pere/sami_parallel huggingface dataset:
Blant de utvalgte SUF-kommunene i Troms var det Skånland som hadde størst nedgang i antall fiskere i tidsrommet 1990–2008 , en nedgang på 61 prosent .
Ovdáneapmi ahkejuogu ektui soames SUF-suohkaniin áigodagas 1990-2008 : Porsáŋggus guolásteddjiid lohki njiejai buot eanemusat Finnmárkkus válljejuvvon SUF-suohkaniid gaskkas , lohku njiejai olles 70 proseanttain .
I Kvænangen ble antall fiskere halvert i dette tidsrommet ( –53 prosent ) , mens reduksjonen i de øvrige SUF-kommunene i Nord-Troms var noe mindre : Lyngen –46 , Storfjord –41 og Kåfjord –40 prosent .
Vuolil 30 jahkásaš guolásteddjiid lohku ii leat báljo obage rievdan 1990 - 2008 rádjai ( 1990 : 18% ja 2008 : 19 proseanta ) , ja badjel 60 jahkásaš guolásteddjiid lohku unnui beliin seamma áigodagas –30proseantas 15 prosentii .
I Tysfjord i Nordland ble antallet fiskere redusert med 66 prosent fra 1990 til 2008 .
1990 rájes gitta 2008 rádjai guolásteddjiid lohku unnimusat njiejai Gáivuonas Romssas ( 40 proseanttain ) .
26 99 Figur 3.19 fiskere fiskesom som hovednæring i utvalgte kommuner i Figur 3.19 Antall Antall fiskere med med fiske hovednæring i utvalgte kommuner i Troms 1990–2008 Tromsog ogNordland Nordland 1990–2008
Divttasvuonas Nordlánddas lei sullásaš ovdáneapmi : vuolil 30 jahkásaš guolásteddjiid lohku niejai 26 proseantas 16 prosentii , ja badjel 60 jahkásaš guolásteddjiid lohku lassánii 16 proseantas 22 prosentii .
Kvænangen
Riddoguolástuslávdegotti evttohus ( NAČ .
Kåfjord
Nesseby
Tysfjord
Porsanger
I de utvalgte Troms-kommunene er antallet hovedyrkesfiskere redusert mellom 43 og 69 prosent fra 1990 til 2008 .
Guolástusfatnasiid logu niedjan lea leamašan stuorit válljejuvvon SUF-suohkaniin go Finnmárkku fylkkas oktiibuot ( 48 proseanta ) .
Minst nedgang var det i I de utvalgte Troms-kommunene er øvrige antallet hovedyrkesfiskere redusert Lyngen og størst i Skånland .
Deanus fatnasiid lohki njiejai unnimusat – 53 proseanta . Unjárga lea fanaslogu njiedjama dáfus heajumus go fatnasiid lohku njiejai 78 proseanttain .
For de kommunene var nedgangen 32 1990 til 2008 . Minst nedgang var det i mellom 43 og 69 prosent fra mellom 50 og 61 prosent .
Porsáŋggus maiddái fatnasiid lohku njiejai badjel 70 proseanttain ( -73 ) , Ja Láhppis ja Fálesnuoris fatnasiid lohku njiejai 61 ja 67% seamma áigodagas .
Lyngen og størst i Skånland .
Lyngen Storfjord 100 Skånland Tysfjord
Tysfjord
Smávva doaluid lohku lea eanemusat njiedjan .
Kommunevise tall for de utvalgte kommunene , se vedlegg 3. 1990
Eanas válljejuvvon SUF-suohkaniin Romssas ja Nordlánddas fatnasiid lohku njiejai gaskal 63 ja 68% 1990 gitta 2008 rádjai .
Kommunevise tall for de utvalgte kommunene , se vedlegg 3 .
Sohkabealviidodat gullá maiddái dákkár árvvoštallamii .
Figur 3.17 viser til dels store svingninger i antall biyrkesfiskere fram til begynnelsen av 2000-tallet .
Nu movt juo lea namuhuvvon lea iešguđetlágan lotnolasealáhus heiveheamit ain dábálačča sámi ássanguovlluin .
Noen svingninger kan muligens ha sammenheng med endringer i registreringsrutiner .
Statistihkka mii earenoamážiid čájehivččii ovdáneami dákkár heivehemiin gal ii gávdno .
3.5.2 Økt gjennomsnittsalder blant fiskere Fiskernes gjennomsnittsalder øker .
Viidáset ovdánahttimis sámi statistihka de lea sávahahtti ahte dát bealli čielgaseappot ovdanboahtá – áinnas sierra šládjan .
Antall unge fiskere har imidlertid gått jevnt nedover også i dette fylket .
Dás sáhttá boazodoallohálddahusa statistihkka geavahuvvot ovdamearkan .
34 I aldersgruppene over 50 år var situasjonen motsatt . Da var det Finnmark som lå høyest og Møre og Romsdal lavest .
Dat čájeha dietnasiid eará surggiid ja eará ealáhusdoaimmas mas lea váikkuhus boazodoalu ekonomiijii , ja ahte leat eanas nissonolbmot geain leat dákkár dietnasat .
Utviklingen når det gjelder aldersfordeling i noen SUF-kommuner i tidsrommet 1990–2008 : Porsanger hadde som nevnt størst nedgang i antall fiskere blant utvalgte SUF-kommuner i Finnmark , med en reduksjon på hele 70 prosent .
3.7.2 Logut vuođđun buohtastahttimiidda Árvvoštallamis ovddidanhámiid de lea dárbun ahte leat logut sihke oanehat ja guhkit áigodagas čohkkejuvvon . Omd. ealáhusfáddá SSB historjjálaš statistihkka ( http://www.ssb.no/emner/10/04 / ) .
I Troms hadde Kåfjord kommune lavest nedgang i antall fiskere fra 1990 til 2008 ( 40 prosent ) .
Muhto livččii maid sávahahtti ahte leat guhkit áigodagat , omd. 1970-logu rájes , ja áinnas eanas áiggi maŋŋil soahteáiggi .
Tysfjord i Nordland hadde en lignende utvikling : Andelen fiskere under 30 år ble 33
rievdat nuppi ealáhusas nubbái , ja lea sorjavaš dasa ahte gávdno relevánta statistihkka juohke ealáhusas .
Fartøy som står oppført uten fangst de tre siste år , slettes fra registeret . Det er også innført en avgift for registreringen fra og med 2004 .
Dát čájeha ahte lea dehálaš buohtastahttit iešguđet sámi ássanguovlluid , sihke ovddidanhámiid ja valljodagaid juogadeames iešguđet sámi ássanguovlluid gaskkas ( omd. juogadeames SUF-ruđaid ) .
Fiskeridirektoratet har gjennomført flere runder med sletting av ikke aktive fartøy fra merkeregisteret , særlig i årene 2000–2005 .
3.7.3 Viiddideames sámi ealáhusstatistihka ? Statistalaš ávdnasat leat lađastallamiidda , plánema ja politihkahábmema guovddáš veahkkeneavvut .
Disse endringene må tas i betraktning ved vurdering av tall for nedgang i antall fiskere og båter .
Statistihkka mii lea dán kápihttala vuođđun , dagaha vuosttažettiin vuođu ovddidanhámiid govvidit .
På den annen side kan behovet for fjerning av ” ikke aktive båter ” fra merkeregisteret i seg selv være en indikasjon på mindre fiskeraktivitet .
Dákkár govvideamit sáhttet lea vuođđun gažaldagaide navdosiidda ja oktavuođaid birra , muhto dárkilat lađastallan vuođđoealáhusain de dárbbašuvvo eanet máhtolašvuohta moanaid surggiin .
redusert fra 26 til 16 prosent , mens andelen over 60 år økte fra 16 til 22 prosent .
Omd. dán kápihttala logut čájehit ahte bargiid lohku sámi ássanguovlluid vuođđoealáhusain lea njiedjan .
