pere/sami_parallel huggingface dataset:
Det er derfor behov for samarbeid om felles terminologi i alle fag .
Danin lea ge dárbu čohkket návccaid ja bargagoahtit ráhkadit oktasaš terminologiija fágaide .
Rapporten peker også på at de tre landene har svært forskjellige ordninger både når det gjelder finansiering av undervisning i og på samisk og når det gjelder tilskudd til utvikling av samiske læremidler .
Raporta čujuha maid ahte dien golmma riikkas leat hui iešguđetlágan ruhtadanortnegat mat gusket dasa movt ruhtadit oahpahusa sámegielas ja sámegillii , ja maiddái iešguđetlágan doarjjaortnegat sámegiel oahpponeavvuid ovddidanbargui .
Oppfordringen gjaldt også å utrede hvilke økonomiske konsekvenser det medfører at samer får opplæring på tvers av landegrensene og å utarbeide forslag til hvordan opplæringen kan gjennomføres i praksis .
Sii ávžžuhuvvo maid čielggadit makkár ekonomalaš váikkuhusat leat das go sápmelaččat ožžot iešguđetge bealde riikkarájiid oahpahusa , ja hábmet evttohusa movt praktihkalaččat diekkár oahpahusa sáhttá čađahit .
SPR fastslo videre at denne oppfølgingen bør skje i tråd med de føringer som ligger i forslag til Nordisk samekonvensjon .
SPR nannii viidáseappot ahte diet čuovvoleapmi berre dáhpáhuvvat daid láidestemiid mielde mat leat evttohuvvon Davviriikkalaš sámekonvenšuvnnas .
I sin virksomhetsplan 1.11.2008 – 31.12. 2010 hadde Samisk parlamentarisk råd nedfelt fem tiltak rettet mot opplæring .
Sámi Parlamentáralaš Ráđđi lei čállán iežas doaibmaplánii 1.11.2008 – 31.12.2010 vihtta doaimma mat gullet oahpahussii .
Samisk parlamentarisk råd har nedsatt en administrativ arbeidsgruppe , med medlemmer fra alle tre sametingene , som har som mandat å legge fram forslag til hvordan tiltakene i virksomhetsplanen skal følges opp .
SPR lea nammadan hálddahusdási bargojoavkku , mas buot golbma sámedikki leat mielde , ja man mandáhtta lea evttohit movt doaibmaplána jurddašuvvon doaimmaid galggašii čuovvolit .
Arbeidsgruppen skulle legge fram sitt forslag innen utgangen av 2010 , men de er enda ikke ferdig med sitt arbeid .
Bargojoavku galggai gárvvistit evttohusastis loahpageahčen 2010 , muhto eai leat vel geargan dainna bargguin .
2.3.2 Utkastet til Nordisk samekonvensjon
2.3.2 Davviriikkalaš Sámekonvenšuvdnaevttohus
En nordisk ekspertgruppe med representanter oppnevnt av statene og sametingene i Norge , Sverige og Finland overleverte i 2005 sitt enstemmige forslag til en nordisk samekonvensjon .
Davviriikkalaš ekspeartajoavku mas leat áirasat maid Norgga , Ruoŧa ja Suoma stáhtat ja sámedikkit leat nammadan , gárvvistii 2005:s ovttajienalaččat davviriikkalaš sámekonvenšuvdnaevttohusa .
Forslaget er utarbeidet på bakgrunn av de folkerettslige forpliktelser som påhviler de tre statene overfor samene som urfolk .
Evttohus lea ráhkaduvvon daid álbmotrievttalaš geatnegasvuođaid vuođul mat dan golmma stáhtas leat sápmelačaid ektui , nugo eamiálbmot .
Forslaget til nordisk samekonvensjon anerkjenner samenes rett til selvbestemmelse og har som målsetning at samhandlingen mellom samene som ett folk skal lettes på tvers av landegrensene .
Evttohuvvon davviriikkalaš sámekonvenšuvdna dohkkeha ahte sápmelaččain lea iešmearridanriekti , ja ulbmil lea ahte sápmelaččaid ovttasbargu , nugo okta álbmot , galgá geahpeduvvot davviriikkalaččat .
Konvensjonsforslaget har vært på høring i de tre landene i 2006 .
Konvenšuvdnaevttohus lea leamaš dien golmma riikkas gulaskuddamiin 2006:s .
I 2007 avga en arbeidsgruppe med representanter fra Arbeidsog inkluderingsdepartementet , Justisdepartementet , Utenriksdepartementet og Sametinget en rapport som gjennomgikk konvensjonsforslagets bestemmelser opp mot nasjonal rett og folkeretten .
2007:s gárvvistii bargojoavku raportta mas suokkardit evttohuvvon konvenšuvnna mearrádusaid našunála lágaid ja álbmotrievtti ektui . Dan bargojoavkkus ledje mielde Bargo-ja searvadahttindepartemeantta , Justisdepartemeantta , Olgoritdepartemeantta ja Sámedikki ovddasteaddjit .
Etter flere års nordiske drøftinger mellom statene og sametingene i Norge , Sverige og Finland om hvordan konvensjonsforhandlingene kunne gjennomføres i praksis , startet omsider disse forhandlingene opp i 2011 .
Bargojoavku mii lea árvvoštallan evttohusaid našunála lágaid ja álbmotrievtti ektui , lea gávnnahan ahte ii guhtege evttohus mana daid álbmotrievttalaš geatnegasvuođaid dobbeliidda maidda Norga juo lea čadnojuvvon .
I forslaget til nordisk samekonvensjon er artiklene 26 , 28 og 30 av særlig relevans for opplæringssektoren .
Mii guoská sápmelaččaid birra diehtojuohkimii , de manná evttohus veaháš olggobeallái našunála rievtti .
Side 279 av 377
279 siidu 379 siiddus
Utkastet til artikkel 26 er gitt følgende utforming : Samisk utdanning Samene i de samiske områdene skal ha mulighet til undervisning i og på det samiske språket .
26. artihkkalii lea evttohuvvon čuovvovaš sátnádeapmi : Sámi oahpahus Sápmelaččain geat ásset sámi guovlluin galgá leat vejolašvuohta oažžut oahpu sámegielas ja sámegillii .
Undervisningen og studiefinansieringen skal være tilpasset deres bakgrunn .
Oahpahus ja studerenruhtadeapmi galgá heivehuvvot sin duogážii .
Slik undervisning skal gjøre det mulig å delta i videre utdanning på alle nivå og samtidig møte de behov samer har for fortsatt å kunne arbeide innenfor de tradisjonelle samiske næringene .
Diekkár oahppu galgá dahkat vejolažžan searvat joatkkaoahpahussii buot dásiin , ja seammás gokčat daid dárbbuid mat sápmelaččain leat go galget ain beassat bargat árbevirolaš sámi ealáhusain .
Studiefinansieringen skal utformes slik at det muliggjør høyere utdanning på samisk .
Studerenruhtadeapmi galgá leat dakkár ahte addá vejolašvuođaid čađahit alladási sámi oahpu .
Samiske barn og samisk ungdom utenfor de samiske områdene skal ha mulighet til undervisning i samisk , men også på samisk i den utstrekning det kan anses rimelig i de enkelte områder .
Sámi mánáide ja nuoraide geat ásset olggobealde sámi guovlluid galgá lágiduvvot vejolašvuohta oažžut sámegieloahpu , ja maiddái oahpu sámegillii dađi mielde go orro govttolaš guđege guovllus .
Undervisningen skal i størst mulig utstrekning tilpasses deres bakgrunn .
