pere/sami_parallel huggingface dataset:
Modell 3 legger opp til en tett og forpliktende årlig dialog mellom regjeringen og Sametinget .
3. modealla ovddida dárkilis ja geatnegahtti jahkásaš dialoga ráđđehusa ja Sámedikki gsakka .
Den gir også mulighet til å utvikle partnerskapsperspektivet og felles forståelser for situasjonen og utviklingstrekkene i samiske samfunn .
Dat addá maiddái vejolašvuođa ovdánahttit ovttasdoaibmanperspektiivva ja oktasaš ipmárdusa sámi servodaga dili ja ovdánanmearkkaid birra .
Når det gjelder modell 1 vil dette først og fremst kunne skje gjennom en noe større tydeliggjøring og strukturering av arbeidet med samiske spørsmål .
1. modealla dáfus sáhttá dát vuosttažettiin dáhpáhuvvat dan bokte ahte čalmmustahttá ja struktrurere sámi áššiid barggu buorebut .
Modell 3 legger opp til et betydelig større fokus på samiske saker i budsjettprosessen enn i dag .
3. modealla bidjá mihá eambbo fokusa sámi áššiide bušeahttaoktavuođas go dál lea .
Modellen vil imidlertid ikke gjøre Sametingets stilling som et uavhengig folkevalgt organ nope tydeligere enn i dag .
Dattetge ii ovddit modealla Sámedikki sajádaga sorjjakeahtes álbmotválljen orgánan čielgaseappot go dál ge .
Modell 2 forutsetter at en i utgangspunktet og en gang for alle avklarer Sametingets ansvars- og myndighetsområde .
2. modealla eaktuda ahte Sámedikki ovddasvástádus- ja váldesuorgi viimmat čielggaduvvojit .
Innenfor modell 3 er det lagt til rette for en åpen dialog også om utvikling av Sametingets myndighetsområde .
3. modeallas lea heivehuvvon ahte šaddá rabas dialoga maiddái Sámedikki váldesuorggi ovdánahttima dáfus .
Denne modellen bidrar også klart til å tydeliggjøre Sametingets uavhengige stilling i forhold til regjeringen .
Dát modealla lea maiddái mielde čalmmustahttime Sámedikki sorjákeahtes sajádaga ráđđehusa ektui .
Oppsummering av arbeidsgruppens vurderinger og forslag Arbeidsgruppen legger vekt på at Sametinget et selvstendig , folkevalgt organ og slik kan sammenlignes med kommuner og fylkeskommuner .
Bargojoavkku árvvoštallamiid ja evttohusaid čoahkkáigeassu Bargojoavku deattuha ahte Sámediggi lea iešheanalaš , álbmotválljen orgána ja maid dasto sáhttá buohtastahttit suohkaniiguin ja fylkkasuohkaniiguin .
Det er også av vesentlig betydning at det er Sametinget , som samenes representative organ , som skal prioritere for samisk kultur , ikke regjeringen .
Lea maiddái mearkkašan veara ahte lea Sámediggi , sápmelaččaid ovddasteaddji orgánan , mii galgá mearridit vuoruhemiid sámi kultuvrra dáfus , ii ge ráđđehus .
Videre er konsultasjonsretten , supplert med retten til å foreta egne prioriteringer og fremme egen utvikling et sentralt element i forholdet til regjeringen .
Viidáseappot ráđđádallanvuoigatvuohta , oktan vuoigatvuođain mearridit iežas vuoruhemiid ja ovddidit iežas ovdáneami guovddáš oasit ráđđehusa ektui .
Arbeidsgruppen peker på at alle disse elementene gjør Sametinget til en spesiell konstruksjon og gjør det vanskelig å velge ” standardløsninger ” for budsjettprosedyrer .
Bargojoavku čujuha ahte visot dát oasit dahket Sámedikki erenoamáš ásahussan ja dahká váttisin válljet “ standardčovdosiid ” bušeahttavugiid dáfus .
På bakgrunn av den samlede vurderingen av budsjettprosedyremodellene mener arbeidsgruppen at modell 3 er den modellen som best ivaretar de hensyn som arbeidsgruppen mener bør vektlegges ved en endring av dagens budsjettprosedyrer ( jf. kap. 9.4 ) .
Bušeahttaprosedyramodeallaid oppalaš árvvoštallama vuođul oaivvilda bargojoavku ahte 3. modealla lea dat modealla mii buoremusat doahttala daid áššiid maid bargojoavkku mielas berre deattuhit go rievdada dálá bušeahttavugiid ( gč. kap. 9.4 ) .
Etter arbeidsgruppens syn ivaretar modell 3 de folkerettslige forpliktelsene på en forsvarlig måte , den styrker muligheten for demokratiske beslutningsprosesser omkring budsjettet til samiske formål i det samiske samfunnet , og den legger til rette for at Sametinget kan foreta sine egne prioriteringer innefor de økonomiske rammene .
Bargojoavkku oainnu mielde doahttala 3. modealla álbmotrievttalaš geatnegasvuođaid govttolaš vugiin , dat nanne demokráhtalaš mearridanproseassa vejolašvuođaid dasa mii guoská sámi áššiid bušehttii sámi guovlluin , ja dat láhčá dili nu ahte Sámediggi beassá ieš mearridit iežas vuoruhemiid ekonomalaš rámmaid siskkobealde .
Videre bidrar denne modellen til å effektivisere samhandlingen mellom regjeringen og Sametinget og til å styrke regjeringens helhetlige arbeid med samepolitikken .
Viidáseappot lea dát modealla veahkkin buorideame ráđđehusa ja Sámedikki ovttasbarggu ja nanneme ráđđehusa oppalaš sámepolitihkalaš barggu .
Det er også av betydning at modell 3 på en god måte tydeliggjør Sametingets uavhengighet til regjeringen .
Lea maiddái deaŧalaš ahte 3. modealla buriin vugiin čalmmustahttá Sámedikki sorjjasmeahttunvuođa ráđđehusa ektui .
Prosedyrer av denne typen er allerede etablert på andre områder i det årlige arbeidet med budsjettet , som i kommuneopplegget og forhandlinger om jordbruksavtale og reindriftsavtale .
Dán lágán vuogit leat juo ásahuvvon eará surggiin bušeahta jahkásaš barggus , nu go gielddaidčielggadeapmi ja eanandoallošiehtadusa ja boazodoallošiehtadusa šiehtadallamat .
I vedlegg 1 har arbeidsgruppen utarbeidet et konkret forslag til prosedyrer i tråd med opplegget for modell 3 .
1. mildosis lea bargojoavku ráhkadan konkrehta evttohusa vugiide mat čuvvot 3. modealla hámi .
Forslaget til konkrete prosedyrer bygger bl.a. på Hovedavtalen for jordbruket .
Konkrehta prosedyraid evttohus čuovvu ee. Eanandoalu váldošiehtadusa .
Side 86 av 86
Side 86 av 86
GRENSELØST I NORD
RÁDJEKEAHTTESVUOHTA DAVVIN
Arbeidsrapport om samarbeid mellom Finland og Norge i nord
Bargorapporta ovttasbarggu birra gaskal Suoma ja Norgga davviguovlluid
TIL STATSMINISTEREN Høsten 2002 ble det etter initiativ fra statsministrene Lipponen og Bondevik etablert et finsknorsk grenseprosjekt i nord .
STÁHTAMINISTARII 2002 čavčča álggahuvvui stáhtaministariid Lipponen ja Bondevik vuolgaga vuođul suoma-norgga rádjeprošeakta davvin .
