pere/sami_parallel huggingface dataset:
Utvalget har drøftet alternativet å fastsette samisk språk som obligatorisk fag til 60 studiepoeng , men ut fra en vurdering av behovet for bredde i fagkretsen har utvalget kommet til at 30 studiepoeng er tilstrekkelig .
Lávdegoddi digaštalai vejolašvuođa mearridit sámegiela geatnegahtton 60 oahppočuoggá fágan , muhto árvvoštalai ahte fágačoakkáhusas dárbbašuvvo fágalaš govdodat , ja nu mearridii lávdegoddi ahte 30 oahppočuoggá leat doarvái .
Forslaget om obligatorisk 30 studiepoeng samisk språk i grunnskolelærerutdanningen for trinn 5 – 10 bryter med prinsippet om at det ikke skal være obligatoriske fag på dette trinnet utover kravet til 60 studiepoeng pedagogikk og elevkunnskap .
Evttohus , ahte sámegiella 30 oahppočuoggá lea geatnegahtton fágan 5. – 10. dási vuođđoskuvlaoahpaheaddjeoahpus , rihkku prinsihpa ahte dán dásis eai leat geatnegahtton fágat , earret go 60 oahppočuoggá pedagogihkka ja oahppimáhttu .
Departementet er enig med utvalget i at det er behov for å styrke studentenes kompetanse i samisk språklære , terminologi og terminologiutvikling for å sette dem i stand til å gi 8
Departemeanta lea ovttamielalaš lávdegottiin , ahte studeanttaid sámegiela giellaoahpalaš gelbbolašvuođa , terminologiija ja terminologiija ovddideami berre nannet , vai sii bastet oahpahit sámegillii iežaset fágain .
Departementet viser i den forbindelse til Opptaksforskriftens bestemmelser om krav til kompetanse i samisk språk ved opptak til samisk lærerutdanning .
Departemeanta čujuha Sisaváldinláhkaásahusa mearrádusaide , mat eaktudit sámegiela gelbbolašvuođa beassat sámi oahpaheaddjeohppui .
Det forutsettes at studenter som tas opp til samisk grunnskolelærerutdanning har et tilfredsstillende faglig nivå i samisk språk .
Eaktun beassat sámi vuođđoskuvlaoahpaheaddjeohppui lea , ahte studeanttain lea dohkálaš fágalaš dássi sámegielas .
Departementet er opptatt av at studentene ved samisk grunnskolelærerutdanning skal ha samme valgfrihet og tilsvarende krav til faglig fordypning som den nasjonale lærerutdanningen .
Departemeantta beroštupmi lea ahte sámi vuođđoskuvlaoahpaheaddjeoahpu studeanttain galgá leat seammá válljenmunni ja seammalágan fágalaš čiekŋudangáibádusat go našunála oahpaheaddjeoahpus .
Å fastsette 30 studiepoeng til ett obligatorisk fag som skal tas fra første studieår , reduserer valgfriheten og derved også muligheten til faglig bredde og faglig fordypning .
Jus mearrida 30 oahppočuoggá ovtta geatnegahtton fágii , mainna álgá vuosttaš oahppojagi , de gáržžida válljenvejolašvuođa ja nu maid vejolašvuođa fágalaš govdodahkii ja čiekŋudeapmái .
Studentene som tar lærerutdanningen for trinn 5 – 10 , skal normalt ha tre undervisningsfag , og på ungdomstrinnet stilles det krav om utdanning på minst 60 studiepoeng i flere fag for å kunne gi undervisning .
Studeanttain , geat váldet 5. – 10. dási oahpaheaddjeoahpu , leat dábálaččat golbma oahpahusfága , ja nuoraidskuvladásis gáibiduvvo unnimusat 60 oahppočuoggá oahppu máŋgga oahpahusfágas go galgá oahpahit dáin fágain .
Faglig bredde hos lærerne i den samiske grunnskolen er særlig viktig , bl.a. ettersom skolene i det samiske området er relativt små .
Lea erenoamáš dehálaš ahte sámi vuođđoskuvlla oahpaheddjiin lea fágalaš govdodat earret eará danne , go sámeguovlluid skuvllat leat oalle smávvát .
Departementet forstår at utvalget har foretatt en avveining mellom to hensyn : hensynet til faglig fordypning og faglig bredde på den ene siden og behovet for en styrket opplæring i samisk språk , terminologi og terminologiutvikling .
Departemeanttas ipmirdit , ahte lávdegoddi lea vihkkedallan guokte vejolašvuođa : nuppi bealis vejolašvuođa fágalaš čiekŋudeapmái ja fágalaš govdodahkii ja nuppi bealis dárbbu nannet sámegiela oahpahusa , terminologiija ja terminologiija ovddideami .
Departementet foreslår at det i arbeidet med faglige retningslinjer , som har frist til 20. januar , tas sikte på å legge til rette for en organisering av fagene slik at den nødvendige språk- og terminologiundervisningen kan integreres i de respektive fagenhetene .
Departemeanta evttoha , ahte dan seammás go bargá fágalaš njuolggadusaiguin ja fágaplánaiguin , main áigemearri lea ođđajagemánu 20. beaivi , de várre maiddái dili bargat fágaid organiseremiin , vai dárbbašlaš giella- ja terminologiija oahpahusa sáhttá integreret iešguđetge fágaovttadahkii .
Det vil imidlertid bli lagt stor vekt på resultatene fra arbeidet med retningslinjene , samt høringsuttalelsene som fremkommer på dette punkt , før endelig beslutning fattes .
Almmatge dáhttut sakka deattuhit njuolggadusbarggu bohtosiid , ja nu maiddái dán oassái gullevaš gulaskuddancealkámušaid , ovdalgo mearriduvvo loahpalaččat .
d ) Bacherloroppgaven Utvalgets vurdering Samisk rammeplanutvalg mener at bachelor-oppgaven må ha et samisk eller urfolksperspektiv .
d ) Bahcelorbargu Lávdegotti árvvoštallan Sámi rámmaplánalávdegoddi oaivvilda bachelorbarggu galgat speadjalastit sámi dahje álgoálbmotperspektiivva .
Begrunnelsen er at det er viktig for de studentene å få kompetanse i samers og urfolks spesifikke undervisnings- og læringsmåter og kan reflektere over dette gjennom studiet og i praksis Departementets vurdering : Departementet støtter utvalgets forslag om at bacheloroppgaven skal ha et samisk eller urfolksperspektiv .
Ákkastallama vuođuštussan daddjo , ahte studeanttaide lea dehálaš oažžut gelbbolašvuođa sápmelaččaid ja álgoálbmogiid mihtilmas oahpahus- ja oahppanvugiin ja máhttit reflekteret dáid oahpus ja geavatlaš barggus . Departemeantta árvvoštallan Departemeanta doarju lávdegotti evttohusa ahte bachelorbarggu galgat speadjalastit sámi dahje álgoálbmotperspektiivva .
e ) Kompetanseforskriften Utvalgets vurdering Utvalget foreslår at Kompetanseforskriften ( forskrift til Opplæringsloven § 14 ) endres slik at det blir et krav til 60 studiepoeng relevant utdanning ved tilsetting for undervisning i faget samisk på ungdomstrinnet .
Lávdegoddi evttoha rievdadit Gelbbolašvuođaláhkaásahusa ( Kompetanseforskriften ) , ( Oahpahuslága láhkaásahusa § 14 ) nu , ahte go oahpaheaddji virgáduvvo nuoraidskuvladásis sámegiellafága oahpaheaddjin , galgá sus leat unnimusat 60 oahppočuoggá relevánta fágaoahppu .
Departementets vurdering Departementet tar dette med som et innspill i vurderingen av endring av kompetanseforskriften .