Oahpaheapmi galgá eanemus lági mielde heivehuvvot sin duogážii .
De nasjonale læreplanene skal utarbeides i samarbeid med sametingene og tilpasses samiske barns og samisk ungdoms kulturelle bakgrunn og behov .
Nášunála oahppoplánat galget ráhkaduvvot ovttasbarggus sámedikkiiguin ja heivehuvvot sámi mánáid ja nuoraid kultuvrralaš duogážii ja dárbbuide .
Første ledd innebærer en rett for samer i de samiske områdene til undervisning ‖i og på det samiske språket‖ .
Vuosttaš lađas mielddisbuktá ahte sámi guovlluid sápmelaččain lea riekti oažžut oahpahusa “ sámegielas ja sámegillii ” .
Myndighetene har på sin side en tilsvarende plikt og en plikt til at undervisning og studiefinansiering skal være tilpasset samenes bakgrunn .
Eiseválddiin lea ges geatnegasvuohta láhčit ja ruhtadit lohkama nu ahte heive sámiid duogážii .
Annet ledd gjelder undervisning for samer utenfor disse områdene .
Nubbi lađas guoská sápmelaččaide geat ásset olggobealde dieid guovlluid .
Her har samene rett til undervisning i og på samisk ‖i den utstrekning det kan anses rimelig‖ .
Doppe lea sápmelaččain riekti oažžut oahpahusa sámegielas ja sámegillii ” dađi mielde go orro govttolaš ” .
Ekspertgruppen har i merknadene vist til opplæringslovens bestemmelser .
Ekspeartajoavku lea iežas mearkkašemiin čujuhan oahpahuslága mearrádusaide .
Opplæringslovens regler vil oppfylle kravene i artikkel 26 når det gjelder opplæring i grunnskolen .
Oahpahuslága njuolggadusat devdet 26. artihkkala gáibádusaid mat gusket oahpaheapmái vuođđoskuvllas .
Det er mindre klart hvorvidt bestemmelsen om videregående opplæring tilfredsstiller artikkel 26 .
Lea eanet eahpečielggas man muddui mearrádusat joatkkaoahpahusa birra duhtadit 26. artihkkala .
Den interdepartementale arbeidsgruppen med representanter fra Sametinget som har gjennomgått forslaget til nordisk samekonvensjon har konkludert med at det vil være samsvar mellom opplæringslovens bestemmelser og utkastet til artikkel 26 siden artikkel 26 ikke eksplisitt gir rett til opplæring på samisk utover grunnskolealder .
Bargojoavku mas leamaš mielde máŋga departemeantta ja maiddái ovddasteaddjit Sámedikkis , lea geahčadan teavstta mii lea evttohuvvon davviriikkalaš sámekonvenšuvdnan . Bargojoavkku loahppaárvvoštallamis daddjo ahte oahpahuslága mearrádusat vástidit oktii evttohusa 26. artihkkaliin , danin go 26. artihkal ii njuolga daja ahte galgá leat vuoigatvuohta oažžut sámegiel oahpu maŋŋel vuođđoskuvlaagi .
Når det gjelder studiefinansiering , følger det av første ledd , tredje punktum at denne skal være tilpasset slik at den ‖muliggjør‖ høyere utdanning på samisk .
Ja lohkan / studerenruhtadeapmi galgá vuosttaš lađđasa goalmmát čuoggá mielde leat dakkár ahte lea “ vejolaš ” čađahit alladási sámi oahpu .
Praktiseringen av § 6-4 vil derfor være avgjørende for hvorvidt dagens ordning tilfredsstiller konvensjonsforslagets krav .
Goalmmát lađas gáibida ahte našunála oahppoplánat galget ráhkaduvvot ráđđálaga Sámedikkiin , ja dat galget heivehuvvot sápmelaččaid duogážii ja dárbbuide .
Statene skal i samarbeid med sametingene tilby undervisning i samisk kultur og samfunnsliv for personer som skal arbeide i de samiske områdene . Møtesekretærer : Ellen Mienna / Ellen Aina Eira
Oahpahuslága § 6-4 mielde lea Sámediggái delegerejuvvon váldi ráhkadit láhkaásahusa sámi kultuvrra , sámegiela ja earenoamáš Čoahkkingirjji čállit : Ellen Aina Eira / Ellen Mienna
Side 280 av 377
280 siidu 379 siiddus
Statene skal i samarbeid med sametingene sørge for allmenn informasjon om samisk kultur og samfunnsliv .
Stáhta galgá ovttasbarggus sámedikkiiguin fállat oahpu sámi kultuvrra ja servodateallima birra olbmuide geat galget bargat sámi guovlluin .
Bestemmelsens første ledd inneholder i hovedsak tre elementer .
Vuosttaš lađđasa mearrádusat sisttisdollet golbma váldoelemeantta .
For det første skal samisk kultur komme til uttrykk i undervisning utenfor det samiske samfunnet .
Vuosttažettiin dan ahte sámi kultuvra galgá ovdanboahtit oahpahusas olggobealde sámi servodaga .
Bestemmelsen stiller for det andre krav til innholdet i slik undervisning ; undervisningen skal fremme kunnskap om samene som urfolk .
Dasto lea mearrádusain dákkár gáibádus dien oahpahusa sisdollui ; oahpahus galgá ovddidit máhtu sápmelaččaid birra eamiálbmogin .
For det tredje pålegges statene å tilby undervisning om samisk kultur for personer som skal arbeide i de samiske områder .
Ja goalmmát elemeanta lea ahte stáhtat geatnegahttejuvvojit fállat sámi kulturoahpu olbmuide geat galget bargat sámi guovlluin .
Det finnes en lignende bestemmelse i ILO- 169 artikkel 31 .
Sullasaš mearrádus gávdno maid ILO- 169 artihkkalis 31 .
Artikkelen lyder i norsk oversettelse : Det skal settes i verk informasjonstiltak i alle sektorer i samfunnet , og særlig blant de grupper som er i mest direkte kontakt med vedkommende folk , for å fjerne fordommer som måtte eksistere mot disse folk .
Dat artihkal čuodjá sámegillii ná : Galget álggahuvvot diehtojuohkin doaimmat buot servodatsurggiin , ja earenoamážit dakkár olmmošjoavkkuid gaskkas main eanemusat lea njuolggo oktavuohta daid namuhuvon olbmuiguin . Dákkár doaimmat galget ásahuvvot dan várás ahte jávkadit ovdagáttuid mat sáhttet leat dieid olbmuid hárrái .
For å oppnå dette , skal det settes inn ressurser for å sikre at lærebøker i historie og læremidler for øvrig gir et rettferdig , korrekt og informativt bilde av disse folks samfunn og kultur .
Vai dieinna lihkostuvvá , de ferte sirret veahkkeváriid vai sihkkarastá ahte oahppogirjjit historjjás ja oahpponeavvut muđui addet vuoiggalaš , rievttes ja bureslágiduvvon dieđuid ja gova dieid olbmuid servodagas ja kultuvrras .
Denne bestemmelsen fastslår på tilsvarende måte en plikt til å undervise i samenes kultur også utenfor de tradisjonelle samiske områdene .
Diet mearrádus nanne maid seammás ahte galgá leat geatnegasvuohta láhčit sámi kulturoahpu maiddái olggobealde árbevirolaš sámi guovlluid .
Innenfor nasjonal lovgivning inneholder opplæringsloven relevante bestemmelser .
Go geahččá našunála lágaid , de lea oahpahusláhka mii sisttisdoallá dása guoskivaš mearrádusaid .
