pere/sami_parallel huggingface dataset:
Det må derfor fortløpende utvikles samisk kompetanse og tilstrekkelige læremidler for å dekke behovene i det samiske samfunn .
Danne ferte oktilaččat ovddidit sámi gelbbolašvuođa ja doarvái oahpponeavvuid vai sáhttá sámi servodaga dárbbuid ollašuhttit .
Vi vil skape et opplæringssystem som gir alle samiske barn , unge og voksne gode læringsarenaer for kunnskapsutvikling og videreutvikling av språk og kultur .
Mii áigut duddjot oahppovuogádaga mii addá buot sámi mánáide , nuoraide ja rávisolbmuide oahppanarenaid gos giella ja kultuvra ovddiduvvo viidáseappot .
Sametingsmeldingen vil konkretisere de overordnede målsetningene i rådets politiske plattform .
Sámediggedieđáhus galgá konkretiseret ráđi politihkalaš geađgejuolggi bajitdási ulbmiliid .
2.5.2 Sametingets budsjett
2.5.2 Sámedikki bušeahtta
Sametingets budsjett legger viktige rammer for virksomheten .
Sámedikki bušeahtta lea váldorámma dikki doaimmaide .
I de årlige budsjettene vedtar Sametinget mål , strategier og prioriteringer .
Jahkásaš bušeahtain mearrida Sámediggi ulbmiliid , strategiijaid ja vuoruhemiid .
Sametingets hovedmål for opplæring har stått fast i noen år og er at den samiske befolkningen skal ha kunnskap , kompetanse og ferdigheter som kreves for å utvikle samiske samfunn .
Sámedikki váldoulbmil oahpahusain lea guhká leamaš bissovaš , ja lea dat ahte sámi álbmogis galgá leat máhttu , gelbbolašvuohta ja gálggat mat gáibiduvvojit go galgá ovddidit sámi servodagaid .
Delmål er at samiske barn og unge har en sterk identitet og tilknytning til samisk språk , kultur og samfunnsliv , og at den samiske befolkningen har reell rett til kvalitativ god opplæring i og på samisk .
Oasseulbmil lea ahte sámi mánáin ja nuorain lea nanu iešvuođadovdu ja čanastat sámegillii , kultuvrii ja servodateallimii , ja ahte sámi álbmogis lea duohta riekti oažžut buori oahpahusa sámegielas ja sámegillii .
Sametingets budsjett er også med på å rekruttere til fagopplæring i duodji ved å tildele lønnstilskudd til lærebedriften og stipend til duodjielevene .
Sámedikki bušeahtta sáhttá maid adnot dasa oččodit eanebuid váldit fágareivve duojis , dakko bokte ahte juolluduvvo bálkádoarjja oahppofidnodagaide ja stipeanda duojárohppiide .
Bevilgninger til opplæring kommer fra Kunnskapsdepartementet .
Lea Máhttodepartemeanta mii juolluda dieid doarjagiid .
Midlene tildeles som rammeposter , som Sametinget skal kunne rå over selv .
Doarjagat juolluduvvojit rámmapoastan , maid Sámediggi ieš stivre .
Imidlertid ligger det føringer fra departementet over hva midlene skal brukes til .
Muhto departemeanta lea gal bidjan láidestemiid dasa movt dáhttot ahte ruđat galggaše geavahuvvot .
Dette medfører begrensninger når det gjelder Sametingets muligheter til politikkutvikling på opplæringsområdet .
Dat dagaha ahte Sámediggi ii beasa áibbas iežas oaivila mielde ovddidit politihka oahpahussuorggis .
2.5.3 Samarbeidsavtalene med fylkeskommunene
2.5.3 Ovttasbargošiehtadusat fylkasuohkaniiguin
Sametinget har inngått samarbeidsavtaler med fylkeskommuner i det samiske området som også har betydning i en utdanningspolitisk kontekst .
Sámediggi lea ásahan ovttasbargošiehtadusaid sámi guovlluid fylkasuohkaniiguin , mat maiddái gusket oahpahuspolitihkkii .
Det overordnede formålet med avtalene er å styrke og synliggjøre samisk kultur , språk og samfunnsliv .
Šiehtadusaid bajemusdási ulbmil lea nannet ja oainnusindahkat sámi kultuvrra , giela ja servodateallima .
Samarbeidsavtalene omhandler opplæringsspørsmål og forplikter til gjensidighet og samarbeid når det gjelder videregående opplæring .
Ovttasbargošiehtadusas válddahallet oahpahusgažaldagaid ja geatnegahttet searválaga ovttasbargat joatkkaoahpahussuorggis .
Som eksempel kan nevnes at det i artikkel 15 i samarbeidsavtalen med Finnmark Fylkeskommune fastslås at begge parter vil bidra til at fylkeskommunale videregående skoler tilrettelegger for opplæring i samiske fag og om samisk innhold .
Sáhttá ovdamearkan namuhit 15. artihkkala ovttasbargošiehtadusas mii lea ráhkaduvvon Finnmárkku fylkasuohkaniin ; mas daddjo ahte goappešat šiehtadusbealálaččat áiguba bargat dan badjelii ahte fylkka joatkkaskuvllat láhčet oahpu sámegielfágain ja dat guoská maid fágaid sámi sisdollui .
7 Avtalen med Troms fylkeskommune artikkel 5 er mer konkret enn avtalen i Finnmark , den fastslår blant annet at partene vil arbeide for at videregående skoler i Troms skal gi opplæring etter læreplanverket for Kunnskapsløftet-Samisk og at fylkeskommunen skal starte opp konkrete programfag .
7 Viđat artihkal šiehtadusas mii lea ráhkaduvvon Romssa fylkasuohkaniin lea mihá dárkileabbo go Finnmárkku šiehtadus , das daddjo earet eará ahte šiehtadusbealálaččat áiguba bargat dan badjelii ahte joatkkaskuvllain Romssa fylkkas galgá oahpahus lágiduvvot Máhttolokten – sámi oahppoplánaid mielde , ja ahte fylkasuohkan áigu álggahit dihto prográmmafágaid .
8 Artikkel 5 omfatter også tiltak om elevhospitering og elevutvekslinger i samiske områder .
8 Viđat artihkal sisttisdoallá maid doaimmaid nugo ohppiid hospiterema ja ohppiid lonohallama sámi guovlluin .
Se Samarbeidsavtale med Finnmark fylkeskommune og Sametinget , inngått 23.11.2007 .
Buot ohppiide joatkkaskuvladásis Finnmárkkus ja Romssas galgá šiehtadusaid mielde fállojuvvot sámegieloahppu .
Se Samarbeidsavtale med Troms fylkeskommune , inngått 28. juni 2007 . Møtesekretærer : Ellen Aina Eira 8
Ovttasbargošiehtadusa bealálaččat galget láhčit dili nu ahte sáhttá oččodit ohppiid duodjefágii ja fállat oahpu fitnodagain .
rekruttering til duodjifaget og opplæring i bedrift . Videre omhandler avtalene tiltak for rekruttering og kompetanseheving av lærere for opplæring i samisk og samisk innhold i videregående opplæring .
Viidáseappot leat šiehtadusat dan birra movt galgá áŋgiruššat oažžut oahpaheddjiid ja loktet oahpaheddjiid sámegielfágaide guoskivaš gelbbolašvuođa joatkkaskuvllas , ja gelbbolašvuođa mii guoská fágaid sámi sisdollui .
Det er også egne punkt om informasjon om Kunnskapsløftet-samisk og prinsippene for opplæringen- samisk .
