pere/sami_parallel huggingface dataset:
benytte biblioteket , samiske oppslagsverk , samiske medier og digitale informasjonskanaler på en målrettet måte
geavahit ulbmillaččat girjerádjosa , sámegiel diehtogirjjiid , sámegiel mediaid ja digitála diehtogálduid
bruke ord og begreper for vær og føre , og fortelle om merkedager og værtegn
geavahit dálke- ja siivusániid ja - doahpagiid , ja muitalit mearkabeivviid ja dálkemearkkaid birra
innhente informasjon i sitt eget lokalmiljø om diiddat / dijda og ordtak og om hvordan de brukes i hverdagen
čohkket dieđuid lagasbirrasis diiddaid ja sátnevádjasiid birra ja movt daid geavahit beaivválaš eallimis
bruke ord og begreper knyttet til tradisjonelle arbeidsoppgaver og samtale om hva birgejupmi / bierggim / bïerkenidh er
geavahit árbevirolaš bargguide čadnon sániid ja doahpagiid ja ságastallat mii birgejupmi lea
gjøre rede for hvordan ordavledninger og sammensatte ord blir laget og hvordan tilpasse lånord
selvehit movt ráhkadit goallossániid ja suorggádusaid ja movt heivehit loatnasániid
påvise hvordan språket forandrer seg i forhold til situasjon , tid og sted
čájehit movt giella rievddada dilálašvuođa , áiggi ja báikki mielde
skille mellom helsetning og leddsetning , og bruke ulike setningskonstruksjoner
čájehit goal lea váldocealkka ja oalgecealkka , ja geavahit iešguđet cealkkaráhkadusaid
strukturere tekst etter tidsrekkefølge og tema og skape sammenheng mellom setninger og avsnitt
struktureret teavstta áigeortnetvuoru ja fáttá mielde ja ráhkadit oktavuođa gaskkal cealkagiid ja teakstaosiid
beskrive egenarter i egen dialekt i forhold til skriftspråket
selvehit movt eanetlogugielat leat váikkuhan ja ain váikkuhit sámegillii
fortelle om språkområdene i Sápmi / Sábme / Saepmie
válddahit earenoamášvuođaid iežas suopmanis čállingiela ektui
Etter 10. årstrinn
Gelbbolašvuođamihttomearit 10. jahkeceahki maŋŋel
fortelle om ulike kommunikasjonsformer og hvordan språklige og kulturelle variasjoner påvirker kommunikasjonen
muitalit gulahallanvugiid birra ja movt gielalaš ja kultuvrralaš girjáivuohta váikkuha gulahallamii
diskutere språkrøkt
digaštallat gielladikšuma
lede og referere fra møter og diskusjoner , uttrykke egne meninger og vurdere hva som er saklig argumentasjon
jođihit ja refereret čoahkkimiin ja digaštallamiin , albmanahttit oaiviliiddis ja árvvoštallat mii lea áššálaš ákkasteapmi
drøfte og forklare flerspråklighet og flerkulturell tilhørighet
ságaskuššat ja čilget máŋggagielalašvuođa ja máŋggakultuvrralaš gullevašvuođa
gjennomføre enkle foredrag , presentasjoner , tolkende opplesing , rollespill og dramatisering , tilpasset ulike mottakere
čađahit eaŋkalis logaldallamiid , ovdanbuktimiid , muitaleaddji lohkamiid , rollaneavttašemiid ja dramatiserema , heivehuvvon iešguđetlágan vuostáiváldiide
vurdere egne og andres muntlige fremføringer
árvvoštallat iežas ja earáid njálmmálaš ovdanbuktimiid
fortelle om bøker og forfattere ut fra egen interesse og argumentere for sitt bokvalg
muitalit iežas mielamiel girjjiid ja girječálliid birra ja ákkastallat girjeválljemiiddis
lese og sammenligne samisk og andre urfolks litteratur
lohkat ja buohtastahttit sámi ja eará eamiálbmogiid girjjálašvuođa
vurdere virkemidler i reklame og underholdingsmedier og reflektere over hvilken påvirkning de har
árvvoštallat máidnosiid ja guoimmuhanmediaid váikkuhangaskaomiid ja reflekteret movt dat váikkuhit
formidle egne leseerfaringer og leseopplevelser basert på tolkning og refleksjon
gaskkustit iežas lohkanvásáhusaid ja lohkanmuosáhusaid dulkoma ja reflekterema vuođul
gjenkjenne ulike språklige virkemidler og bruke dem i egne tekster
dovdát iešguđetlágan gielalaš váikkuhangaskaomiid ja geavahit daid iežas teavsttain
planlegge og fullføre et skriftlig prosjekt fra ide til ferdig produkt og vurdere egen tekst og egen skriveutvikling ved hjelp av kunnskap om språk og tekst
plánet ja čađahit čállinprošeavtta jurdaga rájes gárvves buvttan ja árvvoštallat iežas teavstta ja iežas čállinovdáneami giella- ja teakstamáhtu vuođul
uttrykke seg presist og med et variert og nyansert ordforråd i ulike typer tekster
ovdanbuktit dárkilit ja geavahit girjás ja máŋggabealat sátneriggodaga iešguđetlágan teavsttain
bruke tekstbehandlingsverktøy til arkivering og systematisering av eget arbeid
geavahit teakstagieđahallanreaidduid iežas bargguid vurket ja systematiseret
bruke tekster hentet fra bibliotek , Internett og massemedier på en kritisk måte , drøfte tekstene og referere til benyttede kilder
geavahit teavsttaid maid lea viežžan girjerádjosis , Interneahtas ja mediain kritihkalaččat , ságaskuššat teavsttaid ja čujuhit geavahuvvon gálduide
lese og skrive tekster i ulike sjangere , både skjønnlitterære- og sakspreget
lohkat ja ieš čállit teavsttaid iešguđetlágan šáŋrain , sihke áššeprosa ja čáppagirjjálašvuođa teavsttaid
gjøre rede for hovedperiodene i samisk litteraturhistorie og fortelle om forfattere og klassikere i samisk litteratur
selvehit sámi girjjálašvuođa váldoáigodagaid ja muitalit sámi girječálliid ja sámi girjjálašvuođa klassihkkáriid birra
presentere resultat av fordypning i et selvvalgt emne
ovdandivvut iežas válljen čiekŋudanfáttá bohtosiid
sammenligne tradisjonelle samiske tekster med moderne tekster
buohtastahttit árbevirolaš sámegielteavsttaid ođđaáigásaš teavsttaiguin
bruke ord , begrep og uttrykksmåter som har tilknytning til natur
geavahit sániid , doahpagiid ja dadjanvugiid mat gusket lundui
sammenligne samiske ordtak med norske ordtak
buohtastahttit sámi ja dáru sátnevádjasiid
beherske rettskriving og ortografi og vanlige tekstdelingsmetoder
hálddašit riektačállima ja ortografiija ja dábálaš teakstalađastanvugiid
forklare ordklasser , bøyningslære , ordavledninger og grunnprinsippene i setningslæren i arbeid med språk og tekster
čilget sátneluohkáid , sojahanoahpa , suorggideami ja cealkkaoahpa vuođđoáššiid , barggadettiin gielain ja teavsttaiguin
drøfte hvordan språkrøkt og språkutvikling kan ivaretas
ságaskuššat movt áimmahuššat gielladikšuma ja giellaovdánahttima
identifisere de samiske språkene og fortelle om likheter og forskjeller mellom dem og fortelle om den finskugriske språkfamilie
identifiseret sámegielaid ja muitalit ovttaláganvuođaid ja erohusaid birra dain ja muitalit suoma-ugralaš giellajoavkku birra
gjøre rede for rettigheter i forbindelse med samisk språk
selvehit rivttiid mat gusket sámegillii
Etter Vg 1 - studieforberedende utdanningsprogram
Gelbbolašvuođamihttomearit Jo 1 - studerenráhkkanahtti oahppoprográmma maŋŋel