Første og andre punktum i første ledd vil kunne ivaretas gjennom kravet om samisk innhold i de nasjonale læreplanene som gjelder alle elever , jf. opplæringsloven § 6-4 .
Vuosttaš lađđasa vuosttaš ja nuppi čuoggá sáhtášii áimmahuššat dan láhkái ahte biddjo gáibádussan ahte našuvnnalaš oahppoplánain , mat gusket buot ohppiide , galgá leat sámi sisdoallu , gč. oahpahuslága § 6-4 .
Det kan imidlertid stilles spørsmål om at kravet til undervisning i samisk kultur artikkel 28 også skal inngå i opplæring ut over grunnskoleopplæringen .
Sáhttá gal diehttelas maid jearrat galgá go gáibádus mii guoská sámi kulturoahpahussii , nugo namuhuvvon 28. artihkkalis , maiddái gustot vuođđooahpaheamis viidáseappot .
Dette fremgår ikke direkte av ordlyden i konvensjonsforslaget , men det er presisert i merknadene til artikkel 28 at læring om samene som urfolk også bør inngå i høyere utdanning .
Dat ii boađe jur njuolgut ovdan konvenšuvdnaevttohusa sátnádeamis , muhto dat lea presiserejuvvon 28. artihkkala mearkkašemiin ; ahte oahppu sápmelaččaid birra , nugo eamiálbmot , berre maid leat oassi allaoahpus .
Krav om undervisning i samisk kultur som del av høyere utdanning er ikke ivaretatt i gjeldende lovverk , og Sametinget ser det som viktig at slik undervisning tilbys .
Dálá lágain ii leat daddjon ahte maiddái allaoahpus galgá oahpahuvvot sámi kultuvrra birra , ja Sámedikki mielas lea dehálaš oažžut allaoahpahussii diekkár fálaldaga .
Også kravet i tredje punktum om undervisning i samisk kultur for personer som skal arbeide i de samiske områdene , er noe nytt i forhold til gjeldende norsk lovgivning . Artikkel 28 annet ledd fastsetter en plikt for statene til å sørge for allmenn informasjon om samene i samarbeid med sametingene .
Maiddái goalmmát čuoggá gáibádus ; mii guoská sámi kulturoahpaheapmái olbmuide geat galget bargat sámi guovlluin , lea juoga ođas Norgga lágaid ektui 28. artihkkala nubbi lađas nanne stáhtaid geatnegasvuođa bearráigeahččat ahte jođihuvvo almmolaš diehtojuohkin sápmelaččaid birra , ja ahte dat dahkko ráđđálaga sámedikkiiguin .
Et lignende krav er tatt inn i ILO- 169 artikkel 31 , se ovenfor .
Sullasaš gáibádusa gávdná ILO- 169 artihkkalis 31 , geahča mii dás ovdalis lea daddjon .
Heller ikke denne forpliktelsen er implementert i norsk rett gjennom lovfesting .
Ii diet ge geatnegasvuohta lea váldojuvvon mielde Norgga riektevuogádahkii sierra láhkan .
Utkastet til artikkel 30 er gitt følgende utforming : Samiske barn og unge Samiske barn og unge har rett til å utøve sin kultur og å bevare og utvikle sin samiske identitet .
30. artihkkalii lea evttohuvvon čuovvovaš sátnádeapmi : Sámi mánát ja nuorat Sámi mánáin ja nuorain lea riekti beassat ovdánit iežaset kultuvrras ja áimmahuššat ja ovddidit iežaset sámi identitehta .
Bestemmelsen fastslår spesielt barn og unges rett til å utøve sin samiske kultur og bevare og utvikle sin samiske identitet .
Mearrádus nanne earenoamážit mánáid ja nuoraid vuoigatvuođa beassat ovdánit iežaset sámi kultuvrras ja áimmahuššat ja ovddidit iežaset sámi identitehta .
En tilsvarende rett følger av FNs barnekonvensjon om barnets rettigheter av 20. november 1989 artikkel 30 .
Seamma vuoigatvuohta lea maid čállojuvvon skábmamánu 20. beaivvi 1989 ON mánáidkonvenšuvnna 30. artihkkalii .
Artikkel 30 kan videre ses i sammenheng med artiklene 24 i forslaget til nordisk samekonvensjon som gjelder samisk språk .
30. artihkkala sáhttá maid bálddastahttit sámekonvenšuvdnaevttohusa 24. artihkkaliin ; go lea sáhka sámegielas .
Vi tenker her først og fremst på de positive ringvirkningene dette kan gi med henhold til å styrke felles språk i og utenfor skolen , utviklingen av relevant litteratur , fagpensum og tilrettelegging og produksjon av moderne medier‖ Sametinget kan stille seg bak dette synet og mener det er viktig å få en tydelig nordisk samekonvensjon som styrker samiske barn og unges minimumsrettigheter til opplæring og til likeverdige utdanningstilbud .
De jurddašit ovddemustá daid buriid beliid maid diekkár ovttasbargu sáhttá duddjot oktasaš giela nannemis skuvllas ja olggobealde skuvlla , ja movt dat nannešii girjjálašvuođa ja fágagirjjiid ovddideami , ja ođđaáigásaš mediaid heiveheami ja buvttadeami ” . Sámediggi sáhttá dien oainnu doarjut , ja oaivvilda ahte lea dehálaš hábmet hui čielga davviriikkalaš sámekonvenšuvnna mii nanne sámi mánáid ja nuoraid unnimusdási vuoigatvuođaid oahpahussii ; ja mii maiddái nanne seammadássásaš oahppofálaldagaid .
Opplæringsloven angir hvilke fag grunnskoleopplæringa skal omfatte , hvordan grunnskolen er delt og hvor mange år grunnskoleopplæringa skal være .
Stuoradiggi mearrida juolludemiid ja lea láhkaaddi eiseváldi mii mearrida ráđđehusa evttohusaid mat gusket oahpahusa ulbmiliidda ja rámmaide , nu maiddái oahpahuslága .
Kunnskapsdepartementet er landets øverste forvaltningsorgan for skole og utdanning , og har ansvaret for å gjennomføre den nasjonale skolepolitikken .
Oahpahusláhka muitala makkár fágat vuođđooahpahusas galget leat , movt vuođđoskuvla lea juhkkojuvvon ja man galle jagi vuođđooahpaheapmi galgá bistit .
Side 282 av 377
282 siidu 379 siiddus
Fylkeskommuner og kommuner er skoleeiere .
Fylkasuohkanat ja suohkanat leat skuvllaid oamasteaddjit .
Samisk foreldrenettverksarbeid har imidlertid ligget nede i mange områder grunnet mangel på menneskelige og økonomiske ressurser .
Dasa lassin leat fylkkain fidnooahpponammagottit ja fága- ja sváinnasdutkosa váiddanammagottit , maid departmeanta nammada .
Sami allaskuvla har gjennom Sametingets 5-årige voksenopplæringsprosjekt en rolle som medvirker til å tilrettelegge for voksenopplæring nasjonalt .
Skuvllaid ja vánhenfierpmádagaid váikkuhanorgána Juohke vuođđo-ja joatkkaskuvllas galgá leat ovttasbargolávdegoddi , skuvlabiraslávdegoddi , ohppiidráđđi ja váhnenráđđi .
I tillegg til Sámi allaskuvla er det også andre aktører innen voksenopplæringen , slik som samiske studieforbund og fylkesmenn .
Dasa lassin galgá leat juohke vuođđoskuvllas váhnenráđđi ja váhnenlávdegoddi maid Gonagas Stáhtaráđis nammada .