Vi ser altså at utviklingen i aldersfordeling blant fiskere kan være forskjellig i kommuner som alle har nedgang i antall fiskere .
Muhto duogážis njiedjamiidda lea máŋga ja iešguđetláganat , mii mearkkaša ollu hástalusaid go galgá geavahit loguid ealáhusovdáneami lađastallama oktavuođas .
3.5.3 Færre båter og størst nedgang i antall mindre båter Reduksjonen i antall registrerte fiskefartøy på landsbasis fra 17 391 i 1990 til 6790 i 2008 utgjør 61 prosent .
Unnit bargit ovtta ealáhusas sáhttá čilget sihke oktagaslaččaid válljemiin ja válljema rámmaeavttuiguin – mas juste dan ealáhusas bargat molssaevttolaš ealáhusgeaidnun lea guovddážis .
Båter større enn 15 meter er stabile i antall , gruppe 10–15 meter øker noe , mens antallet fartøy mindre enn 10 meter er halvert .
Maiddái olbmuid lohku geain lea beroštupmi ja vejolašvuohta álgit juste dan ealáhussii lea maiddái m rámmaeavttu ektui .
De to neste figurene illustrerer utviklingen i antall registrerte fartøy i noen utvalgte SUF-kommuner i henholdsvis Finnmark samt Troms og Nordland i tidsrommet 1990–2008 .
Maiddái dárbbašuvvojit vuođđodieđut sihke mihttomeriid ektui dan ektui maid sáhttá gohčodit árjadagaldahkan ( omd. - bistevaš dahje sierranas juolludeamit ) vuođđoealáhusain .
I Kystfiskeutvalgets innstilling ( NOU . 2008 : 5 , kapittel 7 ) sammenlignes utviklingen i flåtestruktur mellom Finnmark og Møre og Romsdal .
Árjadagaldat sáhttet leat juogo riikkaidgaskasaš vuoruheamit ( omd. davviguovlluvuoruheapmi ja guovlopolitihkalaš vuoruheamit ) ja sámepolitihkalaš , fylkkasuohkanlaš ja suohkanlaš vuoruheamit .
I begge disse fylkene er reduksjonen i antall båter lavere enn i de øvrige fylkene .
Maiddái eaktodáhtolaš organisašuvnnaid ja ovttaskas olbmuid áŋgiruššan lea oassi dákkár oktavuođas .
Møre og Romsdal har imidlertid langt flere fiskere enn Finnmark i 2005 , og færre båter .
Maiddái lea dárbun earret diehtit resursageavaheami ja – ávkkástallama birra mas leat váikkuhusat vuođđoealáhusaide .
Dette illustrerer en annen dimensjon ved fisket , nemlig at fiskerne i Finnmark i større grad er sjølsysselsatt på egne båter enn fiskerne i Møre og Romsdal .
Dát guoská earenoamážiid politihkahábmema dáfus , ja earenoamážiid daid guovlluin gos vásihedje evakuerema ja boaldima ( Finnmárku ja Davvi-Romsa ) .
Antall registrerte fartøy for noen SUF-kommuner i Finnmark 1990–2008 200 180 160 140
Birasrievtti oktavuođas leat ovdánahttojuvvon ođđa hálddašandábit sihke riikkaidgaskasaš ja našunála dásis .
Loppa
http://www.fifo.no/finnstat / Guolástusdirektoráhtta : Guolásteami statistihkka .
2008 Nedgangen i antall båter har vært større i de utvalgte SUF-kommunene i Finnmark enn i fylket samlet ( 48 prosent ) .
http://www.fiskeridir.no/fiskeridir/statistikk/fiskeri Guolástus- ja riddodepartemeanta : NAČ 2008 : 5 Vuoigatvuohta bivdit meara ábis olggobealde Finnmárkku ( Riddoguolástuslávdegotti evttohus ) .
Tana hadde minst nedgang , 53 prosent .
I : Otterstad , O. ja S. Jentoft ( red. ) : Leve kysten ?
Nesseby kom dårligst ut med en reduksjon i antall båter på 78 prosent .
Strandhogg i fiskeri-Norge . Oslo : Ad Notam Gyldendal .
Antall registrerte fartøy for noen SUF-kommuner i Troms og Nordland 1990–2008
--- Boazodoalu jagi 2000 oppalašrehketdoallu --- Boazoealáhusa oppalašrehketdoallu .
200 Kvænangen Kåfjord
Proseantalogut .
Lyngen Storfjord 100
Boazodoalloguovllut
Skånland Tysfjord
NuortaFinnmárku
Samtlige av disse kommunene har imidlertid mistet mange kvoter i perioden 1990–2006 ( NOU .
Mielddus 2 Dállodoaluid lohku geavahuvvon eatnamiid ( dehkar ) SUF-guovlluin válgabiiriin davábealde Sáltoduoddara .
Reduksjonen i antall registrerte fiskefartøy på landsbasis utgjør 61 prosent i tidsrommet 1990-2008 .
Mielddus 3 Guolásteddjiid , fatnasiid ja olmmošlogu rievdan 1990–2008 ( 1990-2005 logut ruođus ) .
Det er størst nedgang i antall mindre båter .
Guolásteaddjit oktiibuot Oalgeealáhus
Kjønnsaspektet hører også med i en slik vurdering .
Viidásit lea dehálaš diehtit man agis hubmit leat , ja gos sii orrot .
Det er særlig behov for tall som synliggjør kvinners innsats i primærnæringene i større grad enn i dagens statistikk . 3.7.1 Statistikk for kombinasjonsnæringer ?
Lihkostuvvan almmolaš giellaplánemii , maid leat jođihan máŋggaid logiid jagiid Walesas Keltalaš giela kymriska ektui , lea vuođđun buorre statistihkka giellageavaheddjiin .
Et eksempel på en viktig side ved primærnæringer i samiske bosetningsområder som det åpenbart trenges mer informasjon om , er kombinasjonsnæringer .
37 Maŋŋil go lohku gallis hupmet kymriska lea njiedjan máŋggaid jagiid , de leat Walesas dál eanegat geat máhttet hupmat kymriska nuoramus buolvvas go váhnenbuolvvas .
Som nevnt er ulike former for kombinasjonstilpasninger fortsatt vanlige i samiske bosetningsområder .
Dan bohtosa livčče leamaš ollu váddásit olahit almma buori statistihka haga duohta gielladilálašvuođain .
Det foreligger imidlertid ikke statistikk som spesifikt omhandler utviklingen innen slike tilpasninger .
Ii leat makkárge statistihkka das galle bearraša dahje eaŋkalolbmo geavahit sámegiela beaivválašgiellan , dahje das gallis muđui hálddašit giela .
I videreutvikling av samisk statistikk er det ønskelig at dette aspektet kommer tydeligere fram – helst som en egen kategori .
Eatge dieđe maidege sihkkarit sámegielagiid agi birra dahje gos sii ásset 38. Diet statistihkka váilevašvuohta lea stuora hehttehussan oažžumis deaivilis almmolaš giellaplánema sámegillii .
Her kan reindriftsforvaltningens statistikk brukes som eksempel .
Sihkkaris statistihkka mii goitge lea , guoská sámegillii mánáidgárddis ja skuvladoaimmahagas .
Den gjenspeiler at inntekter fra andre sektorer og fra annen næringsvirksomhet har stor betydning for økonomien i reindriftsnæringen , og at det i særlig grad er kvinner som bidrar med disse inntektene .
Go mii dán váldokapihttalis galgat ovdanbuktit statistihka sámegielas servodagas , de fertet danne ráddjet dan mánáidgárdái ja skuvlii . Muhto maiddái dan dáfus lea statistihkka váilevaš .
For eksempel inneholder emnet næringer hos SSB historisk statistikk ( http://www.ssb.no/emner/10/04 / ) .
Statistihkka lea buoremus vuođđoskuvlla sámegieloahpahusa dáfus , heajumus lea statistihkka joatkkaskuvlla dáfus .
