pere/sami_parallel huggingface dataset:
Kongen kan gi forskrifter om lovens anvendelse i forhold til vedtak som er truffet etter lov av 17. juli 1953 nr. 14 om barnevern, og om saker som er under behandling etter nevnte lov.
Gonagas sáhttá addit láhkaásahusa dan birra movt lága geavahit daid mearrádusaid ektui mat leat álggahuvvon suoidnemánu 17.b.1953 lága nr. 14 vuođul, mánáidsuodjalusa birra, ja áššiid birra mat gieđahallojuvvot namuhuvvon lága vuođul.
Med virkning fra lovens ikrafttredelse oppheves lov av 17. juli 1953 nr. 14 om barnevern.
Dan rájes go dát láhka biddjo fápmui, loahpahuvvo suoidnemánu 17.b. 1953 láhka nr. 14 mánáidsuodjalusa birra.
Med virkning fra lovens ikrafttredelse gjøres følgende endringer i andre lover: – – –
Dan rájes go dát láhka biddjo fápmui, mearriduvvojit čuovvovaš rievdadusat eará lágain: - - -
Skoleminner fra Neiden
Skuvlamuittut Njávdámis
Marie Kristine Bekkala, f. Lodde, (1881–1972) vokste opp i Neidenfjorden i Sør-Varanger, og gikk på skole i Neiden.
Marie Kristine (Risten) Samuelsdatter Lodde (1881–1972) šattai bajás Njávdánvuonas Mátta-Várjjagis, ja váccii skuvlla Njávdámis.
Marie Bekkala skreiv ned minnene sine på sitt morsmål finsk.
Marie Kristine Bekkala čálii muittuid suomagillii.
Siden hun bodde hele livet i Norge og ikke fikk noen opplæring i å skrive finsk, er språket tildels langt fra standard finsk.
Go orui olles eallima Norggas ii ge goassege ožžon oahpu čállit suomagiela, de su giella lea guhkkin eret normaliserejuvvon suomagielas.
Den versjonen som er oppbevart av Institutt for folkeminne er heller ikke hennes original, men en maskinskrevet avskrift med mange rettinger og forklaringer med penn.
Veršuvdna mii dál lea Institutt for folkeminne hálddus ii leat ge su originálačálus, muhto mašiinnas čállon nubbehusčálus mas leat máŋga divodeami ja čilgehusat čállon peannain.
Vi tar derfor forbehold om at kanskje ikke oversettelsen er helt korrekt.
Mii fertet danin mieđihit ahte lea vejolaš ahte jorgaleapmi ii soaitte leat áibbas originálateavstta mielde.
Det som er fortalt her er barnets opplevelser nedskrevet 70 år seinere, det kan derfor ikke garanteres at alt er helt historisk korrekt. Det gjelder særlig det som er skrevet om skoltesamene.
Fertet maiddái cealkit ahte dát lea máná ipmárdus, nu go lea čállon 70 jagi maŋŋá, nu ahte ii leat sihkkar ahte visot lea historjjálaččat riekta, erenoamážit dat mii lea čállon nuortalaččaid birra.
Jeg var 7 år gammel da jeg begynte på skolen.
Mun ledjen 7-jahkásaš go álgen skuvlii.
Det var vanskelig da det var lang reise til skolen.
Lei váttis go lei guhkes mátki skuvlii.
Jeg måtte overnatte hos folk da vi ikke nådde hjem før det var blitt mørkt.
Fertiimet idjadit olbmuid luhtte go eat ollen ruoktot ovdal go sevnnjodii.
Så foreldra måtte spørre folk om deres barn kunne bo der da det var lang reise hjem hver dag og om vinteren var det kaldt.
Nu váhnemat šattaiga jearrat olbmuin ahte sáhttágo sudno mánná orrut doppe go lei guhkes mátki ruoktot juohke beaivvi ja dálvit lei buolaš.
Og så lova de å sørge for mat til barna, og det var lite med mat da de var fattige i den tida.
Ja nu de lohpideigga ahte gal soai fuolaheaba borramuša mánáide, go dainge lei unnán borramuš go lei geafes áigi.
Så da tok de gjerne inn barna.
Nu dat millosit válde sisa.
Og det var alltid mange fremmede barn i huset, men det var lite plass da romma var små.
Ja dat ledje máŋga amas máná álo viesus, muhto unnán sadji go lanjat ledje unnit.
Så man måtte sove på gulvet.
Nu fertii nohkkat láhttis.
Gulvet var fullt.
Ledje láhtti dievva.
Når lørdagen kom så henta foreldra barna hjem.
Go bođii lávvordat de bohte váhnemat viežžat mánáid ruoktot.
Der bada de barna og vaska klærne deres og tørka dem til mandag.
Doppe sávnnodedje ja basse mánáid biktasiid ja goikadedje daid mánnodahkii.
Det var lite med klær.
Unnán ledje biktasat.
Og da mandagen kom, blei barna igjen frakta til skolen.
Ja go mánnodat bođii, fas dolvo skuvlii.
De måtte ha mat med så de klarte seg gjennom uka.
Fertii leat biebmu fárus nu ahte birge ieš vahku.
Og vanskelig var det der det ikke var veg.
Ja heajos mátki lei dohko go ii lean geaidnu.
Man måtte gå i terrenget og etter elva når den var frosset.
Fertii vácci vánddardit ja jogaid bokte go lei jikŋon.
Men skolen begynte ikke før elva var frosset.
Iige skuvla álgán ovdal go johka lei jikŋon.
Den varte alltid 12 uker i året.
Dat bisttii jagi álggus 12 vahku álo jagis.
Vi var åtte barn.
Mii leimmet gávcci máná.
Når en var ferdig på skolen, så måtte en annen ta plassen om ikke da to barn fra huset gikk på skolen samtidig.
Go okta gearggai skuvllas de fertii nubbi váldit saji jos eai lean guokte máná dálus geat vázze skuvlla oktanis.
Vi var fire gutter og fire jenter.
Mii leimmet njeallje bártni ja njeallje nieidda.
Vi var ti personer med foreldrene i huset. Den gang fantes det ikke internat og heller ikke skikkelig skolelokale.
Mii leimmet logi olbmo oktan váhnemiiguin viesus, iige dalle gávdnon internáhtta iige albma skuvlalatnja.
Skolen blei holdt hjemme hos folk, det var ikke mer enn to klasser, «frøknenes» skole og lærernes skole.
Olbmuid lanjain dolle skuvlla, eaige lean go guokte klássa, (nissoniid) skuvla ja dievdduid skuvla.
Læreren het Johan Håheim [1].
Skuvlaalbmá namma lei Johan Haaheim [1].
Han var helt norsk (enspråklig), han kunne ikke lese verken finsk eller samisk.
Dat lei nu dáža ahte ii máhttán lohkat suomagiela iige sámegiela.
Barna var ganske flinke til å lese, men de forsto ikke hva de leste, siden de ikke kunne norsk.
Mánát ledjet muhtumat čeahpit lohkat, muhto eai sii diehtán maid sii lohke go eai máhttán dárogiela.
De hadde ikke noe sted å lære det da det dengang ikke bodde en eneste nordmann i Neiden, det var ingen som tolka fra norsk til finsk.
Iige lean gos oahppat go ii dalle orron oktage dáža Njávdámis, ii lean giige gii dulko dárogiela suomagillii.
Jeg nådde å bo i fem hus i løpet av min skoletid.
Mun ollejin orrut viđa viesus iežan skuvlaáiggis.
De tok ikke noe betalt for å bo der.
Dat eai váldán maidige orrumis.
Vi hadde alltid gratis hus og spiste vår egen mat og derifra var det ennå en kilometer til skolen.
Mii leimmet álo nuvttá viesuin ja iežamet biepmuid boraimet ja dasge lei skuvlii kilomehter.