Samiske språksentre , museer og andre institusjoner spiller også en rolle i voksenopplæringssammenheng som samarbeidspartnere og kurstilbydere .
Joatkkaoahpahusa ohppiid ovddasteddjiin lea čoahkkin-ja sániváldinriekti fylkasuohkanii gullevaš nammagottiin .
Side 283 av 377
283 siidu 379 siiddus
Det er en mangel i forhold til gjeldende regelverk at det ikke synliggjøres om og eventuelt i hvilket omfang samiske elever har rett til opplæring i pite- og østsamisk .
Dál njuolggadusat leat váilevaččat dan dáfus ahte dain ii daddjojuvvo čielgasit man viidát sámi ohppiin lea vuoigatvuohta oažžut oahpu bihtánsámegillii ja nuortalašgillii .
Side 284 av 377
284 siidu 379 siiddus
Læreplanverket for Kunnskapsløftet – samisk omfatter blant annet læreplaner for faget samisk som førstespråk , norsk for elever med samisk som førstespråk , samisk som andrespråk og fordypning i samisk .
Máhttolokten – sámi oahppoplánabuvttus sisttisdoallá earet eará oahppoplánaid fágaide sámegiella vuosttašgiellan , dárogiella ohppiide geain lea sámegiella vuosttašgiellan , sámegiella nubbingiellan ja sámegiela čiekŋudahttinfágan .
Når det gjelder retten til voksenopplæring følger det av opplæringslovens § 4A-1 at voksne har rett til tilpasset grunnskoleopplæring .
Mii guoská rávisolbmuid oahpporiektái , de dadjá oahpahuslága § 4A-1 ahte rávisolbmuin lea vuoigatvuohta oažžut heivehuvvon vuođđoskuvlaoahpaheami .
Voksne som har rett til videregående opplæring , har rett til vurdering av realkompetansen sin og til kompetansebevis .
Rávisolbmuin geain lea vuoigatvuohta oažžut joatkkaoahpu , lea maid vuoigatvuohta oažžut soapmása árvvoštallat iežaset reálagelbbolašvuođa ja sis lea riekti oažžut gelbbolašvuođaduođaštusa .
Sametingets engasjement for å styrke voksenopplæringstilbudet vil bli kort omtalt nedenfor .
Sámi servodagas lea stuora dárbu fállat rávisolbmuide oahpu , sihke vuođđoskuvla-ja joatkkaoahpahusdásis .
Et annet aspekt ved voksenopplæring som er et særskilt samisk problem er at det fortsatt er mange eldre samer som mangler grunnopplæring og grunnleggende ferdigheter i lesing og skriving , noe som medfører at analfabetisme i noen samiske områder er et samfunnsproblem .
Sámedikki áŋgiruššan nannet rávisolbmuidoahpaheami namuhuvvo oanehaččat dás vuolábealde . Eará bealli rávisolbmuidoahpaheamis mii lea hui earenoamáš sámi váttisvuohta , lea ahte ain leat ollu boarrásit sápmelačča geain oalát váilu vuođđooahppu ja geain váilu vuođđumáhttu lohkamis ja čállimis .
2.5 Sametingets politiske styringsdokumenter 2.5.1 Sametingsrådets politiske plattform
Dat mearkkaša ahte analfabetisma lea muhtun sámi guovlluin servodatváttisvuohta .
Side 285 av 377
285 siidu 379 siiddus
2.5.2 Sametingets budsjett Sametingets budsjett legger viktige rammer for virksomheten .
2.5 Sámedikki politihkalaš stivrendokumeanttat 2.5.1 Sámediggeráđi politihkalaš geađgejuolgi
Sametingets hovedmål for opplæring har stått fast i noen år og er at den samiske befolkningen skal ha kunnskap , kompetanse og ferdigheter som kreves for å utvikle samiske samfunn .
Sámediggeráđđi lea iežas politihkalaš geađgejuolggis 2009 – 2013 áigodahkii vuođđudan iežas oahpahuspolitihka čuovvovaš sániiguin : Máhttu ja gelbbolašvuohta lea juohke servodaga vuođđu .
Sametingets budsjett er også med på å rekruttere til fagopplæring i duodji ved å tildele lønnstilskudd til lærebedriften og stipend til duodjielevene .
Mii áigut árjjalaččat searvat ovttasbargui guoskevaš eiseválddiiguin vái sámi mánáide ja nuoraide láhččojuvvojit vejolašvuođat oahppamii .
Bevilgninger til opplæring kommer fra Kunnskapsdepartementet . Midlene tildeles som rammeposter , som Sametinget skal kunne rå over selv .
Mii áigut duddjot oahppovuogádaga mii addá buot sámi mánáide , nuoraide ja rávisolbmuide oahppanarenaid gos giella ja kultuvra ovddiduvvo viidáseappot .
Imidlertid ligger det føringer fra departementet over hva midlene skal brukes til .
Sámediggedieđáhus galgá konkretiseret ráđi politihkalaš geađgejuolggi bajitdási ulbmiliid .
2.5.3 Samarbeidsavtalene med fylkeskommunene
2.5.2 Sámedikki bušeahtta
Sametinget har inngått samarbeidsavtaler med fylkeskommuner i det samiske området , som også har betydning i en utdanningspolitisk kontekst .
Sámedikki bušeahtta lea váldorámma dikki doaimmaide . Jahkásaš bušeahtain mearrida Sámediggi ulbmiliid , strategiijaid ja vuoruhemiid .
Det overordnede formålet med avtalene er å styrke og synliggjøre samisk kultur , språk og samfunnsliv . Samarbeidsavtalene omhandler opplæringsspørsmål og forplikter til gjensidighet og samarbeid når det gjelder videregående opplæring .
Oasseulbmil lea ahte sámi mánáin ja nuorain lea nanu iešvuođadovdu ja čanastat sámegillii , kultuvrii ja servodateallimii , ja ahte sámi álbmogis lea duohta riekti oažžut buori oahpahusa sámegielas ja sámegillii .
Som eksempel kan nevnes at det i artikkel 15 i samarbeidsavtalen med Finnmark fylkeskommune fastslås at begge parter vil bidra til at fylkeskommunale videregående skoler tilrettelegger for opplæring i samiske fag og om samisk innhold .
Sámedikki bušeahtta sáhttá maid adnot dasa oččodit eanebuid váldit fágareivve duojis , dakko bokte ahte juolluduvvo bálkádoarjja oahppofidnodagaide ja stipeanda duojárohppiide . Lea Máhttodepartemeanta mii juolluda dieid doarjagiid .
7 Avtalen med Troms fylkeskommune , artikkel 5 , er mer konkret enn avtalen i Finnmark .
Dat dagaha ahte Sámediggi ii beasa áibbas iežas oaivila mielde ovddidit politihka oahpahussuorggis .
Den fastslår blant annet at partene vil arbeide for at videregående skoler i Troms skal gi opplæring etter læreplanverket for Kunnskapsløftet-samisk og at fylkeskommunen skal starte opp konkrete programfag .
Šiehtadusaid bajemusdási ulbmil lea nannet ja oainnusindahkat sámi kultuvrra , giela ja servodateallima . Ovttasbargošiehtadusas válddahallet oahpahusgažaldagaid ja geatnegahttet searválaga ovttasbargat joatkkaoahpahussuorggis .
Partene skal legge til rette for rekruttering til duodjifaget og opplæring i bedrift .
Buot ohppiide joatkkaskuvladásis Finnmárkkus ja Romssas galgá šiehtadusaid mielde fállojuvvot sámegieloahppu .
