pere/sami_parallel huggingface dataset:
Dette innebærer at medlemmene i styret, og spesielt styreleder, i stor grad er involveres i det daglige arbeidet i Samisk hus.
Dát mearkkaša ahte stivrralahtut, ja earenoamážit stivrra jođiheaddji, doaimmaha ollu bargguid beaivválaš doaimmas.
Dette fører til at arbeidsbelastningen har vært stor, og styret utrykker behovet for å få på plass en daglig leder i Samisk hus.
Dát lea barggahan stivrralahtuid badjelmeari, ja stivra cealká ahte dárbbašivčče beaivválaš jođiheaddji Sámi Viesus.
Generalforsamling i Senter for Nordlige folk. Sametinget deltok på ordinær generalforsamling for Senter for Nordlige folk den 26. april i Manndalen.
Davviálbmogiid guovddáža váldočoahkkin. Sámediggi oasálasttii Davviálbmogiid guovddáža váldočoahkkimis cuoŋománu 26. beaivvi Olmmáivákkis.
Til behandling var det ordinære saker.
Doppe meannudedje dábálaš áššiid.
Torjer Olsen ble valgt som ny leder og Anja Kristine Salo ble valgt som nestleder.
Torjer Olsen válljejuvvui ođđa jođiheaddjin ja Anja Kristine Salo šattai nubbinjođiheaddjin.
Salo ble valgt som Sametingets representant til styret.
Salo lea Sámedikki ovddasteaddji stivrras.
Reguleringsplan Skibotn kai og forholdet til Lásságámmi Sametinget deltok i møte med mellom Storfjord kommune, Stiftelsen Lásságámmi og Troms Fylkeskommune i Tromsø den 14. mars i år.
Ivgobađa káija regulerenplána ja gaskavuohta Lásságámmii Sámediggi oassálasttii čoahkkimis Omasvuona suohkaniin, Lásságámmi vuođđudusain ja Romssa fylkasuohkaniin njukčamánu 14.b dán jagi.
Tema for reguleringsplan var Skibotn kai og forholdet til Lásságámmi og Hottigården.
Čoahkkima fáddá lei Ivgubađa káija regulerenplána ja gaskavuohta Lásságámmii ja Hottigårdenii.
Sametinget har tidligere mottatt melding om reguleringsendring av reguleringsplan for Skibotn kai.
Sámediggi lea ovdal ožžon dieđu Ivgubađa káija regulerenplána rievdadusaid birra.
Stiftelsen Lásságámmi har ønsket at Sametinget bidrar å sikre deres interesser i planprosessen.
Lásságámmi vuođđudus háliida ahte Sámediggi veahkkin sihkkarastá sin beroštusaid plánaproseassas.
Sametinget vil følge opp prosessen.
Sámediggi čuovvula proseassa.
Teatre - direkte tilskudd
Teáhter - njuolggodoarjja
De etablerte samiske teatrene kan utvikle seg kunstnerisk, produsere scenekunst på høyt nivå og kan turnere med scenekunst som gir kulturopplevelser og synliggjør samiske språk.
Ásahuvvon sámi teáhterat sáhttet ovdánit dáiddalaččat, buvttadit lávdedáidaga alla dásis ja sáhttet johttit lávdedáidagiin mii addá kulturvásáhusaid ja oainnusmahttá sámegielaid.
Generalforsamling i Åarjelhsaemien Teatere. Sametingsrådet ved politisk rådgiver deltok medio mars på generalforsamlingen til Åarjelhsaemien Teatere.
Åarjelhsaemien Teatere váldočoahkkin. Sámediggeráđđi oasálasttii njukčamánu gaskkamuttus Åarjelhsaemien Teatere váldočoahkkimis.
Samisk litteratur og medier. Mål for innsatsområdet: Kvalitativ samisk litteratur utgis og gjøres kjent og tilgjengelig.
Sámi girjjálašvuohta ja mediat. Áŋgiruššansuorggi mihtomearri: Kvalitatiivvalaš sámi girjjálašvuohta mii almmuhuvvo ja oahpásmahttojuvvo ja buktojuvvo olámuddui.
Sametinget er i gang med kontaktmøter med de fem forlagene som mottar direktetilskudd til utvikling og fremming av samisk litteratur.
Sámediggi lea álggahan oktavuođačoahkkimiid dainna viđain lágádusain mat ožžot njuolggodoarjaga ovdánahttit ja ja ovddidit sámi girjjálašvuođa.
Ordningen ble lagt om i 2018, og det vil være viktig å ha en nær dialog med forlagene om hvordan ordningen fungerer, og på bakgrunn av dette få et grunnlag for å vurdere om hvor godt formålet for ordningen oppnås.
Dán ortnega lea rievdadan 2018:s, ja danne lea dehálaš lahka gulahallat lágádusaiguin mo ortnet doaibmá, ja dán vuođul maiddái árvvoštallat jukságo ulbmila mihttomeari.
Kulturminnevern
Kulturmuitosuodjaleapmi
Samfunnsmål: Samisk kulturarv legger premisser for all planlegging og inngrep.
Servodatmihttu: Sámi kulturárbi bidjá eavttuid buot plánemiidda ja sisabahkkemiidda.
Mål for innsatsområdet: Samiske kulturminner forvaltes på grunnlag av egen historie og egne verdier.
Áŋgiruššansuorggi mihttomearri: Sámi kulturmuittut hálddašuvvojit iežamet historjjá ja árvvuid vuođul.
Sametingspresident Aili Keskitalo hadde møte med den nye Riksantikvaren Hanna Kosonen Geiran 14. februar. På agendaen sto bygningsregistreringsprosjektet, tilskuddsordningen til freda bygninger i privat eie og framdrift for innskrivingen av Várjjat siida på tentativ verdensarvliste.
Sámedikki presideanta Aili Keskitalo doalai čoahkkima ođđa Riikaantikvárain Hanna Kosonen Geiran guovvamánu 14. b. Áššin ledje visteregistrerenprošeakta, doarjjaortnet daid ráfáiduhttojuvvon visttiid várás mat leat priváhta oamastusas ja Várjjat siidda čáliheapmi tentatiiva máilmmiárbelistii.
Møtet var nyttig og Sametinget fikk bl.a. understrekt overfor Riksantikvaren viktigheten av egen forvaltning av samiske bygninger i privat eie og framdrift i verdensarvarbeidet for Várjjat siida.
Čoahkkin lei ávkkálaš ja Sámediggi beasai earret eará deattuhit Riikaantikvárii man deaŧalaš lea sierra hálddašeapmi dain sámi visttiin mat leat priváhta oamastusas ja man deaŧalaš lea ovdánit máilmmiárbebargguin Várjjat siidda bealis.
Ášši/Sak 017/19
Ášši 017/19
Sametingets plenum Dato: 04.06.2019
Sámedikki dievasčoahkkin 04.06.2019-07.06.2019
Arkivsaknr. 19/2351
Áššenr. 19/2375
Til tross for kort høringsfrist (15. Mars 2019) kom det inn et betydelig antall høringssvar.
Vaikko gulaskuddanáigemearri lei oanehaš (njukčmánu 15.b. 2019) de bohte sisa hui olu gulaskuddancealkámušat.
Arbeiderpartiet mener at Prop. 90 L (2018-2019) Endringer i reindriftsloven (tilgjengeliggjøring av reintall og obligatorisk individmerking) er så viktig for det samiske samfunnet at den skulle vært behandlet i sametingets plenum.
Bargiidbellodat oaivvilda ahte Prop. 90 L (2018–2019) Boazodoallolága rievdadusat (boazologu almmusteapmi ja geatnegahtton indiviidamerken) lea nu dehálaš sámi servodahkii ahte galggašii meannuduvvot Sámedikki dievasčoahkkimis.
