pere/sami_parallel huggingface dataset:
– Dette nivået vil vi videreføre også i 2013 , sier Faremo .
– Dán dási áigut joatkit maiddái 2013:s , dadjá Faremo .
Politiutdanningen foregår i Oslo , Bodø , Kongsvinger og Stavern .
Politiijaoahppu lágiduvvo Oslos , Bådådjos , Kongsvingeris ja Stavernas .
Flere operative politifolk Regjeringen foreslår å øke bevilgningene til politiet med 150 millioner kroner til økt bemanning .
Eambbo doaibmi politiijat . Ráđđehus evttoha lasihit ruhtajuolludemiid politiijaide 150 miljovnna ruvnnuin bargoveaga lasiheapmái .
Tiltaket innebærer om lag 70 nye årsverk i Oslo politidistrikt og inntil 280 nye årsverk i politi- og lensmannsetaten for øvrig .
Doaibma mielddisbuktá birrasiid 70 ođđa jahkedoaimma Oslo politiijaguovllus ja muđui gitta 280 ođđa jahkedoaimma politiija- ja leansmánneetáhtas .
– Dette legger til rette for at politimestrene skal kunne ansette det første rekordhøye kullet på 720 avgangsstudenter fra Politihøgskolen .
– Dát láhčá dili dasa ahte politiijameastárat sáhttet virgádit dan vuosttaš hirbmat stuora joavkku , 720 studeantta geat gerget Politiijaallaskuvllas .
Det skal bidra til flere operative polititjenestemenn i alle distrikt , mer trygghet og mindre kriminalitet , sier Faremo .
Dat galgá buktit eambbo doaibmi politiijaid buot guovlluide , eanet oadjebasvuođa ja unnit rihkolašvuođaid , dadjá Faremo .
Regjeringen foreslår også å øke bevilgningene til politiet til dekning av helårsvirkningen av å ansette nyutdannede fra Politihøgskolen sommeren 2012 .
Ráđđehus evttoha maiddái lasihit ruhtajuolludemiid politiijaide buhttet birrajagi váikkuhusa das go virgáda Politiijaallaskuvllas áiddooahppan olbmuid 2012 geasi .
En robust sikkerhetstjeneste Det er avgjørende for vår trygghet at vi har en sikkerhetstjeneste som er godt nok rustet for å løse sitt samfunnsoppdrag .
Nanu sihkarvuođabálvalus . Lea mearrideaddjin min oadjebasvuhtii ahte mis lea sihkarvuođabálvalus mii lea doarvái bures ráhkkanan čoavdit iežas servodatbargguid .
Regjeringen foreslår å øke bevilgningen til PST med 30 millioner kroner for å styrke organisasjonen både bemanningsmessig og knyttet til drift og investeringer .
Ráđđehus evttoha lasihit ruhtajuolludemiid PSB:i 30 miljovnna ruvnnuin vai organisašuvdna nannejuvvo sihke bargoveagalaččat ja doaimmaid ja investeremiid dáfus .
Vi har dessuten nedsatt et eksternt utvalg som gjennomgår situasjonen i PST. .
Mii leat dasalassin ásahan olgguldas lávdegotti mii galgá guorahallat PSB dili .
Nye redningshelikoptre Regjeringen foreslår å skaffe inntil 16 nye , moderne , allværs søk- og redningshelikoptre til Fastlands-Norge .
Ođđa gádjunhelikopterat . Ráđđehus evttoha háhkat eanemusat 16 ođđa , ođđaáigásaš , buotlágán dálkki ohcan- ja gádjunhelikopteriid Nannán-Norgii .
– Dette er en milliardinvestering i redning og beredskap i Norge og vil forbedre redningshelikoptertjenestens evne til å løse viktige samfunnsoppgaver som søk , redning og luftambulanse .
– Dát lea miljárdda investeren gádjumii ja gearggusvuhtii Norggas ja dat boahtá buoridit gádjunhelikopterbálvalusa návccaid čoavdit dehálaš servodatbargguid nugo ohcamiid , gádjumiid ja áibmoambulánssa .
Vi må sørge for best mulig utnyttelse av samfunnets samlede beredskapsressurser .
Mii fertet fuolahit ahte servodaga ollislaš gearggusvuođaresurssat ávkkástallojuvvojit buoremus lági mielde .
Derfor har vi også klargjort retningslinjene for bruk av redningshelikoptrene for å sikre politiet høy prioritet og rask responstid ved akutte hendelser , sier Faremo .
Danin mii leat maiddái čielggadan njuolggadusaid gádjunhelikopteriid geavaheapmái nu ahte sihkkarastit politiijaide alla vuoruheami ja jođánis reakšuvdnaáiggi fáhkka dáhpáhusain , dadjá Faremo .
De nye helikoptrene skal kunne redde 20 mennesker helt ute ved 150 nautiske mil fra grunnlinjen .
Ođđa helikopterat sáhttet gádjut 20 olbmo gitta 150 nautalaš miilla vuođđolinjjás eret .
Det er i budsjettforslaget tatt kostnadsmessig høyde for inngåelse av kontrakt om leveranse av nye redningshelikoptre , men av hensyn til anbudskonkurransen oppgis ikke det konkrete beløpet .
Bušeahttaevttohusas leat váldojuvvon vuhtii golut mat gullet dasa ahte soahpamuša dahkat das ahte buvttadit ođđa gádjunhelikopteriid , muhto fálagilvvu geažil ii almmuhuvvo konkrehta submi .
Samtidig foreslår regjeringen å styrke redningstjenesten med 300 millioner kroner for å sikre videre drift av dagens fastlandsbaserte redningshelikopterflåte med Sea King-helikoptre .
Seammás evttoha ráđđehus nannet gádjunbálvalusa 300 miljovnna ruvnnuin vai sihkkarastá viidáset doaimma dálá Sea King-helikopteriid gádjunhelikopteriidda nannámis .
I tillegg foreslås det å videreføre styrkingen av driften av helikoptrene med 40 millioner kroner fra 2012 .
Dasa lassin evttohuvvo joatkit nanneme helikopteriid doaimma 40 miljovnna ruvnnuin 2012 rájes .
Til sammen foreslås det å avsette 340 millioner kroner for å ivareta et økende vedlikeholdsbehov av Sea King-maskinene i 2013 .
Oktiibuot evttohuvvo várrejuvvot 340 miljovnna ruvdno áimmahuššat Sea King-mašiinnaid lassáneaddji bajásdoallandárbbuid 2013:s .
Styrking av DSB Regjeringen foreslår å styrke Direktoratet for samfunnssikkerhet og beredskap ( DSB ) med 45 millioner kroner .
Ráđđehus evttoha nannet Servodatsihkarvuođa- ja gearggusvuođa direktoráhta ( SGD . ) 45 miljovnna ruvnnuin .
Dette vil innebære en styrking av arbeidet med øvelser , planverk , analyse og tilsyn .
Dát mielddisbuktá nannema hárjehallama , plána , analiissa ja bearráigeahču bargguin .
– Bare gjennom å lære av øvelser , blir vi bedre forberedt ved neste krise , sier Faremo .
– Dušše hárjehallamiid oahppama bokte leat mii buorebut ráhkkanan boahtte heahtedilis , dadjá Faremo .
DSBs arbeid med å begrense tilgang av kjemikalier skal også styrkes .
SGD galgá maiddái nannet barggu mii gullá gáržžidit kemikálaid olaheami .
Bedre nødvarslingssystem COSPAS-SARSAT ( C ) / S er et nødvarslingssystem innen internasjonal redningstjeneste som benytter satellitter for å fange opp nødsignaler og angi posisjonen til den som er i nød .