Leat maid sierra čuoggat Máhttolokten-sámi diehtojuohkima birra ja sámi oahpahusa prinsihpaid birra .
I Åarjelsaemieh samarbeidsavtale så er det formulert en egen strategi for å sikre forsvarlig samisk relaterte tilbud på førskole- , grunnskole og videregående nivå samt tilbud relatert til høyere utdanning , og sikre økte statligebevilgninger til kommuner og fylkeskommuner for å realisere kunnskapsløftet samisk .
Åarjelsaemieh ovttasbargošiehtadussii lea hábmejuvvon sierra strategiija dasa movt sihkkarastit heivvolaš sámi oahppofálaldagaid ovdaskuvla- , vuođđoskuvla- ja joatkkaoahpahusdásis , ja maiddái heivvolaš alitdási oahpu , ja ahte ferte sihkkarastit stáhtajuolludemiid suohkaniidda ja fylkkaide vai dat sáhttet ollašuhttit Máhttolokten-sámi áigumušaid .
Avtalen skal også bidra til å styrke formidlingen av samisk kultur og kulturforståelse i skolene i fylket .
Šiehtadus galgá maid nannet sámi kulturgaskkusteami ja kulturipmárdusa fylkka skuvllain .
Gjennom de årlige møtene mellom sametingspresidenten og de ulike fylkesordførerne så skal status for samarbeidsavtalene gjennomgås og oppfølgende tiltak drøftes .
Sámediggepresideantta ja guđege fylkka fylkasátnejođiheddjiid jahkásaš čoahkkimiin galget geahčadit movt ovttasbargošiehtadus lea doaibman ja ja makkár doaimmaid ferte čuovvolit .
I tillegg møtes administrasjonene på ledernivå for gjennomgang av oppfølgning og status for avtalene med fylkeskommunene .
Dasa lassin dollet hálddahusaid jođiheaddjit oktasaščoahkkimiid gos maid geahčadit fylkasuohkaniid šiehtadusaid ja movt daid galgá čuovvolit .
Sametinget mener det er viktig å ha en god dialog med fylkeskommunene også i opplæringssaker , men et slik dialog kan vanskeliggjøres grunnet samarbeidsavtalenes ulike karakter .
Sámedikki mielas lea hui dehálaš bures gulahallat fylkasuohkaniiguin , maiddái oahpahusáššiin , muhto diet gulahallan sáhttá šaddat váttis danin go ovttasbargošiehtadusain lea nu iešguđetlágan iešvuohta .
Avtalen med Troms fylkeskommune er detaljert , men de andre avtalene er mer generelle i sin utforming .
Šiehtadus Romssa fylkasuohkaniin lea hui dárkil , muhto eará fylkasuohkaniid šiehtadusat leat hui oppalaččat hábmejuvvon .
Spørsmålet er hvorvidt avtalene i fremtiden også bør inkludere fylkesmennene som i det daglige har stort ansvar for samiskopplæring .
Ovttasbarggu bealálaččat leat Norgga Sámediggi , Nordlándda fylkasuohkan , Davvi-Trøndelága fylkasuohkan , Lulli-Trøndelága fylkasuohkan ja Hedmárkku fylkasuohkan .
Ved en eventuell evaluering av samarbeidsavtalene bør dette være forhold som må vurderes nærmere .
Jus lea jurdda árvvoštallat ovttasbargošiehtadusaid , de berre dien maid guorahallat dárkileappot .
Den samiske skolens innhold har også blitt kritisert for i liten grad å gjenspeile samiske verdier .
Sámi skuvlla sisdoalu leat maid moaitán ; ahte dat beare unnán speadjalastá sámi árvvuid .
Ny forskning har hevdet at den samiske skolen ofte kun er samisk i navnet , i realiteten så er det lite som skiller den norske fra den samiske skolen .
Ođđa duktamiin čuoččuhuvvo ahte sámi skuvlla sámivuohta dávjá lea dušše dan sámi namma , duohtavuođas lea unnán mii earuha dáru skuvlla sámi skuvllas .
Det er veldig mye opp til skoleeier , rektor og lærere å bestemme hvilke undervisningsmåter de benytter , metoder og hvilke deler av pensum de legger mest vekt på .
Lea hui ollu skuvlaoamasteaddji , rektora ja oahpaheddjiid duohken mearridit makkár oahpahanvugiid ja metodaid geavahit , ja makkár osiid deattuhit lohkanmearreplánas .
Sametinget ser behov for oppmerksomhet rundt disse spørsmålene også i politiske diskusjoner om samisk utdanningspolitikk .
Sámediggi oaidná dárbbu giddet fuomášumi dieid gažaldagaide maiddái politihkalaš digaštallamiin gos lea sáhka sámi oahpahuspolitihkas .
Den samiske skolen skal være en god skole , kvalitetsmessig , pedagogisk og sosialt .
Sámi skuvla galgá leat buorre skuvla , sihke kvalitehta dáfus , pedagogalaččat ja soisiálalaččat .
Sametingets rolle når det gjelder innholdet i og grunnlaget for undervisningen er at Sametinget er med på å legge premissene for læreplanene .
Sámedikki rolla mii guoská oahpahusa sisdollui ja vuođustussii , lea ahte Sámediggi lea mielde mearrideamen eavttuid oahppoplánaide .
Læreplanene skal bidra til at elevene lærer ikke bare samisk språk , men også lærer ut i fra et samisk perspektiv , gjennom synliggjøring av samiske verdier og opplæringsmetoder .
Oahppoplánat galget váikkuhit dasa ahte oahppit eai dušše oahpa sámegiela , muhto ahte oahpahus lágiduvvo sámi geahččanguovllus , nu ahte oainnusindahká sámi árvvuid ja oahpahanmálliid .
Sametinget har ansvaret for læremidlene som skal være hjelpemidler for og stimulere til barn , unges og voksnes læring .
Sámedikki ovddasvástádus lea gozihit ahte gávdnojit oahpponeavvut mat galget leat veahkkeneavvun movttiidahttit mánáid , nuoraid ja rávisolbmuid oahppat .
Den samiske skolen er i endring som et resultat av at det samiske samfunnet gradvis har forsøkt å gjenoppbygge og revitalisere sine tradisjonelle samfunnsinstitusjoner , sine språk og sine sosiale normer .
Sámi skuvla lea nuppastuvvamin . Dat lea boađus das go sámi servodat dađistaga geahččala ođđasis hukset ja ovddeštit iežas árbevirolaš servodatinstitušuvnnaid , iežaset gielaid ja sosiála norpmaid .
Skolen reflekterer samfunnet forøvrig , og den samiske skolen bærer nok preg av at det ikke er så lenge siden det var forbudt å snakke samisk i skolen .
Skuvla speadjalastá servodaga mas dat lea , ja sámi skuvllas vuhtto gal ain ahte ii leat nu beare guhkes áigi gollan dan rájes lei gielddus hupmat sámegiela skuvllas .
Det tar tid å bygge opp og utvikle noe som staten gjennom en særdeles aktiv forsnorskningspolitikk har brutt ned .
Lea áddjás bargu divodit ja ovddidit juoidá maid stáhta hui earenoamáš áŋgiris dáruiduhttinpolitihkain lea njeaidán .
Samarbeidspartene er Sametinget i Norge , Nordland fylkeskommune , Nord-Trøndelag fylkeskommune Sør-Trøndelag fylkeskommune og Hedmark fylkeskommune .
Go digaštallá sámi oahpahuspolitihka , de ii sáhte vajáldahttit makkár historjaguoddit sámi váhnemat , áhkut ja ádját ja máttarváhnemat leat .