Brødet frøys i veska.
Láibi galbmui lávkkas.
Vi spiste det og det var frossent.
Dan mii boraimet ja dat lei galmmas.
Og noen ganger gråt vi. Det var kjedelig når vi ikke hadde lyst til å gå på skole.
Ja muhtumin čieruimet. Lei ahkit go ii lean miela mielde skuvlavázzin.
Men de dagene har gått, og kommer gudskjelov ikke tilbake.
Muhto dohko manne datge beaivvit, eaige, Ipmilii giitu, boađe ruovttoluotta.
Men jeg undrer meg over skolen i vår tid.
Muhto mun imaštalan dán áigásaš skuvlla.
Den er bra på alle måter, men ennå er ikke foreldrene takknemlige.
Lea buot láhkai buorre ja goitge leat váhnemat giitemeahttumat.
Vi var ikke så fine på det.
Eat mii lean nu fiidnát.
Og jeg kan også fortelle at på fjorden rodde de barna helt fra Korsfjord og Storbukt og deromkring, og alt gjorde de gratis.
Ja muitalan vel ahte vuonas suhke mánáid fatnasiin gitta Ruossavuonas ja Nirvagohpis ja doppe birrasiin ja buohkat dahke dan nuvttá.
Fremmede barn bodde rundt omkring hos folk.
Orro olbmuid luhtte amas mánát.
De kunne gå på skolen til de var 18 år.
Gitta 18 jagi rádjái vázze.
Noen hadde begynt å gro skjegg før de gikk konfirmasjonsskolen.
Soapmásiin ledje jo skávžžát šaddan ovdal go manne rihppaskuvlii.
Og ennå gikk de der i seks uker.
Ja vel lei guhtta vahku vázzit.
Den gikk de på Kirkenes.
Dan vázze Girkonjárggas.
Der var heller ingen steder å bo.
Ii doppege lean gos orrut.
Der måtte man også bo i husa hos folk.
Doppe maiddái sáhtii olbmuid lanjain orrut.
Og dit også måtte man ha mat med for å klare seg de seks ukene skolen varte.
Ja doppe maiddái iežas biebmu fárus vai birge guhtta vahku skuvlla vázzit.
Og om man var dårlig å lese, så blei man kasta ut av presten.
Ja jos lei čuorbi lohkat de daid bijai báhppa eret.
Han ba dem å reise hjem som ikke kunne lese Fadervår, de måtte komme igjen neste år.
Dáhtui ruoktot vuolgit go eai máhttán Áhččimin lohkat, nuppi jahkái.
Og dersom man ikke kunne neste år heller, så blei man kasta ut av konfirmasjonsskolen.
Ja jos ii máhttán nuppi jagige, de fas bijai eret rihppaskuvllas.
Og hvis man kom tredje året, da fikk man bli.
Ja jos goalmmát jagi bođii, de besttii.
Det var jo vanskelig.
Dat gal lei váttis.
Noen hadde bare gått en halv skole og da kunne de ikke svare på det presten spurte om, og så måtte de dra hjem igjen.
Muhtimat ledje jo bealle skuvlla vázzán ja de eai máhttán maid báhppa jearai álggus ja nu dain lei fas vuolgit ruoktot.
Og de var så nedslåtte når de måtte dra hjem midt i skolen og foreldra likte det jo ikke når presten var så streng.
Ja dat ledje nu vuollánan go galge gasku skuvlla vuolgit ruoktot ja váhnemat eai áibbas liikon go báhppa lei nu streaŋggis.
Det var tungt for foreldra å holde barna med mat, da det var trange tider, man hadde ikke noe å kjøpe for, og man fikk ingen ting når man ikke hadde penger å betale med. Så det blei mange reiser til fots og med båt.
Váhnemiin lei ollu das ahte goasttidit biepmu, go lei geafes áigi, iige lean mainna oastit, iige doppe ožžon maidege, go ii lean ruhta mainna oastit. Ja dohko ledje máŋga mátkki ja fanasmátkki.
Lokalbåten kom ikke mer enn en gang i uka og det var ikke vei, så man måtte reise sjøl med båt.
Dámpa ii fitnan go oktii vahkus, ii lean geaidnu nu ahte lei dušše mearramátki.
Og på skolen var det ikke annet enn steintavler å skrive på og kritt som penn.
Ja vel skuvllas eai lean go geađgetávvalat maidda čállit ja krihta peannan.
Og når tavla var skrevet full, så strøyk man ut det som var skrevet og begynte å skrive på nytt, og sånn var det.
Ja go dat lei čállon dievva, de sihkkojuvvui eret dat čálus ja ođđasa čálligohte nu ahte nu.
Og dårlig lys var det.
Ja heajos čuovga lei.
Men de som var flinke til å lese, de lærte litt.
Muhto gii lei čeahppi lohkat dat oahpai veaháš.
Det var en klasse på skolen.
Okta klássa lei skuvllas.
De kom ikke langt i lærdommen, men så studerte de sjøl videre når de blei voksne.
Eai sii beassan guhkás oahpus, muhto ieža sii studerejedje go šadde ollesolmmožin.
Ennå husker jeg at skoltene (østsamene) bodde i Neiden.
Ja vel muitalan ahte doppe Njávdámis orro nuortalaččat.
Det var fire hus oppe ved Fossen.
Dain ledje njeallje viesu badjin gitta goržži buohta.
De hadde kirke, ei lita kirke som russepresten kom til for å preke.
Dain lei girku, unna girkoš gos ruoššabáhppa finai álo sárdnideamen.
Skoltene kunne ikke lese.
Eai dat nuortalaččat máhttán lohkat.
De var nesten som hedninger før den andre generasjonen vokste opp.
Dat ledje dego báhkkinat ovdalgo nubbi buolva šattai bajás.
Bare de gikk på skole.
Dušše dat vázze skuvlla.
Og hvis noen døde, så blei de begravet ved huset sitt.
Ja jos oktage jámii, de hávdáduvvui iežas viesu gurrii eatnamii.
De var også fattige dengang, ved århundreskiftet.
Dat ledje maiddái geafit dalle čuohtejahkemolsumis.
Alle er døde, det er ikke mer enn to–tre igjen av dem som har bodd der.
Buohkat leat jápmán, eai leat go 2–3 šat, geat šat orrot doppe.
Vi barna gikk alltid for å høre når russepresten preka.
Mii mánát finaimet álo guldaleamen go ruoššabáhppa humai.
Men vi forsto ikke noe, vi hørte bare (nåde) og (Gud).
Muhto eat mii ipmirdan dan, dušše gulaimet (árbmu) ja «gospoda» (Ipmil).
Kirka var så lita at vi kunne ikke komme inn.
Girku lei nu unni ahte dohko ii čáhkan sisa.
Vi var utafor og hørte på.
Mii leimmet olgun ja guldaleimmet.
De gjorde korstegn fra brystet mot magen og fra magen mot skuldrene.
Dat dahke ruossaid raddái gállus čoavjái ja čoavjjis olggiide.
Wikan skriver om han:
Wikan čállá su birra:
Trulig har han bare brukt norsk og ikke avslørt sine finskkunnskaper for elevene.
Dát ii heive oktii čuoččuhusain ahte son ii máhtán suomagiela ii ge sámegiela.
(red.)
(doaim.)
Bente Sjursen er født i 1966 og vokste opp i Maribukt i Store Lerresfjord.
Bente Sjursen lea riegádan 1966:s ja bajásšattai Máregohpis Stuora Liidnavuonas.
Hun gikk 1.–7. klasse ved Lerresfjord skole, 8.–9. klasse ved Korsfjord skole og handel og kontor i Alta og Hammerfest.
