pere/sami_parallel huggingface dataset:
Gitt dette så vel som de fortrinn unike naturgitte rammebetingelser representerer , er det viktig at en fortsetter utvikling av gode og helhetlige strategier for fremtidig FoU-satsing i Troms fylke .
Go dát lea ortnegis , ja vel vára váldojuvvon dain ovdamuniin maid luonddu addin erenoamáš rápmaeavttut leat , de lea deaŧalaš joatkit buriid ja ollislaš strategiijaid ovddideami Romssa fylkkas boahttevaš DjO-searvama várás .
Fremtiden til nordnorsk næringsliv er i stigende grad kunnskapsbasert .
Davvinorgalaš ealáhuseallima boahtteáigi sorjá eambbo ja eambbo olbmuid máhtus .
3.3 Høyere utdanning Forskningen ved UiT og høgskolene i fylket må være handlingsrettet og orientert mot regionale behov .
3.3 Alit oahpahus Dutkan mii lea Romssa universitehtas ja fylkka allaskuvllain , ferte leat doaimmaid várás ja vuhtii váldit guvllolaš dárbbuid .
Samarbeid mellom eksempelvis UiT og næringslivet i Troms har bidratt til etablering og utvikling av en rekke bedrifter .
Romssa universitehta ja Romssa ealáhusdoaimmaid ovttasbargu lea omd. dorjon máŋgga fitnodaga ásaheami ja ovdáneami .
Det er viktig at UiT og høgskolene gis rammebetingelser som gjør videreutvikling mulig samtidig som landsdelsrelevansen opprettholdes .
Deaŧalaš lea ahte Romssa universitehtas ja allaskuvllain leat dakkár rápmaeavttut mat dahket vejolažžan dahkat ovddidanbargguid , dakkáriid main riikkaoassi álo váldojuvvo vuhtii .
Også grunnforskningen ved UiT spiller en viktig rolle som del av landsdelens langsiktige strategi for fortsatt utvikling av nordnorsk næringsliv mot moderne kunnskapsforetak .
Romssa universitehta vuođđodutkange lea deaŧalaš riikkaoasi guhkesáigásaš strategiijas , mas davvinorgalaš ealáhuseallin galgá ovddiduvvot ođđaáigásaš máhttodoaibman .
Ytterligere satsing på realfaglig og teknologisk utdanning ved fylkets institusjoner for høyere utdanning er viktig for konkurranseevne og videre utvikling i et nordnorsk nærings- og samfunnsliv basert på utstrakt bruk av moderne teknologi .
Deaŧalaš lea eambbo bargat reálafágaid ja teknologalaš oahpahusa fylkka ásahusain go alit oahpahus galgá leat deaŧalaš gilvvu dihte ja viidábut ovdáneapmái Davvi-Norgga ealáhus- ja servodateallimis man vuođđun leat viidát geavahit ođđaáigásaš teknologiija .
Forskerutdannelse er strategisk viktig i kunnskapssamfunnet Troms .
Dutkiidoahppu lea strategalaččat deaŧalaš Romssa máhttoservodagas .
Behovet for forskerutdannede særlig innen realfag og teknologiske fag øker både innen universitets- og høgskolesystemet og i arbeidslivet for øvrig .
Sihke universitehta- ja allaskuvlasystemas ja bargoeallimis muđui lassánit dárbbut oahppan dutkiide , erenoamážit sidjiide geain lea oahppu reálafágain ja teknologalaš fágain .
Samfunnet er i rask endring og etablerte sannheter utfordres i stigende tempo .
Servodat nuppástuvvá johtilit ja cieggan duohtavuođat hástaluvvojit dávjjibut ja dávjjibut .
Dette fordrer satsing på flere og bedre etter- og videreutdanningstilbud , desentraliserte studieopplegg , lokale bibliotek som læringsarenaer og nye metoder for fjernundervisning .
Dat gáibida searaid máŋgga ja buoret lassi- ja joatkkaoahppofálaldagaide , lávdaduvvon oahppoortnegiidda , báikkálaš girjerájuide oahpahallanbáikin ja ođđa guhkálmas oahpahusa vugiide .
3.4 Forutsetninger for regionalt forankret kompetanseutvikling Universitetet i Tromsø har sammen med høgskolene i fylket , Forskningsparken i Tromsø og forsknings- og utviklingsmiljøet i landsdelen for øvrig en viktig rolle i arbeidet med å skape nødvendige arenaer for regionalt forankret kompetanseutvikling .