Etter Vg 2 – yrkesfaglige utdanningsprogram
Gelbbolašvuođamihttomearit Jo 2 - fidnofágalaš oahppoprográmma maŋŋel
mestre ulike muntlige roller i gruppesamtaler , foredrag , dramatiseringer , presentasjoner og fremføringer som aktør og tilhører
hálddašit iešguđetlágan njálmmálaš rollaid joavkoságastallamiin , logaldallamiin , dramatiseremiin , ovdandivvumiiguin ja čájálmasain sihke oassálastin ja guldaleaddjin
forklare hva som påvirker kommunikasjon , både faktorer som fremmer og hemmer kommunikasjon
čilget mii gulahallamii váikkuha , makkár dagaldagat sáhttet ovddidit ja hehttet gulahallama
bruke fagkunnskap fra programfag i faglig kommunikasjon
geavahit prográmmafágaid fágamáhtu fágalaš gulahallamis
tolke fra norsk til samisk fra hverdagslige situasjoner
dulkot beaivválaš áššiid dárogielas sámegillii
diskutere begrepene morsmål , tospråklighet og funksjonell tospråklighet på grunnlag av egen språksituasjon og egne erfaringer og vurdere egne språkferdigheter i flere språk og i forskjellige språksammenhenger
digaštallat eatnigiela , guovttegielalašvuođa ja doaibmi guovttegielalašvuođa doahpagiid iežas gielladili ja vásáhusaid vuođul ja árvvoštallat iežas giellamáhtu guđege gielas ja iešguđetlágan giellaoktavuođain
diskutere språklige og estetiske virkemidler i litteratur , TV-serier og eventyr og sammenligne med hverandre
digaštallat ja buohtastahttit gielalaš ja estehtalaš váikkuhangaskaomiid girjjálašvuođas , TV-ráidduin ja máidnasiin
lese tekster og samtale med andre om hva man har lest
lohkat teavsttaid ja ságastallat earáiguin dan birra maid lea lohkan
beherske rettskrivningsreglene i arbeid med egne tekster
máhttit riektačállinnjuolggadusaid barggadettiin iežas teavsttaiguin
mestre ulike skriverroller i skolens offenlighet og i samfunns- og arbeidsliv
hálddašit iešguđetlágan čállirollaid skuvlla almmolašvuođas ja servodat- ja bargoeallimis
oversette egenproduserte tekster fra norsk til samisk
jorgalit iežas čállin teavsttaid dárogielas sámegillii
skrive kreative tekster i ulike sjangere
čállit hutkkálaš teavsttaid iešguđetlágan šáŋrain
bruke digitale verktøy i systematisering og arkivering av tekster og presentasjon og publisering av eget arbeid
geavahit digitála reaidduid teavsttaid systematiseret ja vurket ja iežas bargguid ovdandivvut ja almmuhit
bruke et bredt spekter av språklige virkemidler i egen skriving , både i skjønnlitteratur og sakprosa
geavahit girjás , máŋggabealat gielalaš váikkuhangaskaomiid iežas čállimis , sihke čáppagirjjálašvuođas ja áššeprosas
lese og analysere et representativt utvalg av tekster , skjønnlitteratur og sakprosa , knyttet til perioden etter 1995
lohkat ja analyseret vissis meari iešguđetlágan teavsttaid , sihke čáppagirjjálašvuođa ja áššeprosa šáŋraid , mat gullet maŋŋá 1995 áigodahkii
gjøre rede for hvordan fortellinger , ordspråk , diiddat og nárrideapmi brukes i barneoppdragelsen
selvehit movt muitalusat , sátnevádjasat , diiddat ja nárrideapmi geavahuvvojit mánáidbajásgeassimis
gjøre rede for ulike eventyrvarianter og eksempler på spor av kulturutveksling i eventyrene
selvehit máidnasiid variánttaid ja buktit ovdamearkkaid movt kulturlonohallan vuhtto máidnasiin
forklare hvordan nye ord og termer i samisk utvikles og om bruk og tilpasning av lånord
čilget movt ođđa sánit ja tearpmat sámegielas ráhkaduvvojit ja loatnasániid geavaheami ja heivehallama
bruke ord og uttrykk knyttet til tradisjonelt og moderne yrkesliv og foreslå og vurdere nye termer
geavahit sániid ja dajaldagaid mat čatnasit árbevirolaš ja ođđaáigásaš bargoeallimii ja evttohit ja árvvoštallat ođđa tearpmaid
forklare grammatiske særtrekk ved samisk språk og sammenligne med andre språk og forklare hvilke konsekvenser dette får i oversettingsarbeid
čilget sámegiela grammatihkalaš iešvuođaid ja buohtastahttit eará gielaiguin ja čilget movt dát váikkuha jorgalanbargui
identifisere variasjoner innenfor de samiske språkene
identifiseret variašuvnnaid sámegielain
bruke ord og uttrykk knyttet til tradisjonelt og moderne yrkesliv , foreslå og vurdere nye termer
geavahit sániid ja dajaldagaid mat gusket árbevirolaš ja ođđaáigásaš bargoeallimii , árvalit ja árvvoštallat ođđa tearpmaid
Etter Vg 2 - studieforberedende utdanningsprogram
Gelbbolašvuođamihttomearit Jo 2 - studerenráhkkanahtti oahppoprográmma maŋŋel
bruke fagkunnskap fra egne programfag i foredrag og diskusjoner om skole , samfunn og arbeidsliv
geavahit iežas prográmmafágaid fágamáhtu logaldallamiin ja digaštallamiin skuvlla , servodaga ja bargoeallima birra
vurdere og gi tilbakemelding på egne og andres muntlige presentasjoner
árvvoštallat ja buktit oaiviliid iežas ja earáid njálmmálaš ovdandivvumiidda
tolke saker som angår skolen fra norsk til samisk
dulkot áššiid mat gusket skuvlii dárogielas sámegillii
analysere og gjøre rede for kommunikasjonsmåter og kommunikasjonsstrategier i samiske samfunn før og nå
analyseret ja selvehit gulahallanvugiid ja gulahallanstrategiijaid sámi servodagain ovdal ja dál
sammenligne samiske og andre urfolks tekster og vurdere tekstenes betydning for kultur- og identitetsutvikling
buohtastahttit sámi ja eará eamiálbmogiid teavsttaid ja árvvoštallat daid mearkkašumi kultur- ja identitehtahuksejeaddjin
samtale om hovedperiodene i samisk litteraturhistorie og sammenligne med nordisk litteraturhistorie
ságastallat sámi girjjálašvuođahistorjjá váldoáigodagaid birra ja buohtastahttit davviriikkaid girjjálašvuođa historjjáin
lese enkle tekster på de andre samiske språkene
lohkat álkis teavsttaid čállon eará sámegielaide
lese tekster skrevet i eldre ortografi og sammenligne med dagens ortografi
lohkat teavsttaid mat leat čállon dološ čállinvugiide ja buohtastahttit dálá čállinvugiin
analysere tekster i ulike sjangere for å kunne ta stilling til spørsmål tekstene tar opp og verdier de representerer
analyseret teavsttaid iešguđet šáŋrain vai sáhttá oaivvildit maidege dain gažaldagain mat teavsttain bohtet ovdan ja árvvuin maid dat ovddastit
velge passende sjanger , virkemidler og språkbruk ved produksjon av tekst
teavstta buvttadeamis válljet heivvolaš šáŋra , váikkuhangaskaomiid ja giellageavaheami
beskrive og vurdere egne lese-og skrivestrategier
válddahit ja árvvoštallat iežas lohkan- ja čállinstrategiijaid
lese og analysere et representativt utvalg av litteratur og tekster , skjønnlitteratur og sakprosa , knyttet til perioden før 1965
lohkat ja analyseret vissis meari iešguđetlágan teavsttaid , sihke čáppagirjjálašvuođa ja áššeprosa šáŋraid , mat gullet ovdal 1965 áigodahkii
