pere/sami_parallel huggingface dataset:
Ombudene hører ofte om at det er for lite ressurser til rehabilitering både i spesialisthelsetjenesten og i kommunene.
Áittardeaddjit gullet dávjá ahte leat menddo unnán resurssat veajuiduhttimii sihke spesialistadearvvašvuođabálvalusas ja gielddain.
Det er dessuten vanskelig for pasienter å forstå hvorfor noen får til dels omfattende rehabilitering etter sykdom og skade i spesialiserte rehabiliteringsinstitusjoner, mens andre henvises til det kommunale tilbudet.
Dasa lassin lea váttis pasieanttaide áddet manne soapmásat ožžot oalle viiddis veajuiduhttima spesialiserejuvvon veajuiduhttinásahusain maŋŋá buozalmasvuođa ja vahágiid, ja earát ges čujuhuvvojit gielddalaš fálaldahkii.
Det er store forskjeller i rehabiliteringstjenesten i kommunene, og for ofte preges tilbudet av lang ventetid, for få fysioterapeuter og ergoterapeuter, og rehabiliteringsprogram som framstår som minimumsløsninger for den enkelte.
Gielddaid gaskkas leat stuorra erohusat veajuiduhttinbálvalusas, ja menddo dávjá váikkuha guhkes vuordináigi fálaldahkii, oažžut fysioterapevtta ja ergoterapevtta, ja veajuiduhttinprográmmaid mat orrot dego unnimus čoavddusin ovttaskas olbmui.
Vi får henvendelser der pasienter mener de har gått glipp av sitt potensiale fordi ventetiden til rehabilitering har vært for lang.
Pasieanttat váldet minguin oktavuođa go oaivvildit sii leat manahan iežaset potensiála go leamaš menddo guhkes vuordináigi veajuiduhttima oažžut.
Vi erfarer at det er mangelfulle kunnskaper om helselovgivningen og om bruken av regelverket, både i tildeling og utforming av tjenestene, for eksempel venteliste på plass og tvang i sykehjem.
Mii vásihat ahte lea váilevaš máhttu dearvvašvuođalágaid birra ja mo njuolggadusaid galgá geavahit, sihke go bálvalusat juhkkojuvvojit ja hábmejuvvojit, ovdamearkka dihte vuordinlisttuid ja bággogeavaheami dáfus buhcciidruovttuin.
(etter pasient- og brukerrettighetsloven § 4A.).
(pasieanta- ja geavaheddjiidvuoigatvuođalága § 4A mielde).
Ombudene anbefaler et kompetanseløft innen regelverket.
Áittardeaddjit ávžžuhit gealbu njuolggadusaid birra loktejuvvo.
Pasienterfaring: En eldre kvinne, rullestolbruker med flere diagnoser, flyttet inn i kommunal servicebolig med hjemmesykepleie.
Pasieantavásáhus: Vuorrasat nisu, guhte geavaha juvlastuollu ja geas leat máŋga diagnosa, fárrii gieldda fuolahanvissui gos lea ruovttudikšu.
Hun utviklet etter hvert et trykksår på setet uten at pleiepersonalet reagerte.
Son oaččui deattahávi (decubitus) čoarbbeallái, dikšubargit eai reageren dasa.
Trykksåret utviklet seg og kvinnen ble innlagt i sykehus og operert flere ganger.
Deattahávvi ovdánii ja nisu sisačálihuvvui buohccivissui ja čuohpaduvvui máŋgii.
Hun flyttet etterhvert til en omsorgsbolig med heldøgns pleie- og omsorg.
Áiggi mielde fárrii fuollavissui gos lei birrajándor dikšu- ja fuolahus.
Hun klaget på smerter i ankel/ kne, og det ble etter hvert påvist ankelbrudd.
Son váidalii bákčasiid juolgelađasis/čippis, ja áiggi mielde duođaštuvvui sus lea juolgelađas doddjon.
Flere ganger fikk hun skrapemerker og kul i panna som antas skyldes dunking av personheis.
Máŋgii lei sus gállu faskojuvvon ja bohtanan, ja jáhkkimis lei sivvan dasa go lei boŋkkihuvvon heaissas mainna olbmuid lokte.
Ingen av hendelsene ble rapportert som avvik eller journalført.
Ii okta ge dáhpáhus lean raporterejuvvon spiehkasteapmin iige čállojuvvon journálii.
Fastlegen mente at kvinnen trengte høyere omsorgsnivå, og det ble søkt sykehjemsplass.
Fástadoavttir oaivvildii nisu dárbbašii fuolahusa alit dásis, ja ohccui sadji sutnje buhcciidruktui.
Også sykehuset søkte korttidsopphold ved sykehjem, men hun fikk avslag.
Maiddá buohcciviessu ozai oanehisáiggesaji sutnje buhcciidruktui, muhto ohcan hilgojuvvui.
Avslaget ble påklaget, og tatt til følge.
Hilgun guoddaluvvui, ja váldui vuhtii.
Brukerstyrt personlig assistanse – en ordning ute av kurs?
Iešstivrenveahki – ortnet mii lea boasttu guvlui jođus?
Ordningen med Brukerstyrt personlig assistanse (BPA) har uønskede variasjoner mellom kommuner når det gjelder tildeling av tjeneste, både i omfang og hvordan BPA sees i sammenheng med andre tjenester.
Ortnegis Iešstivrenvehkiin (BPA) leat eahpesávahahtti variašuvnnat gielddaid gaskkas, dan dáfus mii guoská mo bálvalus juhkkojuvvo, sihke man viidát ja mo BPA buohtastahtto eará bálvalusain.
Ombudene er kjent med tilfeller der brukere har valgt å flytte til kommuner som har bedre tilbud.
Áittardeaddjit dihtet ahte muhttin oktavuođain leat geavaheaddjit válljen fárret muhttin gildii gos lea buoret fálaldat.
Regjeringen har varslet en utredning av BPA-ordningen i 2019.
Ráđđehus lea cealkán ahte BPA-ortnet galgá guorahallot 2019:s.
Pasient- og brukerombudene forutsetter at utredningen må ha som mål å oppfylle formålet med ordningen, gi personer med stort hjelpebehov likeverd og frihet samt at bosted ikke skal være avgjørende for tilbudet til den enkelte.
Pasieanta- ja geavaheddjiidáittardeaddjit eaktudit ahte guorahallama ulbmil ferte leat ollašuhttit ortnega, addit olbmuide geain lea dárbu ollu veahkkái ovttaárvosašvuođa ja friddjavuođa, ja ahte ássanbáiki ii galgga leat mearrideaddjin dasa ahte makkár fálaldaga ovttaskas olmmoš oažžu.
Formålet med BPA, er å gi personer med stort hjelpebehov større frihet til å styre tjenestene og hverdagen selv, og å kunne ha et aktivt og mest mulig uavhengig liv.
BPA ulbmil lea, addit olbmuide geain lea dárbu ollu veahkkái stuorát friddjavuođa stivret bálvalusaid ja árgabeivviid ieža, ja ahte sis sáhttá leat aktiivvalaš ja nu sorjjasmeahttun eallin go vejolaš.
Siden 2015 har BPA vært en individuell lovfestet rettighet for personer med langvarig og stort behov for personlig assistanse.
2015 rájes lea BPA leamaš individuálalaš vuoigatvuohta, nannejuvvon lága bokte, olbmuide geain lea guhkilmas ja stuorra dárbu peršovnnalas veahkkái.
Pasient- og brukerombudene har en økning i henvendelser som handler om BPA på 14 % fra 2017 til 2018.
2017:s 2018:i leat oktavuođaváldimat Pasieanta- ja geavaheddjiidáittardeddjiin mat leat BPA birra lassánan 14 proseanttain.