Son váccii 1.–7. luohká Liidnavuona skuvllas, 8.–9. luohká Fielvuona skuvllas. Dan maŋŋil son váccii gávpe- ja kánturoahpu Álttás ja Hámmárfeasttas.
Hun har studert økonomi og administrasjon, samt natur- og ressursforvalting ved Høgskolen i Finnmark og nordnorsk naturkunnskap og historie ved Universitetet i Tromsø.
Son lea maid lohkan ekonomiija ja hálddahusoahpu, ja luonddu- ja resursahálddašeami Finnmárkku allaskuvllas, ja Davvi-Norgga luonddudiehtaga ja historjjá Romssa universitehtas.
Hun har arbeida et år på fileten i Hammerfest og seinere i Lerresfjord som småbruker, poststyrer og kontorarbeid hos en lakseoppdretter.
Jagi son barggai guolleindustriijas Hámmárfeasttas ja maŋŋil Liidnavuonas smávvadálolažžan, boastahoavdan ja luossabiebmanrusttega kánturbargin.
Fra 2007 har hun hatt diverse kontorarbeid i Alta og Hammerfest.
2007 rájes lea son bargan iešguđetlágan kánturbargguid Álttás ja Hámmárfeasttas.
Maribukt ligger på nordsiden av Store Lerresfjord.
Máregohppi lea davábealde Stuora Liidnavuona.
Maribukt var mammas hjemplass, mens pappa var fra Store Lerresfjordbotn.
Máregohppi lei eatni ruovttubáiki, áhčči lei eret Stuora Liidnavuonbađas.
Da jeg var barn var der verken vei eller skole i Store Lerresfjord.
Mu mánnávuođas ii lean Stuora Liidnavuonas geaidnu ii ge skuvla.
Skulle vi i butikken måtte vi i båt over fjorden.
Go rámbuvrii galggaimet, de manaimet fatnasiin rastá vuona.
Der var det fiskebruk, butikk, poståpneri og ekspedisjon for som gikk i til Hammerfest.
Doppe lei guollerusttet, rámbuvri, boastakantuvra ja ruvttofatnasa kantuvra. Ruvttofanas vujii Hámmárfestii.
I 1975 gikk det et leirras som tok alt dette på havet, tre personer omkom og det ble ikke bygd opp igjen.
1975:s lei láiraeanauđas mii jalgii buot dieid merrii, golbma olbmo dušše ja maŋŋil eai šat huksen dohko.
Etter dette måtte vi dra på butikken til Lille Lerresfjord eller Komagfjord.
Dan maŋŋil šattaimet vuolgit Uhca Liidnavutnii dahje Gámavutnii go rámbuvrris áigguimet fitnat.
hadde en tid signalanløp til kaia i Maribukt.
Ovtta áigge lávii ruvttofanas bisánit Máregohpi káijii signála mielde.
Det bodde i alle fall sju familier i Maribukt da jeg var liten, litt avhengig av hva en regner som familie.
Mu mánnávuođas orro goit sihkkarit čieža bearraša Máregohpis, dađi mielde maid olmmoš rehkenastá bearašin.
Det var vanlig med flere generasjoner og familier i hvert hus.
Dalle orro dávjá máŋga buolvva ja máŋga bearraša juohke viesus.
Min onkel og hans familie bodde i første etasje, og mine foreldre og bestefar bodde i andre.
Mu eanu ja su bearaš orro vuollin vuosttaš gearddis, ja mu váhnemat ja áddjá orro fas lovttas.
Onkel flyttet til Hasvik før jeg begynte på skolen, og mitt søskenbarn med familie flyttet fra Maribukt til Rypefjord to til tre år senere.
Eanu fárrii Ákŋoluktii go mun álgen skuvlii, ja mu oambealli ja su bearaš fárrii Máregohpis Lávželuktii guokte golbma jagi dan maŋŋá.
Pappa hadde en spissbåt han drev fiske med. Han var halvt uføretrygdet på grunn av tuberkulose.
Áhčis lei spissafanas mainna guolástii. Son oaččui oadjoruđaid nuppi oasi bargonávccaid ovddas, danin go sus lei tuberkulose.
Mamma strikket en del for salg, hun hadde strikkemaskin.
Eadni gođii vuovdima váras, sus lei gođđinmašiidna.
Hun pleide også bestefar, han var blitt lam på venstre side etter et hjerneslag, og etter hvert fikk de i tillegg en eldre slektning av pappa i pleie.
Son divššui maid ádjá, geas lei leamaš vuoiŋŋaščaskkástat ja sus lei gurutbealli lámis. Maŋŋil bođii vel muhtun vuoras áhči sogalaš dikšui.
Senere begynte mine foreldre med sauer.
Muhtun áiggi dan maŋŋil álggiiga mu váhnemat sávzzaiguin.
Veien kom til Lerresfjord i 1981 og da leide de ut et rom til bussjåførene.
1981:s gárvánii geaidnu Liidnavutnii ja de soai láviiga láiguhit lanja bussevuddjiide.
Språket hjemme hos oss og i Maribukt var norsk.
Min ruovttugiella ja maiddái Máregohpegiella lei dárogiella.
Mamma snakket kun norsk, men hun forstod samisk.
Eadni gal aivve dárustii, muhto son ipmirdii gal sámegiela.
Når vi hadde besøk som snakket samisk, foregikk samtalen ofte på samisk hvor pappa snakket samisk og mamma deltok i samtalen med å prate norsk.
Go mis ledje guossit geat sámástedje, de lávejedje sámegillii humadit, áhčči sámástii ja eadni dárustii go searvvai ságastallamii.
Jeg satt ofte på en krakk ved siden av og fulgte med, men kan ikke huske at jeg forstod noe.
Čohkohallen dávjá reŋkko alde ja čuvvon sin ságastallama, muhto in oro muitimin ahte ipmirdin maidege das mii daddjui.
Pappas slektning som bodde hos oss var ikke særlig god i norsk.
Áhči fuolki gii ásai min luhtte ii lean beare čeahppi dárustit.
Hadde inntrykk av at han helst ville prate samisk, men med meg snakket han alltid norsk.
Mu mielas son orui háliideame eanemusat sámástit, muhto muinna gal álo dárustii.
Da jeg begynte på skolen måtte jeg flytte hjemmefra og til Lille Lerresfjord.
Mun fertejin fárret ruovttus eret Uhca Liidnavutnii go álgen skuvlii.
Jeg reiste hjemmefra søndag ettermiddag og kom hjem igjen fredag etter skoletid.
Vulgen ruovttus veaigin sotnabeaivvi ja máhccen fas bearjadaga maŋŋel skuvlla.
Fra Maribukt var det omtrent 10 km og reisen foregikk med sjark.
Máregohppái lei sullii 10 km ja mii mátkkošteimmet šárkkain.
Da jeg gikk i førsteklasse var vi seks stykker;
Mii leimmet guđas dalle go vázzen vuosttaš luohká;
to fra Elvebukta på andre siden av Store Lerresfjord og fire fra Maribukt.
guovttes leigga eret Johkaluovttas nuppe bealde Stuora Liidnavuona ja njealjis Máregohpis.
Fra jeg startet i fjerde klasse var det bare meg fra Store Lerresfjord.
Go álgen njealját luohkkái, de ledjen dušše mun Stuora Liidnavuonas.
Enkelte ganger kunne det være dårlig vær og nordvesten kan være stygg i Maribukt.
Muhtumin sáhttá leat oalle neavrresdálki ja orjješdavádat sáhttá leat garas Máregohpis.
Jeg ble hentet i jolle hjemme i fjæra og rodd om bord i sjarken.
Mu vižže ruovttus fiervvás báskkain ja mii sugaimet šárkii.
En søndag falt jeg i sjøen da jeg skulle gå ombord i sjarken fra jolla.