gjøre rede for joiketradisjonen og joikens status , verdi og situasjon før og nå
selvehit juoiganárbevieru ja luođi saji , árvvu ja dili ovdal ja dál
sammenligne samisk og norsk sang- og salmetradisjon
buohtastahttit sámi ja dáru lávlla- ja sálbmaárbevieruid
gjøre rede for samisk språkhistorie
selvehit sámi giellahistorjjá
diskutere hvordan språkets status i samfunnet har påvirket samenes språkkunnskaper , tospråklighet og selvfølelse
digaštallat movt giela árvu servodagas lea váikkuhan sámiid giellamáhttui , guovttegielalašvuhtii ja iešdovdui
vurdere Samelovens språkregler og Sametingets opprettelse i forhold til språksituasjon og tospråklighet
árvvoštallat Sámelága giellanjuolggadusaid ja Sámedikki ásaheami gielladili ja guovttegielalašvuođa ektui
drøfte hvordan skole , samfunn og arbeidsliv kan støtte opp om tospråklighet
ságaskuššat man láhkái skuvla , servodat ja bargoeallin sáhtáše doarjut guovttegielalašvuođa
bruke setningsanalyse og fagtermer i beskrivelse av språk
geavahit cealkkaanalysa ja fágatearpmaid gielaid válddaheamis
Etter Vg 3 - studieforberedende utdanningsprogram
Gelbbolašvuođamihttomearit Jo 3 - studerenráhkkanahtti oahppoprográmma maŋŋel
tolke og bruke kunnskap om tolking i praktiske tolkesituasjoner
dulkot ja geavahit dulkongelbbolašvuođa praktihkalaš dulkondilálašvuođain
samtale om kommunikasjonsmåter i ulike kulturer
ságastallat iešguđet kultuvrraid gulahallanvugiid birra
sammenligne og vurdere samiske og andre urfolks fiktive tekster og sakstekster i en kulturell kontekst
buohtastahttit ja árvvoštallat sámi ja eará eamiálbmogiid fiktiivvalaš teavsttaid ja áššeteavsttaid kultuvrralaš konteavsttas
gjennomføre og presentere en selvvalgt fordypningsoppgave med språklig , litterært eller annet samisk emne
čađahit ja ovdandivvut iežas válljen čiekŋudanbarggu mas fáddá lea giella , girjjálašvuohta dahje eará sámi fáddá
undersøke ideologier i tekster og vurdere kilder og media
guorahallat teavsttaid ideologiija ja árvvoštallat gálduid ja mediaid
oversette og tilpasse andres tekster fra norsk til samisk
jorgalit ja heivehit earáid čállin teavsttaid dárogielas sámegillii
skrive fagtekster etter vanlige normer for fagskriving
čállit fágateavsttaid dábálaš fágačállinnjuolggadusaid mielde
skrive klart disponerte tekster med tydelig fokus og saklig argumentasjon
čállit čielgasit disponerejuvvon teavsttaid main lea čielga fokus ja áššálaš ákkasteapmi
lese og analysere et representativt utvalg av litteratur og tekster , skjønnlitteratur og sakprosa , knyttet til perioden 1965 - 1995 og diskutere hvordan periodens samfunnsmessige og kulturelle trekk gjenspeiles i tekstene
lohkat ja analyseret vissis meari iešguđetlágan teavsttaid , sihke čáppagirjjálašvuođa ja áššeprosa šáŋraid , mat gullet 1965-1995 áigodahkii ja digaštallat movt áigodaga servodatlaš ja kultuvrralaš dilit oidnojit teavsttain
gjøre rede for samisk fortellertradisjon
selvehit sámi máinnasteami
fortelle eventyr ved å bruke elementer fra samisk fortellertradisjon
muitalit muitalusaid geavahettiin sámi máinnasteami elemeanttaid
sammenligne samiske eventyr med andre urfolks eventyr og eventyr fra andre kulturer
buohtastahttit sámi máidnasiid eará eamiálbmogiid ja eará kultuvrraid máidnasiiguin
lytte og lese tekster fra de andre samiske språkene og samtale om likheter og ulikheter
guldalit ja lohkat teavsttaid čállon eará sámegielaide ja ságastallat ovttaláganvuođaid ja erohusaid birra
sammenligne hovedlinjene i samisk språkhistorie med de nordiske språkenes historie
buohtastahttit sámi giellahistorjjá váldolinjjáid davviriikkalaš gielaid historjjáin
vurdere de samiske språkenes stilling i samfunnet og sammenligne med språksituasjonen til andre urfolk
árvvoštallat sámegielaid dili servodagas ja buohtastahttit eará eamiálbmogiid gielladiliin
diskutere sider ved samisk språkpolitikk og kulturutvikling
digaštallat sámi giellapolitihka ja kulturovdánahttima beliid
gjøre rede for forholdet mellom muntlig og skriftlig språk
selvehit njálmmálaš ja čálalaš giela gaskavuođa
Etter påbygging til generell studiekompetanse – yrkesfaglige utdanningsprogram
Gelbbolašvuođamihttomearit lasáhusa oppalaš studerengelbbolašvuhtii - fidnofágalaš oahppoprográmma maŋŋel
samtale om kommunikasjonsmåter i ulike kulturer
ságastallat eará kultuvrraid gulahallanvugiid birra
lese og analysere et representativt utvalg av tekster , skjønnlitteratur og sakprosa , knyttet til perioden 1965 - 1995 og diskutere hvordan periodens samfunnsmessige og kulturelle trekk gjenspeiles i tekstene
lohkat ja analyseret vissis meari iešguđetlágan teavsttaid , sihke čáppagirjjálašvuođa ja áššeprosa šáŋraid , mat gullet áigodahkii 1965-1995 ja , digaštallat movt áigodaga servodatlaš ja kultuvrralaš dilit oidnojit teavsttain
lese og analysere et representativt utvalg av tekster , skjønnlitteratur og sakprosa , knyttet til perioden etter 1995
lohkat ja analyseret vissis meari iešguđetlágan teavsttaid , sihke čáppagirjjálašvuođa ja áššeprosa šáŋraid , mat gullet áigodahkii maŋŋil jagi 1995
gjøre rede for joiketradisjonen og joikens status og situasjon i dagens samfunn
selvehit juoiganárbevieru ja luođi árvvu ja dili dálá servodagas
sammenligne samiske eventyr med andre urfolks eventyr og eventyr fra andre kulturer
buohtastahttit sámi ja eará eamiálbmogiid máidnasiid ja eará kultuvrraid máidnasiid
lytte og lese tekster fra de andre samiske språkene og samtale om likheter og ulikheter
guldalit ja lohkat teavsttaid eará sámegielaide ja ságastallat ovttaláganvuođaid ja erohusaid birra
gjøre rede for samisk språkhistorie og sammenligne hovedlinjene i samisk språkhistorie med de nordiske språkenes historie
čilget sámi giellahistorjjá ja buohtastahttit sámi giellahistorjjá váldolinjjáid davviriikkalaš gielaid historjjáin
diskutere hvordan språkets status i samfunnet har påvirket samenes språkkunnskaper , tospråklighet og selvfølelse og hvordan skole , samfunn og arbeidsliv kan støtte opp om tospråklighet
digaštallat movt giela árvu servodagas lea váikkuhan sámiid gielladáidui , guovttegielalašvuhtii ja iešdovdui ja man láhkái skuvla , servodat ja bargoeallin sáhtášedje doarjut guovttegielalašvuođa
sammenligne samisk språksituasjon med språksituasjonen til andre urfolk
buohtastahttit sámegielaid dili servodagas eará eamiálbmogiid gielladiliin
Bestemmelser for sluttvurdering
Loahppaárvvoštallama mearrádusat :
10. årstrinn Elevene skal ha to standpunktkarakterer , én i samisk 1 skriftlig og én i samisk 1 muntlig .