Sakene dreier seg både om avslag på BPA og tildeling av færre antall timer enn brukeren mener han eller hun trenger.
Áššit leat sihke dan birra ahte BPA lea hilgojuvvon ja ahte leat juhkkojuvvon unnit diimmut go maid geavaheaddji oaivvilda dárbbašit.
Vi ser eksempler på vedtak som er svært kompliserte å forstå, og vedtak som er så detaljerte at de teller på minuttet hvor lang tid en aktivitet er beregnet å skulle ta, uten hensyn til brukerens varierende dagsform eller uforutsette hendelser.
Ovdamearkan de oaidnit mii mearrádusaid maid lea hui váttis áddet, ja mearrádusaid mat leat nu dárkilat ahte minuhttat ala lea rehkenaston man guhká ovtta doaimma galgá ádjánit dahkat, beroškeahttá geavaheaddji veajuin beaivvis beaivái dahje vuorddekeahttá dáhpáhusain.
I Tilsynsmeldingen fra Statens Helsetilsyn for 2017, går det fram at 207 saker om BPA var til vurdering hos fylkesmennene det året.
Stáhta Dearvvašvuođabearráigeahču Bearráigeahččodieđáhusas 2017 ovddas, boahtá ovdan ahte fylkkamánniin ledje 207 ášši BPA birra árvvoštallamii dan jagi.
I 83 av disse sakene fikk klager helt eller delvis medhold.
83 áššis váldui váidaleaddji ollásit dahje belohahkii vuhtii.
Dette mener ombudene viser at kommunen har mye å gå på i å fatte riktige og gode vedtak, og at brukerne må benytte klageretten sin når de ikke er fornøyd med vedtak.
Áittardeaddjit oaivvildit dát čájeha ahte gielddain lea ain ollu maid sáhttet dahkat vai nagodit váldit rivttes ja buriid mearrádusaid, ja ahte geavaheaddjit fertejit geavahit iežaset váidinvuoigatvuođa go eai leat duhtavaččat mearrádusain.
Det er grunn til å spørre om rettighetsfestingen av BPA gir reelle rettigheter til brukeren så lenge kommunene er gitt det vi må kunne kalle vide rammer i sine behovsvurderinger og tilbud.
Lea ágga jearrat ahte addá go BPA vuoigatvuođanannen duohta vuoigatvuođaid geavaheaddjái nu guhká go gielddaide lea addon dat man sáhttit gohčodit viiddis rámman árvvoštallat dárbbuid ja addit fálaldagaid.
Slik tjenesten tilbys i mange kommuner i dag, er det grunn til å spørre om hensyn til kommunens økonomi går foran den enkelte brukers rett til et fritt og likestilt liv.
Nu mo máŋga gieldda fállet bálvalusa dál, lea ágga jearrat leago nu ahte gieldda ruhtadilli váldo eanet vuhtii go ovttaskas geavaheaddji vuoigatvuohta friddja ja dásseárvosaš eallimii.
Regjeringens varslede gjennomgang av ordningen i løpet av 2019 ønskes velkommen.
Mii sávvat buresboahtima guorahallat ortnega, man ráđđehus lea cealkán galgá geavvat 2019:s.
Det gjør også forslaget om å fjerne den øvre aldersgrensen for BPA ved 67 år.
Mii sávvat maiddá buresboahtima evttohussii sihkkut bajit ahkemeari BPA:s, mii dál lea 67 jagi.
Målet om flere aktive og gode år for den eldste del av befolkningen bør også omfatte personer med langvarig og stort behov for personlig assistanse som har etablerte BPA-ordninger når de passerer 67 år.
Mihttu ahte galget leat eanet aktiiva ja buorit jagit maiddá dan boarráseamos oasis álbmogis berre maiddá fátmmastit olbmuid geain leat guhkilmas ja stuorra dárbbut persovnnalaš veahkkái ja geain leat sajáiduvvan BPA-ortnegat go devdet 67 jagi.
Pasienterfaring: En ung mann som trenger bistand til alle gjøremål i løpet av døgnet ønsker å utvide antall timer han har BPA fordi helsetilstanden har blitt verre og alle aktiviteter mer tidkrevende.
Pasieantavásáhus: Nuorra dievdu dárbbaša veahki buot doaimmaide birra jándora ja háliida viiddidit galle diimmu BPA oažžu, go su dearvvašvuođadilli lea hedjonan ja buot doaimmat ádjánit guhkit.
Han mener at det timeantallet han har, ikke oppfyller intensjonen bak og formålet med rettighet sfesting av ordningen, et meningsfullt og verdig liv.
Son oaivvilda ahte dat diibmomearri mii sus lea, ii ollašuhte áigumuša ja ulbmila ortnega vuoigatvuođa nannemis, eallima mas lea oaivil ja árvu.
Mannen er kognitivt frisk og ønsker å delta i samfunnet og ha et sosialt liv.
Dievdu lea dearvvas kognitiivalaččat ja háliida leat oassin servodagas ja ahte sus galgá leat sosiála eallin.
Søknaden om utvidelse avslås med begrunnelse at antall timer er tilstrekkelig.
Su ohcan hilgojuvvo, ákkastallo ahte sus leat doarvái diimmut.
Med bistand fra ombudet klager mannen på vedtaket.
Dievdu oažžu veahki áittardeaddjis ja váidala mearrádusa.
Etter flere måneder i søknads- og klageprosess innvilges mannen en økning i timer med BPA.
Máŋga mánu ohcan- ja váidalanproseassain de dahkko mearrádus ahte dievdu oažžu eanet BPA-diimmuid.
Den gylne regel må etterleves
“Den gylne regel” ferte doahttaluvvot
Psykisk helse er ett av de områdene ombudene mottar flest henvendelser om. «Den gylne regel» som sier at satsing innen psykisk helse og rusbehandling skal ha en høyere vekst enn somatisk behandling, er stadig like blek.
Psyhkalaš dearvvašvuohta lea okta dain surggiin mainna eatnašat váldet oktavuođa áittardeddjiiguin. "Den gylne regel" mii dadjá ahte psyhkalaš dearvvašvuođa ja gárrendilledivššu vuoruheapmi galgá eanet ovdánit go somahtalaš dikšu, lea ain seamma láivi.
Ombudene mener helsemyndighetene må stille strengere krav til sykehusene for å få til ønsket endring.
Áittardeaddjit oaivvildit ahte dearvvasvuođaeiseválddit fertejit gáibidit eanet buohcciviesuin vai sávahahtti rievdan duohtan dahkko.
Pasienter og pårørende forteller om feilslåtte eller mangelfulle behandlingstiltak og folk som blir sykere mens de venter på behandling.
Pasieanttat ja oapmahaččat muitalit dikšodoaibmabijuid birra mat eai doaimma dahje mat leat váilevaččat, ja olbmuid birra geat hedjonit dan botta go vurdet divššu.
Det gjelder både dag- og døgnbehandling.
Dát guoská sihke beaive- ja jándordikšui.
Pasienter etterlyser tettere, bedre, mer planlagt og koordinert oppfølging.
Pasieanttat ohcalit lávggat, buoret, ja eanet plánejuvvon ja koordinerejuvvon čuovvoleami.
Pasienter i psykisk helsevern for voksne beskriver et stort fokus på utskrivning fra dag en ved innleggelse.
Pasieanttat rávisolbmuid psyhkalaš dearvvašvuođasuddjemis čilgejit ahte olggosčáliheapmi deattuhuvvo sakka jo dan beaivvi go sisačálihuvvojit.
De siste års omlegging av tilbud fra døgn til dag, trekkes også fram av pasienter som opplever utrygghet i møte med helsetjenesten.