Prosjektets hovedmål er å øke samarbeidet mellom grenseområdene mellom Norge og Finland ved å identifisere og bidra til å bygge ned strukturelle hindringer i grenseoverskridende handel , samarbeid osv. .
Prošeavtta váldoulbmil lea lasihit outtasbarggu Norgga ja Souma rádjaguovlluid gaska ja dovddidahttit ja veahkehit njeaidit struktuvrralaš hehttehusaid rádjerasttildeaddji gávppašeamis , ovttasbarggus jna. .
Aktuelle strukturelle hindringer kan være av økonomiske , juridiske eller av annen karakter .
Áigeguovdilis struktuvrralaš hehttehusat sáhttet leat juogo ekonomalaš , juridihkalaš dehe eará hámis .
Deltagere er de tre samiske grensekommunene Utsjok , Enontekio og Enare i Finland og kommunene Storfjord , Kåfjord , Nordreisa , Kautokeino , Karasjok , Tana , Porsanger , Nesseby og Sør-Varanger i Norge .
Oasseváldit leat dát golbma suomabeale sámi rádjesuohkana Ohcejohka , Eanodat ja Anár ja norggabeale rádjesuohkanat ; Omasvuotna , Gáivuotna , Ráisa , Guovdageaidnu , Kárášjohka , Deatnu , Poršáŋgu , Unjárga ja Mátta-Várjjat .
Prosjektet ble også diskutert og ytterligere anbefalt i et møte mellom de to statsministerne i Tromsø 11. januar 2003 .
Prošeavtta birra lei digaštallan ja oaččui doarjaga stáhtaministariid čoahkkimis Romssas ođđajagimánu 11. beaivvi jagi 2003 .
Prosjektet ble i starten ledet av statssekretærene Anders Eira , Kommunal – og regionaldepartementet i Norge og Rauno Saari , Statsrådets sekretariat i Finland .
Álgodásis jođihii prošeavtta Norggabeale Gielda- ja guovlludepartemeantta stáhtačálli Anders Eira ja Suoma stáhtaráđi čállingotti stáhtačálli Rauno Saari .
Det er utpekt en administrativ kontaktperson fra begge land .
Goappaš riikkain lea nammaduvvon hálddahuslaš gulahallanolmmoš .
I tillegg er det utpekt kontaktpersoner i alle de berørte kommunene .
Dasa lassin leat buot gustovaš suohkaniin maiddai nammaduvvon gulahallanolbmot .
Avdelingsdirektør Cay Sevón i Innenriksministeriet overtok ledelsen i Finland da Rauno Saari sluttet etter å ha blitt utnevnt til Västra Finlands läns landshövding .
Sisriikaministeriija ossodatdirektora , Cay Sevón , válddi badjelasas jođiheami Suomas maŋŋil go Rauno Saari heittii go nammaduvvui Oarje-Suoma leanahearrán .
Hans etterfølger i Statsrådets sekretariat , statssekretær Risto Volanen , har fulgt prosjektet intensivt og blitt informert om prosjektets fremdrift .
Son guhte joatká doaimma Stáhtaráđi čállingottis lea stáhtačálli Risto Volanen , ja son lea dárkilit čuvvon prošeavtta ja ožžon dieđuid prošeavtta ovdáneamis .
Prosjektet ble også omtalt og stadfestet i protokollen fra møtet mellom statsminister Bondevik og statsminister Vanhanen i august 2003 .
Prošeakta lea maid namuhuvvon ja nannejuvvon stáhtaministariid Bondevik ja Vanhanen 2003 borgemánu čoahkkima beavdegirjjis .
Dette fant sted i Kautokeino 10.-11. mars 2003 .
4 11. beivviid 2003 .
Det har vært avholdt fire fellesmøter med kommunene .
Leat lágiduvvon njeallje oktasaščoahkkima suohkaniiguin .
Representantene fra begge landenes sameting og regionalnivå har aktivt deltatt på møtene .
Ovddasteaddjit goappaš riikkaid Sámedikkin ja guovlulaš dásis leat aktiivvalaččat searvan čoahkkimiidda .
Avslutningsmøtet for prosjektet ble avholdt 12.-13. februar 2004 i Karigasniemi .
Prošeavtta loahppačoahkkin lágiduvvui guovvamánu 12. ja 13. beivviid 2004 Káregasnjárggas .
Der kunne man konstatere at man gjennom arbeidet med rapporten har skapt gode kontakter mellom de deltakende kommunene .
Čoahkkimis oidne ahte seammás go raportain leat bargan de leat ásahan buori oktavuođaid oassalasttii suohkaniid gaskkas .
Innenfor rammen for prosjektet har man utredet samarbeidsmuligheter innen undervisnings- og utdanningsinstitusjoner , helse- og sosialvesenet , teknisk sektor og utvikling av næringslivsvirksomhet .
Prošeavtta rámma siskkobealde leat čielggadan ovttasbargovejolašvuođaid oahpahusa- ja oahpahusásahusaid , dearvvašvuođa- ja sosiálasuorggi , teknihkkalaš suorggi gaskkas ja ealáhusdoaimma ovdanahttimis .
Noen av grenseproblemer som ble diskutert i begynnelsen av prosjektet , er blitt løst under prosjektets gang .
Máŋgá daid váttisvuođain maid ságastalle prošeavtta álggadettiin , leat čovdojuvvon prošeavtta áigodagas .
I rapporten finnes eksempler på vellykkede løsninger .
Raportas leat ovdamearkkat čovdosiidda mat bures leat lihkkostuvvon .
Forslag til videre samarbeid gjelder ulike aktører og forvaltningsnivåer .
Ovdanahttinevttohusat guske máŋgga oassálasttiide ja hálddašandásiide .
Noen av problemenstillingene kan løses på lokalt eller regionalt nivå , mens en del forutsetter tiltak på sentralt hold .
Muhttun váttisvuođaid lea vejolaš báikkálaččat dehe guovllulaččat čoavdit , ja eará váttisvuođaid čoavdimis ges gáibiduvvo ahte guovddáš dásis mearridit doaimmaid .
Noen av problemstillingene kan løses bare gjennom et samarbeid mellom alle disse aktører .
Muhttun váttisvuođaid lea dušše vejolaš čoavdit buot dáid oassálasttiid ovttasbarggu bokte .
Forslag til tiltak er samlet i kapittel 6 .
Doaibmaevttohussat leat čohkkejuvvon 6 .
Vi vil takke arbeidsgruppen for vel utført arbeid så langt .
Mii giitit bargojoavkku buori barggu ovddas ná guhkás .
Forslagene i rapporten er arbeidsgruppens konklusjoner .
Evttohusat mat raportas bohtet ovdan leat bargojoavkku árvalusat .
Uleåborg 18. mai 2004
Oulu , miessemánu 18. b. 2004
Anders Eira Statssekretær
Anders Eira stáhtačálli
Ritva Viljanen Kansilichef
Ritva Viljanen hálddahushoavda
Jan Sandal Ekspedisjonssjef
Jan Sandal ekspedišuvdnahoavda
Cay Sevón Øverdirektør
Cay Sevón ossodathoavda
BAKGRUNN FOR PROSJEKTET
PROŠEAVTTA DUOGÁŠ
Gjennom prosjektet har man forsøkt å løfte frem slike problemer som skyldes lokale og konkrete forhold .
Prošeavttain leat geahččalan váldit ovdan dakkar váttisvuođaid mat čuožžilit báikkálaš ja oainnusmahtti dilálašvuođaid dihte .
Arbeidet skal først og fremst fokusere på de problemene som kan løses lokalt og regionalt for å kunne bedre servicen overfor befolkningen .