10. jahkeceahkki Oahppit galget oažžut guokte oppalašárvosáni , ovtta sámegielas 1 čálalaš ja ovtta sámegielas 1 njálmmálaš .
Vg 2 yrkesfaglige utdanningsprogram Elevene skal ha to standpunktkarakterer , én i samisk 1 skriftlig og én i samisk 1 muntlig .
Jo 2 fidnofágalaš oahppoprográmmat Oahppit galget oažžut guokte oppalašárvosáni , ovtta sámegielas 1 čálalaš ja ovtta sámegielas 1 njálmmálaš .
Vg 3 studieforberedende utdanningsprogram Vg 3 påbygging til generell studiekompetanse Elevene skal ha to standpunktkarakterer , én i samisk 1 skriftlig og én i samisk 1 muntlig .
Jo 3 studerenráhkkanahtti oahppoprográmmat Lasáhus oppalaš studerengelbbolašvuhtii Oahppit galget oažžut guokte oppalašárvosáni , ovtta sámegielas 1 čálalaš ja ovtta sámegielas 1 njálmmálaš .
10. årstrinn Elevene kan trekkes ut til én skriftlig eksamen i samisk 1 .
10. jahkeceahkki Oahppit sáhttet vuorbáduvvot sámegiella 1 čálalaš eksámenii .
Elevene kan også trekkes ut til muntlig eksamen i samisk 1 .
Oahppit sáhttet maid vuorbáduvvot sámegiella 1 njálmmálaš eksámenii .
Vg 2 yrkesfaglige utdanningsprogram Elevene kan trekkes ut til skriftlig eksamen i samisk 1 .
Jo 2 fidnofágalaš oahppoprográmmat Oahppit sáhttet vuorbáduvvot sámegiella 1 čálalaš eksámenii .
Vg 3 studieforberedende utdanningsprogram Vg 3 påbygging til generell studiekompetanse Elevene skal opp til skriftlig eksamen i samisk 1 .
Jo 3 studerenráhkkanahtti oahppoprográmmat Lasáhus oppalaš studerengelbbolašvuhtii Oahppit galget váldit sámegiella 1 čálalaš eksámena .
Elevene kan i tillegg trekkes ut til muntlig eksamen i samisk 1 .
Oahppit sáhttet maid vuorbáduvvot sámegiella 1 njálmmálaš eksámenii .
Vg 2 yrkesfaglige utdanningsprogram Privatistene skal opp til skriftlig og muntlig eksamen samisk 1 .
Jo 2 fidnofágalaš oahppoprográmmat Privatisttat galget váldit sámegiella 1 čálalaš ja njálmmálaš eksámena .
Vg 3 studieforberedende utdanningsprogram Vg 3 påbygging til generell studiekompetanse Privatistene skal opp til skriftlig eksamen på Vg3-nivå i samisk 1 .
Jo 3 studerenráhkkanahtti oahppoprográmmat Lasáhus oppalaš studerengelbbolašvuhtii Privatisttat galget váldit sámegiella 1 čálalaš eksámena Jo 3 dásis .
I tillegg skal de opp til eksamen i samisk muntlig .
Lassin galget váldit njálmmálaš eksámena .
for Universitetet i Tromsø
Romssa universitehta
Senter for samiske studier
Sámi dutkamiid guovddáš
Utgiver : Sámi dutkamiid guovddáš / Senter for samiske studier
Almmuheaddji : Sámi dutkamiid guovddáš
Adresse : Romssa universitehta / Universitetet i Tromsø
Čujuhus : Romssa universitehta
Sámi dutkamiid guovddáš / Senter for samiske studier
Sámi dutkamiid guovddáš
9037 TROMSØ
9037 ROMSA
Omslagsbilde : “ Mátki lea leamašan guhkki ” av Rávná Nystad
Olggošgovva : Rávná Nystad lea málen gova “ Mátki lea leamašan guhkki ”
Første utgave 2000 © Sámi dutkamiid guovddáš / Senter for samiske studier
Deaddilan : Lundblad Grafisk as Nubbi deaddileapmi 2002 © Sámi dutkamiid guovddáš
Styret ved Senter for samiske studier legger med dette frem " Samisk strategiplan for Universitetet i Tromsø " for perioden 2000 - 2010 .
Sámi dutkamiid guovddáža stivra ovddida dál “ Romssa universitehta sámi strategiijaplána ” áigodahkii 2000 - 2010 .
Det var rektor Tove Bull som i 1997 lanserte ideen om å utarbeide en samisk strategiplan for Universitetet i Tromsø .
Lei rektor Tove Bull gii 1997:s evttohii ráhkadit Romssa universitehta sámi strategiijaplána .
Senter for samiske studier tok tak i initiativet , og påtok seg ansvaret for å gjennomføre planprosessen .
Plána lea ádjánan guhkit ráhkadit go álggos doaivvuimet , muhto min mielas lea plána ráhkadeami proseassa seammá deaŧalaš go ieš plána .
Vi har derfor følt et behov for kontinuerlig å oppdatere planen .
Daid proseassaid ja prošeavttaid leat mii háliidan nu guhkás go vejolaš váldit mielde plánii .
Vi har hele tiden fått nye innspill og henvendelser - fra interne , men også fra eksterne aktører , som ser på Universitetet i Tromsø som en naturlig samarbeidspartner innen samisk forskning .
Plána ráhkadettiin oaččuimet mii čađat ođđa evttohusaid ja cealkámušaid - sihke universitehta olbmuin ja olggobeali olbmuin - geaid mielas Romssa universitehtain lea lunddolaš ovttasbargat sámi dutkama oktavuođas .
Dette er en utvikling som sentret opplever som svært positiv .
Sámi dutkamiid guovddážii lea hui movttiidahtti go nu oallugat leat háliidan searvat dán bargui .
Strategiplanen er inndelt i fem kapitler samt ett vedlegg .
Sámi strategiijaplánas leat vihtta kapihttala ja okta mielddusoassi .
Kapittel 1 er sammendraget av strategiplanen , og her presenteres hovedpunktene .
Vuosttaš kapihttalis lea strategiijaplána čoahkkáigeassu , ja das leat plána váldočuoggát .
Kapittel 2 presenterer mandatet og arbeidsgruppens sammensetning .
Nubbi kapihtal lea válddi ja bargojoavkku birra .
Kapittel 3 presenterer leseren med noen av de visjoner som sentret har lagt til grunn for planen , og hvordan vi ser på utviklingen innen samisk forskning fremover .
Goalmmát kapihttalis čilgejuvvojit višuvnnat maidda Sámi dutkamiid guovddáš lea plána vuođđudan , ja movt mii jáhkkit sámi dutkama ovdánit boahtteáiggis .
Dette vedlegget er kun på norsk .
Mielddusoassi lea dušše dárogillii .
Mange personer har vært involvert i arbeidet med Samisk strategiplan .
Oallugat leat leamaš mielde ráhkadeame Sámi strategiijaplána .
Som styreleder vil jeg takke den nedsatte arbeidsgruppen for deres innsats , og jeg takker også fagmiljøer og enkeltpersoner som har bidratt med konstruktive innspill .