Maŋimuš jagi lea fálaldat rievdan jándorfálaldagas beaivefálaldahkii, ja pasieanttat geat dovdet dorvvuhisvuođa dearvvašvuođabálvalusas váldet dán ovdan.
Mange pasienter som tilbys poliklinisk behandling, uttrykker at de i større grad ønsker seg ro og en seng som del av tilbudet.
Ollu pasieanttat geaidda fállo poliklinihka dikšu, muitalit ahte sii baicce háliidivčče ráfi ja seaŋgga oassin fálaldagas.
Pasient- og brukerombudene kan slå fast at det også innenfor psykisk helse er stor variasjon mellom tilbudene som gis rundt i landet, både fra spesialisthelsetjenesten og kommunene.
Pasieanta- ja geavaheddjiidáittardeaddjit konstaterejit ahte maiddá psyhkalaš dearvvašvuođas leat stuorra erohusat das makkár fálaldagat addojit iešguđetge guovlluin riikkas, sihke spesialistadearvvašvuođabálvalusain ja gielddain.
Helsedirektoratet har slått fast at en av ti henvisninger til psykisk helsevern for voksne avvises (2017).
Dearvvašvuođadirektoráhtta lea konstateren ahte okta logi čujuhusain rávisolbmo psykalaš dearvvašvuođasuddjemii hilgojuvvo (2017).
Det vil si at mennesker med psykiske belastninger som fastlegen ikke klarer å hjelpe på en god måte, vises tilbake til fastlegen uten at han eller hun får møte en spesialist.
Dat mearkkaša ahte olbmot geain leat psyhkalaš noađit maiguin fástadoavttir ii nagot sin veahkehit buori vuogi mielde, čujuhuvvojit ruovttuluotta fástadoaktárii, almmá besset deaivvadit spesialisttain.
Kapasiteten innen psykisk helse og tverrfaglig spesialisert rusbehandling (TSB) står ikke i forhold til behovet, slik pasient- og brukerombudene ser det.
Doaibmannávccat psyhkalaš dearvvašvuođas ja fágaidrasttideaddji gárrendilledivššus (TSB) eai vástit dárbbuide, nu vásihit pasieanta- ja geavaheddjiidáittardeaddjit.
Det er mangel på spesialister innen poliklinikker og dagtilbud.
Poliklinihkain ja beaivefálaldagain váilot spesialisttat.
Omleggingen av tilbud fra døgnplasser til dagbehandling skaper utfordringer for noen av pasientene som henvender seg til ombudene.
Ahte fálaldagat leat rievdan jándorsajiin beaivedikšui dagahit hástalusaid muhttin pasieanttaide geat váldet oktavuođa áittardeddjiiguin.
Noen vil ikke være innlagt, andre vil være innlagt lenger og motsetter seg utskriving, enkelte synes utskriving skjer for fort, eller lurer på hvorfor de ikke kan legges inn i døgnbehandling.
Soapmásat eai háliit leat sisačálihuvvon, earát háliidit leat sisačálihuvvon guhkit ja eai mieđa olggosčálihuvvot, soapmásiid mielas čálihuvvot sii olggos menddo johtilit, dahje háliidit diehtit manne eai sáhte čálihuvvot sisa jándordikšui.
Pasienter føler de er gitt opp alle steder.
Pasieanttat dovdet ahte juohke sajis leat addán sin vuollái.
Spesialisthelsetjenesten kan ha gode begrunnelser for sine beslutninger, men disse er ikke alltid godt nok kommunisert til pasientene.
Spesialistadearvvašvuođabálvalusas sáhttet leat buorit ákkat iežaset mearrádusaide, muhto dát eai leat álo gaskkustuvvon doarvái bures pasieanttaide.
Når pasientene informeres om at det ikke finnes aktuelle behandlingsvalg, oppfattes dette som at de er gitt opp, og at de har en adferd eller en sykdom som ingen vil befatte seg med.
Go pasieanttaide muitaluvvo ahte eai gávdno heivvolaš dikšuvejolašvuođat, de dát addá dovddu ahte sin leat addán vuollái, ja ahte sis lea láhtten dahje buozalmasvuohta mainna earáin ii hálit leat makkárge dahkamušaid.
Pasient- og brukerombudene mener det er for lite kjent hvilke tilbud som finnes i kommunene innen psykisk helse, både for pasienter og brukere og for spesialisthelsetjenesten og fastlegene.
Pasieanta- ja geavaheddjiidáittardeaddjit oaivvildit ahte psyhkalaš dearvvašvuođa fálaldagat gielddain eai leat doarvái bures dovddusin dahkkon, sihke pasieanttaide ja geavaheddjiide ja spesialistadearvvašvuođabálvalussii ja fástadoaktáriidda.
Det kan være tilfeldigheter som gjør at pasienter eller brukere blir kjent med, og får tilbud om, aktiviteter og tiltak som kan være avgjørende for deres livskvalitet og fungering.
Sáhttá leat dáhpedorpmis ahte pasieanttat dahje geavaheaddjit gullet, ožžot fálaldaga, doaimmaid ja doaibmabijuid mat sáhttet leat mearrideaddji sin eallinárvui ja doaibmamii.
Ombudene etterlyser bedre koordinerte tjenester og større kapasitet til å ta imot pasienter og brukere i tiltak som gir god livskvalitet og mestring.
Áittardeaddjit ohcalit buoret koordinerejuvvon bálvalusaid ja eanet kapasiteahtta váldit vuostá pasieanttaid ja geavaheddjiid doaibmabijuin mat addet buoret eallinárvvu ja hálddašandovddu.
I 2018 ble det planlagt og lansert pakkeforløp innen psykisk helse med oppstart i 2019.
2018:s plánejuvvui ja almmuhuvvui čielggadanáigodat psyhkalaš dearvvašvuhtii, mii álggahuvvo 2019:s.
Pakkeforløp har blitt ønsket velkommen fra mange hold, men også blitt møtt med skepsis.
Leat máŋggas geat leat ilus go čielggadanáigodat dál boahtá, muhto leat maiddá soapmásat geat leat eahpádusas.
Noe bekymring er knyttet til mangelen på helsepersonell innen psykisk helse.
Muhttimat leat fuolastuvvan go váilot dearvvasvuođabargit psyhkalaš dearvvašvuođas.
I deler av landet er det problemer med rekruttering av psykologer, psykiatere og andre spesialister og fagfolk som er avgjørende for både faglig innhold i tjenestene og kapasitet.
Muhttin guovlluin riikkas leat váttisvuođat oččodit doarvái psykologaid, psykiateriid ja eará spesialisttaid ja fágaolbmuid, mii lea mearrideaddjin sihke fágalaš sisdollui bálvalusas ja kapasiteahtas.
Det er viktig at ikke administrasjonen og dokumentasjonen av pakkeforløpene tar ressurser og kapasitet fra det som er viktigst i god pasientbehandling.
Lea dehálaš ahte čielggadanáigodaga hálddašeapmi ja duođašteapmi váldá resurssaid ja kapasitehta das mii lea deháleamosin buori pasieantadivššus.
Pakkeforløpene kan bare være rammen for den gode individuelle oppfølgingen.
Čielggadanáigodagat sáhttet beare leat rámman dan buori individuálalaš čuovvoleapmái.
Det uttrykkes bekymring for tilbudet til barn- og unge med psykiske lidelser.
Dovddahuvvo ahte leat fuolastuvvan fálaldaga ektui man mánát ja nuorat geain leat psyhkalaš váttut ožžot.
Fra foreldre, ungdom og ansatte i tjenestene etterspørres en økning i kapasiteten ved poliklinikkene og døgnavdelingene, og at samarbeidet mellom kommunene og spesialisthelsetjenesten styrkes, for bedre å utnytte hverandres kapasitet og ressurser.
