pere/sami_parallel huggingface dataset:
På bakgrunn av tidligere beskrevne endringer på barnehagefeltet, reviderer Sametinget sin melding om samisk barnehagetilbud.
Ovdalis čállojuvvon rievdadusaid vuođul mánáidgárdesuorggis, revidere Sámediggi iežas dieđáhusa sámi mánáidgárdefálaldaga birra.
Meldingen tar opp hvilken rolle og politisk myndighet Sametinget har i barnehagepolitiske spørsmål.
Dieđáhusas váldojuvvo ovdan makkár rolla ja politihkalaš váldi Sámedikkis lea mánáidgárdepolitihkalaš áššiin.
Sametingsmelding om samisk barnehagetilbud setter fokus på innsatsområder og synliggjør hvilke utfordringer man står ovenfor i arbeidet med å gjøre barnehagene best mulig.
Sámediggedieđáhusas sámi mánáidgárdefálaldaga birra biddjojuvvo fokus áŋgiruššansurggiide já oainnusmahttá makkár hástalusat leat ovddabealde barggus mii guoská mánáidgárddiid dahkamis nu buorrin go lea vejolaš.
Meldingen må ses i sammenheng med blant annet «Gïelelutnjeme – Giellalåpptim – Giellalokten, Sametingets strategier for samiske språk» og andre meldinger vedtatt av Sametinget.
Dieđáhusa ferte geahččat fárrolaga earret eará “Giellaloktemiin, Sámedikki strategiijat sámegielaid várás” ja eará dieđáhusaiguin maid Sámediggi lea mearridan.
Sametingets melding om samisk barnehagetilbud retter seg mot både den samiske og norske barnehagesektoren, barnehageeiere, foreldre og alle barnehager som gir et samisktilbud i Norge.
Sámedikki dieđáhus sámi mánáidgárdefálaldaga ektui lea oaivvilduvvon sihke sámi ja norgalaš mánáidgárdesuorggi, mánáidgárdeeaiggádiid, vánhemiid ja buot mánáidgárddiid várás mat addet sámefálaldaga Norggas.
Meldingen berører barnehagespørsmål som gjelder både nord-, lule- og sørsamiske forhold.
Dieđáhusas guoskkahuvvojit mánáidgárdeáššit mat gusket sihke davvi-, julev- ja máttasámi diliide.
Sametingets melding om barnehager vil bli fulgt opp av en egen handlingsplan som tar for seg prioriterte tiltak på hvert satsingsområde.
Sámediggedieđáhus mánáidgárddiid birra čuovvuluvvo sierra doaibmaplánain mas leat vuoruhuvvon doaibmabijut juohke áŋgiruššansuorggi várás.
Handlingsplanen knyttes til Sametingets årlige budsjetter.
Doaibmaplána čadnojuvvo Sámedikki jahkásaš bušeahtaide.
Det er i denne meldingen satt større fokus på det samiske barnet og dets plass i dagens samfunn, og den samiske barnehagen som en pedagogisk institusjon.
Dán dieđáhusas lea biddjojuvvon stuorát fokus sámi mánnái ja su sadjái otnáš servodagas, ja sámi mánáidgárdái pedagogalaš ásahussan.
Videre er fokuset også rettet mer på de rettslige betingelsene som gjelder for samiske barn.
Dasto lea fokus biddjojuvvon maiddái rievttálaš eavttuide mat gusket sámi mánáide.
Tradisjonell kunnskap har i forrige melding vært tatt opp under innholdet i barnehagen, men er nå et eget innsatsområde.
Árbediehtu lea ovddit dieđáhusas válddahuvvon mánáidgárddi sisdoalus, muhto dál dat leat sierra áŋgiruššansuorgi.
Innsatsområdet om språk har blitt videreført i ny melding, og mangfoldet av bruken av samiske språk og ulike språkbakgrunner som barn bærer med seg i sin «bagasje», blir synliggjort mer konkret.
Áŋgiruššansuorgi giela birra lea seamma ođđa dieđáhusas, ja girjáivuohta sámegielaid geavaheames ja sierra gielladuogážiin mat mánás leat “niesteseahkas”, oainnusmahttojuvvojit eanet konkrehta.
En bevisstgjøring av at sterke språkmodeller må tas i bruk vil bli presisert i denne meldingen.
Dihtomielalažžan dahkat dan ahte ferte geavahišgoahtit nana giellamálliid, dárkilastojuvvo dán dieđáhusas.
Videre settes det et større fokus på kunnskap og kompetanse som er et eget innsatsområde.
Dasto biddjojuvvo stuorát fokus máhttui ja gelbbolašvuhtii sierra áŋgiruššansuorgin.
Sametinget ønsker dermed å satse på utvikling og endring i den samiske barnehagesektoren som vil komme alle berørte parter til gode.
Sámediggi háliida áŋgiruššat sámi mánáidgárdesuorggi ovddidemiin ja rievdademiin mas lea ávki buot guoskevaš beliide.
For å nå Sametingets hovedmål for barnehagepolitikken, vil det rettes fokus mot tre innsatsområder.
Go galgá juksat Sámedikki váldomihttomeari mánáidgárdepolitihkas, de biddjojuvvo fokus golmma áŋgiruššansuorgái.
Hvert innsatsområde har sine utfordringer, mål og strategier som skal ligge til grunn for det barnehagepolitiske arbeidet.
Juohke áŋgiruššansuorggis leat iežaset hástalusat, mihttomearit ja strategiijat mat galget leat vuođđun mánáidgárdepolitihkalaš barggus.
Innsatsområdene er presentert hver for seg, men har allikevel et felles mål om å bevare, styrke og utvikle samiske språk og samisk kultur i samfunnet.
Áŋgiruššansuorggit leat čalmmustuvvon sierra, muhto dain lea dattetge oktasaš mihttomearri ahte suodjalit, nannet ja ovddidit sámegielaid ja sámi kultuvrra servodagas.
Innsatsområdene er beskrevet i kapittel syv og er som følger:
Áŋgiruššansuorggit leat čihččet kapihttalis ja leat dát:
1. Samiskspråklige barn i dagens samfunn 2. Tradisjonell kunnskap i ny tid 3. Kunnskap og kompetanse bygger fremtidens samiske barnehager
1. Sámegielat mánát otnáš servodagas 2. Árbediehtu ođđa áiggis 3. Máhttu ja gelbbolašvuohta vuođđuduvvá boahtteáiggi sámi mánáidgárddiide
SAMETINGETS BARNEHAGEPOLITIKK
SÁMEDIKKI MÁNÁIDGÁRDEPOLITIHKKA
Sametinget i det barnehagepolitiske landskapet
Sámediggi mánáidgárdepolitihkalaš eanadagas
Sametinget engasjerer seg og utvikler politikk på barnehageområdet, men har ingen lovgivende myndighet.
Sámediggi áŋgiruššá ja ovddida politihkas mánáidgárdesuorggis, muhto das ii leat makkárge láhkaaddi váldi.
På nasjonalt nivå har vi konsultasjonsavtalen mellom Sametinget og statlige myndigheter.
Nationála dásis lea mis konsultašuvdnašiehtadus Sámedikki ja stáhta eiseválddiid gaskka.
Den gir anledning til konsultasjoner om saker som har betydning for samiske barns barnehagetilbud.
Dat addá konsultašuvdnavejolašvuođaid áššiin mat leat deaŧalaččat sámi mánáid mánáidgárdefálaldahkii.
Sametinget har også anledning til å ta opp egne saker gjennom konsultasjoner.
Sámedikkis lea maiddái vejolašvuohta váldin ovdan iežas áššiid konsultašuvnnaid bokte.