Bargu galgá vuosttažettiin čalmmustahttit daid váttisvuođaid maid báikkalaččat dehe guovllulaččat sáhttá čoavdit vai buoridivččii bálvalusaid álbmogii .
Problemene som kommer frem i arbeidet , og som angår de sentrale myndighetene , vil bli forelagt aktuelle departementer for videre behandling .
Váttisvuođaid maid fuomašat barggadettin ja mat gusket guovddaš eisválddiide , ovddiduvvojit gustovaš departementii viidáset gieđahallamii .
Et sentralt bakgrunnsdokument i arbeidet er ” Rapport av Norra Lappland – arbetsgruppen ” som utredet forbedringer av samarbeidet over riksgrensen , særskilt fra den finske synsvinkelen .
Dán barggu vuođđodokumeantan lea leamašan Suoma davimus Sámiguovllu bargojoavkku raporta , mii lea čielggadan ovttasbarggu buoridemiid riikkarájád rastá , earenoamážit suoma oaivila mielde .
Rapporten ble publisert i juni 2002 av det finske Inriksministeriet .
Suoma sisriikkaministeriija almmuhii raporta 2002 geassemánu .
Det var godt samsvar mellom prosjektene som ble tatt opp innledningsvis av kommunene i begge land . Undervisning og språkopplæring , turisme og infrastruktur peker seg ut – likeledes problemer som er knyttet til tollbehandling og næringssamarbeid og utveksling av arbeidskraft over grensen .
Lei buorre oktavuohta daid prošeavttaid gaskkas goappaš riikkaid suohkaniin mat namuhuvvojedje raportas , Oahpaheapmi ja giellaaoahpahus , mátkeealáhus ( turisma ) ja sisráhkadus leat earenoamáš čalbmáičuohcci suorggit – seamma maid váttisvuođaiguin mat gusket duollomeannudeapmái , ealáhusovttasbargui ja rádjerasttildeaddji bargoveaga lonahallami .
Innen offentlige sektor er det muligheter for økt samarbeid innenfor teknisk sektor i forhold til bl.a. avfallshåndtering , brann – og redningsberedskap .
Almmolaš suorggis lea vejolašvuohta lasihit ovttasbarggu teknihkkalaš suorggis nugomat doapparhálddašeamis ja buollin- ja gádjundustehusas .
Smidige grenseoverskridende trafikkforbindelser i regionen utgjør en av de viktigste faktorene med hensyn til spørsmålet om hvordan samarbeidet skal ordnes og utvikles .
Lášmadis rádjerasttildeaddji johtolatoktavuođat guovllus leat dehálaš bealit go lea sáhka das movt ovttasbarggu galgá lágidit ja ovdánahttit .
De interne og eksterne vei- og flyforbindelsene og spørsmålet om tilgjengelighet er særskilt viktige for næringslivet , særlig i forhold til turisme , virksomhetsforutsetninger og forbedringen av disse .
Sisriikkalaš ja olgguldas luodda- ja girdioktavuođat ja beasatlašvuohta leat earenomáš dehalačča ealáhusdoibmii , earenoamážit mátkeealáhussii , fitnodagaid doaibmaeavttuide ja movt daid buoridit .
En velfungerende telekommunikasjonsinfrastruktur betjener så vel næringslivet som produksjonen av samfunnsmessige tjenester .
Buresdoaibmi telegulahallama sisráhkadus bálvala sihke ealáhusdoaimma ja servvodatlaš buvttadeaddji bálvalusaid .
Den skaper også bedre muligheter for grenseoverskridende samarbeid , for eksempel innen undervisningsbransjen , helsevesenet og næringsvirksomhet .
Dat maiddai dagaha vejolažžan buorebut ovttasbargat rájáid rastá , nugomat oahpahussuorggis , dearvvašvuođa- ja dikšunbálvalusas ja ealáhusdoaimmas .
Språkets betydning
Giela mearkkašupmi
8 11. januar 1993 , ble det lagt et viktig grunnlag for utvikling i de nordlige regioner i Norge , Finland , Sverige og Russland .
Ođđajagimánu 11. b. 1993 “ Girkonjárgga julggaštusain ” ovttasbargu Barentsguovllus , dahkkui dehálaš vuođđu ovdánahttit Norgga , Suoma , Ruoŧa ja Ruošša davimus guovlluid .
Formelle beslutningsorganer ble etablert , samtidig som det ble gitt økonomiske rammebetingelser for grenseoverskridende samarbeid .
Ámmátlaš mearridanásahusat vuođđuduvvojedje seammás go rádjerasttildeaddji ovttasbarggu váste maid ásahuvvojedje ekonomalaš rámmaeavttut .
Samarbeid foregår både mellom næringsaktører , offentlige instanser , hvor samarbeid mellom kommuner er en viktig del , og ikke minst er mellommenneskelig samarbeid viktig .
Ovttasbargu lea sihke ealáhusaid gaskkas , almmolaš ásahusaid gaskkas , mas ovttasbargu suohkaniid gaskkas lea dehálaš iige unnimusat olbmuidgaskkasaš ovttasbargu lea dehálaš .
Der er dannet en rekke nettverk , bl.a. biblioteksamarbeid , i byggebransjen og mellom bedrifter for gjennom næringssamarbeid å få innpass i EU-regelverket i forhold til råstoff og produksjon .
Dán oktavuođas leat ásahuvvon ollu fierpmádaga e.e. girjerájus , huksendoaimmahaga ja fitnodagaid gaskkas ovttasbarggu vai ealáhusovttasbarggu bakte ollášuhttet EO-njuolggadusaid go guoská vuođđoávdnasiidda ja buvttadeapmái .
Norge og Finland har felles grense som omfatter 11 kommuner på begge sider av grensen , 8 på norsk side og 3 på finsk side .
Norggas ja Suomas lea oktasaš rádje mii guoská 11 suohkaniidda goappaš beali rája , 8 norggabealde ja 3 suomabealde .
Mulighetene for å videreutvikle det bilaterale forholdet mellom de nordlige områdene i Finland og Norge er mange , både innenfor offentlig sektor og innen næringsutvikling .
Vejolašvuođat ovdánahttit siskkáldas dilálašvuođaid Suoma ja Norggabeale davimus guovlluid gaskkas leat viidát , sihke almmolaš suorggis ja ealáhusovdáneami oktavuođas .
Mangel på felles språk setter imidlertid en klar begrensing for en slik utvikling .
Váilevaš oktasaš giella dattetge leat čielga eastta dákkár ovdáneapmái .
Dette vil bli omtalt nærmere i kap.2 .
Dán guoskkahat lagabui 2.1 kapihttalis .
1. Norsk og finsk språk er som kjent svært ulike . Finsk inngår i den finsk ugriske språkgruppen , mens det norske språket faller inn under gruppen av germanske språk .
Dárogiella ja suomagiella leat nu go diehtit áibbas guovttelágán giela , go suomagiella gullá suomaugrálaš giellajovkui , ja dárogiella ges gullá germánalaš gielaide .
I noen sammenhenger har man erfart at samisk kan fungere som felles språk , men dette gjelder bare unntaksvis .
Muhttun oktavuođain leat vásihan ahte sámegiella sáhttá doaibmat oktasaš giellan , muhto dušše spiehkastahkan .
Samme erfaring er gjort når det gjelder engelsk som samarbeidsspråk .
Seamma vásáhus lea dasa ahte atnit eŋgelasgiela ovttasbargogiellan .
En annen dimensjon er at det naturlig nok finnes betydelige kulturforskjeller mellom våre to land .
Nubbi eará áddejumi lunddolaš bealli dás lea ahte leat stuora kultuvrralaš erohusat min guovtti riikkaid gaskkas .