Váhnemat, nuorat ja bargit bálvalusain ohcalit ahte poliklinihkaid ja jándorossodagaid kapasiteahtta buorrána, ja ahte ovttasbargu gaskal gielddaid ja spesialistadearvvašvuođabálvalusa nannejuvvo, vai buoret sáhttet ávkkástallat guhtet guoibmáset kapasitehta ja resurssaid.
Tannhelse er også helse
Bátnedearvvašvuohta lea maid dearvvašvuohta
Som hovedregel må voksne selv dekke sine utgifter til tannbehandling, men tannhelsetjenesteloven hjemler unntak knyttet til enkelte diagnoser.
Váldonjuolggadussan lea ahte rávisolbmot fertejit ieža gokčat iežaset goluid bátnedikšui, muhto bátnedearvvasvuođabálvaluslágas lea láhkavuođđu mii dahká vejolažžan spiehkastit das jus leat dihto diagnosat.
Rus avhengighet er ikke en av disse.
Gárrenávnnassorjjasvuohta ii leat okta dain.
Erfaringen er at mange rusavhengige har dårlig tannhelse.
Vásáhus leat ahte máŋgasis geain lea gárrenávnnassorjjasvuohta lea heajos bátnedearvvašvuohta.
Mange klarer ikke å ta godt nok vare på tennene sine.
Leat máŋggas geat eai nagot iežaset bániid dikšut doarvái bures.
Flere unngår å gå til tannlege av økonomiske årsaker og de har store tannhelseutfordringer som følge av medisinbruk og år med rusmisbruk.
Máŋggas garvet mannamis bátnedoaktára lusa ruhtadili geažil ja sis leat stuorra hástalusat bátnedearvvašvuođain dálkasiid ja máŋggaid jagiid gárrenmirkogeavaheami geažil.
Vi erfarer at institusjonsoppholdene blir kortere og kortere.
Mii vásihat ahte orrumat ásahusain otnot ja otnot.
Pasienter i tverrfaglig spesialisert rusbehandling rekker ikke å komme i gang med tannbehandlingen før vedkommende mister retten.
Pasieanttat geat leat fágaidrasttideaddji spesialiserejuvvon gárrendilledivššus eai háhppet álggahit bátnedivššu ovdal masset vuoigatvuođa.
Nødvendig tannbehandling bør etter ombudenes oppfatning sluttføres, uavhengig av om institusjonsoppholdet avsluttes.
Dárbbašlaš bátnedikšu berre áittardeddjiid mielas gárvejuvvot, beroškeahttá lea go sin orrun ásahusas loahpahuvvon.
Personer med rusavhengighet har rett på offentlige tannhelsetjenester, såfremt de oppholder seg i helseinstitusjon eller mottar hjemmesykepleie fra kommunen.
Olbmuin geain lea gárrenávnnassorjjasvuohta lea vuoigatvuohta oažžut bátnedearvvašvuođabálvalusaid, nu guhká go orrot dearvvašvuođaásahusas dahje ožžot ruovttubuohccedivššu gielddas.
Personer med rusavhengighet vil i denne sammenheng kunne regnes som langtidssyke i institusjon i lovens forstand.
Olbmot geain lea gárrenávnnassorjjasvuohta sáhttá lága mielde dán oktavuođas rehkenastit guhkilmas buohccin ásahusas.
Institusjoner og avdelinger innenfor tverrfaglig spesialisert rusbehandling omfattes av institusjonsbegrepet i tannhelsetjenesteloven.
Bátnedearvvašvuođabálvaluslága ásahusdoaba fátmmasta ásahusaid ja ossodagaid mat gullet fágaidrasttideaddji spesialiserejuvvon gárrendilledikšui.
I henhold til forskrift om vederlag for tannhelsetjenester har pasienter i helseinstitusjoner som er finansiert direkte over offentlige budsjetter rett til vederlagsfrie tannhelsetjenester forutsatt at oppholdet i institusjonen har en varighet på minst tre måneder.
Láhkaásahusa mielde mas lea sáhka bátnedearvvašvuođabálvalusaid máksimis, lea pasieanttain geat leat dearvvasvuođaásahusain mat ožžot njuolga ruhtadeami almmolaš bušeahtaid bokte vuoigatvuohta nuvttá bátnedikšunbálvalusaide, dainna eavttuin ahte sii galget orrut ásahusat unnimusat golbma mánu.
I forbindelse med at Stortinget i 2005 vedtok at personer i den kommunale rusomsorgen skulle gis et utvidet fylkeskommunalt tilbud om tannhelsetjenester, oppfordret Helse- og omsorgsdepartementet fylkeskommunene til å vurdere behovet for å treffe et lokalt vedtak om å innlemme denne persongruppen i tannhelsetjenesteloven (Helse- og omsorgsdepartementets rundskriv I-2/2006 Utvidet fylkeskommunalt tannhelsetilbud i 2006).
Go Stuorradiggi 2005:s mearridii ahte olbmuide geat leat gielddalaš gárrendilledivššus galggai addot viiddiduvvon fálaldat fylkkagielddalaš bátnedearvvasvuođabálvalusas, ávžžuhii Dearvvašvuođa- ja fuolahusdepartemeanta fylkkagielddaid fátmmastit dán olmmošjoavkku bátnedearvvašvuođabálvalusláhkii (Dearvvašvuođa- ja fuolahusdepartemeantta johtučálus I-2/2006 Viiddiduvvon fylkkagielddalaš bátnedearvvašvuođafálaldat 2006:s).
Flere fylkes kommuner har gjort dette.
Máŋga fylkkagieldda leat dahkan dán.
Pasienterfaring: En mann henvender seg til ombudet fordi han ønsker hjelp til å fullføre tannbehandlingen han startet på mens han var pasient på en rusinstitusjon.
Pasieantavásáhus: Dievdu váldá oktavuođa áittardeddjiin go háliida oažžut veahki vai su bátnedikšu man álggahii go lei pasieantan gárrendilledikšoásahusas čađahuvvo.
Han var innvilget et opphold på tre måneder og da han ble skrevet ut ble den påbegynte behandlingen stoppet.
Sutnje lei mearriduvvon golmma mánu orrun ja go čálihuvvui olggos de heaittihuvvui dikšu mii lei álggahuvvon.
Han var selv uten penger til å fullføre den påbegynte behandlingen.
Sus eai lean alddis ruđat gerget álggahuvvon divššu.
Han pekte på utfordringene, både kosmetiske og smerter, som var en følge av hans dårlige tannstatus og han mente dette ville bidra til at det ble vanskeligere å komme seg i jobb og forbli rusfri.
Son čujuhii sihke kosmehtalaš hástalusaide ja bákčasiidda, mat bohte das ahte sus bánit ledje heajos dilis ja son oaivvildii ahte dát dagahii ahte lei váddásat beassat bargui ja bissut gárrenmirkkuid haga.
Mannen ble henvist til NAV for å søke om økonomisk bistand til å fullføre tannbehandlingen.
Dievdu čujuhuvvui NAV:i ohcan dihte ruđalaš veahki ja čađahit bátnedivššu.
Ny time i hånda
Ođđa diibmu gihtii
Pasient- og brukerombudene mener det bør være et krav at pasienter som forlater en konsultasjon i spesialisthelsetjenesten og er i et forløp, vet når neste konsultasjon vil bli.
Pasieanta- ja geavaheddjiidáittardeaddjit oaivvildit ahte berre leat gáibádus ahte pasieanttat geat guđđet konsultašuvnna spesialistadearvvašvuođabálvalusas ja leat geavadis, dihtet goas sis nuppes fas lea konsultašuvdna.
