pere/sami_parallel huggingface dataset:
Senter for samisk språkteknologi – Giellatekno, ved Universitetet i Tromsø – Norges arktiske universitet, bidrar også aktivt til å øke digitaliseringen av samisk.
Giellatekno, Romssa universitehta – Norgga árktalaš universitehta sámi giellateknologalaš guovddáš bargá maid árjjalaččat sámegiela digitaliserema lasihemiin.
Giellatekno har som mål å utarbeide grunnleggende analyseverktøy for ulike samiske språk, og lager program og språkressurser til bruk i forskning og utdanning, og for samiske språkbrukere generelt.
Giellatekno ulbmil lea ráhkadit vuođđoreaidduid iešguđet sámegielaid analyserema várás, ja ráhkada prográmmaid ja giellaresurssaid dutkamii ja oahpahussii, ja sámi giellageavaheddjiide oppalaččat.
Giellatekno arbeider også med utvikling av verktøy for maskinoversettelse.
Giellatekno lea maid ráhkadeamen mášinjorgalanreaidduid.
Giellatekno har dessuten laget flere interaktive programmer for personer som ønsker å lære seg samisk.
Giellatekno lea dasto vel ráhkadan máŋga interaktiiva prográmma sidjiide geat háliidit oahppat sámegiela.
Sammen har Divvun og Giellatekno sikret at samiske språkbrukere kan bruke språket sitt i daglig kommunikasjon med hverandre og med myndighetene på ulike digitale plattformer.
Ovttas leat Divvun ja Giellatekno sihkkarastán ahte sámi giellageavaheaddjit sáhttet geavahit gielaset beaivválaš gulahallamii gaskaneaset ja eiseválddiiguin iešguđet digitála vuođđovuogádagain.
De har også utviklet flere verktøy, for eksempel maskinoversettelse fra nordsamisk til norsk, som gjør at samisktalende kan skrive på nordsamisk også i sammenhenger hvor ikke alle potensielle lesere kan samisk.
Sii leat maid ráhkadan máŋga reaiddu, ovdamearkka dihtii mášinjorgaleami davvisámegielas dárogillii, mii dagaha ahte sámegielagat sáhttet čállit davvisámegillii maiddái dakkár oktavuođain main eai buot vejolaš lohkkit máhte sámegiela.
Samisk høgskole har for eksempel valgt å produsere det meste av sitt nettstedsinnhold på nordsamisk og deretter maskinoversette det til norsk.
Sámi allaskuvla lea ovdamearkka dihtii válljen buvttadit eanaš oasi iežas neahttabáikesisdoalus davvisámegillii ja dasto mašiinnain jorgalan dárogillii.
Den største utfordringen som møter Divvun og Giellatekno er at store internasjonale selskaper ikke har åpne grensesnitt, åpne ressurser og tilgjengelige standarder.
Divvuma ja Giellatekno stuorámus hástalus lea ahte stuorra riikkaidgaskasaš fitnodagain eai leat rabas lavttat, rabas resurssat eai ge olámuttolaš standárddat.
Dette gjør at produktene Divvun og Giellatekno utvikler ikke kan tilbys som standard programvare til datamaskiner og mobiltelefoner, men må lastes ned av hver enkeltbruker.
Dat dagaha ahte daid buktagiid maid Divvun ja Giellatekno ráhkadit, eai sáhte fállojuvvot standárda prográmmagálvun dihtoriidda ja mátketelefovnnaide, muhto daid ferte juohke ovttaskas geavaheaddji ieš viežžat.
Divvun, Kommunal- og moderniseringsdepartementet og Sametinget samarbeider om hvordan man skal gå i dialog med de store internasjonale selskapene for å løse denne utfordringen.
Divvun, Gielda- ja ođasmahttindepartemeanta ja Sámediggi barget ovttas áigumušain gávnnahit mo lea vejolaš gulahallat stuorra riikkaidgaskasaš fitnodagaiguin čoavdin dihtii dán hástalusa.
De språkteknologiske ressursene og programmene laget av Divvun og Giellatekno danner grunnlaget for digital bruk av samisk.
Dat giellateknologalaš resurssat ja prográmmat maid Divvun ja Giellatekno leat ráhkadan, leat vuođđun sámegiela digitála geavaheapmái.
Stavekontrollene for samiske språk er lastet ned i overkant av 20 000 ganger, og spiller dermed en sentral rolle i samisk tekstproduksjon.
Sámegielaid stávendárkkástusat leat vižžojuvvon badjel 20 000 geardde, ja danne dat leat hui dehálaččat sámi teakstabuvttadeapmái.
Termbanken satni.org og de samiske nettordbøkene Neahttadigisánit fikk i 2018 henholdsvis 100 000 og 2,7 millioner oppslag, noe som viser at tilgangen til digitale språkressurser er viktig for både profesjonelle brukere og hele språksamfunnet.
Tearbmabáŋku satni.org ja sámi neahttasátnegirjjit Neahttadigisánit vásihedje jagi 2018 namalassii 100 000 ja 2,7 miljon ohcama, mii čájeha ahte digitála giellaresurssaid olaheapmi lea dehálaš sihke fidnomáhtolaš geavaheddjiide ja olles giellaservodahkii.
Sammenlignet med tilsvarende språksamfunn er det samiske språksamfunnet i en god situasjon: De fleste samiske språkene har tastatur tilgjengelig i de fleste operativsystem, og de har også retteprogram tilgjengelig for mange plattformer.
Go buohtastahttá vástideaddji giellaservodagaiguin, de leat sámi giellaservodagat buori dilis: Eanaš sámegielain lea boallobeavdi olámuttus eanaš operatiivavuogádagaide, ja dain lea maid divvunprográmma olámuttus máŋga vuođđovuogádahkii.
Likevel er det mange som ikke vet at alle datamaskiner allerede har samiske tastaturer, eller hvilket tastatur de skal bruke.
Dattetge leat ollugat geat eai dieđe ahte dihtoriin leat jo sámi boallobeavddit, dahje eai dieđe guđe boallobeavddi sii galget geavahit.
4.1 Avlevering av samiske språkdata
4.1 Sámi gielladáhtaid lágideapmi
For å kunne utvikle god samisk språkteknologi trenger man godt utviklede ordbøker og flere samiskspråklige lingvister og programmerere som kan være med på å utvikle gode ressurser.
Buori sámi giellateknologiija ovddideapmái dárbbašuvvojit bures ovddiduvvon sátnegirjjit ja máŋga sámegielalaš lingvistta ja programmerejeaddjit geat sáhttet leat mielde ovddideamen buriid resurssaid.
I tillegg trengs det mer grunnlagsdata, elektroniske skriftlige eller muntlige språkdata, såkalt korpus.
Dasa lassin dárbbašuvvo eanet vuođđodáhta, elektrovnnalaččat čálalaš dahje njálmmálaš gielladáhta, nu gohčoduvvon korpus.
Tilgang til et korpus som er større enn dagens er viktig for videreutvikling av eksisterende språkteknologiske tjenester for samisk, spesielt innenfor taleteknologi.
Dálá giellateknologalaš bálvalusaid viidáseappot ovddideapmái sámegillii, erenoamážit hállanteknologiijas, dárbbašuvvo stuorát korpus go dálá korpus.
På sikt er dette også viktig for utvikling av kunstig intelligens som forstår samisk.
Áiggi vuollái dat lea maid dehálaš dakkár goanstajierpmi ovddideapmái mii ádde sámegiela.
De ressursene som er samlet inn ved Universitetet i Tromsø – Norges arktiske universitet er sammenstilt i et samisk korpus som eies av Sametinget, og forvaltes av Divvun.