Deres historie blir viktige vitnesbyrd for at enhver assimileringspolitikks mest ødeleggende side er den som rettet seg mot den oppvoksende generasjons muligheter til å lære seg sitt morsmål .
Sin historjá lea dehálaš duođaštussan dasa ahte juohke assimilerenpolitihka vearrámus bealli lea dat mii čuohcá bajásšaddi buolvvaid vejolašvuhtii oahppat iežaset eatnigiela . .
Ødeleggelsene fra fornorskningspolitikkens æra gir seg utslag i dagens samfunn ved at det er svært mange samer som ikke kan sitt morsmål , og som ikke har kunnet lære sine barn samisk .
Dáruiduhttinpolitihka áiggi billistemiid oaidná ain otná servodagas . Leat hui ollu sápmelaččat geat eai máhte iežaset eatnigiela , ja eai ge leat sáhttán dan oahpahit mánáidasas .
Mange barn av samer som ble fratatt morsmålet sitt , har ikke lært seg samisk , og ofte kommer de i en vanskelig situasjon når deres egne barn lærer seg samisk og ønsker å bruke språket aktivt hjemme .
Ollu mánát geaid váhnemat leat massán eatnigielas , eai leat oahppan sámegiela , ja sii šaddet dávjá váttis dillái go sin iežaset mánát ohppet sámegiela ja háliidit hupmat ja geavahit sámegiela ruovttus .
Også de samene som ikke mistet morsmålet sitt har lidd på grunn av fornorskningspolitikken .
Maiddái sápmelaččat , geat eai massán eatnigielas , leat gillán dáruiduhttima geažil .
Mangelfull skolegang og undervisning på et språk de ikke forstod noe av , ga disse barna et bilde av skolen som et sted for frykt og intoleranse overfor deres kultur og språk .
Váilevaš skuvlavázzin ja oahpahus dagahii ahte sii ožžo hui heajos gova skuvllas ; ahte dat lei dakkár báiki gos šattai ballat ja gos sin kultuvra ja giella ii dohkkehuvvon .
Etterdønningene av fornorskningspolitikken ser man også i såkalte samiske kjerneområder som Kautokeino og Karasjok , hvor mange eldre samer ikke kan skrive eller lese sitt eget morsmål .
Dáruiduhttinpolitihka bohtosa doarggástusaid oaidná maid guovlluin mat gohčoduvvojit sámi guovddášguovlun , nugo Guovdageainnus ja Kárášjogas , gos ollu vuoras sápmelaččat eai máhte čállit ja lohkat iežaset eatnigiela .
Dette byr på svært store utfordringer som Sametinget som institusjon ikke har greid å gripe fatt i eller løse .
Dat leat nu stuora hástalusat maid Sámediggi nugo institušuvdna ii lea nagodan gieđahallagoahtit ja čoavdit .
Sametinget mener det er på sin plass å rette fokuset på de enorme konsekvensene en slik ødeleggende politikk har hatt for samene når det gjelder utdanning .
Sámediggi oaivvilda ahte lea riekta čalmmustahttit daid issoras váikkuhusaid maid diekkár billisteaddji politihkka lea dagahan sápmelaččaide go geahččá oahpahussii .
Samiske barn bærer fortsatt arven etter fornorskningspolitikken .
Sámi mánát guddet ain dáruiduhttinpolitihka árbbi .
Staten er ansvarlig for å støtte opp om disse barna slik at samisk språk igjen blir et hjemmespråk for alle samer som ønsker det .
Lea stáhta ovddasvástádus doarjut daid mánáid , vai sámegiella fas šaddá ruovttugiellan buot sápmelaččaide geat háliidit dan .
Dette er særlig viktig å knytte opp mot barnekonvensjonens artikkel 29 og kravet om at alle barn skal få respekt for hverandres kulturelle bakgrunn , historie , både positive og negative elementer ved historien .
Lea earenoamáš dehálaš dán ášši čanastit mánáidkonvenšuvnna 29. artihkkalii ja gáibádussii ahte buot mánát galget árvvusatnit nuppiid duogáža , historjjá , sihke buriid ja heajut osiid historjjás .
Moderne samisk utdanningspolitikk skal på mange måter være motsvaret til og rette opp det som ble ødelagt etter gammel fornorskningspolitikk .
Ođđaáigasaš sámi oahpahuspolitihkka galggašii máŋgga dáfus doaibmat juste nuppeláhkái , namalassii divvut dan maid dološ Norgga dáruiduhttinpolitihkka lea billistan .
3.2 Demografiske forhold : Folketallsutvikling i de samiske bosettingsområdene Det er en klar sammenheng mellom folketallsutviklingen , skolestrukturen og skoletilbudet i de samiske områdene .
3.2 Álbmoga birra dieđut : Olmmošlogu ovdáneapmi sámi ássa nguovlluin Lea čielga čanastat gaskal sámi guovlluid olmmošlogu ovdáneami ja skuvladilálašvuođa ja skuvlafálaldagaid .
Tabellen nedenfor viser utviklingen av folketallet i landet som helhet , samt i de tre nordligste kommunene og i det samiske området .
Tabeallas dás vuolábealde oaidná olmmošlogu ovdáneami olles riikkas , dain golmma davimus fylkkain ja sámi guovllus .
Med samisk område menes her de 22 kommunene som inngår i virkeområdet for Sametingets virkemidler til næringsutvikling ( STN-området ) .
Sámi guovlluin oaivvildit dás dan 22 suohkana mat gullet Sámedikki ealáhusaid váikkuhangaskaomiid doaibmaguvlui ( STN-guovlu ) .
Store kommuner , som SørVaranger , Alta , Tromsø og Narvik , der deler av kommunene er med i virkeområdet , er trukket ut av analysegrunnlaget .
Stuora suohkanat nugo Mátta-Várjjat , Áltá , Romsa ja Narviika , main oassi suohkanis lea mielde váikkuhanguovllus , eai leat váldojuvvon mielde dán analysii .
Tabellen gir slik en oversikt over folketallsutviklingen i de tradisjonelle samiske bosetningsområdene i nord , samt i fylkene i nord sett under ett .
Dien láhkái čájeha tabealla olmmošlogu ovdáneami árbevirolaš sámi ássanguovlluin davvin , ja maiddái oktiibuot golmma davimus fylkkas .
Figur 1 : Utvikling av folketallet , indeksert slik at nivået i 1997=100 .
Govus 1 : Olmmošlogu ovdáneapmi , ordnejuvvon nu ahte 1997 dássi =100 .
Telemarksforskning 2011 Det samlede folketallet i Norge økte fra 1997 til 2010 , mens det i samme periode viste en sterk nedgang i folketallet i de samiske kommunene ( STN-området ) .
Telemarksforskning 2011 Oppalaččat Norggas lassánii olmmošlohku 1987 rájes 2010 rádjái , muhto sámi suohkaniin ( STNguovllus ) njiejai olmmošlohku hui garrasit seamma áigodagas .
Både negativt fødselsoverskudd og utflytting er årsakene til denne nedgangen .
Sivvan njiedjamii lea sihke dat ahte riegádedje unnán mánát ja maiddái eretfárren guovllus .
Befolkningsnedgangen i det samiske området har vært langt sterkere enn i alle de tre nordligste fylkene .
Sámi guovllus lea olmmošlohku njiedjan mihá eanet go buot golmma davimus fylkkas .
Folketallet i Troms har økt siden 1997 , mens Nordland og Finnmark har snudd nedgang til vekst i de siste årene .