Reindriften og det samiske demokratiet hadde fortjent en slik behandling.
Boazodoallu ja sámi demokratiija ánssášit dakkár meannudeami.
Det er ved flere anledninger gjort flertallsvedtak i Sametinget som går mot å oppnevne Sametingets medlemmer til Reindriftsstyret.
Máŋgii lea Sámedikki eanetlohku jienastan vuostá nammadit Sámedikki lahtuid Boazodoallostivrii.
Første gang ved behandling av “Sametingsmelding om reindrift” i 2016.
Vuohččan geavai dat “Sámediggedieđáhusa boazodoalu birra” meannudeamis 2016:s.
Her fremmet Arbeiderpartiet forslag om at Sametinget skulle oppnevne sine representanter til reindriftsstyret.
Das evttohii Bargiidbellodat ahte Sámediggi galggai nammadit iežas lahtuid boazodoallostivrii.
Arbeiderpartiet foreslo igjen valg av representanter til reindriftsstyret under konstituering av Sametingets plenum 7. mars 2018, men posisjonen stemte ned forslaget.
Bargiidbellodat evttohii fas lahtuid válljema boazodoallostivrii Sámedikki dievasčoahkkima konstitueremis njukčamánu 7.b. 2018, muhto posišuvdna jienastii vuostá.
5. mars 2019 fremmet Arbeiderpartiet atter en gang saken, men et stort flertall stemte ned følgende forslag: "Oppnevning av representanter til reindriftsstyret settes opp som sak fredag 8. Mars. Saken oversendes Sametingets valgkomité for innstilling til plenum. "
Njukčamánu 5.b. 2019 Bargiidbellodat fas ovddidii dan ášši, muhto stuora eanetlohku jienastii vuostá čuovvovaš evttohusa: “Boazodoallostivrra áirasiid nammadeapmi biddjo áššin bearjadaga njukčamánu 8.b. Ášši sáddejuvvo Sámedikki válgalávdegoddái mii galgá buktit árvalusa dievasčoahkkimii”.
Arbeiderpartiets sametingsgruppe registrerer den politiske snuoperasjonen fra posisjonen.
Bargiidbellodaga sámediggejoavku oaidná posišuvnna politihkalaš jorgalusa.
Vi stiller oss svært undrende til at posisjonen ventet over ett år fra Arbeiderpartiets forslag først ble løftet opp i Sametinget til man kom fram til denne innrømmelsen.
Mii imaštallat sakka manne posišuvdna vurddii badjelaš jagi dan rájes go Bargiidbellodaga árvalus ovddiduvvui Sámediggái, ovdal go mieđihedje dan.
På bakgrunn av dette, og for å endre tidligere vedtak fremmer Arbeiderpartiets sametingsgruppe følgende som ny sak til plenum i juni 2019: Forslag: Sametinget fjerner kulepunkt 3 (“Avstå fra å oppnevne medlemmer til Reindriftsstyret slik det nå fungerer” ”) på side 30 i “Sametingsmelding om reindrift” “Sametingsmelding om reindrift” av 2016, samtidig velger Sametinget i plenum sine representanter til reindriftsstyret med vararepresentanter.
Dan vuođul, ja rievdadan dihte ovdalaš mearrádusa, ovddida Bargiidbellodaga sámediggejoavku čuovvovačča ođđa áššin geassemánu 2019 dievasčoahkkimii: Árvalus: Sámediggi sihkku čuoggá 3 (“Ii nammadit áirasiid boazodoallostivrii nu go dat dál doaibmá” ”) 2016 “Sámediggedieđáhusas boazodoalu birra” “Sámediggedieđáhusas boazodoalu birra” siidu 30, seammás vállje Sámediggi dievasčoahkkimis iežas lahtuid boazodoallostivrii oktan várrelahtuiguin.
Forslag 2 - Representant Arthur Tørfoss, Fremskrittspartiet Mineralvirksomhet i samiske områder - oppheve vedtak i sak 007/14
Evttohus 2 - Áirras Arthur Tørfoss, Ovddádusbellodat Mineráladoaibma sámi guovlluin – sihkkut mearrádusa áššis 007/14
Ren og uberørt natur, tilgang til fornybare energikilder og en unik flora og fauna utgjør også store potensialer for vekst og utvikling.
Ráinnas ja duohtatkeahttá luondu, ođasmahtti energiijagáldut háhkanvejolašvuohta ja earenoamáš flora ja fauna addet maid buriid potensiálaid šaddamii ja ovdáneapmái.
Sametinget bør legge til rette for at alle disse mulighetene kan benyttes, og samtidig legge vekt på innovasjon og forskning som fremmer sameksistens av næringene.
Sámediggi berre láhčit dili vai buot dat vejolašvuođat sáhttet ávkkástallot, ja seammás deattuhit ođđahutkamuša ja dutkama mat ovddidit ealáhusaid ovttaseallima.
Mineralutvinning er regulert i lover og forskrifter gitt av Storting og Regjering.
Minerálaviežžamat leat muddejuvvon lágain ja láhkaásahusain maid Stuoradiggi ja Ráđđehus leat bidjan.
Konsesjoner gis av direktoratet.
Konsešuvnnaid bidjá direktoráhtta.
I den grad det skal gis vilkår som skal begrense skadevirkninger og bidra til bærekraftig utvikling, skal disse sikre allmenne interesser for alle innbyggerne.
Eavttut mat biddjojit unnidan dihte vahátváikkuhusaid ja oažžun dihte ceavzilis ovdáneami, galget sihkkarastit buot ássiid dábálaš beroštusaid.
Fremskrittspartiet mener at det av demokratiske hensyn er mest naturlig at det er kommunene i de berørte områdene som håndterer innbyggernes interesser, også de samiske innbyggernes.
Ovddádusbellodat oaivvilda ahte demokráhtalaš beliid dihte lea lunddoleamos ahte guoskevaš guovlluid suohkanat gieđahallat ássiid beroštusaid, maiddái sámi ássiid.
Det er unaturlig at Sametinget med sin manglende legitimitet skal ha noen myndighet på dette området.
Ii leat lunddolaš ahte Sámedikkis, mas lea váilevaš legitimitehta, galgá leat váldi dán áššis.
I sametingets vedtak finner vi: "Mineralloven må endres for å sikre reelle konsultasjoner, for å garantere at samiske hensyn, interesser og rettighetshavere i hele det samiske området hensyntas, og for å innføre fordelsordninger som medfører at nytteverdien fra gruvevirksomhet kommer samiske samfunn og rettighetshavere til gode.
Sámedikki mearrádusas čuožžu: “Minerálaláhka ferte rievdaduvvot nu ahte sihkkarastá konsultašuvnnaid, ja vai sihkkarastá ahte sámi beroštumit ja vuoigatvuođaeaiggádat olles sámi guovllus váldojit vuhtii, ja nu ahte hábme ovdamunneortnegiid mat mielddisbuktet ahte ávkkástanárvu ruvkedoaimmain boahtá sámi servodahkii ja vuoigatvuođaeaiggádiidda buorrin.
" "Sametinget fastslår at det ikke kan gis samtykke til nye tiltak etter mineralloven uten at Sametinget har vurdert samiske interesser i planlagte inngrep og konsultert med myndighetene sammen med rettighetshavere, andre samiske interesser og lokalsamfunn."
” “Sámediggi deattuha ahte ii sáhte mieđihit ođđa doaibmabijuide minerálalága vuođul ovdalgo Sámediggi lea guorahallan sámi beroštumiid plánejuvvon sisabahkkemiin ja konsulteren eiseválddiiguin ovttas vuoigatvuođaeaiggádiiguin, eará sámi beroštumiiguin ja báikkálaš servodagaiguin.
Fremskrittspartiet mener sametingets vedtak i sak 007/14 modent for revidering. Fremskrittspartiet vil be rådet fremme sak for plenum der vedtaket i sak 007/14 oppheves.