Dat resurssat mat leat čohkkejuvvon Romssa universitehtii, leat čohkkejuvvon sámi korpusii maid Sámediggi eaiggáduššá, ja maid Divvun Romssa universitehtas hálddaša.
I dag samles dette korpuset hovedsakelig inn ved at ansatte ved Divvun gjør systematiske søk etter samiske tekster på nettet og etter norske tekster som er oversatt til samisk (såkalte paralleltekster).
Dál čohkkejit dán korpusa eanaš Divvuma bargit dainna lágiin ahte sii systemáhtalaččat ohcet sámi teavsttaid neahtas ja dárogiel teavsttaid mat leat jorgaluvvon sámegillii (nu gohčoduvvon buohtalasteavsttaid).
Det er ingen formell avlevering av tekster fra offentlige instanser.
Almmolaš instánssain ii leat mihkkege formála teakstalágidemiid.
I tillegg til det samiske korpuset hos Divvun har Språkbanken i Nasjonalbiblioteket en begrenset mengde fritt tilgjengelige datasett på samisk.
Lassin Divvuma sámegiel korpusii lea Nationálagirjeráju Giellabáŋkkus ráddjejuvvon hivvodat dáhtačoakkáldagat sámegillii mat leat fidnemis friija.
Utviklermiljø kan fritt hente ut grunnlagsressursene og drive innovasjon og produkt- og tjenesteutvikling på grunnlag av disse.
Ráhkadeaddjit sáhttet friija viežžat vuođđoresurssaid ja čađahit innovašuvnna ja buvtta- ja bálvalusovddideami daid vuođul.
Den norske pliktavleveringsloven er medienøytral, og Nasjonalbibliotekets samling omfatter derfor både tekst og tale i ulike formater: bøker, tidsskrifter, aviser, kringkasting, internett, osv. Det samiske materialet er tilgjengelig under de samme betingelsene som annet pliktavlevert materiale i Nasjonalbiblioteket, det vil si først og fremst for forsking og dokumentasjon, men tilgangen kan utvides ved at det blir inngått avtaler med de enkelte rettighetshaverne.
Norgga geatnegasvuođalágidanláhka lea medianeutrála, ja Nationálagirjeráju čoakkáldagas leat teavsttat ja hállan iešguđet hámiin: girjjit, áigečállagat, aviissat, áibmomediasáddagat, interneahtta jna. Sámi ávdnasat leat olahahttit seamma eavttuid vuođul go eará ávdnasat ge mat leat geatnegahttojuvvon lágiduvvot Nationálagirjerádjui, dat mearkkaša vuosttažettiin dutkama ja duođašteami várás, muhto olámuddu sáhttá viiddiduvvot šiehtadusaid bokte juohke vuoigatvuođalaččain.
Det er grunn til å tro at det offentlige har langt mer data som kan brukes til utvikling av språkteknologi enn sektoren selv er klar over.
Jáhkkimis lea nu ahte almmolašvuođas lea ollu eanet dáhta mii sáhttá geavahuvvot giellateknologiija ovddideapmái go dan maid suorgi ieš diehtá.
Regjeringen vil derfor bidra til å øke bevisstheten om språkdata og språkressurser i det offentlige.
Danne áigu ráđđehus leat mielde loktemin diehtomielalašvuođa gielladáhtaid ja giellaresurssaid birra almmolašvuođas.
Kulturdepartementet og Kommunal- og moderniseringsdepartementet har i fellesskap begynt å se på hvilke aktører og virkemidler som kan bidra til at det kan utvikles mer språkteknologi på samisk.
Kulturdepartemeanta ja Gielda- ja ođasmahttindepartemeanta leat ovttas geahčadišgoahtán guđe doaimmaheaddjit ja váikkuhangaskaoamit sáhttet leat mielde ráhkadeamen eanet giellateknologiija sámegillii.
Kommunal- og moderniseringsdepartementet har også forsterket informasjonsforvaltningsmiljøet i Digitaliseringsdirektoratet med ressurser som skal muliggjøre et nærmere samarbeid med Nasjonalbiblioteket og Språkrådet om strategier for å sikre at offentlige språkressurser kan brukes til språkteknologiske formål.
Gielda- ja ođasmahttindepartemeanta lea maid nannen Digitaliserendirektoráhta diehtohálddašanbirrasa resurssaiguin mat galget dagahit lagat ovttasbarggu vejolažžan Nationálagirjerájuin ja Giellaráđiin strategiijaid oktavuođas mat sihkkarastet ahte almmolaš giellaresurssat sáhttet geavahuvvot giellateknologalaš ulbmiliidda.
Departementene vil fortsette dialogen og vurderinger av hvilke tiltak som kan være aktuelle.
Departemeanttat áigot joatkit gulahallama ja árvvoštallamiid das guđe doaibmabijut sáhttet leat guoskevaččat.
Boks 4.1 Forskningsprosjektet «Maskinoversetting mellom samiske språk»
Boksa 4.1 Dutkanprošeakta «Maskinoversetting mellom samiske språk»
Forskningsrådets program SAMISK III ga i perioden 2014–2017 støtte til forskerprosjektet «Maskinoversetting mellom samiske språk».
Dutkanráđi prográmma SAMISK III attii áigodagas 2014–2017 doarjaga dutkanprošektii «Maskinoversetting mellom samiske språk».
Hovedmålet for prosjektet var å lage et fungerende program for maskinoversetting fra nordsamisk til andre samiske språk.
Prošeavtta váldoulbmil lei ráhkadit doaibmi prográmma mášinjorgaleami várás davvisámegielas eará sámegielaide.
Det skulle også gi ny innsikt i samisk komparativ syntaks og ordforråd.
Dat galggai maid addit ođđa áddejumi sámi komparatiiva syntávssas ja sátneriggodagas.
Prosjektet har resultert i en grammatisk modell for enaresamisk, maskinoversettingsprogram fra nordsamisk til tre andre samiske språk (sør-, lule- og enaresamisk) og eksperimentelle maskinoversettingsprogram fra disse språkene til nordsamisk.
Prošeavtta boađus lea grammatihkkamodealla anárašgiela várás, mášinjorgalanprográmma davvisámegielas golmma eará sámegillii (lulli-, julev- ja anárašgillii) ja eksperimentála mášinjorgalanprográmmaid dáin gielain davvisámegillii.
Oversettingsprogrammene er integrert i programvare for datamaskinstøttet oversettelse, sammen med andre hjelpemidler, som parallelle tekstsamlinger og tospråklige ordlister.
Jorgalanprográmmat leat integrerejuvvon prográmmagálvvuide dihtordorjojuvvon jorgaleami várás, ovttas eará veahkkeneavvuiguin, nu go buohtalas teakstačoakkáldagaiguin ja guovttegielat sátnelisttaiguin.
I tillegg er den enaresamiske grammatikkmodellen tatt i bruk i andre program, som stavekontroll og e-ordbøker.
Dasa lassin lea anárašgiela grammatihkkamodealla váldojuvvon atnui eará prográmmaide, nu go stávendárkkástussii ja e-sátnegirjjiide.
Programmet har resultert i flere publikasjoner, og de grammatiske modellene og programmene som har blitt utarbeidet, vil også danne grunnlag for flere artikler i framtiden.
Prográmmat leat buvttihan máŋga almmuheami, ja dat grammatihkkamodeallat ja prográmmat mat leat ráhkaduvvon, galget maid leat vuođđun eanet artihkkaliidda boahttevaš áiggi.
5 Utdanning
5 Oahpahus
Sammenlignet med andre land er Norge et land som lykkes godt med digitalisering.