Dette innebærer at utstrakt bruk av tolketjenester er av avgjørende betydning i de aller fleste tilfeller , og med betydelige kostnader for samarbeidspartene .
Dát mielddisbuktá ahte dulkonnbálvalusat geavahuvvojit viidát , main lea mearrideaddji mearkkašupmi eanas oktavuođain ja dagaha ollu liigegoluid ovttasbargobealálaččaide .
Tolketjenestene belastes med 24% mva i Norge og 22% i Finland .
Dulkonnbálvalusaid ovddas šaddet Norggas máksit 24% momsa ja 22% ges Suomas .
Dette er åpenbart en hindring for grenseoverskridende aktivitet .
Dát lea čielga eastta rádjerasttildeaddji doaimmaide .
Arbeidsgruppen anbefaler at tolketjenester fritas for merverdiavgift .
Bargojoavku evttoha ahte dulkonnbálvalusaid ovddas ii galggaše máksit momsadivada .
Det kom også frem ønsker fra arbeidsgruppen om at denne tjenesten burde være gratis og organiseres av en felles forvaltning i kommunene .
Bargojoavkku ságastallamin bođii ge ovdan ahte dulkonnbálvalusat galggeše leat nuvttá ja galggašii hálddašuvvot oktasaš suohkanlaš hálddahusaid bakte .
Erfaringmessig vet vi at for å lykkes i grenseoverskridende samarbeidsrelasjoner må disse prosessene baseres på gjensidig respekt og tillit mellom partene . Dette forutsetter at det ligger en viss gjensidig kulturforståelse i bunnen .
Vásihusaid vuođul diehtit ahte jus galgat lihkostuvvat rádjerasttildeaddji ovttasbargo oktavuođaiguin , de berrejit dát prošeassat vuođđuduvvot dan nala ahte buohkat doahttlit ja luhttet guhtet guimmiideaset áigumušaide .
Denne forståelse kan forbedres gjennom utveksling av tjenestemenn og organiserte besøk for tjenestemenn over riksgrensen .
Dát eaktuda ahte vuođus lea siskkáldas kultuvrralaš ipmárdus . Dát sáhttá buoriduvvot bargit lonohallamis ja lágidit gallestallamiid bargiide nuppe beallai rája .
Samtidig vet vi at nettopp språket er en viktig bærer av kulturarven .
Seammás diehtit ahte juste giella lea dehálaš kulturárbbi guoddi .
Språket er derfor en nøkkel som gir oss tilgang til et lands kultur .
Giella lea dehálaš čoavdda dasa ahte beassat vásihit nuppi riika kultuvrra .
Vår identitet er knyttet til språket , og gjennom språk lærer vi å forstå andre mennesker .
Min gullevašvuohta lea čadnojuvvon gilli ja gielaid bakte oahppat ipmirdit eará olbmuid .
Dersom landene har en intensjon om samarbeid , og språk er vesentlig forutsetning for samarbeid , så bør samisk , finsk og norsk inngå som obligatoriske fag for alle elever i grunn- og videregående skoler i grenseregionen .
9 Jus stáhtain lea áigumuš ovttasbargat , ja ahte giella lea dehálaš ovttasbarggu eaktu , de berrejit sámegiella , suomagiella ja dárogiella šaddat geatnegahttojuvvon gielat buot rádjeguovlluid vuođđo- ja joatkkaskuvllaid ohppiide .
9 Det må gis muligheter til å møtes oftere over grensene for å drøfte felles opplegg for skoler og barnehager .
Berrelivčči vejolažžan dávjjibut deaivvadit rájáid rastá ságastallat oktasaš áiugumušain skuvllaide ja mánáidgárddiide .
Finansieringen må være statlig , slik at man kan initiere årlige møter der felles opplegg drøftes for å utnytte de språklige og kunnskapsmessige ressursene som finnes i grenseregionen .
Ruhtadeapmi berre leat stáhtaid ovddasvástádus , vai livččii vejolašvuohta álggahit jahkásaš deaivvademit gos oktasaš áigumušat ságastallojuvvojit vai sáhtašii ávkkástallat gielalaš ja dieđalaš návccaid mat rádjeguovllus leat .
Det vil kunne gi synergieffekt som medfører at mange flere forstår hverandre , også over de språklige og kulturelle grensene .
Dát dagahivččii “ synergiijabeavttu ” mii dagahivččii vejolažžan eanet gulahallat ja ipmirdit guhtet guimmiideaset maiddai rastá gielalaš ja kultuvrralaš rájáid .
Vi erkjenner at vi har problemer med samarbeidet , noe som bunner i språkforskjellene .
Mii mieđihit ahte mis leat váttisvuođat ovttasbargguin masa giellaváttisvuođat leat sivvan .
Samarbeidet går bra når det går på samisk , - der er ikke forskjellene så store og samarbeidsprosjektene går bra .
Ovttasbargu doaibmá bures go dat dáhpáhuvvo sámegilli , - dalle eai leat erohusat nu stuorrát ja ovttasbargoprošeavttat lihkostuvvet bures .
Men straks en sak kommer innenfor rammen av annet samarbeid inntrer språkproblemene – norsk og finsk .
Muhto dakkaviđe go ášši loktejuvvo eará rámma ovttasbarggu siskkobealde de giellaváttisvuođat bohtet oidnosii – suomagiella ja dárogiella .
2 SAMARBEID I FORHOLD TIL KOMMUNALE TJENESTER 2.1
2 OVTTASBARGU SUOHKANLAŠ BÁLVALUSAID OKTAVUOĐAS 2.1
Undervisnings- og utdanningsinstitusjoner
Oahpahus- ja oahppoásahusat 2.1.1
2.1.1 Samarbeid innen undervisningsvesenet Det foregår samarbeid både når det gjelder den allmennfaglige undervisningen og den yrkesrettede undervisningen .
Ovttasbargu oahpposuorggis Ovttasbargu lea álggahuvvon sihke dábálaš ja fitnofágalaš oahpahusa oktavuođas ( almennfaglig og yrkesfaglig ) .
Det utveksles blant annet norske , samiske og finske lærere mellom skolene , på tvers av grensene .
Sihke dáru , sámi ja suoma oahpaheaddjit lonohallet bargamis skuvllain rájáid rastá .
Dette medfører ingen vesentlige problemer med unntak av et tidkrevende skjemabyråkrati .
Dát ii dagat earágo váttisvuođaid liige báberhivvodaga skoviid oktavuođas ( skjemabyråkrati ) .
Det finnes også elevutveksling mellom kommunene , og elever er også blitt overført til skoler på tvers av riksgrensen .
Lea maiddai ohppiid lonohallan suohkaniid gaskkas ja oahppit leat sirddihuvvon skuvllaide nuppi beallai rája .
Samarbeidet fungerer i praksis .
Geavatlaččat doaibmá ovttasbargu bures .
Nedenfor beskrives et eksempel på et velfungerende samarbeid mellom Fossheim skole i Neiden og Sevetijärvi skole i Enare .
Vuolábealde govviduvvo ovdamearkat buresdoaibmi ovttasbarggus gaskal Fossheim skuvlla Njávdámis ja Čeavetjávrri skuvlla Anáris .
Også Utsjoki , Enontekiö og Enare kommuner samarbeider med sine nabokommuner i Norge .
Maiddai Ohcejoga ja Eanodaga skuvllat ovttasbarget iežaset ránjjásuohkaniiguin Norggabealde ráji .
Samarbeidet mellom skolene i Fossheim og Sevettijärvi ble innledet for ca 10 år siden .
Ovttasbargu gaskal Fossheim ja Čeavetjávrri skuvllaid álggahuvvui 10 jagi áigi .