Departemeantta árvvoštallan Departemeanta váldá dán árvalusa vuhtii , go árvvoštallá gelbbolašvuođaláhkaásahusa rievdadeami .
§ 4 NASJONALE RETNINGSLINJER , PROGRAMPLAN OG INDIKATORER
§ 4 NAŠUNÁLA NJUOLGGADUSAT , PROGRÁMMAPLÁNAT JA INDIKÁHTORAT
Utvalgets forslag til forskriftstekst Med utgangspunkt i forskriften , nasjonale og samiske retningslinjer , skal den enkelte institusjon utarbeide programplaner for samiske grunnskolelærerutdanninger med bestemmelser om faglig innhold , praksisopplæring , organisering , arbeidsformer og vurderingsordninger .
Lávdegotti láhkaásahusevttohus Láhkaásahusa , našunála ja sámi njuolggadusaid vuođul , galget oahppoinstitušuvnnat ráhkadit sámi vuođđoskuvlaoahpaheaddjeoahpuid prográmmaplánaid . Prográmmaplánat mearridit fágalaš sisdoalu , hárjehallanoahpu , organiserema , bargovugiid ja árvvoštallanortnegiid .
Programplanen skal vedtas i institusjonens styre .
Institušuvnna stivra dohkkeha prográmmaplána .
Merknader til § 4 Utvalgets vurdering Utvalget har ingen merknader til dette forslaget .
Mearkkašumit § 4 Lávdegotti árvvoštallan Lávdegottis eai leat mearkkašumit evttohussii .
Departementets vurdering Formuleringen i § 4 baserer seg på forslag om at forskriften gjelder for flere institusjoner enn Samisk høgskole .
Departemeantta árvvoštallan Dajaldagaid vuođđun 4. paragráfas lea , ahte evttohuvvon láhkaásahus gusto eanet institušuvnnaide go Sámi allaskuvlii .
Ettersom departementet sender på høring forslag om at virkeområdet for forskriften er samisk grunnskolelærerutdanning som gis ved Samisk høgskole , foreslås formulering i forskriftsutkastet i tråd med dette .
Go lea nu , ahte departemeanta sádde gulaskuddamii evttohusa , mas doaibmaviidodat lea sámi vuođđoskuvlaoahpaheaddjeoahppu , man Sámi allaskuvla lágida , de evttohit ahte láhkaásahusevttohusa dajaldagat leat dan ektui .
Departementet vil bemerke at det vil bli utarbeidet nasjonale retningslinjer for grunnskolelærerutdanningene og indikatorer for hva som kjennetegner ny lærerutdanning .
Departemeantta dáhttu mearkkašit ahte ráhkaduvvojit našunála njuolggadusat vuođđoskuvlaoahpaheaddjeoahpuide ja indikáhtorat , maiguin ođđa oahpaheaddjeoahppu dovdojuvvo .
Institusjonenes programplaner for disse utdanningene skal være i samsvar med nasjonale retningslinjer .
Oahppoinstitušuvnnaid prográmmaplánat , mat gustojit dáidda oahpuide , galget čuovvut našunála njuolggadusaid .
Departementet har vurdert at det er nødvendig at også grunnskolelærerutdanningene ved Samisk høgskole omfattes av nasjonale retningslinjer for de fagene som ikke er ” spesifikt ” samiske ( samisk kunsthåndverk , samisk språk ) .
Departemeanta árvvoštallá dárbbašlažžan maiddái Sámi allaskuvlla fátmmastit našunála njuolggadusaide dain vuođđoskuvlaoahpaheaddjeoahpu fágain , mat eai leat " mihtilmas " sámi ( sámi duodji , sámegiella ) .
Samisk høgskole skal utdanne lærere som er kvalifiserte til å arbeide både i samisk og norsk grunnskole .
Sámi allaskuvla galgá oahpahit oahpaheddjiid , geat leat gelbbolaččat oahpahit sihke sámi ja dáru vuođđoskuvllain .
Den samiske grunnskolelærerutdanningen som tilbys ved Samisk høgskole omfattes av de samme grunnleggende endringene som den nasjonale lærerutdanningen når det gjelder bl.a. kravet til bedre integrering mellom teori og praksis , forskningsforankring , progresjon i utdanningsprogrammene og gjennomgående profesjonsretting .
Sámi vuođđoskuvlaoahpaheaddjeoahpus , man Sámi allaskuvla fállá , gáibiduvvojit seammalágan vuođđorievdadusat go našunála oahpaheaddjeoahpus . Gáibádussan leat earret eará buorebut oktiiheivehit teoriija ja geavatlaš barggu , dutkančanastumi , oahppoprográmmaid progrešuvnna ja profešuvdnii ráhkkaneami jeavddalaččat .
Retningslinjene må imidlertid tilpasses slik at de dekker behovene for samisk grunnskolelærerutdannings virkeområde .
Njuolggadusat galget almmatge heivehuvvot vai gokčet sámi vuođđoskuvlaoahpaheaddjeoahpu doaibmaguovllu dárbbuid .
Utdanning som skal gi grunnlag for fritak , må enten være fag som tilsvarer skolefag eller fag som har relevans for arbeid som lærer i grunnskolen , jf. § 1 , og bør omfatte fagdidaktikk og praksisopplæring .
Oahppu mii sáhttá leat friddjema vuođđun , galgá leat jogo fága , mii vástida skuvlafága dahje fága mas lea relevánsa vuođđoskuvlla oahpaheaddjebargui , geahča § 1 , ja berre fátmmastit fágadidaktihka ja hárjehallanoahpu .
Studenter i samisk lærerutdanning som tar 30 sp. norsk , er fritatt for prøve i en av de norske målformene .
Sámi oahpaheaddjeoahpu studeanttat , geat váldet dárogielas 30 oahppočuoggá , friddjejuvvojit nuppis dáin guovtti dárogiela suopmana geahččaleamis .
De som tar 60 sp. norsk har ikke fritak for slik prøve .
Sii geat váldet 60 oahppočuoggá dárogiela , eai friddjejuvvo dákkár geahččaleamis .
Utvalgets vurdering Utvalget har fremmet forslag om ovenstående fritaksbestemmelser uten nærmere begrunnelse .
Lávdegotti árvvoštallan Lávdegoddi lea evttohan ovdalis namuhuvvon friddjenmearrádusaid almma dárkilut čilgemiin .
Høgskolen står imidlertid fritt til å fastsette lokale bestemmelser på dette området .
Allaskuvllas lea almmatge vejolašvuohta ráhkadit báikkálaš mearrádusaid .
Departementet er imidlertid enig med samisk rammeplanutvalg om at det må kunne stilles krav om dokumentert samiskspråklig kompetanse som forutsetning for fritak .
Departemeanta lea dattege ovttamielalaš sámi rámmaplánalávdegottiin das , ahte friddjema eaktun galgá leat duođaštuvvon sámegielalaš gelbbolašvuohta .
§ 6 Ikrafttredelse og overgangsregler Utvalgets forslag til forskriftstekst Forskriften trer i kraft 1. mars 2010 og gjelder fra og med opptak til studieåret 2010-2011 .
§ 6 FÁPMUIBOAHTIN JA GASKABODDOSAŠ NJUOLGGADUSAT Lávdegotti láhkaásahusevttohus Láhkaásahus lea fámus njukčamánu 1. beaivvi 2010 rájes ja gusto 2010-2011 oahppojagi sisaváldimii .
Studenter som følger tidligere rammeplaner har rett til å avlegge eksamen etter disse inntil 1. august 2015 .
Studeanttain , geat čuvvot ovddeš rámmaplánaid , lea vuoigatvuohta váldit eksámena dáid vuođul gitta borgemánu 1. beaivái 2015 .