Romssas lea olmmošlohku lassánan 1997 rájes , ja Nordlánddas ja Finnmárkkus lea maŋemus jagiid njiedjan rievdan lassáneapmin .
I det samiske området har nedgangen fortsatt .
Sámi guovllus gal olmmošlohku ain njiedjá .
Det er i hovedsak unge folk som flytter ut , noe som på sikt vil forsterke nedgangen i folketallet i samiske strøk .
Leat eanas nuorat geat fárrejit eret , ja dat boahtá áiggi mielde dagahit vel stuorát olmmošlogunjiedjama sámi guovlluin .
De som flytter ut fra samiske områder , flytter til mer urbane strøk .
Dat geat sámi guovlluin vulget , fárrejit dávjá gávpotguovlluide .
To kommuner , Karasjok og Kautokeino skiller seg ut med vekst i befolkningen i denne perioden .
Guovtti suohkanis , Kárášjogas ja Guovdageainnus lea earalágan dilli , go doppe lassána olmmošlohku dán áigodagas .
I tillegg til at folketallet i de samiske områdene går ned , blir det også flere eldre .
Lassin dasa go olmmošlohku sámi guovlluin njiedjá , boahtá vel dat ahte dohko báhcet eanet vuorrasit olbmot .
Dette er ikke spesielt for samiske områder , det gjelder for landet som helhet .
Dat gal ii dáhpáhuva dušše sámi guovlluin , muhto maiddái olles riikkas muđui .
Men det som kjennetegner samiske områder er at andelen av befolkningen under 30 år synker langt raskere enn det ellers gjør .
Muhto dat mii lea sámi guovlluid dovdomearka , lea ahte vuollel 30-jahkásaččaid lohku álbmogis njiedjá mihá johtileappot go riikkas muđui .
Dette gir store utfordringer for samisk skole , enten det er i de tradisjonelle bosetningsområdene eller i de mer urbane områdene .
Dat dilli mielddisbuktá stuora hástalusaid sámi skuvlii , sihke árbevirolaš ássanguovlluin ja maiddái gávpotlagas guovlluin .
3.3 Elever med samisk i fagkretsen i grunnskolen og videregående opplæring Grunnskolens informasjonssystem på internett ( GSI . ) utarbeider hvert år statistikk over antall elever som velger samisk som første- eller andrespråk i grunnskolen .
3.3 Oahppit geain lea sámegiella vuođđoskuvlla ja joatkkaoahpahu sa fágasuorggis Vuođđoskuvlla diehtojuohkindoaibma interneahtas ( GSI ) ráhkada juohke jagi statistihka mas oaidná man ollu oahppit válljejit sámegiela vuosttaš- dahje nubbingiellan vuođđoskuvllas .
I rapportene Samiske tall forteller 1-3 er disse tallene presentert og analysert .
Raporttas Sámi logut muitalit 1-3 leat diet logut ovdanbiddjojuvvon ja analyserejuvvon .
Opplæringsmeldingen har hentet statistisk materiale og kommentarer fra disse rapportene og fra grunnskolens informasjonssystem på internett .
Oahpahusdieđáhus lea viežžan statistihkkadieđuid ja mearkkašemiid diein raporttain ja vuođđoskuvlla diehtojuohkindoaimmas interneahtas .
Elevtallet i faget samisk i grunnskolen er avgjørende for hvor mye samisk vil bli brukt både skriftlig og som talespråk i framtida .
Vuođđoskuvlla sámegielfága ohppiidlohku lea mearrideaddjin dasa man ollu sámegiella boahtá geavahuvvot boahtteáiggis sihke čállingiellan ja hupmangiellan .
Endringene i elevtallet kan også være en pekepinn på i hvilken grad skolen har lykkes med å gi elevene et godt tilbud i samiskopplæringa , og dermed inkludert samisk språk og kultur i sine planer .
Ohppiidlogu nuppástuvvan sáhttá muitalit veaháš dan birra man bures skuvla lea lihkostuvvan fállat ohppiide oahpu sámegielas , ja man bures lea nagodan váldit mielde sámegiela ja kultuvrra iežas plánaide .
Side 72 av 175
72 siidu 177 siiddus
2005/06 3055 Tabell 3 Antall grunnskoleelever med samisk i fagkretsen i perioden 2005/06 til 2010/11
Skuvlajagis 2005/06 lei 3055 vuođđoskuvlaoahppis Norggas sámegiella fágasuorggis .
I alt
Ovdal dien áiggi lassánii ohppiidlohku juohke jagi .
Tallet på elever i grunnskolen med samisk i fagkretsen ble fordoblet i perioden 1991/92 til 2007/08 .
Lea beare árrat dadjat čájeha go diet man guvlui lea mannamin , vai čájeha go lohku dušše muhtun soaittáhagas rievdama .
Stigningen gjaldt både antall første- og andrespråkselever og innenfor alle de tre samiske språkene .
Dat lea seamma lohku go vihtta jagi dás ovdal , ja leat golbma oahppi eanet go skuvlajagis 2009/10 .
I skoleåret 2005/06 hadde i alt 3055 grunnskoleelever samisk i fagkretsen i Norge .
Lullisámegiel vuosttašgielat ohppiidlohku lea lassánan golmmain skuvlajagis 2010/11 skuvlajagi 2005/06 ektui .
Tallet på grunnskoleelever med samisk i fagkretsen har gått ned hvert år siden Kunnskapsløftet-samisk ble innført i 2006 .
Tabealla 4 čájeha ahte sihke lullisámegiela ja julevsámegiela vuosttašgielat ohppiidlohku lea leamaš dásset maŋemus viđa jagis .
Før den tid steg elevtallet hvert år .
Čoahkkingirjji čállit : Marit Ellen Mienna
Tallgrunnlaget er imidlertid lite , så tilfeldige endringer kan gi store prosentvise utslag .
Tabealla 5 Ohppiidlohku geain lea sámegiella joatkkaskuvlla fágasuorggis , fylkkain gos leat eanet go vihtta oahppi .
Rapporten Samiske tall forteller 3 diskuterer denne endringen , og nevner at en forklaring kan være at skolene ikke har maktet å få med seg elevene som valgte faget Samisk språk og kultur i Det samiske læreplanverket for den tiårige grunnskolen .
lága Muđui 6 3 33 4 6 14 2 5 16 Muđui riikkas sisttisdoallá maid Nordlándda ja Davvi-Trøndelága Muđui riikkas sisttisdoallá maid Davvi-Trøndelága Oktasaš listu mas oaidná buot ohppiid logu miehtá riikka geain lea sámegiella joatkkaskuvllaid fágasuorggis , ii leat ovdandivvojuvvon ovdal .
Tabell 4 Antall grunnskoleelever med samisk som førstespråk I alt Nordsamisk Lulesamisk Sørsamisk
Tabealla dás bajábealde lea vižžojuvvon raporttas Sámi logut muitalit 4 , mii ii vel leat almmuhuvvon .
Samisk som førstespråk har gått ned med 3 prosent i perioden fra 2005/06 til 2010/11 .
Máhttolokten lea našuvnnalaš oahpahusođastus mii siskkilda sihke oahpahusa stivrema , struktuvrra ja sisdoalu .
Dette må betegnes som en relativ stabil situasjon .
Máhttodepartemeanta bijai Oahpahusdirektoráhta árvvoštallat dien ođastusdoaimma .
Nedgangen på 3 prosent over fem år er mindre enn nedgangen i elevkullene i Nord-Norge i samme periode , der nedgangen var på over 7 prosent .