Også for samiske bosetningsområder er det behov for statistikk for ulike tidsrom .
( 2000 ) : Language Revitalization , Policy and Planning in Wales . Cardiff : University of Wales Press .
1990 som startpunkt for samisk statistikk er hensiktsmessig siden Sametinget ble etablert året før .
4.1 Sámegiella mánáidgárddis Gielladiehtagis ( sosiolingvistihkas ) hupmet áinnas ” gielalaš domena ” birra .
36 Hensiktsmessige kategorier for tidsrom vil kunne variere innenfor de enkelte næringer , og vil også avhenge av tilgjengelig , relevant statistikk for hver næring .
Ruoktu , dahje váldobearraša , atnet buot deháleamos gielalaš domenan minoritehtagielain . Maŋŋelis ruovttu leat várra mánáidgárddit nubbin deháleamos gielalaš domenan min guovllu máilmmis .
Statistisk materiale er et sentralt hjelpemiddel for analyser , planlegging og politikkutforming .
Tabeallas oaidnit ahte eanemus sámegielat mánáidgárdefálaldagat ledje jagi 2006 .
Statistikken som blant annet dette kapitlet er basert på , gir først og fremst grunnlag for beskrivelser av utviklingstrekk .
Jagiid maŋŋel lea sámi mánáidgárddiid lohku njiedjan čiežain , ja lohku galli dárogielat mánáidgárddis lea sámegielfálaldat lea njiedjan ovttain .
Slike beskrivelser kan være opphav til spørsmål og hypoteser om årsaker og 36
Váhnemiid beroštupmi válljet sámegielat mánáidgárdefálaldaga sáhttá unnume .
Annen verdenskrig utgjør som kjent et dypt tidsskille når det gjelder samfunnsutvikling og politikkutforming , og ikke minst i områdene som var utsatt for evakuering og brenning ( Finnmark og Nord-Troms ) .
Dahje sáhttá váhnemiin ain seamma ollu beroštupmi go ovdal , muhto ahte lea šaddan váddásit oažžut sámegielat mánáidgárdebargiid go ovdal , ja danne fálaldat lea unnon .
For eksempel viser tall som er presentert i dette kapitlet , nedgang når det gjelder antall sysselsatte i primærnæringene i samiske bosetningsområder .
Diet váilevašvuohta dahká váttisin plánet sihke movt háhkat ođđa bargiid bargui ja loktet gelbbolašvuođa sis geat jo barget mánáidgárddiin .
Men årsakene til nedgangen er svært sammensatte , noe som innebærer en rekke utfordringer når det gjelder bruk av statistikk i analyser av næringsutvikling .
Logut buot tabeallain mat leat mánáidgárddiid birra , leat vižžon Sámedikkis ( 2007 ) : Strátegalaš plána sámi mánáidgárddiide 2008–2011 . Kárášjohka .
Færre sysselsatte innen en næring kan for eksempel forklares både med individuelle valg og rammebetingelser for valg – der så vel rammebetingelsene for å arbeide innen den aktuelle næringen som alternative næringsveier er sentrale .
4.1.2 Rievdadusat logus galli mánás lea sámegielat mánáidgárdefálaldat Tabealla 4.2 vulobealde čájeha rievdadusa logus galli mánáidgárdemánás lea sámegiella giellafálaldat jagi 2002 ja das rájes jagi 2008 rádjái ja dan jagi .
Man trenger dermed kunnskap om individuelle valg , men ikke minst om ulike former for rammebetingelser .
Tabealla 4.2 Lohku galli mánás lei sámegielfálaldat mánáidgárddis jagiid 2002-2008 .
Det er også behov for grunnlagsdata vedrørende både målsettinger og det man kan kalle innsatsfaktorer ( eksempelvis faste eller ekstraordinære bevilgninger ) innen primærnæringene .
Jahki Lohku galli mánás lea sámegielfálaldat oktiibuot Lohku galle máná leat sámi mánáidgárddiin Lohku galli mánás lea sámegielfálaldat dárogielat mánáidgárddiin 2002 880
Dessuten er det behov for å vite mer om ressursforbruk og - uttak som får konsekvenser for primærnæringene .
Jagi 2006 ledje eanemus , 975 mánáidgárdemánás lei sámegielat fálaldat . Guokte čuovvovaš jagi njiejai lohku 4 % ( –35 máná ) .
Dette gjelder ikke minst i områder som er i fokus med tanke på ressursutvinning , slik nordområdene er i dag .
Vaikko leat variašuvnnat de ferte dadjat ahte mánáid lohku sámi mánáidgárdefálaldagain lea bisson oalle dássedin tabealla áigodagas .
Rettsutviklingen både innenfor minoritets- og urfolksrett samt miljørett medfører sannsynligvis et økt behov for statistikk for urfolks og 109
Go maŋemus jagiid leat 35 máná unnibut sámi mánáidgárdefálaldagain , de sáhttá das oktavuohta dainna ahte fálaldagaid lohku maiddái lea njiedjan , geahča kapihttal 4.1.1 badjelis .
Gjennomføring av økosystemforvaltning som et overordnet prinsipp vil kreve mer kunnskap om ulike økosystemer , inkludert kunnskap i form av statistikk ( bl.a. for bestandsstørrelser og - beskatning ) .
4.1.3 Mánáidgárdefálaldagat juhkkojuvvon gielaide davvi- , julev- ja lullisámegillii Tabeallain 4.3 gitta 4.7 vulobealde oaidnit mo sámegielat mánáidgárdefálaldagat juohkásit guđege áššáigullevaš gielaid gaskkas .
Alle ovennevnte faktorer kan ha betydning for videreutvikling av samisk næringsstatistikk .
4.1.3.1 Davvisámegiella Tabealla 4.3 Lohku galli mánáidgárddis lea davvisámegielat giellafáladat jagiid 20022008 .
Det kan også være behov for å vurdere hvilken form for grunnlagskunnskap som kan presenteres som en form for nøkkeldata .
Jahki Lohku galli mánáidgárddis lea davvisámegiella fálaldahkan oktiibuot Davvisámegielat mánáidgárddit Dárogielat mánáidgárddit main lea davvisámegiella fálaldahkan 40 41
Rapport 2/2008 Finnmark fylkeskommune : Finnmarksstatistikken .
Dáin lea ovtta sámi mánáidgárddis sihke lulli-ja davvisámegielat fálaldat .
http://www.fifo.no/finnstat / Fiskeridirektoratet : Statistikk fra fiskeri .
Dáin lea guovtti sámi mánáidgárddis sihke lulli- ja davvisámegielat fálaldat .
Vedlegg 2 Endringer i antall gårdsbruk etter størrelsen på jordbruksareal i drift ( dekar ) i SUF-områder ivalgkretser nord for Saltfjellet .
Dáin lea ovtta dárogielat mánáidgárddis sihke lulli- ja davvisámegielat fálaldat . Dáin lea guovtti dárogielat mánáidgárddis sihke lulli- ja davvisámegielat fálaldat .
Alta / Kvalsund
dilálašvuođaide .
Nord-Troms SUF
Jahki Ohppiidlohku
Midt-Troms SUF
( –538 oahppi ) .
Sør-Troms
Tromsø : Humanistisk fakultet , Universitetet i Tromsø .
SUF-områdene samlet SUF-områder i valgkretser 37 :
Maŋemus jagi lassánii vuosttašgiellaohppiid lohku 1,5 % ( + 16 oahppi ) .
For oversikt over antall gårdsbruk i bl.a. 1989 og 2005 i disse valgkretsene , se tabell 06839 i Statistikkbanken , emnet samer .
Juogus ” oahppit geat čuvvot sámegiella nubbingiella fágaplána ” siskkilda dás ohppiid máŋgga nubbingiellafága molssaeavttuin .