Utvalgets vurdering Utvalget viser til at studenter som begynte høsten 2009 er de siste som er tatt opp til allmennlærerutdanningen . Disse skal etter planen være uteksaminert våren 2013 .
Lávdegotti árvvoštallan Lávdegoddi čujuha ahte čavčča 2009 dábálašoahpaheaddjeohppui álgán studeanttat leat maŋemuččat , geat váldojuvvojedje sisa ja plána mielde sii gerget 2013 giđa .
Erfaringer tilsier at enkelte studenter av ulike grunner trenger noe lenger tid .
Vásáhusat leat čájehan ahte muhtin studeanttat dárbbašit guhkit oahppoáiggi iešguđetlágan sivaid dihtii .
Utvalget har lagt dette til grunn og har satt 1.8.2015 som siste frist til å avlegge eksamen etter tidligere rammeplan .
Rámmaplánalávdegoddi lea dán váldán vuhtii ja bidjan 1.08. 2015 maŋemus áigemearrin čađahit eksámena ovddeš rámmaplánaid vuođul .
Departementets vurdering Departementet viser til det nasjonale utvalgets forslag , som er likelydende med unntak av dato for siste frist til å avlegge eksamen etter tidligere rammeplan .
Departemeantta árvvoštallan Departemeanta čujuha našunála lávdegotti evttohussii . Dat evttohus lea áibbas ovttalágan dáinna , earret maŋemus áigemeari čađahit eksámena ovddeš rámmaplánaid vuođul .
Departementet antar at det skyldes en inkurie , og at fristen bør være den samme som i det forslaget til nasjonal forskrift , dvs. 21 .
Departemeanta navdá dán oasi šaddan fuomáškeahttá boastut , ja áigemearri berre leat seamma go našunála láhkaevttohusas , namalassii 31.12.2015 .
Dersom du får helt eller delvis avslag på søknaden din , kan du klage til NAV.
Sáhtát váidit NAV:i jus du ohcan hilgojuvvo ollásit dahje belohahkii .
I vedtaket vil det fremgå hvilke formkrav som gjelder for klagen .
Mearrádusas oaidná makkár hápmi gáibiduvvo váidagis .
NAV-kontoret ditt har plikt til å hjelpe deg med å utforme klagen .
NAV-kantuvra lea geatnegahtton veahkehit du čállit váidaga .
Du kan også benytte deg av NAVs hjelpeskjema for klage .
Sáhtát maiddái geavahit NAV veahkkeskovi váidagii .
Når du oppsøker NAV-kontoret , har du rett til å ha med deg en person du har tillit til .
Dus lea riekti váldit mielde olbmo geasa luohtát go finat NAV-kantuvrras .
Du kan også gi fullmakt til en advokat eller en venn som håndterer klagen på dine vegne .
Sáhtát maiddái addit fápmudusa advokáhttii dahje ustibii gii giehtaguššá váidaga du ovddas .
Du sender klagen til NAV-kontoret ditt .
Váidaga sáddet iežat NAV-kantuvrii .
Hvis vedtaket er fattet av NAV Hjelpemiddelsentral , skal du sende klagen dit .
Galggat váidit NAV Veahkkeneavvoguovddážii jus sii leat mearrádusa dahkan .
Når du klager , vil kontoret som har fattet vedtaket vurdere saken din på nytt .
Kantuvra mii lea mearrádusa dahkan , árvvoštallá du ášši ođđasit , go váiddát .
Dersom vedtaket ikke endres her , blir klagen sendt videre til behandling hos NAV Klageinstans som vil overprøve saken i sin helhet .
Jus mearrádus ii rievdda dáppe , de váidda sáddejuvvo viidáset gieđahallamii NAV Váidinásahussii , mii guorahallá ja árvvoštallá ášši ollásit .
Klagefristene varierer avhengig av hva slags sak du ønsker å påklage .
Váidináigemearit leat dan duohken makkár ášši don háliidat váidit .
Klagefristen skal fremgå av vedtaket .
Mearrádusas ovdanboahtá váidináigemearri .
Klagefristen er seks uker fra du mottar melding om vedtaket .
Váidináigemearri lea guhtta vahku dan rájes go vuostáiválddát dieđu mearrádusa birra .
Eksempler på saker som behandles etter folketrygdloven er sykepenger , dagpenger og uførepensjon .
Áššit mat ovdamearkka dihte gieđahallojuvvojit álbmotoadjolága mielde leat buohcanruđat , beaiveruđat ja lámisvuođapenšuvdna .
Som hovedregel følges forvaltningslovens klagefrist , som er tre uker fra den datoen du mottar melding om vedtaket .
Dábálaččat doaibmá hálddašanlága váidináigemearri , mii lea golbma vahku dan beaivvi rájes go vuostáiválddát dieđu mearrádusa birra .
Eksempel er vedtak om saksomkostninger .
Ovdamearkan leat mearrádusat áššegoluid birra .
Forvaltningslovens frist gjelder så lenge ikke annet er bestemt i den aktuelle loven vedtaket er fattet etter .
Hálddašanlága áigemearri gusto jus fal ii mihkkege eará leat mearriduvvon dan lágas man vuođul mearrádus lea dahkkojuvvon .
Eksempler på lengre klagefrist etter loven er saker om bidragsforskudd og saker om individstønad hvor klagefristen er seks uker .
Ovdamearkkat guhkit váidináigemearrái lága vuođul leat áššit ovdagihtii mávssu birra ja indiviidadoarjagiid áššit main váidináigemearri lea guhtta vahku .
Dersom du får avslag på klagen din i NAV , kan du anke saken inn for Trygderetten .
Sáhtát guoddalit ášši Oadjoriektái jus NAV hilgu du ášši .
Vedtak som fattes etter folketrygdloven , kan med få unntak ankes inn for Trygderetten .
Earret soames spiehkastemiid , sáhttá Oadjoriektái guoddalit mearrádusaid mat dahkkojuvvojit álbmotoadjolága vuođul .
Fristen for å anke er seks uker fra den datoen du mottar melding om vedtaket fra NAV Klageinstans .
Guoddalanáigemearri lea guhtta vahku dan rájes go oaččut NAV Váidinásahusas dieđu mearrádusa birra .
Anken sender du til NAV-kontoret ditt .
Guoddalusa sáddet iežat NAV-kantuvrii .
NAV Klageinstans behandler da saken din på nytt .
NAV Váidinásahus dalle gieđahallá du ášši ođđasit .
Hvis vedtaket ikke endres , blir anken sendt til behandling i Trygderetten .
Jus mearrádus ii rievdaduvvo , de guoddaleapmi sáddejuvvo Oadjorievtti gieđahallamii .
I tillegg til saker etter folketrygdloven kan også saker etter følgende lover / ordninger ankes inn for Trygderetten :
Lassin álbmotoadjolága áššiide sáhttá maiddái áššiid dákkár lágaid / ortnegiid vuođul guoddalit Oadjoriektái :
I saker om barnebidrag og individstønad er vedtaket i NAV Klageinstans endelig og kan ikke ankes inn for Trygderetten .
NAV Váidinásahusa mearrádus váhnenmávssu ja indiviidadoarjagiid áššiin lea loahpalaš ja daid ii sáhte váidit Oadjoriektái .
Hvis du får medhold i klagen , kan du ha rett til å få dekket vesentlige utgifter som har vært nødvendige for å få endret vedtaket , for eksempel utgifter til advokat .
Jus fal váidda váldojuvvo vuhtii , de sáhttá dus leat riekti oažžut buhtaduvvot dehálaš goluid mat ledje dárbbašlaččat mearrádusa rievdadeapmái , ovdamearkka dihte advokáhttagoluid .