Hálddahusdásiid ja institušuvnnaid rolla árvvoštallan Máhttoloktema atnuiváldima oktavuođas sisttisdoallá earet eará stivrenmálle analyserema , ja movt dásiidgaskka rollaid ja ovddasvástádusa juohkin doaibmá .
Det er for tidlig å si om dette er en trend eller en tilfeldig svingning .
Lea gárvvistuvvon guokte oasseraportta : Raporta 42/2008 Det nasjonale styringsnivået .
Tallet på førstespråkselever i lulesamisk er 29 i skoleåret 2010/11 .
Intensjoner , forventninger og vurderinger ( Našunála stivrendássi .
Her er tallene så små at tilfeldige svinginger gir store prosentvise utslag .
Áigumušat , vuordámušat ja árvvoštallamat ) ja Raporta 42/2009 Kunnskapsløftet – tung bør å bære ?
Møtesekretærer : Ellen Aina Eira
( Máhttolokten – lossa noađđi guoddit ? )
En samlet oversikt over elevene med samisk i fagkretsen i de videregående skolene i hele landet er ikke presentert før .
Vuosttaš oasseraporttas ( raporttas 42/08 ) boahtá ovdan ahte Máhttolokten presentere vuogádatođastusa , ja ođđa stivrenvuogádat lei ge okta deháleamos nuppástusain ođastusdoaimmas .
Tabellen som er vist ovenfor er hentet fra rapporten Samiske tall forteller 4 , som ennå ikke er publisert . Tabellen viser en sterk stigning i tallet på elever med samisk i fagkretsen i videregående opplæring de siste tre skoleårene .
Bargamušat ja váldi galggai lávdaduvvot , ovddasvástádusa mearrideapmi iešguđetge dásiid gaskkas galggai šaddat čielgaseabbon , skuvlaoamasteaddji galggai oažžut eanet friddjavuođa ja stuorát ovddasvástádusa , ja ođastus lei vuođđuduvvon báikkálaš gelbbolašvuođa ja návccaid luohttámuššii .
Evalueringen skal belyse og dokumentere i hvilken grad utfordringene for grunnopplæringen og intensjonene med reformen er fulgt opp og gitt resultater i praksis .
Árvvoštallanraporttas celkojuvvo maid ahte guovddáš oassálastit leat bargan ollu dan guvlui ahte juogadit ovddasvástádusa eanebuidda , muhto ii fal juogadit mearridanválddi .
Kunnskapsløftet er en nasjonal utdanningsreform som omfatter både styring , struktur og innhold .
Loahppaárvalusas deattuhuvvo ahte sáhttá hejot váikkuhit jus bidjá ovddasvástádusa ja vuordámušaid dakkáriidda main lea unnán váldi .
Utdanningsdirektoratet iverksatte på oppdrag fra Kunnskapsdepartementet en evaluering av reformen .
Ođastusa atnuiváldima gieđahallama oktavuođas rehkenastojuvvo diet gávnnus váttis čuolbman .
Evalueringen av forvaltningsnivåenes og institusjonenes rolle i implementeringen av Kunnskapsløftet omfatter blant annet analyse av styringsmodellen , hvordan rolle og ansvarsfordeling fungerer på tvers av nivåer , og en karakteristikk av mulige endringer i skolelederes og læreres profesjonsforståelse .
Nuppi oasseraporttas ( raporttas 42/09 ) čállojuvvo suohkaniid eahpečielga stáhtusa birra nugo stáhtavuollásaš hálddahusorgánat ja seammás maid iešstivrejeaddji orgánat main alddiineaset lea mearridanváldi , álbmotválljejuvvon áirasat ja iežaset hálddahus . Dat bidjá Máhttoloktema atnuiváldima
Det er avgitt to delrapporter : Rapport 42/2008 Det nasjonale styringsnivået .
Suohkansuorgi galgá sihke stivret iešheanalaččat ja maiddái bidjat johtui dan maid stáhta mearrida .
Intensjoner , forventninger og vurderinger og Rapport 42/2009 Kunnskapsløftet – tung bør å bære ? I første delrapport ( rapport 42/08 ) fremgår det at Kunnskapsløftet presenterte et systemskifte , og et nytt styringssystem var en av de viktigste endringene i reformen .
Earenoamáš ášši maid leat fuobmán go leat árvvoštallan Máhttoloktema stivrenođastussan , ( Raporta 42/2009 ) , lea ahte leat čilgekeahtes váttis dilálašvuođat vuos politihkalaš ja profešuvdna stivrema oktavuođas , ja dasto vel nuppe bealis guovddáš ja vuolitdásiid stivrejeddjiid gaskkas vuođđooahpahusas .
Evalueringen ga et bilde av en sektor preget av uklarhet når det gjelder styringsdimensjonen og ansvarsfordelingen .
Skuvlaoamasteaddjit čilgejit alddiineaset leat buori oktavuođa fylkamánniin , muhto oktavuohta lea earalágan go ovdal .
Sentrale myndigheter synes ikke å ha tatt et helhetlig grep om reformimplementeringen , og Kunnskapsløftet som styringsreform synes å være svakt forankret hos sentrale aktører på det nasjonale beslutnings- og forvaltningsnivået som skal gjennomføre den .
Jus ovdáneapmi galgá diekkár vuođđojurdaga mielde dáhpáhuvvat ja stivrejuvvot , de dat eaktuda luhttámuša ja rabas kanálaid oassálasttiid gaskka , vai besset ovttasdoaimmahit bargamušaid mat dolvot ulbmiliidda mat áddejuvvojit sullii ovttaládje .
Videre sier evalueringsrapporten at sentrale aktører er opptatt av å desentralisere ansvar for oppgaver , men ikke beslutningsmyndighet . I konklusjonen understrekes det at det kan få uheldige konsekvenser hvis man ansvarliggjør og stiller forventninger til aktører med liten myndighet .
Nordlandsforskning ja Finnmárkku allaskuvla leat searválaga Norut Álttáin ja Norut Romssain čađahan dutkanprošeavtta man váldoulbmil lei gávnnahit leat go Máhttolokten- sámi oahppoplánabuktosat ( LK06S ) dagahan ahte lea šaddan eanet ovttadássásaš skuvla ja oahpahus sámi álbmotjoavkkuide Norggas .
I et reformimplementeringsperspektiv karakteriseres dette som et problematisk funn .
Barggaheaddjin lei Oahpahusdirektoráhtta . Máhttolokten – sámi árvvoštallamis leat boahtán golbma oasseraportta .
I andre delrapport ( rapport 42/09 ) fremgår det at kommunesektorens tvetydige status som forvaltningsorgan under staten og som selvstyreorgan med egen beslutningsmyndighet , egne folkevalgte og egen administrasjon , setter implementeringen av Kunnskapsløftet i en bestemt ramme .
Vuosttaš oasseraporta ( NF-raporta nr.3/2009 ) Samisk opplæring under LK06-samisk – Analyse av læreplan og tidlige tiltak for implementering ( LK06-sámi oahpahus – Oahppoplánaid ja ovdalaš atnuiváldindoaimmaid analyseren ) sisttisdoallá golbma fáttá . Álggos geahčadit historjjálaččat Norgga skuvlapolitihka sámiid ektui 1700-logu rájes ja gitta otnážiii .
Kommunesektoren skal både styre selv og sette i verk det staten bestemmer .
Dasto čilgejuvvo iešalddis oahppoplánabuktosiid atnuiváldin .
Skoleeierne beskriver sitt forhold til fylkesmannen som godt , men som annerledes enn tidligere .