Det vil gi pasient og pårørende økt trygghet og forutsigbarhet.
Dat addá eanet oadjebasvuođa ja einnostahttivuođa pasientii ja oapmahaččaide.
Det vil også gjøre det enklere å si i fra dersom de opplever brudd i behandlingen.
Dat dagaha maiddá álkibun muitalit jus vásihit ahte dikšu botkejuvvo.
Pasient- og brukerrettighetene skal bidra til å sikre befolkningen lik tilgang på tjenester av god kvalitet ved å gi pasienter og brukere rettigheter overfor helse- og omsorgstjenesten.
Pasieanta- ja geavaheddjiidvuoigatvuođat galget leat mielde sihkkarastit ahte bálvalusat main lea buorre kvaliteahtta galget leat seamma olámuttos buohkaide servodagas, dan bokte ahte pasieanttaide ja geavaheddjiide addot vuoigatvuođat dearvvašvuođa- ja fuolahusbálvalusas.
Det forutsetter tjenesteytere som kjenner rettighetene, praktiserer dem og sikrer at deres pasienter og brukere er kjent med dem. Videre forutsetter det et klageorgan som effektivt bidrar til å sikre at tjenestene drives i samsvar med lov og forskrift.
Dat eaktuda ahte bálvalusaddit dovdet vuoigatvuođaid, praktiserejit daid ja sihkkarastet ahte sin pasieanttat ja geavaheaddjit dovdet daid. Viidásat eaktuda dat ahte gávdno váidalanorgána mii beaktilit lea mielde dagaheamen ahte bálvalusat doaimmahuvvojit lágaid ja láhkaásahusaid mielde.
Pasient- og brukerombudene erfarer daglig at så ikke er tilfelle.
Pasieanta- ja geavaheddjiidáittardeaddjit vásihit beaivválaččat ahte nu ii leat.
De fleste pasienter erfarer at de innen rimelig tid får et første møte med sykehuset etter å ha blitt henvist fra fastlegen.
Eanaš pasieanttat vásihit ahte go fástadoavttir lea sin čujuhan, de sii govttolaš áiggis deaivvadit buohcciviesuin vuosttaš háve.
Men deretter kan ventetiden bli lang, uten informasjon om hva som skal skje og når det skal skje.
Muhto dan maŋŋá sáhttá šaddat guhkes vuordináigi, eai ge oačču dieđuid dan birra ahte goas ja mii galgá dáhpáhuvvat.
Dette gir manglende forutsigbarhet og mulighet til å planlegge, det skaper utrygghet og for enkelte forsinket behandling med et dårligere resultat enn nødvendig.
Dát ii atte einnostahttivuođa ja vejolašvuođa plánet, dagaha dorvvuhisvuođa ja soapmásiidda maŋŋonan divššu mii fas mielddisbuktá heajut bohtosiid go dárbbašlaš.
Et av formålene med innføring av pakkeforløp var nettopp å unngå dette og å sikre bedre flyt i pasientforløpene.
Okta ulbmiliin ahte čielggadanáigodagat álggahuvvo lei justa dán garvit, ja sihkkarastit njuovžilat geavada pasieanttaide.
De som har gode erfaringer med pakkeforløpene understreker at dette nettopp skyldes god flyt i forløpet, en forløpskoordinator det er mulig å oppnå kontakt med og kontinuerlig informasjon om hva som er neste post på programmet.
Sis geain leat buorit vásáhusat čielggadanáigodagaiguin deattuhit justa dan, ahte lea njuovžilis geavat, ahte lea čielggadeami koordináhtor geainna lea vejolaš oažžut oktavuođa ja joatkevaš diehtojuohkin dan birra mii lea boahtte ášši prográmmas.
At de har time i hånda når de reiser hjem etter innleggelse eller poliklinisk oppmøte.
Ahte sis lea diibmu gieđas go vulget ruoktut maŋŋá sisačáliheami dahje diimmu poliklinihkas.
Pasient- og brukerombudene mener pasientene med sine erfaringer her peker på et område der spesialisthelsetjenesten har et forbedringspotensial.
Pasieanta- ja geavaheddjiidáittardeaddjit oaivvildit ahte pasieanttat iežaset vásáhusaiguin dás čujuhit ovtta suorgái spesialistadearvvašvuođabálvalusas mas lea buoridanmunni.
Et krav om Ny time i hånda vil styrke pasientenes rettssikkerhet og bidra til økt pasientsikkerhet.
Ođđa diibmu gihtiigáibádus nannešii pasieanttaid riektesihkarvuođa ja mielddisbuvttášii eanet pasieantasihkkarvuođa.
Ombudene etterlyser alminnelig folkeskikk
Áittardeaddjit ohcalit dábálaš olmmošvieru.
Mange henvendelser til ombudene dreier seg om mangel på omsorgsfull behandling og folkeskikk.
Váldo máŋgii oktavuohta áittardeddjiiguin váilevaš ovddasmorraša ja olmmošvieru geažil divššus.
Dårlig oppførsel fra helsepersonell gir tilleggsbelastninger for pasienter, brukere og pårørende som allerede står i krevende situasjoner.
Go dearvvašvuođabargit láhttejit fasttit de dat dagaha liigenoađi pasieanttaide, geavaheddjiide ja oapmahaččaide geat jo leat lossa diliin.
Helsetjenestene må i tillegg til å ha faglig forsvarlige og gode tilbud, også ha et aktivt forhold til kvaliteten i de menneskelige møtene.
Dearvvašvuođabálvalusat fertejit dan lassin ahte leat fágalaččat dohkálaččat ja buorit fálaldagat, leat aktiivvalaš oktavuohta dan kvalitehttii man bidjet deaivvademiide olbmuiguin.
Dårlige pasientopplevelser påvirker tilliten til tjenesten, fagpersonellet og systemene.
Heajos pasieantavásáhusat váikkuhit luohttevašvuhtii bálvalussii, fágabargiide ja vuogádagaide.
God og tilpasset informasjon til rett tid, brukermedvirkning, bruk av tolk der det er påkrevd, anerkjennelse av pårørende som ressurs og tid til dialog er viktig for god og verdig omsorg.
Buorre ja heivehuvvon diehtojuohkin rivttes áigái, geavaheddjiid váikkuheapmi, dulkageavaheapmi go dasa lea dárbu, dohkkehit oapmahaččaid resursan ja astat gulahallat lea dehálaš buori ja árvvolaš fuolahusas.
Informasjon til pasienter og brukere
Diehtojuohkin pasieanttaide ja geavaheddjiide
Mangelfull eller dårlig informasjon er et element i de fleste henvendelsene ombudene får.
Váilevaš dahje heajos diehtojuohkin lea oassin eanaš oktavuođaváldimiin maid áittardeaddjit ožžot.
Det gjelder både i møte med spesialisthelsetjenesten og den kommunale helse- og omsorgstjenesten.
Dát guoská sihke spesialistadearvvašvuođabálvalussii ja gielddalaš dearvvašvuođa- ja fuolahusbálvalussii.
I tillegg gjelder underskuddet av god og hensiktsmessig informasjon både i møtet mellom pasient/bruker og behandler/helsepersonell, men også på et mer generelt plan der pasient og bruker mangler kunnskap og informasjon om hvilke tilbud som faktisk finnes og hva de skal kunne forvente av tjenestene.
Dasa lassin lea váilevašvuohta buori ja ulbmillaš dieđuin sihke dan deaivvadeamis oppalaččat ahte pasieanttas ja geavaheaddjis váilo máhttu ja diehtu daid fálaldagaid birra mat duođas gávdnojit ja maid sii galget vuordit bálvalusain.