Det er også egne punkt om informasjon om Kunnskapsløftet-samisk og prinsippene for opplæringen- samisk .
Ovttasbargošiehtadusa bealálaččat galget láhčit dili nu ahte sáhttá oččodit ohppiid duodjefágii ja fállat oahpu fitnodagain .
9 Det er et mål med alle samarbeidsavtalene å styrke den gjensidige informasjonsutvekslingen , bidra med veiledning og prioritere deltakelse på relevante skolefaglige samlinger .
Viidáseappot leat šiehtadusat dan birra movt galgá áŋgiruššat oažžut oahpaheddjiid ja loktet oahpaheddjiid sámegielfágaide guoskivaš gelbbolašvuođa joatkkaskuvllas , ja gelbbolašvuođa mii guoská fágaid sámi sisdollui .
Avtalene skal også bidra til å styrke formidlingen av samisk kultur og kulturforståelse i skolene i fylkene .
Leat maid sierra čuoggat Máhttolokten-sámi diehtojuohkima birra ja sámi oahpahusa prinsihpaid birra .
Side 286 av 377
286 siidu 379 siiddus
Gjennom de årlige møtene mellom sametingspresidenten og de ulike fylkesordførerne så skal status for samarbeidsavtalene gjennomgås og oppfølgende tiltak drøftes .
fylkasuohkaniin geatnegahttá bealálaččaid doallat jahkásaš čoahkkimiid Máhttolokten-sámi oahpaheami birra , ja movt ovttasbargošiehtadusa galgá čuovvolit .
I tillegg møtes administrasjonene på ledernivå for gjennomgang av oppfølgning og status for avtalene med fylkeskommunene .
Ovttasbargošiehtadus mii Romssain lea dahkkon , sisttisdoallá máŋga oahpponeavvokárten doaimma ja doaimma mat gusket rávisolbmuidoahpaheapmái .
Sametinget mener det er viktig å ha en god dialog med fylkeskommunene også i opplæringssaker , men en slik dialog kan vanskeliggjøres grunnet samarbeidsavtalenes ulike karakter .
Sámedikki mielas lea hui dehálaš bures gulahallat fylkasuohkaniiguin , maiddái oahpahusáššiin , muhto diet gulahallan sáhttá šaddat váttis danin go ovttasbargošiehtadusain lea nu iešguđetlágan iešvuohta .
Spørsmålet er hvorvidt avtalene i fremtiden også bør inkludere fylkesmennene , som i det daglige har stort ansvar for samiskopplæring .
Oažžu ge jearrat ii go boahtteáiggis berreše maiddái fylkamánniid váldit mielde šiehtadussii , geain beaivválaččat lea stuora ovddasvástádus sámegieloahpahusa oktavuođas .
UTDANNINGSPOLITISKE UTFORDRINGER 3.1 Den samiske skolen : Dekolonisering og kompetanseheving
POLITIHKALAŠ HÁSTALUSAT OAHPAHUSSUORGGIS 3.1 Sámi skuvla : Koloniseremis eret gelbbolašvuohtaloktemii
Det tar tid å bygge opp og utvikle noe som staten gjennom en særdeles aktiv forsnorskningspolitikk har brutt ned .
Sámi oahpaheaddjit geat ovdalaš áiggi bággehalle oahpahit sámegiel mánáid dárogillii , ja geat eai ožžon lobi diktit sámi mánáid hupmat 9
Også de samene som ikke mistet morsmålet sitt har lidd på grunn av fornorskningspolitikken .
Geahča lullisámiguovllu ja Sámedikki ovttasbargošiehtadusa , divoduvvon 2010-2013 .
Side 287 av 377
287 siidu 379 siiddus
Sametinget mener det er på sin plass å rette fokuset på de enorme konsekvensene en slik ødeleggende politikk har hatt for samene når det gjelder utdanning .
eatnigielaset skuvllas , ellet ain ja sii muitalit oamedovddubákčasiid ja morraša birra go leat nie geavahuvvon gaskaoapmin dáruiduhttinpolitihkas .
Samiske barn bærer fortsatt arven etter fornorskningspolitikken .
Lea áddjás bargu divodit ja ovddidit juoidá maid stáhta hui earenoamáš áŋgiris dáruiduhttinpolitihkain lea njeaidán .
Staten er ansvarlig for å støtte opp om disse barna slik at samisk språk igjen blir et hjemmespråk for alle samer som ønsker det .
Go digaštallá sámi oahpahuspolitihka , de ii sáhte vajáldahttit makkár historjaguoddit sámi váhnemat , áhkut ja ádját ja máttarváhnemat leat .
Moderne samisk utdanningspolitikk skal på mange måter være motsvaret til og rette opp det som ble ødelagt etter gammel fornorskningspolitikk .
Dáruiduhttinpolitihka áiggi billistemiid oaidná ain otná servodagas . Leat hui ollu sápmelaččat geat eai máhte iežaset eatnigiela , ja eai ge leat sáhttán dan oahpahit mánáidasas .
3.2 Demografiske forhold : Folketallsutvikling i de samiske bosettingsområdene
Maiddái sápmelaččat , geat eai massán eatnigielas , leat gillán dáruiduhttima geažil .
Det er en klar sammenheng mellom folketallsutviklingen , skolestrukturen og skoletilbudet i de samiske områdene .
Dat leat nu stuora hástalusat maid Sámediggi nugo institušuvdna ii lea nagodan gieđahallagoahtit ja čoavdit .
Tabellen nedenfor viser utviklingen av folketallet i landet som helhet , samt i de tre nordligste kommunene og i det samiske området .
Sámediggi oaivvilda ahte lea riekta čalmmustahttit daid issoras váikkuhusaid maid diekkár billisteaddji politihkka lea dagahan sápmelaččaide go geahččá oahpahussii .
Store kommuner , som Sør-Varanger , Alta , Tromsø og Narvik , der deler av kommunene er med i virkeområdet , er trukket ut av analysegrunnlaget .
Stuora suohkanat nugo Mátta-Várjjat , Áltá , Romsa ja Narviika , main oassi suohkanis lea mielde váikkuhanguovllus , eai leat váldojuvvon mielde dán analysii .
Side 288 av 377
288 siidu 379 siiddus
3.3 Elever med samisk i fagkretsen i grunnskolen og videregående opplæring
3.3 Oahppit geain lea sámegiella vuođđoskuvlla ja joatkkaoahpahusa fágasuorggis
Grunnskolens informasjonssystem på internett ( GSI . ) utarbeider hvert år statistikk over antall elever som velger samisk som første- eller andrespråk i grunnskolen .
Vuođđoskuvlla diehtojuohkindoaibma interneahtas ( GSI ) ráhkada juohke jagi statistihka mas oaidná man ollu oahppit válljejit sámegiela vuosttaš- dahje nubbingiellan vuođđoskuvllas .
Stigningen gjaldt både antall første- og andrespråkselever og innenfor alle de tre samiske språkene .
Sihke vuosttaš- ja nubbingiellaohppiid lohku ja buot sámegielaid lohku lassánii dien áigodagas .
I skoleåret 2005/06 hadde i alt 3055 grunnskoleelever samisk i fagkretsen i Norge .
Skuvlajagis 2005/06 lei 3055 vuođđoskuvlaoahppis Norggas sámegiella fágasuorggis .
Tallet på grunnskoleelever med samisk i fagkretsen har gått ned hvert år siden Kunnskapsløftetsamisk ble innført i 2006 .