Sametingsrådets politiske plattform danner grunnlaget for Sametingsrådets virke i valgperioden og hvert sittende sametingsråd setter sitt preg på politikken.
Sámediggeráđi politihkalaš geađgejuolgi lea vuođđun Sámediggeráđi doibmii válgaáigodagas ja álo juohke ođđa sámediggeráđđi bidjá oainnuidis politihkkii.
Sametingets budsjett er førende for virkemiddelbruken innenfor barnehagesektoren.
Sámedikki bušeahtta láidesta váikkuhangaskaomiid geavaheami mánáidgárdesuorggis.
En del av Sametingets arbeid innen barnehagesektoren er forvaltning av tilskudd.
Muhtun oassi Sámedikki barggus mánáidgárdesuorggis lea doarjagiid hálddašeapmi.
Sametinget følger for øvrig gjeldende lover og målsettinger for barnehager fastsatt av Stortinget.
Muđui čuovvu Sámediggi daid gustovaš lágaid ja mihttomeriid mánáidgárddiid várás maid Stuorradiggi mearrida.
Sametinget mener at et samisk barnehagetilbud må bygge på det grunnleggende prinsipp at barnehagen er en sentral institusjon i det samiske samfunn.
Sámediggi oaivvilda ahte sámi mánáidgárdefálaldat ferte vuođđuduvvot dan vuođđoprinsihppii ahte mánáidgárdi lea guovddáš ásahus sámi servodagas.
Samenes etniske identitet knyttet til sosial og kulturell egenart danner viktige verdier.
Sámiid etnihkalaš identitehta mii čatnasa sosiála- ja kultuvrralaš mihtilmasvuhtii lea vuođđun deaŧalaš árvvuide.
Det blir viktig å videreutvikle den samiske kulturarven ved å formidle og synliggjøre samisk kultur, levemåte og verdier.
Šaddá deaŧalaš viidásetovddidit sámi kulturárbbi dan bokte ahte gaskkustit ja oainnusmahttit sámi kultuvrra, eallinvuogi ja árvvuid.
Barnehagene må jobbe ut fra den virkelighet vi som samer lever i. Det betyr blant annet å synliggjøre mangfoldet og variasjonene.
Mánáidgárddit fertejit bargat dan duohtavuođa mielde mas mii sámit eallit.
Med endringer i det samiske samfunnet må dagens barn ta del i og være med på å skape nye positive elementer i det moderne samfunn.
Rievdadusaiguin sámi servodagas fertejit dáláš mánát searvat ođđa positiiva elemeanttaid háhkamii ođđaáigásaš servodagas.
Samtidig er det viktig at den kunnskap, erfaring og tenkemåte som de eldre og mange voksne i dag sitter inne med, og som enda lever og praktiseres blant mange samer i dag, må styrkes og videreføres til neste generasjon så den ikke dør ut, men lever videre.
Dasto lea deaŧalaš ahte máhttu, vásihusat ja jurddašanvuohki mat vuorasolbmuin ja ollu rávisolbmuin dál ain leat, ja mat ain ellet ja leat geavahusas ollu sámiid gaskkas dál, ferte nannet ja viidásetfievrridit boahtte bulvii amas dat eai báze, muhto ellet viidáseappot.
Sentrale barnehagepolitiske aktører
Guovddáš mánáidgárdepolitihkalaš aktevrrat
For å sikre gode rammer for samiske barnehager, samarbeider Sametinget med flere aktører både i det samiske og i det norske samfunnet.
Sihkkarastin dihtii buriid rámmaid sámi mánáidgárddiide, bargá Sámediggi ovttas soames aktevrraiguin sihke sámi ja norgga servodagas.
Sametinget har faste møter med flere av sine samarbeidspartnere og er i dialog på alle nivå.
Sámedikkis leat fásta čoahkkimat ollugiiguin iežas ovttasbargooasálaččaiguin ja gulahallá buot dásiin.
I det samiske samfunnet er Sámi allaskuvla (Samisk høgskole) en sentral samarbeidspartner.
Sámi servodagas lea Sámi allaskuvla guovddáš ovttasbargooasálaš.
Høgskolen er den eneste i sitt slag som tilbyr samisk barnehagelærerutdanning.
Allaskuvla lea áidnalunddot dan dáfus go dat fállá sámi mánáidgárdeoahpaheaddji oahpu.
Høgskolen tar inn studenter fra hele Sápmi.
Allaskuvla váldá ohppiid miehtá Sámi.
Sametinget samarbeider også med andre høgskoler og universitet og er med i et fora kalt UHR- samisk, der samiske saker som gjelder universitet- og høgskolesektoren drøftes.
Sámediggi bargá ovttas maiddái eará allaskuvllaiguin ja universitehtaiguin, ja lea mielde nu gohčoduvvon UHR-sámi, gos sámi áššiid birra mat gusket universitehta- ja allaskuvlasuorgái ságastallojuvvo.
En annen samarbeidspartner er Lohkanguovddáš (Senter for samisk i opplæringen), som er et ressurssenter spesielt rettet mot opplæringssystemet fra barnehage til høyere utdanning.
Okta eará ovttasbargooasálaš lea Lohkanguovddáš, mii lea resursaguovddážin erenoamážit oahpahusvuogádaga várás mánáidgárddi rájes alit ohppui.
Videre er det andre samarbeidsaktører som “Sámi erenoamáš pedagogalaš doarjalus” (SEAD) (Samisk spesialpedagogisk tjeneste) og de samiske språksentrene.
Dasto leat vel eará ovttasbargooasálaččat nugo Sámi erenoamášpedagogalaš doarjalus (SEAD), (Samisk spesialpedagogisk tjeneste) ja sámi giellaguovddážat.
Foreldreutvalget for barnehager (FUB) har en samisk representant utnevnt av Sametinget, og Sametinget gir innspill til aktuelle saker til dette utvalget.
Mánáidgárddiid vánhenlávdegottis lea okta sámi ovddasteaddji gean Sámediggi nammada, ja Sámediggi buktá rávvagiid áigeguovdilis áššiide dán lávdegoddái.
Kunnskapsdepartementet (KD) har det overordnede ansvar for den nasjonale barnehagepolitikken og den offentlige forvaltningen av barnehager sammen med Utdanningsdirektoratet, kommunene og fylkesmannen.
Máhttodepartemeanttas lea bajimuš ovddasvástádus nationála mánáidgárdepolitihkas ja mánáidgárddiid almmolaš hálddašeames ovttas Oahppodirektoráhtain, gielddaiguin ja fylkkamanniiguin.
Disse aktørene er sentrale samarbeidspartnere for Sametinget.
Dát aktevrrat leat guovddáš ovttasbargooasálaččat Sámedikkis.
Utdanningsdirektoratet har ansvar for områdene:
Oahppodirektoráhtas lea ovddasvástádus čuovvovaš surggiin:
· dokumentasjon og analyse av tilstanden i barnehagene · kvalitets- og kompetanseutvikling for barnehagesektoren · tilskudds- og regelverksforvaltning · tilsynsoppgaver · veiledning til sektoren
· mánáidgárddiid dili duođašteapmi ja analysa · mánáidgárdesuorggi kvalitehta- ja gealboovddideapmi · doarjagiid ja njuolggadusaid hálddašeapmi · bearráigeahččandoaimmat · suorggi bagadeapmi
Fylkesmannen iverksetter barnehagepolitikken gjennom forvaltning av statlige tilskudd, oppgaver etter barnehageloven og veiledning av kommuner.
Fylkkamanni vuolggaha mánáidgárdepolitihka stáhtadoarjagiid, doaimmaid hálddašeami bokte mánáidgárdelága mielde ja bagada gielddaid.
Fylkesmannen koordinerer og initierer til utviklingsarbeid i kommuner og barnehager (regjeringen.no).
