sámi oahpaheaddjin .
I Kåfjord har man hatt en befolkning som stort sett var passivspråklige .
Gáivuonas lea eanaš ássit uhcit eanet passiivagielagat .
I Tana har man hatt mange aktivt samiskspråklige , så man har ikke sett det nødvendig å bruke så mye ressurser på de passivspråklige .
Deanus leat leamaš máŋga sámegielhálli , eai ge leat oaidnán dárbbašlažžan golahit olu resurssaid daidda passiivagielagiidda .
Derfor fremstår Kåfjord som langt « flinkere » enn Tana , selv om Tana egentlig bruker langt større ressurser på samisk språk enn Kåfjord .
Danin orru Gáivuona suohkan leamen olu « čeahpit » go Deanu gielda , vaikko Deanu gielda han duođaid golaha olu eanet resurssaid sámegillii go dan maid Gáivuona suohkan dahká .
Kåfjord har også hatt en helt spesiell seminarrekke for ansatte i helse- og omsorgssektoren .
Gáivuonas lea maid leamaš áibbas erenoamáš semináraráidu dearvvašvuođa- ja fuolahussuorggi bargiid várás .
I løpet av fire år , fra 1998 til 2002 , deltok samtlige ansatte på seminarer hvor mange sider av den samiske historien , kulturen , traumene og språket ble gjennomdrøftet .
Njeallje jagi badjel , 1998 rájes gitta 2002 rádjái , oassálaste buot bargit seminárain main máŋga oasi sámi historjjás , kultuvrras , traumas ja gielas vuđolaččat digaštallo .
Dette har ført til en helt annen forståelse for slike problemstillinger .
Dán maŋŋá lea áibbas eará áddejupmi dakkár čuolmmaide .
Avdelingslederen på sykehjemmet , Agnes Nilsen , sier : « Vi står på en annen plattform i dag enn vi gjorde for fem år siden .
Buhcciidsiidda ossodatjođiheaddji , Agnes Nilsen , muitala : « Mis lea iežá vuođđu dál go viđa jagi dás ovdal .
Det har skjedd mye .
Olu leat dáhpáhuvvan .
Vi har i dag positive holdninger til både språket , kulturen og oss selv .
Odne leat mis positiiva guottut sihke gillii , kultuvrii ja alcceseamet .
Det samiske språket høres mer på sykehjemmet enn før .
Sámegiella gullo eanet buhcciidsiiddas go ovdal .
Vi sliter litt med det finske språket .
Mii rahčat binnáš suomagielain .
Utfordringen blir å ta det samiske språket mer i bruk .
Hástalus lea váldit sámegiela ain eanet atnui .
Den samiske salmesangen har vært viktig . »
Sámegiel sálbmalávlun lea leamaš dehálaš . »
I Tana har det ikke vært holdt en lignende seminarrekke .
Deanus ii leat leamaš seammásullásaš semináraráidu .
Kommunens ansatte har dermed også gått glipp av den fellesforståelsen et slikt utdanningsprogram gir .
Eai leat de gieldda bargit olahan oktasaš áddejupmái maid dakkár oahppoprográmma čuovvun mielddisbuktá .
Oppsummert kan man si at Kåfjord kommune var kommet til et punkt hvor det ble helt nødvendig å ta noen grep .
Loahpaloahpas sáhttá dadjat ahte Gáivuona suohkan lei boahtán dán muddui ahte lei áibbas dárbbašlaš bargat juoidá .
Konfliktene var store , og dyp smerte i store deler av befolkningen førte til at man måtte gjennomgå noen prosesser for å komme fram til en mer felles forståelse .
Ledje garra riiddut , ja stuorra oassi álbmogis lei čiekŋalit vahágahtton . Danin fertejedje muhtun proseassaid čađahit olahan dihtii eanet oktasaš áddejumi .
Tana kommune kom aldri til dette punktet .
Deanu gielda ii goassige boahtán dán muddui .
Derfor har Tana kommune som arbeidsgiver aldri sett det nødvendig å sette i verk slike tiltak som Kåfjord kommune har gjort .
Danin ii leat Deanu gielda bargoaddin goassege oaidnán dárbbašlažžan doaimmahit dakkár doaimmaid maid Gáivuona suohkan lea dahkan .