Krav om saksomkostninger sender du til NAV-kontoret ditt .
Áššegoluid gokčama gáibádusa sáddet iežat NAV-kantuvrii .
Hvis du ikke er fornøyd med Trygderettens kjennelse , kan du bringe saken inn for Lagmannsretten .
Sáhtát fievrredit ášši Lágamánneriektái jus it leat duhtavaš Oadjorievtti diggemearrádusain .
Fristen for å anlegge søksmål er seks måneder etter at du har mottatt melding om Trygderettens kjennelse .
Áigemearri vuolggahit ášši lea guhtta mánu dan rájes go leat ožžon dieđu Oadjorievtti diggemearrádusa birra .
I saker hvor NAV Klageinstans har fattet endelig vedtak i saken , må du sjekke hvilke frister som gjelder for å reise søksmål for tingretten eller namsretten .
Fertet iskat makkár áigemearit gustojit jus áiggut vuolggahit ášši diggegoddái dahje nammariektái áššiin main NAV Váidinásahus lea dahkan loahpalaš áššemearrádusa .
Du kan også ha krav på fri rettshjelp fra advokat .
Dus sáhttá maiddái leat riekti oažžut nuvttá riekteveahki advokáhtas .
Advokater har plikt til å gi deg gratis orientering om denne ordningen .
Advokáhtat leat geatnegahtton nuvttá muitalit dutnje dán ortnega birra .
Du kan selv søke Fylkesmannen om fri rettshjelp eller be advokaten din søke for deg .
Sáhtát ieš ohcat Fylkkamánnis nuvttá riekteveahki dahje sihtat iežat advokáhta ohcat du ovddas .
Det gjelder visse inntekts- og formuesgrenser .
Dás leat vissis dienas- ja opmodatrájit vuođđun .
LÆREPLAN I FORDYPNING I SAMISK
SÁMEGIELA ČIEKŊUDEAPMI - OAHPPOPLÁNA
Formål med faget
Fága ulbmil
Fordypning i samisk bygger på det samme faglige grunnlaget og det samme verdigrunnlaget som samiskfaget .
Sámegiela čiekŋudeapmi lea huksejuvvon seamma fágalaš vuođu ja seamma árvovuođu ala go sámegielfága .
Opplæringen skal legge til rette for faglig fordypning og bidra til identitetsutvikling , videreutvikling av språklig og kulturell kompetanse i samisk og motivere til kommunikasjon og samarbeid på tvers av språkgrenser innenfor Sápmi .
Oahpahus galgá láhčit dilálašvuođaid fágalaš čiekŋudeapmái ja leat veahkkin ovdánahttit identitehta , ainovdánahttit gielalaš ja kultuvrralaš gelbbolašvuođa sámegielas ja movttiidahttit gulahallat ja ovttasbargat rastá giellarájiid Sámis .
Dette innebærer mestring av språk på ulike arenaer , innsikt i eget språk og forståelse for at språk blir brukt forskjellig i ulike sammenhenger .
Dát mearkkaša hálddašit giela iešguđetlágan arenain , dovdat iežas giela ja ipmirdit ahte giella adno iešguđetládje iešguđetlágan dilálašvuođain .
Gjennom forståelse for hvordan endringer i samfunnet påvirker samisk , skal fordypningsfaget stimulere til engasjement for språk og språkrøkt og bidra til større motivasjon og selvtillit til aktiv språkbruk .
Ipmárdusa bokte das movt servodatnuppástusat váikkuhit sámegillii , galgá čiekŋudanfága arvvosmahttit beroštumi gillii ja gielladikšumii ja movttiidahttit ja addit oahppái eambbo iešluohttámuša geavahit giela aktiivvalaččat .
En bred språklig og kulturell kompetanse kan bidra til å gjøre elevene bedre i stand til å møte andre innenfor og utenfor egen kultur med åpenhet , toleranse og respekt .
Viiddis gielalaš ja kultuvrralaš gelbbolašvuohta sáhttá váikkuhit dasa ahte oahppit buorebut máhttet servvoštallat sihke iežas ja eará kultuvrra olbmuiguin rabasvuođain , gierdilvuođain ja árvvusatnimiin .
Å kunne forstå andres budskap og å kunne formidle egne meninger er en vesentlig del av den enkeltes språkkompetanse .
Ipmirdit earáid ságaid ja máhttit ovdanbuktit iežas oaiviliid lea deaŧalaš oassi ovttaskas olbmo giellagelbbolašvuođas .
I det moderne samfunnet er det nødvendig å kunne forholde seg til ulike medier og sammensatte tekster av ulike elementer som skrift , lyd og bilde og samtidig se sammenhenger mellom språk og tradisjonskunnskap .
Ođđaáigásaš servodagas lea dárbbašlaš máhttit hálddašit iešguđet mediaid ja teavsttaid main leat ollu iešguđetlágan oasit biddjon oktii , nugo čála , jietna ja govva ja seammás oaidnit oktavuođaid giela ja árbemáhtu gaskkas .
Fordypning i samisk skal være en arena for muntlig og skriftlig kommunikasjon gjennom bruk av ulike medier .
Sámegiela čiekŋudeapmi galgá leat njálmmálaš ja čálalaš gulahallama arenan iešguđet mediaid geavahemiin .
Fordypning i samisk skal videreutvikle elevenes muntlige og skriftlige ferdigheter , motivere til lesing og tekstproduksjon og til praktisk og kreativ bruk av språket i et flerspråklig samfunn .
Sámegiela čiekŋudeapmi galgá ainovdánahttit ohppiid njálmmálaš ja čálalaš gálggaid , movttiidahttit lohkat ja buvttadit teavsttaid ja geavatlaččat ja hutkkálaččat geavahit giela máŋggagielalaš servodagas .
Faget skal fremme innsikt i og kritisk vurdering av egen språkutvikling og gjøre elevene til bevisste deltakere i egen læringsprosess .
Fága galgá ovddidit ipmárdusa ja kritihkalaš árvvoštallama iežas giellaovdáneamis ja dahkat ohppiid diđolaš oasseváldin iežaset oahppanproseassas .
Hovedområder i faget
Fága váldooasit
Faget er strukturert i hovedområder som det er formulert kompetansemål innenfor .
Fága lea juhkkojuvvon váldoosiide maidda leat hábmejuvvon gelbbolašvuođamihttomearit .
Hovedområdene utfyller hverandre og må ses i sammenheng .
Váldooasit dievasmahttet nuppit nuppiid ja fertejit gehččojuvvot oktavuohtan .
Oversikt over hovedområder :
Bajilgovva váldoosiin :
Årstrinn Hovedområder
Jahkeceahkki Váldooasit
Utforsking av språket i bruk Språk og kommunikasjon
Guorahallat giela geavahusas Giella ja gulahallan
Utforsking av språket i bruk
Guorahallat giela geavahusas
Hovedområdet utforsking av språket i bruk dreier seg om forholdet mellom språket som system og språket i bruk .
Váldosuorgi guorahallat giela geavahusas válddaha oktavuođa gaskkal giellavuogádaga ja giellageavahusa .
I hovedområdet inngår utforsking av samisk språk der sentrale elementer er egen språkbruk , nåtidsspråk og hvordan språkbruk er situasjons- og kontekstavhengig .
Váldosuorgái gullá guorahallat sámegiela , mas guovddáš oasit leat iežas giellageavaheapmi , dálá áiggi giella ja movt giella geavahuvvo iešguđet dilálašvuođain ja konteavsttain .
Det dreier seg også om komparative blikk på språk , hvordan samisk endrer seg over tid og hvordan medier påvirker samisk .