Olggobealde Finnmárkku eai leat diet rievttit nu dovddus , ja doppe lea mihá stuorát diehtojuohkindárbu .
Fylkesmannen har fått forsterket sin tilsynsrolle på bekostning av utviklings- og veiledningsrollen .
Hástalusat mat leat čadnon ođastusa atnuiváldimii , orrot leamen stuorábut olggobealde sámegiela hálddašanguovllu .
Skal utvikling skje og styres etter slike prinsipp , forutsetter det tillit og åpne kanaler mellom aktørene slik at aktørene kan arbeide sammen om oppgaver mot mål som er oppfattet noenlunde likt .
skuvlla birrasa go dat oahppit geat ásset báikkiin gos sámegiella lea nanus . Birrasiin gos sámegiella lea nanus , lea maid sámi kultuvra , sámi duodjeárbevierut ja sámi servodateallin minddar hui nanus .
Nordlandsforskning og Høgskolen i Finnmark har i samarbeid med Norut Alta og Norut Tromsø på oppdrag fra Utdanningsdirektoratet , gjennomført forskningsprosjekter hvor hovedmålet har vært å finne ut om Læreplanverket for Kunnskapsløftet - samisk ( LK06-S ) bidrar til en mer likeverdig skole og opplæring for de samiske folkegruppene i Norge .
Dutkit eai leat gávnnahan ahte Máhttoloktema ođasmahttinjurdagii lea biddjojuvvon beare ollu deaddu , ja sii leat dán rádjái oaidnán unnán mii lea nuppástuvvan ovddeža ektui maŋŋil go Máhttolokten- sámi váldojuvvui atnui . Dutkit celket loahppaárvvoštallamisahte : Skuvla mas leat heajos olgguldas rámmat , ja mii ii oaččo seammadássásaš nannenfaktoriid ge , illá sáhttá fállat seammadássásaš skuvlejumi buot ohppiide .
Det er kommet ut tre delrapporter fra evaluering av Kunnskapsløftet - samisk . Første delrapport ( NF-rapport nr.3/2009 ) Samisk opplæring under LK06-samisk – Analyse av læreplan og tidlige tiltak for implementering omhandler tre temaer .
Goalmmát oasseraporta ( NF-raporta nr.3/2011 ) Rett til samisk opplæring – ideal eller realitet ( Riekti oažžut sámegiel oahpahusa – ideála vai duohtavuohta ) lea kárten mas geahčadit movt oahppit ieža árvvoštallet sámegieloahpahusa .
Først er det en historisk gjennomgang av norsk skolepolitikk overfor samene fra 1700-tallet og frem til i dag .
Kártemis leat mielde vuođđoskuvlaoahppit 5. jahkeceahki rájes ja oahppit joatkkaskuvllain .
Deretter selve implementeringen av læreplanverket , basert på dokumentanalyser av læreplanverket LK06-S og sentrale dokumenter fra Sametinget , fylkesmenn og skoleeiere og på intervjuer med Sametinget , fylkesmenn og skoleeiere .
Raporta dokumentera dan movt oahppit ieža árvvoštallet iežaset máhtolašvuođa sámegielas , geavahit go sámegiela ruovttus ja ustibiiguin , makkár oaidnu ohppiin lea sámegielfágii skuvllas ja movt sii árvvoštallet sámegieloahpahusa bargovugiid , oahpponeavvuid ja árvvoštallanvugiid .
Rapporten viser at den samiske befolkningen i Finnmark kjenner godt til elevenes rettigheter om opplæring i og på samisk .
Eanas oahppit árvvoštallet sámegielfága dehálažžan ja ávkkálažžan , muhto oaivvildit maid ahte dat fága lea gáibideaddji .
Utfordringene knyttet til implementeringen av reformen synes å være større i områdene utenfor forvaltningsområdet for samisk språk .
Kárten čájeha ahte giela válljen vuosttaš-dahje nubbingiellan orro oalle muddui vuolgimin das makkár dilli sámegielas lea ruovttus ja lagasbirrasis .
Betydning av faktorer som organisering av opplæring i samisk , lærerkompetanse og læremidler blir belyst .
3.5 Sámi oahppi rievttit ja oahppanbiras 3.5.1 Goabbatlágan rievttit vuođđo-ja joatkkaoahpahusas
Undersøkelsen er blant annet basert på intervjuer av skoleleder , lærere , elever og foreldre på en og samme skole .
Sámi ohppiin vuođđo- ja joatkkaoahpahusas leat oahpahuslága mielde goabbatlágan rievttit sámegieloahpahusa ektui .
Rapporten viser at det er forskjeller når det gjelder utfordringer knyttet til opplæring i og på samisk .
Buot sámi guovlluid vuođđoskuvlaohppiin lea § 6-2 mielde riekti oažžut oahpahusa sámegielas ja sámegillii .
Elever som bor utenfor de samiske kjerneområdene har ikke den samme støtten fra miljøet utenfor skolen når det gjelder samisk språk og kultur som elever som bor på steder der samisk språk står sterkt .
Olggobealde sámi guovlluid lea vuođđoskuvlaohppiin riekti oažžut oahpahusa sámegielas ja sámegillii go unnimusat 10 oahppi seamma suohkanis háliidit diekkár oahpu , ja nu guhká go leat 6 oahppi vel báhcán seamma jovkui .
I miljøer der samisk språk står sterkt , vil også samisk kultur , samiske håndverkstradisjoner og samisk samfunnsliv for øvrig stå sterkt .
§ 6-3 mielde lea sápmelaččain joatkkaoahpahusas riekti oažžut sámegielaoahpu , muhto sis ii leat lágas nannejuvvon riekti oažžut oahpahusa sámegillii .
Møtesekretærer : Ellen Aina Eira
Diekkár láhkaásahus ii leat vel boahtán .
Forskerne har ikke funnet at reformperspektivet i Kunnskapsløftet er særlig vektlagt , og de ser så langt få endringer i opplæringen før og etter innføringen av Kunnskapsløftet - samisk .
Ii oktage joatkkaskuvla leat geatnegahttojuvvon láhčit oahpu sámegillii dahje Mahttolokten – sámi oahppoplánabuktosiid mielde , muhto dan gal dahket sámi joatkkaskuvllat .
Forskerne konkluderer med at : en skole som har dårligere ytre rammer , og heller ikke får likeverdige innsatsfaktorer , vanskelig kan gi en likeverdig skole for alle elevene .
Joatkkaskuvllat leat dušše geatnegahttojuvvon geavahit daid oahppoplánaid sámegielas ja muđui čuovvut dárogiel oahppoplánaid go lágidit oahpahusa ohppiide geain lea sámegiella vuosttašgiellan .
Tredje delrapport ( NF-rapport nr.3/2011 ) Rett til samisk opplæring – ideal eller realitet er en kartlegging av elevenes vurdering av samiskopplæringen .
Riekti oažžut oahpu sámegillii joatkkaoahpahusas ferte nannejuvvot lágain dahje láhkaásahusain , ja geatnegasvuohta lágidit oahpu Máhttolokten – Sámi oahppoplánabuktosiid mielde joatkkaoahpahusas ferte mearriduvvot sierra láhkaásahusain .
Kartleggingen omfatter elever fra 5. årstrinn i grunnskolen og elever på videregående skole .
Dat mearkkaša ahte šaddá divvut oahpahuslága 6. kapihttala ja oahpahuslága láhkaásahusa .
Elevene vurderer stort sett faget samisk som viktig og nyttig , men synes faget er krevende .