Fylkkamanni oktiiordne ja vuolggaha ovddidanbarggu gielddain ja mánáidgárddiin (regjeringen.no).
Kommunene som barnehagemyndighet har ansvar for godkjenning av og tilsyn med barnehagene i kommunen, både private og kommunale.
Gielddain mánáidgárdeeiseváldin lea ovddasvástádus mánáidgárddiid dohkkeheames ja bearráigeahččamis gielddain, sihke priváhta ja gieldda.
En barnehage skal være godkjent før virksomheten settes i gang.
Mánáidgárdi galgá dohkkehuvvot ovdal go doaibma álggahuvvo.
Kommunen skal følge med i at virksomheten drives innenfor rammene av godkjenningen, at barnehagens vedtekter ikke er i strid med loven og at innholdet er i samsvar med lov og rammeplan.
Gielda galgá čuovvut ahte čađahuvvo go doaibma dohkkehuvvon rámmaid siskkobealde, ahte mánáidgárddi njuolggadusat eai leat lága vuostá ja ahte sisdoallu dávista lágaide ja rámmaplánii.
Tilsynet innebærer også et aktivt veiledningsansvar.
Bearráigeahččan mielddisbuktá maiddá árjjalaš bagadanovddasvástádusa.
Det er kommunen som skal sørge for at alle godkjente barnehager i kommunen mottar offentlig tilskudd på en samlet sett likeverdig måte.
Gielda galgá fuolahit ahte buot dohkkehuvvon mánáidgárddit gielddas mat ožžot almmolaš doarjaga meannuduvvojit ovttaárvosaš vuogi mielde.
Kommunen skal dekke kostnader til ordinær drift i barnehagene som ikke dekkes av andre offentlige tilskudd og foreldrebetaling (regjeringen.no).
Gielda galgá máksit goluid mánáidgárddiid dábálaš doaimma ovddas maid eará almmolaš doarjagat ja vánhenmáksu eai govčča (regjeringen.no).
Barnehageeiere har ansvar for tilbudet i den enkelte barnehage.
Mánáidgárdeeaiggádiin lea ovddasvástádus ovttaskas mánáidgárddi fálaldagas.
Private barnehager eies hovedsakelig av foreldre, enkeltpersoner, foreninger og idèelle organisasjoner.
Priváhta mánáidgárddiid eaiggádit váldoáššis vánhemat, ovttaskas olbmot, searvvit ja ideála organisašuvnnat.
Barnehageeier fastsetter nivå på foreldrebetalingen.
Mánáidgárdeeaiggát mearrida vánhenmávssu.
Foreldrerådet i barnehagene fastsetter årsplan som sikrer at foreldre og ansatte kan medvirke i utformingen av det pedagogiske innholdet.
Mánáidgárddiid vánhenráđđi mearrida jahkeplána mii sihkkarastá ahte vánhemat ja bargit sáhttet leat mielde váikkuheamen pedagogalaš sisdoalu hábmemis.
Barnehageeier har ansvar for å ansette tilstrekkelig og kompetente personale.
Mánáidgárdeeaiggádis lea ovddasvástádus das ahte leat doarvái bargit ja gelbbolašvuohta.
Styrer og pedagogisk leder skal være utdannet barnehagelærer (regjeringen.no).
Jođiheaddjis ja pedagogalaš jođiheaddjis galgá leat mánáidgárdeoahpaheaddji oahppu (regjeringen.no).
Samiske barnehager er viktige samarbeidspartnere for Sametinget.
Sámi mánáidgárddit leat Sámedikki deaŧalaš ovttasbargooasálaččat.
Det er jevnlig kontakt med barnehageansatte og enkelte ganger også foreldre.
Mánáidgárddiid bargiiguin ja muhtumin maiddái vánhemiiguin lea jeavddalaččat oktavuohta.
Sametinget arrangerer årlig barnehageseminar for ansatte i barnehager med tanke på kvalitetsutvikling, kompetanseheving og erfaringsutveksling.
Sámediggi lágida jahkásaččat mánáidgárdeseminára mánáidgárddiid bargiid várás mas fáddán leat kvalitehtaovddideapmi, gelbbolašvuođa buorideapmi ja vásihusaid lonohallan.
Sametinget gir også veiledning til barnehageansatte om blant annet språkarbeid, innhold i samisk barnehagetilbud, pedagogisk materiell, Sametingets tilskuddsordninger og feiring av 6. februar i barnehagene.
Sámediggi bagada maiddái mánáidgárddiid bargiid earret eará giellabarggus, sámi mánáidgárdefálaldaga sisdoalu birra, pedagogalaš ávdnasiin, Sámedikki doarjjaortnegiin ja guovvamánu 6. b. ávvudeames mánáidgárddiin.
I møte med barnehagene får Sametinget et godt innblikk i barnehagehverdagen i ulike kommuner.
Deaivvadettiin mánáidgárdebargiiguin oažžu Sámediggi buori áddejumi mánáidgárddi árgabeaivvi birra sierra gielddain.
Dette danner grunnlaget for det videre arbeidet og satsingsområder i barnehagepolitikken.
Dát bidjá vuođu viidáset bargui ja áŋgiruššansurggiide mánáidgárdepolitihkas.
Allsamisk og internasjonalt samarbeid
Oppasámi ja riikkaidgaskasaš ovttasbargu
Da samene er et urfolk i Sápmi, må det prioriteres et samarbeid over landegrensene.
Go sámit lea álgoálbmot Sámis, de vuoruhuvvo ovttasbargu riikarájáid rastá.
Sametinget vil gjennom samisk parlamentarisk råd (SPR), som er et felles samarbeidsorgan mellom Sametingene på finsk, svensk og norsk side av Sápmi, samt samene på russisk side, arbeide for en utvikling av den samiske kulturen gjennom et samarbeid og en sammenhengende Sápmi som helhet.
Sámediggi áigu Sámi parlamentáralaš ráđi bokte, mii lea oktasaš ovttasbargoorgána Suoma, Ruoŧa ja Norgga beale Sámedikkiid gaskka, ja sámiid gaskka Ruošša bealde, ovddidit sámi kultuvrra ovttasbarggu bokte ja ollislaččat miehtá Sámi.
Internasjonalt samarbeide med andre urfolk er viktig der rettigheter og selvstyre til land og vann, kultur, språk og oppvekstsvilkår for barn behandles.
Riikkaidgaskasaš ovttasbargu eará álgoálbmogiiguin lea deaŧalaš, man oktavuođas eana-, čáhce-, kultur-, giella- ja mánáid bajásšaddan vuoigatvuođaid ja iešstivrema meannuduvvojit.
Dette skjer blant annet gjennom deltagelse i ulike internasjonale fora for urfolks spørsmål blant annet “UN Permanent Forum on Indigenous Issues”, arktisk råd, barents-samarbeidet og andre nettverk der urfolkenes spørsmål behandles.
Dát dáhpáhuvvá earret eará sierra riikkaidgaskasaš álgoálbmotáššiid foráide searvama bokte, earret eará ON álgoálbmogiid bistevaš forum, árktalaš ráđđi, barents-ovttasbargu ja eará fierpmádagat gos álgoálbmogiid áššit meannuduvvojit.
Sametinget bygger sitt kunnskapsgrunnlag på egne statistikker.
Statistihkat Sámedikki máhttovuođđun leat iežas statistihkat.
Følgende kunnskapsgrunnlag inneholder en oversikt over antall barnehager med samisktilbud, antall barn som får de ulike barnehagetilbudene og hvordan institusjonene fordeler seg fylkesvis.
Čuovvovaš máhttovuođus lea geahčastat man ollu mánáidgárddiin lea sámefálaldat, man ollu mánát ožžot iešguđege mánáidgárdefálaldagaid ja movt ásahusat juohkásit fylkkaid dásis.