Dása gullá maid geahččat gielaid komparatiiva čalmmiiguin , movt sámegiella nuppástuvvá áiggi mielde ja movt mediat váikkuhit sámegiela .
Oversetting og tolking mellom samisk og andre språk inngår i hovedområdet .
Jorgaleapmi ja dulkon gaskkal sámegiela ja eará gielaid gullá maid váldosuorgái .
Språk og kommunikasjon
Giella ja gulahallan
Hovedområdet språk og kommunikasjon dreier seg om å videreutvikle muntlig og skriftlig kommunikasjon , lese- og skrivekompetanse .
Váldosuorgi giella ja gulahallan galgá ainovdánahttit njálmmálaš ja čálalaš gulahallama , lohkan- ja čállingelbbolašvuođa .
Sentralt i hovedområdet er å forstå , vurdere og reflektere over muntlige og skriftlige uttrykksformer og selv lage og fremføre ulike typer tekster .
Váldosuorggi guovddážis lea ipmirdit , árvvoštallat ja smiehttat njálmmálaš ja čálalaš ovdanbuktinhámiid ja ieš ráhkadit ja ovdanbuktit iešguđetlágan teavsttaid .
I dette inngår sammensatte tekster der lyd , skrift og bilder samlet skaper en helhetlig mening .
Dat sisttisdoallá máŋggabealat teavsttaid main jietna , čála ja govat ovttas duddjojit ollislaš oaivila .
I hovedområdet inngår uttrykksformer som bøker , teater , film , aviser , musikkvideoer og nye digitale uttrykksformer .
Váldosuorgái gullet ovdanbuktinhámit nugo girjjit , teáhter , filmmat , aviissat , musihkkavideot ja ođđa digitála ovdanbuktinhámit .
Timetall i faget
Fága diibmolohku
Timetall oppgitt i 60-minutters enheter :
Diibmolohku lea almmuhuvvon 60-minuvtta ovttadahkan .
UNGDOMSTRINNET
NUORAIDCEAHKKI
8.-10. årstrinn : 227 timer
8.-10. jahkecehkiin : 227 diimmu
Grunnleggende ferdigheter i faget
Vuođđogálggat fágas
Grunnleggende ferdigheter er integrert i kompetansemålene der de bidrar til utvikling av og er en del av fagkompetansen .
Vuođđogálggat leat integrerejuvvon gelbbolašvuođamihttomeriide gos dat leat mielde ovdánahttime fágagelbbolašvuođa ja leat maid oassin das .
I fordypning i samisk forstås grunnleggende ferdigheter slik :
Sámegiela čiekŋudeamis ipmirduvvojit vuođđogálggat ná :
Å kunne uttrykke seg skriftlig i samisk fordypning innebærer å kunne uttrykke seg i ulike sjangere og innenfor mange tekstformer .
Hupman ja guldaleapmi leat olmmošlaš vuođđodoaimmat mat ovdánit systemáhtalaš oahpahemiin iešguđetlágan njálmmálaš šáŋraid ja doaimmaid bokte .
Skriving er en måte å utvikle og strukturere ideer og tanker på , men det er også en kommunikasjonsform og en metode for å lære .
Čálalašvuohta servodagas lassána , earenoamážit digitála gulahallanvugiid ovdáneami geažil . Gáibádus hálddašit čálalaš ovdanbuktima iešguđet šáŋrain lea sturron .
Å kunne lese i samisk fordypning er en del av den praktiske språkkompetansen og innebærer at en kan lese med forståelse , utforske og reflektere over stadig mer krevende tekster .
Máhttit lohkat sámegiela čiekŋudeamis lea oassi praktihkalaš giellagelbbolašvuođas ja mielddisbuktá ahte máhttá lohkat ipmárdusain , guorahallat ja smiehttat ain eanet gáibideaddji teavsttaid .
Lesing utvikler kulturforståelse og gir erfaringer og mulighet til å forstå seg selv og samfunnet .
Lohkan ovdánahttá kulturipmárdusa ja addá vásáhusaid ja vejolašvuođa ipmirdit iežas ja servodaga .
Å kunne regne i samisk fordypning innebærer generell begrepsutvikling , resonnement og problemløsning .
Máhttit rehkenastit sámegiela čiekŋudeamis mearkkaša oppalaš doabaovdánahttin , resoneren ja váttisvuođaid čoavdin .
Det gjelder forståelse for form , system og komposisjon .
Dat sisttisdoallá ipmárdusa hámis , vuogádagas ja komposišuvnnas .
For å forstå sammensatte tekster og sakprosa , er det viktig å arbeide med grafiske framstillinger , tabeller og statistikk .
Ipmirdandihte máŋggabealat teavsttaid ja áššeprosa lea deaŧalaš bargat gráfalaš ovdanbuktimiiguin , tabeallaiguin ja statistihkain .
Å kunne bruke digitale verktøy i samisk fordypning er nødvendig for å mestre sammensatte tekstformer og uttrykk .
Máhttit geavahit digitála reaidduid sámegiela čiekŋudeamis lea dárbbašlaš jus galgá hálddašit máŋggabealat teakstahámiid ja ovdanbuktimiid .
Dette åpner for nye læringsarenaer og gir nye muligheter i lese- og skriveopplæringen , i produksjon og komponering og i redigering av tekster .
Dát rahpá ođđa oahppanarenaid ja addá ođđa vejolašvuođaid lohkan- ja čállinoahpahusas , teavsttaid ráhkadeamis , komponeremis ja divodeamis .
I den sammenheng er det viktig å utvikle evne til kritisk vurdering og bevisst bruk av kilder .
Dán oktavuođas lea deaŧalaš ovdánahttit kritihkalaš árvvoštallandáiddu ja diđolaš gáldogeavaheami .
Bruk av digitale verktøy kan også støtte og utvikle elevenes kommunikasjonsferdigheter og presentasjoner .
Digitála reaidduid geavaheapmi sáhttá maid doarjut ja ovdánahttit ohppiid gulahallangálggaid ja ovdanbuktimiid .