Go buohtastahttá eará riikkaiguin, de lea Norga okta dain riikkain mii lea lihkostuvvan bures digitaliseremiin.
Vi har god infrastruktur, god tilgang på utstyr og avanserte brukere.
Mis lea buorre vuođđostruktuvra, reaidduid lea álki fidnet ja mis leat ollu hárjánan geavaheaddjit.
Koronautbruddet våren 2020 har også vist at utdanningssystemet på alle nivåer raskt gjennomførte en omstilling til digital undervisning.
Jagi 2020 giđa koronafalleheapmi lea maid čájehan ahte oahpahusvuogádat buot dásiin čađahii nuppástuhttima digitála oahpahussii.
Samtidig er det store lokale forskjeller, og én av fem voksne i Norge mangler grunnleggende digitale ferdigheter.
Seammás leat stuorra báikkálaš erohusat, ja ovttas viđa rávesolbmos Norggas váilot vuđolaš digitála gálggat.
Derfor har regjeringen løftet fram digitale ferdigheter på flere nivåer i utdanningen, med egne digitaliseringsstrategier for både grunnopplæringen og høyere utdanning.
Danne lea ráđđehus lokten digitála gálggaid máŋgga dásis oahpahusas, sierra digitaliserenstrategiijaiguin sihke vuođđooahpahussii ja alit ohppui.
Store, gjennomgripende tiltak, som fornyelsen av læreplanene i grunnopplæringen og kompetansereformen Lære heile livet, har digitale ferdigheter og digitalisering som viktige elementer.
Stuorra, buot fátmmasteaddji doaibmabijuin, nu go vuođđooahpahusa oahppoplánaid ođasmahttimis ja gelbbolašvuođaođastusas Olles eallima oahppat, leat digitála gálggat ja digitaliseren dehálaš elemeantan.
Det er også stadig sterkere etterspørsel etter kandidater fra høyere utdanning med høy digital kompetanse.
Maiddái jearahuvvojit eanet ja eanet kandidáhtat alit oahpus geain lea alla, digitála gelbbolašvuohta.
Strategiene og tiltakene favner bredt og er ikke spesielt rettet mot den samiske befolkningen.
Strategiijat ja doaibmabijut fátmmastit viidát eai ge leat jurddašuvvon erenoamážit sámi álbmogii.
I samiske barnehager er hovedspråket samisk.
Sámi mánáidgárddiin lea sámegiella váldogiella.
Tilsvarende gjelder for samiske avdelinger i andre barnehager.
Nu lea eará mánáidgárddiid sámi ossodagain ge.
Totalt var det 836 barn som fikk samisk barnehagetilbud i 2019.
Oktiibuot ožžo 836 máná sámi mánáidgárdefálaldaga jagi 2019.
Det er 78 flere enn i 2018.
Dat lea 78 eanet go jagi 2018.
696 av disse gikk i samiske barnehager eller barnehageavdelinger, mens 140 barn fikk tilbud om samisk språkopplæring.
Dain ledje 696 máná sámi mánáidgárddiin dahje sámi mánáidgárdeossodagain, ja 140 máná fas ožžo fálaldaga oahppat sámegiela.
Av 836 barn som fikk samisk barnehagetilbud, var det 539 barn som fikk samisk barnehagetilbud i en kommune innenfor forvaltningsområdet for samisk språk.
Dan 836 mánás geat ožžo sámi mánáidgárdefálaldaga, ledje 539 máná geat ožžo sámi mánáidgárdefálaldaga sámegiela hálddašanguovllu gielddas.
Antallet barn med samisk barnehagetilbud og antallet samiske barnehager og samiske avdelinger, har vært relativt stabilt de siste årene.
Daid mánáid lohku geain lea sámi mánáidgárdefálaldat, ja sámi mánáidgárddiid ja sámi ossodagaid lohku lea leamaš viehka dássit maŋimus jagiid.
Bruk av digitale ressurser i det pedagogiske arbeidet skal støtte opp om barns læreprosesser.
Digitála resurssaid geavaheapmi pedagogalaš barggus galgá doarjut mánáid oahppanproseassaid.
Det skal bidra til et rikt og allsidig læringsmiljø og til barnas lek, kreativitet og læring.
Dat galgá váikkuhit rikkis ja buotbeallásaš oahppanbirrasii ja mánáid stoahkamii, hutkáivuhtii ja oahppamii.
Digitale verktøy skal likevel ikke dominere som arbeidsmåte.
Digitála reaiddut eai galgga dattetge doaibmat deháleamos bargovuohkin.
Barnehagen skal utøve digital dømmekraft, ivareta barnas personvern og bidra til at barna utvikler en begynnende etisk forståelse knyttet til digitale medier.
Mánáidgárdi galgá čájehit digitála árvvoštallannávcca, fuolahit mánáid persovdnasuodjalusa ja váikkuhit dasa ahte mánát ovddidit álgi etihkalaš áddejumi digitála mediaid ektui.
Utdanningsdirektoratet har utviklet nettressurser for ansatte i barnehagene i form av eksempler på pedagogisk aktivitet med digitale verktøy sammen med barn.
Oahpahusdirektoráhta lea ovddidan neahttaresurssaid mánáidgárdebargiid várás ovdamearkkaid bokte dasa mo lea vejolaš geavahit digitála reaidduid pedagogalaš doaimmain ovttas mánáiguin.
Aktivitetene er knyttet opp til rammeplanen og barns gryende digitale ferdigheter.
Doaimmat čatnasit rámmaplánii ja mánáid álgi digitála gálggaide.
Noen av støtteressursene foreligger på samisk, og direktoratet vurderer fortløpende behov og muligheter for å oversette flere.
Muhtun doarjjaresurssat leat sámegillii, ja direktoráhta árvvoštallá dađistaga dárbbu ja vejolašvuođa jorgalahttit eanet.
5.2 Digitalisering i grunnopplæringen
5.2 Digitaliseren vuođđooahpahusas
5.2.1 Fagfornyelsen og Kunnskapsløftet 2020
5.2.1 Fágaođasmahttin ja Máhttolokten 2020
Innholdet i opplæringen er i endring gjennom fagfornyelsen (Kunnskapsløftet 2020 og Kunnskapsløftet 2020 Samisk), blant annet for å møte endringene i arbeidslivet og samfunnet.
Oahpahusa sisdoallu lea rievdamin fágaođasmahttima (Máhttolokten 2020 ja Máhttolokten 2020 Sámi) bokte, earret eará dusten dihtii rievdadusaid bargoeallimis ja servodagas.
For å møte et nytt arbeids- og samfunnsliv med ny teknologi er det viktig å forstå teknologien.
Go ođđa teknologiija galgá geavahuvvot ođđa bargo- ja servodateallimis, de lea dehálaš áddet dan teknologiija.
For at elevene skal kunne bruke teknologi, være kreative, nysgjerrige og kritisk utforskende, har digital skaperkraft og programmering fått mer plass i skolen og inngår i læreplaner i flere fag allerede fra de første trinnene.
Vai oahppit galget sáhttit geavahit teknologiija, hutkáivuođa, sáhkkiivuođa ja kritihkalaš suokkardeami, de lea digitála ávdnenfápmu ja programmeren ožžon eanet saji skuvllas ja dat leat mielde máŋgga fága oahppoplánas vuosttaš cehkiid rájes jo.
Gjennom fagfornyelsen har innholdet i digitale ferdigheter som grunnleggende ferdighet blitt oppdatert og mer framtidsrettet.
Fágaođasmahttima bokte lea digitála gálggaid sisdoallu vuođđogálgan áigáduvvon ja heivehuvvon boahtteáigái.