” Ovddádusbellodat oaivvilda ahte lea áigi rievdadit Sámedikki mearrádusa áššis 007/14. Ovddádusbellodat bivdá ráđi ovddidit ášši dievasčoahkkimii gos ášši 007/14 mearrádus fámohuhttojuvvo.
Forslag 3 - Representant Ann-Elise Finbog, Samefolkets parti Patentering og bruk av samiske symboler
Evttohus 3 - Áirras Ann-Elise Finbog, SfP Sámi symbolaid patenteren ja geavaheapmi Sámi symbolat.
Samiske symboler I den senere tid har det vært en heftig debatt i sosiale medier om bruken av samiske symboler.
Maŋimuš áiggiid leat sosiála mediain leamaš garra digaštallamat sámi symbolaid geavaheames.
Grunnen som de fleste kjenner til, er at en kommersiell, privat bedrift har søkt om- og fått godkjent patent på den samiske solen.
Sudjan dasa, numo eatnašat dihtet, lea ahte gávppálaš, priváhta fitnodat lea ohcan ja ožžon dohkkehuvvot pateantta sámi beaivvážii.
De fleste som har ytret seg i mediene mener at dette er det samiske folks eiendom og ikke kan privatiseres.
Eatnašat geat sosiála mediain leat dán birra čállán, oaivvildit ahte dát lea sámi álbmoga opmodat ja ahte dat ii sáhte privatiserejuvvot.
Mange stiller seg tvilende til Patentstyrets kompetanse i denne saken, og mener at patentet må oppheves, har også etterlyst Sametingets rolle i saken.
Máŋgasat eahpidit Pateantastivrra (dá. Patentstyret) máhtolašvuođa áššis ja oaivvildit ahte pateantta ferte ruovttoluotta geassit, ja leat maiddái ohcalan Sámedikki rolla áššis.
Seksjonsleder for juridisk seksjon i Patentstyret Knut Bostad sier til NRK at hvis det viser seg at merkene ikke skulle vært registrert, så vil de da bli opphevet.
Pateantastivrra juridihkalaš juhkosa juogusjođiheaddji Knut Bostad dadjá NRK:i ahte jus čájehuvvo ahte symbolat eai livčče galgan registrerejuvvot, de dat gessojuvvojit ruovttoluotta.
Videre utaler Bostad at Patentstyret også kan komme til den konklusjonen at vurderingen var riktig og da blir registreringen stående.
Bostad dadjá maiddái ahte Pateantastivra sáhttá konkluderet árvvoštallama riektan ja dalle registreren bissu.
Dersom denne konklusjonen blir stående, er det fare for at hvem som helst kan ta patent på alle de andre samiske symbolene.
Jus dát konklušuvdna bissu, de lea várra ahte vaikke gii sáhttá patenteret buot eará sámi symbolaid.
Dette vil i så fall bli sett på som et av de største tap det samiske folk er blitt utsatt for.
Dát boahtá adnojuvvot dán dáhpáhusas oktan stuorimus vahágin mii sámi álbmogii lea geavvan.
Vi kan derfor kan vi ikke la Patentstyret fatte et vedtak som vil bety uerstattelig tap for det samiske folk.
Dán geažil eat sáhte diktit Pateantastivrra dahkat dakkár mearrádusa mii gártá buhttemeahttumis vahágin sámi álbmogii.
Til NRK uttaler Sametingsrådet at «Vi ønsker at Patentstyret kontakter sametingsrådet i saker som angår bruk av samiske symboler, før Patentstyret vedtar søknader om bruk av samiske symboler.
Sámediggeráđđi lea cealkán NRK:i ahte “Mii sávvat Pateantastivra gulaskuddá sámediggeráđiin áššiin main lea sáhka sámi symbolaid geavaheames, ovdalgo Pateantastivra dahká mearrádusa ohcamušain geavahit sámi symbolaid” (sitáhtta jorgaluvvon).
Samefolkets Parti mener at det ikke holder med ønsker i en så viktig sak.
Sámeálbmot Bellodat oaivvilda ahte ná dehálaš áššis ii leat doarvái sávvat.
Samefolkets Parti fremmer dette som en ny sak som må settes på dagsorden med øyeblikkelig virkning.
Sámeálbmot Bellodat ovddida dán ođđa áššin mii ferte biddjot áššelistui dakkaviđe.
Samefolkets Parti mener videre at Sametingsrådet må ta kontakt med Patentstyret for å starte en dialog om bruken av samiske symboler.
Sámeálbmot Bellodat oaivvilda maiddái ahte sámediggeráđđi ferte váldit oktavuođa Pateantastivrrain álggahan dihtii ságastallama sámi symbolaid geavaheames.
Forslag 4 - Representant Márjá-Liissá Partapuoli, NSR/NSR-SáB Utvidet samisk innhold i utdanningsprogram for studiespesialisering på videregående skole
Evttohus 4 - Áirras Márjá-Liissá Partapuoli, NSR/NSR-SáB Viiddiduvvon sámi sisdoallu joatkkaskuvlla oahppospesialiserema oahppoprográmmas
Som spesialisering på videregående skole har man kun et samisk programfag hvor man har mulighet til å ta fordypning, samisk historie og samfunn.
Joatkkaskuvlla oahppospesialiserema oahppoprográmmas fállojuvvo odne dušše okta sámi prográmmafága mas lea vejolašvuohta čiekŋudeapmái, sámi historjá ja servodat.
I fagfornying er plass for tradisjonell samisk kunnskap i de nye læreplanene for samisk mindre enn i de nåværende planer.
Fágaođasmahttima bokte lea árbevirolaš máhtu sadji sámegielfága ođđa oahppoplánain unnit go dálá plánain.
I den forbindelse hadde det vært naturlig å utarbeide et samisk programfag nummer to, samisk tradisjonell kunnskap, i samarbeid med videregående skoler.
Dan oktavuođas livččii lunddolaš hábmet oktan joatkkaskuvllaiguin nuppi sámi prográmmafága, sámi árbevirolaš máhttu.
Samisk tradisjonskunnskap fremmer samiske verdier og filosofi.
Sámi árbevirolaš máhttu hukse sámi árvvuid ja filosofiijaid.
I dag er situasjonen den at tradisjonskunnskap er i ferd med å forsvinne, og majoritetsverdier påvirker samiske tradisjoner.
Dilli lea odne nu ahte árbevirolaš máhttu lea jávkamin ja stuorra álbmoga árvvut ain báidnet sámi árbevieruid.
Det er viktig å revitalisere kunnskap og også transformere dette til den moderne tid og samfunn.
Lea deaŧalaš revitaliseret máhttu ja maiddái transformeret ođđa áigái ja servodahkii.
Tradisjonskunnskap kan også være med å revitalisere språket.
Árbevirolaš máhttu sáhttá maiddái leat mielde giela revitaliseremin.
De unges bruk av språket har gått ned både som førstespråk og andrespråk.
Nuoraid giellageavaheapmi lea njiedjan sihke vuosttaš- ja nuppegielagiin.
Et bredere tilbud og innhold som tradisjonskunnskap kan oppmuntre unge til å bruke samisk språk.
Viiddit fálaldat ja sisdoallu dego árbevirolaš máhtu sáhttet movttiidit nuoraid sámástit.
Den yngre generasjon er mye mer bevisst i forhold til naturvern og naturverntenking, og samisk tradisjonskunnskap favner også dette.
Nuorat buolva lea odne ollu eanet dihtomielalačča luonddugáhtten ja -jurddašeami ektui, dáid beliid fátmmasta sámi árbevirolaš máhttu.
Gjennom faget kan ungdom lære både teoretisk og praktisk, om tradisjon, naturforståelse og utmarkshøsting.