Målet med virksomheten er å oppdra elever til internasjonalisme og å lære dem å akseptere en annen kultur .
Ulbmil lea oahpahit ohppiid riikkaidgaskkasašvuhtii ja oahpahit sin dohkkehet eará kultuvrra go dušše iežaset .
Samarbeidsspråket er finsk , engelsk og svensk .
Ovttasbargogielat leat suomagiella , eŋgelasgiella ja ruoŧagiella .
Samarbeidet kommer bl.a. til uttrykk i lærertreff , der man for eksempel planlegger samarbeidsformen og avtaler preliminære tidstabeller .
Ovttasbarggu oktavuođas lágiduvvojit oahpaheaddji deaivvadeamit gos plánejit ovttasbargovugiid ja mearridit gaskaboddosaš áigetabeallaid .
Samarbeidsplanen er også en del av skolenes arbeidsplan for skoleåret .
Ovttasbargoplána lea maid oassin skuvllaid skuvlajagi bargoplánas .
Felles leirskoler begynte man med skoleåret 2001-2002 .
Oktasaš gohttehatskuvllaiguin ( leiskoler ) álge 2001-2002 skuvlajagi .
Skolene arrangerer også felles idrettsdager .
Skuvllat lágidit maiddai oktasaš falástallanbeivviid .
Dessuten besøker ulike klasser hverandre en gang i terminen for å delta i en skoledag i følge undervisningsplanen .
Dása lassin finadit skuvlaklássat guhtet guimmiiset guossis oktii lohkanbájis ja servet skuvlabeai ´doaluide lohkanvuogi vuođul .
Reisekostnadene for arrangementene har begge skolene dekket gjennom skolenes egne midler .
Skuvllat maiddai finadit guhtet guimmideaset guossis eará doaluid oktavuođas . Mátkegoluid leat skuvllat ieaža máksán .
Man har også planer om å forlenge elevutvekslingen til å gjelde flere dager .
Ovttasbargu lea dagahan ahte gierdevašvuohta ja áddejupmi nuppi skuvlla kultuvrra ektui lea buorránan .
Nordreisa videregående skole tilbyr samisk og annen språkundervisning ved hjelp av lyd / bildestudio , PC m.m. til elever i Troms og Finnmark .
Oahppit Čeavetjávrri skuvllas leat oahppan ja nannen máhtu eŋgelasgielas ja Njávdán skuvlla oahppit ges suomagielas . Oahppit gulahallet gaskkohagaid e-boastta bakte .
Det er etablert skolesamarbeid med finske kommuner .
Vásihusaid háhkama vuođul joatkit ovttasbarggu .
11 I Utsjok og Enare kommuner kan norsk for tiden studeres som A2- , B2- eller B3-språk .
11 Ohcejoga ja Anara gielddain sáhttet dál lohkat dárogiela juogo A2- , B2- dehe B3-giellan .
Derimot finnes det ingen undervisning i norsk i Enontekiö .
Dađibahabut ii gávdno dárogielat oahpahus Eanodagas .
Mangel på lærere har gjort det vanskelig å tilby undervisning i norsk .
Go váilot oahpaheaddjit de lea leamašan váttis fállat oahpahusa dárogielas .
Det finnes interesse og motivasjon for å studere norsk .
Livččii sihke beroštupmi ja mokta lohkat dárogiela .
Lærebøker og læremateriell som behøves for undervisning i norsk må skaffes i Norge , ettersom de ikke er tilgjengelig i Finland .
Oahppogirjjit ja oahpponeavvut mat dárbbašuvvojit dárgogielat oahpahussii šaddat Norggas oažžut go dat eai leat gávdnamis Suomas .
Undervisning i norsk inngår heller ikke i lærerutdanningen .
Oahpahus dárogielas iige leat oassin oahpaheaddji oahpahusas .
I Kautokeino , Tana og Karasjok i Norge tilbys finsk som andrespråk for finskspråklige barn .
Norggabealde ; Guovdageainnus , Deanus ja Kárášjogas fállojuvvo suomagiella nubbingiellan suomagielat mánáide .
Det nasjonale hovedspråket er alltid et obligatorisk fag .
Riikka váldogiella lea álot geatnegahttojuvvon fáddán .
I Tana og Karasjok gis det undervisning i finsk som valgfritt fremmedspråk .
Deanus ja Kárášjogas lea suomagiella válljeláhkai dehe válljefága .
I Kautokeino har diskusjoner ført til samarbeid med Enontekiö .
Guovdageainnus leat ságastallamat e.e. dagahan ovttasbarggu Eanodaga suohkaniin .
I blant har det vært vanskelig å få lærere i finsk .
Somames háve lea leamašan váttis gávdnat suomagielat oahpaheddji .
Når det gjelder lærerutveksling er dette nærmest et spørsmål om organisering mellom kommunene .
Go guoská oahpaheaddjit lonohallamii , de lea das sáhka organiseremis suohkaniid gaskkas .
Flytting av penger er altså ikke en nødvendig forutsetning for samarbeid .
Dát duođašta ahte ruhta ii leat ovttasbarggu ektun .
Muligheten for bruk av videoutstyr burde utnyttes i større grad .
Gávdni videorustegiid galggašii ávkkástallat buorebut go odne .
Det finnes skoler i Norge som ikke har slikt utstyr , noe som skaper problemer .
Norggabealde leat skuvllat main eai leat diekkár rustegat , ja dat dagaha váttisvuođaid .
Det er også et stort behov for voksenopplæring i de enkelte lands språk .
Lea stuora dárbu rávisolbmuid oahpahussii iešguđetge riikkaid gielain .
Fjernundervisning kan her , på samme måte som i annen undervisning , være et velegnet hjelpemiddel .
Gáiddusoahpahus sáhttá dás , nugo earáge oahpahusas , leat ávkkálaš veahkkereaidun .
Et fjernundervisningsstudio kan bidra til en mer effektiv språkundervisning – for eksempel ved at finske elever blir undervist i norsk av en norsk lærer fra et studio i Norge .
Sierra jietna- ja govvastudio gáiddusoahpahussii dagahivččii giellaoahpahusa beaktilat – omd ahte suomagielat oahppit ožžot dárogielat oahpahusa norggabeale oahpaheaddjis guhte leat studios Norgga bealde .
I Nordreisa er det etablert et slikt studio med stort hell .
Ráissas lea diekkár studio ásahuvvon , ja lea bures lihkostuvvon .
Et komplett studio for fjernundervisning koster ca. 200.000 NKR. .
Ollislaš studio gáiddusoahpahussii máksá sullii 200.000 norgga ruvnno .
Dette vil da være et tilbud som også kan benyttes i andre sammenhenger .
Dát šattašii fálaldahkan man sáhtašii geavahit eará oktavuođain maiddai .
Totalt vil dette koste 2,5 – 3 mill. . NKR dersom alle kommunene på norsk side av grensen skal kunne få et slikt studio .
Oppalaččat šattašii dát máksit 2,5 – 3 miljovnna norgga ruvnno vai buot Norggabeale suohkaniidda ásahuvvošivvčči dákkár studio .
I Finland har blant annet Enontekiö erfaring med fjernundervisning i språk og matematikk og spesialundervisning på grunnskole og videregående skole nivå .
Suomas lea e.e. Eanodaga suohkanis lea gáiddusoahpahus máhttu ja hárjáneapmi vuođđoskuvlla ja joatkkaskuvlla dásis . Sis lea leamašan gáiddusoahpahus sihke giella- , matematihka ja earenoamášoahpahusas .
Fjernundervisning ordnes ut fra gjensidighetsprinsippet .
Gáiddusoahpahus lágiduvvo lotnolasvuođa vuogi mielde .