Buoret heahtedieđihanvuogádat . COSPAS-SARSAT ( C ) / S lea riikkaidgaskasaš gádjunbálvalusa heahtedieđihanvuogádat mii geavaha satellihtaid mat dustejit heahtesignálaid ja almmuhit posišuvnna das gii lea heađis .
Ny teknologi skal erstatte dagens system og C / S-utstyr skal plasseres i nye satellitter .
Ođđa teknologiija galgá boahtit dálá vuogádaga sadjái ja C / S- biergasat biddjojit ođđa satellihtaide .
Dette vil gi en bedre redningstjeneste gjennom mer nøyaktig posisjonsbestemmelse av nødstedte , raskere varsling og en tilbakemeldingsfunksjon som viser at nødhjelp er på vei .
Dát addá buoret gádjunbálvalusa go eambbo juste gávdná posišuvnna das gii lea gártan heahtái , buktá jođánet dieđiheami ja ruovttoluottadieđihanfunkšuvnna mii čájeha ahte heahteveahkki lea boahtime báikái .
Regjeringen vil derfor oppgradere hovedredningssentralen .
Ráđđehus áigu danin ođasmahttit váldogádjunguovddáža .
Bedre IKT-sikkerhet Regjeringen prioriterer arbeidet med datasikkerhet høyt og foreslår å styrke NorCERT med 32,6 millioner kroner .
Buoret DGT-sihkarvuohta . Ráđđehus vuoruha datasihkarvuođabarggu hui ládje ja evttoha nannet NorCERT 32,6 miljovnna ruvnnuin .
Det betyr at senteret kan doble kapasiteten og dermed få på plass bedre beredskap døgnet rundt .
Dat mearkkaša ahte guovddáš sáhttá duppalastit kapasitehta ja dasto oažžut sadjái buoret birra jándora gearggusvuođa .
Budsjettøkningen vil legge til rette for å styrke og videreutvikle NorCERT som et operativt nasjonalt sektorovergripende senter for håndtering av trusler og angrep på samfunnskritiske IKT-systemer .
Bušeahtalasiheami maiddái láhčá dili dasa ahte nannet ja ain ovddidit NorCERT operatiivvalaš našunála suorgerasttideaddji guovddážin mii gieđahallá áitagiid ja fallehemiid servodathearkkes DGT-vuogádagaid ektui .
Det nordiske samarbeidet blir også styrket .
Davviriikkalaš ovttasbargu maiddái nannejuvvo .
Bevilgningen er over Forsvarsdepartements budsjett .
Ruhtajuolludeapmi lea Suodjalusdepartemeantta bušeahta bokte .
Forskning på samfunnssikkerhet og beredskap Terroraksjonen 22. juli 2011 aktualiserer økt forskningsinnsats innenfor samfunnssikkerhet og beredskap .
Servodatsihkarvuođa ja gearggusvuođadutkan . Terrorakšuvdna suoidnemánu 22. b. 2011:s dagai áigeguovdilin bidjat eambbo dutkannávccaid servodatsihkarvuhtii ja gearggusvuhtii .
I tillegg har andre hendelser , som ekstremvær og ras , problemer med telenettet og ulykker til sjøs , vist behov for større forskningsinnsats med et sektorovergripende perspektiv .
Dasalassin leat eará dáhpáhusat , nugo earenoamášdálkkit ja riđut , váttisvuođat Tele-fierpmádagain ja lihkohisvuođat mearas , čájehan ahte lea dárbu suorgerasttideaddji perspektiivii bidjat eanet dutkannávccaid .
JD vil i samarbeid med andre departementer starte opp et nytt forskningsprogram innenfor samfunnssikkerhet og beredskap i regi av Norges Forskningsråd .
JD áigu ovttas eará departemeanttaiguin álggahit ođđa dutkanprográmma servodatsihkarvuhtii ja gearggusvuhtii Norgga Dutkanráđi olis .
Det foreslås avsatt 20 millioner kroner til forskningsprogrammet i 2013 .
Evttohuvvo ahte 2013:s dutkanprográmmii várrejuvvo 20 miljovnna ruvdno .
« Den aller største milepæl i næringens historie »
« Buot stuorámus olahus ealáhusa historjjás »
Trekk av reindriftsutdanningas historie samla av Svein Lund
Oasit boazodoallooahpus maid Svein Lund lea čohkken Sámás : Sara Ellen J. Eira
Artikkelen er skrevet av redaktøren , Loyd Villmo . ]
Artihkal lea doaimaheddji , Loyd Villmo , čállán . ]
Skolen kom svært raskt igang , de første elevene inntok skolen allerede året etter at landsmøtet i Norske reindriftssamers landsforbund ( NRL ) hadde reist krav om egen reindriftsskole .
Skuvla bođii johtilit johtui , ja vuosttaš oahppit álge skuvlii juo jagi maŋŋel go NBR`riikačoahkkin lei bidjan gáibádusa álggahit sierra boazodoalloskuvlla .
Det er skrevet svært lite om reindriftsutdanningas historie .
Lea čállon hui unnán boazodoallooahpahusa historjjá birra .
SJSBS / SVSRS 1952–2002 .
SJSBS / SVSRS 1952–2002 .
SVSRS 2002 ] , men denne behandler hovedsakelig utviklinga etter flyttinga til Kautokeino i 1981 .
SJSBS 2002. ] , muhto das čállo eanaš áigodagas maŋŋil sirdima Guovdageidnui 1981:s .
Noen hevder at den første reindriftsskolen var i Jiebmaluokta ( Hjemmeluft ) i Alta . Der er tavla deres bevart .
Mii leat danin geahččalan čohkket muhtin osiid ovdáneamis , vuosttažettiin ovdal oktiičaskima Sámi joatkkaskuvllain .
Derfor er det så mange helleristninger av rein , reingjerde , fiske og fangst . Alt dette er fortsatt pensum på reindriftsskolen .
Dát dieđut leat čohkkejuvvon Boazodoalloođđasat bláđiid ja Romssa stáhtaarkiivva dokumeanttaid vuođul , ja maiddái skuvlla ovdalaš oahpaheddjiid dieđuid vuođul .
Helleristninger med rein fra Alta
Báktegovus Álttás mii čájeha bohccuid .
( Tegning : Tromsø Museum / Arvid Sveen )
( Govva : Tromsø Museum / Arvid Sveen )
Reindriftsopplæring ved Heimeyrkeskolen ?
Boazodoallooahpahus ruovttufidnoskuvllas ?
På den tida Statens heimeyrkeskole for samer blei oppretta i Kautokeino , var reindrift den helt dominerende næringa i kommunen .
Dalle go Stáhta ruovttufidnoskuvla sámiide álggahuvvui Guovdageidnui , lei boazodoallu buot stuorámus ealáhus suohkanis .
Kautokeino yrkesskolenemnd kom 22. februar 1952 med et forslag til skoleplan .
Guovdageainnu fidnoskuvlalávdegoddi buvttii guovvamánu 22. beaivve 1952:s evttohusa skuvlaplánii .
Her heter det under punktet yrkeslære : « Herunder økonomisk utnytting av den enkelte rein og reinflokken , foredling av hunderaser , reinsykdommer , kastrering , slakting , behandling av kjøtt , beiteforhold , merkeregistrering , reindriftsloven og muligens mer . »
Dás čuožžu bargooahpu vuolde čuokkis : « Dása gullá ekonomalaš ávkkásteapmi ovttaskas bohccos ja ealus , beananáliid náláštuhttin , boazodávddat , gálden , njuovvan , biergogieđahallan , guohtundilálašvuođas , mearkaregistreremis , boazodoallolágas ja soaitimis eanet . »
Likevel fikk sjølve reindrifta i praksis en beskjeden plass i skolen .
Liikká oaččui ieš boazodoallu unnán saji skuvllas .
Heimeyrkeskolen ga i første rekke opplæring i binæringer som kunne kombineres med reindrift , som forskjellige former for metall- , tre- og hornsløyd , skinnberedning , søm og vev .