Stivrajođiheaddjin háliidan giitit sámi strategiijaplána bargojoavkku buori barggu ovddas , ja mun giittán maiddái fágabirrasiid ja ovttaskas olbmuid geat leat buktán konstruktiiva cealkámušaid plánii .
Også tidligere styreleder Ánde Somby , som bl.a. har skrevet hoveddelen av kapittel 3 , må særskilt nevnes .
Erenoamážit háliidan maiddái namuhit ovddeš stivrajođiheaddji Ánde Somby , gii lea čállán eanas oasi goalmmát kapihttalis .
Britt Kramvig førte i sin periode som konstituert styreleder prosessen videre .
Maiddái sadjásaš stivrajođiheaddji Britt Kramvig lea jođihan strategiijaplána proseassa .
Jeg vil også berømme innsatsen til Siri Johnsen , som redigerte og sluttførte arbeidet med planen , og til Berit Merete Nystad som har oversatt den til samisk .
Háliidan maiddái giitit Siri Johnsen , gii lea dahkan maŋemus rievdademiid ja gárven plána , ja Berit Merete Nystad , gii lea jorgalan plána sámegillii .
Tromsø , 12.09.2000
Romsa , 12.09.2000
Bård A. Berg
Bård A. Berg
styreleder
stivrajođiheaddji
1 SAMMENDRAG 1
1 ČOAHKKÁIGEASSU 1
1.1 Innledning 1
1.1 Álgu 1
1.2 Mandatet , arbeidet og arbeidsgruppens sammensetning 1
1.2 Váldi , bargu ja bargojoavkku lahtut 1
1.3 Visjoner 2
1.3 Višuvnnat 2
1.4 Historisk oversikt 2
1.4 Historjjálaš čielggadeapmi 2
1.5 Forslag til tiltak 3
1.5 Doaibmabijuid evttohusat 3
1.6 Vedlegg A 3
1.6 Mielddus A 3
2 MANDATET , ARBEIDET OG ARBEIDSGRUPPENS SAMMENSETNING 5
2 VÁLDI , BARGU JA BARGOJOAVKKU LAHTUT 5
2.1 Mandatet 6
2.1 Váldi 6
3 VISJONER 9
3 VIŠUVNNAT 9
3.1 Innledning 9
3.1 Álgu 9
3.2 Universitetet som lærested 10
3.2 Universitehta oahpposadjin 10
3.3 Universitetet som møtested 12
3.3 Universitehta gávnnadanbáikin 12
3.4 Universitetet som tenkested 15
3.4 Universitehta jurddašanbáikin 14
4 HISTORISK OVERSIKT 21
4 HISTORJJÁLAŠ ČIELGGADEAPMI 19
4.1 Begrunnelser for etableringen av Universitetet i Tromsø 21
4.1 Romssa universitehta ásaheami vuođusteapmi 19
4.2 Norges forskningsråds betydning 21
4.2 Norgga dutkanráđi mearkkašupmi 19
4.3 Utviklingen på fagområdene ved Universitetet i Tromsø 22
4.3 Romssa universitehta fágabirrasiid ovdáneapmi 20
4.3.1 Et eksempel fra Historieseksjonen / Institutt for historie 23
4.3.1 Historjjá ossodat ovdamearkan / Historjjá instituhtta 20
4.4 Utvalget som vurderte videreføring av samisk forskning , undervisning ,
4.4 Lávdegoddi mii guorahalai Romssa universitehta sámi dutkama ,
populærvitenskapelig formidling og Kulturminnevern ved Universitetet i Tromsø 25
oahpahusa , populearadieđalaš diehtojuohkima ja kulturmuitogáhttema
4.4.1 Opprettelsen av Senter for samiske studier 25
viidáset fievrrideami 23 4.4.1 Sámi dutkamiid guovddáža ásaheapmi 23
4.4.2 Andre tiltak 27
4.4.2 Eará doaibmabijut 25
5 FORSLAG TIL TILTAK 29
5 DOAIBMABIJUID EVTTOHUSAT 27
5.1 Prioriterte tiltak 30
5.1 Vuoruhuvvon doaibmabijut 28
5.1.1 Sámi dutkanguovddáš / Samisk forskningssenter / Sami research centre 30
5.1.1 Sámi dutkanguovddáš 28 5.1.2 Fakultehtaid rasttildeaddji dutkanprográmmat 29
5.1.2 Tverrfakultære forskningsprogram 32
5.1.3 Ásahit rekrutterenvirggiid sámi fáttáin 30
5.1.4 Utvikling av Masters-program og Bachelors-program i urfolksstudier 33
5.1.4 Ásahit eamiálbmotoahpuid Master-prográmma ja Bachelor-prográmma 31
5.1.5 Samisk språk som reell kvalifikasjon ved ansettelser i vitenskapelige stillinger 35
5.1.5 Sámegielmáhttu reella gáibádussan dieđalaš virggiid virgáibidjamis 33
5.1.6 Etablering av frikjøpsordninger 35
5.1.6 Ásahit friddjaoastinortnegiid 33
5.1.7 Styrke institusjonssamarbeidet 36
5.1.7 Nannet institušuvdnaovttasbarggu 34
5.1.8 Utvikle pensum om samisk / urfolksforhold , samt pensumlitteratur på samisk 37
5.1.8 Ráhkadit lohkanmeriid sámi / eamiálbmot áššiid birra ja ráhkadit lohkanmeriid sámegillii 35
5.1.9 Rekruttering av samiske studenter 38
5.1.9 Sámi studeanttaid oččodeapmi 36
5.1.10 Styrke forskningsformidlingen 40
5.1.10 Nannet dutkandieđuid juohkima 38
5.1.11 Styrke rammevilkår for bruk av samisk språk 41
5.1.11 Nannet sámegiela geavaheami rápmaeavttuid 39
5.1.12 Fast samisk representant i Universitetsstyret 41
5.1.12 Fásta sámi ovddasteaddjesadji Universitehtastivrii 39
5.1.13 Permanentisering av semesteremnet i samisk kulturkunnskap 42
5.1.13 Bistevažžan dahkat sámi kultuvradieđu lohkanbajioahpu 39
5.2 Språktiltak 42
5.2 Gielladoaibmabijut 40
5.2.1 Språkkurs for ansatte og studenter 43
5.2.1 Giellagurssat bargiide ja studeanttaide 40
5.2.2 Skilting på samisk på RMH-biblioteket 43
5.2.2 Sámegillii galbet RMD-girjerádjosa 41
5.2.3 Oppdatert studiemateriell om Universitetet i Tromsø på samisk 43
5.2.3 Ođasmahtton oahppomateriála Romssa universitehta birra 41
5.2.4 Oversettertjeneste 43
5.2.4 Jorgalanbálvalus 41
5.3 Undervisningstiltak 44
5.3 Oahpahusdoaibmabijut 41
Sámi dearvvašvuođadutkan ( Med-fak ) 44
5.3.1 Sámi dearvvašvuođadutkanossodaga ásaheapmi ( Med-fak ) 42
5.3.2 Begynnerkollokvier for samiske studenter 44
5.3.2 Álggahankollokviat sámi studeanttaide 42
5.3.3 Tverrfaglige seminar 45
5.3.3 Fágaid rasttildeaddji seminárat 42
5.3.4 Undervisning og IKT ( Informasjons- og kommunikasjonsteknologi ) 45
5.3.4 Oahpahus ja DGT ( Diehtojuohkin- ja gulahallanteknologiija ) 43
5.3.5 Veiledere ved Tromsø Museum / Universitetsmuseet i Tromsø 45
5.3.5 Romssa musea / Universitehtamusea bargit bagadallin 43
5.3.6 Styrke undervisningstilbudet innen rein og reindrift 46
5.3.6 Ovddidit oahpahusfálaldagaid bohcco ja boazodoalu birra 43
5.4 Forskning 46
5.4 Dutkan 43
5.4.1 Overgangsstipend 46
5.4.1 Stipeanda prošeaktaohcamiid čállimii 43
5.4.2 Felles nordisk-russisk samisk bibliografi 46
5.4.2 Oktasaš davviriikkalaš-ruošša sámi bibliografiija 44
5.4.3 Utarbeiding av oversikt over forskningsutfordringer 46
5.4.3 Čielggadit dutkanhástalusaid 44
5.4.4 Doktorgradskurs / seminarer 47
5.4.4 Doavttirgrádagurssat / seminárat 44
5.5 Internasjonalisering 47
5.5 Riikkaidgaskasaš doaimmaheapmi 44
5.5.1 Utvidelse av nasjonalt kvoteprogram 47
5.5.1 Viiddidit našuvnnalaš earreprográmma 45
5.5.2 Samarbeidsavtaler ved Universitetet i Tromsø 48
5.5.2 Romssa universitehta ovttasbargošiehtadusat 45
5.5.3 Konferanser 48
5.5.3 Konferánssat 45
1 Sammendrag
1 Čoahkkáigeassu
Strategiplanarbeidet ble igangsatt i 1998 etter initiativ fra rektor Tove Bull .