Ja 21. artihkkalis daddjo ahte daid álbmotjoavkkuid lahtuin galgá leat unnimustá seamma vejolašvuohta oažžut fidnooahpu go eará ássiin riikkas .
Kartleggingen viser at valg av språket som første- eller andrespråk synes å henge sammen med stillingen som samisk språk har hjemme og i nærmiljøet .
Dat ferte maid mielddisbuktit ahte sihkkarastá seamma buriid vejolašvuođaid sápmelaččaide joatkkaoahpahusas go riikka álbmogis muđui , ja Čoahkkingirjji čállit : Marit Ellen Mienna
Læremidler i samisk vurderes av de fleste elever som ikke gode .
seammás maid ahte riekti oažžut oahpahusa sámegielas ja sámegillii lea seamma go vuođđoskuvllas .
3.5 Den samiske elevens rettigheter og læringsmiljø 3.5.1 Ulike rettigheter i grunn- og videregående opplæring
3.5.2 Oahpaheddjiid oččodeapmi Sámi servodagas leat stuora hástalusat nagodit oččodit doarvái oahpaheddjiid .
Samiske elever i grunn- og videregående opplæring har etter opplæringsloven ulike rettigheter når det gjelder samiskopplæring .
Mii dárbbašit sámegielat oahpaheddjiid ja oahpaheddjiid geain lea máhttu sámegielas ja diehtu sámi servodahkii gullevaš dilálašvuođaid birra .
Alle grunnskoleelever i samiske distrikt har i følge § 6-2 rett til opplæring i og på samisk .
Vuođđu man ala boahtteáiggi hukse , leat studeanttat geat váldet oahpaheaddjeoahpu .
Utenfor samisk distrikt har minst 10 elever i en kommune rett til opplæring i og på samisk så lenge det er 6 elever igjen i gruppa .
Almmá oahpaheddjiid haga geat máhttet oahpahit sámegielas ja sámegillii , eat jovssa dan ovdáneami sámi servodagain maid háliidit .
I følge § 6-3 har samer i videregående opplæring rett til opplæring i samisk . De har ikke lovfestet rett til opplæring på samisk .
Álbmotčoahkkimiin 2011 giđa bođii čielga gohččun Sámediggái ahte diggi ferte johtileappot álgit bargat oččodit eanet sámegiel oahpaheddjiid .
I følge opplæringsloven kan departementet gi forskrifter om at visse skoler , kurs eller klasser skal tilby opplæring i eller på samisk eller i særskilte samiske fag i videregående opplæring .
Seammás lea Sámediggi áican ahte jagis 2011 ledje dušše njeallje gelbbolaš ohcci Sámi allaskuvlla sámi oahpaheaddjeohppui . Dat mielddisbuktá ahte oahpaheaddjeoahppu ii álggahuvvo 2011 čavčča .
Ingen videregående skoler er forpliktet til å gi opplæring på samisk eller etter Kunnskapsløftet samisk , men dette gjøres i dag ved de samiske videregående skolene .
Diekkár ovddosmannu ii leat buorre go diehtá ahte váilot ollu sámegielat oahpaheaddjit , muhto diet váttisvuohta ii leat čuolbman dušše sámi oahpaheaddjeoahppui .
Videregående skoler er kun forpliktet til å ta i bruk læreplaner i samisk språk og læreplan i norsk for elever som har samisk som førstespråk .
Maiddái riikkas muđui oaidná ahte vaikko leat čađahan divrras áŋggirdemiid oččodan dihte olbmuid ohcat oahpaheaddjeohppui , de leat unnát ohccit , ja unnán gelbbolaš ohccit dien ohppui .
Gjeldende lovverk ( regelverk ) synes å være mangelfull i forhold til videregående opplæring for den samiske befolkning .
Sámediggi lea guhkit áiggi juo vuoruhan sierra oahppostipeanddaid sidjiide geat álget sámi ovdaskuvladahje dábálašoahpaheaddjeohppui .
Dette innebærer justering av kapittel 6 i opplæringsloven og justering av forskrift til opplæringsloven .
Sámedikkis leat maid sierra stipeanddat maid sáhttet ohcat studeanddat geat váldet allaoahpu sámegielas .
Rettighetene samiske elever har etter folkeretten gjelder uavhengig av om de går i grunnskolen eller tar videregående opplæring .
Sámediggi oaidná ahte lea stuora dárbu sámegielagiidda earet eará dearvvašvuođasuorggis , politidoaimmain ja duopmostuollo- / riekteásahusain .
Sametinget vil derfor arbeide videre for at samiske elevers rettigheter i videregående opplæring implementeres og lovfestes slik at norsk rett kommer i samsvar med folkeretten og gir like rettigheter for grunnskole og videregående opplæring .
Lea guhkit áiggi juo leamaš váttisvuohtan dat ahte váilot sámegielat oahpaheaddjit , ja Sámedikki mielas lea ain dárbu earenoamážit čalmmustahttit oahpaheaddjeoahpu , go smiehttá movttiidahttindoarjagiid nugo oahppostipeanddaid .
3.5.2 Rekruttering av lærere Det samiske samfunnet står overfor store utfordringer når det gjelder rekruttering av lærere .
Jahkásaš bušeahttamearrádusain maid Sámedikki dievasčoahkkin dahká , lea vejolaš divodit vuoruhanlisttu mii guoská allaoahpu oahppostipeanddaide .
Vi har behov har samisktalende lærere og lærere som har kunnskap om samisk språk og samiske samfunnsforhold .
Muđui áigut gieđahallat eará prinsihpalaš gažaldagaid mat gusket sámi alitdási ohppui sierra čielggadusas dahje dieđáhusas mas meannudit sámi alitdási oahpu .
Studentene som tar lærerutdanning vil være bærebjelker i fremtiden . Uten lærere som kan undervise i og på samisk , vil vi ikke få den ønskede utviklingen i de samiske samfunnene .
Sámediggi oaidná ahte jus galgat lihkostuvvat sihke bargguin mii guoská oahpaheaddjeohppui ja maiddái eará alitdási oahpuiguin , de dat ferte leat ovttasbargu mas máŋga eará oassálasti leat mielde .
Samtidig registrerer Sametinget at i 2011 var det kun fire kvalifiserte søkere til den samiske lærerutdanningen ved Samisk høgskole .
Butenschøn-lávdegoddi lea dál čielgggadeamen ollu dilálašvuođaid mat gusket sámi dutkamii ja allaohppui našunála , regionála ja internašunála geahččanguovllus .
Dette medfører at lærerutdanningen ikke starter opp høsten 2011 .
Čielggadeapmi galgá gárvvistuvvot loahpageahčen 2011 .
En slik utvikling er bekymringsfull med tanke på at det er stor mangel på samiske lærere , men det er ikke en problemstilling som er særegen for den samiske lærerutdanningen .
Lávdegoddái leat váldojuvvon lahtut oalle viidát , njunuš oahpahus-ja dutkaninstitušuvnnain mat barget sámi gažaldagaiguin Davviriikkain , ja lea earenoamáš buorre go lávdegoddái leat válljejuvvon áirasat viidát fágalaččat ja geográfalaččat .
Sametinget har over lengre tid prioritert egne utdanningsstipend for dem som tar samisk førskolelærereller allmennlærerutdanning .
Lávdegoddi galgá čielggadit movt dutkan ja allaoahppu sáhttá doaibmat eavttuidbiddjin ja ovdánahttin sámi servodaga ovddideamis .
Sametinget har også egne stipender for de som tar høyere utdanning innenfor samiske språk .