Vuođđoskuvlaohppiid lohku geain lea sámegiella fágasuorggis , lea njiedjan juohke jagi dan rájes Máhttolokten – sámi váldojuvvui atnui 2006:s .
Før den tid steg elevtallet hvert år .
Ovdal dien áiggi lassánii ohppiidlohku juohke jagi .
Det har vært en nedgang på til sammen 810 elever siden toppåret 2005/06 .
Oktiibuot lea ohppiidlohku njiedjan 810 ohppiin buoremus jagi rájes mii lei 2005/06 .
Elevtallet for nordsamisk og sørsamisk har hatt omtrent den samme prosentvise nedgangen de fem siste årene , mens elevtallet på lulesamisk har økt .
Davvesámegiel ja lullisámegiel ohppiidlohku lea njiedjan sullii seamma ollu proseanttaid mielde maŋemus viđa jagis , ja julevsámegiel ohppiidlohku lea lassánan .
Tallgrunnlaget er imidlertid lite , så tilfeldige endringer kan gi store prosentvise utslag .
Muhto logut maidda dás hukse , leat unnán , nu ahte muhtun soaittáhagas nuppástusat sáhttet ollu rievdadit proseanttaid .
Rapporten Samiske tall forteller 3 diskuterer denne endringen , og nevner at en forklaring kan være at skolene ikke har maktet å få med seg elevene som valgte faget Samisk språk og kultur i Det samiske læreplanverket for den tiårige grunnskolen .
Raporta Sámi logut muitalit 3 digaštallá dien nuppástusa , ja namuha ahte okta čilgehus sáhttá leat ahte skuvllat eai leat nákcen čuovvolit ohppiid geat vállejedje Sámegiella ja kultuvra fágan 10-jagi vuođđoskuvlla sámi oahppoplánain .
Dette faget ble ikke videreført da Kunnskapsløftet-samisk ble innført i 2006 .
Dat fága ii fievrreduvvon viidáseappot go Máhttolokten - sámi váldojuvvui atnui 2006:s .
Rapportene peker også på at elever som bor utenfor forvaltningsområdet for samisk språk , og som velger samisk som andrespråk , enten får flere skoletimer enn sine medelever eller må velge bort deler av andre fag .
Raporta čujuha maid dasa ahte oahppit geat ásset olggobealde sámegiela hálddašanguovllu ja válljejit sámegiela nubbingiellan , ožžot eanet skuvladiimmuid go earát luohkás dahje sii šaddet válljet eret muhtun eará fagaid .
Tabell 4 Antall grunnskoleelever med samisk som førstespråk 2005/06 2006/07 2007/08 2008/09 I alt 998 1020 1027 1043 Nordsamisk 953 971 984 997 Lulesamisk 29 31 25 27 Sørsamisk 16 18 16 19
Tabealla 4 Vuođđoskuvlaohppiid lohku geain lea sámegiella vuosttašgiellan 2005/06 2006/07 2007/08 2008/09 Oktiibuot 998 1020 1027 1043 Davvisámegiella 953 971 984 997 Julevsámegiella 29 31 25 27 Lullisámegiella 16 18 16 19
Samisk som førstespråk har gått ned med 3 prosent i perioden fra 2005/06 til 2010/11 .
Sámegiella vuosttašgiellan lea njiedjan golmmain proseanttain 2005/06 rájes 2010/11 rádjái .
Dette må betegnes som en relativ stabil situasjon .
Dan ferte gohčodit oalle dássedis dillin .
Nedgangen på 3 prosent over fem år er mindre enn nedgangen i elevkullene i Nord-Norge i samme periode , der nedgangen var på over 7 prosent .
3 proseantta njiedjan viđa jagis lea unnit go dan ahkásaš ohppiidlogu njiedjan mii lei Davvi-Norggas seamma áigodagas , dat njiedjan lei badjel 7 proseantta .
Selv om tallet på førstespråkselever har vært stabilt sett over en lengre periode , har nedgangen vært tydelig de siste to årene , med en nedgang på i alt 72 elever .
Vaikko vuosttašgiela ohppiidlohku lea ge leamaš oalle dásset oalle guhkes áiggi , de lea maŋemus guovtti jagis dovdogoahtán čielga njiedjan , oktiibuot 72 oahppi unnit .
Det er for tidlig å si om dette er en trend eller en tilfeldig svingning .
Lea beare árrat dadjat čájeha go diet man guvlui lea mannamin , vai čájeha go lohku dušše muhtun soaittáhagas rievdama .
Tallet på førstespråkselever i lulesamisk er 29 i skoleåret 2010/11 .
Julevsámegielat vuosttašgiela ohppiidlohku lea 29 skuvlajagis 2010/11 .
Det er det samme tallet som fem år før , og det er tre elever mer enn skoleåret 2009/10 .
Dat lea seamma lohku go vihtta jagi dás ovdal , ja leat golbma oahppi eanet go skuvlajagis 2009/10 .
Tallet på elever i sørsamisk førstespråk har i 2010/11 økt med tre sammenlignet med 2005/06 .
Lullisámegiel vuosttašgielat ohppiidlohku lea lassánan golmmain skuvlajagis 2010/11 skuvlajagi 2005/06 ektui .
Her er tallene så små at tilfeldige svingninger gir store prosentvise utslag .
Muhto dás lea sáhka nu unnán ohppiin ahte smávva soaittáhat nuppástusat sáhttet ollu rievdadit proseantalogu .
Tabellen som er vist ovenfor er hentet fra rapporten Samiske tall forteller 4 , som ennå ikke er publisert .
Tabealla dás bajábealde lea vižžojuvvon raporttas Sámi logut muitalit 4 , mii ii vel leat almmuhuvvon .
Tabellen viser en sterk stigning i tallet på elever med samisk i fagkretsen i videregående opplæring de siste tre skoleårene .
Tabealla čájeha ahte ohppiidlohku geat válljejit sámegiela joatkkaoahpahusa fágasuorgái , lea garrasit lassánan maŋemus golmma skuvlajagis .
Både antallet elever med samisk som første- og andrespråk har økt .
Sihke vuosttaš-ja nubbingiela ohppiidlohku lea lassánan .
Dette har skjedd både i Finnmark og i resten av landet .
Dat lea dáhpáhuvvan sihke Finnmárkkus ja muđui riikkas .
En medvirkende faktor til denne økningen kan være at videregående opplæring nå får de store grunnskolekullene med samisk i fagkretsen fra tida rundt 2005 . Møtesekretærer : Ellen Mienna / Ellen Aina Eira
Okta čilgehus dasa sáhttá leat ahte dál joavdagohtet joatkkaoahpahusdássái dat vuođđoskuvlaluohkát main ledje earenoamáš ollu oahppit geain lei sámegiella fágasuorggis birrasii jagis 2005. 3.4 Máhttolokten ja Máhttolokten – sámi oahppoplánabuktosiid atnuiváldin
I perioden 2006–2011 er det blitt gjennomført en forskningsbasert evaluering av Kunnskapsløftet .
2006-2011 áigodagas leat dutkanvuđolaččat árvvoštallan Máhttoloktema .
Evalueringen skal belyse og dokumentere i hvilken grad utfordringene for grunnopplæringen og intensjonene med reformen er fulgt opp og gitt resultater i praksis .
Árvvoštallan galggai čuvget ja dokumenteret man muddui vuođđooahpahusa hástalusaid ja ođastusa áigumušaid leat čuovvolan ja makkár bohtosat leat ilbman .
Kunnskapsløftet er en nasjonal utdanningsreform som omfatter både styring , struktur og innhold .