3.4 Guvllolaš máhttoovddideami eavttut Romssa universitehtas lea ovttas fylkka allaskuvllaiguin , Romssa dutkangárdimiin ja riikkaoasi dutkan- ja ovddidanbirrasiiguin muđui deaŧalaš rolla go barget dárbbašlaš arenaid huksemis , main galget leat guvllolaš máhtu ovddidit .
Det er viktig at FoUinstitusjonene utvikler gode nettverk for kommunikasjon i samarbeid med lokale og regionale bedriftsnettverk , kompetansenettverk og utviklingsmiljøer 13 som studiesentre , næringshager , videre- og etterutdanningsaktører og det kommunale tiltaksapparat .
Deaŧalaš lea ahte DjO-lágádusat ovddidit buriid gulahallanfierpmádagaid ovttasráđiid báikkálaš ja guvllolaš fitnodatfierpmádagaiguin , máhttofierpmádagaiguin ja dakkár ovddidanbirrasiiguin 13 go oahppoguovddážat , ealáhusgárddit , OPUS Troms , Midt I Norden ( MIN . )
Jf oversikt i fylkesplanens vedlegg 2 .
Vrd visogova mii lea fylkkaplána mieldečuvvosis 2 .
Oversikten viser eksisterende miljøer innen utviklingssenter , / - selskap studiesentra , næringshager mv. .
Visogovva čájeha dáláš birrasiid mat leat ovddidanguovddážiid , / - servviid lohkanguovddážiid , ealáhusgárddiid jna siskkobealde .
For å øke den regionale andelen av verdiskapningen må det skapes større økonomiske ringvirkninger av FoU-innsatsen i Troms .
Vai guvllolaš oassi árvohuksemis stuorru , de Romssas DjO-áŋgiruššamiin fertejit šaddat eanet ekonomaš bohtosat .
Næringslivets behov må konkretiseres , synliggjøres og møtes i større grad enn i dag .
Ealáhuseallima dárbbut fertet dárkkistahttit , biddjot oidnosii ja váldojuvvot vuhtii eambbo go odne dahkkojuvvo .
Det må legges til rette for oppbygging og styrking av utdanning og FoU-aktiviteter i tilknytning til petroleumsvirksomheten i nord , samt utvikling og satsing på miljøteknologi , overvåkning og avfallshåndtering .
Fertet láhčit dili hukset ja nannet oahpahusa ja DjO-doaimmaid mat leat čatnon petroleumdoaimmaide davvin , ja ovddidit ja vuoruhit birasteknologiija , bearráigeahččama ja doabbargieđahallama .
Global etterspørsel etter sjømat er stigende , nye nisjer som eksempelvis bioteknologi og satsing på nye oppdrettsarter utvikler seg kontinuerlig .
Máilmmis mearrabiepmuid maŋŋái lassána jearru , ja ođđa suorggit nugo omd. bioteknologiija ja ođđa šlájaid biebman ovdána dađistaga .
For landbruket vil lokal forskning og kunnskapsutvikling kunne øke lønnsomheten og styrke rekrutteringen .
Eanandollui báikkálaš dutkan ja máhttoovddideami sáhttá gánnáhit ja buoridit olbmuid álgima eanandollui .
Her er det viktig å gi og ta – ulike steder og miljøers reelle stedegne fortrinn og utviklingspotensialer må respekteres og anerkjennes .
Dákko lea deaŧalaš addit ja oažžut – guđege báikki ja birrasa báikkálaš ovdamunit ja ovdánanvejolašvuođat fertejit adnojuvvot árvvus ja leat dohkkehuvvon .
Innsatsområder • FoU-innsatsen i landsdelen må opp på nasjonalt nivå .
Ulbmilsuorggit • DjO-rahčamušat riikkaoasis fertejit váldojuvvot ovdan riikka bajimuš dásis .
• Rammebetingelsene for utvikling av nye arbeidsplasser innenfor kunnskapsintensive næringer må forbedres .
• Ođđa bargosajiid ovddideapmi máhttointensiiva ealáhusaid siskkobealde , ferte buoriduvvot .
• Det må arbeides for at nordnorsk næringsliv i større grad enn i dag baserer seg på bruk av anvendt forskning .
• Dan badjelii lea dárbu bargat , ahte davvinorgalaš ealáhuseallimis váldet eambbo atnui dutkamiid go odne .
Næringslivets kompetansesatsing og FoU-engasjement må heves .
Ealáhusdoaimmaid máhttoáigumušat ja DjO-searvan ferte buoriduvvot .
• Det må skapes større økonomiske ringvirkninger av FoU-arbeid i landsdelen .
• Riikkaoasis fertejit šaddat stuorit ekonomalaš bohtosat DjO-barggus .
• Samarbeidet mellom næringsliv , kompetanseinstitusjoner og offentlige myndigheter på ulike nivå må utvikles for å sikre næringsmessig uttelling av regionens kunnskapsressurser .