Også Utsjok har systematisk satset på IT og fjernundervisning .
Maiddai Ohcejohka lea systemahtalaččat vuoruhan DT ja gáiddusoahpahusa .
Våren 2003 startet et nytt virtuelt prosjekt for samisk i Utsjok .
2003 giđa álggahuvvui ođđa virtuella prošeakta sámegiela várás Ohcejogas .
Prosjektet skal utvikle IT og fjernundervisningsmetoder for samisk opplæring i skolene i Karigasniemi , Nuorgam og Kyrkby .
Prošeavtta ulbmilin lea ovdánahttit DT ja oahpahusvuogádagaid gáiddusoahpahusa várás Gáregasnjárgga , Njuorggán ja Kyrkby sámi skuvllain .
I Finland kan undervisning i grunnskole , gymnas og yrkesfaglig utdanning igangsettes av en kommune eller en privat organisasjon .
Suomas sáhttá suohkan dehe priváhta lihttu lágidit vuođđoskuvllaoahpahusa , joatkaskuvllaoahpahusa ja fitnooahpahusa .
Gymnas og yrkesutdanning kan også igangsettes gjennom en statlig læreanstalt .
Joatkkaskuvlla ja fitnooahpahus sáhttá maid lágiduvvot stáhtalaš oahpahanásahusa bakte .
I Norge gir ” videregående skole ” både gymnas- og yrkesutdanning .
Norggas joatkkaskuvllat fállet sihke joatka- ja fitnooahpu .
I Norge finner vi disse skolene i Lakselv , Tana og Sør-Varanger .
Sámeskuvllat Guovdageainnus ja Kárášjogas leat stáhta skuvllat .
I tillegg har vi de samiske videregående skolene i Kautokeino og Karasjok .
Lea soames lágán ovttasbargu gaskal Suomabeale ja Norggabeale oahppoásahusaid .
Disse drives av staten . Det finnes noe samarbeid mellom de finske og de norske skolene .
Oassalastit allaskuvllaid gaskkasaš ovttasbarggus leat Norggabealde : Sámi allaskuvla Guovdageainnus , Finnmárkku allaskuvla Álttás .
I arbeidet for å utvikle samarbeid mellom høgskolene er det viktig å huske på at studentene bør få bedre mulighet å utbedre sine studieprestasjoner .
Barggadettiin ovdánahttit allaskuvllaid ovttasbarggu lea dehálaš muitit ahte studeanttat berrejit oažžut buorebut vejolašvuođaid bures lihkostuvvat lohkamin .
Undervisning i og på samisk
Oahpahus sámegillii ja sámegielas
Finlands , Norges og Sveriges samiske undervisningsmyndigheter samarbeider i dag .
Odne Suoma , Norgga ja Ruoŧa sámi oahpahuseiseválddit gaskaneaset bures ovttasbarget .
Dette samarbeidet fungerer på to ulike nivåer : 1 ) Det finske Sametingets utdannings- og læremiddelkontor , det norske Sametingets opplæringsavdeling og den svenske forvaltningsmyndigheten for de statlige sameskolene , Sameskoleledelsen , organiserer samarbeidsmøter 1-3 ganger i året .
Dát ovttasbargu doaimmahuvvo guovtti ládje : Suoma Sámedikki oahpahus- ja oahpponeavvokontuvra , Norgga Sámedikki oahpahusossodat ja Ruoŧa Sámeskuvllaid hálddašaneiseváldi , Sámeskuvlastivra , lágidit ovttasbargočoahkkimiid gaskal 1 ja 3 geardde jagis .
På disse møtene diskuterer man aktuelle spørsmål , forbedrer informasjonsflyten og blir enige om samarbeidsprosjekter .
Dáid deaivvademiin sii ságastallet áigeguovdilis gažaldagaid birra , buoridit diehtojuohkima ja šiehtadit ovttasbargoprošeavttaid .
Som oppfølging av samarbeidet har man i løpet av de siste årene laget en fortegnelse over samiske læremidler ( utgis årlig ) .
Boađusiin maŋimus jagiid ovttasbarggus lea ahte leat čohkkejuvvon dieđut gávdni sámi oahpponeavvuid birra ( almmuhuvvo jahkasaččat ) .
Dessuten har man gjennomført noen mindre læremiddelsprosjekt og arrangert en nordisk konferanse om læremidler i Kiruna i 2003 .
Dása lassi leat čađahuvvon smávit oahpponeavvoprošeavttat ja davviriikkalaš oahpponeavvokonfereánsa , mii lágiduvvui Gironis jagi 2003 .
Samarbeidet fungerer nå bedre enn tidligere , og målet er å få i gang nye prosjekter .
Ovttasbargu doaibma dál burebut go ovdal ja áigumuš lea álggahit ođđa prošeavttaid .
Dette er pga. at man bruker ulike begreper om samme sak i de forskjellige landene ( f.eks. læreplan , kursplan , grunnlaget for læreplanen , morsmål , fremmedspråk , førstespråk , andrespråk , hjemmespråk ) .
Erohusat iešguđetge riikkaid gaskkas leat maid dagahan váttisvuođaid bures gulahallat danin go seamma áššis geavahuvvojit iešguđetlágán doahpagat ( omd oahppoplána , kursaplána , oahppoplána vuođđu , eatnigiella , vierisgiella , vuosttašgiella , nubbingiella , ruovttugiella ) .
I Finland og Sverige er det et problem for samarbeidet at antallet personer er så få .
Go leat nu unnán olbmot Suomas ja Ruoŧas de dat eastada ovttasbarggu .
Man blir tvunget til å prioritere oppgavene , ettersom tiden ikke strekker til alt .
Dalle bággejuvvo vuoruhit doaimmaid , go ii geargga buot bargat .
Et godt fungerende nordisk samarbeid krever tilstrekkelige ressurser .
Bures doaibmi davviriikkalaš ovttasbargu gáibida doarvái návccaid .
Ulike prosjekter i forhold til læremateriell burde være naturlige samarbeidsprosjekter , men disse blir aldri mer enn ideer dersom ressursene mangler .
Iešguđetge oahpponeavvoprošeavttat galggaše lunddolaš ovttasbargoprošeavttat , muhto eai šatta earágo dušše jurddan dehe áigumuššan , go váilot ruđalaš návccat .
Det finske Sametinget har bare en fast ansatt som har ansvar for læremateriell .
Suoma Sámedikkis lea dušše okta bargi geas lea ovddasvástádus oahponeavvuin .
Mot slutten av 1990–tallet og i begynnelsen av 2000–tallet fantes det ingen ansatte i Sverige som hadde ansvar for læremateriell .
1990 logu loahpas ja 2000 logu álggus ii lean Ruoŧabealde oktage bargi geas lei ovddasvástádus oahpponeavvuin .
Å gjennomføre felles prosjekter i forhold til læremateriell er vanskelig på grunn av forskjellene i læreplanene og på grunn av språkvansker .
Čađaheamis oktasaš oahpponeavvo prošeavttaid lea váttis go leat erohusat oahppoplánain ja dasa lassin vel giellaváttisvuođat .
Hovedspråket i landet avgjør hvilket språk materiellet blir skrevet på , og det har nesten ikke eksistert ressurser til språklig harmonisering eller terminologisamarbeid .
Riikka váldogiella lea mearrideaddjin guđe gilli oahpponeavvut čállojuvvojit eaige leat leamašan ruđat gielalaš heivehallamiidda dehe terminologiija-ovttasbargui .
Til tross for at nordsamisk brukes både i Finland , Sverige og Norge , har det ikke vært mulig å få etablert felles læreplaner eller felles tester ( elevvurdering ) .