Diagrammet viser at det totalt er 65 barnehager som gir samisktilbud i Norge.
Govus čájeha ahte Norggas lea oktiibuot 65 mánáidgárddis sámegielfálaldat.
Vi ser en økning på 6 barnehager da det var 59 barnehager i 2016 og en økning på 2 barnehager da det var 63 barnehager i 2017.
Oaidnit ahte dát lohku lea lassánan guđain mánáidgárddiin, go 2016:s ledje 59 mánáidgárddi ja guokte mánáidgárddi bohte 2017:s dalle šadde 63 mánáidgárddi 2017:s.
Diagrammet viser at det i 2018 var 21 samiske barnehager, 11 samiske avdelinger i andre barnehager og 33 barnehager med språkopplæringstilbud.
Govus čájeha ahte 2018:s ledje 21 mánáidgárddi, 11 sámeossodaga eará mánáidgárddiin ja 33 mánáidgárddis lei giellaoahpahusfálaldat.
Vi ser at antallet samiske barnehager går ned, mens antall samiske avdelinger har økt.
Mii oaidnit ahte sámi mánáidgárddit geahppánit, go fas sámeossodagat lassánit.
Diagrammet viser at det var 758 barn i 2016, 846 barn i 2017 og 914 barn i 2018 totalt som fikk et samisktilbud.
Govus čájeha ahte 2016:s ožžo oktiibuot 758 máná, 2017:s 846 máná ja 2018:s 914 máná sámefálaldaga.
Dette viser en økning på 156 barn fra 2016 til 2018.
Dát čájeha ahte mánnálohku lea lassánan 156 mánáin 2016 rájes 2018 rádjai.
Diagrammet viser at det er 708 barn i 2016, 788 barn i 2017 og 830 barn i 2018 som fikk et nordsamisk barnehagetilbud.
Govvosis oidno ahte 2016:s ožžo 708 máná, 2017:s 788 máná ja 2018:s 830 máná davvisámegielat mánáidgárdefálaldaga.
Statistikken viser at barnetallet har gått opp med 122 barn på to år.
Statistihkka čájeha ahte mánnálohku lea lassánan 122 mánáin guovtti jagis.
Diagrammet viser at det er 19 barn i 2016, 24 barn i 2017 og 41 barn i 2018 som fikk et lulesamisk barnehagetilbud.
Govvosis oidno ahte 2016:s ožžo 19 máná, 2017:s 24 máná ja 2018:s 41 máná julevsámegielat mánáidgárdefálaldaga.
Statistikken viser at barnetallet har gått opp med 22 barn på to år.
Statistihkka čájeha ahte mánnálohku lea lassánan 22 mánáin guovtti jagis.
Diagrammet viser at det er 31 barn i 2016, 34 barn i 2017 og 43 barn i 2018 som fikk et sørsamisk barnehagetilbud.
Govvosis oidno ahte 2016:s ožžo 31 máná, 2017. s 34 máná ja 2018:s 43 máná máttasámegielat mánáidgárdefálaldaga.
Statistikken viser at barnetallet har gått opp med 12 barn på to år.
Statistihkka čájeha ahte mánnálohku lea lassánan 12 mánáin guovtti jagis.
Fylkesvis fordelt er det i Finnmark 483 barn i 18 samiske barnehager og avdelinger.
Fylkka dásis leat 483 máná Finnmárkkus 18 mánáidgárddis ja ossodagain.
481 barn i nordsamiske, 0 lulesamiske og 2 avdelinger tilbyr sørsamisk i barnehagen.
481 máná davvisámegielat, 0 julevsámegielat ja guokte ossodaga fállet máttasámegiela mánáidgárddis.
I Troms er det 128 barn i 8 samiske barnehager og avdelinger med kun nordsamisk tilbud.
Romssas leat 128 máná 8 sámi mánáidgárddis ja ossodagat main dušše lea davvisámegielat fálaldat.
I Nordland er det ingen nord- og sørsamiske barnehager.
Norlánddas eai lea oppage davvi- ja máttasámegielat mánáidgárddi.
31 barn i en lulesamisk barnehage og en avdeling.
31 máná leat ovtta julevsámegielat mánáidgárddis ja okta ossodagas.
I Nord –Trøndelag er det en sørsamisk barnehageavdeling med 3 barn.
Davvi-Trøndelágas lea okta máttasámegielat mánáidgárdeossodat gos leat golbma máná.
Og ingen lule- og nordsamiske barnehager.
Doppe eai leat oppage julev- ja davvisámegielat mánáidgárddi.
I Sør-Trøndelag er det 12 barn i en sørsamisk barnehage, og 2 barn i nordsamisk avdeling.
Mátta-Trøndelágas lea 12 máná ovtta máttasámegielat mánáidgárddis, ja guokte máná davvisámegielat ossodagas.
Og ingen lulesamiske barnehager.
Doppe eai leat oppage julevsámegielat mánáidgárddit.
Oslo har en nordsamisk barnehage med 28 barn.
Oslo lea davvisámegielat mánáidgárdi gos leat 28 máná.
Ett barn får både nord- og sørsamisk tilbud i denne barnehagen.
Okta mánná oažžu davvi- ja máttasámegielatfálaldaga dán mánáidgárddis.
Når det gjelder samisk språkopplæring er den fylkesvis fordelt slik: I Finnmark er det 29 barn som får nordsamisk språktilbud i 3 norske barnehager.
Go guoská sámi giellaoahpahussii lea juohkása dat fylkkaid dásis ná: Finnmárkkus leat 29 mánás davvisámegielat giellafálaldat golmma norgalaš mánáidgárddis.
I Troms får 134 barn tilbud om nordsamisk språkopplæring i 10 norske barnehager.
Romssas lea 134 mánás fálaldat davvisámegiela giellaoahpahusas 10 mánáidgárddis.
I Nordland får 14 barn samisk språkopplæring i 4 norske barnehager.
Norlánddas lea 14 mánás sámi giellaoahpahus 4 norgalaš mánáidgárddis.
3 barn får nordsamisk språkopplæring, 9 barn får lulesamisk språkopplæring og 2 barn får sørsamisk språkopplæring.
Golmma mánás lea davvisámegielat giellaoahpahus, ovcci mánás lea julevsámegiela giellaoahpahus ja guovtti mánás lea máttasámegielat giellaoahpahus.
I Nord-Trøndelag er det 5 barn som får sørsamisk språkopplæring i 4 norske barnehager.
Davvi-Trøndelágas lea viđa mánás máttasámegiela giellaoahpahus njealji norgalaš mánáidgárddis.
I Sør-Trøndelag er det 15 barn som får sørsamisk språktilbud fordelt på 4 norske barnehager.
Mátta-Trøndelágas lea 15 mánás máttasámegielat giellafálaldat njealji norgalaš mánáidgárddis.
I Oppland er det et barn som får nordsamisk språkopplæring på en barnehage og i Oslo/Akershus er det 27 barn som får tilbud på 7 norske barnehager.
Opplánddas lea ovtta mánás davvisámegiela giellaoahpahus ovtta mánáidgárddis ja Oslos/Akershus lea 27 mánás fálaldat 7 norgalaš mánáidgárddis.
25 barn får nordsamisk tilbud, ett barn får lulesamisk tilbud og ett barn får sørsamisk tilbud.
25 mánás lea davvisámegielat fálaldat, ovtta mánás julevsámegiela fálaldat ja ovtta mánás máttasámegielat fálaldat.
Diagrammet viser at det er fem fylker i Norge som gir et samisk barnehagetilbud.
Diagrámmas oidno ahte viđa fylkkas Norggas lea sámi mánáidgárdefálaldat.