Ruovttufidnoskuvla attii vuosttažettiin oahpahusa liigeealáhusain maid sáhtii ovttastit boazodoaluin , nugo iešguđetlágán metálla- , muorra- ja čoarveduojis , náhkkedikšumis , goarrumis ja čuoldimis .
Reindrift som variant av hagebruk
Boazodoallu variántan gilvvagárdedoalus
Statens reindriftsskole blei oppretta i 1968 på Borkenes i Kvæfjord i Sør-Troms .
Stáhta boazodoalloskuvla álggahuvvui 1968:s Borkenesas Giehtavuonas Lulli-Romssas .
Etter navnet å dømme var reindriftsskolen en sjølstendig skole , men i praksis var den heller ei linje under Statens hagebruksskole ( seinere Statens gartnerskole ) .
Nama bokte orru dát skuvla leamaš sierra skuvlan , muhto duohtavuođas lei okta suorgi Stáhta gilvvagárdeskuvllas . ( Álggos lei almmolaš namma Statens hagebruksskole , maŋŋel Statens gartnerskole ) .
Reindriftsutdanninga var underlagt hagebruksskolens rektor og styre , som blei utvida med to representanter for å ivareta reindriftsinteressene .
Boazodoallooahpahus gulai gilvvagárdeskuvlla rektora ja stivrra vuollái . Stivra viididuvvui guvttiin áirasiin , vai boazodoalu beroštumit váldojuvvojit vuhtii .
Reindriftsskolen hadde bare en egen lærer , med tittel av overlærer i reindrift .
Boazodaolloskuvllas lei dušše okta sierra oahpaheaddji , mas lei ámmátnamma boazodoalu badjeoahpaheaddji .
I mange fag blei reindriftselevene undervist av lærerne fra hagebruksskolen , til dels med fellesundervisning i store klasser med både reindrifts- og hagebrukselever .
Máŋgga fágas ožžo boazodoallooahppit oahpahusa gilvvagárdeskuvlla oahpaheddjiin , muhtomin lei maid oktasaš oahpaheapmi boazodoallo- ja gilvvagárdeskuvlla ohppiin .
Sjøl navnet Statens reindriftsskole var det så vidt at man fikk bruke .
Lei jur dan nalde ahte ožžo geavahit nama Stáhta boazodoalloskuvla .
Det møtte motstand fra Finansdepartementet ( ! ) .
Vuosttaldeapmi bođii Finánsadepartemeanttas ( ! )
som uttalte at « – det inntil videre ikke er grunn til å gi kursvirksomheten annen betegnelse enn reindriftskurs » .
mii celkkii : « ... dás ovddosguvlui ii leat dárbu eará nammii kursafálaldahkii go boazodoallokursa » .
Da protesterte skolens fagstyre og skreiv til Landbruksdepartementet : « . . Vi er redd for at betegnelsen reindriftskurs kan gi elevene og næringens folk en følelse av mindreverdighet også på dette felt , og det har vel neppe vært departementets mening . »
1 Dan vuosttaldii skuvlla fágastivra ja čálii Eanandoallodepartementii : " ... Mii ballat ahte namahus boazodoallokursa addá ohppiide ja ealáhusa olbmuide heajos iešdovddu maiddái dás , ja dat árvideames ii leat leamaš departemeantta oaivil » .
[ Brev av 30.10.1968 : Reindriftskurset – navnespørsmålet .
[ Reive 30.10.1968 : Reindriftskurset – navnespørsmålet .
Kilde : Arkiv for Statens gartnerskole , Statsarkivet i Tromsø . ]
Gáldu : Statens gartnerskole arkiiva , Romssa stáhtaarkiivas . ]
Når reindriftsskolen var plassert på en hagebruksskole , blei mye av undervisninga prega av det .
Go boazodoalloskuvla lei gilvvagárdeskuvllas , de dat váikkuhii oahpahussii .
Her fra et av drivhusa på skolen , i døra sønnen til reindriftslærer Per Holm Varsi .
Dát govva lea muhtin gilvvavisttis , uvssas lea boazodoallooahpaheaddji Per Holm Varsi bárdni .
Fra internatet på Borkenes .
Borkenesa internáhtas .
Fra venstre John Brekkfjell og Peer Gaup .
Gurut bealde John Brekkfjell ja Peer Gaup .
Lærermangel
Oahpaheaddjiváilevuohta
Fra starten har det vært vanskelig å finne lærere med både høyere landbruksutdanning , pedagogisk utdanning og god kjennskap til reindrifta .
Álggu rájes lea juo leamaš váttis gávdnat oahpaheddjiid , geain lea sihke alit oahppu eanandoalus ja pedagogihkas , ja geat bures dovdet boazodoalu .
Andre året begynte Per Holm Varsi som hovedlærer .
Maŋit jagi álggii Per Holm Varsi váldooahpaheaddjin .
Han var sivilagronom , fra jordbruksmiljø i Tana , og noen av elevene mente at han ikke kunne så mye om praktisk reindrift .
Son lei sivilagronoma , lei eanandoallobirrasis Deanus , ja muhtin oahppit oaivvildedje ahte son ii máhttán nu ollu praktihkalaš boazodoalu .
Likevel gjorde han en stor innsats for skolen og var der til 1974 , da han blei rektor ved Finnmark landbruksskole .
Lihkká barggai son buori barggu skuvllas , ja lei doppe gitta 1974`rádjái . Dalle son álggii Finnmárkku eanandoalloskuvlla rektorin .
Etter at han slutta var det ikke mulig å få tak i kvalifisert lærer .
Maŋŋel go son heittii , de ii lean vejolaš oažžut dohkálaš oahpaheaddji skuvlii .
Skoleåret 1974/75 var det derfor ingen lærer i reindrift .
Danne ii lean oahpaheaddji boazodoalus skuvlajagi 1974/75 .
Reindriftsskolen 1974/75 : Bare 4 elever og ingen egentlig reindriftslærer .
Boazodoalloskuvla 1974/75 : Dušše 4 oahppi ja ii oktage albma boazodoallooahpaheaddji .
Lærere : John Hovd , overlærer i hagebruk , Albrigt Myrstad , rektor , Idar Hunstad , overlærer i jordbruk og John J. Nordfjell , kursleder reindrift .
Oahpaheaddjit : John Hovd , gilvvagárdedoalu váldooahpaheaddji , Albrigt Myrstad , rektor , Idar Hunstad , eanandoalu váldooahpaheaddji ja John J. Nordfjell , boazodoalu kursajođiheaddji .
Elever : Nelly Stenfjell , Annar Nordfjell , Johan Ingvald Sara , Isak Isaksen Eira .
Oahppit : Nelly Stenfjell , Annar Nordfjell , Johan Ingvald Sara , Isak Isaksen Eira .
Høsten 1975 blei så Jens Halvdan Mosli tilsatt .
1975`čavčča nammaduvvui Jens Halvdan Mosli virgái .
Han hadde landbrukshøgskole , men begrensa kunnskaper om reindrift .
Son lei vázzán eanandoalloallaskuvlla , muhto sus ii lean nu ollu gelbbolašvuohta boazodoalus .
Han blei i jobben til 1980 .
Son lei dán barggus gitta 1980`rádjái .
Da han slutta var det ingen som søkte på stillingen som overlærer i reindrift .
Go son heittii , de ii ohcan oktage boazodoallooahpaheaddjin .
Resultatet var at det ikke blei noe kurs i 1980/81 .
Das lei boađusin ahte ii lean kursa oahppojagi 1980/81 .
Reindriftsnytt
Boazodoalloođđasat
Et av de viktigste midlene for å få ut informasjon om reindriftsskolen var bladet Reindriftsnytt , som blei redigert og i stor grad skrevet av statskonsulent Loyd Villmo .