Kompetansemål i faget Etter 10. årstrinn
Gelbbolašvuođamihttomearit 10. jahkeceahki maŋŋel
Mål for opplæringen er at eleven skal kunne
Oahpahusa mihttomearri lea ahte oahppi galgá máhttit
planlegge , gjennomføre og presentere en undersøkelse av hvordan barn og unge bruker samisk og hvordan språket brukes ulikt av ulike aldersgrupper
plánet , čađahit ja ovdandivvut iskkadeami das movt mánát ja nuorat geavahit sámegiela ja movt iešguđet ahkejoavkkut geavahit giela iešguđetládje
utforske hvordan teknologi og endringer i samfunnet påvirker samisk og bruken av språket og drøfte tradisjonskunnskapens betydning i dagens samfunn
suokkardit movt teknologiija ja servodatnuppástusat váikkuhit sámegiela ja giela geavahusa ja ságaskuššat árbemáhtu mearkkašumi dálá servodagas
presentere ordspråk og billedlige uttrykk på samisk og sammenlikne med andre språk , og samtale om hvordan slike uttrykk kan representere ulike tenkemåter
ovdandivvut sátnevádjasiid ja gielalaš govahallamiid sámegillii ja buohtastahttit eará gielaiguin , ja ságastallat movt dákkár dajaldagat sáhttet ovddastit iešguđet jurddašanvugiid
sammenlikne ord og grammatiske former i skriftlig samisk med talemålet og presentere resultatet av sammenlikningen
buohtastahttit čálalaš sámegiela sániid ja grammáhtalaš hámiid hupmangielain ja ovdandivvut buohtastahttima bohtosiid
eksperimentere med tolking og oversettelse mellom samisk og andre språk og samtale om hvordan mening endres i forhold til ordvalg og kontekst
geahččaladdat dulkomiin ja jorgalemiin sámegiela ja eará gielaid gaskkas ja ságastallat movt oaivil rievdá sátneválljema ja konteavstta dáfus
eksperimentere med ulike muntlige og skriftlige uttrykksformer i ulike sjangere
geahččaladdat iešguđetlágan njálmmálaš ja čálalaš ovdanbuktinhámiiguin iešguđet šáŋrain
presentere et utvalg av ord og uttrykk som er like og forskjellige i de samiske språkene
ovdandivvut dihto meari sániid ja dajaldagaid mat leat ovttaláganat ja iešguđetláganat iešguđet sámegielain
dokumentere og vurdere egen utvikling i arbeid med utforsking av språket i bruk
dokumenteret ja árvvoštallat iežas ovdáneami bargguin guorahallat giela geavahusas
lese og presentere et utvalg selvvalgte tekster
lohkat ja ovdandivvut dihto meari iežasválljen teavsttaid
formidle egne opplevelser av film , teater og musikk og vurdere bruk av virkemidler
gaskkustit iežas filbma- , teáhter- ja musihkkamuosáhusaid ja árvvoštallat váikkuhangaskaomiid geavaheami
formidle og kommentere medieoppslag fra selvvalgte medier og lage egne oppslag for ulike medier
gaskkustit ja kommenteret mediaáššiid iežasválljen mediain ja ráhkadit iežas áššiid iešguđetlágan mediaide
framføre et program sammensatt av ulike uttrykksformer basert på egne eller andres tekster
ovdanbuktit prográmma mii lea ovttastuvvon iešguđetlágan ovdanbuktinhámiiguin iežas dahje earáid teavsttaid vuođul
utvikle og presentere sammensatte tekster med utgangspunkt i forfatterskap ved hjelp av digitale verktøy
digitála reaidduid bokte ráhkadit ja ovdandivvut máŋggabealat teavsttaid maid vuolggan leat girječálli barggut
sammenlikne og vurdere nettsteder på samisk med hensyn til flerspråklighet , bruksmåter , informasjonsverdi og design
buohtastahttit ja árvvoštallat sámegiel neahttasajiid máŋggagielalašvuođa , geavahanvugiid , diehtoávkki ja designa dáfus
vurdere bruk av kilder med hensyn til innhold , opphavsrett og personvern
árvvoštallat gáldogeavaheami sisdoalu , dahkkivuoigatvuođa ja persovdnagáhttema dáfus
dokumentere og vurdere egen utvikling i arbeid med tekster
dokumenteret ja árvvoštallat iežas ovdáneami teakstabargguin
Vurdering i faget
Árvvoštallan fágas
Bestemmelser for sluttvurdering :
Loahppaárvvoštallama mearrádusat :
Standpunktvurdering
Oppalašárvosáni árvvoštallan
Årstrinn Ordning
Jahkeceahkki Vuohki
10. årstrinn Elevene skal ha én standpunktkarakter .
10. jahkeceahkki Oahppit galget oažžut ovtta oppalašárvosáni .
Eksamen for elever
Eksámen - oahppit
10. årstrinn Elevene kan trekkes ut til muntlig eksamen .
10. jahkeceahkki Oahppit sáhttet vuorbáduvvot njálmmálaš eksámenii .
Muntlig eksamen blir utarbeidet og sensurert lokalt .
Njálmmálaš eksámen ráhkaduvvo ja sensurerejuvvo báikkálaččat .
Eksamen for privatister
Eksámen - privatisttat
10. årstrinn Se gjeldende ordning for grunnopplæringen for voksne .
10. jahkeceahkki Geahča rávisolbmuid vuođđoskuvlaoahpahusa gustovaš ortnega .
De generelle bestemmelsene om vurdering er fastsatt i forskrift til opplæringsloven .
Árvvoštallama oppalaš mearrádusat leat oahpahuslága láhkaásahusas .
Lønnsgaranti
Bargu ja bargoeallin
Ordningen dekker utestående lønnskrav med videre ved arbeidsgivers konkurs .
Ortnet gokčá bálkágáibádusa ja dan mii dus lea buorrin go bargoaddi reastaluvvá .
Likestilt med konkurs er offentlig skifte av insolvent dødsbo , tvangsavvikling og offentlig administrasjon av forsikringsselskap eller bank .
Seammá eavttut leat maiddái go árbeoami juohkin hálddašuvvo almmolaččat , go dáhkádusfitnodaga dahje báŋkku bággoheaittiheapmi hálddašuvvo almmolaččat .
Hvem kan få ?
Gii sáhttá oažžut ?
Ordningen omfatter arbeidsforhold der man skal betale arbeidsgiveravgift til folketrygden .
Ortnet gullá bargodillái mas máksojuvvo bargoaddidivat álbmotoadjui .
Unntatt fra dekning er :
Ortnet ii gula dáidda :
aksjeeier med minst 20 prosent eierandel i virksomheten , med mindre vedkommende kan sannsynliggjøre at han / hun ikke har hatt vesentlig innflytelse over driften .
Oasuseaiggát gii oamasta unnimusat 20 % fitnodagas , earret jus sáhttá duođaštit ahte ii leat olus váikkuhan doaimma .
Du må melde deg som arbeidssøkende på NAV-kontoret dersom du ikke er i jobb etter konkursåpning .
Galggat dieđihit iežat bargoohccin NAV- kantuvrii , jus it leat barggus maŋŋel konkursarahpama .
Du må stå tilmeldt NAV i hele søknadsperioden .
Ii gáibiduvvo ahte don oaččut beaiveruđaid .
Forutsatt at du har et utestående krav mot arbeidsgiver vil du kunne få dekket :
Jus dus lea buorrin gáibádus bargoaddis , de sáhttá gokčojuvvot :
Lønn og annet arbeidsvederlag for maksimalt seks måneder .
Bálká ja eará bargomávssut guhkimusat guđa mánnui .
Feriepenger for maksimalt 30 måneder .
Luopmoruhta eanemusat 30 mánnui .
Feriepengekravet må som hovedregel ikke være opptjent lenger tilbake enn 24 måneder før fristdagen
Luopmoruhtagáibádus ii galgga dábálaččat leat dinejuvvon árabut go 24 mánu ovdal áigemearrebeaivvi .
Pensjonsytelser for maksimalt seks måneder .
Penšuvdnaaddosat eanemusat guđa mánnui .
Renter inntil fristdagen av utestående lønnskrav , og inndrivelseskostnader
Reanttut bargomávssuin mat leat buorrin , gitta áigemearrebeaivvi rádjái , ja bearrangolut
Maksimal dekning er begrenset til et bruttobeløp tilsvarende to ganger folketrygdens grunnbeløp på fristdagen .
Maksimagovčča ráddjejuvvo bruttosupmái mii lea guovttegeardde álbmotoaju vuođđosupmi ( G ) áigemearrebeaivvis .
Rimelige omkostninger ved fremme av konkursbegjæring kommer i tillegg .
Govttolaš goluid mákset lassin konkursagáibádusa ovddideami .
Det gjøres fradrag i kravet dersom du har hatt annen inntekt i søknadsperioden som kommer i stedet for inntekt hos tidligere arbeidsgiver .
Gáibádusas gesset , jus don leat dinen ohcanáigodagas ja dat buhtte dietnasa man dinejit ovddeš bargoaddis .
Forskutterte dagpenger trekkes fra før en eventuell utbetaling til deg .
Ovdal go olggosmákset dutnje , de gesset eret ovdamáksojuvvon beaiveruđa .
Hvor lenge kan du få ?
Man guhká oažžu ?
Du kan få dekket ut lovbestemt oppsigelsestid , med mindre lengre oppsigelsestid følger av tariffavtale inngått tidligere enn seks måneder før fristdagen .