Vaikkovel davviriikkalaš giella lea oktasaš Suomas , Ruoŧas ja Norggas de ii leat leamašan vejolažžan oažžut oktasaš oahppoplánaid dehe oktasaš geahččalemiid ( ohppid árvvoštallan ) .
Det må også bemerkes at de nordiske landenes forvaltning av samiskundervisningen har helt ulike mål og at det finnes store forskjeller når det gjelder ressurser .
Ferte maid čujuhit ahte Davviriikkaid sámi oahpahusa hálddašeamis leat áibbas sierralágan áigumušat ja maiddai leat stuora erohusat ressursadilálašvuođain .
I Finland har Sametingets utdannings- og læremiddelkontor og utdannings- og læremiddelnemnd i oppgave å produsere læremateriell samt å være en utdanningspolitisk aktør .
Suomas lea Sámedikki oahpahus- ja oahpponeavvokontuvrra ja oahpahus ja oahpponeavvolávdegotti bargun buvttadit oahpponeavvuid ja leat oahpahuspolitihkkalaš oassalasit .
Dessuten har denne avdelingen ansvaret for å initiere læreplanene for undervisning i samisk .
Norggabealde Sámedikki oahpahusossodat gal ii buvttat ieš oahpponeavvuid muhto stivre ja ruhtada prošeavttaid .
Avdelingen får årlig midler til
Dasa lassin dát ossodat ovd-
13 disposisjon for å utvikle undervisning i samisk ( bl.a. midler til å utarbeide spesialpedagogisk læremidler samt til å gi lærere videreutdanning ) .
13 dasvástida sámegiel oahpahusa oahppoplánaid ráhkkaneami . Ossodat maiddai jahkasaččat hálddaša ruđaid maiguin galget ovdánahttit sámegielat oahpahusa ( ee. ruđat earenoamášpedagogalaš oahpponeavvuide ja joatkkaoahpahus oahpaheddjiidejoatkkaoapu .
Deres budsjett er mangedobbelt , sammenlignet med Finlands .
Sin bušeahtta lea máŋggageardásaš go Suomain buohtasdahttá .
Sameskolenes forvaltning har for få ressurser for å kunne ha innflytelse over utdanningspolitikken .
Sámeskuvllaid hálddašeapmái lea beare unnán ruhta jus galggaše váikkuhit oahpahuspolitihka .
Forvaltningen er en selvstendig statlig forvaltningsmyndighet , hvor medlemmene utpekes av Sametinget .
Hálddahus lea iehčanas stáhtalaš hálddašaneiseváldi masa Sámediggi nammada áirasiid .
De nordiske Sametingenes samarbeidsorgan , Samisk parlamentarisk råd , har innledet et arbeide hvor formålet er å utrede undervisningssituasjonen for samiske barn i Norden .
Sámedikkiid ovttasbargoásahus , Sámi parlamentáralaš ráđđi lea álggahan barggu man ulbmilin lea čielggadit davviriikkaid sámi mánáid oahppodilálašvuođa .
Utredningen utføres av det finske Sametingets utdanningssekretær , Ulla Aikio-Puoskari .
Čielggadeami doaimmaha Suoma Sámedikki oahpahusčálli , Ulla Aikio-Puoskari .
Innenfor rammen av dette arbeidet vil man sammenligne undervisningssituasjonen og kartlegge forskjellene mellom de nordiske landene når det gjelder spørsmål om det samiske språkets status , lovgivning , ressurser , læreplaner , forvaltning osv. .
Dán barggu rámma siskkobealde lea ulbmil buohtasdahttit oahppodilálašvuođaid ja kártet erohusaid daid áššin mat gusket sámegiela árvui , lágaide , resurssaide , oahppoplánii , hálddašeapmái jna davviriikkaid gaskkas .
En rapport om undervisningssituasjonen skal behandles på Samisk parlamentarisk råds møte i løpet av høsten 2004 .
Raporta oahppodilálašvuođaid birra gieđahallojuvvo Parlamentáralaš ráđi čoahkkimis Kárášjogas njukčamánu 23. ja 24. b. .
Representanter for Sametinget fra Finland og Norge blir også invitert til møtet .
Ovddasteaddjit Suoma ja Norgga Sámedikkin maiddai bovdejuvvojit čoahkkimiidda .
På disse møtene diskuterer man aktuelle spørsmål , utveksler informasjon og blir enig om saker som er felles for grensekommunene .
Čoahkkimis ságastallat áigeguovdilis áššit ja gažaldaid birra , juogadit dieđuid ja šiehtadit áššiin mat leat oktasaččat rádjeguovlluin .
Fylkesstyrene har også i oppgave å lage - og å publisere statistikk over undervisning i og på samiske .
Leanastivrraid bargun lea maiddai čohkket ja almmuhit dieđuid oahpahusain sámegilli ja sámegielas .
Fylkesstyrene samarbeider aktivt med avdelingene på Sametingene som har ansvar for undervisningsspørsmål .
Leanastivrrat ovttarbarget aktiivvalaččat iešguđetge Sámedikki ossodagaiguin mat barget oahpahusáššiiguin .
Selv om det foregår et utstrakt samarbeide mellom skolene i de to landene , er det problemer knyttet til barn i grunnskolen som skal gå på skole i et fremmed land .
Vaikko lea viiddis ovttasbargu dán guovtti riikkaid skuvllaid gaskkas , de leat váttisvuođat das go guoská mánáide vuođđoskuvllas geat šaddet vázzit skuvlla vierisriikkas .
Elevene har blant annet krav på å få undervisning iht. til sitt lands læreplan .
Oahppis lea vuoigatvuohta oažžut oahpu iežas riikka oahppoplána mielde .
14 I Finland er retten til fri grunnleggende utdanning garantert gjennom grunnloven .
14 Suomas lea vuođđolága bakte dáhkiduvvon riekti oažžut nuvttá vuođđoohpu .
Dette innebærer retten til fri undervisning studiemateriell ( for eksempel bøker ) , fordeler i forhold til skoleskyss og skolemåltider .
Vuođđolága vuođul dát mearkkaša nuvttá oahpahusa ja oahpponeavvuid ( omd. girjjiid ) , skuvlasáhtu ja borramuša skuvllas .
Et tilsvarende krav om å få et måltid mat i skoletiden , finnes ikke i Norge .
Sullálaš gáibádus ahte oažžut beaiveborramuša skuvlaáiggis ii leat Norggas .
Dette er med på å vanskeliggjøre at finske elever kan gå i den norske skolen .
Dát mielddisbuktá váttisvuođaid suomabeale ohppiide geat vázzet skuvlla norggabealde .
Det bør arbeides med å finne praktiske løsninger på disse problemene .
Dáid váttisvuođaidguin ferte bargat ja gávdnat geavatlaš čovdosiid .
En permanent løsning krever sannsynligvis lovendring .
Bistevaš čoavddus vuordimis gáibida láhkarievdadusa .
Problemene synes betydelig mindre dersom man tenker på utveksling av elever for kortere perioder .
Váttisvuođat eai leat nu stuorrát jus jurddeša ohppiidlonohallama oanehat áigái .
Hovedsakelig gjelder problemene heller ikke ved utveksling av lærere .
Dát váttisvuohta iige leat dalle go lea sáhka oahpaheaddjit lonohallamis .
I henhold til det nordiske samarbeidet er det inngått en avtale om et felles arbeidsmarked for lærere i grunnskolen med minst treårig utdanning .
Davviriikkalaš ovttasbarggu olis gávdno šiehtadus das mii guoská oktasaš bargomárkanii vuođđoskuvlla oahpaheddjiide geain lea unnimusat golbma jagi oahppu .