Det er 18 barnehager i Finnmark, 8 i Troms, 2 i Nordland, 3 i Trøndelag og en barnehage i Oslo/Akershus.
18 mánáidgárddi leat Finnmárkkus, gávcci Romssas, guokte Norlánddas, golbma Trøndelágas ja okta Oslos/Akershus.
(Diagrammet inneholder ikke samisk språkopplæringstilbud).
(Diagrámmas ii leat mielde sámi giellaoahpahusfálaldat).
Per i dag går 91,8 prosent av alle barn i Norge i alderen 1-5 år i barnehage (SSB 2019).
Otnáš nammii leat 91,8 % buot 1-5 jahkásaš mánáin gaskkas Norggas mánáidgárddis (SSB 2019).
Av disse er det 914 barn i 2018 som får et samisk barnehagetilbud.
Dáid mánáid gaskkas lea 914 mánás 2018:s sámi mánáidgárdefálaldat.
Det er i dag flere barn som har et samisk barnehagetilbud enn det har vært tidligere, og flere samiske barnehager og avdelinger har blitt opprettet i kommuner også utenfor forvaltningsområdet for samiske språk.
Dál lea eanet mánáin sámi mánáidgárdefálaldat go ovdal lea leamaš, ja ollu sámi mánáidgárddit ja ossodagat leat ásahuvvon gielddain maiddái olggobealde sámegielaid hálddašanguovllu.
Sametinget ser at samiske foreldre vil ha god kvalitet for sine barn.
Sámediggi oaidná ahte sámi vánhemat sihtet buori fálaldaga mánáidasaset.
Flere foreldre krever en egen samisk barnehage som det beste tilbudet, og samisk avdeling i norsk barnehage er ikke godt nok.
Máŋggat vánhemat gáibidit sierra sámi mánáidgárddi buoremus fálaldahkan, sámi ossodat norgalaš mánáidgárddis ii leat doarvái buorre.
Dette har imidlertid ført til at det enkelte plasser ikke er nok søkere til norske barnehager med samiskspråklig avdeling, og nedleggelser av slike tilbud har blitt et faktum.
Dát lea dattetge dagahan ahte muhtun sajiin eai leat doarvái ohccit norgalaš mánáidgárddiide gos lea sámegielat ossodat, man geažil leat heaittihan dán lágan fálaldaga.
Når det gjelder samisk språkopplæring for samiske barn i norske barnehager, ser Sametinget at flere foreldre ønsker et slikt tilbud.
Go guoská sámegiela giellaoahpahussii sámi mánáide norgalaš mánáidgárddiin, de oaidná Sámediggi ahte eanet vánhemat háliidit dákkár fálaldaga.
SAMISKE BARNS RETTIGHETER
SÁMI MÁNÁID VUOIGATVUOĐAT
Lover og konvensjoner
Lágat ja konvenšuvnnat
Flere lover og konvensjoner beskriver rettighetene som samiske barn har i dag.
Máŋggain lágain ja konvenšuvnnain válddahuvvojit vuoigatvuođat mat sámi mánáin leat dál.
Sametinget vil løfte samiske barns rettigheter gjennom sin barnehagepolitikk.
Sámediggi áigu loktet sámi mánáid vuoigatvuođaid mánáidgárdepolitihka bokte.
Barnekonvensjonen danner grunnlaget for samiske barns rettigheter og er inkorporert i norsk lovgivning med forrang for nasjonal lovgivning.
Mánáidkonvenšuvdna lea vuođđun sámi mánáid vuoigatvuođaide ja lea ovttastahttojuvvon norgga láhkaaddimii ovdasajiin nationála láhkaaddima ektui.
Barnekonvensjonen omtaler ulike områder av barns rettigheter, mens artikkel 30 omtaler urfolks barns rettigheter til å leve i pakt med sin kultur, språk og religion sammen med andre medlemmer av sitt folk.
Mánáidkonvenšuvnnas válddahuvvojit sierra suorggit mánáid vuoigatvuođaid ektui, ja 30. artihkkalis válddahuvvojit álgoálbmogiid mánáid vuoigatvuođat go guoská sin kultuvrii, gillii ja oskkoldahkii ahte ovttas eará iežas álbmoga lahtuiguin bisuhit.
Oversikten under henviser også til andre sentrale konvensjoner og lover for samiske barn.
Vuolábealde lea bajilgovva mii čujuha maiddái eará guovddáš konvenšuvnnaide ja lágaide mat leat sámi mánáid várás.
FNs konvensjon om barns rettigheter, artikkel 30 «I stater hvor det finnes etniske, religiøse eller språklige minoriteter eller personer som tilhører en urbefolkning, skal et barn som tilhører en slik minoritet eller urbefolkningen, ikke nektes retten til sammen med andre medlemmer av sin gruppe å leve i pakt med sin kultur, bekjenne seg til og utøve sin religion, eller bruke sitt eget språk.
ON konvenšuvdna mánáid vuoigatvuođaid birra, 30. artihkal «I stater hvor det finnes etniske, religiøse eller språklige minoriteter eller personer som tilhører en urbefolkning, skal et barn som tilhører en slik minoritet eller urbefolkningen, ikke nektes retten til sammen med andre medlemmer av sin gruppe å leve i pakt med sin kultur, bekjenne seg til og utøve sin religion, eller bruke sitt eget språk.
» Grunnlovens § 108
» Vuođđolága § 108
"Det påligger statens myndigheter å legge forholdene til rette for at den samiske folkegruppe kan sikre og utvikle sitt språk, sin kultur og sitt samfunnsliv."
"Lea stáhta eiseválddiid geatnegasvuohta láhčit diliid nu ahte sámi álbmotjoavku sáhttá seailluhit ja ovddidit iežas giela, kultuvrra ja servodateallima."
ILO- konvensjonen om urfolks rettigheter Hovedprinsippet i ILO-konvensjon nr 169 om urfolk og stammefolk i selvstendige stater er urfolks rett til å bevare og videreutvikle sin egen kultur, og myndighetenes plikt til å treffe tiltak for å støtte dette arbeidet.
ILO-konvenšuvdna álgoálbmogiid vuoigatvuođaid birra ILO-konvenšuvnna nr 169 álgoálbmogiid ja čearddalaš álbmogiid hárrái iešmearrideaddji riikkain, váldoprinsihppan ahte álgoálbmogiin lea vuoigatvuohta bisuhit ja viidásetovddidit sin kultuvrra, ja eiseválddiid geatnegasvuohta lea bidjat doaibmabijuid doarjun dihtii dán barggu.
Lov om Sametinget og andre samiske forhold (1989) (Sameloven) Lovens formål er å legge forholdene til rette for at den samiske folkegruppe i Norge kan sikre og utvikle sitt språk, sin kultur og sitt samfunnsliv.
Láhka Sámedikki ja eará sámi riektediliid birra (1989) (Sámeláhka) Lovens formål er å legge forholdene til rette for at den samiske folkegruppe i Norge kan sikre og utvikle sitt språk, sin kultur og sitt samfunnsliv.
Lov om barnehager (2005)
Mánáidgárdeláhka (2005)
§ 2 Barnehagens innhold: «Barnehagen skal ta hensyn til barnas alder, funksjonsnivå, kjønn, sosiale, etniske og kulturelle bakgrunn, herunder samiske barns språk og kultur.
§ 2 Barnehagens innhold: «Barnehagen skal ta hensyn til barnas alder, funksjonsnivå, kjønn, sosiale, etniske og kulturelle bakgrunn, herunder samiske barns språk og kultur.
» Lov om barnehager (2005) § 8 «Kommunen har ansvaret for at barnehagetilbudet til samiske barn i samiske distrikt bygger på samisk språk og kultur.