Fága bokte besset nuorat teorehtalaččat ja praktihkalaččat oahpat árbevieruid, luondduáddejumi ja luondduávkkástallama.
Faget er både nyttig og attraktivt.
Fága lea sihke ávkkálaš ja geasuheaddji.
Forslag 5 - Representant Mathis Nilsen Eira, NSR
Evttohus 5 - Áirras Mathis Nilsen Eira, NSR/NSR-SáB
Felles samisk reindriftsseminar. I dag er det lite kommunikasjon over landegrensene hva angår saker innen reindrifta.
Oktasaš sámi boazodoalloseminára. Otná dilis lea unnán gulahallan riikarájáid rastá boazodoalu áššiin.
Allikevel vet vi at det finnes flere felles utfordringer og interesser, både i Norge, Sverige og Finland.
Dattege diehttit mii ahte leat ollu seammalágán hástalusat ja beroštumit ležžet dal Norggas, Ruoŧas dahje Suomas.
Det er nå på tide å samle samiske reineiere i disse landene, og arbeide i fellesskap om felles utfordringer, som f.eks. inngrep, rovdyrtap og klimaendring.
Lea áigi čohkket sámi boazodolliid iešguđet riikkain ja bargagoahttet fárrolágaid oktasaš hástalusaid hárrái earret eará sisabahkkemat, boraspire vahágat ja dálkkádat rievdadeamit.
Reindriftsutøvere bruker masse krefter på å forsvare næringen i ulike arenaer, men vi mangler kommunikasjon spesielt over landegrensene.
Ollu návccat boazodolliin biddjojit gáhttet ealáhusa iešguđet guovlluin, muhto lea váilevaš gulahallan erenoamážit riikarájáidgaskkas.
På Det hadde også vært på tide å se på hvilke vilkår og lover de forskjellige landene har.
Livčče maid áigi álgit geahčadit makkár eavttut ja lágat iešguđet riikkain leat.
Vi vet at det finnes både gode og mindre gode sider av hvordan dagens forvaltning gjennomføres.
Mii diehtit ahte gávdnojit sihke buoret ja heajut bealit mo otná hálddašeapmi doaibmá.
Flertallet på Sametinget anser det som Sametingets oppgave å legge best mulig til rette for det samiske folkets medbestemmelse i de samepolitiske sakene som angår dem.
Sámedikki eanetlogu mielas galgá Sámediggi nu bures go vejolaš láhčit dili sámi álbmoga mielmearrideapmái sámepolitihkalaš áššiin mat gusket sidjiide.
Samer tilknyttet de minste samiske språkgruppene, herunder skoltesamene, pitesamene og umesamene, kan oppleve å ikke oppnå direkte representativitet gjennom ordinære demokratiske kanaler.
Sápmelaččat geat gullet unnimus sámegieljoavkkuide, nugo nuortalaččat, bihtánsámit ja ubmisámit, sáhttet vásihit ahte eai olat ovddasteami dábálaš demokráhtalaš kanálaid bokte.
De har likevel rett til å kunne forvente en plass i politiske prosesser som angår dem.
Sis lea aŋkke vuoigatvuohta oažžut saji politihkalaš proseassain mat gusket sidjiide.
For å sikre medbestemmelse og påvirkning for mindre grupper, kan det være aktuelt å iverksette særegne tiltak.
Sihkkarastin dihte mielmearrideami ja váikkuhusa unnit joavkkuide, de sáhttá leat jurdda bidjat johtui sierranas doaimmaid.
Sametingets flertall ber dermed sametingsrådet igangsette et arbeid med mål om å styrke medbestemmelsesmuligheten for de mindre samiske språkgruppene, og foreslå tiltak som kan gjennomføres innenfor dagens lovverk.
Sámedikki eanetlohku bivdá dasto sámediggeráđi álggahit barggu man mihttun lea nannet mielmearrideami unnit sámi giellajoavkkuide, ja evttohit doaimmaid maid sáhttá čađahit dálá lágaid siskkobealde.
Forslag 7 - Representant Anders Somby jr., Flyttsamelista Merkenemndas utfyllende retningslinjer om reinmerker
Evttohus 7 - Áirras Anders Somby jr., Johttisápmelaččaid listu Mearkalávdegotti dievasmahtti njuolggadusat mearkkaid birra
Reindriftsstyret vedtok 6. februar 2017 retningslinjer om hvordan reinmerker skal være.
Boazođoallostivra dohkkehii guovvamánu 6. beaivvi 2017 njuolggadusaid mot boazomearkat galget leat.
Disse retningslinjene ble laget for at det skal være ryddighet når reineiere søker nye merker.
Njuolggadusat ráhkaduvvoje vai galgá čorgatvuohta leat go boazoeaiggádat ohcet ođđa mearkaid.
Det som ikke ble like godt belyst, var hvordan man gjør med arvemerker, slik reglene er i dag, så kan ikke slektninger gi merke f.eks. til tantebarn, nevøer og nieser, til barnebarn osv. I tillegg er det usikkerhet i reglene om hva som er hovedsnitt og i den delen hvor det står om endring i de små snittene f.eks. til sine barn.
Dat mii ii leat doarvái bures čielggaduvvon lea mot dakkár árbemearkkaiguin galgá dahkat. Nu mot njuolggadusat leat dál, eai sáhte fulkkežat addit mearkkaid omd muoŧŧaliidda, siessaliidda, áhkkubiidda jna. Dasalassin lea njuolggadusain eahpečielggasvuohta dasa mii guoská mat leat váldooalit ja dat oassi mas čujuha ahte smávvasániiguin galgá ohcat rievdadusa ovdamearka dihte mánnái.
Reindrifta har også erfart at merkenemndene praktiserer disse retningslinjene ulikt, siden disse ikke er helt spesifikke.
Boazodoallu lea maid vásihan ahte mearkalávdegottit praktiserejit iešguđet ládje dáid njuolggadusaid, go dat leat eahpečielgasat.
I øremerker har vi hovedsnitt (mearkaoalit).
Boazomearkain leat váldooalit (mearkaoalit).
Hovedsnittene er f.eks. gieška,- lahkki, hoanka, hoankalahkki, ovddalskivdnji, maŋilskivdnji osv. De små forskjellene gjøres med bisnitt; luddestat, ceahkkát, vanjat osv. Hovedsnitt i reinmerker er de som forteller om den tradisjonelle slektstilhørighet.
Váldosánit mearkain leat ovdamearka dihte gieška,- lahkki, hoanka, hoankalahkki, ovddalskivdnji, maŋilskivdnji jna. Rievdadusat leat smávvasánit nugo luddestat, ceahkkát, vanját jnv. Váldosánit boazomeakain leat dat mat čujuhit árbevirolaš sogamearka gullevašvuhtii.
Ved å lage bisnitt som tillegg til familiens hovedsnitt, kan man se forskjell på eierskap på rein innenfor familien og slekten.
Smávvasániid lasiheapmi iešguđet sániiguin lassin bearraša váldooliide lea dat mii ereha iešguđet boazodolliid mearkaid bearraša ja soga siskkobealde.
Her er det ikke snakk om den nærmeste familie, men slekta i sin helhet.
Dás ii leat sáhka siskkildas(lagaš) bearraša birra muhto obbalaš soga.
Det er imot reindriftas tradisjonelle oppfatning hvis dette tolkes slik at det kun er snakk om den aller nærmeste familien.
Lea boazodoalu árbevirolaš ipmárdusa vuosta jus dát ipmirduvvo siskkildas(lagaš) bearrašin.
Denne oppfatningen gjør det også umulig å flytte merker mellom nær familie, slik det er nevnt her tidligere.
Dákkár ipmárdus maiddái daguha ahte ii leat vejolaš sirddášit mearkaid lagas bearrášiid gaskkás nugo dás ovdalis namuhuvvon.