I helsesektoren nyter man godt av blant annet flerspråklig pleiepersonell fra nabokommunen Utsjok , og det er alltids samisktalende pleiere å få tak i .
Dearvvašvuođasuorggis oažžu Deanu gielda earret eará dán buori ahte suoma ránnjágielddas Ohcejogas bohtet máŋggagielat bargit , ja leat gal eanáš áigge sámegielhálli divššárat maid fidnemis .
Derfor ser det heller ikke ut som om Tana kommune , deler av befolkninga eller deler av arbeidsstokken har gjennomgått noen bevisstgjøringsprosess .
Danin ii oro leamen nu ge , ahte Deanu gielda , álbmotoassi dahje oassi gieldda bargiveagas lea ollášuhttán makkárge dihtomielalašdahkki proseassa .
Ting er mer ved det gamle .
Áššit leat eambbo nu mo leat leamaš .
Og med Tana Montessoriskole [ 26 ] har de som ønsker et alternativ , sin skole .
Ja Deanu Montessoriskuvllain [ 27 ] lea sis , geat dan háliidit , iežaset skuvla .
Tana kommune har fortsatt ikke hatt sin katarsis .
Deanu gielda ii leat vel čađahan katarsisa .
Hvor står Tana og Kåfjord i dag i forhold til « det samiske » ?
Man muttos leat Deatnu ja Gáivuotna dál « sámevuođa » ektui ?
Hvis sentralbordet er kommunens ansikt utad , er det ikke tvil om hvilken kommune av disse to som ligger best an i å implementere samelovens språkregler .
Jus telefondustehus lea gieldda ámadadju máilbmái , de ii dárbbaš eahpidit ge goabbá gielda lea ovddimus sámelága giellanjuolggadusaid čuovvuleami ektui .
Sjøl i dag , i 2011 , blir du møtt av følgende forhåndsinnspilte beskjed når du ringer Kåfjord kommune : « Velkommen til Kåfjord kommune . »
Veláhal odne , 2011:s , gulat čuovvovaš ovdalgihtii báddejuvvon dieđu go čuojahat Gáivuona suohkanii : « Velkommen til Kåfjord kommune . »
I Tana blir du møtt av : « Velkommen til Tana kommune .
[ 28 ] Deanus go čuojahat gildii , de gulat dán : « Velkommen til Tana kommune .
Tast to for samisk .
Tast to for samisk .
Tast en for norsk , eller vent på svar . »
Tast en for norsk , eller vent på svar . »
Likevel , når man i dag tenker på Kåfjord kommune , er tanken på « det samiske » ikke langt unna .
[ 29 ] Liikká , go dál smiehttá Gáivuona suohkana ii leat goassege jurdda « sámivuođas » amas .
Kommunen er aller mest kjent for Riddu Riđđu , og samisk er en naturlig del av driften til blant annet Nord-Troms museum , Kåfjord kulturskole , Manndalen husflidslag og ikke minst kommunen selv .
Suohkan lea buot eanemus beakkán Riddu Riđđu-festivála dihtii , ja sámegiella lea lunddolaš oassin earret eará Davvi-Romssa dávvirvuorkká , Gáivuona kulturskuvlla , Olmmáivákki duodjesearvvi ja ii uhcimus suohkana iežas doaimmain .
Kåfjord er det samiske navet i Nord-Troms , og de samiske miljøene i Tromsø og Kåfjord har mange treffpunkter .
Gáivuotna lea Davvi-Romssa sámi guovddáš , ja Romssa ja Gáivuona sámi birrasiin leat olu oktavuođat .
Sporene fra Polmak / Tana-kommunesammenslåingen i 1964 er fortsatt synlige .
Luottat Buolbmága ja Deanu gielddaid náitimis 1964:s vuhttojit ain .
Elevene ved Sirpmá skuvla har i tillegg en riksgrenseoverskridende oppvekst , som dermed vektlegger det samiske fellesskapet forholdsvis mer enn det nasjonale norske fellesskapet .
Sirpmá skuvla mánát leat dasa lassin oassin riikkarájáidrasttildeaddji bajásšaddanbirrasis , mii deattuha sámi oktasašvuođa eambbo go našunála Norgga oktasašvuođa .
I Kåfjord må man fortsatt kunne norsk for å klare seg .