Mange kommuner sender ut brosjyrer i posten til sine innbyggere med oversikt over hva de kan kreve av standard fra kommunen når det gjelder tekniske tjenester som brøyting, vann og avløp.
Máŋga gieldda sáddejit gihppagiid poastta mielde iežaset ássiide mas leat dieđut dan birra ahte maid sáhttet gáibidit standárdadásis gielddas, mii guoská teknihkalaš bálvalusaide nu mo muohtaboltun, čáhci ja duolvačáhci.
Kommunene bør på samme måte tilstrebe å informere sine innbyggere om helse- og omsorgstjenestene.
Gielddat berrejit geahččalit seamma vuogi mielde addit dieđuid iežaset ássiide dearvvašvuođa- ja fuolahusbálvalusaid birra.
Brukermedvirkning
Geavaheddjiidváikkuheapmi
Pasienter og brukere kommer til pasient- og brukerombudene med historier om at de føler seg verken sett eller hørt av helsepersonell, noen beskriver at de er møtt med arroganse.
Pasieanttat ja geavaheaddjit bohtet pasieanta- ja geavaheddjiidáittardeddjiid lusa ja muitalit ahte sii dovdet ahte dearvvasvuođabargit eai gula eai ge oainne sin, soapmásat čilgejit ahte deaivvadit čeavláivuođain.
Pasienter og brukere har lovfestet rett til medvirkning ved gjennomføring av helse- og omsorgstjenester.
Pasieanttain ja geavaheddjiin lea lága bokte vuoigatvuohta váikkuhit dearvvašvuođa- ja fuolahusbálvalusaid čađaheapmái.
Kunnskapen om og kompetansen til å praktisere medvirkning kan bli bedre hos helsepersonell, både i spesialisthelsetjenesten og de kommunale helse- og omsorgstjenestene.
Dearvvašvuođabargiid máhttu váikkuheami birra ja gelbbolašvuohta dan duohtan dahkat sáhttá šaddat buoret, sihke spesialistadearvvašvuođabálvalusas ja gielddalaš dearvvašvuođa- ja fuolahusbálvalusain.
Pasient eller bruker har blant annet rett til å medvirke ved valg mellom tilgjengelige og forsvarlige tjenesteformer og undersøkelses- og behandlingsmetoder.
Pasieanttas ja geavaheaddjis lea earret eará vuoigatvuohta váikkuhit go galgá válljejuvvot olámuttos ja dohkálaš bálvalushámiid ja iskkadan- ja dikšunvugiid gaskkas.
Medvirkningens form skal tilpasses den enkeltes evne til å gi og motta informasjon.
Váikkuheami hápmi galgá heivehuvvot ovttaskas olbmo gálggaide addit ja oažžut dieđuid.
Det er helsepersonellets ansvar å gi informasjonen i en form som er forståelig for pasientene, det samme gjelder ansvaret for å gi et realistisk bilde av hva helsetjenestene kan tilby.
Lea dearvvašvuođabargi ovddasvástádus addit dieđuid pasientii dakkár hámis ahte lea áddehahtti, seamma guoská ovddasvástádussii addit realisttalaš gova das maid dearvvasvuođabálvalus sáhttá fállat.
Pårørende
Oapmahaččat
Pasient- og brukerombudene får henvendelser fra pårørende til pasienter og brukere.
Pasieanttaid ja geavaheddjiid oapmahaččat váldet oktavuođa pasieanta- ja geavaheddjiidáittardeddjiiguin.
De fleste kontakter ombudet på vegne av andre, men de kan også ha spørsmål rundt sin egen rolle og sine selvstendige rettigheter som pårørende.
Eatnašat váldet oktavuođa earáid ovddas, muhto sis sáhttet leat jearaldagat mat gusket iežaset rollii ja iežaset iešheanalaš vuoigatvuođaide oapmahažžan.
Kommunene har ansvar for å tilby opplæring og veiledning, avlastning og omsorgsstønad til personer med særlig tyngende omsorgsarbeid.
Gielddain lea ovddasvástádus fállat oahpahusa ja bagadallama, duddema ja fuolahusbálkká olbmuide geain lea erenoamáš lossa fuolahusdoaibma.
(Helse- og omsorgstjenesteloven § 3-6 Kommunens ansvar overfor pårørende).
(Dearvvašvuođa- ja fuolahusbálvalusláhka § 3-6 Gielddaid ovddasvástádus oapmahaččaid hárrái).
Ombudene erfarer at pårørende har mangelfull kunnskap om dette.
Áittardeaddjit vásihit ahte oapmahaččain lea váilevaš máhttu dán birra.
Ombudene snakker med pårørende som har stor omsorgsbyrde, som er slitne, og som har begrenset kontakt med kommunen og er ukjent med hvilke muligheter for hjelp som finnes.
Áittardeaddjit háleštit oapmahaččaiguin geain lea lossa fuolahusnoađđi, geat leat váiban, ja geain lea unnán oktavuohta gielddain ja eai dieđe makkár vejolašvuođat gávdnojit oažžut veahki.
Helsedirektoratet har utarbeidet en nasjonal faglig veileder om pårørende i helse- og omsorgstjenestene.
Dearvvašvuođadirektoráhtta lea hábmen našuvnnalaš fágalaš bagadeaddji oapmahaččaid birra dearvvašvuođa- ja fuolahusbálvalusain.
Denne veilederen bør bli bedre kjent for helsepersonell og følges.
Dán bagadeaddji birra berrešit eanet dearvvašvuođabargit diehtit ja čuovvut.
Tolk
Dulka
Språk og språkforståelse er sentralt i god og forsvarlig pasientbehandling.
Giella ja giellaáddejupmi lea guovddážis buori ja dohkálaš pasieantadivššus.
Noen pasienter har ingen eller begrenset norskkunnskap og det er behov for tolk i kommunikasjonen.
Muhttin pasieanttain ii leat dahje lea ráddjejuvvon dárogielagelbbolašvuohta, ja lea dárbu dulkii vai sáhttá gulahallat.
Pasient- og brukerombudene er kjent med at anstrengt økonomi brukes som argument for ikke å bruke tolk.
Pasieanta- ja geavaheddjiidáittardeaddjit dihtet ahte go dulka ii geavahuvvo de lea heajos ruhtadilli dasa ággan.
Andre grunner kan være mangelfulle rutiner for bestilling av tolk, dårlig tilgang på tolketjeneste og dårlige erfaringer med tolketjeneste.
Eará sivat sáhttet leat ahte leat váilevaš rutiinnat diŋgot dulkka, ahte dulkabálvalus lea váddása duohken ja ahte leat heajos vásáhusat dulkabálvalusain.
Dette er svært bekymringsfullt og kan true pasientsikkerheten.
Dát fuolastahttá sakka ja sáhttá áitit pasieantasihkkarvuođa.
Fortsatt brukes barn eller andre pårørende som tolk for familiemedlemmer.
Ain geavahuvvojit mánát ja eará oapmahaččat dulkan bearašlahtuide.
Det skjer også at tilfeldig tilgjengelige personer med kompetanse på det aktuelle språk blir hentet inn i situasjoner uten at han eller hun har kompetanse eller godkjenning som tolk.
Dáhpáhuvvá ahte olbmot geat dáhpedorpmis leat olámuttos ja geat máhttet justa dan giela vižžojuvvojit dilálašvuođaide, almmá sus lea gelbbolašvuohta dahje dohkkeheapmi dulkan.
Dette er en praksis som ikke bare truer pasientsikkerheten, men også personvernet og pasientens integritet og verdighet.
Dá lea bargovuohki mii ii dušše áitte pasieantasihkarvuođa, muhto persovdnasuodjaleami ja pasieantta integritehta ja gutnálašvuođa.