Reinmerke er en viktig del av reindriftas kulturarv og identitet, og Sametinget bør sende saken til ansvarlige forvaltere og be disse om å rydde opp i retningslinjene.
Boazomearka lea dehálaš oassi boazodoalu kulturárbbis ja identitehtas, ja Sámediggi berre sáddet ášši ovddasvástideaddji hálddašeddjiide ja bivdit čorget njuolggadusaid.
Forslag 8 - Representant Tor H. Mikkola, Partipolitisk uavhengig. Ny områdeplan på Nordkapphalvøya og forlengelse av festeavtale med Rica/Scandic
Evttohus 8 - Áirras Tor H. Mikkola, Bellodatsorjjasmeahttun áirras. Ođđa guovloplána Davvinjárggas ja Rica/Scandic eanaláigošiehtadusa guhkideapmi.
Rica/Scandic skal fornye og forlenge sine festeavtaler for Nordkapp-platået med FeFo, og det er stor bekymring knyttet til at man behandling på dette plenumsmøtet, og at Sametinget kommer med en uttalelse med prinsipper vi mener det er viktig at blir fulgt i denne saken.
Rica/Scandic galgá ođastit ja guhkidit iežas eanaeaiggátšiehtadusaid Davvinjárgga-duolbadasas FeFo:in, ja lea stuora ballu čadnon dasa ahte proseassa váikkuha Davviguovlluvári privatiserema. Bivdit Sámedikki ovddidit ášši meannudeapmái dán dievasčoahkkimii, ja ahte Sámediggi buktá cealkámuša prinsihpaiguin maid mii oaivvildit lea dehálaš čuovvulit dán áššis.
Forslag 9 - Representant Tor Gunnar Nystad, NSR Behov for å utvikle det samiske opplæringstilbudet ved Osloskolen.
Evttohus 9 - Áirras Tor Gunnar Nystad, NSR Dárbu ovdánahttit sámegiela oahpahusfálaldaga Oslo-skuvllas.
Sametinget har registrert at Oslo kommune har satt i gang et arbeid om å flytte samiskopplæringen i Oslo fra Kampen skole til en annen skole i kommunen.
Sámediggi oaidná ahte Oslo suohkan lea bargagoahtán sirdit sámegieloahpahusa Oslos Kampen skuvllas eará skuvlii suohkanis.
Flyttingen av språkopplæringa har satt i gang en debatt hvordan man kan videreutvikle samiskopplæringen i Oslo.
Giellaoahpahusa sirdin lea vuolggahan digaštallama dan birra ahte mot sáhttá ovdánahttit sámegieloahpahusa Oslos.
Den samiske urbaniseringen er sterkt økende, og mange unge samer i utdanningssituasjon flytter og etablerer seg i storbyer.
Sámi urbaniseren lea olu lassáneame, ja máŋga nuorra sápmelačča oahppodiliin fárrejit ja ásaiduvvot stuoragávpogiidda.
Derfor er det viktig at det samiske opplæringstilbudet er godt organisert og er av god kvalitet også i byene.
Danne lea dehálaš ahte sámi oahpahusfálaldat lea bures organiserejuvvon ja ahte das lea buorre kvalitehta maiddái gávpogiin.
NOU 2016: 18 ”Hjertespråket” anbefaler at det ”storbykommuner” som Oslo, tar et ekstra ansvar for opplæring av samisk språk.
NOU 2016:18 “Váibmogiella” ávžžuha ahte stuoragávpot Helssegis leat maŋemus jagiid ásahan sierra sámeskuvlla mas lea sierra sámi oahppoplána.
I byer som Alta og Tromsø er det henholdsvis ca 200 og ca 300 elever som får opplæring i og på samisk.
Gávpogiin dego Álttás ja Romssas lea sullii 200 ja 300 oahppis oahpahus sámegielas ja sámegillii.
Sammenligner man disse tallene så er antallet som får et samisk opplæringstilbud i Oslo relativt beskjedent.
Go buohtastahttá dáiguin loguiguin, de lea Oslo sámegiela oahpahusfálaldat oalle unni.
Sametinget ber Sametingsrådet om å ta initiativ overfor Oslo kommune og utdanningsetaten om å foreta en helhetlig gjennomgang og jobbe videre med å utvikle det samiske opplæringstilbudet i Osloskolen.
Sámediggi bivdá Sámediggeráđi vuolggahahttit Oslo suohkana ja oahppoetáhta geahčadit ja viidásit ovdánahttit sámegiela oahpahusfálaldaga Oslo-skuvllas.
En slik gjennomgang bør blant annet:
Dakkár geahčadeapmi berre earret eará:
- Vurdere behovet for å innarbeide det samisk opplæringstilbudet i kommunale planer og strategier - Foreta en gjennomgang og kvalitetssikre informasjon til foreldre om retten til samiskundervisning.
- Árvvoštallat dárbbu fievrridit sámegiela oahpahusfálaldaga suohkana plánaide ja strategiijaide. - Geahčadit ja kvalitehtasihkkarastit diehtojuohkima váhnemiidda vuoigatvuođa birra oažžut sámegieloahpahusa.
- Utrede omfanget av og årsaker til frafall i samiskundervisningen i løpet av skoleårene - Vurdere behovet for å etablere en egen samiskklasse eller en egen sameskole i Oslo - Vurdere behovet og mulighetene for alternative opplæringsformer som eksempelvis bruk av IKT, ambulerende lærere, språksamlinger osv.
- Árvvoštallat dárbbu ásahit sierra sámegielluohká dahje sierra sámeskuvlla Osloi. - Árvvoštallat dárbbu ja vejolašvuođa molssaevttolaš oahpahushámiide nu go ovdamearkka dihte IKT geavaheami bokte, johtti oahpaheaddjit, gielladeaivvadeamit jna.
Samisk krise- og incestsenter I Norges institutt for menneskerettigheters Temarapport 2018 – Vold og overgrep i samiske samfunn kommer det fram at «halvparten av samiske kvinner har vært utsatt for vold eller overgrep, men at svikt i systemene kan føre til at de ikke får den hjelpen de trenger».
Sámi heahte- ja inseastaguovddáš Norgga našuvnnalaš olmmošvuoigatvuohtaásahusa Fáddáraporttas 2018 – Veahkaváldima birra sámi servodagas boahtá ovdan ahte “bealli sámi nissoniin leat vásihan veahkaválddálašvuođa dahje veagalduhttima ja ahte go vuogádagain eai doala dási, de sáhttá dat mielddisbuktit ahte sii eai oaččo veahki maid dárbbašit”.
Manglende språk og kulturforståelse hos helsepersonell og rettsvesen er en stor utfordring når man skal gi et fullverdig og forsvarlig tilbud til samiske.
Dearvvašvuođabargiid ja riekteásahusa váilevaš giella- ja kulturipmárdus lea stuorra hástalussan go galgá fállat ollesárvosaš ja dohkálaš fálaldaga sápmelaččaide.
I sammendraget fra NIMs rapport heter det at: “Samiske personer er mer utsatt for vold enn andre.
NIM raportta čoahkkáigeasus čuožžu ahte: “Sámi olbmot vásihit eambbo veahkaválddálašvuođa go earát.
Når hverken hjelpeapparatet eller politiet har særskilt kompetanse om samiske språk og kultur, er det vanskeligere for dem å beskytte personer med samisk bakgrunn mot vold og overgrep.
Go sihke veahkkeapparáhtas ja politiijain váilu erenoamáš gelbbolašvuohta sámi giela ja kultuvrra birra, de lea sidjiide váddáseabbo suddjet olbmuid geain lea sámi duogáš veahkaválddálašvuođa ja illasteami vuostá.
Vold og overgrep der den voldsutsatte er samisk er et samfunnsproblem og en alvorlig menneskerettsutfordring i Norge.”