• Ealáhusdoaimmaid , máhttolágádusaid ja almmolaš eiseválddiid ovttasbargu ferte buorránit guđege dásis vai guovllu máhttoresurssat šaddet ealáhuslaččat ávkin .
• Fylkets FoU-institusjoner må utvikle sin kunnskapsformidling og sin eksterne kontaktflate .
• Fylkka DjO-lágádusat fertejit ovddidit iežaset máhttogaskkusteami ja viiddidit oktavuođaid olggobeallái .
• Øke samarbeidet med FoU-miljøer i nabofylkene .
• Viiddidit ovttasbarggu ránnjáfylkkaid DjO-birrasiiguin .
• Det må bli sterkere koblinger mellom realkompetanse – formell kompetanse .
• Nannoseabbo čatnasat fertejit leat reálamáhtu ja formála máhtu gaskka .
• Det må arbeides for å styrke og komplettere høgskolene og de regionale FoU-miljøene .
• Dárbu lea nannet ja ollásmahttit allaskuvllaid ja guvllolaš DjO-birrasiid .
• Fylkets desentraliserte studietilbud må videreutvikles .
• Fylkka lávdaduvvon oahppofálaldagat fertejit buoriduvvot ain eambbo .
• Realfaglig og teknologisk utdannelse ved Universitetet i Tromsø og høgskolene i fylket må styrkes .
• Reálafágalaš ja teknologalaš oahpahus Romssa universtitehtas ja fylkka allaskuvllain ferte nannejuvvot .
Forskningsinnsatsen må styrkes slik at Norge i løpet av den neste fem-års-perioden kommer på linje med gjennomsnittet i OECD-landene målt som andel av BNP .
Dutkanbarggut fertejit nannejuvvot nu ahte Norga boahttevaš viđajahkásaš áigodagas beassá bálddalagaid OECD-riikkaid gaskadásiin mihtiduvvon BNP-oasi dáfus .
FoUinnsatsen i landsdelen må opp på nasjonalt nivå .
Riikkaoasis DjO-barggut fertejit boahtit riikkalaš dássái .
Staten må overholde sine forpliktelser med hensyn til grunnbevilgninger og infrastruktur til institusjonene .
Stáhta ferte doallat iežas geatnegasvuođaid vuođđojuolludemiid dáfus ja lágádusaid infrastruktuvrra ektui .
Regionalt nivå må få større råderett over virkemiddelinnsatsen .
Guvllolaš dássi ferte eambbo beassat hálddašit badjel váikkuhangaskaomiin .
Forskningsmidlene må regionaliseres , og Norges Forskningsråd må få en organisering som gir rom for regional innflytelse .
Dutkanruđat fertejit regionaliserejuvvot , ja Norgga dutkanráđđi ferte organiserejuvvot nu ahte lea vejolaš sirdit váikkuhanválddi guovlluide .
Det er viktig å satse på grunnforskningen ved UiT som grunnlag for utprøving , kritisk granskning og innovasjon .
Deaŧalaš lea bidjat deattu vuođđodutkamii mii lea Romssa universitehtas , vai lea vuođđun geahččalemiide , kritihkalaš iskkademiide ja hutkamiidda .
Bidra økonomisk til rekrutteringsarbeid , styrking og videreutvikling av realfaglig utdanning basert på landsdelens eksisterende og fremtidige behov for slik kompetanse .
Oasáluštit ruđaiguin rekruterenbargguide , nannet ja ovddidit reálafágalaš oahpahusa mas lea vuođđun riikkaoasi dáláš ja boahttevaš dárbbuide makkár máhttui dal gáibiduvvo .
Det må legges til rette for samarbeidsstrukturer som vektlegger koblingen FoUnæringsutvikling .
Válmmastit lea dárbu ovttasbarganstruktuvrraid main lea deaddu oktavuohta DjOealáhusovddideapmái .
Det må gjennom fylkeskommunen taes initiativ sammen med UiT og NHO for etablering av et nasjonalt Gründersenter ved UiT og Forskningsparken som setter fokus på innovasjon og forskning .
Fylkkasuohkanis fertejit dahkat álgaga ovttas Romssa universitehtain ja NHOin , vai universitehtii ja Dutkangárdimii ásahuvvošii riikkalaš Gründersenter mii deattuha hutkama ja dutkama .
3.5 Videregående opplæring Troms skal ha et kvalitativt tilbud som er best i landet .
3.5 Joatkkaoahpahus Romssas galgá leat kvalitatiiva fálaldat mii lea buoremus riikkas .
Fylkestinget har ved behandling av ” Handlingsplan for videregående opplæring i Troms mot år 2009 ” understreket viktigheten av å ha et kvalitativt godt og attraktivt videregående skoletilbud i Troms .