Okte mun gahččen merrii, go galgen lávket báskkas šárkii, muhtun sotnabeaivvi skuvlii mátkkoštettiin.
Måtte på land igjen og skifte til tørre klær før jeg kunne dra av gårde.
De gal fertejin gáddái fas jorggihit molsut goike biktasiid ovdal fas sáhtten vuolgit.
Fra søndag til fredag når det var skole bodde jeg i Lille Lerresfjord.
Sotnabeaivvis bearjadahkii, skuvlaáiggis, ássen mun Uhca Liidnavuonažis.
Første året bodde jeg hos lærerinna vår og hennes mann, han hadde vi også i sløyd.
Vuosttaš jagi mun orron oahpaheaddji ja su isida luhtte, guhtte lei min oahpaheaddji garraduojis.
Fra andre klasse til jeg gikk ut av skolen i Lerresfjord i sjuende klasse, bodde jeg hos ei skolevenninne.
Nuppi luohká rájes gitta dassážii go gergen čihččet luohkáin Liidnavuona skuvllas, mun orron muhtun skuvlaustiba luhtte.
De drev også butikk, fiskebruk og poståpneri.
Sis lei rámbuvri, guollerusttet ja boastakantuvra.
Det var to butikker i Lerresfjord på den tiden.
Dan áiggi ledje guokte rámbuvrri Liidnavuonas.
Jeg og venninna mi delte rom og jeg spiste alle måltider med familien.
Orron iežan ustibiin seamma lanjas ja boradin buot borramiid sin bearrašiin ovttas.
Maten var ikke noe som det ble spart på, verken hos dem eller hjemme hos mine foreldre.
Biepmu gal eai seastán, eai sii eai ge mu váhnemat min ruovttus.
Det var mitt andre hjem, jeg hadde det fint der og ble behandlet som en av familien.
Die lei mu nubbi ruoktu, mus lei buorre dilli doppe ja sii meannudedje muinna dego bearašlahtuin.
I Lerresfjord snakket folk to språk, norsk og samisk, eller lappisk som det het på den tiden.
Liidnavuonas hupme olbmot guokte giela, dárogiela ja sámegiela, dahje lappisk nugo dan áiggi lávejedje lohkat.
Det ble snakket norsk på skolen, butikken og når vi unger var tilstede.
Skuvllas, rámbuvrris ja mánáiguin hupme dárogiela.
Samisk snakket de voksne seg i mellom når det var ting vi unger ikke skulle høre.
Rávisolbmot sámástedje gaskaneaset go hupme dakkár ságaid maid mii mánát eat galgan gullat.
Samisk ble snakket i hjemmene, på veien, utenfor butikken og på kaia.
Sámegiela hupme ruovttuin, luottaid alde, olggobealde rámbuvrri ja káija alde.
Kan ikke huske at dette var noe vi unger reagerte på, for det var helt dagligdags.
In oro muitimin ahte dat lei min mánáid mielas nu imaš, diekkár lei min beaivválaš eallin.
Lerresfjord hadde en vei på to–tre kilometer og det var båtanløp hver dag.
Liidnavuonas lei sullii guokte golbma kilomehtera guhku geaidnu, ja ruvttofanas bisánii dohko juohke beaivvi.
Veien ble brøytet om vinteren, men det var ingen som hadde bil.
Geainnu dolle rabas dálvvi miehtá, muhto ii ovttasge lean biila.
Det hendte at traktoren som brøytet veien fikk motorstopp og da snødde veien igjen til våren.
Sáhtii gal dáhpáhuvvat ahte mohtor bisánii muohtačorgentraktoris, ja de gal geaidnu borgui gitta iige rahpasan ovdal giđđat.
Skolen i Lerresfjord
Liidnavuona skuvla
Skolen i Lerresfjord var en todelt skole.
Liidnavuona skuvllas ledje guokte seaguhusluohká.
Småskolen som var første til tredje klassetrinn i ett klasserom og storskolen som var fjerde til sjuende klassetrinn i det andre.
Smávvaskuvllas lei luohkká mas ledje mánát vuosttaš ceahki rájes gitta goalmmát ceahkkái ovtta luohkkálanjas ja stuoraskuvllas ledje njealjádis gitta čihččet ceahkkái seamma luohkás.
Lærerinna i småskolen var også rektor.
Smávvaskuvlla oahpaheaddji lei maid rektor.
Hun het Karen Gjerdebakken, var fra Hammerfest og gift med Almar som var fra Lerresfjord.
Su namma lei Karen Gjerdebakken, son lei Hámmárfeasttas eret ja lei náitalan Almariin, gii lei liidnavuotnalaš.
Karen Gjerdebakken hadde vært lærer ved Lerresfjord skole tidligere og tatt lærerskolen i voksen alder.
Karen Gjerdebakken lei ovdal maid bargan Liidnavuona skuvllas oahpaheaddjin, ja son lei oahpaheaddjioahpu vázzán rávisolmmožin.
Hun skolte alle sju årene jeg gikk der.
Son lei oahpaheaddjin buot dan čieža jagi go mun ledjen doppe skuvllas.
Hun var veldig dyktig i håndarbeid.
Son lei hui čeahppi duddjot.
Alle måtte ha håndarbeid, både gutter og jenter.
Buohkat galge duddjot dalle, sihke bártnážat ja nieiddažat.
Vi sydde, strikket, heklet, klippet og limte og laget ting i pappmasjé.
Mii goaruimet, gođiimet, heahkkalasttiimet, čuohpaimet ja liibmiimet ja ráhkadeimmet báhpiris feara maid.
Av ting vi laget var blant annet gympose, skjørt, forkle, blomstervase, lue, forskjellige bilder.
Mii ráhkadeimmet earet eará lášmmohallanseahka, fuolppu, lieđđelihti, gahpira ja iešguđetlágan govaid.
En annen ting vi gjorde var å sette opp skuespill og andre forestillinger til hyggekvelder og jule- og våravslutninger.
Mii láviimet maid ráhkadit čájálmasaid hávskkohallaneahkediidda ja juovla- ja giđđaloahpaheapmái.
Da laget vi kulisser og øvde både i skoletiden og på ettermiddagene.
Láviimet lávddi hábmet ja hárjehalaimet sihke skuvlaáiggis ja maŋŋel skuvlla.
Til jul og påske laget vi pynt og forberedte forestillinger i ukesvis, det føltes i alle fall slik.
Juovllaide ja beassážiidda ráhkadeimmet hearvvaid ja ráhkkaneimmet «vahkkoviissaid» daid čájálmasaide, nu orui goit leamen.
Den siste uken før en forestilling eller avslutning hadde vi nesten ingen andre fag.
Maŋemus vahku ovdal čájálmasa dahje loahpahandilálašvuođa, eai lean mis báljo oppanassiige eará fágat.
Og når det ble bestemt at vi skulle møte på skole på ettermiddagen så gjorde vi det, det var liksom obligatorisk.
Ja go mearriduvvui ahte mii galggaimet boahtit skuvlii maŋŋel skuvlaáiggi, de mii dagaimet dan, dat lei muhtun láhkái geatnegahttojuvvon.
Mannen til Karen Gjerdebakken hadde oss i sløyd.
Karen Gjerdebakkena isit lei min oahpaheaddji garraduojis.
Han var også veldig flink, og vi laget utrolig mye rart som for eksempel lampeskjerm og skoskjei.
Son lei maid hui čeahppi, ja ráhkadii ollu ártegis diŋggaid, nugo ovdamearkka dihte lámpágoavddi ja skuovvabastte.
Ellers så lærte vi da også å lese, skrive og regne.
Muđui oahpaimet mii lohkat, čállit ja rehkenastit.
Vi hadde óg kristendom, hvor jeg nesten bare kan huske at vi tegnet fra bibelhistorien.