Veahkaválddálašvuohta ja illasteapmi gos gillájeaddji lea sápmelaš lea servodatváttisvuohta ja duođalaš olmmošvuoigatvuođahástalus Norggas.
Behovet for et samisk fagmiljø innenfor disse feltene er helt klart stort, og i NIM rapporten fremmes også SANKS og samisk krise- og incestsenteret i Karasjok som et tiltak for å gi et bedre tilbud til den samiske befolkningen i hele landet.
” Lea áibbaš čielgasit stuorra dárbu sámi fágabirrasii dáin surggiin, ja NIM raporttas ovddiduvvojit maiddái SÁNAG ja Sámi heahte- ja inseastaguovddáš Kárášjogas doaibmabidjun fállan dihtii buoret fálaldaga sámi álbmogii olles riikkas.
Et kraftsenter med kompetanse innenfor samiske forhold er i våre øyne nødvendig og riktig, og det er ønskelig for oss at et slikt tilbud også skal ha en ambulerende avdeling for å nå hele Sápmi.
Fápmoguovddáš mas lea gelbbolašvuohta sámi diliin lea min oainnus dárbbašlaš ja riekta, ja mii sávvat ahte diekkár fálaldagas galgá leat maiddái ambulerejeaddji ossodat, olahan dihtii olles Sámi.
Et tilbud i form av et samisk Barnehus er en naturlig forlengelse av tanken rundt opprettelsen av et sterkere fagmiljø.
Fálaldat sámi Mánáidviesu hámis lea lunddolaš joatkka jurdagii ásahit nannoseabbo fágabirrasa.
Vi registrerer at Karasjok kommune allerede jobber opp mot sentrale myndigheter i denne saken, men påvirkning og tyngde fra Sametinget vil være til stor nytte med tanke på å få etablert dette som en statlig institusjon snarest.
Mii oaidnit ahte Kárášjoga gielda lea juo bargagoahtán áššiin guovddáš eiseválddiid vuostá, muhto Sámedikki váikkuheamis ja deattus livččii stuorra ávki dan dáfus ahte sáhtášii farggamusat ásahit dan stáhtalaš ásahussan.
Kommunen har signalisert at de vil prioritere etableringen av et slikt senter og vil klargjøre tomt og andre fasiliteter så snart et vedtak om etablering er gjort.
Suohkan lea signaliseren ahte háliidit vuoruhit ásahit diekkár guovddáža ja áigot válbmet huksensaji ja eará dárbbašlaš beliid nu jođánit go ásaheapmi mearriduvvo.
Forslag: I de mest sårbare og vonde øyeblikkene i livet er det helt nødvendig at man blir møtt med noen som forstår ens språk og kultur.
Árvalus: Dain hearkkimus ja bákčaseamos diliin eallimis lea vealtameahttun ahte deaivá muhtuma gii ipmirda giela ja kultuvrra.
Vi ber derfor Sametinget om å være en pådriver for etableringen av et Samisk nasjonalt krise- og incestsenter med ambulerende avdeling for hele Sápmi.
Mii bivdit danin Sámedikki leat ovddasduvdin ásahit Sámi nationála heahte- ja inseastaguovddáža mas lea ambulerejeaddji ossodat mii dárkkuhuvvon olles Sápmái.
Vi foreslår at dette sees i sammenheng med etablering av Klinikk Sápmi.
Mii árvalit ahte dát gehččojuvvo Klinikk Sápmi ásaheami oktavuođas.
Sametinget ber samtidig om at Sametingsrådet må stille sterkere krav til regjeringen om at vold og overgrep i samiske samfunn skal følges opp med tilstrekkelige ressurser.
Sámediggi bivdá seammás sámediggeráđi garraseappot gáibidit ráđđehusas ahte veahkaválddálašvuohta ja illasteapmi sámi servvodagas čuovvuluvvo doarvái resurssaiguin.
Saken påbegynt 04.06.19 kl. 15.00
Ášši meannudeapmi álggahuvvui 04.06.19 dii. 15.00.
Habilitetsvurdering Følgende representant har bedt om habilitetsvurdering i sak 17/19
Bealátvuođaárvvoštallamat Čuovvovaš áirras lea bivdán bealátvuođaárvvoštallama áššis 17/19:
Representant Mathis Nilsen Eira, NSR
Áirras Mathis Nilsen Eira, NSR
Plenumsledelsens innstilling: Representant Mathis Nilsen Eira, NSR - er ikke inhabil.
Dievasčoahkkinjođihangotti árvalus: Áirras Mathis Nilsen Eira, NSR - Ii bealálaš
Representanten dette angikk deltok ikke i behandlingen av habilitetspørsmålet.
Dat áirras geasa dat guoská, ii lean mielde meannudeamen bealátvuođaášši.
· Ny sak 1 avvises · Ny sak 2 avvises · Nye saker 3 – 7 og 9 – 10 sendes til sametingsrådet for behandling · Ny Sak 8 ble trukket
· Ođđa ášši 1 hilgojuvvo · Ođđa ášši 2 hilgojuvvo · Ođđa áššit 3-7 ja 9-10 sáddejuvvojit Sámediggeráđđái meannudeapmái Ođđa ášši 8 gessojuvvui
· Ny sak 1 ble forkastet med 21 mot 14 stemmer · Ny sak 2 ble forkastet med 34 mot 1 stemmer · Nye saker 3 – 7 og 9 – 10 ble enstemmig vedtatt
· Ođđa ášši 1 hilgojuvvui 21 jienain 14 jiena vuostá · Ođđa ášši 2 hilgojuvvui 34 jienain 1 jiena vuostá · Ođđa áššit 3-7 ja 9-10 mearriduvvui ovttajienalaččat
Taleliste og replikkordskifte Innlegg Replikk Ronny Wilhelmsen Arthur Johan Tørfoss Márjá-Liissá Partapuoli Per Mathis Oskal Ann-Elise Finbog Runar Myrnes Balto Ronny Wilhelmsen Anders Somby jr. Ann-Elise Finbog Mathis Nilsen Eira Arild Pettersen Inga Mathis Nilsen Eira Runar Myrnes Balto Ronny Wilhelmsen Anders Somby jr. Per Mathis Oskal Anders Somby jr. Tor H. Mikkola Ronny Wilhelmsen Tor Gunnar Nystad Ronny Wilhelmsen Ann-Elise Finbog Tor Gunnar Nystad Bjørn Inge Mo Ann-Elise Finbog Bjørn Inge Mo Ronny Wilhelmsen, til forretningsorden Arthur Johan Tørfoss, til forretningsorden
Sáhkavuorrolistu ja replihkat Sáhkavuorru Replihkka 1 Ronny Wilhelmsen 2 Arthur Johan Tørfoss 3 Márjá-Liissá Partapuoli Per Mathis Oskal 4 Ann-Elise Finbog Runar Myrnes Balto Ronny Wilhelmsen Anders Somby jr. Ann-Elise Finbog 5 Mathis Nilsen Eira Arild Pettersen Inga Mathis Nilsen Eira 6 Runar Myrnes Balto Ronny Wilhelmsen 7 Anders Somby jr. Per Mathis Oskal Anders Somby jr. 8 Tor H. Mikkola Ronny Wilhelmsen 9 Tor Gunnar Nystad Ronny Wilhelmsen Ann-Elise Finbog Tor Gunnar Nystad 10 Bjørn Inge Mo Ann-Elise Finbog Bjørn Inge Mo Ronny Wilhelmsen, čoahkkinortnegii Arthur Johan Tørfoss, čoahkkinortnegii
Nye saker 3 – 7 og 9 – 10 sendes til sametingsrådet for behandling Saken avsluttet 04.06.19 kl. 16.10
DC - Mearrádus: Ođđa áššit 3 - 7 ja 9 - 10 sáddejuvvojit Sámediggeráđđái meannudeapmái. Ášši meannudeapmi loahpahuvvui 04.06.2019 dii. 16.10
Ášši/Sak 018/19
Ášši 018/19
Spørsmål 1 - Representant Arthur Tørfoss, Fremskrittspartiet Parlamentarismen i sametinget
Gažaldat 1 - Áirras Arthur Tørfoss, Ovddádusbellodat Parlamentarisma sámedikkis
Nå har Fremskrittspartiet vært representert på sametinget i 10 år.