Norske grunnskolelærere som har en kortere utdanning enn grunnskolelærere i Finland har kompensert dette med tileggsstudier , og på denne måten fått kompetanse som klasselærere i Finland for klassetrinnene 1-6 .
Norggabeale vuolitdási oahpaheddjiin lea oaneheabo oahppu go Suomabeale vuođđoskuvlaoahpaheddjin , ja muhttumat leat dán dievasmahttan joatkaoahpuin ja dan oahpu olis leat dohkkehuvvon klássaoahpaheaddjin Suomas 1.-6. klássa dássái .
Innenfor yrkesopplæring og voksenopplæring bør det finnes rom for genuin satsning på bedre samarbeid .
Dáid oahpposurggin ii oahpahusgiella leat seamma váttisvuohtan go vuođđooahpahusas : dasa lassin lea álkibut studeanttaide mátkkoštit .
Innenfor disse utdanningsformer er undervisningsspråket ikke et like stort problem som innen den grunnleggende opplæringen .
Fitnooahpu ovttasbarggus leat leamašan soames váttisvuođat oahpahusa sisdoalu erohusaid dihte , earenoamážit das mii gullá industriijalaš doaimmaide .
I samarbeidet som gjelder yrkesutdanningen har det forekommet en del problemer på grunn av ulikheter når det gjelder innholdet i utdanningen , særlig i forhold til industriell virksomhet .
Váttisvuođat gáiddusoahpahusas leat go váilot ruđat oastit apparáhtaid , movt ja man ollu apparáhtat geavahuvvojit , pedagogalaš gáibádusat iešguđetge oahpposuorggis , dárbbut joatkkaoahpahussii ja sadjasaččat go bargit váldet joatkaoahpu .
I Finland og Norge finansieres ikke undervisning ut fra samme regler .
Suomas ja Norggas oahpahus ii ruhtaduvvo seamma njuolggadusaid vuođul .
Utdanningen kan organiseres av kommunen eller en privat organisasjon , og innen gymnas- og yrkesutdanningen også av en statlig opplæringsanstalt .
Suomas stáhta máksá stáhtaoasi ja stáhtadoarjaga ja vel eará doarjaga doaibmagoluide ja rustegiida njuolga dasa gii oahpahusa lágida .
Det beregnede grunnlaget for finansiering er vedtektsfestet .
Ruhtadeapmi lea mearriduvvon lága bakte .
For eksempel innenfor den grunnleggende utdanningen og gymnasutdanningen beregnes statsandelen ut fra antallet elever og beregnet pris pr. enhet og elev .
Ovdamearkka dihte vuođđoskuvlla ja joatkkaskuvlla oahpahussii de stáhta ruhtadanoassi rehkenastojuvvo ohppiid logu vuođul ja golut einnostuvvojit juohke ovttadaga ja oahppi ektui .
Prisene pr. enhet er inndelt i ulike intervaller på bakgrunn av en rekke faktorer .
Haddi juohke ovttadahkii lea juhkkojuvvon iešguđetlágán osiide ja iešguđet lágán válljejumit vuođul .
Praktiske problemer i undervisningen i og på samisk Grenseområdene i Finland , Sverige og Norge er rammet av fraflytting , noe som gir utslag i at årskullene i skolen er blitt mindre .
Praktihkalaš váttisvuođat oahpahusain sámegielas ja sámegilli Norgga , Suoma ja Ruoŧa rádjeguovlluin lea stuora eretfárren , mii lea duogáš dasa go mánáidlohkku geat skuvlii álget lea njiedjan .
Antallet samisk-språklige barn er i utgangspunktet lavt , og på mange steder er det vanskelig å beholde samiske undervisningsgrupper .
Eai muđui ge leat nu oallu sámegielat mánát ja soames guovlluin leat váttisvuođat bisuhit klássaid main lea sámegielat oahpahus .
15 ne er vanskelig på grunn av slike forskjeller i undervisningsprogram som beskrevet tidligere .
Ovttasbargu skuvllaid gaskkas šaddá maiddái váttisin go leat dakkár erohusat oahpahusprográmmain go ovdalis leat čilgen .
Dessuten finnes det problemer som felles bruk av lærere og kompetansekrav til lærerne .
Dasa lassin leat maiddai váttisvuođat das movt ovttas geavahit oahpaheaddjit ja oahpaheaddjit gelbbolašvuhtii .
Det er mangel på læremidler , og det hender ofte at de læremidlene som produseres i det ene landet ikke er mulig å bruke direkte i det andre landet .
Leat beare unnán oahpponeavvut , ja dávjá lea nu ahte nuppi riikkas buvttaduvvon 15 oahpponeavvuid ii heive njuolga geavahit nuppi riikka oapahusas .
Som eksempel kan nevnes bøker i historie og samfunnskunnskap som er skrevet etter den nasjonale læreplanen og som inneholder informasjon om landets eget samfunn , økonomi og historie .
Ovdamearkan sáhttá namuhit historjjá- ja servodatfága girjjiid mat leat čállojuvvon dan riikka oahppoplánaid vuođul gos leat buvttaduvvon , ja mat govvidit dan riikka servodaga , ekonomiija ja historjjá .
På denne måten ignoreres situasjonen i nabolandet i forhold til det som grunnskolen i de respektive land forutsetter .
Seammás hilgojuvvojit ránjjá riikka dilálašvuođat dan ládje movt iešguđet riikka vuođđoskuvllas eaktuduvvo .
Når det gjelder spørsmålet om krav til lærernes kompetanse forutsettes det , ved ansettelse , at læreren behersker landets hovedspråk selv om han eller hun underviser en samisk-språklig klasse på sitt morsmål .
Oahphaheddjit gelbbolašvuođa-gáibádusas eaktuduvvo , go bargi virgáiduvvo , ahte son hálddaša dan riikka váldogiela gosa virgáiduvvo , vaikko son dušše oahpaha sámegielat skuvlaklássa iežaset eatnigillii .
Ved Utsjok samegymnasium er det både lærere og elever som ikke behersker samisk .
Ohcejoga sámi logahagas 2 váilot sihke oahpaheaddjit ja oahppit geat máhttet sámegiela .
Hele Utsjok kommune har mistet ca 10 prosent av sine innbyggere etter 1995 , noe som tydelig kommer til syne ved at årskullene har blitt mindre .
Ohcejoga gielddas lea olmmošlohkku njiedjan sullii 10% 1995 rájes , mii čielgasit boahtá oidnosii mánáid logus geat skuvlii álget .
Det er økonomisk krevende å ha et gymnasium i kommunen .
Lea ekonomalaččat váttisin bisuhit ovtta logahaga gielddas .
Byrden kunne blitt mindre ved å ta inn elever også fra norsk side .
Ruđalaš noađđái veahkkin livččii vejolaš váldit maiddai norggabeale ohppiid logahahkii .
Det er også vanskelig å innføre samisk som undervisningsspråk i alle fag i gymnasiet .
Dát nannešivččii sámegiela árvvu skuvllas danin go skuvllas besset geavahit sámegiela oahpahusgiellan .
Dette til tross for at gymnasieloven allerede tillater dette .
Lea gal váttis bidjat sámegiela oahpahusgiellan buot fáttáin logahagas vaikko logahatlága vuođul dan sáhttá dahkat .
Det er studenteksamen på finsk som utgjør et hinder på grunn av at elevene må ha finsk som undervisningsspråk for å kunne avlegge studenteksamen .
Lea studeantaeksámen suomagilli mii lea easttagin , go oahppit válljejit suomagiela oahpahusgiellan vai sáhttet váldit studeantaeksámena .