Mis lei risttalašvuođas oahppu, mas eanemusat muittán dušše dan ahte láviimet biibbalhistorjjás sárgut govaid.
Slik var det nok ikke, men det er det jeg husker.
Ii hal nu dáidán leat, muhto dat lea mu muittuide báhcán.
Jeg har ennå bøkene fra den tiden.
Mus leat ain dan áiggi girjjit áimmuin.
Når vi begynte i storskolen hadde vi i tillegg norsk grammatikk, engelsk og O-fag.
Go álggiimet stuoraskuvlii, de oaččuimet dárogiel grammatihkkii vel lassin eŋgelasgiela ja o-fága.
Vi hadde også gym.
Mis lei maid lášmmohallan.
Et annet fag vi hadde var husstell.
Viessudikšun lei maid okta fága mii mis lei.
Og når vi skulle ha skolekjøkken var vi hjemme hos rektor.
Ja go lei gievkkanfága, de leimmet rektora dálus.
Læreren som hadde storskolen var ny hvert år.
Stuoraskuvllas lei juohke jagi ođđa oahpaheaddji.
Et år fikk skolen ny lærer også etter jul.
Ovtta skuvlajagi bođii ođđa oahpaheaddji juo maŋŋel juovllaid.
Disse lærerne kom ofte nyutdannet fra lærerskolen, eller til og med rett fra gymnaset.
Dávjá sii ledje aiddooahppan oahpaheaddjit geat bohte njuolga oahpaheaddjiskuvllas, dahje juo njuolga gymnásas.
Når vi skulle ha svømming reiste vi til Alta.
Mii mátkkošteimmet Áltái vuojadit.
Vi dro av gårde med rutebåten lørdag morgen og kom tilbake samme ettermiddag, vasstrukken og med svømmehud mellom tærne.
Vulggiimet ruvttofatnasiin lávvordatiđit ja máhcaimet veaigin seamma beaivvi, de leimmet bures luvvan čázis ja juolgesuorpmaid gaskkain lei čáhceliiki.
Til Alta reiste vi også på tannlegedag.
Áltái šattaimet vuolgit maiddái de go lei bátnedoavttirbeaivi.
Og på idretts- og skidager samlet flere av distriktsskolene seg for eksempel på Storekorsnes, eller i Korsfjorden.
Maiddái de go lágiduvvojedje falástallan- ja čuoiganbeaivvit, de lávejedje doaresbealskuvllat čoahkkanit ovdamearkka dihte Girenjárgii dahje Fielvutnii.
En fast tradisjon var også å dra på bytur til Hammerfest, spesielt før jul.
Lei maid juo šaddan árbevierrun fitnat gávpotmátkkis Hámmárfeasttas, eandalii ovdalaš juovllaid.
Jeg gikk første året på ungdomskolen i Lerresfjord.
Mun vázzen vuosttaš jagi nuoraidskuvlla Liidnavuonas.
Åttende og niende klassetrinn måtte vi reise bort.
Gávccát ja ovccát luohkkálaččat šadde vuolgit eret.
Da jeg skulle begynne i åttende klasse var første året det var ungdomskole i Korsfjorden.
Fielvuona nuoraidskuvllas lei vuosttaš gearddi oahpahus dan jagi go mun álgen gávccát luohkkái.
Før det så reiste elevene fra Lerresfjord som oftest til Kvalsund.
Dan ovdal lávejedje Liidnavuona oahppit šaddat vuolgit, dávjjimusat Fálesnuorrái.
Skolen i Korsfjorden var helt ny med eget svømmebasseng som var bygget på dugnad av bygdefolket.
Fielvuona skuvla lei áibbas ođas, doppe lei vuojadanbasseaŋga maid gili olbmot iežaset dáhtuin ledje huksen.
Det var elever fra Lerresfjord og Nyvoll som gikk på ungdomskole i Korsfjorden.
Fielvuona nuoraidskuvllas vázze Liidnavuona ja Gárggu oahppit.
De fra Nyvoll tok daglig ferga over Korsfjorden, mens vi fra Lerresfjord var innlosjert privat i Korsfjorden eller Komagfjord.
Sii geat ledje Gárggus eret, johte beaivválaččat fearggain rastá Liidnavuona, muhto mii Liidnavuona mánát gal oruimet priváhta ruovttuin juogo Fielvuonas dahje Gámavuonas.
Siste året var veien kommet til Maribukt og jeg kunne ha bodd hjemme og tatt buss til skolen hverdag, men syntes det ville bli kjedelig for da kom jeg jo til å gå glipp av det som skjedde etter skoletid.
Maŋemus jagi gal lei juo geaidnu gitta Máregohppái, ja mun livččen sáhttán orrut ruovttus ja mátkkoštit bussiin juohke beaivvi, muhto dat orui mu mielas beare suivat, go de in livčče beassan searvat doaimmaide mat dáhpáhuvve maŋŋel skuvlaáiggi.
Det var også viktig å få med seg det sosiale som skjedde på skolen, så skulking var ukjent, vi gikk på skolen til og med når vi var småsyke.
Lei hui mávssolaš searvat skuvlla sosiálalaš dilálašvuođaide, ja lobihis jávkan skuvllas lei áibbas amas ášši, mii manaimet skuvlii maiddái de go leimmet illáveaje.
Det var jo ikke noe særlig å ligge syk alene på en hybel.
Ii leat mange veara veallát lanjastis buohccin okto.
Skolen og det samiske
Skuvla ja sámivuohta
Vi hadde ikke samisk på skolen og vi snakket heller ikke samisk.
Mis ii lean sámegiella skuvllas, eat ge mii hupman sámegiela.
Egentlig ante vi vel ikke at det var noe ord som het samisk/samer.
Duohtavuođas eat gal suige diehtán ge ahte gávdnui juoga mii gohčoduvvui sámegiella/sámit.
Kan ikke huske at vi lærte noe om samer på skolen, i alle fall ikke på barneskolen siden jeg ikke kan finne det i mine gamle skolebøker.
In oro muitimin ahte oahpaimet maidege sápmelaččaid birra skuvllas, eat goit mánáidskuvllas, danin go in gávnna dan hirra maidege iežan boares skuvlagirjjiin.
Om det var, så kjente jeg meg ikke igjen i noe av det.
Jus soittiimet oahppan, de dat dáiddii lean áibbas amas munnje.
Det sto muligens noen linjer om samer i en bok med tegning av en rein og en same i noe som kunne likne en fra Kautokeino, dette sammen med noe om for eksempel en eskimo i kajakk og en sel.
Soittii gal čállojuvvon muhtin girjái moadde linnjá sápmelaččaid birra, ja tennjejuvvon vel boazu ja sápmelaš, mas lei juogalágan Guovdageainnu badjelis. Ja dat lei vel biddjojuvvon ovdamearkkadihte inuihta kajáhkas, ja njuorjju oktavuhtii.
Vi kjente bare til det at de voksne snakket lappisk, og de som kom utover om sommeren med rein var fjellfinner, og de brukte som oftest hverdagskofte.
Mii diđiimet dušše dan ahte rávisolbmot hupme sámegiela, maid mii gohčodeimmet lappisk, ja sii geat giđasgeasi mielde johte dohko bohccuiguin, ledje fjellfinner (badjeolbmot) ja sii geavahedje eanas atnugávttiid.
På et eller annet tidspunkt har nok benevnelsen Lerresfjordfinn og fjordfinn kommet opp, uten at jeg helt husker når.
Muhtun áiggi, goas nu, lea ilbman diet Lerresfjordfinn (Liidnavuonsápmelaš) ja fjordfinn (vuotnasápmelaš) namahus, muhto in muitte goas.
Det har muligens blitt sagt i negativ mening, men jeg har ikke festet meg med det da jeg nok har funnet ut at det var ganske så riktig.