Digitale ferdigheter er blant annet å kunne bruke digitale verktøy, medier og ressurser hensiktsmessig og forsvarlig for å løse praktiske oppgaver.
Digitála gálggat leat earret eará máhttin geavahit digitála reaidduid, mediaid ja resurssaid ulbmillaččat ja dohkálaččat geavatlaš bargamušaid čoavdimii.
Det er videre å innhente og behandle informasjon, skape digitale produkter og å kommunisere.
Dasa gullá maiddái dieđuid háhkan ja gieđahallan, digitála buktagiid ávdnen ja gulahallan.
Digitale ferdigheter innebærer også å utvikle digital dømmekraft gjennom å tilegne seg kunnskap og gode strategier for nettbruk.
Digitála gálggat mearkkašit maiddái ovddidit digitála árvvoštallanfámu hágadettiin máhtu ja buriid strategiijaid neahttageavaheami várás.
Både skolen, elever og foreldre må forholde seg til digital dannelse i hverdagen.
Sihke skuvla, oahppit ja váhnemat fertejit gieđahallat digitála hápmašuvvama juohkebeaivválaš dilis.
De nye læreplanene skal tas i bruk i grunnopplæringen fra og med skoleåret 2020.
Ođđa oahppoplánat galget váldojuvvot atnui vuođđooahpahusas skuvlajagi 2020 rájes.
Sametinget fastsetter de samiske språkplanene, de særskilte samiske fag i videregående opplæring og samisk innhold i de gjennomgående nasjonale læreplanene, innenfor rammer gitt av Kunnskapsdepartementet.
Sámediggi mearrida sámi giellaplánaid, erenoamáš sámi fágaid joatkkaoahpahusas ja sámi sisdoalu čađamanni nationála oahppoplánain, daid rámmaid siskkabealde maid Máhttodepartemeanta lea bidjan.
I arbeidet med de nye læreplanene har departementet hatt en referansegruppe med medlemmer fra Sametinget og de sentrale partene i skolesektoren.
Barggus ođđa oahppoplánaiguin lea departemeanttas leamaš referánsajoavku mas leat leamaš Sámedikki ja skuvlasuorggi guovddáš áššebeliid lahtut.
5.2.2 Opplæring for samiske elever
5.2.2 Oahpahus sámi ohppiide
Ifølge Utdanningsdirektoratet får 857 elever i grunnskolen all undervisning på samisk skoleåret 2019/2020.
Oahpahusdirektoráhta dieđuid mielde ožžot 857 oahppi vuođđoskuvllas buot oahpahusa sámegillii skuvlajagi 2019/2020.
893 elever har nordsamisk som førstespråk og 1293 elever nordsamisk som andrespråk.
893 oahppis lea davvisámegiella vuosttasgiellan ja 1293 oahppis lea davvisámegiella nubbigiellan.
28 elever har sørsamisk som førstespråk og 85 som andrespråk.
28 oahppis lea lullisámegiella vuosttasgiellan ja 85 oahppis lea lullisámegiella nubbigiellan.
33 elever har lulesamisk som førstespråk og 77 som andrespråk.
33 oahppis lea julevsámegiella vuosttasgiellan ja 77 oahppis lea julevsámegiella nubbigiellan.
Skoleåret 2019/2020 har 178 elever i videregående skole samisk som førstespråk.
Skuvlajagi 2019/2020 lea 178 oahppis joatkkaskuvllas sámegiella vuosttasgiellan.
Av disse har 174 nordsamisk og 4 sørsamisk.
Dain lea 174 oahppis davvisámegiella ja 4 oahppis lullisámegiella.
264 elever i videregående skole har samisk som andrespråk, hvorav 15 lulesamisk, 243 nordsamisk og 6 sørsamisk.
264 oahppis joatkkaskuvllas lea sámegiella nubbigiellan, geain 15 oahppis lea julevsámegiella, 243 oahppis davvisámegiella ja 6 oahppis fas lullisámegiella.
Riksrevisjonen har gjort en undersøkelse av samiske elevers rett til opplæring i og på samisk, jf. Dokument 3:5 (2019–2020).
Riikarevišuvdna lea čađahan iskkadeami sámi ohppiid vuoigatvuođas oahpahussii sámegielas ja sámegillii, gč. Dokumeanta 3:5 (2019–2020).
Målet med undersøkelsen har vært å vurdere om samiske elever får et godt og likeverdig opplæringstilbud i og på samisk, og hvordan statlige virkemidler er innrettet for å sikre et slikt tilbud.
Iskkadeami áigumuš lei árvvoštallat ožžot go sámi oahppit buori ja dásseárvosaš oahpahusfálaldaga sámegielas ja sámegillii ja mo stáhta váikkuhangaskaoamit leat ásahuvvon sihkkarastin dihtii dakkár fálaldaga.
Kunnskapsdepartementet vil følge opp anbefalingene til Riksrevisjonen på egnet måte, i samarbeid med Sametinget.
Máhttodepartemeanta áigu čuovvulit Riikarevišuvnna rávvagiid heivvolaš vugiin, ovttas Sámedikkiin. 5.2.2.1 Gáiddusoahpahus
Mange av elevene som har rett til opplæring i samisk, bor på steder der det ikke er tilgang på lærere med nødvendig kompetanse.
Máŋggas dain ohppiin geain lea vuoigatvuohta sámegieloahpahussii, ásset dakkár guovlluin gos ii fidne oahpaheddjiid geain lea dárbbašlaš gelbbolašvuohta.
Da har elevene rett til alternative opplæringsformer, som fjernundervisning, intensivopplæring, hospitering eller andre egnede undervisningsformer.
Dalle lea ohppiin vuoigatvuohta oažžut molssaektosaš oahpahusvugiid, nu go gáiddusoahpahusa, intensiivaoahpahusa, hospiterema dahje eará heivvolaš oahpahusvugiid.
For samiske elever uten muligheter for stedlig undervisning er fjernundervisning den vanligste måten å tilby opplæring på.
Daidda sámi ohppiide geain ii leat vejolašvuohta oažžut oahpahusa báikkálaččat, lea gáiddusoahpahus dábálaš vuohki fállat oahpahusa.
Fylkesmannen i Nordland har kartlagt kompetansen hos samtlige fjernundervisningslærere i lule- og sørsamisk og utarbeidet en plan for kompetanseheving, blant annet i bruk av teknologi i pedagogisk sammenheng.
Nordlándda fylkkamánni lea kárten buot gáiddusoahpahusoahpaheddjiid gelbbolašvuođa julev- ja lullisámegielas ja hábmen gealbudanplána, earret eará teknologiija geavaheamis pedagogalaš oktavuođas.
Kompetansehevingen påvirker både kvaliteten på og organiseringen av fjernundervisningen.
Gealbudeapmi váikkuha sihke gáiddusoahpahusa kvalitehtii ja organiseremii.
Innen utgangen av første kvartal 2020 er det et mål at alle fjernundervisningslærerne i lule- og sørsamisk område skal ha den kompetansen som er ønsket i det veiledende rammeverket for samisk fjernundervisning.
Jagi 2020 vuosttas kvartála loahpageahčen lea ulbmil ahte buot gáiddusoahpahusa oahpaheddjiin julev- ja lullisámegielas galgá leat dat gelbbolašvuohta mii sávvojuvvo sámi gáiddusoahpahusa láidesteaddji rámmain.
Skoleeier har ansvaret for å sikre alle elever et godt og forsvarlig opplæringstilbud.
Skuvlaeaiggáda ovddasvástádus lea sihkkarastit buot ohppiide buori ja dohkálaš oahpahusfálaldaga.