Lang saksbehandling truer rettsikkerheten og pasientsikkerheten
Guhkes áššemeannudanáigi áitá riektesihkkarvuođa ja pasieantasihkkarvuođa.
I dag er saksbehandlingstiden svært lang hos de fleste fylkesmennene og i Statens helsetilsyn.
Dál lea hui guhkes áššemeannudanáigi sihke eanaš fylkkamánniin ja Stáhta dearvvašvuođabearráigeahčus.
Dette reduserer tilliten til den endelige avgjørelsen og reduserer læringsutbytte for tjenestestedene i sakene som omhandler kvaliteten på den hjelpen som er gitt.
Dát dagaha ahte lea unnit luohttevašvuohta loahpalaš mearrádussii ja unnida bálvalusbáikkiid oahppanbohtosa áššiin mat gusket kvalitehtii dan veahkis mii lea addon.
Pasient- og brukerombudene etterlyser et større politisk engasjement for å sikre at tilsynsmyndighetene har tilstrekkelig ressurser til å gi forsvarlig oppfølging av brudd på rettigheter i helse -og omsorgslovgivningen.
Pasieanta- ja geavaheddjiidáittardeaddjit ohcalit stuorát politihkalaš beroštumi sihkkarastit ahte bearráigeahččaneiseválddiin leat doarvái resurssat addit dohkálaš čuovvoleami go vuoigatvuođat dearvvašvuođa- ja fuolahuslágain leat rihkkojuvvon.
Pasient -og brukerombudenes erfaring viser at det nytter å klage.
Pasieanta- ja geavaheddjiidáittardeddjiid vásáhusat čájehit ahte gánnáha váidalit.
Mange saker omgjøres av tjenestestedet, et typisk eksempel er innen psykisk helse hvor behandlingsstedet i flere tilfeller endrer vedtaket og tilbyr den omsøkte tjenesten uten at saken oversendes fylkesmannen til klagesaksbehandling.
Máŋgii rievdadit bálvalusbáikkit áššemearrádusaid, dábálaš ovdamearka das lea psyhkalaš dearvvašvuođas gos dikšunbáiki máŋgga áššis rievdada mearrádusa ja fállá bálvalusa mii lei ohccojuvvon almmá ahte ášši sáddejuvvo fylkkamánnii meannuduvvot váiddan.
Omgjøringsprosenten hos fylkesmennene er også høy på mange områder.
Fylkkamánniin lea maiddá alla rievdadanproseanta eará surggiin.
Det er et politisk mål at alle skal bo lengst mulig i eget hjem.
Lea politihkalaš mihttu ahte buohkat galget beassat orrut ruovttus nu guhká go vejolaš.
Det erfarer vi stiller økte krav til pårørende.
Mii vásihat ahte dát dagaha ahte gáibiduvvo eanet oapmahaččain.
Pårørende kontakter ombudene og forteller at de er utslitt, men ikke tilbys nødvendig avlastning fra kommunene.
Oapmahaččat váldet oktavuođa áittardeddjiiguin ja muitalit sii leat váiban, muhto eai oačču doarvái duddema gielddain.
Da oppfordrer vi til å klage.
Dalle ávžžuhat mii váidalit.
Statistikk fra Helsetilsynet viser at 50 % av avslag på avlastning omgjøres hos fylkesmennene.
Dearvvašvuođabearráigeahču statistihkka čájeha ahte 50 % dain geaid duddenohcan lea hilgojuvvon, rievdaduvvo fylkkamánnis.
Saksbehandlingstiden varierer og er gjennomgående svært lang.
Leat erohusat man guhkes áššemeannudanáiggit leat ja dábálepmosit lea guhkes vuordináiggit.
Det er i dag et mål at rettighetssaker, det vil si saker som omhandler plass på sykehjem, avlastning, helsehjelp i spesialisthelsetjenesten mv, skal behandles innen tre måneder.
Dál lea mihttun ahte vuoigatvuođaáššit, namalassii áššit mat leat buhcciidruovttusaji, duddema, dearvvašvuođaveahki spesialistadearvvašvuođabálvalusas birra jna, galget meannuduvvot golmma mánu siste.
Erfaringer fra enkeltsaker viser at saksbehandlingstiden i dag kan komme opp mot åtte måneder i disse sakene.
Vásáhusat ovttaskas áššiin čájehit ahte áššemeannudanáigi dáid áššiin dál sáhttá leat gitta gávcci mánu.
Det er en trussel mot pasientsikkerheten.
Dat áitá pasieantasihkkarvuođa.
Mange av de som er i kontakt med ombudet forteller om opplevelser der de har opplevd sider av helsetjenesten som de finner uakseptable, og de ønsker bistand til å klage.
Máŋggas geat váldet oktavuođa áittardeddjiin muitalit mo leat vásihan beliid dearvvašvuođabálvalusat mat sin mielas leamaš dohkkemeahttumat, ja sii háliidit veahki váidalit.
Ikke sjelden kan ombudenes bistand føre til at saker oppklares og rettigheter innfris uten formell klagesaksbehandling.
Ii leat hárve ahte áittardeddjiid veahkki sáhttá dagahit ahte áššit čilget ja ahte vuoigatvuođat ollašuhttot formála váiddagieđahallan almmá.
En løsning til det beste for alle.
Čoavddus mii lea buoremussan buohkaide.
Det viktigste for klager er at det tas lærdom av de feil som er gjort, at andre pasienter ikke skal måtte oppleve det samme og mange ønsker en beklagelse.
Deháleamos váiddaáššiin lea ahte oahppá daid boasttuvuođain mat leat dahkkon, ahte eará pasieanttat eai galgga dárbbašit vásihit dan seamma ja máŋggas dáhttot maid ahte ožžot šállošeami.
Norsk pasientskadeerstatning
Norgga pasieantavahátbuhtadus
Pasienter som er påført en skade som er forårsaket av en svikt under behandlingen, skal informeres om at de kan sende en søknad til Norsk pasientskadeerstatning (NPE) for å få vurdert om de har rett til erstatning.
Pasieanttaide geat leat vaháguhtton go ledje divššu vuolde, galgá muitaluvvot ahte sii sáhttet sáddet ohcama Norgga pasieantavahátbuhtadussii (NPE) oažžut árvvoštallot jus sis lea vuoigatvuohta oažžut buhtadusa.
De fleste sender inn erstatningssøknaden på egen hånd, ved behov gir ombudene råd og veiledning gjennom søknadsprosessen.
Eatnašat sáddejit buhtadusohcama ieža, jus lea dárbu de addet áittardeaddjit ráđiid ja bagadallet ohcanproseassa oktavuođas.
Det er viktig at pasientene får rett informasjon og realistiske forventninger til ordningen.
Lea dehálaš ahte pasieanttaide addojit rivttes dieđut ja realisttalaš vuordámušat ortnegii.
Det er ikke slik at man har rett til erstatning fordi behandlingsresultatet ikke ble som forventet.
Ii leat nu ahte lea vuoigatvuohta buhtadussii go divššu boađus ii šaddan nu mo vurdojuvvui.
Dersom pasienten har hatt forbigående plager eller en dårlig opplevelse, men ikke et økonomisk tap, har han ikke rett til erstatning.
Jus pasieanttas leat givssit mat bistet muhttin áiggi dahje lea heajos vásáhus, muhto ii ruđalaš vahát, de ii leat vuoigatvuohta oažžut buhtadusa.
NPE gir ikke erstatning som «plaster på såret», noe pasienter kan ha vanskelig for å akseptere.
NPE ii mávsse buhtadusa “jeđđehussan”, dan sáhttá pasieanttaide leat váttis dohkkehit.