Soaitá leat daddjon heajos oaiviliin, muhto mu muitui dat ii leat nu darvánan, danin go lean várra jurddašan ahte nie dat goit lea.
Noe annet var da jeg begynte på videregående inne i Alta, da hendte det at jeg ble kalt fjording og når jeg kom til Hammerfest (på Kvaløya) ble jeg kalt øyværing.
Muhto eará ášši lei dalle go álgen Áltái joatkkaskuvlii, doppe gal sáhtte mu gohčodit fjording (vuotnalažžan) ja go bohten Hámmárfestii (Fálás) gohčoduvvojin øyværing (suolohassan).
Dette syntes jeg var veldig rart, Alta var da lengre inne i fjorden enn der jeg kom fra og Hammerfest var nu virkelig på en øy, mens jeg var fra fastlandet.
Dat orui imaš mu mielas, Áltá han lei mihá siskelis vuonas go mu ruovttubáiki ja Hámmárfeasta lea Fálás, mii lea albma suolu, muhto mu ruovttubáiki gal lea nannánbealde.
Jeg husker jeg likte å kverulere litt med dette siden jeg mente det var helt feil.
Muittán ahte lávejin dieinna sin veaháš nuvvat, dasgo dat lei mu mielas áibbas boastut.
Jeg startet med slektsforskning allerede da jeg var 20 år og har funnet ut, etter 25 år med forskning, at selv de av mine forfedre som kom til Finnmark fra Sverige, Finland og fra steder lengre sør i Norge ofte var av samisk avstamming.
Dutkagohten sogaid juo dalle go ledjen 20 jagi deavdán, ja lean dál, go lean sogaid dutkan 25 jagi, gávnnahan ahte maiddái dat mu máttut geat bohte Ruoŧas, Suomas ja lulliguovlluin Norggas Finnmárkui, ledje sámi sogalaččat.
Statsministeren varslet nye beredskapstiltak - regjeringen.no
Stáhtaministtar almmuha ođđa gearggusvuođadoaimmaid
Statsministeren varslet nye beredskapstiltak
Almmustahtti: Stáhtaministara kantuvra
Statsminister Jens Stoltenberg og justis- og beredskapsminister Grete Faremo redegjør i dag i Stortinget om regjeringens videre arbeid med rapporten fra 22. juli-kommisjonen.
Stáhtaministtar Jens Stoltenberg ja justiisa- ja gearggusvuođaministtar Grete Faremo čilgeba odne Stuorradikkis maid ráđđehus áigu bargat viidáseappot suoidnemánu 22. beaivvi kommišuvnna raportta vuođul.
– Jeg var ikke forberedt på styrken og dybden i kommisjonens kritikk.
– In lean ráhkkanan dasa man čieŋal ja duođalaš kommišuvnna kritihkka lei.
Det er tungt å ta innover seg så grunnleggende mangler når resultatet ble så fatalt.
Lea lossat dohkkehit nu vuđolaš váilivuođaid, go daid bohtosat šadde nu duođalaččat.
Desto sikrere er jeg på at vi skal rette opp feilene, sa statsministeren i sin redegjørelse.
Dađe sihkkarut mun lean dan hárrái, ahte mii njulget boasttuvuođaid, stáhtaministtar dajai čilgehusastis.
Stoltenberg varslet flere og bedre øvelser på alle nivåer i forvaltningen, start for etableringen av et nytt beredskapssenter for politiet i Oslo, og fra januar skal militære helikoptre på Rygge kunne yte håndhevelsesbistand til politiet, det vil si å fly inn og delta i skarpe oppdrag.
Stoltenberg almmuhii, ahte buot hálddahusdásiin šaddet eanet ja viidásut hárjehallamat, Osloi álggahuvvo politiija ođđa gearggusvuođaguovddáš, ja ođđajagemánu rájes galget Rygge militeara helikopterat sáhttit veahkehit politiija ja girdiimiin searvat duođalaš bargguide.
– Vi vil komme med flere initiativ, tiltak og endringer i tiden som kommer.
– Mii ovddidit vel eanet álgagiid, doaimmaid ja rievdadusaid lagamus áiggis.
Alle de 31 anbefalingene fra kommisjonen blir grundig gjennomgått og vurdert, og vurderingene vil bli presentert for Stortinget, sa Stoltenberg.
Mii guorahallat dárkilit buot kommišuvnna 31 ávžžuhusa ja ovdanbuktit daid Stuorradiggái, Stoltenberg dadjala.
Les statsministerens redegjørelse
Loga stáhtaministara čilgehusa
Les justis- og beredskapsministerens redegjørelse
Loga justiisa- ja gearggusvuođaministara čilgehusa
Berit Johanne Guttorm Ballari er født i 1984 og oppvokst i Sør-Varanger og Nesseby.
Berit Johanna Ballari lea riegádan 1984:s, ja lea bajásšaddan Mátta-Várjjagis ja Unjárggas.
Hun gikk grunnskolen på Varangerbotn skole og Karlebotn skole i Nesseby og Samisk videregående skole i Karasjok.
Vuođđoskuvlla son váccii Stuorravuonas, Unjárggas, ja Sámi joatkkaskuvlla Kárášjogas.
Deretter har hun studert jus og språk i Tromsø, Berlin og Saarbrücken i Tyskland.
Dan maŋŋá lea lohkan giela ja juridihka Romssas, Berlinas ja Saarbrückenis Duiskkas.
Hun er nå bosatt i Vadsø, der hun jobber som jurist for Fylkesmannen i Finnmark.
Dál orru Čáhcesullos, gos son bargá juristan Finnmárkku Fylkkamánnis.
De tidlige barndomsår
Árra mánnávuođa jagit
Som 3-åring på slutten av 1980-tallet flyttet jeg sammen med mine foreldre fra Sør-Varanger til Nesseby kommune.
3-jahkásažžan fárrejin váhnemiiddán mielde Mátta-Várjjagis Unjárgga gildii.
Her bodde jeg frem til jeg var 16 år, sammen med min mor fra Karasjok og min far fra Tana.
Doppe orron váhnemiiddán luhtte, dassážii go ledjen 16-jahkásaš. Eadni lea Kárášjogas eret ja áhčči fas Deanus.
Begge mine foreldre kommer fra samiske familier, og er bevisste på sin samiske identitet.
Guktot boahtiba sámi bearrašiin, ja leaba diehtomielalaččat iežaska sámevuođain.
Min mor snakker samisk, mens min far behersker lite av språket.
Eadni hállá sámegiela, áhčči fas ii máhte giela nu bures.
Jeg lærte ikke og har heller aldri snakket samisk hjemme.
In oahppan sámegiela, inge hállan sámegiela ruovttus.
Til sammenligning lærte mine søsken, som er vokst opp på 1990-tallet, samisk av min mor.
Mu nuorat oabbá ja viellja, geat leaba šaddan 1990-logus, oahpaiga sámegiela eatnis.
Jeg har senere forstått at i 1980-årene var en ikke like bevisst i alle samiske kretser på å videreføre det samiske språk, slik en er blitt flinkere til i senere tid.
Lean maŋŋá ádden ahte 1980-logus eai lean buot sámi birrasat diehtomielalaččat joatkit sámegielain, muhto dán áiggi gal lea dát fas buoret.
Etter min mening er nok årsaken til dette den norske assimileringspolitikken som ble ført mot samene.
Mun oaivvildan norgga dáruiduhttinpolitihka sápmelaččaid ektui sivvan dása.
Jeg ble født bare noen år etter Alta-aksjonen, som i ettertid ble en stor omveltning for samene både politisk og kulturelt.
Mun lean šaddan moadde jagi maŋŋá Álttá-ákšuvnnaid, mat lea dagahan stuorra rievdademiid sápmelaččaid ektui, sihke politihkalaččat ja kultuvrralaččat.