Gáivuonas ferte ain máhttit dárogiela jus birget galgá .
Selv om det er levedyktige samiske « lommer » i samfunnet , har ikke kommunen den naturlige bredden man finner i Tana , og det vil den sannsynligvis aldri få , geografisk adskilt som den er fra de andre kommunene som omfattes av samelovens språkregler .
Vaikko leat ge servvodagas ealli sámegielat « lupmat » , de ii gávdno seamma lunddolaš girjáivuohta mii Deanus lea , ii ge dáidde goassege šaddat dakkár girjáivuohta Gáivuonas , mii dal lea eará sámegiela hálddašanguovllu gielddain geográfalaččat sirrejuvvon .
I løpet av perioden fra samisk språksenter ble oppretta i 1994 og fram til i dag har antallet lærere med samisk i fagkretsen nærmest eksplodert .
Ášši mii ii leat leamaš nu oidnosis go historjá Gáivuona sámeriidduid birra čállojuvvo , lea vuođđoskuvla mihtilmas ovdáneapmi sámegielfálaldaga ektui .
I 1994 var det såvidt Manndalen skole og Trollvik skole var i stand til å tilby andrespråksundervisning .
Das rájes go Sámi giellaguovddáš ásahuvvui 1994:s gitta dán rádjái , lea sámegieloahpaheaddjiid lohku laskan .
Alle elevene i denne klassen hadde minst en samiskspråklig forelder som kom fra det « kjernesamiske » området .
1997:s ásahuvvui sierra sámegiel ossodat Goržži mánáidgárdái Olmmáivákkis , ja seammá čavčča ásahuvvui vuosttaš sámegielluohkká Olmmáivákki skuvlii .
Nå , skoleåret 2010/11 , er det to slike klasser ved skolen , en med tre førsteklassinger , og en med tre 4.–5.-klassinger .
Buot ohppiin dán luohkás lei unnimus okta sámegielat váhnen gii bođii « guovddáš sámeguovllus » . Dál , skuvlajagi 2010/11 , leat guokte dakkáraš luohká skuvllas .
Disse elevene har foreldre fra Kåfjord som har lært samisk i varierende grad som voksne .
Dálá ohppiid váhnemat leat gáivuotnalaččat geat leat oahppan veaháš dahje olu sámegiela ollesolmmožin .
I skrivende stund er 6 av 12 lærere ved Manndalen skole i stand til å undervise på samisk .
Aiddo dál máhttet 6 Olmmáivákki skuvlla 12 oahpaheddjiin oahpahit sámegielfágas .
På Olderdalen skole har halvparten av førsteklassingene valgt samisk som fag .
Dálošvákki skuvllas leat bealli vuosttašluohkkálaččain válljen sámegiela fágan .
Disse enkle tallene forteller mer enn noe annet at ting går seg til .
Dát logut muitalit eambbo go mihkkege eará ahte áššit buorránit .
Det bare tar litt tid .
Go áiggi váldá veahkkin .
[ 1 ] Norut-rapport 4/2004 .
[ 1 ] Norut-rápporta 4/2004 , gávdno dušše dárogillii .
[ 2 ] NOU 1997:4 Naturgrunnlaget for samisk kultur og NOU 1997:5 Urfolks landrettigheter etter folkerett og utenlandsk rett .
[ 2 ] NÁČ . 1997:4 Sámi kultuvrra luondduvuođđu ja NOU 1997:5 Urfolks landrettigheter etter folkerett og utenlandsk rett .
[ 3 ] Finnmarken 24.05.1997 [ 4 ] Finnmarken 20.06.1997 [ 5 ] Skolene i Nesseby , Karasjok , Porsanger og Kautokeino , samt to skoler i Tana brukte M87S i større eller mindre grad .
[ 3 ] Finnmarken 24.05.1997 [ 4 ] Finnmarken 20.06.1997 [ 5 ] Unjárgga , Kárášjoga ja Guovdageainnu skuvllat , ja de vel guokte Deanuskuvlla geavahedje M87S uhcit dahje eanet .
I tillegg blei planen brukt på sameskolene i Troms , Hattfjelldal og Snåsa .
Dasa lassin geavahuvvui plána Romssa , Aarborde ja Snoasa sámeskuvllain .