Tana –39 ( –43 )
Buot golbma giela
Nesseby –39 ( –39 )
Nubbingiella 3 797
Den vellykka offentlege språkplanlegginga som gjennom fleire tiår er driven for det keltiske språket kymrisk i Wales , byggjer på god statistikk over språkbrukarane .
4.2.6 Oahppit julevsámegielas Tabealla 4.14 vulobealde čájeha rievdadusaid logus galle vuođđoskuvlaoahppis lea lullisámegiella oassin fágain jagiid 1997/98–2008/09 .
Dette resultatet hadde vore mykje vanskelegare å få til utan god statistikk over dei faktiske språktilhøva .
Lohku lei alimusas skuvlajagi 2005/06 , 88 ohppiin . Dan rájes lea njiedjan 12,5 % ( –11 oahppi ) .
Det finst ingen statistikk for kor mange familiar eller enkeltpersonar som brukar samisk som daglegspråk , eller for kor mange som elles meistrar språket .
Tabealla 4.14 čájeha viidásit ahte lohku galle vuođđoskuvlaoahppi čuvvot fágaplána julevsámegiella vuosttašgiellan , lea lassánan čielgasit 1997 rájes .
Vi veit heller ingen ting sikkert om alderen på dei samisktalande eller kor dei bur 2. Denne mangelen på statistikk er ein stor vanske for å få til ei treffsikker offentleg samisk språkplanlegging .
Máhttolokten refoarpma sisafievrrideami maŋŋil leat vuođđoskuvllas álggahan guokte juhkosa nubbingillii , Nubbigiella 2 ja Nubbigiella 3 , dan mielde man ollu oahppit máhttet giela ovdalaččas .
Den sikre statistikken som vi likevel har , gjeld samisk språk i barnehagen og skuleverket .
Tabealla 4.15 vulobealde čájeha movt julevsámegiela nubbingiellaoahppit juohkásedje guovtti juhkosa gaskkas skuvlajagi 2008/09 .
Når vi i dette hovudkapitlet skal presentere statistikk for samisk språk i samfunnet , må vi difor avgrense oss til barnehage og skule .
Tabealla 4.15 Julevsámegiela nubbingiellaohppiid juohkáseapmi fágaplánaid Nubbigiella 2 ja Nubbigiella 3 gaskkas , skuvlajagi 2008/09 .
Men også her 1
Vuođđoskuvla .
Williams , Colin H. ( ed . )
Julevsámegiella Goappaš fágaplánat 50
Utanfor dei samiskspråklege kjerneområda er barnehagen ofte det einaste domenet utanfor heimen der samiske førskuleborn får bruke språket .
Eai leat gávdnamis logut mat sáhttet čájehit vejolaš rievdadusaid ohppiidlogu juohkáseamis badjel áiggi dan guovtti molssaeavttu gaskkas fágas julevsámegiella nubbingiella .
I ein del tilfelle blir det snakka lite samisk i heimane òg , og da blir barnehagen den aller viktigaste formidlaren av språket . Innanfor dei samiskspråklege kjerneområda er samiske barnehagar med på å styrkje og utvikle borna sitt heimespråk .
4.2.7 Oahppit davvisámegielas Tabealla 4.16 vulobealde čájeha rievdadusaid logus galle vuođđoskuvlaoahppis lea davvisámegiella oassin fágain 1997 / 98–2008 / 09 Tabealla 4.16 Lohku galli vuođđoskuvlaoahppis lea davvisámegiella oassin fágain 1997 / 98–2008 / 09 Jahki 1997/98 Oktiibuot 2249 1. giella 875 2. giella 1374
For å sikre framtida for samisk språk som dagleg bruksspråk er difor barnehagane svært viktige språklege domene .
Ollislaš lohku galli oahppis lei davvisámegiella , lei alimusas skuvlajagi 2005/06 2844 ohppiin . Dan rájes lea lohku njiedjan 18 % ( –505 oahppi ) .
4.1.1 Endringar i talet på samiskspråklege barnehagetilbod Tabell 4.1 nedanfor viser endringar i talet på barnehagar med samisk språktilbod i perioden frå og med 2002 til og med 2008 .
Maŋemus skuvlajagi njiejai lohku 0,6 % ( –15 oahppi ) . Tabealla 4.16 čájeha viidásit ahte lohku galle vuođđoskuvlaoahppi čuvvot fágaplána davvisámegiella vuosttašgiellan , lea lassánan 14 % ( +122 ) 1997 rájes .
Talet på barnehagar med samisk språktilbod i åra 2002–20084
Vuosttašgiellaohppiidlohku lassánii dássedit olles áigodaga .
År Barnehagar med samisktilbod i alt Samiske barnehagar Norske barnehagar med samisktilbod
Ohppiidlohku davvisámegielas nubbingiellan lei bajimusas skuvlajagi 2005/06 1891 ohppiin .
Av tabellen ser vi at det samiskspråklege barnehagetilbodet var mest omfattande i 2006 .
Maŋemus skuvlajagi ( 2007/08 rájes 2008/09 rádjái ) njiejai lohku 2 % ( –28 oahppi ) .
I åra etterpå har talet på samiske barnehagar gått ned med sju , og talet på norske barnehagar med samisktilbod har gått ned med ein .
Máhttolokten refoarpma sisafievrrideami maŋŋil leat vuođđoskuvllas álggahan guokte kategoriija nubbingillii , Nubbigiella 2 ja Nubbigiella 3 , dan mielde man ollu oahppit máhttet giela ovdalaččas .
3 Fishman , Joshua ( 1991 ) : Reversing Language Shift .
Nubbingiella 2 eaktuda eanet ovddalgihtii máhtu go Nubbingiella 3 .
Tala i alle dei tabellane som omhandlar barnehagane , er henta frå Sámediggi / Sametinget ( 2007 ) : Strátegalaš plána sámi mánáidgárddiide 2008–2011 .
Dan vuogádagas leat čállán dárkileappot kap. 4.2.4 badjelis . Tabealla 4.17 vulobealde čájeha movt davvisámegiela nubbingiellaoahppit juohkásit dan guovtti juhkosa gaskkas skuvlajagi 2008/09 .
Káršjohka .
Vuođđoskuvla .
Det er ikkje gjort nokon undersøkingar som kan forklare denne nedgangen .
Dákko lea erohus davvisámegielat ohppiin lullisámegielagiin ja julevsámegielagiin .
Det kan vera at foreldreinteressa for å velja samiskspråklege barnehagetilbod er i ferd med å bli mindre .
Dain guovtti maŋibuin válljejedje buori muddui eatnasat nubbingiellaohppiin Nubbingiella 2 ( geahča tabeallaid 4.13 ja 4.14 badjelis ) .
Det finst ingen statistikk som fortel kor mange samisktalande førskulelærarar som finst , eller kvar dei samisktalande barnehageassistentane blir rekrutterte frå .
4.2.8 Oahppit geain lea sámegiella oassin fágain gávpotsuohkaniin Tabealla 4.18 vulobealde čájeha rievdadusaid logus vuođđoskuvlaohppiin geat orrot gávpotsuohkaniin ja geain lea sámegiella oassin fágain .
Denne mangelen gjer det vanskeleg å planlegge både rekruttering til yrket og kompetanseheving av dei som allereie arbeider i barnehagane .
Dát tabealla sisttisdoallá seamma skuvlajagiid go tabeallat 4.8 gitta 4.10 earret skuvlajagi 2005/06 .
Tabell 4.2 Talet på born som får samisktilbod i barnehagen 2002–2008
Go dien jagi eai leat luohtehahtti logut nubbingiellaoahpahusas dain suohkaniin .
I dei to åra etter gjekk talet ned med 4 % ( –35 born ) Trass i variasjonane må ein seia at talet på born i samiske barnehagetilbod har halde seg nokså stabilt i den perioden som tabellen omfattar .
Tabealla 4.18 čájeha ahte ollislaš lohku vuođđoskuvlaohppiin geain lea sámegiella oassin fágain ja geat orrot gávpotsuohkaniin , lea lassánan 150 % ( +424 oahppi ) dan rájes go logi jagi vuođđoskuvla álggahuvvui 1997:s .