Sáhttá gokčojuvvot miehtá láhkamearriduvvon eretcealkináiggi , jus fal tariffašiehtadusas ii leat mearriduvvon guhkit eretcealkináigi , man leat soahpan árabut go guhtta mánu ovdal áigemearrebeaivvi .
Dersom virksomheten overdras til ny innehaver før konkursåpning , og du fortsetter å jobbe for den nye innehaveren , kan du bare få dekket lønnskrav frem til overdragelsestidspunktet .
Jus ásahus sirdojuvvo ođđa eaiggádii ovdal konkursarahpama , ja don joatkkát bargat ođđa eaiggáda ovddas , de gokčet bálkágáibádusa dušše sirdináigemeari rádjái . Eará bálvalusat
Dagpenger ( forskutterte lønnsgarantimidler )
Beaiveruhta ( ovdamáksojuvvon bálkádáhkádusruhta )
Hvordan søker du ?
Movt ohcat addosa ?
Du må fylle ut søknadsblankett A ” Melding av lønnskrav mv. til konkursboet ” .
Don deavddát ohcanblankeahta A ” Bálkágáibádusa je. dieđáhus konkursaoapmái ” .
Tingretten kan oppgi hvem som er bostyrer , og bostyrer plikter å hjelpe deg hvis du har spørsmål knyttet til utfyllingen .
Diggegoddi sáhttá almmuhit gii árbeoami hálddašeaddji lea , ja árbeoami hálddašeaddji lea geatnegahtton veahkehit du , jus dárbbašat veahki deavdit dieđáhusa .
Når må du søke ?
Goas fertet ohcat ?
Det er viktig å holde fristen tingretten har satt for å melde krav i boet .
Lea dehálaš doallat diggegotti áigemeari go ovddida gáibádusa árbeoapmái .
NAV Lønnsgaranti skal likevel behandle kravet dersom det er skriftlig meldt for bostyrer før bobehandlingen er avsluttet , eller dersom bobehandlingen er avsluttet , kravet er mottatt av bostyrer eller NAV innen seks måneder etter konkursåpning .
NAV Bálkádáhkádus galgá liikká gieđahallat gáibádusa , jus dat dieđihuvvo čálalaččat árbeoami hálddašeaddjái ovdal go árbeoapmegieđahallan lea loahpahuvvon , dahje jus árbeoami gieđahallan lea loahpahuvvon , árbeoami hálddašeaddji dahje NAV leat vuostáiváldán gáibádusa guđa mánu sisa maŋŋel konkursarahpama .
Hvor leverer du søknaden ?
Gosa sáddet ohcama ?
Blanketten skal sendes til bostyrer .
Blankeahta galgá sáddet árbeoami hálddašeaddjái .
Bostyrer vurderer og kontrollerer kravene , herunder sender sin innstilling til NAV Lønnsgaranti for avgjørelse .
Árbeoami hálddašeaddji árvvoštallá ja dárkkista gáibádusa , ja sádde mearrádusárvalusa NAV Bálkádáhkádusa mearrideapmái .
Vårt resultatmål er at 80 prosent av sakene skal behandles innen to måneder .
Min boađusulbmil lea ahte guovtti mánus galget 80 % áššiin leat gieđahallojuvvon .
Behandling hos NAV Lønnsgaranti kan få tre utfall ; kravene kan bli godkjent eller avslått , eller vi kan avvente den videre behandlingen i påvente av ytterligere opplysninger fra bostyrer .
NAV Bálkádáhkádusa gieđahallamis sáhttet leat golbma bohtosa ; gáibádusat dohkkehuvvojit dahje hilgojuvvojit , dahje mii vuordit gieđahallamiin dassážii go oažžut eanet dieđuid árbeoami hálddašeaddjis .
Vi sender brev til bostyrer , som så informerer deg om utfallet av behandlingen .
Mii sáddet reivve árbeoami hálddašeaddjái , ja son dieđiha dutnje bohtosa .
Hvis du mottar et avslag , kan du klage .
Sáhtát váidit jus du ohcan hilgojuvvo .
Klagefristen er tre uker fra du har mottatt avslaget , og klagen sendes NAV Lønnsgaranti .
Váidináigemearri lea golbma vahku dan rájes go vuostáiválddát hilguma . Váidaga sáddet NAV Bálkádáhkádussii .
Dersom vedtaket opprettholdes sendes saken videre til Arbeidsdepartementet .
Ášši sáddejuvvo Bargodepartementii , jus mearrádus doalahuvvo .
Hvis kravene godkjennes , overføres lønnsgarantimidlene til bostyrer .
Jus dohkkehit ohcci gáibádusa , de sirdet bálkádáhkádusruđa árbeoami hálddašeaddjái .
Bostyrer overfører pengene til søker , med fradrag for pliktige trekk , som for eksempel skatt og forskutterte dagpenger .
Árbeoami hálddašeaddji sirdá ruđa ohccái , muhto gesset geatnegahtton gessosiid , nu mo vearu ja ovdamáksojuvvon beaiveruđa .
REFERANSEGRUPPE OM ULOVLIG FILDELING Mandat I regjeringens politiske plattform for 2009-2013 ( Soria Moria II ) side 62 heter det bl.a. at ” Regjeringen vil [ ... ] gjennomgå hvordan opphavsretten , kunstnernes inntekter og rettigheter kan sikres i møte med digital spredning av kunst og kultur . ”
REFERÁSAJOAVKU LOBIHIS FIILAJUOGADEAMI BIRRA Bargomearrádus Ráđđehusa politihka vuođus áigodahkii 2009-2013 ( Soria Moria II ) siiddus 62 čuožžu ee. ahte “ Ráđđehus áigu [ ... ] geahčadit mo dahkkivuoigatvuohta , dáiddáriid sisaboađut ja vuoigatvuođat sáhttet sihkkarastojuvvot go dáidda ja kultuvra gilvojuvvojit digitálalaččat . ”
Samtidig kan håndheving av opphavsrett på Internett skape utfordringer knyttet til personvern og rettssikkerhet for brukerne .
Seammás sáhttá dahkkivuoigatvuođa hálddašeapmi Interneahtas dagahit hástalusaid mat čatnasit geavaheddjiid persovdnasuodjaleapmái ja riektesihkkarvuhtii .
Ny teknologi og nye bruksmønstre har gitt vesentlig forbedrede rammebetingelser for formidling og viderebruk av digitalt innhold .
Ođđa teknologiija ja ođđa geavaheaddjiminstarat leat addán mearkkašahtti buoret rámmaeavttuid gaskkustit ja viidáseappot geavahit digitála sisdoalu .
Utfordringen er å finne løsninger som ivaretar både rettighetshavere og forbrukere , som stimulerer til lovlig bruk , og reduserer omfanget av ulovlig bruk .
Hástalus lea gávdnat čovdosiid mat fuolahit sihke dahkkivuoigatvuođalaččaid ja geavaheddjiid , mat váikkuhit dasa ahte lobálaš bálvalusat eambbo geavahuvvojit , ja dasa ahte lobihis geavaheapmi ráddjejuvvo .
For å belyse disse problemstillingene har Kulturdepartementet besluttet å nedsette en referansegruppe .
Čuvgen dihtii dáid čuolbmačilgehusaid lea Kulturdepartemeanta mearridan vuođđudit referánsajoavkku .
Gruppen skal ta stilling til mulige tiltak som kan begrense den ulovlige fildelingen og samtidig stimulere til økt bruk av lovlige tjenester .
Joavku galgá válljet vejolaš doaibmabijuid mat sáhttet ráddjet lobihis fiilajuogadeami ja seammás váikkuhit olbmuid geavahit lobálaš bálvalusaid .