Men selv om det snudde politisk i den tiden, og samene sto sterkere som folkegruppe og politisk, så vil det alltid ta lengre tid å rette opp i de samiske tradisjoner.
Vaikko vel politihkka rievddai, ja sámit šaddet nannoseappot álbmotjoavkun, de gártá ádjánit guhkit áiggi fas njulget sámi árbevieruid mat leat jávkan.
Slik som eksempelvis holdningene til viktigheten av å lære bort og lære seg det samiske språk.
Nu mo ovdamearkka dihtii guottut sámegiela oahpaheapmái ja oahppamii.
17. mai 1991, førskolen går i tog utenfor rådhuset på Vesterelvnesset.
Miessemánu 17.b. 1991. Mánáidgárdi vázzá ráiddus ráđđevistti olggobealde Njiđgonjárggas.
De to fremste voksne er Assa Store Jakola og Britt-Inger Olsen.
Ovddimus rávesolbmot leat Assa Store Jakola ja Britt-Inger Olsen.
Jente i kofte som bærer fanen: Inger Lise Mathisen.
Gáktenieida gii guoddá leavgga: Inger Lise Mathisen.
Den andre fanebæreren: Berit Ballari.
Nubbi gii guoddá leavgga: Berit Ballari.
Jente i kofte bak henne: Mona Hansen.
Gáktenieida su duohken: Mona Hansen.
Bakerste kvinne: Mildrid Hansen.
Maŋimus nisu: Mildrid Hansen.
Kvinne i turkis: Astrid Mathisen.
Nisu alitruoná biktasiiguin: Astrid Mathisen.
Da jeg var 3 år gammel bestemte mine foreldre seg for å flytte fra Sør-Varanger til en i datiden mer samisk kommune, og valget falt på Nesseby.
Go ledjen 3-jahkásaš de mearrideigga mu váhnemat fárret Mátta-Várjjagis dalá áiggi eanet sámi gildii, ja de válljiiga Unjárgga.
De ønsket at jeg skulle begynne i samisk barnehage for å lære meg språket.
Háliideigga ahte mun galgen álgit sámi mánáidgárdái oahppandihtii sámegiela.
Tilfeldighetene ville det imidlertid slik at det ikke var noen ledig plass i barnehagen for barn som ikke snakket samisk opprinnelig.
Muhto ii deaivan nu, go mánáidgárddis ii lean sadji mánáide geat álgoálggus eai hállan sámegiela.
På den tiden hadde den samiske barnehagen i Nesseby kun en eller to plasser for barn som ikke snakket samisk opprinnelig.
Dan áiggi lei sámi mánáidgárddis Unjárggas dušše okta dahje guokte saji mánáide geat álgoálggus eai hállan sámegiela.
Det endte da med at jeg begynte i norsktalende barnehage.
Gárttai de nu ahte álgen dárogielat mánáidgárdái.
Senere da jeg begynte på grunnskolen ble jeg alle årene undervist i samisk.
Go álgen skuvlii, de ožžon oahpu sámegielas.
Mine videregående år tilbrakte jeg i Karasjok, jeg hadde også der samiskundervisning.
Joatkkaskuvlla jagiid orron Kárášjogas, ja doppe lei maid sámegieloahpahus. Lihkká in oahppan giela bures.
Jeg forstår en god del samisk, men har aldri snakket noe særlig samisk utenom i skolesammenheng.
Mun ádden mealgat sámegiela, mun in leat dadjat hállan sámegiela eará go skuvlaoktavuođain.
Min samiske identitet
Mu sámi identitehtta
Hele mitt liv har jeg vært bevisst på min samiske identitet og betegnet meg selv som samisk, men jeg har inntil nå delvis forsont meg med at jeg ikke snakket det samiske språk.
Olles mu eallima lean leamašan diehtomielalaš iežan sámi identitehtain, ja lohkan iežan sápmelažžan, dássážii lean duhtan dasa ahte in hála sámegiela.
Da jeg vokste opp på 1990-tallet var vi yngre samiske som ikke snakket språket i Nesseby etter min oppfatning ikke veldig opptatt av å lære oss språket.
Dalle go mun šadden bajás 1990-logus, de mii sámi nuorat geat eat hállan sámegiela eat beroštan giela oahppamis.
Det at vi som ikke snakket samisk som morsmål skulle lære oss å snakke samisk flytende kan jeg heller ikke huske var noe som opptok samfunnet forøvrig eller skolen noe særlig.
Ja ahte dat geain ii lean sámegiella eatnigiellan galge oahppat dan, ii lean ášši mas servodat dahje skuvla beroštii áktánasat. Vuođđoskuvllas eat geavahan goassige sámegiela earret giellaoahpahusas.
Vi brukte aldri språket i andre fag som for eksempel gym, matlaging, naturfag eller samfunnsfag.
Mii eat geavahan sámegiela fágain nu mo omd lášmmohallamis, ruovttodoallofágas, luonddufágas dahje servodatfágas.
Det ene faget utenom samiskundervisningen vi brukte språket i var musikktimene, der vi sang samiske sanger, og lærte oss selvfølgelig.
Áidna fága, earret sámegielfága, gos geavaheimmet sámegiela lei musihkka. Dalle lávlluimet sámi lávlagiid, ja oahpaimet Sámi soga lávlaga.
Fra jeg var liten av har jeg syntes det har vært flaut å snakke samisk fordi jeg har vært redd for å gjøre grammatiske feil, og jeg vet at jeg ikke har en ren samisk dialekt.
Mu mielas leamaš heahpat hállat sámegiela jo mánnávuođa rájes, danne go lean ballan grammatihkalaš meattáhusain, ja dieđán ahte mus ii leat čielga sámi suopman.
Jeg tror dette gjaldt for flere av oss barn og unge som ikke hadde samisk som sitt morsmål.
Jáhkán dát guoská maid eará mánáide ja nuoraide geain ii lean sámegiella eatnigiellan.
Når jeg spør meg selv i ettertid hvem jeg synes det var flaut ovenfor er det vanskelig å svare på.
Go dál maŋŋá jearan alddán gean ektui dat lei heahpat, de lea váttis vástidit.
Var det meg selv, eller var det samfunnet?
Lei go iežan ektui, vai lei go servodaga ektui?
Da jeg var 12 år gammel skulle det være en NRK-audition for barn og unge i Nesseby.
Go ledjen 12-jahkásaš de doalai NRK auditiona mánáide ja nuoraide.
De skulle spille inn en serie til samisk barne-tv.
NRK áiggui báddet tv-ráiddu sámi mánáid-tv:i.
Jeg hadde først ikke lyst til å gå fordi skuespillerne måtte snakke samisk i serien.
Álggos ii lean mus miella searvat go neavttárat galge hállat sámegiela tv-ráiddus.
Selv om jeg forstod mye samisk, snakket jeg som sagt aldri språket.
Váikko vel áddejin sámegiela bures, de in hállan goassige.
Til min store overraskelse og begeistring fikk jeg en stor rolle i serien.
Hirpmástuvven ja movttiidin go ožžon stuorát rolla tv-ráidui.
Hele sommeren pugget jeg manus og snakket samisk foran kameraet.
Olles geasi hárjehallen mánusa ja hállen sámegiela kamera ovddabeale.
Jeg synes selv at det gikk fint, og var fornøyd med sluttresultatet.
Iežan mielas manai bures, ja ledjen duhtavaš loahppabuktagiin.
Da serien hadde premiere fikk jeg masse gode tilbakemeldinger fra samfunnet om hvor tøff jeg var som turte å stille opp i serien og snakke samisk på skjermen.
Go tv-ráiddus lei vuosttaš čájáhus de ožžon rámi servodagas man duostil ledjen go dusten searvat ráidui ja hállat sámegiela tv:s.