Når det i dei siste åra har vorte 35 born mindre i dei samiske barnehagetilboda , kan det ha samanheng med at talet på tilbod også har gått ned , sjå kapittel 4.1.1 ovanfor .
Goitge lea eará čielga tendeansa tabeallas , tendeansa maid ii sáhte čilget oppalaš servodatrievdamiin . Tabealla mielde lei lohku galle gávpotoahppis lea sámegiella oassin fágain alimusas skuvlajagi 2006/07 , 857 ohppiin .
( Eller motsett : Talet på tilbod kan ha gått ned fordi interesse er mindre .
Dan rájes lea dat ollislaš ohppiidlohku njiedjan 17 % ( –149 oahppi ) .
Dette kan vi ikkje seia noko sikkert om ut frå dei tala vi har . )
Doppe njiejai lohku 60 % ( –90 oahppi ) maŋemus golmma jagis .
Talet på born som får tilbod på nordsamisk i barnehagen i åra 2002–2008
Gávpotsuohkanat leat earenoamážit leamaš dehálaččat sámegiela nubbingiellaoahpahussii .
År Talet på barnehageborn med tilbod på nordsamisk i alt Talet på born i nordsamiske barnehagar Talet på born som får tilbod på nordsamisk i norske barnehagar
Maŋemus skuvlajagi ( 2007/08 rájes 2008/09 rádjai ) njiejai lohku gávpotohppiin geat čuvvot fágaplána Sámegiella nubbingiellan 9 % ( -59 oahppi ) .
4.1.3.2 Lulesamisk I åra frå 1989 til 2007 fanst det berre éin lulesamiskspråkleg barnehage i Noreg .
Lohku ohppiin geat válljejit sámegiela vuosttašgiellan goargŋu ollu unnit go maid nubbingiellaohppiid lohku njiedjá .
Desse to tilboda utgjer i dag heile det lulesamiskspråklege barnehagetilbodet i Noreg .
Dat mearkkaša ahte oppalaš lohku ohppiin geain lea sámegiella fágan njiedjá sakka jagis jahkái .
Éin av desse samiske barnehagane har tilbod både på sør- og nordsamisk .
1990 rájes gitta 2005 rádjai lassánii ges juohke jagi lohku ohppiin geain lei sámegiella fágan .
To av desse samiske barnehagane har tilbod både på sør- og nordsamisk .
Finnmárkkus digaštalle báikkálaččat sámegiela nubbingiellaoahpahusa eavttuid 2009:s .
Éin av desse norskspråklege barnehagane har tilbod både på sør- og nordsamisk .
Oahppit geat válljejit sámegiela ožžot jogo eanet diimmuid go skuvlaskihpárat , dahje fertejit válljet guođđit osiid eará fágain .
To av desse norskspråklege barnehagane har tilbod både på sør- og nordsamisk .
4.3 Sámegiella joatkkaskuvllas Sámegiella lea almmolaš giella Norggas .
Talet på born som får tilbod på lulesamisk i barnehagen i åra 2002–2008
Oallugat sis galget bestejuvvot sin gaskkas geain odne lea sámegieloahpahus joatkkaskuvllas .
År Talet på born med tilbod på lulesamisk i alt Talet på born i lulesamiske barnehagar Talet på born som får tilbod på lulesamisk i norske barnehagar
Sámegieloahpahusa fállet ollu fylkkagieldda joatkkaskuvllain . Dasa lassin ožžot oahppit dan guovtti joatkkaskuvllas maid stáda hálddaša Guovdageainnus ja Kárášjogas sámegieloahpahusa .
4.1.3.3 Sørsamisk Sørsamane er få , og dei bur spreidde over eit svært stort område .
Ja Kárášjogas lea dát proseanta juohke jagi njiedjan 64 % rájes 2005/06 gitta 50,5 % rádjai 2008/09 .
Dette har gjort det vanskeleg å etablere eigne sørsamiske barnehagar .
Nannoseamos logut mat mis leat giela dáfus lea mánáidgárde- ja skuvlastatistihkka .
Talet på sørsamiske born på kvar stad blir gjerne for lite til å opprette eigne barnehagar eller barnehageavdelingar .
Mii leat dás čielggadan 2008/09 statistihkaid . Čielggadeamit čájehit ahte maiddái dat statistihkat livčče sáhttán leat buorebut .
Tabell 4.6 nedanfor viser kva for sørsamiskspråklege barnehagetilbod som finst og har funnest i åra frå 2002 til 2008 .
4.4.1 Sámegiella mánáidgárddis Jagiin 2002 gitta 2008 rádjai lea lohku ovdaskuvlamánáin geain lea muhtin lágan sámegielat fálaldat mánáidgárddis lassánan 7 % 880 rájes 940 rádjai .
Tabell 4.6 Talet på barnehagar med sørsamisk språktilbod i åra 2002–2008
Lulli- ja julevsámi mánáidgárdefálaldat lea kvantitatiivalaččat buorránan dán áigodagas .
År 2002 Talet på barnehagar med tilbod i 3 sørsamisk i alt Sørsamiske barnehagar Norske barnehagar med tilbod på 3 sørsamisk
2002:s lei 13 ovdaskuvlamánás julevsámi fálaldat , 2008:s lei lohku 27 . Lullisámemánáide leat logut 5 máná 2002:s ja 29 máná 2008:s .
Tabell 4.6 viser at det i dag berre finst éin barnehage som blir definert som sørsamisk . I 2002 fanst det ingen .
Sámi mánáidgárddiid lohku lea leamaš stáđis áigodagas , muhto lassánan leat dárogielat mánáidgárddit mat maiddái addet sámegielat fálaldagaid .
Éin av desse samiske barnehagane har tilbod både på sør- og nordsamisk .
2002:s ledje 6 dakkár dárogielat mánáidgárddi , 2008:s ledje 19 .
11 Éin av desse samiske barnehagane har tilbod både på sør- og nordsamisk . 12 Éin av desse norskspråklege barnehagane har tilbod både på sør- og nordsamisk .
Čujuhit Marianne Storjorda doavtterdutkosii 2008:s mii čájeha man iešguđet láganat fálaldagat sáhttet leat “ sámi mánáidgárdi ” luohkkájuogu siskkobealde .
To av desse norskspråklege barnehagane har tilbod både på sør- og nordsamisk . Éin av desse norskspråklege barnehagane har tilbod både på sør- og nordsamisk .
Sámi giellaplánemii livččii leamaš hirbmat ávkin jus livččiimet diehtán man galle máná čuvvot daid gievrramus sámegielat modeallaid , ja gallis ledje geahnoheappot sámegielat fálaldagain .
Snåsa vart i 2007 innlemma i forvaltingsområdet for samisk språk .
Dat maiddái dáhpahuvai maŋemus skuvlajagi . Njiedjan 2005 rájes lea dramáhtalaš .
Når det akkurat i 2006 er registrert to sørsamiskspråklege barnehagar ( mot elles berre éin ) , må dette avspegle den måten eitt av tilboda vart registrert på , heller enn ei reell barnehageoppretting i 2006 og nedlegging i 2007 .
Oahppit geat ásset olggobealde Sámegiela hálddašanguovllu , ja geat válljejit sámegiela nubbingiellan , ožžot jogo eanet skuvladiimmuid go skuvlaskihpárat , dahje fertejit válljet guođđit osiid eará fágain . Dát dilli dagaha ahte luhpet sámegielfágas .
Talet på born som får tilbod på sørsamisk i barnehagen i åra 2002–2008
Ain stuorát oassi vuođđoskuvlaohppiin geain lea sámegiella fágan orrot gávpotgielddain .
2 ) Går talet på born som nyttar seg av tilbodet , opp eller ned ?
Dat lohku lea dál nu vuollin go 50 % . Guovdageainnus lea lohku stáđis .