Strategiijaplánabargu álggahuvvui 1998:s ja barggu vuolggahii rektor Tove Bull .
Universitetsledelsen ba Senter for samiske studier utarbeide den samiske strategiplanen , som foruten forskning også skulle omfatte utdanning , formidling og rekruttering .
Universitehta jođiheaddjit bivde Sámi dutkamiid guovddáža ráhkadit sámi strategiijaplána , mii dutkama lassin maiddái galgá gieđahallat oahpahusa , dieđuid juohkima ja studeanttaid oččodeami .
Universitetet i Tromsø er landets største forskningsinstitusjon for samiske forskningsspørsmål , og det vil ha stor betydning for hele forskningsfeltet hvilke prioriteringer Universitetet i Tromsø gjør .
Romssa universitehta lea riikka stuorámus dutkanásahus mii gieđahallá sámi dutkangažaldagaid , ja Romssa universitehta vuoruheapmi váikkuha garrasit olles dutkansuorgái .
Planarbeidet tar utgangspunkt i at universitetet bør arbeide for økt samisk forskning og undervisning på flere fagområder , herunder flerfaglig forskning , samt ta sikte på økt rekruttering av samiske studenter og forskere .
Plánabargu lea vuođđuduvvon dasa ahte universitehta berre ovddidit sámi dutkama ja oahpahusa , ja dan bokte maiddái máŋggafágalaš dutkama , ja eambbo sámi studeanttaid ja dutkit oččodit universitehtii .
Mye av strategiplanarbeidet vil bli videreført både som delutredninger og som en løpende prosess på de enkelte instituttene .
Olu strategiijaplánabarggus fievrriduvvo viidáseappot sihke oassečilgehussan ja dađistaga proseassan dain iešguđetge instituhtain .
Dette sammendraget presenterer innholdet i resten av planen .
Dán čoahkkáigeasus ovdanbuktit plána sisdoalu .
1.2 Mandat , arbeidet og arbeidsgruppens sammensetning
1.2 Váldi , bargu ja bargojoavkku lahtut
I kapittel 2 omtales mandatet for den samiske strategiplanen .
Nuppi kapihttalis čilgejuvvo sámi strategiijaplána váldi .
( Ánde Somby , styreleder ( frem til 01.01.2000 )
Ánde Somby , stivrajođiheaddji ( 01.01.2000 rádjái )
( Ivar Bjørklund , tidligere styremedlem
Ivar Bjørklund , ovddeš stivralahttu
( Britt Kramvig , styremdlem
Britt Kramvig , stivralahttu
( Eivind Bråstad Jensen , informasjonsdirektør ( fram til 01.08.1999 )
Eivind Bråstad Jensen , diehtojuohkindirektevra ( 01.08.1999 rádjái )
( Tor-Henrik Buljo , studentrepresentant
Tor-Henrik Buljo , studeantalahttu
Sekretær for gruppen har vært Lars Andreassen fra Árran , Lulesamisk senter frem til utgangen av mars 1999 .
Joavkku čálli lei Lars Andreassen , Árran Julevsáme guovdásj , gitta 1999 njukčamánu loahpageahčái .
Etter dette overtok Siri Johnsen ved Senter for samiske studier sekretærfunksjonen .
Siri Johnsen , Sámi dutkamiid guovddáš , válddii dasto badjelasas čállibarggu .
Planen ble lagt frem på styremøte til Senter for samiske studier 31.08.2000 under SS 36/2000 og vedtatt oversendt Universitetstyret .
Sámi dutkamiid guovddáža stivra dohkkehii sámi strategiijaplána stivračoahkkimis 31.08.2000 áššis 36/2000 ja mearridii plána sáddet Universitehtastivrii .
Arbeidsgruppen har ønsket en bred medvirkning fra de enkelte fakulteter og institutter , andre enheter , enkeltpersoner og studentorganisasjoner .
Bargojoavku lea bovden fakultehtaid ja instituhtaid , eará ossodagaid , ovttaskas olbmuid , studeantaservviid ja earáid mielde plána ráhkadeapmái .
Dette er gjennomført gjennom møtevirksomhet og andre former for innspill , deriblant åpne temamøter , og dernest gjennom en høringsrunde på strategiplanen .
Leat lágiduvvon čoahkkimat ja eará vuogit háhkat evttohusaid , earret eará leat leamaš rabas fáddáčoahkkimat , ja loahpas sáddejuvvui strategiijaplána gulaskuddamii .
Målsetningene har blant annet vært å :
Mihttomearit leat earret eará leamaš :
( Gi en oversikt over samisk forskning og undervisning ved Universitetet i Tromsø .
Čielggadit Romssa universitehta sámi dutkama ja oahpahusa .
( Skissere noen veivalg for Universitetet i Tromsø , samt foreslå konkrete forslag til tiltak innen samisk forskning , undervisning , formidling , synliggjøring m.m. .
Evttohit muhtun vejolaš luottaid Romssa universitehtii , ja evttohit konkrehta doaibmabijuid sámi dutkama ektui , oahpahusa ektui , diehtojuohkima ektui , oainnusin dahkama ektui jnv. .
( Skape debatt om Universitetet i Tromsø sin rolle i forhold til kunnskapsbehovene i det samiske samfunnet .
Álggahit ságastallama Romssa universitehta sajádaga birra sámi servodaga gelbbolašvuođa dárbbuid ektui .
Derimot er det pekt på noen universitetspolitiske utfordringer som følger av Universitetet i Tromsø sin profilering og ansvar .
Bargojoavku lea baicca čujuhan muhtun universitehtapolitihkalaš hástalusaid mat gusket Romssa universitehta profileremii ja ovddasvástádusaide .
For nærmere beskrivelse av mandatet og arbeidsgruppens arbeid , se kapittel 2 .
Váldi ja bargojoavkku bargu lea vuđoleappot čilgejuvvon 2. kapihttalis .
1.3 Visjoner
1.3 Višuvnnat
Kapittel 3 tar opp flere sentrale problemstillinger knyttet til begrepet “ Samisk forskning ” , og hva samisk forskning bør være ved Universitetet i Tromsø .
Goalmmát kapihttalis gieđahallat guovddáš čuolmmaid mat gusket doahpagii “ Sámi dutkan ” , ja mii Romssa universitehta sámi dutkan berrešii leat .
Teksten prøver å gripe tak i noen av de problemene som samisk forskning møter i det norske og det internasjonale forskningsmiljøet .
Čállosis geahččalit čilget muhtun váttisvuođaid maiguin sámi dutkan deaivvada dáčča ja riikkaidgaskasaš dutkanmáilmmis .