Máhttolokten lea našuvnnalaš oahpahusođastus mii siskkilda sihke oahpahusa stivrema , struktuvrra ja sisdoalu .
Utdanningsdirektoratet iverksatte på oppdrag fra Kunnskapsdepartementet en evaluering av reformen .
Máhttodepartemeanta bijai Oahpahusdirektoráhta árvvoštallat dien ođastusdoaimma .
Evalueringen av forvaltningsnivåenes og institusjonenes rolle i implementeringen av Kunnskapsløftet omfatter blant annet analyse av styringsmodellen , hvordan rolle og ansvarsfordeling fungerer på tvers av nivåer , og en karakteristikk av mulige endringer i skolelederes og læreres profesjonsforståelse .
Hálddahusdásiid ja institušuvnnaid rolla árvvoštallan Máhttoloktema atnuiváldima oktavuođas sisttisdoallá earet eará stivrenmálle analyserema , ja movt dásiidgaskka rollaid ja ovddasvástádusa juohkin doaibmá . Dat sisttisdoallá maid karakteristihka movt vejolaččat sáhtášii rievdadit skuvlajođiheddjiid ja oahpaheddjiid profešuvdnaipmárdusa .
Det er avgitt to delrapporter : Rapport 42/2008 Det nasjonale styringsnivået .
Lea gárvvistuvvon guokte oasseraportta : Raporta 42/2008 Det nasjonale styringsnivået .
I første delrapport ( rapport 42/08 ) fremgår det at Kunnskapsløftet presenterte et systemskifte , og et nytt styringssystem var en av de viktigste endringene i reformen .
Vuosttaš oasseraporttas ( raporttas 42/08 ) boahtá ovdan ahte Máhttolokten presentere vuogádatođastusa , ja ođđa stivrenvuogádat lei ge okta deháleamos nuppástusain ođastusdoaimmas .
Oppgaver og myndighet skulle desentraliseres , ansvarsplasseringen på tvers av ulike nivåer skulle bli mer tydelig , skoleeier skulle få mer frihet og ta mer ansvar , og reformen var basert på tillit til lokal kompetanse og kapasitet .
Bargamušat ja váldi galggai lávdaduvvot , ovddasvástádusa mearrideapmi iešguđetge dásiid gaskkas galggai šaddat čielgaseabbon , skuvlaoamasteaddji galggai oažžut eanet friddjavuođa ja stuorát ovddasvástádusa , ja ođastus lei vuođđuduvvon báikkálaš gelbbolašvuođa ja návccaid luohttámuššii .
Evalueringen ga et bilde av en sektor preget av uklarhet når det gjelder styringsdimensjonen og ansvarsfordelingen .
Árvvoštallan govvida suorggi mas leat eahpečielggasvuođat sihke stivrendimenšuvnna ja maiddái ovddasvástádusa juohkima oktavuođas .
Sentrale myndigheter synes ikke å ha tatt et helhetlig grep om reformimplementeringen , og Kunnskapsløftet som styringsreform synes å være svakt forankret hos sentrale aktører på det nasjonale beslutnings- og forvaltningsnivået som skal gjennomføre den .
Guovddáš eiseválddit eai oro ollislaččat nákcen ođastusa atnuiváldima gieđahallat , ja Máhttolokten nugo stivrenođastus orro hui hejot čanastuvvon daid našunála mearridan-ja hálddašandási guovddáš searvádalliide geat dan galget čađahit .
Videre sier evalueringsrapporten at sentrale aktører er opptatt av å desentralisere ansvar for oppgaver , men ikke beslutningsmyndighet .
Árvvoštallanraporttas celkojuvvo maid ahte guovddáš oassálastit leat bargan ollu dan guvlui ahte juogadit ovddasvástádusa eanebuidda , muhto ii fal juogadit mearridanválddi .
I konklusjonen understrekes det at det kan få uheldige konsekvenser hvis man ansvarliggjør og stiller forventninger til aktører med liten myndighet .
Loahppaárvalusas deattuhuvvo ahte sáhttá hejot váikkuhit jus bidjá ovddasvástádusa Čoahkkingirjji čállit : Ellen Aina Eira / Ellen Mienna
I et reformimplementeringsperspektiv karakteriseres dette som et problematisk funn .
Ođastusa atnuiváldima gieđahallama oktavuođas rehkenastojuvvo diet gávnnus váttis čuolbman .
Kommunesektoren skal både styre selv og sette i verk det staten bestemmer .
Suohkansuorgi galgá sihke stivret iešheanalaččat ja maiddái bidjat johtui dan maid stáhta mearrida .
Informanter fra kommunalt / fylkeskommunalt nivå , skolene og fagorganisasjonene samt respondentene fra skoleeiernivå gir uttrykk for at de er underlagt et hierarkistisk implementeringsregime , dvs. en ‖ovenfra og ned ‖-implementering .
Suohkaniid / fylkasuohkaniid dási informánttat , skuvllat ja fágasearvvit ja maiddái skuvlaoamasteddjiid vástideaddjit , dovddahit ahte sii leat bajitdásis vulos bággoráđđema vuolde ođastusa atnuiváldimis , mii mearkkaša ” badjin vulos ” - atnuiváldin .
Et særlig funn i evalueringen av Kunnskapsløftet som styringsreform ( Rapport 42/2009 ) , er at det er uavklarte spenninger mellom på den ene siden politisk og profesjonell styring , og på den andre siden mellom sentral og desentral styring av grunnopplæringen .
Earenoamáš ášši maid leat fuobmán go leat árvvoštallan Máhttoloktema stivrenođastussan , ( Raporta 42/2009 ) , lea ahte leat čilgekeahtes váttis dilálašvuođat vuos politihkalaš ja profešuvdna stivrema oktavuođas , ja dasto vel nuppe bealis guovddáš ja vuolitdásiid stivrejeddjiid gaskkas vuođđooahpahusas .
Forbindelseslinjene mellom styringsnivåene er ikke gode .
Stivrendásiid oktavuođalinnját eai leat buorit .
Kommunesektorens utdanningsadministrative ledere peker på spenningsforholdet mellom økt frihet og handlingsrom på den ene siden , og økt sentral styring med rapportering og tilsyn på den andre siden .
Suohkansuorggi oahpahushálddašeaddji jođiheaddjit čujuhit gealddadillái mii lea šaddan go vuos leat ožžon stuorát friddjavuođa ja doaibmanviidodaga , muhto nuppe bealis fas lea garrasit guovddáš stivrejupmi raportačállimiin ja bearráigeahčuin .
Evalueringen viser store systematiske variasjoner mellom kommunene .
Árvvoštallan čájeha stuora systemáhtalaš erohusaid suohkaniid gaskkas .
Skoleeierne beskriver sitt forhold til fylkesmannen som godt , men som annerledes enn tidligere .
Skuvlaoamasteaddjit čilgejit alddiineaset leat buori oktavuođa fylkamánniin , muhto oktavuohta lea earalágan go ovdal .
Fylkesmannen har fått forsterket sin tilsynsrolle på bekostning av utviklings- og veiledningsrollen .
Fylkamánnii lea biddjojuvvon garrasit bearráigeahččandoaibma mii čuohcá ovddidan-ja bagadallandoibmii .
Dette mangfoldet av aktører med ulik grad av innflytelse gjør at forskerne bak NF-rapport nr. 3/2009 Samisk opplæring under LK06-Samisk har valgt å legge et governance-perspektiv ( ‖samstyringsperspektiv‖ ) på de prosesser som går i forhold til implementering av Kunnskapsløftet – samisk .