Skoler og skoleeiere har lang erfaring med å drive med samisk fjernundervisning.
Skuvllain ja skuvlaeaiggádiin lea guhkes vásáhus sámi gáiddusoahpahusa doaimmaheamis.
Den teknologiske utviklingen har imidlertid bidratt til mange nye verktøy og nye måter å drive fjernundervisning på.
Teknologalaš ovdáneapmi lea dattetge buvttihan ollu ođđa reaidduid ja ođđa vugiid doaimmahit gáiddusoahpahusa.
Utdanningsdirektoratet har etablert en permanent plattform for nettbasert undervisning, Digilær.
Oahpahusdirektoráhta lea ásahan bistevaš vuođđovuogádaga neahttavuđot oahpahussii, Digilær.
no, som fellesløsning for opplæringssektoren.
no, oktasaščoavddusin oahpahussuorgái.
Plattformen har vært i drift siden skoleåret 2019/2020 for fjernundervisning i matematikk 1T på ungdomstrinnet (Den virtuelle matematikkskolen) og tospråklig fagopplæring (Fleksibel opplæring).
Vuođđovuogádat lea leamaš doaimmas skuvlajagi 2019/2020 rájes gáiddusoahpahusa várás matematihkas 1T nuoraiddásis (virtuála matematihkkaskuvla) ja guovttegielat fágaoahpahusas (njuovžilis oahpahus).
I løpet av 2020 vil Kunnskapsdepartementet og Utdanningsdirektoratet i samarbeid med Sametinget og fylkesmennene i Troms og Finnmark og Nordland vurdere om plattformen skal tas i bruk for samisk fjernundervisning.
Jagi 2020 mielde áigot Máhttodepartemeanta ja Oahpahusdirektoráhta ovttas Sámedikkiin ja Romssa ja Finnmárkku ja Nordlándda fylkkamánniiguin árvvoštallat galgá go vuođđovuogádat váldojuvvot atnui sámi gáiddusoahpahussii.
Riksrevisjonen har avdekket svakheter i organiseringen og gjennomføringen av fjernundervisningen som medfører store ulikheter i opplæringstilbudet.
Riikarevišuvdna lea almmustahttán dakkár raššivuođaid gáiddusoahpahusa organiseremis ja čađaheamis mat dagahit stuorra erohusaid oahpahusfálaldagas.
Rapporten anbefaler at Kunnskapsdepartementet i samarbeid med Fylkesmannen i Troms og Finnmark og Fylkesmannen i Nordland bidrar til at fjernundervisningstilbudet blir et godt alternativ til stedlig undervisning.
Raportta ráva lea ahte Máhttodepartemeanta ovttas Romssa ja Finnmárkku ja Nordlándda fylkkamánniiguin galgá váikkuhit dasa ahte gáiddusoahpahusfálaldat šaddá buorre molssaeaktun báikkálaš oahpahussii.
På bakgrunn av Riksrevisjonens rapport har Kunnskapsdepartementet gitt Utdanningsdirektoratet i oppdrag å foreslå både nye tiltak og videreutvikling av eksisterende tiltak som kan bidra til at alle elever som får opplæring i samisk ved hjelp av fjernundervisning får et godt og forsvarlig opplæringstilbud.
Riikarevišuvnna raportta vuođul lea Máhttodepartemeanta addán Oahpahusdirektoráhtii bargamuššan evttohit sihke ođđa doaibmabijuid ja mo viidáseappot galgá ovddidit dálá doaibmabijuid mat sáhttet dagahit ahte buot oahppit geat ožžot oahpahusa gáiddusoahpahusa bokte, ožžot buori ja dohkálaš oahpahusfálaldaga.
Utdanningsdirektoratet skal tidlig involvere Sametinget og fylkesmennene i Nordland og Troms og Finnmark på hensiktsmessig måte i dette oppdraget.
Oahpahusdirektoráhta galgá árrat searvadit Sámedikki ja Nordlándda ja Romssa ja Finnmárkku fylkkamánniid heivvolaš vuogi mielde dán bargui.
5.2.2.2 Elever med behov for særskilt tilrettelegging
5.2.2.2 Oahppit geat dárbbašit erenoamáš heiveheami
Digital teknologi har skapt et paradigmeskifte for elever med behov for særskilt tilrettelegging og gitt en rekke nye muligheter.
Digitála teknologiija lea buktán paradigmamolsuma daidda ohppiide geat dárbbašit erenoamáš heiveheami ja addán sidjiide máŋga ođđa vejolašvuođa.
Sametinget peker imidlertid på utfordringer med tilgang på læremidler, læringsressurser og kartleggingsmateriell på samisk for samiske elever med behov for særskilt tilrettelegging.
Dattetge čujuha Sámediggi ahte lea hástalussan fidnet oahpponeavvuid, oahppanresurssaid ja kártenávdnasiid sámegillii daidda sámi ohppiide geat dárbbašit erenoamáš heiveheami.
Det er mye som tyder på at det er store variasjoner i støttesystemets (PP-tjenesten) kunnskap om samisk språk og kultur, noe som er viktig for å kunne gi samiske barn et godt tilrettelagt og spesialpedagogisk tilbud.
Orrot leamen stuorra erohusat doarjjavuogádaga (PP-bálvalusa) máhtus sámi giela ja kultuvra birra, mii lea dehálaš go áigumuš lea sáhttit addit sámi mánáide bures heivehuvvon ja erenoamášpedagogalaš fálaldaga.
Samisk spesialpedagogisk støtte (SEAD) er en del av Statlig spesialpedagogisk tjeneste (Statped).
Sámi erenoamášpedagogalaš doarjalus (SEAD) lea oassi stáhta erenoamášpedagogalaš bálvalusas (Statped).
SEAD har et landsdekkende ansvar for å gi tjenester til samiske brukere innenfor Statpeds fagområder.
SEAD:s lea riikaviidosaš ovddasvástádus addit bálvalusaid sámi geavaheddjiide Statpeda fágasurggiin.
SEAD kan bistå kommuner og fylkeskommuner i deres arbeid for samiskspråklige barn og samiskspråklige elever med behov for særskilt tilrettelegging.
SEAD sáhttá veahkehit gielddaid ja fylkkagielddaid sin barggus daid sámegielat mánáid ja ohppiid várás geat dárbbašit erenoamáš heiveheami.
Statped vil i en femårig overgangsperiode avgrense sitt mandat.
Statped áigu viđa jagi gaskaboddasaš áigodagas ráddjet iežas mandáhta.
Regjeringen mener det vil være behov for at SEAD arbeider videre med tjenester på spesialpedagogiske områder av mer generell karakter, i motsetning til Statped for øvrig.
Ráđđehus oaivvilda ahte SEAD dárbbaša bargat viidáseappot eanet oppalaš bálvalusaiguin erenoamášpedagogalaš surggiin, dan ektui go dan maid Statped berre dahkat.
Kunnskapsdepartementet vil i denne perioden utarbeide et eget særskilt mandat for SEAD.
Máhttodepartemeanta áigu dán áigodagas hábmet sierra mandáhta SEAD:i.
Sametinget blir involvert i dette arbeidet.
Sámediggi galgá váldojuvvot mielde dán bargui.
Målet er at riktig kompetanse blir tilgjengelig for samiske barn og samiske elever med behov for særskilt tilrettelegging, og at de får et tilfredsstillende pedagogisk tilbud i tråd med kravene i barnehageloven og opplæringsloven.