Okta dain deháleamos neavvuin oažžut dieđihit boazodoalloskuvlla birra , lei Boazodoalloođđasat / Reindriftsnytt - bláđđi , maid stáhtakonsuleanta Loyd Villmo doaimmahii ja buorre muddui čálii .
I omtrent annet hvert nummer sto det noe om skolen .
Sullii juohke nuppi nummaris lei juoga skuvlla birra .
Reindriftsnytt - fra gammel og nyere tid
Boazodoalloođđasat - dološ ja ođđa áiggis
I nr. 2-70 fortelles det om de økonomiske vilkåra for elevene : « Den økonomiske siden for elevene synes nå å løses bra .
Nummaris 2-70 muitaluvvo ohppiid ekonomalaš eavttuid birra : « Ekonomalaš bealli ohppiide orro dál čoavdašuvvame bures .
Det siste årskull har hatt alt gratis på skolen .
Maŋemus jagi oahppit leat ožžon buot nuvttá skuvllas .
De som har rein sjøl , slik at de må leie noen til å ta seg av denne mens de går på skolen , har fått statstilskudd til gjeterhjelp . »
Sis , geain leat alddiineaset bohccot , ja geat leat šaddan bálkáhit soapmása daid guođohit dan botta go ieža vázzet skuvlla , leat ožžon stáhtadoarjaga guođohanveahkkái . »
Året etter reklameres det i tillegg med fri reise til og fra skolen .
Jagi maŋŋel fállojuvvo nuvttá mátki skuvlla ja ruovttu gaskkas .
Et par år seinere skreiv bladet : « Det er neppe noen annen skole her i landet som har så stor økonomisk støtte til elevene som reindriftsskolen . »
Moadde jagi maŋŋel čálii bláđđi : « Ii leat várra oktage eará skuvla Norggas mas lea nu stuora ekonomalaš doarjja ohppiide go boazodoalloskuvllas . »
Reindriftsnytt skreiv stadig om de forskjellige feltkurs og ekskursjoner som skolen hadde .
Boazodoalloođđasat-bláđis čálle dávjá iešguđetlágán fealtakurssaid ja olgomátkkiid birra mat skuvllas ledje .
Her blei det også gjort kjent når enkelte av reindriftsskolens tidligere elever fortsatte på andre skoler , som utmarksteknikerutdanning eller landbrukshøgskolen .
Dás dahkkui maid dovddusin jus muhtin ovdalaš oahppi jotkkii eará skuvllaide , nugo meahcástanteknihkarohppui dahje eanandoalloallaskuvlii .
Så lenge Villmo redigerte Reindriftsnytt , til 1979 , hadde bladet ei jevn dekking av skolen og siden redaktøren kjente skolen godt , blei dekkinga også pålitelig .
Nu guhká go Villmo doaimmahii Boazodoalloođđasat-bláđi , 1979 rádjái , de lei bláđis ollu skuvlla birra ja go doaimmaheaddji dovddai skuvlla bures , de šadde maid čállosat jáhkehahttin .
Ei annen sak er at den kanskje blei litt ukritisk , fordi han ville bruke bladet til å rekruttere framtidige elever , og dermed blei det viktig å stille skolen i et godt lys .
Eará ášši lea ahte soittii šaddat veahá eahpekritihkalaččat , go son háliidii geavahit bláđi dasa ahte oččodit eambbo ohppiid skuvlii , ja de lei dehálaš skuvlla rámpot .
Seinere blei det mindre nær kontakt mellom Reindriftsnytt og skolen .
Maŋŋel ii lean šat nu lagas oktavuohta Boazodoalloođđasat-bláđi ja skuvlla gaskas .
Det kunne i perioder føre til mer kritiske artikler , men også artikler som bar preg av liten kjennskap til forholda .
Dát mielddisbuvttii muhtin áiggiid eanet kritihkalaš čállosiid , muhto maiddái čállosiid main vuhttui unnán máhttu diliid birra .
Flytting til Finnmark
Sirdin Finnmárkui
Sjøl om mange elever de første åra uttrykte at de trivdes på Borkenes , kom det etter hvert sterkere og sterkere krav om flytting av skolen , både fra elever , lærere og fra reindriftsnæringa .
Vaikko ollu oahppit celke vuosttaš jagiid ahte sii loktet áiggi bures Borkenesas , de bohte áiggi mielde garrasit ahte ` garrasit gáibádusat sirdit skuvlla , sihke ohppiin , oahpaheddjiin ja boazodoalloealáhusas .
I 1973 forfatta elevene et opprop til alle lokallag i NRL og ba dem gå inn for å få flytta skolen fra Borkenes .
1973:s čálle oahppit ávžžuhusa buot NBR`báikkálaš servviide ja bivde sin bargat dainna ahte sirdit skuvlla eret Borkenesas .
I 1977 oppnevnte Landbruksdepartementet et utvalg for å utrede ny skoleplan for Statens reindriftsskole .
1977:s nammadii Eanandoallodepartemeanta lávdegotti , mii galggai ráhkadit ođđa skuvlaplána Stáhta boazodoalloskuvlla várás .
Utvalget foreslo våren 1979 ei utbygging med 1-årig grunnkurs , 1-årig fagkurs , kombinert brevkurs / fagskole og kortere kurs .
Lávdegoddi evttohii 1979:s viiddidit skuvlafálaldagaid vai šaddá jagi vuođđokursa , jagi fágakursa , sihke reivekursa / fágaskuvla ja oanehit kurssat .
Det skulle likevel gå mange år før det skjedde noe særlig med dette .
Goitge vásse jagit ovdalgo dáhpáhuvai nu ollu dáinna áššiin .
De første åra hadde skolen nok med å overleve .
Vuosttaš jagiid lei skuvllas doarvái ceavzit .
Utvalget var enig om at skolen burde flyttes , men ikke om hvor den skulle flyttes .
Lávdegoddi lei ovttaoaivilis ahte skuvla galggašii sirdojuvvot , muhto eai lean ovttaoaivilis gosa galge sirdit dan .
I begynnelsen av 1981 hadde Reindriftsnytt flere artikler om reindriftsskolen .
1981 álggus ledje Boazodoalloođđasat-bláđis máŋga čállosa boazodoalloskuvlla birra .
Bladet kritiserer i første rekke Landbruksdepartementet , som ennå ikke har klart å avgjøre noe når det gjelder framtida til skolen .
Bláđđi cuiggoda vuosttažettiin Eanandoallodepartemeantta , mii ii leat velge nagodan maidege mearridit mii guoská skuvlla boahtteáigái .
Man mener at uklarhet om flytting av skolen og hvilke tilbud som skal gis er ei viktig årsak til at ingen ville søke den ledige lærerstillinga .
Sii oaivvildit ahte sivvan go ii oktage leat ohcan guoros oahpaheaddjivirgái , lea eahpečielggasvuohta skuvlla sirdimis ja makkár fálaldagaid galget fállat doppe .
Ingen av disse forutsetningene skulle vise seg å holde .
Čájehuvvui ahte dát eavttut eai dollojuvvon .
Den som til sist fikk ansvaret for å gjennomføre flyttinga og sette i gang reindriftsskolen i Kautokeino var Ing-Lill Pavall , som kom fra reindriftsmiljø i Nordland og nettopp var uteksaminert fra landbrukshøgskolen .
Son gii maŋemus oaččui ovddasvástádusa čađahit sirdima ja bidjat johtui boazodoalloskuvlla Guovdageidnui , lei Ing-Lill Pavall , gii lei boazodoallobirrasis Nordlánddas ja aiddo lei geargan eanandoalloallaskuvllas .
Reindriftsskolen skulle få plass på Samisk videregående skole , men her var det ingen ledig plass og skolen var under utbygging .