4 ) Korleis fordeler barnehagetilboda seg på dei tre aktuelle samiske språka ?
Gáldut maid leat atnán Fishman , Joshua ( 1991 ) : Reversing Language Shift .
Vi veit at i nokre barnehagar snakkar alle tilsette samisk til alle borna heile dagen .
Barnehagebarns liv i en samisk kontekst . En arena for kulturell meningsskaping .
I 120
Romsa : Romssa universitehta
Andre barnehagetilbod ligg ein stad imellom desse ytterpunkta .
( 2000 ) : Language Revitalization , Policy and Planning in Wales .
Dette tilhøvet er problematisert av Marianne Storjord i ei nyleg utkomen doktoravhandling 15. Funna i Storjord si kvalitativt orienterte avhandling bør føre til at nokon gjer ei kvantitativ undersøking av innhaldet i dei samiske barnehagetilboda .
5 Oahppu SOF-guovllus Čoahkkáigeassu Oahppodássi SOF-guovllu ( guovlu gos Sámediggi juolluda doarjagiid ) álbmogis gaskal 24 ja 65 jagi čájeha ahte leat eanegat geat eai leat čađahan joatkkaoahpahusa riikagaskameari ektui .
Vi vil rå til at ein i framtida definerer barnehagane ut frå kva formidlingsmodell dei har .
Nuppedáfus lea nissoniin SOFguovllus relatiivalaš oallugiin čađahuvvon universitehta dahje allaskuvlaoahppu .
Her er det mogleg å ta utgangspunkt i internasjonale kategoriar og tilpasse dei til samiske tilhøve .
Bieđggoássan guovlluin lea dat oassi stuorit go riikagaskamearri , ja čoahkkebáikkiin lea fas veaháš vuollelis dan .
År Elevtal
Nu lea erenoamážit bártniid gaskkas .
Tal på grunnskuleelevar med samisk i fagkrinsen i alt
Diet čilgehus lea čielgaseamos fidnofágalaš oahpposurggiin .
Storjord , Marianne ( 2008 ) : Barnehagebarns liv i en samisk kontekst . En arena for kulturell meningsskaping .
5.1 Álggahus Dát kapihttal lea joatkka dás “ ” Kapittel 5 Utdanningsnivå i SUF-området – økende kjønnsforskjeller ” “ Sámi logut muitalit 1 , 2008 .
Tromsø : Universitetet i Tromsø 16 Ut frå grunnskulestatistikkane er det lettare å seia noko om styrke og kvalitet i språkformidlinga , på grunn av at desse statistikkane er inndelte etter forskjellige fagplanar ut frå det språklege nivået på elevane .
Go álbmoga oahppodássi lea hui guovddážis , de joatkašuvvá dát maiddái dás “ Sámi logut muitalit 2 ” . Geahččat oahppodási olles álbmoga ektui geat leat badjel 16 jagi ja álbmoga ektui gaskal 24 ja 65 jagi .
17 Elevtala frå skuleåret 1997/98 er henta frå Todal , Jon ( 2002 ) : Jos fal gáhttet gollegielat .
Dát maŋit juogus adno ollu OECD siskkobealde ja čájeha váldoáššálaččat oahppodási ámmátaktiiva álbmogis .
Tromsø : Humanistisk fakultet , Universitetet i Tromsø .
Viidásit geahččat lagabui ohppiid joatkima vuođđoskuvllas álbmotallaskuvlii ja joatkkaskuvlii ja njuolggo joatkima joatkkaskuvllas universitehtii / allaskuvlii .
Etter skuleåret 2005/06 har talet på grunnskuleelevar med samisk i fagkrinsen gått nedover kvart år .
Nu leage maiddái alit oahppodássi čoahkkebáike guovlluin go bieđggoássan guovlluin sihke dievdduid ja nissoniid gaskkas .
I alt har det samla elevtalet gått ned med 18 % etter 2005/06 .
Dát erohus lea erenoamážit stuoris čoahkkebáikkiin .
Denne store nedgangen kan forståast betre dersom vi splittar tala for å sjå kva gruppe elevar det blir færre av .
Erenoamážit leat oallugat geain ii leat joatkkaoahppu , dat lea lagabui 10 proseantapoeŋŋa vuollelis riikagaskameari .
4.2.2 Elevar i faget samisk som førstespråk Tabell 4.9 nedanfor viser endringar i talet på elevar som følgjer fagplanen Samisk som førstespråk i åra 1997/98–2008/09 .
Oassi geat leat čađahan universitehta- ja allaskuvlla ja geat orrot čoahkkebáikkiin , lea olles 10 proseantapoeŋŋa vuollelis go mii lea gaskamearri álbmogis .
Tabell 4.9
Tabella 5.1
Talet på grunnskuleelevar med samisk som førstespråk
Ássit 1.1.1994 oahppodásiin 1.10.1993 Dievddut Nissonat
Elevtal 897
Bieđggoássan
Det siste året steig talet på førstespråkselevar med 1,5 % ( +16 elevar ) .
Ássit 1.1.2008 oahppodásiin 1.10.2007 Dievddut Nissonat Čoahkkebáiki
Tabell 4.10
Bieđggoássan
År Elevtal
Čoahkkebáiki
Talet på grunnskuleelevar med samisk som andrespråk
Vuođđoskuvladássi Olles riika SOF-guovlu 31,7 42,0
Fordelinga var slik som vist i tabell 4.11 under .
Joatkkaoahppodássi Olles riika SOF-guovlu 46,0 42,9
Deretter har det gått ned kvart år .
Guovllut muđui Sáltoduoddara davábealde
Tabellen viser vidare at talet på grunnskuleelevar som følgjer fagplanen Sørsamisk som førstespråk , har stige sterkt frå 1997/98 og til i dag .
Tabella 5.2 Alimus čađahuvvon oahppu olbmuin agis 24–65 jagi SOF-guovllus , vástideaddji geográfalaš guovlluin Sáltoduoddara davábeale ja olles riikkas .
Dette er òg i samsvar med den allmenne samiske tendensen .
Ássit 1.1.1994 oahppodásiin 1.10.1993 Dievddut Nissonat
I 2008/09 utgjorde dei 19 % .
Oahppodássi ja geografiija Čoahkkebáiki
Andrespråk 2 føreset større forkunnskapar enn Andrespråk 3 .
Bieđggoássan
Vi har skrive meir detaljert om dette systemet i kap. 4.2.3 ovanfor .
Ássit 1.1.2008 oahppodásiin 1.10.2007 Dievddut Nissonat Čoahkkebáiki
Tabell 4.13
Bieđggoássan
Sørsamisk
Čoahkkebáiki
Grunnskulen .
Bieđggoássan
Begge fagplanar 82 Andrespråk 2 68
Vuođđoskuvladássi Olles riika SOF-guovlu
Sidan da har det gått ned med 12,5 % ( –11 elevar ) .
25,4 31,9 Guovllut muđui Sáltoduoddara davábealde
Andrespråk 2 føreset større forkunnskapar enn Andrespråk 3 .
29,9 Joatkkaoahppodássi Olles riika SOF-guovlu
Sidan har det gått ned med 18 % ( –505 elevar ) .
Universitehta- ja allaskuvladássi Olles riika SOF-guovlu
Det siste skuleåret fall talet med 0,6 % ( –15 elevar ) .
Guovllut muđui Sáltoduoddara davábealde 24,1
Tabell 4.16 viser vidare at talet på grunnskuleelevar som følgjer fagplanen i nordsamisk som førstespråk , har stige med 14 % ( +122 ) sidan 1997 .
SGDa čoahkkebáikedefinišuvdna Viesut ovttasajis galget registrerejuvvot čoahkkebáikin jus doppe orrot unnimusat 200 olbmo , ja viesuid gaska ii galgga dábálaččat eanet go 50 mehtera .