Ulbmil lea ahte rivttes gelbbolašvuohta šaddá olahahttin sámi mánáide ja daidda sámi ohppiide geat dárbbašit erenoamáš heiveheami, ja ahte sii ožžot dohkálaš pedagogalaš fálaldaga nu mo dat boahtá ovdan mánáidgárdelága ja oahpahuslága gáibádusain.
SEAD samarbeider med Samisk høgskole og særlig med Nasjonalt senter for samisk i opplæringen for å sikre et sterkt samisk fagmiljø, kunnskapsutvikling på området og en god sammenheng mellom det allmennpedagogiske og det spesialpedagogiske feltet.
SEAD ovttasbargá Sámi allaskuvllain ja erenoamážit Sámi lohkanguovddážiin sihkkarastin dihtii nana sámi fágabirrasa, máhttoovdáneami suorggis ja buori oktavuođa gaskal dábálašpedagogalaš ja erenoamášpedagogalaš suorggi.
5.2.2.3 Digitalisering og digitale læremidler
5.2.2.3 Digitaliseren ja digitála oahpponeavvut
Regjeringens digitaliseringsstrategi for grunnopplæringen (2017–2021) har to hovedmål: At elevene skal ha digitale ferdigheter som gjør dem i stand til å oppleve livsmestring og lykkes i videre utdanning, arbeid og samfunnsdeltakelse, og at IKT skal utnyttes godt i organiseringen og gjennomføringen av opplæringen for å øke elevenes læringsutbytte.
Ráđđehusa digitaliserenstrategiijas vuođđooahpahusa várás (2017–2021) leat guokte váldoulbmila: Ahte ohppiin galget leat digitála gálggat mat dahket sidjiide vejolažžan vásihit ahte sii hálddašit eallima ja lihkostuvvet viidásat oahpus, barggus ja servodatoassálastimis, ja ahte IKT galgá geavahuvvot bures oahpahusa organiseremis ja čađaheamis vai ohppiid oahppanávki stuorru.
Det samiske perspektivet er ikke eksplisitt omtalt i digitaliseringsstrategien, men er implisitt ivaretatt i hovedmålene fordi de gjelder læringsutbyttet til alle elever.
Sámi perspektiiva ii namuhuvvo eksplisihtta digitaliserenstrategiijas, muhto lea implisihtta fuolahuvvon váldoulbmiliin dannego dat gustojit buot ohppiid oahppanávkái.
Sentralt i strategien er arbeidet med elevenes ferdigheter og skolens innhold, digitale læremidler, kompetanse og infrastruktur.
Strategiija guovddážis lea bargu ohppiid gálggaiguin ja skuvlla sisdoaluin, digitála oahpponeavvuiguin, gelbbolašvuođain ja infrastruktuvrrain.
Ny teknologi gir endrede pedagogiske og didaktiske rammer.
Ođđa teknologiija addá rievdaduvvon pedagogalaš ja didaktihkalaš rámmaid.
Nye læreplaner må også følges opp med en satsing på kompetanse for lærere.
Ođđa oahppoplánaid ferte maiddái čuovvulit gealboáŋgiruššamiin oahpaheddjiid várás.
Det er på flere måter satset på utvikling av profesjonsfaglig digital kompetanse for lærere.
Profešuvdnafágalaš digitála gelbbolašvuođain oahpaheddjiid várás lea máŋgga láhkai áŋgiruššojuvvon.
Gjennom videreutdanningsstrategien Kompetanse for kvalitet er det etablert nettbaserte videreutdanningstilbud for lærere i profesjonsfaglig digital kompetanse og i programmering, som er tilgjengelige over hele landet.
Joatkkaoahppostrategiija bokte, Gelbbolašvuohta kvalitehta várás, lea ásahuvvon neahttavuđot joatkkaoahppofálaldat oahpaheddjiid várás profešuvdnafágalaš digitála gelbbolašvuođas ja programmeremis, mii lea olámuttus riikka miehtá.
Det er også etablert videreutdanningstilbud for lærere som vil bli lærerspesialister i profesjonsfaglig digital kompetanse, blant annet på Nord universitet.
Ásahuvvon lea maiddái joatkkaoahppofálaldat daid oahpaheddjiid várás geat háliidit šaddat oahpaheaddjispesialistan profešuvdnafágalaš digitála gelbbolašvuođas, earret eará Davvi universitehtas.
Boks 5.1 Det nordiske Nordplus-programmet
Boksa 5.1 Davviriikkalaš Nordplus-prográmma
Utvikling av læremidler er en sentral aktivitet i Nordplus.
Oahpponeavvuid ovddideapmi lea Nordplus guovdilis doaibma.
Et skoleprosjekt med samisk deltakelse er Atlantbib.org.
Skuvlaprošeakta masa sámit servet, lea Atlantbib.org.
Det har deltakere fra Danmark, Norge, Sverige, Island, Færøyene, Grønland, Latvia, Litauen og Sør-Slesvig og får støtte fra Nordplus Språk og Fondet for dansk-norsk samarbeid.
Dasa servet oassálastit Danmárkkus, Norggas, Ruoŧas, Islánddas, Fársulluin, Ruonáeatnamis, Látvias. Lietuvas ja Lulli-Slesvigis, ja dat ožžot doarjaga Nordplus Språk:s ja Dánskka-norgalaš ovttasbargofoanddas.
Prosjektet startet i 2015.
Prošeakta álggahuvvui jagi 2015.
Atlantbib.org er et bokprosjekt der elever og lærere skriver online-fagbøker til gratis bruk for alle skoler i Norden.
Atlantbib.org lea girjeprošeakta mas oahppit ja oahpaheaddjit čállet online-fágagirjjiid maid buot skuvllat Davviriikkain besset geavahit nuvttá.
Tema er likheter og forskjeller mellom nordiske og baltiske land, med tanke på historie, geografi, språk og kultur.
Fáddá lea dat mii sulastahttá ja earuha Davviriikkaid ja Báltalaš riikkaid historjjá, geografiija, giela ja kultuvrra dáfus.
Prosjektet er åpent for at alle skoler kan skrive eller oversette bøker.
Prošeakta lea rabas vai buot skuvllat besset čállit dahje jorgalit girjjiid.
Målet er å åpne det nordiske og baltiske språk- og kulturfellesskapet for barn og å tilby et gratis læremiddel til alle skoler, på ulike nivåer.
Ulbmil lea rahpat davviriikkalaš ja báltalaš giella- ja kultursearvevuođa mánáide ja fállat oahpponeavvu nuvttá buot skuvllaide, iešguđet dásis.
Den samiske skolen som er med i 2019–2020, er Åarjel-saemiej skuvle i Snåsa.
Dat sámi skuvla mii lea mielde 2019–2020, lea Åarjel-saemiej skuvle Snoasas.
5.2.2.4 Digitale læremidler
5.2.2.4 Digitála oahpponeavvut
Læremiddelmarkedet har endret seg mye.
Oahpponeavvomárkan lea sakka rievdan.
Tradisjonelle forlag kombinerer nå vanligvis analogt og digitalt innhold, og stadig flere leverandører av digitale ressurser og læremidler introduserer nye produkter.
Árbevirolaš girjelágádusat geavahit dál dábálaččat analoga ja digitála sisdoalu seahkálagaid, ja dađistaga eanet digitála resurssaid ja oahpponeavvuid buvttadeaddjit ilbmadit ođđa buktagiid.
Staten gir årlig tilskudd til utvikling av læremidler innen fag og på områder der det ikke er grunnlag for kommersiell utvikling.
Stáhta addá jahkásaččat doarjagiid oahpponeavvuid buvttadeapmái dakkár fágaid ja surggiid várás main ii leat vuođđu daid gávppálaččat buvttadit.