Boazodoalloskuvla galggai oažžut saji Sámi joatkkaskuvllas , muhto doppe ii lean guoros sadji ja skuvlla ledje stuorideame .
Første året starta derfor reindriftsundervisninga opp seint på høsten , i bestyrerboligen på Fjellstua .
Vuosttaš jagi álggahuvvui boazodoallooahpahus maŋŋit čakčat , Duottarstobu jođiheaddjiviesus .
Reindriftsskolen første året etter flyttinga til Kautokeino .
Boazodoalloskuvla vuosttaš jagi maŋŋil sirdima Guovdageidnui .
Fra venstre : Ragnhild S. Hætta , Aslak E. Utsi , Ing-Lill Pavall ( lektor ) , Ole Einar Olsen ( rektor ) , Ann Mari Steinfjell , Per O. Sara , Odd Bjørnar Bjørkås , Marit M. Fjellheim , Inge E. Danielsen , Nils Mikkel M. Buljo , Isak O. Oskal , Rolf G. Sarre .
Gurut bealde : Ragnhild S. Hætta , Aslak E. Utsi , Ing-Lill Pavall ( lektor ) , Ole Einar Olsen ( rektor ) , Ann Mari Steinfjell , Per O. Sara , Odd Bjørnar Bjørkås , Marit M. Fjellheim , Inge E. Danielsen , Nils Mikkel M. Buljo , Isak O. Oskal , Rolf G. Sarre .
Trengsel og konflikter
Sajihisvuohta ja gižžu
Om flyttinga ikke skjedde uten problemer , førte den i alle fall til at søkninga av elever til fagkurset i reindrift tok seg kraftig opp .
Jus vel fárren ii mannan ge bárttiid haga , de mielddisbuvttii goit ahte ohcamat boazodoalu fágakursii lassánedje ollu .
Særlig fra Kautokeino og andre reindriftskommuner i Finnmark var det nå langt flere som ønska å ta reindriftsutdanning .
Erenoamážit Guovdageainnus ja eará Finnmárkku boazodoallosuohkaniin ledje dál ollu eanet geat sávve váldit boazodoallooahpu .
Utbygginga av Samisk videregående skole var planlagt før vedtaket om flytting av reindriftsskolen , så det blei ikke så mye mer plass for reindriftskolen da nybygget til den videregående skolen sto ferdig i 1982 .
Sámi joatkkaskuvlla huksen lei plánejuvvon ovdalgo mearridedje sirdit boazodoalloskuvlla , nu ahte ii šaddan gal nu olu buoret sadji boazodoalloskuvlii go joatkkaskuvlla ođđa visti válbmanii 1982:s .
Da reindriftsskolen flytta inn den høsten , blei det raskt konflikter om klasserom og andre lokaler .
Go boazodoalloskuvla fárrii sisa dien čavčča , de šattai fargga riidu luohkkálanjaid ja eará lanjaid nalde .
Reindriftsskolen hadde fra starten svært små ressurser , og bare ei lærerstilling ( ! )
Boazodoalloskuvllas ledje álggu rájes hui unnán resurssat , ja dušše okta oahpaheaddjivirgi ( ! )
fram til 1983 .
gitta 1983`rádjái .
Da blei det utvida til to stillinger , men skolen hadde fremdeles verken godkjent læreplan eller ei eneste godkjent lærebok .
Dalle viiddiduvvui guovtti oahpaheaddjái , muhto skuvllas ii lean vel dohkkehuvvon oahppoplána iige oktage dohkkehuvvon oahppogirji .
Fra 1982 hadde skolene felles rektor , men de hadde hvert sitt styre og lå under hvert sitt departement .
1982`rájes lei skuvllain oktasaš rektor , muhto goabbat stivra ja leigga goabbat departemeantta vuolde .
På den ene sida ønska reindriftsskolen en egen skole .
Nuppi bealis dáhtui boazodoalloskuvla alcces sierra skuvlla .
På den andre sida ba styret for Samisk videregående skole i 1985 utdanningsdepartementet si opp leieavtalen med Statens reindriftsskole .
Nuppe dáfus fas bivddii Sámi joatkkaskuvlla stivra 1985:s Oahpahusdepartemeantta cealkit eret láigošiehtadusa Stáhta boazodoalloskuvllain .
I 1986 skulle den felles rektoren ha et års permisjon og lærerorganisasjonene vedtok da å blokkere stillingen så lenge en rektor var pålagt å lede to skoler .
1986:s válddii oktasaš rektor virgelobi jahkái , ja oahpaheaddjiorganisašuvnnat mearridedje de caggat virggi nu guhká go okta rektor lei biddjon jođihit guokte skuvlla .
Det endte med at reindriftsskolen fikk egen rektor , men to år etter blei skolene likevel slått sammen til en skole .
Boađus šattai ahte boazodoalloskuvla oaččui sierra rektora , muhto guokte jagi maŋŋel biddjojuvvoje goitge dát guokte skuvlla oktii .
Gjennom tidene har det hendt mange ganger at nye folk fra Landbruksdepartementet , Utdanningsdepartementet og andre sentrale myndigheter har kommet for å inspisere skolen .
Áiggiid čađa lea máŋgii dáhpáhuvvan ahte ođđa olbmot Eanandoallodepartemeanttas , Oahpahusdepartemeanttas ja eará guovddáš eiseválddit leat boahtán dárkkistit skuvlla .
Gang på gang har gjestene etter omvisninga spurt : « – Ja , men hvor er så reindriftsskolen ? »
Álohii leat guossit maŋŋel vistti čájeheame jearran : « – juo , muhto gos lea dalle boazodoalloskuvla ? »
Først da har det gått opp for dem at det ikke var uten grunn at elever og lærere hadde klaga over dårlige lokaler .
Easka dalle leat ipmirdan ahte ii leat duššiid dihte ahte oahpaheaddjit ja oahppit leat váidalan heajos lanjaid .
Etter noen år klarte skolen å kjøpe et gammelt mellager som lå på øversida av skolen , der de kunne lagre en del utstyr .
Muhtin jagiid maŋŋel nagodii skuvla oastit ovtta boares jáfforádjosa mii lei bajábealde skuvlla , doppe sáhtte vurkkodit muhtin reaidduid .
Man fikk flere faste klasserom ettersom det blei flere klasser , men reindriftslinjas behov for rom til forskjellige praktiske aktiviteteter har ennå i 2006 ikke blitt oppfylt .
Bohte gal eanet luohkkálanjat dađi mielde go lassánedje luohkát , muhto boazodoallosuorggi latnjadárbbut iešguđetlágán praktihkalaš bargguide ii leat vel čoavdašuvvan dál 2006:s .
Ønsket om ei samisk reindriftsutdanning skulle stadig komme til å kollidere med departemental styring og sentralt fastsatte retningslinjer og læreplaner .
Sávaldat oažžut sámi boazodoallooahpu šattai vuostálaga departemeanttaid stivrejumiin ja guovddášeiseválddiid njuolggadusaiguin ja oahppoplánaiguin .
Reindriftsutdanninga passa ikke helt inn , verken som landbruksskole eller som del av videregående skole .
Boazodoallooahppu ii heiven nu bures , ii eanandoalloskuvlan iige joatkkaskuvlla oassin .
Blant annet var det uklart hvilke kvalifikasjonskrav som skulle stilles til lærere .
Ovdamearkka dihte ii lean čielggas makkár gelbbolašvuođa gáibádusat galge oahpaheddjiide .
I 1981 oppnevnte Lærerutdanningsrådet et utvalg til å « greia ut praksis og utdanningskrav for lærarar i reindrift » .
1981:s nammadii oahpaheaddjioahpporáđđi ( lærerutdanningsrådet ) lavdegotti mii galggai « bidjat gáibádusa praktihkalaš duogážii ja oahppogáibádusa oahpaheddjiide boazodoalus » .