Dette er problemstillinger knyttet til tradisjonelle faginndelinger , synliggjøring av den samiske forskningen , rekruttering av samiske studenter og forskere , samt bruk av samisk språk i forskningen .
Váttisvuođat leat čadnon dasa movt árbevirolaččat sirrejit fágaid , sámi dutkama oainnusin dahkamii , sámi studeanttaid universitehtii oaččuheapmái , ja sámegiela geavaheapmái dutkamiid oktavuođas .
Kapittelet prøver også å gi noen perspektiver på hvordan samisk forskning kan styrke Universitetet i Tromsø sin nasjonale og internasjonale profil , og være med å bidra til at Universitetet i Tromsø utvikler en unik regional kompetanse .
Kapihttalis leat čilgejuvvon muhtun oaidninsajit dasa movt sámi dutkan sáhttá nannet Romssa universitehta našuvnnalaš ja riikkaidgaskasaš olgogova , ja movt sámi dutkan sáhttá leat mielde Romssa universitehtii hukseme erenoamáš guovlulaš gelbbolašvuođa .
1.4 Historisk oversikt
1.4 Historjjálaš čielggadeapmi
I kapittel 4 gis en historisk oversikt over samisk forskning og undervisning ved Universitetet i Tromsø .
Njealját kapihttalis čilgejuvvo Romssa universitehta sámi dutkan ja oahpahus historjjálaččat .
Samisk forskning og kunnskapsoppbygging , undervisning og annen formidling om samiske forhold har stått sentralt for Universitetet i Tromsø siden etableringen .
Sámi dutkan ja gelbbolašvuođaid lasiheapmi , oahpahus ja eará vuogit juohkit dieđuid sámi dilálašvuođaid birra , leat leamaš guovddážis Romssa universitehtas álggu rájes .
Norges forskningsråd sine ulike program har også betydd mye for å bygge opp denne kompetansen .
Norgga dutkanráđi prográmmat leat maiddái leamaš deaŧalaččat dáid gelbbolašvuođaid lasiheamis .
Gjennom forskning og kulturminneforvaltning er den samiske og flerkulturelle dimensjonen i landsdelens historie blitt synliggjort på en helt annen måte enn for bare 20 år siden .
Dutkama ja kulturmuitogáhttema bokte leat guovllu sámi ja máŋggakultuvrralaš bealit oidnosii boahtán áibbas earaládje go dušše 20 jagi áigi .
Gjennom utdanning av samiske kandidater , samt synliggjøring og heving av statusen til samisk kultur og andre regionale kulturformer , har Universitetet i Tromsø hatt betydning for det samiske samfunnet .
Romssa universitehta lea leamaš deaŧalaš sámi servodahkii sámi kandidáhtaid oahpaheami bokte , ja sámi kultuvrra ja eará guovlulaš kulturvugiid oainnusin dahkama ja árvvu loktema bokte .
I 1988/89 ble det gjennomført et utredningsarbeid om samisk forskning og undervisning ved Universitetet i Tromsø , som pekte på behovet for tiltak som skulle fremme samisk forskning , tverrfaglig samarbeid , økt undervisning i samiske forhold , m.m. .
1988/1989 dahkkui čielggadanbargu Romssa universitehta sámi dutkama ja oahpahusa birra . Čielggadeapmi čájehii ahte lea dárbu doaibmabijuide mat ovddidit sámi dutkama , ovttasbarggu fágaid rájiid rastá , oahpahusa sámi dilálašvuođain jnv. .
Senter for samiske studier ble etablert som følge av dette arbeidet .
Sámi dutkamiid guovddáža ásaheapmi lei dán barggu boađus .
I de siste årene er det innført en rekke nye tiltak som skal gi økt samisk forskningsaktivitet , bedre rekrutteringen av samiske studenter , synliggjøre samisk kultur og bruken av samisk språk i administrasjon og forskning , m.m. .
Daid maŋemus jagiid leat máŋga doaimma álggahuvvon lasihan dihte sámi dutkandoaimmaid , oččodan dihte lasi sámi studeanttaid universitehtii , oainnusin dahkan dihte sámi kultuvrra ja oainnusin dahkan dihte sámegiela geavaheami hálddahusas ja dutkamis jnv. .
1.5 Forslag til tiltak
1.5 Doaibmabijuid evttohusat
I kapittel 5 omtales alle forslag til tiltak i strategiplanen .
Viđat kapihttalis leat strategiijaplána doaibmabijuid evttohusat .
I tillegg er noen av tiltakene videreføringer fra “ Handlingsplan for samisk språk ved Universitetet i Tromsø ” , samt innspill fra styret ved Senter for samiske studier .
Muhtun doaibmabijut viidáset fievrridit “ Romssa universitehta sámegiela doaibmaplána ” , ja muhtun doaibmabijuid lea fas Sámi dutkamiid guovddáža stivra evttohan .
Det er også utarbeidet et forslag til en prioriteringsliste .
Lea maiddái ráhkaduvvon evttohus movt vuoruhit doaibmabijuid .
Følgende tiltak foreslås prioritert :
Čuovvovaš vuoruheapmi evttohuvvo :
( Oppbygging av et urfolkssenter ved Universitetet i Tromsø
Ásahit eamiálbmotguovddáža Romssa universitehtii
( Oppbygging av tverrfakultære forskningsprogram
Ásahit fakultehtaid rasttildeaddji dutkanprográmmaid
( Oppbygging av rekrutteringsstillinger innenfor samisk tematikk
Ásahit rekrutterenvirggiid sámi fáttáin
( Utvikling av et Masters-program og Bachelors-program i urfolksstudier
Ásahit eamiálbmotoahpuid Master-prográmma ja Bachelor-prográmma
( Samisk språk som reell kvalifikasjon ved ansettelser i vitenskapelige stillinger
Sámegielmáhttu reella kvalifikašuvdnan dieđalaš virggiid virgáibidjamis
( Etablering av frikjøpsordninger
Ásahit friddjaoastinortnegiid
( Styrke institusjonssamarbeidet ( Urfolksnettverket og “ Forum for urfolksspørsmål i bistanden ” )
Nannet institušuvdnaovttasbarggu ( Eamiálbmotfierpmádat ja “ Ovddidanguovlluid eamiálbmotáššiid forum ” )
( Utvikle pensumlitteratur om samisk , / urfolksforhold samt utvikle pensumlitteratur på samisk
Ráhkadit lohkanmeriid sámi / eamiálbmotdilálašvuođain ja lohkanmeriid sámegillii Sámi studeanttaid oččodit Romssa universitehtii
( Rekruttering av samiske studenter
Nannet dutkandieđuid / bohtosiid gaskkusteami
( Styrke forskningsformidlingen
Nannet sámegiela geavaheami rámmaeavttuid
( Styrke rammevilkår for bruk av samisk språk
Bistevaš sámi ovddasteaddjesadji Universitehtastivrii
( Fast samisk representant i Universitetsstyret
Bistevažžan dahkat sámi kulturdieđu lohkanbajioahpu
1.6 Vedlegg A
1.6 Mielddus A
Vedlegg A er en oversikt over samisk forskning , undervisning og andre samiskrelaterte aktiviteter ved Universitetet i Tromsø og tilknyttede institusjoner .
Mielddus A:s čilgejuvvojit Romssa universitehta ja guoskevaš ásahusaid sámi dutkan , oahpahus ja eará sámi guoskevaš doaimmat .
Oversikten er basert på årsmeldinger , fagplaner , pensumlister , innspill gjennom møtevirksomhet , gjennom tilbakemeldinger i etterkant av møtene , samt høringsuttalelser .