Dál lea Ovddádusbellodat leamaš ovddastuvvon sámedikkis 10 jagi.
I løpet av den perioden har vi observert en form for parlamentarisme som avviker en god del fra det vi ellers forbinder med denne styringsformen.
Dan áigodagas leat mii vuohttán parlamentarismma mii gáidá eret das maid mii dábálaččat jurddašit dáinna stivrenmálliin.
Og dette er uavhengig av om det er NSR eller AP som styrer.
Beroškeahttá lea go NSR vai BB mii stivre.
Men nå er det NSR, og jeg lurer på om president Keskitalo kan gi meg sine betraktninger rundt det følgende:
Muhto dál lea NSR, ja mun jurddašan sáhttá go presideanta Keskitalo muitalit munnje dáid áššiid birra:
1. Produksjon av politiske saker.
1. Politihkalaš áššiid buvttadeapmi.
Nok en gang ser vi en saksliste til sametinget preget av få saker til komiteen.
Fas oaidnit sámedikki áššelisttu mas leat unnán áššit lávdegottiide.
Dette er ikke unikt, det er mer normen.
Dát ii leat eahpedábálaš, eanet baicca vierru.
En gjennomgang av fjoråret viser kun 4 egenproduserte politiske saker fra rådet, hvis en ser bort i fra beretninger og budsjett.
Go geahččá diimmá áššiid, de leat dušše 4 politihkalaš ášši maid ráđđi ieš lea buvttadan, jus ii váldde mielde dieđáhusaid ja bušeahta.
De øvrige sakene er høringer og innspill til saker produsert av andre deler av offentlig forvaltning.
Eará áššit leat gulaskuddamat ja cealkámušat áššiide maid eará almmolaš hálddašeamis leat vuolggahan.
Vi må anta at NSR og de øvrige partiene i rådet har stilt til valg for å få gjennomført politikk.
Mii fertet árvvoštallat ahte NSR ja dat eará bellodagat ráđis leat mannan evttohassan válggaide oažžundihte čađa iežaset politihka.
Hvorfor leverer rådet så få egne saker til plenum?
Manin Ráđđi buktá nu unnán iežas áššiid dievasčoahkkimii?
2. Parlamentarisme. Rådet har et solid flertall bak seg i plenum.
2. Parlamentarisma Ráđis lea nana eanetlohku iežas duogábealde dievasčoahkkimis.
I enhver annen parlamentarisk forsamling betyr det at rådets forslag i alle saker går uendret gjennom komiteer og plenumsbehandling, og vedtakene blir identisk med innstillingene.
Juohke parlamentáralaš čoahkkádusain mearkkaša dat ahte ráđi evttohus manná buot áššiin rievddakeahttá sihke lávdegottiid ja dievasčoahkkinmeannudeami čađa, ja mearrádusat šaddet nu go árvaluvvon.
Så ikke i sametinget.
Muhto nu ii geava Sámedikkis.
Her opplever vi at flertallspartiene langt på vei er de ivrigste til å fremme endringsforslag til eget råds forslag til vedtak.
Dáppe mii vásihit ahte eanetlogubellodagat leat sii geat ovddemus ovddidit rievdadanevttohusaid iežas ráđi mearrádusárvalusaide.
Dette vitner om liten dialog og avklaring mellom partiene i rådet, og mellom partigruppene i plenum og rådet på forhånd, og gjør også at rådets autoritet svekkes.
Dát čájeha ahte lea unnán ovddalgihtii gulahallan ja čielggadeapmi bellodagaid gaskkas Ráđis, ja dievasčoahkkima bellodatjoavkkuid ja ráđi gaskkas, mii mielddisbuktá ahte ráđi autoritehta láivu.
Å være en del av en parlamentarisk forsamling når eget parti sitter i et flertallsråd kan være en frustrerende øvelse, fordi oppgaven kun er å forsvare og lose forslagene uendret gjennom den politiske behandling.
Dat ahte leat oassin parlamentáralaš čoahkkimis gos iežas bellodat lea eanetlohkoráđis, sáhttá leat hástaleaddji hárjehallan, danin go bargun lea dušše bealuštit ja mieđuštit árvalusaid rievddakeahttá politihkalaš meannudeami čađa.
Men slik er den politiske virkeligheten.
Muhto nie lea politihkalaš duohtavuohta.
Oppsiden er at eget parti sitter i rådet, og partiet for derfor gjennomslag for sin politikk. Kan vi forente en endring på dagens uryddige praksis, slik at det parlamentariske system for styring også kan begynne å virke i Sametinget?
Buoret bealli lea ahte iežas bellodat čohkká ráđis, ja bellodat oažžu danin iežas politihka čađa. Sáhttit go mii vuordit rievdama dálá eahpečorgadis praksisas, nu ahte parlamentáralaš vuogádat stivret maiddái doaibmagoahtá Sámedikkis?
Spørsmål 2 - Representant Per Mathis Oskal, Arbeiderpartiet. Veileder nødverge mot rovvilt. Det forrige Sametingsrådet avtalte med Klima- og miljødepartementet at de skulle lage en veileder for bruk av nødverge mot rovvilt.
Gažaldat 2 - Áirras Per Mathis Oskal, Bargiidbellodat. Heahtedagu bagadus boraspiriid vuostá. Ovddit Sámediggeráđđi šiehtai Dálkkádat- ja birasdepartemeanttain ahte sii galge ráhkadit bagadusa heahtedagu geavaheami birra boraspiriid vuostá.
Hvordan har sametingsrådet fulgt opp dette?
Mot lea sámediggeráđđi čuovvulan dan?
Spørsmål 3 - Representant Ann-Elise Finbog, Samefolkets parti. Bypolitisk handlingsplan! Samefolkets Parti fremmet en ny sak om bypolitisk handlingsplan i plenum i desember 2017.
Gažaldat 3 - Áirras Ann-Elise Finbog, Sámeálbmot Bellodat. Gávpotpolitihkalaš doaibmaplána. Juovlamánu 2017 dievasčoahkkimis ovddidii Sámeálbmot Bellodat ođđa ášši gávpotpolitihkalaš doaibmaplána birra.
Samefolkets Parti ønsker å vite hvor saken står i dag og hva planene for den er.
Sámeálbmot bellodat sávvá diehtit man guhkás áššiin leat ollen ja makkár plánat leat áššái.
Sett på bakgrunn av at utviklingen med at flere og flere samer flytter og bor i byer og tettsteder fortsetter, mener Samefolkets Parti at jobben med å få en handlingsplan på plass bør iverksettes snarest.
Go oaidnit dakkár joatkašuvvi ovdáneami, mas eanet ja eanet sápmelaččat fárrejit ja bisánit gávpogiidda ja čoahkkebáikkiide, de oaivvilda Sámeálbmot Bellodat ahte ferte farggamusat bargagoahtit oažžut ođđa doaibmaplána.
Det blir mer og mer viktig at det samiske synliggjøres, styrkes -og videreutvikles.
Šaddá deháleabbo ja deháleabbo čalmmustahttit, nannet ja gárgedit sámevuođa.
I Oslo, hvor samiskundervisningen ble vedtatt flyttet uten at foreldrene var involvert viser hvor viktig det er at klare regler finnes.