Det var visst ikke så enkelt , for to år seinere purra rådet og ba om en snarlig sluttføring av arbeidet .
Dát ii lean vissa nu álki , go guokte jagi maŋŋel gáibidii fas ráđđi ahte bargu galggai gárvvistuvvot jođánit .
Problemet skulle fortsette i alle fall til godt ut på 90-tallet .
Čuolmmat joatkašuvvve vel guhkás 90-lohkui .
På norsk eller på samisk ?
Dárogillii vai sámegillii ?
De aller fleste elevene ved skolen var samer , og et godt flertall hadde samisk som morsmål .
Eanas oahppit ledje sápmelaččat , ja eatnasiin sis lei sámegiella eatnigiellan .
Likevel var undervisninga utelukkende på norsk , i alle fall så lenge skolen var på Borkenes .
Liikká čađahuvvui oahpahus dárogillii , goit nu guhká go lei Borkenesas .
Blant elevene blei det snakka både nordsamisk , sørsamisk og norsk , og norsk var det eneste språket alle forsto .
Ohppiid gaskkas hubmojuvvui sihke davvisámegiella , lullisámegiella ja dárogiella , ja dárogiella lei áidna giella maid buohkat ipmirdedje .
Våren 1969 , ved avslutninga av første skoleår , holdt elevenes representant Per Mathis Skum en tale .
Giđđat 1969:s , vuosttaš skuvlajagi loahpaheames , doalai ohppiid ovddasteaddji Per Mathis Skum sártni .
Reindriftsnytt refererte fra denne : « Med hensyn til skoleplanen ga Skum uttrykk for at elevene syntes den var meget god , men de hadde ønsket flere timer norsk . »
Boazodoalloođđasat bájuhit dan : « Mii guoská skuvlaplánai muitalii Skum ahte dat lei ohppiid mielas hui buorre , muhto ledje sávvat eanet dárogiel diimmuid . »
[ Reindriftsnytt 2-1969 , s. 20 . ]
[ Reindriftsnytt 2-1969 , s. 20 . ]
Dette sier mye om språksituasjonen den gang .
Dát muitala ollu giela dili birra dan áiggis .
Mange elever hadde for dårlig grunnlag i norsk for å få fullt utbytte av en skole med bare norsk som undervisningsspråk .
Oallugiin lei beare heittot vuođđu dárogielas , ahte sáhtte oažžut dievas ávkki skuvllas mas lei dušše dárogiella oahpahusgiellan .
Derfor ønska de mer norsk .
Danin háliidedje eanet dárogieldiimmuid .
Derimot var det da ikke noe uttalt ønske om undervisning i eller på samisk .
Sávaldat oažžut oahpaheami sámegielas dahje sámegillii ii baicca oba namuhuvvonge .
Før 1976 ser det ikke ut til at det har vært samiskundervisning ved reindriftsskolen .
Ovdal 1976`ii oro leamaš sámegiel oahpahus boazodoalloskuvllas .
Norsk dominerte som undervisningsspråk også etter flyttinga til Kautokeino .
Eanemusat deattuhuvvui dárogiella oahpahusgiellan maiddái maŋŋel fárrema Guovdageidnui .
Fra skolens side ønska man mer samisk , men møtte mange hindringer , bl.a. negativ holdning i Landbruksdepartementet .
Skuvlla bealis sávve eanet sámegiela , muhto ledje ollu hehttehusat , omd. vuostemiella Eanandoallodepartemeantta bealis .
I 1984 blei det holdt et drøftingsmøte om plan- og læremiddelsituasjonen ved Statens reindriftsskole .
1984:s dollojuvvui suokkardallančoahkkin Stáhta boazodoalloskuvlla plána- ja oahpponeavvodili birra .
Det kom fram klare motsetninger i synet på undervisningsspråket .
Doppe bohte ovdan čielga vuostálasvuođat oahpahusgiela oainnus .
Stipendiater med pionerarbeid
Stipendiáhtat pionerbargguin
I tillegg til fagkurset i reindrift hadde reindriftsskolen ei ordning med stipendiater .
Boazodoalu fágakurssa lassin lei boazodoalloskuvllas stipendiáhttaortnet .
Etter gjennomført fagkurs kunne elevene søke om et stipendiatår .
Maŋŋel čađahuvvon fágakurssa sáhtte oahppit ohcat jahkái stipendiáhttan .
Som regel var det to stipendiater .
Dávjá ledje guokte stipendiáhta .
Stipendiaten fikk lønnstrinn 1 og et reisestipend , og en av lærerne fikk en viss tidsressurs som veileder .
Stipendiáhtta oaččui bálkáceahki 1 ja mátkestipeandda , ja okta oahpaheddjiin oaččui vissis áiggi leat bagadallin .
Stipendiatene skulle arbeide sjølstendig med spørsmål i tilknytning til reindrifta , og flere av dem tok opp spørsmål som skulle få stor betydning .
Stipendiáhtat galge bargat iešheanalis gažaldagaiguin mat guske boazodollui , ja oallugat sis válde bajás gažaldagaid mat galge oažžut stuora mearkkašumi .
Det var en stipendiat ved skolen som første gang satte fingeren på arbeidsmiljøproblemer i reindrifta , først etter dette tok helsepersonell og reindriftas egne organer dette opp .
Lei okta stipendiáhtta skuvllas mii vuosttaš geardde cuiggodii bargobirasváttisvuođaid boazodoalu siskkobealde , ja easka dan maŋŋel álge dearvvašvuođabargit ja boazodoalu orgánat das beroštit .
Da reindriftsutdanninga blei treårig blei stipendiatordninga avvikla .
Go boazodoalloskuvla šattai 3-jagáš skuvlan , de loahpahuvvui stipendiáhttaortnet .
Ansvarlig for samordning av departementets arbeid med kollektivtransport , miljøspørsmål og bedre tilgjengelighet til transport .
Luodda- ja mearrajohtolaga rámmaeavttut , virgefievrredanlága mielde . Láhka- ja láhkanjuolggadusbargu .
Arbeid med samferdsel og miljø , deriblant virkemiddelbruk overfor miljøproblemer i samferdselssektoren .
Obbalaš juridihkalaš gažaldagat , váidagat ja dulkomat virgefievrredanlága mielde .
Ansvaret for kollektivtransportspørsmål generelt , og virkemidler som kan bedre tilgjengeligheten til kollektive transportmidler .
Gielddaid ja fylkkagielddaid sisaboahtovuogádat go guoská johtolatulbmiliidda , doarjja ja riikkageaidnodoarjja hurtigruvttui ja riikkaluoddafearggaide , mas lea stáhtadáhkádus riikafearggaide fárus .
Avgiftspolitiske saker , spesielt knyttet til miljø- og transportavgifter .
Riikkaidgaskasaš fievrredanáššit , ea.ea lotnolas fievrredanšiehtadusat .
Internasjonale kollektivtransport- og miljøsaker .
Obbalaš čielggadan- ja ovdánahttinbargu .
Avdelingsdirektør Anne Brendemoen
Avdelingsdirektør Anne Brendemoen
Seksjon for miljøøkonomi og analyse
Birasekonomiija ja analysa sekušuvdna
Nasjonale miljøanalyser , sammenhengen mellom økonomisk utvikling og miljø .
Našuvnnalaš birasanalysat , oktavuohta gaskkal eknomalaš ovdáneami ja birrasa .
Miljøprofilen i statsbudsjettet og nasjonalbudsjettet .
Birasprofiila stádabušeahtas , našunalbušeahtta .
Økonomiske virkemidler .
Ekonomalaš gaskaoamit .
Miljødata .
Birasdata .
Koordinering av miljøvernforskning og miljøovervåking .