Talet på førstespråkselevar steig jamt i heile perioden . Elevtalet i nordsamisk som andrespråk nådde ein topp i skuleåret 2005/06 med 1891 elevar .
Lobálaš lea árvvu mielde dohkkehit spiehkastagaid badjel 50 mehtera viesuid gaskkas guovlluin gos ii galgga dahje ii leat lohpi hukset .
Etter innføringa av reforma Kunnskapsløftet vart det innført to kategoriar andrespråk , Andrespråk 2 og Andrespråk 3 etter kva forkunnskapar elevane har .
Viessočoakkáldagat mat lunddolaččat gullet čoahkkebáikái , lohkkojit oassin go leat eanemusat 400 mehtera eret čoahkkebáikeguovddážis .
Andrespråk 2 føreset større forkunnskapar enn Andrespråk 3 .
Dat gullet oassin čoahkkebáikái dego satelihttan dan čoahkkebáikeguovddážii .
Vi har skrive meir detaljert om dette systemet i kap. 4.2.4 ovanfor .
Nu lea goappaš sohkabeliid dáfus ja lea leamaš stabiila áigodagas jagiid 1994 gitta 2007 .
Tabell 4.17 nedanfor viser korleis andrespråkselevane i nordsamisk fordelte seg på dei to kategoriane skuleåret 2008/09 .
Maiddái ohppiin eará guovlluin Sáltoduoddara davábealde lea oassi geat jotket vuollelis go riikagaskamearri .
Fordeling av andrespråkselevane i nordsamisk på fagplanane Andrespråk 2 og Andrespråk 3 , skuleåret 2008/09 .
Tabealla 5.3 Njuolggo joatkin vuođđoskuvllas álbmotallaskuvlii ja joatkkaohppui 1994 , 2000 ja 2007 .
Grunnskulen .
Proseanta . 1994
Dei fleste av andrespråkselevane i nordsamisk har valt varianten Andrespråk 3 . Her skil dei nordsamiske elevane seg frå dei sørsamiske og lulesamiske .
Lunddolaš čilgehus dása sáhttá leat ahte SOF-guovlluin lea stuorit oassi álbmogis mii eallá vuođđoealáhusain , maidda lea álkit ja dábálaččabut maŋŋil vuođđoskuvlla álgit njuolga dan dihto ealáhussii .
Blant dei to sistnemnde valde langt dei fleste andrespråkselevane Andrespråk 2 ( sjå tabellane 4.13 og 4.14 ovanfor ) .
Goitge lea stuorit oassi go riikagaskamearri ( 4 proseantapoeŋŋa ) geat eai mana njuolga vuođđoskuvllas joatkkaohppui .
Det finst ingen tilgjengelege tal som kan vise eventuelle endringar i fordelinga av elevtalet over tid mellom dei to variantane av faget nordsamisk som andrespråk .
Sivva dasa lea nugo ovdalaččas namuhuvvon várra dat lagat čatnasupmi vuođđoealáhusaide , guhkes gaska joatkkaskuvllaide ja láigolanjas orrun vejolaš oahppin , ja soaitá veaháš unnit skuvlamokta .
4.2.8 Elevar med samisk i fagkrinsen i bykommunane Tabell 4.18 nedanfor viser endringar i talet på grunnskuleelevar som bur i bykommunar og har samisk i fagkrinsen .
Dákko livčče sávahahtti viidásit iskamii nuorain geat eai álgge njuolga álbmotallaskuvlii dahje joatkkaohppui , maid dat válljejit bargat , ja mii movttidahttá dan válljejupmái .
Denne tabellen omfattar dei same skuleåra som tabellane 4.8 til 4.10 bortsett frå skuleåret 2005/06 .
5.4 Ohppiidmolsašupmi joatkkaoahpahusas Dán kapihttala loguide leat vuođđun ohppiidmolsašumilogut maid SGD lea ráhkadan .
For dette året har vi ikkje pålitelege tal for andrespråksopplæringa i desse kommunane .
Vuolggasadji lea ohppiin geat álget vuođđokursii vuohččan dihto áigemearis mii čuovvu joatkkaoahpahusa vihtta jagi .
År I alt SørVaranger Vadsø Hammerfest Alta Tromsø Harstad Narvik Bodø Oslo
Vuollil 60 proseanta čađahit joatkkaoahpahusa normerejuvvon áigái .
Talet på grunnskuleelevar med samisk i fagkrinsen i bykommunane 1997/98–2008/09
Leat unnán erohusat buolvva gaskkas geat álge 1994:s , buohtastahttojuvvon buolvvain geat álge 2002:s .
I 1997/98 utgjorde byelevane 13 % av alle elevane med samisk i fagkrinsen i Noreg , i 2008/09 utgjorde dei 28 % .
Daid áššáigullevaš jagiid loahpahedje 16 ja 17 proseantapoeŋŋa eanet nieiddat go bártnit siskkobealde normerejuvvon áiggi .
Denne sterke auken i talet på samiskelevar i bykommunane kan forklarast med ei generell urbanisering og folkeflytting .
Maŋŋil vihtta jagi lea measta 70 proseanta čađahan joatkkaoahpahusa , 75 proseanta nieiddain ja buori 60 proseanta bártniin .
Likevel er det ein annan tydeleg tendens i tabell 4.18 , ein tendens som ikkje kan forklarast ut frå ei generell samfunnsendring .
Buolvvas geat álge vuođđokursii jagi 2002 , heite 18 proseanta joatkkaoahpahusas- almma eksamena haga , das su. 14 proseanta nieiddain ja 22 proseanta bártniin .
Ifølgje tabellen var talet på byelevar med samisk i fagkrinsen høgast i skuleåret 2006/07 med 857 elevar .
Lohku 1994-bulvii lei 46 proseanta ja dušše 42 proseanta sidjiide geat álge vuođđokursii jagi 2002 .
Sidan har det samla elevtalet gått ned med 17 % ( –149 elevar ) .
Erohus bártniid ja nieiddaid gaskkas lea sullii nugo riikkas muđui .
nedgangen vore i Sør-Varanger . Der gjekk talet ned med 60 % ( –90 elevar ) dei siste tre åra .
Sihke 1994:s ja 2002:s dagai lohku galle oahppi SOF-guovllus heite , 10 proseantapoeŋŋa eanet go riikagaskamearri .
Viss vi splittar tala etter fagplanar ( samisk 1. og 2. språk ) , får vi tal som vist i tabellane 4.19 og 4.20 nedanfor .
Jagi 2002 heite 2 proseantapoeŋŋa unnibut buohtastahttojuvvon loguin gallis heite SOF-guovllus 1994:s , muhto go buohtastahttá riikagaskameriin de gal ii leat leamaš buorráneapmi .
Tabell 4.19
Proseanta .
År I alt SørVaranger Vadsø Hammerfest Alta Tromsø Harstad Narvik Bodø Oslo
Sohkabealli ja geográfalaš guovlu Olles riika SOF-guovlu Ii SOF Sáltoduoddara davábealde
Tal på grunnskuleelevar med samisk som førstespråk i bykommunane 1997/98–2008/09
Dievddut SOF-guovlu Ii SOF Sáltoduoddara davábealde Nissonat SOF-guovlu Ii SOF Sáltoduoddara davábealde
I 1997/98 utgjorde byelevar med samisk som førstespråk 0,6 % av alle elevane med samisk som førstespråk i Noreg , i 2008/09 utgjorde dei 9 % .
5.5 Joatkkaoahpu čađaheapmi oahpposuorggi válljema mielde Joatkkaoahpu ohppiidmolsašumi dáfus , lea stuora erohus ohppiin dábálašoahpu oahpposuorggis ja fidnofágalaš oahpposuorggis .
Denne stiginga kan forklarast ut frå ei generell urbanisering i det norske samfunnet .
Dát erohus ii leat gitta geográfalaš guovllus dahje sohkabealis .
Praktisk talt heile stiginga i talet på byelevar med samisk som førstespråk er komen i dei to byane Alta og Tromsø .