[ 20 ] Egen læstadiansk retning .
[ 21 ] Sierra lestadiánalaš suorgi .
Erik Johnsen var hovedpredikanten innen denne retningen , som hovedsaklig har medlemmer i Nord-Troms .
Erik Johnsen lei dán suorggi váldosárdneolmmái , man eanáš miellahtut orrot Davvi-Romssas .
[ 21 ] Paul Pedersen og Asle Høgmo : Kamp , krise og forsoning s. 60. [ 22 ] Paul Pedersen og Asle Høgmo : Kamp , krise og forsoning s. 65. [ 23 ] Paul Pedersen og Asle Høgmo : Kamp , krise og forsoning s. 55. [ 24 ] Sálbmagirji II .
[ 22 ] Paul Pedersen ja Asle Høgmo : Kamp , krise og forsoning s. 60 [ 23 ] Paul Pedersen ja Asle Høgmo : Kamp , krise og forsoning s. 65 [ 24 ] Paul Pedersen ja Asle Høgmo : Kamp , krise og forsoning s. 55 [ 25 ] Sálbmagirji II .
, Verbum 2005 .
, Verbum 2005 .
Salmene nr. 745 , 746 og 751 er Kåfjord-salmer .
Sálmmat nr. 745 , 746 ja 751 leat Gáivuona-sálmmat .
Både tekst og tone er laget i Kåfjord .
Sihke sánit ja nuohtta bohtet Gáivuonas .
Salmene er en del av den rike læstadianske tradisjonen , og avspeiler også den selvfølgelige plassen samisk språk hadde i Kåfjord rundt år 1900 .
Sálmmat leat oassin rikkis lestadiánalaš árbevierus , ja čájeha maid man lunddolaš lei sámegiela geavahit Gáivuonas birrasiid 1900-logu .
Det er også andre salmer i salmeboka som har egen tone fra Kåfjord , blant annet salme nr. 544. [ 25 ] Paul Pedersen og Asle Høgmo : Kamp , krise og forsoning s. 90. [ 26 ] Tana Montessoriskole er omtalt i Samisk skolehistorie 2 .
Leat maid eará sálmmat seammá sálbmagirjjis main lea sierra nuohtta Gáivuonas , earret eará sálbma nr. 544. [ 26 ] Paul Pedersen ja Asle Høgmo : Kamp , krise og forsoning s. 90 [ 27 ] Tana montessoriskuvlla birra logat Sámi skuvlahistorjjá 2:s .
Nyhet , 20.10.2011
Ođas , 20.10.2011
Siste møte i overgangskomiteen for Det grønne klimafondet avsluttet
Ruoná dálkkádatfoandda gaskaboddasaš lávdegotti maŋimuš čoahkkin
Statssekretær Kjetil Lund og den sørafrikanske planleggingsministeren Trevor Manuel la i siste møte i Cape Town tirsdag kveld fram et kompromissforslag til hvordan Det grønne klimafondet skal utformes og etableres .
Maŋimuš čoahkkin lágiduvvui Cape Townas maŋŋebárgga eahkeda . Doppe stáhtačálli Kjetil Lund ja máttaafrihkálaš plánenministtar Trevor Manuel ovddideigga kompromissa , mas árvalit man láhkai Ruoná dálkkádatfoanda hábmejuvvo ja ásahuvvo .
Forslaget var et bredt kompromiss mellom u-land og i-land , og ble akseptert av alle landene unntatt Saudi Arabia og USA.
Árvalus lea viiddis kompromissa ovdánahttin- ja industriijariikkaid gaskka , ja árvalusa dohkkehedje buot riikkat earret Saudi-Arábia ja USA.
- Dette kompromissforslaget vil gi verden et effektivt klimafond basert blant annet på resultatbasert finansiering , og mobilisering av privat sektor i arbeidet for en grønn økonomisk utvikling og utslippsreduksjoner i u-land .
- Dáinna kompromissaárvalusain máilbmi oažžu beaktilis dálkkádatfoandda , mii earret eará ruhtaduvvo bohtosiid vuođul , ja mas priváhta suorggi oččodit fárrui johttáhit ovdánahttinriikkaid ruoná ekonomalaš ovdáneami ja nuoskkideami geahpedeami .