» Mánáidgárdeláhka (2005) § 8 «Kommunen har ansvaret for at barnehagetilbudet til samiske barn i samiske distrikt bygger på samisk språk og kultur.
I øvrige kommuner skal forholdene legges til rette for at samiske barn kan sikre og utvikle sitt språk og sin kultur.
I øvrige kommuner skal forholdene legges til rette for at samiske barn kan sikre og utvikle sitt språk og sin kultur.
» Rammeplan for barnehagens innhold og oppgaver (2017) (Forskrift til barnehageloven) «Samiske barnehager skal fremme barnas samiskspråklige kompetanse, styrke barnas samiske identitet og videreføre samiske verdier, samisk kultur og tradisjonskunnskap.
» Rámmaplána mánáidgárddi sisdoalu ja doaimmaid birra «Samiske barnehager skal fremme barnas samiskspråklige kompetanse, styrke barnas (2017) (Mánáidgárdelága láhkaásahus) samiske identitet og videreføre samiske verdier, samisk kultur og tradisjonskunnskap.
I samiske barnehager er samisk hovedspråk.»
I samiske barnehager er samisk hovedspråk.»
Internasjonale konvensjoner og norske lover fastslår, slik det er skissert ovenfor, at samiske barn og unge har rettighet til å lære og utvikle sitt språk og sin kultur.
Riikkaidgaskasaš konvenšuvnnat ja norgga lágat mearridit nie movt lea daddjojuvvon bajábealde, ahte sámi mánáin ja nuorain leat vuoigatvuođat oahppat ovddidit sin giela ja kultuvrra.
Lov om barnehager (2005) (barnehageloven), regulerer barnehagene i Norge.
Mánáidgárdeláhka (2005) regulere mánáidgárddiid Norggas.
Loven gjelder for både private og offentlige barnehager.
Láhka guoská sihke priváhta ja almmolaš mánáidgárddiide.
Rammeplan for barnehagens innhold og oppgaver (2017) er en viktig forskrift til barnehageloven.
Rámmaplána mánáidgárddi sisdoalu ja doaimmaid birra (2017) lea mánáidgárdelága deaŧalaš láhkaásahus.
Den utdyper bestemmelsene i loven om barnehagens formål, innhold og barns medvirkning, og inneholder krav til barnehagen for å sikre at alle barn får et kvalitetsmessig godt barnehagetilbud.
Das čiekŋuduvvojit lága mearrádusat mánáidgárddi ulbmila, sisdoalu ja mánáid mielváikkuheami ektui, ja das gáibiduvvo ahte mánáidgárdi galgá sihkkarastit buot mánáide kvalitehta dáfus buori mánáidgárdefálaldaga.
Rammeplanens ni kapitler omhandler barnehagens verdigrunnlag, ansvar og roller, barnehagens formål og innhold, barns medvirkning, samarbeid mellom hjem og barnehage, overganger, barnehagen som pedagogisk virksomhet, barnehagens arbeidsmåter og barnehagens fagområder.
Rámmaplána ovcci kapihttalis válddahuvvo mánáidgárddi árvovuođđu, ovddasvástádus ja rollat, mánáidgárddi ulbmil ja sisdoallu, mánáid mielváikkuheapmi, ovttasbargu ruovttu ja mánáidgárddi gaskka, sirdimat, mánáidgárddi pedagogalaš doaibma, mánáidgárddi bargovuogit ja mánáidgárddi fágasuorggit.
SAMISK BARNEHAGETILBUD
SÁMI MÁNÁIDGÁRDEFÁLALDAT
Den samiske barnehagen som en pedagogisk institusjon
Sámi mánáidgárdi pedagogalaš ásahussan
Barnehagen skal være en pedagogisk virksomhet som skal planlegges og vurderes.
Mánáidgárdi galgá leat pedagogalaš doaibma mii ferte plánejuvvot ja árvvoštallojuvvot.
Målet med barnehagen som pedagogisk virksomhet, er å gi barna et tilrettelagt tilbud i tråd med barnehageloven og rammeplanen (Rammeplanen 2017:37).
Mihttun mánáidgárddiin pedagogalaš doaibman lea ahte mánáide heivehuvvojit fálaldagat mánáidgárdelága ja rámmaplána mielde (Rámmaplána 2017: 37).
Sametingets barnehagepolitikk bygger på en grunnforutsetning om at de samiske barnehagenes kvalitet, innhold og verdier er sentrale i videreutviklingen av en helhetlig samisk utdanningspolitikk.
Sámedikki mánáidgárdepolitihkka vuođđuduvvá dasa ahte sámi mánáidgárddiid kvalitehta, sisdoallu ja árvvut leat guovddážis ollislaš sámi oahppopolitihka viidásetovddideames.
Det er viktig at den nasjonale utdanningspolitikken inneholder målsettinger og strategier for å sikre at de urfolksrettslige minstestandarder overholdes.
Deaŧalaš lea ahte nationála oahppopolitihkka sisdoallá mihttomeriid ja strategiijaid maid bokte sihkkarastojuvvo ahte álgoálbmotrievttálaš unnimus standárddat dollojuvvojit.
Barnehagepolitikken reflekterer et behov for en felles pedagogisk plattform og utfordringer på hvilke samiske verdier barnehagene skal bygge på og hvordan det best kan gjøres.
Mánáidgárdepolitihkka reflektere ahte dárbbašuvvo oktasaš pedagogalaš geađgejuolgi ja hástalusaid makkár sámi árvvuide mánáidgárddit galget vuođđuduvvot ja mainna lágiin dan buoremusat sáhttá dahkat.
På et overordnet nivå må samene som folk sikres retten til å utvikle egne barnehager der metoder for opplæring og pedagogisk materiell står sentralt.
Bajimuš dásis ferte sámiide álbmogin sihkkarastojuvvot vuoigatvuohta ovddidit iežas mánáidgárddiid man oktavuođas oahpahusmetodat ja pedagogalaš ávdnasat leat guovddážis.
Sametinget kjenner til at ikke alle samiske barnehager har et samisk innhold i den grad man skulle ønske.
Sámediggi diehtá ahte buot sámi mánáidgárddiin ii leat dat sámi sisdoallu nugo sávašeimmet.
Dette til tross for at barnehagene har vedtektsfestet at de skal bygge på samisk språk og kultur, og skal ha samiskspråklige ansatte.
Liikká vaikko mánáidgárddiin leat njuolggadusat ahte dat galget vuođđuduvvot sámi gillii ja kultuvrii, ja dain galget leat sámegielat bargit.
Barnehagens innhold handler ikke bare om metoder og pedagogisk materiell, men om i hvilken grad og om hvordan det samiske innholdet vektlegges og kommer til syne i praksis.
Mánáidgárddi sisdoalus ii leat sáhka dušše metodain ja pedagogalaš ávdnasiin, muhto man dásis ja movt sámi sisdoallu deattuhuvvo ja boahtá oidnosii geavahusas.
Sametingets prosjekt «SáMOS» skal definere og finne ut hva en samisk barnehage er og skape rammer som danner grunnlaget for en samisk barnehagepedagogikk.
Sámedikki prošeavttas «SáMOS» galgá definerejuvvot ja gávnnahuvvot mii sámi mánáidgárdi lea ja háhkat rámmaid vuođđun sámi mánáidgárdepedagogihkkii.
En av utfordringene er å sikre god kvalitet på innholdet i barnehagen, samtidig som vi vet at mangelen på fagfolk er stor.
Okta hástalusain lea sihkkarastit buori kvalitehta sisdoalus mánáidgárddis, dasto diehtit ahte fágaolbmuid váilivuohta lea stuoris.
Det blir viktig at det finnes fagfolk som har fagkompetanse på området.