Ohppiin geat álge 2002:s heite 36 proseanta ohppiin fidnofágalaš oahpposurggiin , ja seamma dahke 7 proseanta dábálašoahpu fágasuorggis .
Dei var elles dei einaste bykommunane med samiske førstespråkselevar i 1997 . Bykommunane har særleg vorte viktige for andrespråksopplæringa i samisk .
Riikadásis čađahit eanet nieiddat go bártnit , siskkobealde normerejuvvon áiggi , ja leat eanet bártnit go nieiddat geat heitet gaskan .
I 1997/98 utgjorde byelevane med samisk som andrespråk 23 % av alle elevane med samisk som andrespråk i Noreg , i 2008/09 utgjorde dei 41 % .
Sáltoduoddara davábealde leat unnit oahppit geat čađahit oahpu siskkobealde normerejuvvon áiggi ja eanet go riikagaskameari geat heitet oahpus .
Tabell 4.20 År I alt SørVaranger Vadsø Hammerfest Alta Tromsø Harstad Narvik Bodø Oslo
Nu lea sisaváldin jagiid 1994 ja 2002 , goappaš oahpposurggiin ja sihke bártniid ja nieiddaid dáfus .
Talet på grunnskuleelevar med samisk som andrespråk i bykommunane 1997/98 279 43
Ohppiid gaskkas geat álge 2002:s ja ledje gullevaččat SOF-gulvui , nannejuvvo diet tendeansa eanet .
Statistikken åleine kan ikkje gje forklaringar på kvifor elevtalet i samisk som andrespråk har gått så sterkt ned dei siste åra .
Fidnofágalaš oahpposurggiin lea vuollil okta njealjádasoassi bártniin ja veaháš badjel okta goalmmádasoassi nieiddain geat gerge normerejuvvon áigái .
Her er elevtalet meir enn halvert ( –61 % dei tre siste åra .
44 proseanta bártniin ja 32 proseanta nieiddain geat álge 2002:s , heite .
Talet på elevar som vel samisk som førstespråk , stig langt mindre enn det talet på andrespråkselevar går ned .
Dat leat unnibut go ohppiid gaskkas geat álge 1994:s , dain badjel 50 proseanta bártniin ja 40 proseanta nieiddain heite skuvllas .
I 2009 vart vilkåra for andrespråksopplæringa i samisk diskutert ein del lokalt i Finnmark .
Logut dábálašfágalaš oahpposuorgái leat čuovvovaččat 70 proseanta nieiddaide ja 71 proseanta bártniide .
Ein annan vanske har å gjera med fag- og timefordeling i 130
Oahpposuorgi , sohkabealli ja geográfalaš guovlu . Proseanta .
områda utanfor Forvaltingsområdet for samisk språk .
Skuvlaálgin 1994 Proseanta Absoluhtta Logut
Desse tilhøva fører til fråfall frå samiskfaget .
Dievddut SOF-guovlu Ii SOF Sáltoduoddara davábealde
4.3 Samisk språk i vidaregåande skule Samisk er offentleg språk i Noreg .
Fidnofágalaš oahpposuorggit Olles riika SOF-guovlu Ii SOF Sáltoduoddara davábealde
Ved dei to statlege samiske vidaregåande skulane samiskopplæringa slik som vist i tabell 4.21 nedanfor .
Dievddut SOF-guovlu Ii SOF Sáltoduoddara davábealde Nissonat SOF-guovlu Ii SOF Sáltoduoddara davábealde
Tabell 4.21
, ii ceavzán
Slik statistikk er grunnleggande for all språkplanlegging .
Heaitán gaskan
Dei sikraste tala som vi har når det gjeld språk , er barnehage- og skulestatistikken .
Tabealla 5.5b Oahppit geat álge vuođđokursii vuohččan 2002:s , dan mielde man muddui leat ollen joatkkaoahpahusas maŋŋel vihtta jagi .
Vi har her kommentert desse statistikkane for 2008/09 .
Oahpposuorgi , sohkabealli ja geográfalaš guovlu .
I 2002 var det 6 slike norskspråklege barnehagar , i 2008 var det 19 .
Oahpposuorgi , sohkabealli ja geográfalaš guovlu Čađahan normerej .
Dette skjedde også siste skuleår .
áigái Čađahan eanet go normerej .
Nedgangen sidan 2005 er dramatisk .
áigái Ain joatkkaskuvla oahpahusas
Dette tilhøvet fører til fråfall frå samiskfaget .
Čađahan JKII dahj . váldán fágageahččal .
På den annen side har kvinner i SUF-området en relativt høy andel som har fullført universitets- eller høgskoleutdanning . I spredtbygde strøk er andelen høyere enn landsgjennomsnittet , mens den er litt under i tettsteder .
Olles riika SOF-guovlu Ii SOF Sáltoduoddara davábealde Dievddut SUF-området Ii SOF Sáltoduoddara davábealde Nissonat SOF-guovlu Ii SOF Sáltoduoddara davábealde Fidnofágalaš oahpposuorggit Olles riika SOF-guovlu Ii SOF Sáltoduoddara davábealde Dievddut SOF-guovlu Ii SOF Sáltoduoddara davábealde Nissonat SOF-guovlu Ii SOF Sáltoduoddara davábealde
Blant menn i SUF-området er andelen av dem som har universitets- eller høgskoleutdanning , lavere enn landsgjennomsnittet , spesielt gjelder det på tettsteder .
5.6 Njuolggo joatkin joatkkaskuvllas ( lohkangelbbolašvuođaaddi ) universitehtaohppui Oassi geat jotket njuolga joatkkaskuvllas ( lohkangelbbolašvuohta ) universitehta- dahje allaskuvlaohppui lei jagi 2007 38 proseanta .
Dette bildet er tydeligst på yrkesfaglig studieretning .
Diet oassi lea lassánan , muhto molsašuvvan áiggi mielde .
Denne situasjonen har endret seg lite over tid .
Vuosttažettiin lea oassi nissoniid gaskkas lassánan .
Et interessant trekk er at den direkte overgangen fra videregående ( studiekompetanse ) til universitets- og høgskoleutdanning er høyere i SUFområdet enn landsgjennomsnittet .
Jagi 2007 lei lohku 42 proseanta nissoniidda ja 31 proseanta dievdduide . SOF-guovllu ektui , leat oalle unnán lohkoávdnasat , mii sáhttá daguhit eanet molsašuddi loguid .
5.1 Innledning Dette kapitlet er en videreføring av ” Kapittel 5 Utdanningsnivå i SUFområdet – økende kjønnsforskjeller ” i Sámi logut mulitalit 1 , 2008 .
Jagiid 1994 , 2000 ja 2007 čájehit logut goitge ceahkkálas lassáneami oasis geat jotket njuolga alit ohppui , ja jagi 2007 lei oassi 6 proseantapoeŋŋa badjelis riikagaskameari .
Utdanningsnivået betraktes i forhold til hele befolkningen over 16 år og befolkningen mellom 24 og 65 år .
Sihke dievddut ja nissonat SOF-guovllus leat dan jagi badjelis riikagaskameari .
Til sist i dette kapitlet ser vi nærmere på hvordan gjennomstrømmingen i den videregående skolen er i forhold til geografi , studieretning og kjønn .
Go buohtastahttá daid geat leat ceavzán joatkkaoahpahusa 1994:s , daiguin 2007:s SOFguovllus , de čájehit logut ahte leat 67 olbmo unnit geain lea lohkangelbbolašvuohta 2007:s go 1994:s .
Vi har valgt å se på utviklingen innenfor henholdsvis tett- og spredtbygde områder slik det defineres i den offisielle statistikken .
Das lea oktavuohta oppalaš olmmošlogu njiedjamiin SOF-guovllus , muhto čájeha maiddái váttisvuođa mii nuorain lea čađahit joatkkaoahpahusa muđui riikka ektui .