Birasgáhttendutkama ja birasgoziheami buohtalastin .
Koordinering av arbeidet med St.meld. om Regjeringens miljøpolitikk og rikets miljøtilstand og EØS-statsstøttereglene .
Buohtalastit St. dieđ. barggu mii lea Ráđđehusa birasgáhttenpolitihka birra ja riikka birasdili birra ja EØS-stádadoarjjanjuolggadusat .
Miljø- og utviklingsminister Erik Solheim
Biras- ja ovddidanministtar Erik Solheim
Politiske verv
Politihkalaš doaimmat
Miljø- og utviklingsminister , Jens Stoltenbergs andre regjering
Biras- ja ovddidanministtar , Birasgáhttendepartemeanta , Olgoriikadepartemeanta , Jens Stoltenberga nuppi ráđđehusas
Utviklingsminister , Utenriksdepartementet , Jens Stoltenbergs andre regjering
Ovddidanministtar , Olgoriikadepartemeanttas , Jens Stoltenberga nuppi ráđđehusas
Parlamentarikerdelegasjonen til konferansen for sikkerhet og samarbeid i Europa
Parlamentarihkkársáttagoddi Eurohpá sihkkarvuođa ja ovttasbarggu konferánsii
Seniorrådgiver , Utenriksdepartementet
Seniorráđđeaddi , Olgoriikadepartemeanttas
Cand.mag. ( historie og samfunnsfag ) , Universitetet i Oslo
Cand.mag. ( historjá ja servodatfágat ) , Oslo universitehtas
Valgobservatør Hviterussland , Georgia , Russland og Ukraina
Dárkojeaddji Belarusis , Georgias , Ruoššas ja Ukráinas
Mimmi og Anton Bæivi :
Mimmi ja Anton Bæivi :
– Skolen har tatt kunnskapene fra oss
– Skuvla lea rivven mis iežamet máhtu
Fortalt til Svein Lund
Muitaluvvon Svein Lundi
Mimmi Bæivi ( Foto : Basia Głowacka )
Mimmi Bæivi ( Govva : Basia Głowacka )
På Eidvågeidet på Seiland i Hammerfest har vi oppsøkt ekteparet Mimmi og Anton Bæivi , og fått en lang prat med Mimmi og en kort prat med Anton .
Muotkevuonas [ 1 ] Sievjjus Hámmárfeasttas mii leat fitnan náittospára Mimmi ja Anton Bæivi luhtte ja ságastallan guhká Mimmiin ja veahá Antoniin .
Mimmi Johanne Bæivi er født i 1950 , og vokste opp på Seiland , først i Hønseby , seinere i Eidvågen .
Mimmi Johanne Bæivi riegádii 1950:s , ja šattai bajás Sievjjus , álggos Njižževuonas , maŋŋil Muotkevuonas .
9-årig grunnskole gikk hun på Fjordtun internat i Rypefjord på Kvaløya .
Son váccii 9-jagi vuođđoskuvlla Fjordtun internáhtas Lávželuovttas Fálás .
Deretter gikk hun ett år på gymnas og ett år handelsskole , så blei det ikke mer skolegang .
De váccii jagi gymnása ja jagi gávpeskuvlla , ja dan maŋŋá ii šaddan eambbo skuvllaid vázzin .
Hun har hatt et allsidig yrkesliv ; i forsikring , på fiskebruk , som småbruker , kokke og de siste åra i Redningsselskapet .
Mimmis lea leamaš máŋggabealat fidnoeallin ; bargan dáhkádusain , guolleindustriijas , smávvadálolažžan , goahkkan ja maŋimus jagiid Redningsselskapas ( gádjunsearvi ) .
Hun var den siste ordføreren i Sørøysund kommune før kommunen blei slått sammen med Hammerfest i 1992 .
Son lei Sállannuori suohkana maŋimus sátnejođiheaddji ovdal go suohkan ovttastahttojuvvui Hámmárfeasttain 1992:s .
Da Mimmi var fire år gammel mista hun begge foreldrene og hun flytta da til Eidvågen , der hun vokste opp hos bestemor og en gammelonkel .
Dalle go Mimmi lei njealjejahkásaš , jámiiga su váhnemat , ja son fárrii dalle Muotkevutnii , gos šattai bajás áhku ja edno luhtte .
– Vi hadde det i grunnen godt i barndommen .
– Mis han lei oalle buorre dilli mánnávuođas .
Vi var aldri rike , men vi hadde det trygt .
Mii eat goassege lean riggát , muhto eliimet oadjebasat .
Vi kjente omgivelsene , vær og vind og vi visste hvor vi skulle skaffe maten i fra .
Dovddaimet birrasa , dálkki ja biekka ja diđiimet gos háhkat biepmu .
Jeg hørte aldri at familien min så på seg sjøl som fattige .
In goassege gullan ahte mu bearaš anii iežas geafin . Áhku skuvla
– Bestemor la aldri skjul på at hun var same .
– Áhkku ii goassege čiegadan ahte son lei sápmelaš .
Sjøl kunne hun bare samisk da hun i 1906 begynte på en skole der alt foregikk på norsk .
Ieš máhtii dušše sámegiela dalle go son 1906:s álggii skuvlii mas visot lei dárogillii .
Det var hardt de første åra da elevene ikke forsto læreren og blei nekta å snakke sammen på sitt eget språk .
Álgojagit ledje garrasat , go oahppit eai ipmirdan oahpaheaddji , ja sámegiela hupmat gaskaneaset lei gildojuvvon .
Men skolen varte da bare 5–6 uker for året .
Muhto skuvla dalle ii bistán go 5-6 vahku jagis .
Skolen var dengang på Jansnes ytterst i Eidvågen .
Skuvla lei dalle Jánsanjárggas , olggumuš Muotkevuonas .
Her var det en lærer og ei husmor .
Doppe lei okta oahpaheaddji ja vel dálueamit .
Det var ikke store bygget , men det skulle tjene både som skole og internat .
Ii lean stuora viessu , muhto dat galggai doaibmat sihke skuvlan ja internáhttan .
Det var bare ett klasserom , og det var også soverom for guttene .
Lei dušše okta luohkkálatnja , ja dat lei maiddái bártniid oađđinlatnja .
Jentene sov på loftet .
Nieiddat ođđe lovttas .
Skolen hadde en naturlig plassering på neset mellom to fjorder , og når fedrene var ute og fiska , kom de ofte innom skolen med fisk .
Skuvla lei guovddaš báikkis njárggas guovtti vuona gaskkas , ja go áhčit ledje guollebivddus , de fitne dávjá skuvllas guliin .
Ellers måtte elevene ha med seg mat hjemmefra .
Muđui fertejedje oahppit váldit borramuša mielde ruovttus .
Det gikk mye på saltkjøtt .
Lei dávjá sáltebiergu .
De merka kjøttbitene med forskjellig-farga garn , så hver skulle få igjen sin bit når det var kokt .
Sii merkejedje biergobihtáid iešguđet ivnnát láiggiin , vai juohkehaš galggai oažžut iežas bihtá go lei vuššon .
Bestemor ville gjerne lære , men språkproblema gjorde at det tok lang tid før hun fikk noe særlig ut av skolen .
Áhkku áinnas livččii háliidan oahppat , muhto giellaváttisvuođaid geažil ádjánii guhká ovdal go oahpai maidege skuvllas .
Som de aller fleste i den tida trakk hun den konklusjonen av skolesituasjonen at hun måtte lære ungene sine norsk så de fikk mer ut av skolegangen .
Son oahpai dušše vuođđoáššiid ; lohkat , čállit ja rehkenastit . Eambbo ii oahppan , ja dalle ii lean goassege sáhka ahte galggašii skuvlla vázzit eambbo go čieža jagi .
Derfor snakka hun norsk til sine barn og barnebarn .