Deaŧalaš lea ahte gávdnojit fágaolbmot geain lea fágagelbbolašvuohta suorggis.
Fagfolkene vil være med på å sikre god kvalitet og et forsvarlig faglig innhold til det beste for barna, deres foresatte og det samiske samfunnet.
Fágaolbmot leat mielde sihkkarastimin buori kvalitehta ja dohkálaš sisdoalu buoremusat ávkin mánáide, sin fuolaheddjiide ja sámi servodahkii.
Dermed skapes og synliggjøres en pedagogisk plattform for de samiske barna på deres egne premisser.
Dieinna lágiin háhkkojuvvo ja oainnusmahttojuvvo pedagogalaš geađgejuolgi sámi mánáide sin eavttuid vuođul.
Utformingen av barnehagens fysiske struktur er viktig da barn påvirkes nettopp av ytre rammebetingelser.
Mánáidgárddi fysalaš struktuvrra hábmen lea deaŧalaš danne go mánáide váikkuhit juste olgguldas rámmaeavttut.
Gjenstander og uttrykk er symboler og forteller om den indre barnehagekulturen og dens verdier.
Dávvirat ja dajahusat leat symbolat ja muitalit siskkáldas kultuvrra ja dan árvvuid birra.
Sametinget mener at barnehagene skal ha et samisk preg med synlige objekter og markører.
Sámediggi oaivvilda ahte mánáidgárddiin galgá vuhttot sámevuohta oinnolaš objeavttaiguin ja dovdomearkkaiguin.
Det kan for eksempel være en gamme, lavvo, leker som gjenspeiler samisk kultur og utsmykning med samisk motiv.
Sáhttá leat ovdamearkka dihtii goahti, lávvu, duhkorasat mat speadjalastet sámi kultuvrra ja čiŋaheapmi sámi motiivvaiguin.
Visualisering av samisk språk forteller også om barnehagens vektlegging av et samisk innhold både i forhold til språk, kultur og verdier.
Sámegiela visualiseren muitala maiddái dan birra movt mánáidgárdi deattuha sámi sisdoalu sihke giela, kultuvrra ja árvvuid ektui.
Et synlig samisk preg er viktig for å gi barna en følelse av tilhørighet og aksept som bidrar til styrking av samisk identitet.
Lea deaŧalaš ahte sámevuohta lea oidnosis vai mánát ožžot gullevašvuođa dovddu ja dohkkejumi mii váikkuha sámi identitehta nannema.
Det er foreldrene som har hovedansvaret for barns oppdragelse, jamfør barneloven paragraf 30 (1981).
Vánhemiin lea váldoovddasvástádus máná bajásgeassimis, mánáidgárdelága § 30 (1981) mielde.
Foreldreansvaret innebærer at foreldrene har et omsorgsansvar for barnet, og at de har bestemmelsesrett på barnets vegne.
Vánhenovddasvástádus mearkkaša ahte vánhemiin lea fuolahusovddasvástádus mánás, ja ahte sis lea mearridanvuoigatvuohta máná ovddas.
I den tiden barnet er i barnehagen, tar barnehagen seg av deler av omsorgs- og oppdrageroppgavene.
Dalle go mánná lea mánáidgárddis, váldá mánáidgárdi oasi fuolahus- ja bajásgeassindoaimmain.
Barnehagen representerer et kompletterende miljø til hjemmet, og må vise forståelse og respekt for ulike familieformer.
Mánáidgárdi dievasmahttá ruovttubirrasa, ja ferte čájehit áddejumi ja árvvus atnit bearašhámiid.
Sametinget ser hvor viktig det er at barnehagene i så stor grad som mulig viderefører tradisjoner innen samisk oppdragelse.
Sámediggi oaidná man deaŧalaš lea ahte mánáidgárddit nu ollu go vejolaš viidásetfievrridit sámi bajásgeassima árbevieruid.
Barnehagen må vektlegge og ta hensyn til foreldrenes eget syn på, og egen utførelse av barneoppdragelsen.
Mánáidgárdi ferte deattuhit ja vuhtii váldit vánhemiid oainnu, ja movt sii bajásgesset mánáid.
Dette krever en bevisst holdning og kompetanse av de ansatte, foreldre og av det samiske samfunnet generelt.
Dát gáibida dihtomielalaš guottu ja gelbbolašvuođa bargiin, vánhemiin ja sámi servodagas oppalaččat.
Det samiske barnet
Sámi mánná
I barnekonvensjonens artikkel 3 om barnets beste fastslås det at alle handlinger som berører barn, skal barnets beste være et grunnleggende hensyn.
Mánáidkonvenšuvnna 3. artihkkalis máná buoremusa birra nannejuvvo ahte buot doaimmaid mat gusket mánnái, galgá dat mii lea mánnái buoremus leat vuođđun.
Det samiske barnet har rett til en barnehagehverdag som er bygd på samisk språk, samiske verdier, samisk tenkemåte og samisk tradisjonell kunnskap.
Sámi mánás lea vuoigatvuohta dakkár mánáidgárdeárgabeaivái mii vuođđuduvvá sámi gillii, sámi árvvuide, sámi jurddašanvuohkái ja sámi árbedieđuide.
Ifølge rammeplan for barnehagen skal barnehagen fremme demokrati og være et inkluderende fellesskap der alle får anledning til å ytre seg, bli hørt og delta.
Mánáidgárderámmaplána mielde galgá mánáidgárdi ovdánahttit demokratiija ja leat searvvaheaddji oktasašvuođas nu ahte buohkain lea vejolašvuohta buktit iežas albmosii, guldaluvvot ja beassat searvat.
Alle barn skal kunne få oppleve demokratisk deltakelse ved å bidra og medvirke til barnehagens innhold, uavhengig av kommunikasjonsevner og språklige ferdigheter.
Buot mánát galget beassat vásihit demokráhtalaš searvama dan bokte ahte leat mielde váikkuheamen mánáidgárddi sisdollui, sorjjakeahttá gulahallandáidduin ja gielalaš gálggain.
Barn i samiske barnehager skal få mulighet til å bidra og medvirke på sitt eget språk.
Sámi mánáidgárddiid mánát galget oažžut vejolašvuođa leat mielde váikkuheamen iežaset gillii.
Samiske barn som vokser opp i dag pendler mellom to kulturer, hvor den norske kulturen lett blir dominerende.
Sámi mánát geat dál bajásšaddet ellet guvttiin kultuvrrain, man oktavuođas dáža kultuvrra álkidit álgá stivret.
De blir sosialisert inn i en samisk verden og utvikler en samisk identitet.
Sii sosialiserejuvvojit sámi máilmmis ja ovddidit sámi identitehta.
Sametinget erfarer at det er en utbredt oppfatning at for de som vokser opp i Norge, vil barndommen fortone seg likt uansett.
Sámediggi vásiha ahte lea leavvan áddejupmi ahte sis guđet bajásšaddet Norggas, lea liikká ovttalágan mánnávuohta.
En slik generalisering røper manglende kunnskaper om hvordan den samiske befolkningen lever, og lite forståelse for viktigheten av å bevare og styrke samisk språk og kultur.
Dát vihku váilevaš máhtu das movt sámi álbmot eallá, ja sii unnán áddejit man deaŧalaš lea suodjalit ja nannet sámi giela ja kultuvrra.
Selv om foreldrene er samiskspråklige og snakker samisk til barnet, vil barnet også på et tidspunkt lære seg norsk.
Vaikko vánhemat leat sámegielagat ja hállet sámegiela mánnái, de oahppá mánná muhtun áiggis dárogiela.
Påvirkningen utenfra er stor gjennom barnehage, skole, venner, media og det norske majoritetssamfunnet.