Dat ahte leat nie ollu oassálastit iešguđetdási váikkuhanfámuin mielde dien doaimmas , lea mielddisbuktán ahte NF-raportta nr. 3/2009 Sámi oahpahus LK06-sámi olis dutkit leat válljen bidjat governance-perspektiivva ( ” ovttasstivrenperspektiivva ” ) daid proseassaide mat leat jođus Máhttolokten – sámi atnuiváldima oktavuođas .
Det innebærer at utvikling av , og vedtak om tiltak skjer gjennom forhandlinger og dialog , gjerne i form av nettverk , mellom ulike aktører med til dels uklare , ustabile og overlappende roller og oppgaver .
Dat sisttisdoallá ahte doaimmaid ovddideapmi ja daid mearrideapmi dáhpáhuvvá šiehtadallamiin ja vuorroságastallamiin , áinnas fierpmádagas , mas leat mielde oassálastit geain lea oallemuddui eahpečielga ja bissomeahttun doaibma , ja geaid rollat ja bargamušat mannet ruossut rássut .
Skal utvikling skje og styres etter slike prinsipp , forutsetter det tillit og åpne kanaler mellom aktørene slik at aktørene kan arbeide sammen om oppgaver mot mål som er oppfattet noenlunde likt .
Jus ovdáneapmi galgá diekkár vuođđojurdaga mielde dáhpáhuvvat ja stivrejuvvot , de dat eaktuda luhttámuša ja rabas kanálaid oassálasttiid gaskka , vai besset ovttasdoaimmahit bargamušaid mat dolvot ulbmiliidda mat áddejuvvojit sullii ovttaládje .
Det er kommet ut tre delrapporter fra evaluering av Kunnskapsløftet - samisk .
Máhttolokten – sámi árvvoštallamis leat boahtán golbma oasseraportta .
Først er det en historisk gjennomgang av norsk skolepolitikk overfor samene fra 1700-tallet og frem til i dag .
Álggos geahčadit historjjálaččat Norgga skuvlapolitihka sámiid ektui 1700 logu rájes ja gitta otnážiii .
Deretter selve implementeringen av læreplanverket , basert på dokumentanalyser av læreplanverket LK06-S og sentrale dokumenter fra Sametinget , fylkesmenn og skoleeiere og på intervjuer med Sametinget , fylkesmenn og skoleeiere .
Dat čilgen lea vuođustuvvon LK06-S sámi oahppoplánadokumeanttaid , Sámedikki , fylkamánniid ja skuvlaoamasteddjiid váldodokumeanttaid analyseremiidda , ja jearahallamiidda mat leat dahkkon Sámedikkiin , fylkamánniiguin ja skuvlaoamasteddjiiguin .
Så en første evaluering av læreplanverket LK06S , basert både på generelle læreplananalyser og på sammenligninger med L97S og med LK 06 ved å analysere innholdet i de aktuelle læreplanverkene .
Ja dasto lea boahtán vuosttaš árvvoštallan mii gieđahallá LK06S oahppoplánaid , mii lea huksejuvvon sihke oppalaš oahppoplánaid analyseremii ja maiddái L97S ja LK 06 buohtastahttimiidda , dakko bokte ahte leat analyseren guoskivaš oahppoplánaid sisdoalu .
Rapporten viser at den samiske befolkningen i Finnmark kjenner godt til elevenes rettigheter om opplæring i og på samisk .
Raportta čájeha ahte Finnmárkku álbmot diehtá hui bures makkár rievttit ohppiin leat oažžut sámi oahpahusa ja sámegillii oahpahusa .
Rettighetene er mindre kjent sør for Finnmark , og behovet for informasjon er større der .
Olggobealde Finnmárkku eai leat diet rievttit nu dovddus , ja doppe lea mihá stuorát diehtojuohkindárbu .
Utfordringene knyttet til implementeringen av reformen synes å være større i områdene utenfor forvaltningsområdet for samisk språk .
Hástalusat mat leat čadnon ođastusa atnuiváldimii , orrot leamen stuorábut olggobealde sámegiela hálddašanguovllu . Čoahkkingirjji čállit : Ellen Aina Eira / Ellen Mienna
Betydning av faktorer som organisering av opplæring i samisk , lærerkompetanse og læremidler blir belyst .
Das leat geahcčan sihke davvi- , julev- ja lullisámi giellajoavkkuid , sihke sámi guovlluin ja daid olggobealde .
Undersøkelsen er blant annet basert på intervjuer av skoleleder , lærere , elever og foreldre på en og samme skole .
Das leat čuvgen dakkár beliid go sámegiel oahpahusa lágideami , oahpaheaddjegelbbolašvuođa ja oahpponeavvuid .
Rapporten viser at det er forskjeller når det gjelder utfordringer knyttet til opplæring i og på samisk .
Iskkadeapmi lea earet eará huksejuvvon seamma skuvlla skuvlajođiheddjiid , oahpaheddjiid , ohppiid ja váhnemiid jearahallamiidda .
Elever som bor utenfor de samiske kjerneområdene har ikke den samme støtten fra miljøet utenfor skolen når det gjelder samisk språk og kultur som elever som bor på steder der samisk språk står sterkt .
Oahppit mat orrot olggobealde guovddáš sámi guovlluid eai oaččo seamma gielalaš doarjaga ja kulturdoarjaga olggobealde skuvlla birrasa go dat oahppit geat ásset báikkiin gos sámegiella lea nanus .
I miljøer der samisk språk står sterkt , vil også samisk kultur , samiske håndverkstradisjoner og samisk samfunnsliv for øvrig stå sterkt .
Birrasiin gos sámegiella lea nanus , lea maid sámi kultuvra , sámi duodjeárbevierut ja sámi servodateallin minddar hui nanus .
Det er forskjeller i utfordringene innen de tre samiske språkområdene både når det gjelder lærertilgang , læremidler og sammenheng mellom læreplanens forutsetninger og realiteten av hva som finnes av ressurser som ulike media og språkarenaer – særlig innen sørsamisk opplæring .
Dan golmma sámegiela guovlluin leat sierralágan hástalusat sihke dan ektui mii guoská oahpaheddjiid ja oahpponeavvuid skáhppomii , ja maiddái das makkár oktavuohta lea oahppoplánaid áigumušain ja duohta dilis – makkár veahkkevárit leat gávdnamis , nugo iešguđetlágan mediat ja giellabáikkit .
Forskerne har ikke funnet at reformperspektivet i Kunnskapsløftet er særlig vektlagt , og de ser så langt få endringer i opplæringen før og etter innføringen av Kunnskapsløftet - samisk .
Dutkit eai leat gávnnahan ahte Máhttoloktema ođasmahttinjurdagii lea biddjojuvvon beare ollu deaddu , ja sii leat dán rádjái oaidnán unnán mii lea nuppástuvvan ovddeža ektui maŋŋil go Máhttolokten- sámi váldojuvvui atnui .
Forskerne konkluderer med at : en skole som har dårligere ytre rammer , og heller ikke får likeverdige innsatsfaktorer , vanskelig kan gi en likeverdig skole for alle elevene .
Dutkit celket loahppaárvvoštallamisahte : Skuvla mas leat heajos olgguldas rámmat , ja mii ii oaččo seammadássásaš nannenfaktoriid ge , illá sáhttá fállat seammadássásaš skuvlejumi buot ohppiide .
Kartleggingen omfatter elever fra 5. årstrinn i grunnskolen og elever på videregående skole .
Kártemis leat mielde vuođđoskuvlaoahppit 5. jahkeceahki rájes ja oahppit joatkkaskuvllain .