I alle utlysninger om utvikling av digitale læremidler innenfor denne ordningen stilles det krav om at læremiddelet skal kunne oversettes til samisk, for å støtte opp under behovet for økt tilgang til samiske digitale læremidler.
Buot digitála oahpponeavvuid almmuhusas dán ortnegis lea dat gáibádus ahte oahpponeavvu galgá sáhttit jorgalit sámegillii, duhtadan dihtii eanet digitála sámegielat oahppineavvuid fidnendárbbu.
Et viktig tiltak i Digitaliseringsstrategien for grunnopplæringen er den femårige satsingen Den teknologiske skolesekken.
Vuođđooahpahusa digitaliserenstrategiija dehálaš doaibmabidju lea viđa jagi áŋgiruššan man namma lea Teknologalaš skuvlalávka.
Satsingen inneholder åtte ulike tiltak for blant annet programmering og digitale læremidler.
Áŋgiruššamis leat gávcci sierranas doaibmabiju mat leat earret eará programmerema ja digitála oahpponeavvuid várás.
Både i 2018 og 2019 har Utdanningsdirektoratet lyst ut midler til utvikling av digitale læremidler til fagfornyelsen gjennom denne satsingen, og det er gitt støtte til utvikling av samiske læremiddel i duodji og musikk.
Sihke jagi 2018 ja jagi 2019 lea Oahpahusdirektoráhta almmuhan ohcanruđaid digitála oahpponeavvuid ovddideapmái mat galget leat dán áŋgiruššamis fágaođasmahttima várás, ja doarjja lea addojuvvon sámi oahpponeavvuid ovddideapmái duojis ja musihkas.
Alle læremidler som mottar støtte, må være teknisk tilrettelagt for å kunne oversettes til samisk.
Buot oahpponeavvut mat ožžot doarjaga, galget leat teknihkalaččat nu heivehuvvon ahte daid lea vejolaš jorgalit sámegillii.
I 2020 har regjeringen satt av 15 millioner kroner til oversetting, tilpassing og utvikling av samiske digitale læremidler i sammenheng med Den teknologiske skolesekken.
Jagi 2020 lea ráđđehus várren 15 miljon ruvnnu sámi digitála oahpponeavvuid jorgaleapmái, heiveheapmái ja ovddideapmái Teknologalaš skuvlalávkka oktavuođas.
Disse midlene forvaltes og lyses ut av Utdanningsdirektoratet.
Dáid ruđaid hálddaša ja almmuha Oahpahusdirektoráhta.
Utdanningsdirektoratet har dialog med Sametinget om utlysning og prioritering av disse midlene.
Oahpahusdirektoráhta gulahallá Sámedikkiin daid ruđaid almmuheami ja vuoruheami birra.
Et annet tiltak innenfor satsingen er tilskudd til innkjøp av digitale læremidler.
Áŋgiruššama eará doaibmabidju lea doarjja digitála oahpponeavvuid oastimii.
Med tilskudd til blant annet oversetting av digitale læremidler til samisk vil også flere samiske læremidler kunne inngå i innkjøpsordningen.
Doarjja earret eará digitála oahpponeavvuid jorgaleapmái sámegillii dagaha ahte eanet sámi oahpponeavvut sáhttet leat mielde oastinortnegis.
Sametinget har forvaltningsmyndighet på fagområdet utdanning og oppvekst og forvalter og prioriterer selv midler på budsjettkapittelet 560 Samiske formål, post 50 Samisk språk, kultur og samfunnsliv.
Sámedikkis lea hálddašanváldi oahpahussii ja bajásšaddamii gulli fágasuorggis ja hálddaša ja vuoruha ieš ruđaid bušeahttakapihttala 560 Sámi ulbmilat poasttas 50 Sámi giella, kultuvra ja servodateallin.
Sametinget har det overordnede ansvaret for utvikling av samiske læremidler.
Sámedikkis lea bajimus ovddasvástádus sámi oahpponeavvuid ovddideamis.
I forbindelse med Kunnskapsløftet 2020 Samisk (fagfornyelsen samisk) vil det være behov for nye læremidler i mange fag.
Máhttoloktema 2020 Sámegiela (sámegiela fágaođasmahttima) oktavuođas dárbbašuvvojit ođđa oahpponeavvut máŋgga fágas.
I statsbudsjettet for 2019 økte derfor regjeringen bevilgningen, i form av ekstrabevilgning i revidert nasjonalbudsjett, jf. Prop. 114 S (2018–2019) Tilleggsbevilgninger og omprioriteringer i statsbudsjettet 2019.
Danne lasihii ráđđehus jagi 2019 stáhtabušeahtas juolludusa lassejuolludussan reviderejuvvon nationálabušeahtas, gč. Prop. 114 S (2018–2019) Lassejuolludusat ja vuoruhusnuppástusat jagi 2019 stáhtabušeahtas.
Sametinget har varslet Kunnskapsdepartementet om at utvalget av samiske digitale læremiddel av høy kvalitet er særlig mangelfull, og at det er utfordringer med kompetansen om digitale læremidler hos både forlag og andre som utvikler samiske læremidler.
Sámediggi lea dieđihan Máhttodepartementii ahte alladássásaš sámi digitála oahpponeavvuid válljenmunni lea erenoamáš váilevaš, ja ahte hástalusat leat digitála oahpponeavvuide guoski gealbováilli geažil sihke lágádusain ja earáin geat ovddidit sámi oahpponeavvuid.
Skoler med samiske elever får dermed i liten grad benyttet seg av tilskuddsordningen i Den teknologiske skolesekken for innkjøp av samiske digitale læremidler.
Danne uhccán sáhttet dat skuvllat main leat sámi oahppit, ávkin geavahit Teknologalaš skuvlalávkka doarjjaortnega oastit sámi digitála oahpponeavvuid.
Læremiddelportalen Ovttas|Aktan|Aktesne gir informasjon om samiske læremidler og læringsmateriale for skoler og barnehager.
Oahpponeavvoportála Ovttas|Aktan|Aktesne juohká dieđuid sámi oahpponeavvuid ja oahppoávdnasiid birra skuvllaide ja mánáidgárddiide.
Gjennom læremiddelportalen kan lærere låne ressurser fra Sametingets læremiddelsentral via nettet.
Oahpponeavvoportála bokte sáhttet oahpaheaddjit luoikkahit resurssaid Sámedikki oahpponeavvoguovddážis neahta bokte.
Nettstedet er en delingsarena der brukere kan dele egenproduserte læringsressurser.
Neahttabáiki lea juogadanarena mas geavaheaddjit sáhttet juogadit oahppanresurssaid maid sii ieža leat ráhkadan.
Ovttas|Aktan|Aktesne tilbyr også produksjonsverktøy til utvikling av digitale læremidler som kan inneholde tekst, lyd, bilder, video, forskjellige oppgaver og ulike typer interaktivt innhold.
Ovttas|Aktan|Aktesne fállá maid dakkár digitála oahpponeavvuid buvttadanreaidduid, main sáhttet leat teaksta, jietna, govat, video, máŋggalágan bargamušat ja máŋggalágan interaktiiva sisdoallu.
Portalen er en del av Nasjonalt senter for samisk i opplæringa.
Portála hálddaša Nasjonalt senter for samisk i opplæringa – Sámi lohkanguovddáš – Sáme Låhkåmguovdásj – Saemien Lohkemejarnge.
Det er et nasjonalt kompetansesenter ved Samisk høgskole som arbeider for å fremme aktuell, systematisk og motiverende opplæring i og på samiske språk.
Dat lea nationála gealboguovddáš Sámi allaskuvllas man bargu lea ovddidit guovdilis, systemáhtalaš ja movttiidahtti oahpahusa sámegielain ja sámegielaide.