Olggobeale váikkuhusat leat ollu, mánáidgárddi, skuvlla, ustibiid, media bokte ja norgga majoritehta servodagas beales.
Det samiske barnet har en privilegert «bagasje» med seg ved å være tokulturell og tospråklig.
Sámi mánás lea hui erenoamáš ovdamunni go gullá guovtti kultuvrii ja lea guovttegielat.
For samiske barn er det hele tiden en pendling mellom to språk, for eksempel samisk og norsk/svensk/finsk.
Sámi mánát fertejit oppa áiggi molssodit guovtti giela gaskka, ovdamearkka dihtii sámegiela, dárogiela, ruoŧagiela ja suomagiela gaskka.
De lever i to verdener, og dermed kan man snakke om to ulike måter å være barn på, kulturelt og språklig sett.
Sii ellet guovtti máilmmis, ja danne sáhttá hállat ahte mánát ellet guovtti vuogi mielde, kultuvrralaččat ja gielalaččat.
Det samiske barnet skal lære å forvalte en personlig identitet innenfor et system med to sosiale identiteter.
Sámi mánná galgá oahppat hálddašit persovnnalaš identitehta ovtta vuogádaga siskkobealde mas leat guokte sosiála identitehta.
Barnet må lære seg at dets verden er delt inn i to atskilte kulturer som har hver sin kode og hver sin livstema, vurderinger og personsammensetninger (Høgmo 1986).
Mánná ferte oahppat ahte su máilbmi lea guovtti kultuvrra gaskkas main lea sierra koda ja juohkehaččas iežas eallinfáddá, árvvoštallamat ja persončoahkkádusat (Høgmo 1986).
Den samiske verden er også påvirket av den vestlige kulturen, og andre kulturer blir en del av de samiske barns verden.
Sámi máilbmái čuohcá maiddái oarjemáilmmi kultuvra, ja eará kultuvrrat šaddet leat oassin sámi máná máilmmis.
Dette må personalet i barnehagene også ta i betraktning og ha kompetanse om.
Dán fertejit mánáidgárddiid bargit maiddái vuhtii váldit ja sis ferte leat gelbbolašvuohta dan birra.
Det samiske barnet har krav på et godt barnehagemiljø med et inkluderende og likeverdig felleskap.
Sámi mánás lea riekti buori mánáidgárdebirrasii mii searvvaha ja mas lea ovttaárvosaš oktasašvuohta.
For å lykkes må barnet få utvikle sitt samiske språk, sin samiske kultur og sin samiske identitet.
Máná lihkostuvvama dihtii ferte son beassat ovddidit iežas sámi giela, sámi kultuvrra ja sámi identitehta.
Tidlig innsats og tilpasset opplæring for det samiske barnet er viktig for et godt læringsmiljø som er fri for mobbing og trakassering.
Árra áŋgiruššan ja heivehuvvon oahpahus sámi máná várás lea deaŧalaš buori oahppanbirrasa dihtii gos ii leat givssideapmi iige vealaheapmi.
En god og trygg barnehagehverdag vil ruste det samiske barnet for fremtiden.
Buorre ja oadjebas mánáidgárdeárgabeaivi addá sámi mánnái álššaid boahtteáigái.
Den samiske barnehagen er derfor en viktig institusjon for det samiske barnet, og deres utvikling av samisk identitet.
Danne lea sámi mánáidgárdi deaŧalaš ásahus sámi mánnái, ja sin sámi identitehta ahtanuššamii.
Med stort press og påvirkning fra andre samfunn er samisk barnehage en nødvendighet for å videreføre samisk språk og kultur til de neste generasjoner.
Sámi mánáidgárdi lea eará servodaga deattu ja váikkuhusaid geažil vealtameahttun sámi giela ja kultuvrra viidásetfievrrideapmái boahtte buolvvaide.
Dette for å hjelpe og støtte samiske foreldre som ønsker at deres barn skal vokse opp med samiske verdier, språk og kultur.
Dán ulbmilin lea veahkehit sámi vánhemiid geat háliidit ahte sin mánát galget bajásšaddat sámi árvvuiguin, gielain ja kultuvrrain.
Samiske barn har rett til den gode barndommen, en barndom hvor de får være seg selv uten å måtte argumentere for sin tilstedeværelse.
Sámi mánáin lea vuoigatvuohta oažžut buori mánnávuođa, mánnávuođa gos ožžot leat ieža almmá ahte fertejit ákkastit iežaset leahkima.
Ulike samiske barnehagetilbud
Sierra sámi mánáidgárdefálaldagat
Det finnes følgende samiske barnehagetilbud:
Gávdnojit čuovvovaš sámi mánáidgárdefálaldagat:
· Samisk barnehage: det vil si en barnehage som har vedtektsfestet at driften bygger på samisk språk og kultur.
· Sámi mánáidgárdi: mánáidgárdi mii lea mearrádusain nannejuvvon ahte doaibma vuođđuduvvá sámi gillii ja kultuvrii.
· Samisk avdeling i andre barnehager: det vil si samisk avdeling i norske barnehager som har vedtektsfestet at driften bygger på samisk språk og kultur.
· Sámi ossodat eará mánáidgárddiin: sámi ossodat norgalaš mánáidgárddis mii lea mearrádusain nannejuvvon ahte doaibma vuođđuduvvá sámi gillii ja kultuvrii.
· Samisk språkopplæring i andre barnehager: det vil si samisk språkopplæring til enkeltbarn eller grupper av barn.
· Sámi giellaoahpahus eará mánáidgárddiin: mas lea sámi giellaoahpahus ovttaskas mánnái dahje mánnájovkui.
En slik språkopplæring kan organiseres på ulike måter.
Dán lágan giellaoahpahusa sáhttá organiseret máŋgga láhkai.
Slike barnehager har som regel ikke ansatte som behersker samisk språk, men barnehagen henter inn en samiskspråklig ansatt som kan gi dette tilbudet.
Dákkár mánáidgárddiin dábálaččat eai máhte bargit sámegiela, muhto mánáidgárdi viežžá sámegielat bargi gii sáhttá addit dán lágan fálaldaga.
Barna som får et samisk språkopplæringstilbud, har gjerne ulik språkbakgrunn.
Mánáin geat galget oažžut sámi giellaoahpahusfálaldaga, lea áinnas sierralágan gielladuogáš.
For noen barn vil dette tilbudet være språkopplæring, mens andre, som allerede er samiskspråklige, vil tilbudet være å beholde og videreutvikle sitt språk.
Muhtun mánát ožžot giellaoahpahusfálaldaga, ja earát fas, geat juo leat sámegielagat, ožžot fálaldaga sin giela bisuheames ja viidásetovddideames.
Samiske barnehager eller samiske avdelinger med enkeltbarn som har et annet samisk språk enn barnehagens driftsspråk, kan også gi et tilbud om samisk språkopplæring til dette barnet (for eksempel et barn som snakker lulesamisk får språkopplæring i nordsamisk).
Sámi mánáidgárddit dahje sámi ossodagat gos leat ovttaskas mánát geain lea eará sámegiella go mánáidgárddi doaibmagiella, sáhttet maiddái oažžut fálaldaga sámi giellaoahpahusas mánnái (ovdamearkka dihtii mánná gii hállá julevsámegiela sáhttá oažžut giellaoahpahusa davvisámegielas).
Barnehager med et samisktilbud er både kommunale og private.
Mánáidgárddit main lea sámefálaldat leat sihke gieldalaš ja priváhta.
Det finnes ulike organiseringer av tilbudet som for eksempel reindrifts-, kultur- og naturbarnehage.
Fálaldagat leat organiserejuvvon iešguđetge láhkai ovdamearkka dihtii boazodoallo-, kultur- ja luonddumánáidgárdi.