Danin son dárostii iežas mánáide ja áhkkubiidda .
Mimmis bestemor , Martha Johannessen , i midten med søstrene Ella ( t.h. ) og Inga ( t.v. )
Mimmi áhkku , Martha Johannessen , oappáidis Ella ja Inggá gaskkas
Den lange skolestreiken
Guhkes skuvlastreaika
Fjordtun internat i Rypefjord var et av de store statsinternatene som blei reist på begynnelsen av 1900-tallet for å fornorske samer og kvener .
Fjordtun internáhtta Lávželuovttas lei stuora stáhtainternáhtaid gaskkas , mat ceggojuvvojedje 1900-logi álggos dáruiduhttit sámiid ja kvenaid .
Det blei som de fleste andre internat i Finnmark brent under krigen , og den første etterkrigstida var internatet i brakker .
Nu go eanaš internáhtat Finnmárkkus dat maid boldojuvvui soađis , ja álgoáiggi soađi maŋŋá lei internáhttaskuvla bráhkain .
– På siste halvdel av 50-tallet var her en bitter strid om plassering av internatskolen .
– 1950-logu loahpas lei dáppe garra riidu internáhttaskuvlla sajusteami birra .
Etter krigen hadde det vært brakkeskole og brakkeinternat i Rypefjord .
Bráhkkaskuvla ja bráhkkainternáhtta lei leamaš Lávželuovttas .
Når den permanente skolen skulle bygges , krevde befolkninga på Seiland å få den plassert der .
Go bistevaš skuvla galggai huksejuvvot , de gáibidedje Sievjju-olbmot ahte skuvla galggai huksejuvvot dohko .
På den tida var det hele 60–70 unger bare i Eidvågen .
Dan áiggi ledje 60–70 máná dušše Muotkevuonas .
Høsten 1957 gikk foreldrene til skolestreik .
1957 čavčča álggahedje váhnemat skuvlastreaikka .
Jeg hadde begynt på skolen den høsten og bare gått 6 uker da streiken brøyt ut .
Mun ledjen álgán skuvlii dan čavčča , ledjen dušše guhtta vahkku vázzán skuvlla go streaika álggii .
Det var nettopp kommet en ny skoledirektør .
Muhto šattai váttisin . Lei ođđa skuvladirektevra .
Han ville ikke gi seg på at alt skulle samles i Rypefjord .
Son ii vuollánan , son doalahii oainnu ahte visot galggai čohkkejuvvot Lávželuktii .
Streiken kom heller ikke fram i media .
Streaika ii beaggán mediain ge .
Streiken varte ut hele skoleåret . Da måtte foreldrene gi seg , og sende ungene til Rypefjord .
Streaika bisttii gitta skuvlajagi lohppii , dan maŋŋá fertejedje váhnemat vuollánit , ja de mieđihedje mánáideaset sáddet Lávželuktii .
Foreldra som hadde streika blei hardt straffa , de blei dømt til bøter .
Váhnemat , geat ledje streiken , ráŋggáštuvvojedje garrasit , sii sáhkkohalle .
Men myndighetene hadde vanskelig for å drive inn bøtene , og de som ikke betalte måtte i stedet gå i fengsel .
Muhto eiseválddit eai fidnen olbmuid máksit daid sáhkuid , ja sii geat eai máksán fertejedje mannat giddagassii .
Det var en fra Hønseby som nekta å betale bot og som måtte sone i fengsel i Hammerfest .
Lei muhtin Njižževuotnalaš gii biehttalii máksimis , ja de fertii čohkkát giddagasas Hámmárfeasttas .
Da han kom tilbake spurte bestemor han hvordan det hadde vært .
Go son bođii ruovttoluotta , jearai áhkku mo lei leamaš .
Joda , sa han , det var bra forhold i fengslet .
Juo , logai , lei buorre dilli giddagasas .
Da bestemte hun seg for at hun også skulle i fengsel .
Dalle áhkku mearridii ahte son maid galggai giddagassii .
Hun tok båten inn til Hammerfest , meldte seg på politistasjonen og sa hun skulle sitte i fengsel på grunn av skolestreiken .
Son vulggii fatnasiin Hámmárfestii , manai politistašuvdnii ja logai ahte son galggai čohkkát giddagasas skuvlastreaikka dihtii .
– Men hvordan skal jeg komme hjem , sa bestemor , det går ingen båt dit i dag .
– Muhto mo galggan beassat ruoktot , jearai áhkku , dohko ii mana fanas odne .
Det endte med at politiet måtte betale hotell til henne , og bestemor var riktig fornøyd da hun kom hjem igjen .
Boađus lei ahte politiija fertii máksit hotealla áhkkui , gii lei hui duhtavaš go bođii ruoktot .
Jeg trur ikke de prøvde seg på å straffe flere foreldre etter det .
In jáhke ahte geahččaledje ráŋggáštit eanet váhnemiid dan maŋŋá .
De fleste som var i skolestreik hadde jo samisk bakgrunn , men det samiske var likevel aldri inne i bildet under streiken .
Eatnasiin , geat ledje skuvlastreaikkas , lei sámi duogáš . Muhto sámi áššit dattetge eai namuhuvvon streaikkas .
Det var jo i den tida alt skulle være norsk og skolen ville jo ha det samme innholdet uansett hvor den lå .
Dat han lei dan áiggi go visot galggai leat dárogillii , ja skuvllas livččii leamaš seamma sisdoallu vaikko gos dat livččii leamaš .
Det som foreldra ønska var en skole som var så nær at barna kunne bo hjemme .
Dan maid váhnemat sávve lei skuvla mii lei nu lahka ruovttu ahte mánát livčče sáhttit orrut ruovttus .
På internat i Rypefjord
Internáhtas Lávželuovttas
Det permanente internatet , som blei bygd på slutten av 1950-tallet i Rypefjord , var i drift helt til 1985 .
Bistevaš internáhtta , mii huksejuvvui 1950-logu loahpas Lávželuktii , lei doaimmas 1985 rádjái .
Mimmi fikk hele sin grunnskole på Fjordtun .
Mimmi váccii olles vuođđoskuvlla Fjordtunas .
– Med at vi måtte bo på internat i hele skoletida fikk vi avstand til dagliglivet og hjembygda .
– Danin go fertiimet olles skuvlaáiggi orrut internáhtas , de šattai stuora gaska min ja ruovttugili beaivválaš eallima gaskkas .
Mens jeg var i barneskolen var det enda den gamle ordninga med turskole , vi gikk gjerne fire uker på skolen av gangen .
Dalle go mun ledjen mánáidskuvllas lei ain boares vuorroskuvlaortnet , vácciimet njeallje vahku skuvlla ain hávil .
Det førte til at søsken som havna på forskjellige skoleturer blei skilt , slik at de gikk vekselvis på skole og så hverandre bare i jula , påska og sommerferien .
Dat mearkkašii ahte oappát ja vieljat geat ledje iešguđet vuorus sirrejuvvojedje , sii vázze skuvlla vuoruid mielde ja oaidnaledje dušše fal juovllaid , beassážiid ja geasseluomus .
Det vi lærte på skolen var bare fra bøker – de samme bøkene som resten av landet hadde .
Skuvllas oahpaimet dušše fal girjjiin – seamma girjjit geavahuvvoje miehtá riikka .
Kunnskapen folk hadde her ute blei aldri verdsatt .
Báikkálaš olbmuid máhttu ii goassege árvvusadnojuvvon .
Ingen så på det folk hadde som noe man kunne utvikle videre i skolesystemet .
Ii oktage atnán báikkálaš olbmuid máhtu dakkárin maid sáhtášii ovdánahttit viidáseappot skuvlavuogádagas .
Vi hadde liksom ikke noen egen historie .
Mis máhkaš ii lean iežamet historjá .