I tillegg til effektiv håndhevelse av rettsreglene på området , vil brukernes interesser og forventninger , herunder muligheten for lovlig videreutvikling av digitalt innhold , personvern og rettssikkerhet være viktige overordnede hensyn .
Riektenjuolggadusaid beaktilis hálddašeami lassin guovllus šaddet geavaheddjiid beroštumit ja vuordámušat , dás maiddái lobálaš vejolašvuođat viidáseappot ovddidit digitála sisdoalu , persovdnasuodjaleami ja riektesihkkarvuođa , leat dehálaš bajimus deasttat .
Det samme gjelder effektive og fremtidsrettede elektroniske kommunikasjonstjenester .
Seammá gusto bevttolaš ja boahtteáigásaš elektrovnnalaš gulahallanbálvalusaide .
Gruppen skal fungere som referanse for departementets arbeid i forbindelse med den pågående helhetlige revisjonen av åndsverkloven .
Joavku galgá doaibmat referánsan departemeantta bargui go dat lea ollislaččat ođasmahttimin vuoigŋadaguslága . Referánsajoavku galgá erenoamážit árvvoštallat : -
Referansegruppen skal særlig vurdere : • Hvorvidt nåværende håndhevelsesmuligheter for opphavsrettskrenkelser på Internett er tilstrekkelig og gi innspill om mulige tiltak som kan avhjelpe eventuelle mangler .
Leat go dáláš dahkkivuoigatvuođaid rihkkumiid hálddašanvejolašvuođat Interneahtas doarvái buorit ja árvalit vejolaš doaibmabijuid mat sáhttet buoridit vejolaš váilivuođaid .
Gruppen skal i den forbindelse ta for seg hele tidslinjen fra undersøkelsesstadiet til den formelle rettslige prosessen .
Joavku galgá dan oktavuođas geahčadit olles áigelinnjá iskandásis gitta formála rievttálaš prosessii .
• Muligheten til å lansere ” mykere ” metoder for å redusere ulovlig fildeling .
Vejolašvuođa váldit atnui “ litnásat ” vugiid ráddjen dihtii lobihis fiilajuogadeami .
• På hvilke måter ulike forretningsmodeller , herunder betalingsmodeller og forholdet mellom aktørene i bransjen , kan bidra til å motvirke ulovlig fildeling .
Mo iešguđetlágan gávpemállet , dás maiddái máksinmállet ja fidnosuorggi doaibmiid gaskavuođat , sáhttet váikkuhit lobihis fiilajuogadeami vuostá .
• Andre tiltak som kan fremme den lovlige handelen med kreativt innhold på Internett .
Eará doaibmabijuid mat sáhttet ovddidit lobálaš gávppašeami kreatiivvalaš ( hutkkálaš ) sisdoaluin Interneahtas .
Grensene for lovlig nedlasting og fildeling , jf. åndsverkloven § 12 , skal i utgangspunktet ikke vurderes .
Lobálaš lástema ja fiilajuogadeami ráját , gč. vuoigŋadaguslága § 12 , eai galgga álgovuorus árvvoštallojuvvot .
Referansegruppens arbeid skal være avsluttet innen 1. juni 2010 .
Referánsajoavkku bargu galgá loahpahuvvot ovdal geassemánu 1. beaivvi 2010 .
Medlemskap i folketrygden er nøkkelen til rettigheter fra NAV .
Álbmotoaju miellahttovuohta lea vuođđun NAV vuoigatvuođaide .
Det er ikke avgjørende at du er norsk statsborger , registrert i folkeregisteret eller betaler skatt til Norge .
Mearrideaddjin ii leat dat ahte leat go norgga stáhtaboargár , álbmotregistarii registrerejuvvon dahje mávssát Norgii vearu .
Det er avgjørende at oppholdet i Norge er lovlig .
Mii mearrida lea ahte orut lobálaččat Norggas .
Trygderettigheter er avhengig av nåværende eller tidligere medlemskap .
Oadjovuoigatvuođat leat dálá dahje ovddeš miellahttovuođa hálddus .
Enkelte rettigheter kan likevel gis til et familiemedlem av et medlem av folketrygden .
Muhtin vuoigatvuođaid sáhttá liikká addit ovtta álbmotoaju miellahtu bearašlahttui .
Hvilke ytelser du har krav på avgjøres blant annet av hvilken dekning medlemskapet gir .
Maid miellahttovuohta gokčá mearrida dan makkár addosiidda dus lea riekti .
Enkelte trygdeytelser krever at du har vært medlem i folketrygden en viss tid .
Muhtin oadjoaddosat gáibidit ahte leat leamašan vissis áiggi álbmotoaju miellahttun .
Du kan lese mer om dette under hver enkelt ytelse .
Juohke addosis logat eambbo dán birra .
Når er du medlem i folketrygden ?
Goas leat álbmotoaju miellahttu ?
Er du bosatt i Norge , er du som hovedregel medlem i folketrygden .
Leat álbmotoaju miellahttun jus orut Norggas .
For å regnes som bosatt , må du oppholde deg i Norge i minst 12 måneder .
Go ( fal ) galgá árvvoštallat ahte orut go dáppe , de galggat Norggas orrut unnimusat 12 mánu .
Når du flytter til Norge for å være her i minst 12 måneder , blir du medlem fra innreisedatoen .
Go Norgii fárret danin ahte áiggut dáppe leat unnimusat 12 mánu , de šattat miellahttun dan beaivvi rájes go mátkkoštit riikii .
Selv om du ikke bor i Norge , er du medlem i folketrygden hvis du er :
Vaikko it oro Norggas , de leat álbmotoaju miellahttu jus don leat :
norsk statsborger , / EØS-statsborger og ansatt på norsk skip med unntak for cateringansatte på turistskip registrert i Norsk Internasjonalt Skipsregister NIS .
norgga stáhtaboargár , / EEO-stáhtaboargár ja barggat norgga skiippas , dasa eai gula cateringbargit geat barget Norgga Gaskariikkalaš Skiiparegistara registrerejuvvon turistaskiippain ( NIS )
norsk statsborger , / EØS-statsborger og ansatt i den norske stats tjeneste i utlandet
norgga stáhtaboargár , / EEO-stáhtaboargár ja barggat norgga stáhta olgoriikka bálvalusas
norsk statsborger , / EØS-statsborger og studerer i utlandet med lån eller stipend fra Lånekassen
norgga stáhtaboargár , / EEO-stáhtaboargár ja studeret olgoriikkas Loatnakássa loanain dahje stipeanddain
Hvis du skal oppholde deg i Norge tre til 12 måneder , uten å arbeide her og har sterk tilknytning til Norge , kan du etter søknad bli medlem i folketrygden .
Jus Norggas galggat leat golmma mánu rájes 12 mánu rádjái , itge bargga dáppe ja dus lea nanu čanastat Norgii , de sáhtát ohcat ( šaddat ) álbmotoaju miellahttun .
Hvis du er medlem i folketrygden og skal oppholde deg i utlandet , kan oppholdet i utlandet medføre at medlemskapet i folketrygden opphører .
Jus galggat orrut olgoriikkas ja leat álbmotoaju miellahttu , de sáhtát massit álbmotoaju miellahttovuođa go orut olgoriikkas .
Du kan da søke om frivillig medlemskap i folketrygden .
Dalle sáhtát ohcat eaktodáhtolaš álbmotoaju miellahttovuođa .
Trygdeavtale
Oadjošiehtadus
Norge har trygdeavtaler med flere land .
Norggas leat oadjošiehtadusat ollu riikkaiguin .
Den viktigste avtalen er med EØS-landene .
Deháleamos šiehtadus lea EEO-riikkaiguin .