Helsepersonells kjennskap til erstatningsordningen er varierende, det er ikke alltid helsepersonellet kjenner til de vilkårene som må være oppfylt.
Lea stuorra erohus man bures dearvvasvuođabargit dovdet buhtadusortnega, ii leat álo ahte dearvvasvuođabargit dihtet makkár eavttut leat oažžut buhtadusa.
Dette kan skape urealistiske forventninger hos pasientene.
Dát sáhttá addit pasieanttaide eahperealisttalaš vuordámušaid.
Det er svært uheldig dersom en lege har sagt at du har rett på erstatning, uten at det medfører riktighet.
Lea hui unohas jus muhttin doavttir lea dadjan ahte dus lea vuoigatvuohta oažžut buhtadusa, ja de ii leat riekta.
Det er ikke alle erstatningssøkere som behersker norsk språk godt nok til å gjennomføre en sak hos NPE.
Eai leat buot buhtadusohccit geat máhttet dárogiela doarvái bures čađahit ášši NPE:s.
Det er viktig at NPE tilbyr disse tolk og dekning av utgifter til nødvendig advokatbistand for at sakene blir så godt opplyst som mulig.
Lea dehálaš ahte NPE fállá sidjiide dulkka ja gokčá olggosgoluid dárbbašlaš advokáhtaveahkkái vai áššit čuvgejuvvojit nu bures go vejolaš.
Her må NPE være mer på tilbudssiden.
Dán dáfus ferte NPE leat eanet fállalas.
Saksbehandlingstiden er fortsatt altfor lang både i NPE og i klageinstansen Helseklage, dette er en merbelastning for pasientene.
Lea ain menddo guhkes áššemeannudanáigi sihke NPE:s ja váidalanásahusas Dearvvašvuođaváidda, dát lea liigenoađđin pasieanttaide.
Sammendrag av Pasient og brukerombudets årsmelding for 2018
Pasieanta- ja geavaheddjiidáittardeaddji 2018 jahkedieđáhusa čoahkkáigeassu
Ombudene skal arbeide for å ivareta pasienters og brukeres behov, interesser og rettssikkerhet overfor den statlige spesialisthelsetjenesten og den kommunale helse- og omsorgstjenesten.
Áittardeaddjit galget gozihit pasieanttaid ja geavaheddjiid dárbbuid, beroštumiid ja riektesihkkarvuođa stáhtalaš spesialistadearvvašvuođabálvalusa ja gielddalaš dearvvašvuođa- ja fuolahusbálvalusaid ektui.
Ombudene skal bidra til å bedre kvaliteten i disse tjenestene.
Áittardeaddjit galget leat mielde buoridit dáid bálvalusaid kvaliteahta.
Ombudenes arbeid kjennetegnes ved tett og direkte kontakt med pasienter, brukere, pårørende og tjenestested.
Áittardeddjiid doaimma dovdomearka lea doalahit lávga ja njuolga oktavuođa pasieanttaiguin, geavaheddjiiguin, oapmahaččaiguin ja bálvalusbáikkiin.
Ombudene arbeider også aktivt for å øke kunnskapen om pasient- og brukerrettigheter i befolkningen.
Áittardeaddjit barget maiddá aktiivvalaččat lasihit álbmoga máhttu pasieanta- ja geavahanvuoigatvuođaid birra.
Det er 15 pasient- og brukerombud i landet med til sammen rundt 80 ansatte.
Leat 15 pasieanta- ja geavaheaddjiáittardeaddji riikkas, oktiibuot 80 bargi.
Ombudene har stabil pågang, og i 2018 var det rundt 15 000 henvendelser.
Áittardeaddjit vásihit stabiila lassáneami, ja 2018:s ledje birrasii 15 000 oktavuođaváldima.
I 2018 omhandlet 47 % av sakene tjenestesteder i spesialisthelsetjenesten, 31 % var knyttet til tjenestesteder i kommunal helse- og omsorgstjeneste.
2018:s ledje 47 % áššiin bálvalusbáikkiid birra spesialistadearvvašvuođabálvalusas, 31 % ledje čadnon bálvalusbáikkiide gielddalaš dearvvašvuođa- ja fuolahusbálvalussii.
15 % av sakene gjaldt henvendelser som ikke var knyttet til et konkret tjenestested, for eksempel generelle spørsmål om pasientrettigheter.
15 % áššiin ledje jearaldagat mat eai lean čadnon dihto bálvalusbáikái, ovdamearkka dihte oppalaš jearaldagat pasieantavuoigatvuođaid birra.
7 % var henvendelser utenfor ombudenes mandat.
7 % oktavuođaváldimiin ledje áittardeaddji mandáhta olggobealde.
17 prosent av henvendelsene gjaldt organisering og rutiner, rot og sommel, for eksempel mangelfull tilgjengelighet, samhandling mellom etater, lang saksbehandlingstid eller mangelfull saksbehandling.
17 proseantta oktavuođaváldimiin ledje organisereme ja rutiinnaid birra, moivi ja ájahaddan, ovdamearkka dihte ahte olbmot eai lean olámuttos, etáhtaid ovttasdoaibmama birra, guhkes áššemeannudanáigi dahje váilevaš áššemeannudeapmi.
Årsak til henvendelse 2016–2018
Válljejuvvon fáttát jahkedieđáhusas
Pasient- og brukerombudene stiller derfor spørsmål ved om tiden er inne for å etablere færre, men mer virkningsfulle og forpliktende ordninger.
Pasieanta- ja geavaheddjiidáittardeaddjit gažadit danne ahte ii go leat áigi ásahit unnit, muhto beaktilat ja geatnegahtti ortnegiid?
Kommunene må ta mer ansvar for fastlegeordningen.
Gielddat fertejit váldit eanet ovddasvástádusa fástadoavtterortnega hárrái.
Kommunene må ta et større ansvar for å sikre at fastlegene følger fastlegeforskriften og andre krav som stilles fra helsemyndighetene, mener ombudene.
Gielddat fertejit váldit eanet ovddasvástádusa sihkkarastin dihte ahte fástadoaktárat čuvvot fástadoavtterláhkaásahusa ja eará gáibádusaid maid dearvvasvuođaeiseválddit gáibidit, oaivvildit áittardeaddjit.
Leve hele livet – også for de som trenger hjelp
Eallit olles eallima – maiddá sidjiide geat dárbbašit veahki.
Pasient- og brukerombudene understreker at de er og skal fortsatt være ombud for alle aldergrupper, også de pasientene og brukerne som er «de eldre», og ser at det er nødvendig også etter at regjeringen har vedtatt opprettelsen av et nasjonalt eldreombud.
Pasieanta- ja geavaheddjiidáittardeaddjit deattuhit ahte leat ja ain galget leat áittardeaddjin buot ahkejoavkkuide, maiddá "boarrásat" pasieanttaide ja geavaheddjiide, ja atná dan dárbbašlažžan maiddá maŋŋá go ráđđehus lea mearridan ásahit našuvnnalaš vuorrasiidáittardeaddji.
Det bør gjennomføres et kompetanseløft på pasient- og brukerrettigheter blant ansatte i helse- og omsorgstjenestene.
Berre čađahuvvot gealbolokten dearvvašvuođa- ja fuolahusbálvalusaid bargiid gaskkas pasieanta- ja geavaheddjiidvuoigatvuođaid birra.
Det bør gjennomføres tiltak for å bedre kompetanse på bruk av tolk, slik at helsetjenestens ansvar for å bestille tolk ved behov etterleves.
Berrejit čađahuvvot doaibmabijut buoridan dihte gelbbolašvuođa mo dulkka galgá geavahit, nu ahte dearvvašvuođabálvalusa ovddasvástádus diŋgot dulkka go dasa lea dárbu doahttaluvvo.