Sametinget peker på at samiske læremiddelutviklere behøver godt utviklede språkverktøy for å kunne oversette læremidler mellom flere samiske språk.
Sámediggi čujuha dasa ahte sámi oahpponeavvuid ovddideaddjit dárbbašit bures ovddiduvvon giellareaidduid jorgalan dihtii oahpponeavvuid máŋgga sámegiela gaskka.
Samiske forlag og samiske læremiddelutviklere kan bidra til utvikling av maskinoversettelse ved at de sender inn ferdige manus til elektroniske korpuser (tekstsamlinger) for samiske språk (se kapittel 4).
Sámi lágádusat ja sámi oahpponeavvuidovddideaddjit sáhttet váikkuhit mašiidnajorgaleami ovddideapmái dan láhkai ahte sii sáddejit gárvves giehtačállosiid elektrovnnalaš korpusiidda (teakstačoakkáldagaide) mat leat sámegielaid várás (geahča kapihttala 4).
Av Riksrevisjonens rapport fremgår det at Ovttas er lite kjent og at Ovttas i hovedsak brukes til å søke etter og låne læremidler.
Riikarevišuvnna raporttas boahtá ovdan ahte uhccán dovdet Ovttas ja ahte Ovttas eanaš geavahuvvo go áigumuš lea ohcat dahje luoikkahit oahpponeavvuid.
Det er størst utlån av bøker på nordsamisk på grunnskolenivå til de som bor utenfor de samiske områdene i Finnmark.
Eanaš luoikkahuvvojit girjjit davvisámegillii vuođđoskuvladásis sidjiide geat orrot daid sámi guovlluin mat leat Finnmárkku olggobealde.
Ovttas brukes i liten grad til å utvikle og dele læremidler.
Ovttas geavahuvvo uhccán oahpponeavvuid ovddideapmái ja juogadeapmái.
Mange lærere vil ikke dele egenproduserte læremidler via portalen gratis, og de som vil mangler støtte til kvalitetssikring før deling på portalen.
Ollu oahpaheaddjit eai háliit juogadit oahpponeavvuid portála bokte nuvttá, ja sis geat háliidit, váilu kvalitehtasihkkarastin ovdalgo sii juogadit iežaset oahpponeavvuid portálas.
Når det gjelder produksjonsverktøyet fremgår det at brukere ikke velger dette verktøyet, fordi Ovttas ikke har ressurser til å tilby teknisk og administrative støttefunksjoner som hjelper lærerne når det gjelder rettighetsproblematikk, administrasjon, oppdatering og vedlikehold av deres digitale læremidler.
Go lea sáhka buvttadanreaiddus, de boahtá ovdan ahte geavaheaddjit eai vállje dan reaiddu, dannego Ovttas:s eai leat resurssat fállat teknihkalaš ja hálddahuslaš doarjjadoaimmaid mat veahkehit oahpaheddjiid dakkár áššiid oktavuođas go sin digitála oahpponeavvuide guoski vuoigatvuođagažaldagaid, hálddahusa, ođasmahttima ja ortnegisdoallama oktavuođas.
Sametinget anser Ovttas som en viktig bidragsyter for formidling og produksjon av samiske læremidler.
Sámediggi atná Ovttas sámi oahpponeavvuid gaskkusteami ja buvttadeami dehálaš veahkkin.
Ovttas plattform er en arena som styrkes og videreutvikles i takt med digitaliseringsstrategien for grunnopplæringen.
Ovttas vuođđovuogádat lea arena mii nanusmuvvá ja ovddiduvvo viidáseappot vuođđooahpahusa digitaliserenstrategiija mielde.
Sametinget peker på at samiske læremiddelutviklere behøver godt utviklede språkverktøy for å kunne oversette læremidler mellom flere samiske språk.
Sámediggi čujuha dasa ahte sámi oahpponeavvuid ovddideaddjit dárbbašit bures ovddiduvvon giellareaidduid vai lea vejolaš jorgalit oahpponeavvuid eanet sámegielaid gaskka.
En viktig betingelse for at IKT skal utnyttes godt i organiseringen og gjennomføringen av opplæringen, er den digitale infrastrukturen.
5.2.2.5 Vuođđostruktuvra Dehálaš eaktun dasa ahte IKT galgá bures sáhttit geavahit oahpahusas, lea digitála vuođđostruktuvra.
Bredbåndstilgangen i og utenfor skolen må være tilstrekkelig god til at elevene får tatt i bruk de digitale ressursene.
Govdabáddefálaldat skuvllas ja dan olggobealde ferte leat nu buorre ahte oahppit sáhttet váldit digitála resurssaid atnui.
I tillegg må det utvikles gode fellesløsninger og standarder hvor det er hensiktsmessig.
Dasa lassin lea dárbu ovddidit buriid oktasaš čovdosiid ja standárddaid gokko dat lea heivvolaš.
Feide-løsningen er et eksempel på en fellesløsning som gir sikker autentisering, pålogging og deling av data i grunnopplæringen.
Feide-čoavddus lea dakkár oktasaš čovdosa ovdamearka mii čájeha sihkkaris autentiserema, sisaloggema ja dáhtaid lonohallama vuođđooahpahusas.
Et annet eksempel er det nye digitale systemet for gjennomføring av prøver og eksamener.
Eará ovdamearka lea ođđa digitála vuogádat mii lea iskosiid ja eksámeniid čađaheami várás.
Utdanningsdirektoratet er i ferd med å etablere en ny løsning som har som mål å gi elevene og eksamenskandidatene en intuitiv og brukervennlig tjeneste hvor de kan få vist sin kompetanse på flere måter enn i dag.
Oahpahusdirektoráhta lea ásaheamen ođđa čovdosa man ulbmil lea addit ohppiide ja eksámenkandidáhtaide intuitiiva ja geavaheaddjiláđis bálvalusa mas sii besset čájehit iežaset gelbbolašvuođa eanet vugiiguin go dál.
Tjenesten skal også være universelt utformet.
Bálvalus galgá maiddái leat oppalaččat hábmejuvvon.
Samisk som språkvalg er ivaretatt i løsningene, både i Feide og i prosjektplanen for det nye digitale systemet for gjennomføring av prøver og eksamener.
Sámegiella válljengiellan lea fuolahuvvon čovdosiin, sihke Feides ja prošeaktaplánas mii lea iskosiid ja eksámeniid čađaheapmái gulli ođđa digitála vuogádaga várás.
5.3 Rekruttering til samisk lærerutdanning
5.3 Ohppiid háhkan sámi oahpaheaddjiohppui
Selv om den samiske befolkningen i Norge bor spredt over hele landet, ser det ut til at rekruttering til samisk lærerutdanning i hovedsak foregår lokalt i de samiske språkområdene.
Vaikke sámi álbmot Norggas ássá bieđgguid riikka miehtá, de orru leamen nu ahte ohppiid háhkan sámi oahpaheaddjiohppui eanaš dáhpáhuvvá báikkálaččat guovlluin main sámegiella hállojuvvo.
Det er store utfordringer med å rekruttere et tilstrekkelig antall kvalifiserte søkere til de samiske grunnskolelærerutdanningene.
Stuorra hástalusat leat rekrutteret doarvái dohkálaš ohcciid sámi vuođđoskuvlaoahpaheaddjioahpuide.
Lærerutdanningene må også konkurrere med andre utdanninger med høye krav, for å få de beste søkerne.
Oahpaheaddjioahput fertejit maid gilvalit eará oahpuiguin main leat alla gáibádusat, go galget oažžut buoremus ohcciid.