Čilgehusa vuođđun leat jahkedieđáhusat , fágaplánat , lohkanmearrelisttut , čoahkkimiid bohtosat , evttohusat boahtán maŋŋel čoahkkimiid ja gulaskuddancealkámušat .
Denne oversikten ble laget i begynnelsen av 1999 , med høringsfrist i juni samme år .
Dát čilgehus lea ráhkaduvvon 1999 álggus ja gulaskuddanáigemearri lei geassemánu seammá jagi .
Forandringer som har skjedd siden juni 1999 er således ikke tatt med i vedlegget .
Rievdadusat maŋŋel geassemánu 1999 eai leat biddjon dán mildosii .
Som det fremgår av oversikten er ikke samiske problemstillinger like integrert på alle instituttnivå .
Nu go čilgehusas boahtá ovdan , de eai leat sámi gažaldagat seammá olu sisafievrriduvvon buot instituhtaide .
Instituttenes faglige utvikling , grad av faglig relevans og ressursmangel i form av stillinger , er selvsagt en medvirkende årsak til variasjonen , men det kan også forstås som manglende stillingstaking til de utfordringene dette innebærer .
Instituhtaid fágalaš ovdáneapmi , fágalaš relevánssa sturrodat ja resursavátnivuohta virggiid ektui , leat dieđusge mielde váikkuheame erohusaide , muhto erohusaid sáhttá maid dulkot váilevaš moktan dustet hástalusaid maid sisafievrrideapmi mielddisbuvttášii .
2 Mandat , arbeidet og arbeidsgruppens sammensetning
2 Váldi , bargu ja bargojoavkku lahtut
Universitetsledelsen ba Senter for samiske studier ta initiativ til utarbeidelsen av en samisk strategiplan for Universitetet i Tromsø .
Universitehta jođiheaddjit bivde Sámi dutkamiid guovddáža vuolggahit Romssa universitehta sámi strategiijaplána ráhkadeami .
Arbeidsgruppen har avholdt 5 møter siden 22. april 1998 .
Bargojoavkkus leat leamaš vihtta čoahkkima cuoŋománu 22. b. 1998 rájes .
Arbeidsgruppen har valgt en planprosess som har tatt sikte på bred medvirkning fra fagmiljøene , studentene m.fl. .
Bargojoavku lea fágabirrasiid , studeanttaid ja earáid bovden mielde bargui .
Det har vært gjennomført møter med ledelsen for Universitetet i Tromsø ( UiTø ) , alle fakultetene , samt enkelte instituttledere .
Leat lágiduvvon čoahkkimat Romssa universitehta jođiheddjiiguin , buot fakultehtaiguin ja muhtun instituhtaid jođiheddjiiguin .
, Tromsø Museum / Universitetsmuseet i Tromsø ( samt Fagenhet for samisk etnografi ) , Universitetets kompetansesenter for lærerutdanning og etter- og videreutdanning ( UNIKOM ) , Universitetsbiblioteket ( UB ) , Studentsamskipnaden ( inkludert Studentenes sosialtjeneste og Gimle barnehage ) , Studentpresten , de samiske studentforeningene og enkeltpersoner .
Leat maiddái leamaš čoahkkimat Norgga guolástusallaskuvllain , Romssa museain / Romssa universitehtamuseain ( maiddái Sámi etnográfalaš ossodagain ) , Universitehta oahpaheaddjeoahpu ja lassi- ja joatkkaoahpu gelbbolašvuođaguovddážiin ( UNIKOM ) , Universitehta girjerádjosiin ( UB . ) , Studeanttaidovttastusain ( maiddái Studeanttaid sosialbálvalusain ja Gimle mánáidgárddiin ) , Studeantabáhpain , sámi studeanttaid servviiguin ja ovttaskas olbmuiguin .
Det har i tillegg vært avholdt to åpne møter , den ene om samiske studier generelt og den andre om veivalg for samisk og urfolksforskning ved Universitetet i Tromsø .
Guokte rabas čoahkkima leat lágiduvvon , nubbi lei oppalaččat sámi oahpuid birra ja nubbi fas lei Romssa universitehta sámi ja eamiálbmotdutkama boahttevaš vejolaš luottaid birra .
I etterkant av møtene har det vært utarbeidet brev og referater med anmodning om å komme med oppdaterte oversikter over samisk forskning og undervisning ved instituttene og fagområdene .
Maŋŋel čoahkkimiid leat sáddejuvvon reivvet ja gohččumat iešguđetge instituhtaide ja fágabirrasiidda ávžžuhusain buktit ođasmahtton listtuid sámi dutkamiid ja oahpahusaid badjel .
Noen av målsetningene for arbeidet har vært å :
Dán barggu mihttomearit leat earret eará leamaš :
( Gi en oversikt over faktisk samisk forskning og undervisning ved Universitetet i Tromsø .
Čájehit Romssa universitehta sámi dutkama ja oahpahusa .
( Skissere noen veivalg for Universitetet i Tromsø , samt foreslå konkrete forslag til tiltak innen samisk forskning , undervisning , formidling , synliggjøring , m.m. .
Evttohit muhtun vejolaš luottaid Romssa universitehtii , ja maiddái evttohit konkrehta doaibmabijuid sámi dutkama ektui , oahpahusa ektui , diehtojuohkima ektui , oainnusin dahkama ektui jnv. .
Planen ble så sendt ut på høring med frist for tilbakemelding 4. juni 1999 .
Plána sáddejuvvui gulaskuddamii , ja geassemánu 4. b. 1999 lei gulaskuddanáigemearri .
Følgende har bidratt med konstruktive innspill til planen :
Konstruktiiva cealkámušaid bukte :
( Det juridiske fakultet
Juridihka fakultehta
( Institutt for arkeologi
Arkeologiija instituhtta
( Det humanistiske fakultet
Humanisttalaš fakultehta
( Institutt for statsvitenskap
Stáhtadiehtaga instituhtta
( Institutt for marin- og ferskvannsbiologi
Mariidna- ja sáivačáhcebiologiija instituhtta
( Avdeling for Arktisk Biologi
Árktalaš biologiija ossodat
( Institutt for biologi
Biologiija instituhtta
( Institutt for sosialantropologi
Sosialantropologiija instituhtta
( Tromsø Museum / Universitetsmuseet i Tromsø
Romssa musea / Romssa universitehtamusea
( Forskningsutvalget ved Universitetet i Tromsø
Romssa universitehta dutkanlávdegoddi
( Institutt for historie
Historjjá instituhtta
( Trond Trosterud , Institutt for lingvistikk
Trond Trosterud , Lingvistihka instituhtta
( Institutt for kunsthistorie
Dáiddahistorjjá instituhtta
( Institutt for sosiologi
Sosiologiija instituhtta
Førstekonsulent Siri Johnsen har gjennomført omredigeringene av planen .
Vuosttaškonsuleanta Siri Johnsen lea rievdademiid dahkan .
De siste justeringer av planen er foretatt av konstituert styreleder Britt Kramvig og administrativ leder Johnny-Leo L. Jernsletten .
Plána maŋemus rievdademiid leaba sadjásaš stivrajođiheaddji Britt Kramvig ja hálddahusjođiheaddji Johnny-Leo L. Jernsletten dahkan .
Planen ble behandlet på styremøte til Senter for samiske studier 31.08.2000 under sak SS 36/2000 og vedtatt oversendt Universitetsstyret .
Sámi dutkamiid guovddáža stivra dohkkehii sámi strategiijaplána stivračoahkkimis 31.08.2000 áššis 36/2000 ja stivra mearridii sáddet plána Universitehtastivrii .
2.1 Mandatet
Váldi
Følgende mandat ble gitt arbeidsgruppen av styret ved Senter for samiske studier :
Sámi dutkamiid guovddáža stivra lea dán válddi addán bargojovkui :