Oslos, gos mearridedje sirdit sámegieloahpahusa almmá involverekeahttá váhnemiid proseassas, čájeha man dehálaš lea ahte gávdnojit čielga njuolggadusat.
Samefolkets Parti mener dette er med på å vise at en bypolitisk handlingsplan både er på sin plass – og trenges nå!
Sámeálbmot Bellodaga mielas čájeha dát ahte lea dárbu gávpotpolitihkalaš doaibmaplánii – ja dat dárbbašuvvo dál!
Spørsmål 4 - Representant Ronny Wilhelmsen, Arbeiderpartiet Vi kan ikke se at punkt 6.2.3 (Annen oppfølging av samiske rettigheter arealer og ressurser - søkerbasert tilskudd) i Sametingets budsjett er redegjort for i Sametingsrådets beretning eller tilhørende vedlegg.
Gažaldat 4 - Áirras Ronny Wilhelmsen, Bargiidbellodat Mii eat gávnna ahte Sámedikki bušeahta čuoggá 6.2.3 (Sámi areála- ja resursavuoigatvuođaid eará čuovvuleapmi – ohcanvuđot doarjagat) birra lea čielggaduvvon Sámediggeráđi doaibmadieđáhusas dahje dasa guoski mildosiin.
Da dette er en betydelig budsjettpost ber vi om en oversikt over forbruket så langt i år og innkommende søknader.
Go dát lea stuora bušeahttapoasta, de mii bivdit ahte oažžut čilgehusa das movt dát ruđat leat geavahuvvon dássážii dán jagi, ja ohcamiid mat leat boahtán.
Saken påbegynt 04.06.19 kl. 16.15
Ášši meannudeapmi álggahuvvui 04.06.19 dii. 16.15.
Saken avsluttet 04.06.19 kl. 17.20
Ášši meannudeapmi loahpahuvvui 04.06.2019 dii. 17.20
Ášši/Sak 019/19
Ášši 019/19
Sametingsrådets likestillingspolitiske redegjørelse om funksjonsnedsettelse
Sámediggeráđi dásseárvopolitihkalaš čilgehus doaibmahehttehusa birra
Arkivsaknr. 19/1671
Áššenr. 19/1671
Sametinget har drøftet Sametingsrådets likestillingspolitiske redegjørelse om funksjonsnedsettelse.
Sámediggi lea digaštallan Sámediggeráđi dásseárvopolitihkalaš čilgehus doaibmahehttehusa birra.
Sametingets handlingsplan for likestilling 2009-2013 har dannet grunnlaget for sametingsrådets arbeidet med likestilling i Sametinget de siste årene.
Maŋimuš jagiin lea Sámedikki dásseárvodoaibmaplána 2009-2013 leamaš vuođđun sámediggeráđi dásseárvobargui Sámedikkis.
Virkeperioden for denne handlingsplanen er gått ut og den ble i 2015 fulgt opp av sametingsrådets likestillingspolitiske redegjørelse.
Dán doaibmaplána doaibmaáigodat lea nohkan ja dat čuovvuluvvui 2015:s sámediggeráđi dásseárvopolitihkalaš čilgehusain.
Handlingsplanen og redegjørelsen har hatt tre innsatsområder: kjønnslikestilling, seksuelle legninger og vold i nære relasjoner.
Doaibmaplánas ja čilgehusas leat leamaš golbma áŋgiruššansuorggi: dásseárvu, seksuála sodju ja veahkaváldi lagaš oktavuođain.
Nedsatt funksjonsevne har ikke vært eksplisitt omhandlet, men har inngått i den overordnete målsetningen om et likestilt samisk samfunn med like rettigheter og muligheter for alle.
Doaibmahehttehus ii leat sierra gieđahallojuvvon, muhto lea leamaš mielde dan bajimuš mihttomearis ovttaárvosaš sámi servodaga birra gos buohkain leat ovttalágan vuoigatvuođat ja vejolašvuođat.
Vi jobber for et likestilt samisk samfunn med like rettigheter og muligheter for alle.
Mii bargat dan ala ahte sámi servodagas buohkain livčče ovttalágan vuoigatvuođat ja vejolašvuođat.
Utgangspunktet for å nå dette målet, er at likestilling berører alle samfunnsområdet og skal være en integrert del av vårt arbeid, uavhengig av blant annet kjønn, funksjonsevne, etnisitet og seksuell legning.
Vuolggasadji dán mihttomeari juksamii, lea ahte dásseárvu guoská buot servodatsurggiide ja galgá leat heivehuvvon oassi min barggus, beroškeahttá earret eará sohkabealis, doaibmanávccain, etnisitehtas ja seksuála sojus.
Likestilling er derfor et aspekt ved alle politikkområdene i Sametinget, og likestilling skal derfor være en integrert del av hvert fagfelt.
Dásseárvu lea danne geahččanguovlu buot politihkkasurggiin Sámedikkis, ja danne galgá dásseárvu leat heivehuvvon oassi juohke fágasuorggis.
Sametingsrådet ønsker å sette et særskilt fokus på samer med funksjonsnedsettelse.
Sámediggeráđđi háliida bidjat erenoamážit fokusa sámiide geain lea doaibmahehttehus.
Dette er et fagfelt som i liten grad har vært i fokus.
Dát fágasuorgi lea leamaš unnán fokusis.
Den senere tid er imidlertid dette kommet på dagsorden gjennom rapporter om situasjonen til samer med funksjonsnedsettelse.
Maŋimuš áiggis lea dát dattetge boahtán beaiveortnegii raporttaid bokte daid sámiid dili birra geain lea doaibmahehttehus.
Denne redegjørelsen er en del av prosessen mot en ny sametingsmelding om likestilling.
Dát čilgehus lea oassi proseassas ođđa sámediggedieđáhusa ráhkadeames dásseárvvu birra.
Mål: Bidra til likestilling og hindre diskriminering.
Mihttomearri: Váikkuhit dásseárvvu ja eastadit vealaheami.
Nedsatt funksjonsevne innebærer tap av, skade på eller avvik i en kroppsdel eller i en av kroppens psykologiske, fysiologiske eller biologiske funksjoner.
Doaibmahehttehus mearkkaša dan ahte gorutlahtu váilu, lea váddu dahje gorutlahttu ii leat nu mo dábálaččat dahje leat váttut goruda psykologalaš, fysiologalaš dahje biologalaš doaimmain.
Noen er født med en funksjonsnedsettelse, mens andre opplever å få en funksjonsnedsettelse på grunn av sykdom eller skade senere i livet.
Muhtumat leat riegádan doaibmahehttehusain, go fas earát sáhttet oažžut doaibmahehttehusa dávdda dahje váttu geažil maŋŋelis eallimis.
Personer med nedsatt funksjonsevne kan deles inn i følgende hovedgrupper: - Personer med synshemming - Personer med bevegelseshemming - Personer med hørselshemming - Personer med utviklingshemming - Personer med psykososiale funksjonsnedsettelse
Olbmuid geain lea doaibmahehttehus sáhttá juohkit čuovvovaš váldojoavkkuide: - Olbmot geain lea oaidninváddu - Olbmot geain lea doaibmavádjitvuohta - Olbmot geat leat guluheamet - Olbmot geain lea čálganvihki - Olbmot geain lea psykososiála doaibmahehttehus
Utviklingshemming er en samlebetegnelse for en rekke ulike diagnoser og tilstander som er knyttet til kognitive, språklige og sosiale vansker.
Čálganvihki lea oktasaš doaba ollu sierralágan diagnosaide ja diliide mat čatnasit kognitiivvalaš, gielalaš ja sosiála váttisvuođaide.
Utviklingshemming faller innenfor det mer overordnede begrepet funksjonshemming eller funksjonsnedsettelse.
Čálganvihki gullá eanet bajimuš doahpagii, doaibmavádjitvuođa dahje doaibmahehttehusa siskkobeallai.