Tilbakemeldingene ga meg litt mer selvtillit i forhold til det samiske språk.
Dát rápmi attii munnje eanet iešdovddu sámegiela ektui.
Allikevel er det de konkrete negative tilbakemeldingene jeg i dag husker best.
Lihkká leat dat konkrehta negatiiva responsa maid mun ain dál muittán buoremusat.
Jeg husker godt en voksen dame som sa til meg som 12 åring at hun hadde fulgt med gjennom hele serien, og kunne ikke plassere dialekten min. Hun konkluderte med at jeg ikke snakket samisk opprinnelig.
Muittán bures go okta ollesolmmoš, nissonolmmoš, logai munnje ahte lei čuvvon olles ráiddu, ja ii nagodat dovdat mu suopmana. Son gávnnahii ahte in hállan sámegiela.
Av måten hun sa det på forsto jeg at det var negativt ment.
Ja nu mo son logai dan de áddejin dán negatiivan oaivvilduvvon.
Det såret meg.
Dát bávččagahtii mu.
Etter serien hadde jeg fått litt troen på at jeg kunne snakke litt samisk og kunne lære meg mer av språket.
Maŋŋá ráiddu ledjen ožžon jáhku ahte máhtten veaháš sámegiela, ja sáhtten oahppat eanet.
Men når du som barn får beskjed om at du ikke er god nok, går det utover selvtilliten og du gir ofte opp.
Muhto go mánnán oaččot dieđu ahte it leat doarvái buorre, de gal dat čuohcá iešdovdui ja dávjá vuollánat.
Jeg forsonte meg vel etter det igjen med at jeg ikke snakket samisk.
Mun várra duhten dasa ahte in hála sámegiela.
Savnet etter å kunne snakke det samiske språk
Váillaheapmi máhttit sámegiela
Etter grunnskolen flyttet jeg rett etter årtusenskiftet til min mors familie i Karasjok for å begynne på videregående skole.
Maŋŋá vuođđoskuvlla dalán maŋŋá jahkeduhátmolsuma fárrejin eatni bearraša lusa Kárášjohkii joatkkaskuvlla vázzit.
Nesseby er en liten kommune på litt over 800 innbyggere, så vi er ikke privilegert med en videregående skole.
Unjárga lea uhca gielda, ja danne ii leat ge doppe joatkkaskuvla.
Tradisjonen tro er ungdommen nødt til å flytte til andre kommuner i fylket for å gå på videregående skole.
Nu mo lea dábálaš de fertejit nuorat fárret eará gielddaide joatkkaskuvlla vázzit.
Også i Karasjok følte jeg at det ikke var en stor iver fra skolen og samfunnet for at vi som ikke snakket samisk skulle lære oss språket.
Kárášjogas maid dovden dan ahte skuvllas ja servodagas ii lean beroštupmi ahte mii geat eat hállan giela livččiimet galgan oahppat dan.
Men for første gang begynte jeg i Karasjok å føle viktigheten av og en stor mangel over å ikke kunne snakke det samiske språk.
Kárášjogas álgen mun vuosttas geardde dovdat dehálašvuođa ja váilevašvuođa go in máhte hállat sámegiela.
Jeg hadde et ønske om å kunne forstå alt som ble sagt rundt meg, og samtidig kunne utrykke meg.
Mus lei sávaldat ahte livččen galgat áddet buot mii daddjui, ja seammás máhttit ieš ge hállat.
Allikevel visste jeg ikke hvordan jeg skulle gjøre noe med dette behovet.
Lihkká in diehtán mo mun galgen čoavdit dán dárbbu.
I skolesituasjonen ble det slik at de norsktalende samene snakket norsk og de samisktalende samene snakket samisk.
Skuvladilis lei nu ahte dárogielat sámit hálle dárogiela, ja sámegielagat fas sámegiela.
Vi snakket norsk med hverandre.
Ja ovttas fas dárogiela.
Naturlig nok, det var det språket vi hadde til felles.
Dat lei lunddolaš go dat han lei min oktasaš giella.
Jeg kan også huske at på et punkt ba jeg mine familiemedlemmer som snakket samisk om å praktisere det samiske språk med meg.
Muittán oktii ahte dáhtton fulkkiidan hállat sámegiela muinna.
Men det døde fort ut i den enkle løsningen for oss begge: norsk.
Muhto dát jávkkai, danne munnje lei álkit čoavddus: dárogiella.
Ønsket mitt med dette er ikke å legge skylden for at jeg eller andre i samme situasjon som meg ikke lærte seg samisk.
Mus ii leat dáhttu dáinna sivahallat ahte mun dahje earát seamma dilis eai oahppan sámegiela.
Jeg har forsont meg med at den samiske historien er som den er, og mitt ønske er kun å se fremover.
Mun lean dohkkehan ahte sámi historjá lea nu mo dat lea, ja mus lea dáhttu geahččat boahtteáigái.
Mitt spørsmål til meg selv og andre er, hva kan en gjøre for at barn og unge som ikke snakker samisk kan lære seg språket?
Gažaldat alccen ja earáide lea maid sáhttá bargat ahte mánát ja nuorat geat eai hála sámegiela sáhttet oahppat giela?
Etter min mening må det en holdningsendring til blant de som ikke kan samisk, samfunnet forøvrig og skolene.
Mun oaivvildan ahte ferte rievdadit guottuid sin gaskkas geat eai máhte sámegiela, muđuid servodagas ja skuvllain.
De samiske barn og unge må finne troen på at de kan lære seg språket og given til å lære.
Sámi mánát ja nuorat fertejit gávdnat movtta ja fertejit jáhkkit ahte sii sáhttet oahppat giela.
Her kommer skolen og samfunnet inn ved at de må bruke mer tid og ressurser på å tilrettelegge og oppmuntre barn og unge til å lære og praktisere det samiske språk.
Dás ferte servodat ja skuvla geavahit áiggi ja resurssaid heivehit ja movttiidahttit mánáid ja nuoraid oahppat ja geavahit sámegiela.
Samisk i skolen må ikke bli som eksempelvis matematikkfaget i skolen, der en så ofte har hørt barn og unge si»Matematikk kan jeg ikke, det har jeg bare ikke hjerne for».
Sámegiella skuvllas ii berre šaddat nu mo ovdamearkan matematihkka. Dávjá gullat ahte «Matematihka in máhte, dasa ii leat mus jierbmi».
Etter min mening har alle anlegg for det samiske språk.
Mun oaivvildan ahte buohkat sáhttet oahppat sámegiela.
Første prioritet må etter min mening være å få inn det samiske språk som en naturlig del av annen undervisning, ikke bare i samisktimene.
Mun maid oaivvildan ahte ferte vuoruhit oažžut sámegiela lunddolaš oassin eará oahpahussii go dušše sámegielas.
Skolene må bruke samisk i andre deler av skoledagen.
Skuvllat fertejit geavahit sámegiela eará osiin skuvlabeaivvis.
Kanskje kunne det være lurt å bruke hele skoledager i ny og ne til kun å konsentrere seg om å lære og praktisere samisk.
Várra livččii vuogas geavahit olles skuvlabeivviid duos dás ain dušše vuoruhit oahppat ja geavahit sámegiela.
Barn og unge som kan og ikke kan samisk må også etter min mening bruke hverandre som ressurser.
Mánát ja nuorat geat eai máhte sámegiela maid fertešedje beassat geavahit guđet guoibmáset resursan.
Barn og unge som lærer seg samisk har mye å hente ved å praktisere språket med de samiske barn og unge som snakker samisk til daglig.
Mánát ja nuorat geat leat oahppamin sámegiela sáhttet ovdánit go geavahit giela mánáiguin ja nuoraiguin geat hállet sámegiela beaivválaččat.