Samtidig vil det sikre penger til tilpasningstiltak i u-land som blir rammet av klimaendringer , sier statssekretær Lund .
Seammás dat sihkkarastá ruđaid heivehandoaimmaide daid ovdánahttinriikkain , maidda dálkkádatrievdadusat čuhcet , stáhtačálli Lund dadjala .
Forslaget vil nå bli sendt som en rapport til klimakonferansen i Durban ( COP-17 ) for videre diskusjon og godkjenning .
Árvalus sáddejuvvo dál raportan Durbana dálkkádatkonferánsii ( COP-17 ) , mas dan digaštallet viidáseappot ja vejolaččat dohkkehit .
- Det er synd at vi ikke kom helt i mål når vi var så nærme , men dette har ikke vært bortkastet arbeid .
- Lea šállu go eat geargan bargguin , go leimmet nu guhkás joavdan , muhto bargu ii leat dahkkojuvvon duššás .
Sivilombudsmannen avslutter granskning
Siviilaáittardeaddji loahpaha guorahallama
Sivilombudsmannen har besluttet at det ikke er grunnlag for å granske Kulturdepartementets behandling av lokalradioklager .
Siviilaáittardeaddji lea mearridan ahte ii leat vuođus guorahallat mo Kulturdepartemeanta meannuda báikkálašradiováidagiid .
Sivilombudsmannen har behandlet en klage fra QFM Norge hvor ombudsmannen ble bedt om å undersøke hele prosessen i forbindelse med oppheving og nyutlysning av lokalradiokonsesjoner .
Siviilaáittardeaddji lea meannudan váidaga QFM Norge:s ja áššis áittardeaddji gohčohalai guorahallatolles proseassa báikkálašradiokonsešuvnnaid heaittiheami ja ođđa ohcanalmmuheami oktavuođas .
- Dette viser at prosessen er gjennomført korrekt i departementet , sier kulturminister Anniken Huitfeldt .
- Dát čájeha ahte proseassa lea riekta čađahuvvon departemeanttas , dadjá kulturministtar Anniken Huitfeldt .
I brev til klager konkluderer ombudsmannen med at det ikke er holdepunkter for at det er rettslige innvendinger mot departementets handlemåte i forhold til QFM eller at departementet har tatt usaklige eller utenforliggende hensyn i saken .
Váidaleaddji reivves čilge áittardeaddji loahppajurddan ahte ii leat vuođđu dadjat ahte leat lágalaš vuosttildanákkat departemeantta meannudeapmái QFM ektui dahje ahte departemeanta lea bidjan deattu eahpeáššálaš dahje dakkár deasttaide mat eai gula áššái .
Ombudsmannen uttaler for øvrig at det fremstår som riktig og ryddig å foreta en nyutlysning .
Áittardeaddji cealká muđuid ahte orru leamen riekta ja čorgat čađahit ođđa konsešuvdnaalmmuheami .
Sivilombudsmannens behandling av saken er dermed avsluttet .
Siviilaáittardeaddji meannudeapmi áššis lea dalle loahpahuvvon .
Siv Rasmussen :
Siv Rasmussen :
Fra Sør-Varangers samiske skolehistorie
Mátta-Várjjaga sámi skuvlahistorjjás
Siv Rasmussen ( Foto : Arto Enojärvi )
Siv Rasmussen ( Govva : Arto Enojärvi )
Siv Rasmussen er født 1963 i Sør-Varanger .
Siv Rasmussen lea riegádan 1963:s Mátta-Várjjagis .
Hun har historie hovedfag , samfunnsvitenskap , arkeologi , offentlig politikk og administrasjon fra Universitetet i Tromsø , praktisk pedagogikk fra Høgskolen i Finnmark , samt flere kurs i samisk og finsk språk .
Son lea lohkan historjjá váldofága , servodatdiehtaga , arkeologiija ja almmolaš politihka ja hálddašeami Romssa universitehtas , praktihkalaš pedagogihka Finnmárkku allaskuvllas ja son lea leamaš máŋgga sámegiela ja suomagiela kurssas .
I tillegg har hun radiojournalistisk utdannelse fra Gimlekollen mediasenter i Kristiansand .
Daid lassin sus lea rádiojournalistihka oahppu Gimlekollen Mediasenteris Kristiansandas .