Dan oktavuođas galgá lávdegoddi maid čielggadit movt oččodit Čoahkkingirjji čállit : Marit Ellen Mienna
Sametinget ser at det er stort behov for samiskspråklige innenfor blant annet helsesektoren , politivesenet og domstolsvesenet .
77 siidu 177 siiddus studeanddaid sámi allaohppui , movt dat lea vuođđun servodatovddideapmái ja dasa ahte nannet nanu dutkanbirrasiid .
Med de rammebetingelsene Sametinget i dag har , er det imidlertid ikke mulig å prioritere alle de utdanningsgrenene hvor det er prekært behov for økt kompetanse i samisk språk og samisk kultur .
Lávdegoddi galgá dasa lassin vel árvvoštallat Sámi allaskuvlla ovdáneami dieđalaš allaskuvlan ja das viidáseappot eamiálbmotuniversitehtan . Dan oktavuođas lea ge hui buorre go lávdegoddi gieđahallá sámi allaoahpu miehtásámi oktavuođas .
Mangelen på samiskspråklige lærere har vært et problem over lengre tid , og Sametinget ser fortsatt behovet for å ha et særlig fokus på lærerutdanning når det gjelder tilskudd i form av utdanningsstipend som motivasjonsfaktor .
Sámi allaskuvllas lea earenoamáš hástalus lágidit sámi oahpaheaddjeoahpu maiddái lulli-ja julevsámi giellaguovlluide , áinnas rastá rájiid doaibman , mii mearkkašivččii ahte ásahuvvo ovttasbargu ásahusaiguin Ruoŧas ja Suomas mat barget oahpahusain .
For øvrig vil de øvrige prinsipielle spørsmål som gjelder samisk høyere utdanning behandles i en egen redegjørelse eller melding om samisk høyere utdanning .
Lassihástalus sámi institušuvnnaide lea ahte ollu studeanttat mat sáhtáše álgit studeantan dohko , fertejit vuos oažžut vejolašvuođa háhkat dárbbašlaš máhtu sámegielas .
Sametinget ser at skal vi lykkes i arbeidet både med lærerutdanning og annen høyere utdanning , må det skje i et samarbeid mellom flere aktører .
Sámediggi lea 2010:s leamaš mielde áŋggirdanbarggus Gollevirgi – Drømmejobben , man ulbmil lei oččodit ohccit ovdaskuvla- ja vuođđoskuvlaoahpaheaddjeohppui Finnmárkkus .
Sametinget mener det er positivt at det er satt i gang et arbeid for å utrede og vurdere samisk høyere utdanning og forskning .
Dat lei ovttasbargu mas ledje mielde earet eará Sámi allaskuvla , Finnmárkku allaskuvla ja Finnmárkku Fylkkamánne .
Utredningen skal ferdigstilles innen utgangen av 2011 .
Das galget maid leat mielde julev-ja lullisámi guovllut .
Utvalget er bredt sammensatt fra de ledende utdannings- og forskningsinstitusjonene innenfor samiske spørsmål i Norden , og det er særlig positivt at det er bred faglig og geografisk spredning blant utvalgets medlemmer .
Sámediggi oaidná almmatge ahte ii leat ávki dušše dákkár áŋggirdandoaimmaid čađahit go galgá sihkkarastit studeanttaid oahpaheaddjeohppui ja eará alitdási ohppui Sámi allaskuvlii dahje eará allaskuvllaide .
Fra Sametingets side er det grunn til å trekke frem den positive konsultasjonsprosessen som har vært med hensyn til oppnevningen av dette utvalget .
Lea maid dárbu geahčadit lohkanfálaldagaid ja lohkanbáikki doaimmaid organiserema ollislaččat , nugo studeanttaid orrun-ja astoáiggefálaldagaid .
Sametinget er tilfreds med at utvalget har godt kvalifiserte samiske representanter fra Finland , Sverige og Norge , og at Sametingets forslag til utvalgsmedlemmer ble vektlagt av Kunnskapsdepartementet ved oppnevningen .
Suohkaniin ja fylkasuohkaniin fertejit leat virgeráidalasbagadallit geain lea máhttu sámegielas ja diehtu sámi servodahkii guoskivaš dilálašvuođaid birra . Sis livččii dehálaš doaibmá go galget bagadit ohppiid makkár skuvlema galget válljet viidáseappot .
Utvalget skal klargjøre på hvilken måte forskning og høyere utdanning kan være premissleverandør for og bidra til samisk samfunnsutvikling .
Oahppit fertejit oažžut dieđuid dan birra makkár oahppo- ja bargovejolašvuođat sis leat go válljejit sámegiela viidásit oahpus .
I den sammenheng skal utvalget også utrede rekrutteringssituasjonen til samisk høyere utdanning som et grunnlag for samfunnsutviklingen og for å bygge sterke forskningsmiljøer .
Sámediggi lea ságastallan Máhttodepartemeanttain dan birra ahte sámi ofelaččaid mandáhtta maid berre sisttisdoallat ahte sii juogadit dieđuid sámegiel lohkanfálaldagaid birra ja studeantaeallima birra maŋŋá go geargá joatkkaskuvllas .
Utvalget skal videre vurdere utviklingen av Sámi Allaskuvla mot en vitenskapelig høgskole og videre mot et urfolksuniversitet .
Lea maid leamaš ságas čohkket buot sámi oahppofálaldagaid buot guoskivaš allaskuvllaid ja universitehtaid neahttasiidduide , ja maiddái Máhttodepartemeantta ja Sámedikki neahttasiidduide .
I den forbindelse er det positivt at utvalget ser på samisk høyere utdanning i et allsamisk perspektiv .
Dan barggus lea Sámediggi leamaš mielde ja lea leamaš ráđđádallamiin mat gusket strategiijadoaimmaide .
Sámi Allaskuvla har som en særlig utfordring å tilrettelegge for muligheter til samisk lærerutdanning i sør- og lulesamiske språkområder også , gjerne på tvers av landegrensene , noe som vil innebære et samarbeid med svenske og finske utdanningstilbydere .
3.5.3 Oahpaheaddji – oahppi luohttámušolmmoš Jus oahppi galgá sáhttit ovdánit máhtu dáfus ja maiddái persovnnalaččat , de gáibiduvvo ahte skuvlla árgabeivviin lea oaivil , dan láhkái ahte lea molsašuddi oahpahus mii lea heivehuvvon oahppái .
Sametinget ønsker at lignende kampanjer kan arrangeres også i områder sør for Finnmark .
Buot diet gáibidit ahte skuvllas leat pedagogalaččat čeahpes oahpaheaddjit .
Sametinget vil i løpet av høsten ta kontakt med ulike samarbeidspartnere for å planlegge en større kampanje for skoleåret 2012/2013 .
Oahpaheaddji lea oahppi lagamus luohttámušolmmoš . Lea oahpaheaddji gii beaivválaččat gaskkusta oahpu , kultuvrra ja árvvuid .
Kampanjen skal omfatte også lule- , og sørsamisk områder .
Lea oahpaheaddji gii buoremusat oaidná ja dovdá oahppi skuvlabirrasis .
Sametinget ser imidlertid at rekrutteringskampanjer alene ikke er nok for å sikre studenter til lærerutdanning og annen høyere utdanning verken på Sámi Allaskuvla eller andre høgskoler .
Diehttelas ferte oahpaheaddji leat gárvvistuvvon , sihke fágalaččat ja olmmošlaččat , hálddašit iežas válddi ja ovddasvástádusa oahppi ektui fágalaččat čehpet ja kultuvrralaččat oadjebas vuogi mielde .