Fylkkadiggi lea go gieđahalai ” Handlingsplan for videregående opplæring i Troms mot år 2009 ” deattuhan deaŧalažžan ahte kvalitatiiva ja geasuheaddji joatkkaskuvlafálaldagat leat Romssas .
Tilbudet innen fylket skal dekke hele arbeidsmarkedsspekteret og hensynta søkernes ønsker , tilgang på læreplasser , arbeidsmarkedets behov og generelle samfunnsbehov .
Fylkka siskkáldas fálaldagat galget gokčat oppa bargomárkanviidodaga ja váldit vuhtii ohcciid sávaldagaid , oahppisadjemeriid , bargomárkana dárbbuid ja dábálaš servodatdárbbuid .
Fylkestinget behandlet i juni 2006 Fylkestingsmelding 1:2006 Det kunnskapsrike nord og behandlingen legger føringer for videre utvikling av videregående opplæring i Troms .
Fylkkadiggi gieđahalai geassemánus 2006 Fylkkadiggedieđáhusa 1:2006 Det kunnskapsrike nord ja gieđahallan bidjá eavttuid Romssas joatkkaoahpahusa viidáset ovddideapmái .
Det er ønskelig å opprettholde desentraliserte og kvalitativt gode tilbud i videregående opplæring i fylket , tilpasset den lærende og arbeidslivets behov for arbeidskraft .
Sávahahtti lea bisuhit lávdaduvvon ja kvalitehta dáfus buriid joatkkaskuvlafálaldagaid fylkkas , heivehuvvon oahppái ja bargoeallima bargonákcadárbbuide .
Kunnskapsløftet med nye læreplaner legger til rette for lokal tilpasning og økt samarbeid mellom skole og arbeidsliv i opplæringen .
Máhttolokten ođđa oahppoplánaiguin láhčá dili báikkálaš heiveheapmái ja eanet ovttasbargui gaskal skuvlla ja bargoeallima oahpahusas .
Nye undervisningsformer , godt utbygd infrastruktur med bredbånd og trådløse nettverk , sammen med pc til alle som startet skoleåret 2006-07 gir stor fleksibilitet og muligheter mht desentralisert undervisning 14. Dette vil gagne regionene i fylket .
Ođđa oahpahanvuogit , bures huksejuvvon infrastruktuvra govdabáttiin ja jođaskeahtes fierpmádagain , ja dihtor buohkaide geat álge skuvlajahkái 20062007 , addet eanet njuovžilvuođa ja vejolašvuođaid lávdaduvvon oahpahusa ektui 14. Dat lea ávkin fylkka guovlluide .
Det vil være viktig for Troms å gjøre en større del av læremidlene tilgjengelig digitalt , og på denne måten gi elevene et bedre tilbud .
Fylkkadiggi lea mearridan eavttuid oahpahusaide mat leat mielde áimmahuššame guvllolaš dilálašvuođaid ja dárbbuid go galget mearridit fálaldagaid jagis jahkái .
Jf forsøksordning ” Distribuerte klasser ” .
Vrd. geahččalanortnet ” Distribuerte klasser ” .
Videregående skoler og grunnskoler er en del av en mangfoldig regional kompetansestruktur som er svært viktig i et fremtidsrettet verdiskapningsperspektiv .
Oahppit besset geavahit mátkedihtoriid , ja huksejuvvojit eanet digitála oahpahusarenat . Romsii lea deaŧalaš digitaliseret stuorát oasi oahpponeavvuin , ja dáinna lágiin addit ohppiide buoret fálaldaga .
Spirer for holdninger som er viktig for næringsutvikling legges langt ned i skoleverket .
Ealáhusovdáneami deaŧalaš miellaguoddosiepmanat gilvojuvvojit juo árrat skuvlaásahusas .
Det er en bekymringsfull utvikling på området for realfag da mange velger bort fag som rekrutterer til høyere utdanning innen for eksempel ingeniørfagene .
Reálafágaid suorggis ovdáneapmi lea vuorji heittot , go ollugat válljejit hilgut fágaid mat dolvot alit oahpahussii omd. inšenearafágain .
Ungdom i Troms vokser opp i en region med store internasjonale utfordringer og muligheter .
Romssa nuorat bajásšaddet guovllus gos leat stuorra riikkaidgaskasaš hástalusat ja vejolašvuođat .
De har utsikt til arbeid med noen av verdens viktigste ressurser , som fisk , olje og gass , i Barentshavet .
Sis leat vejolašvuođat bargagoahtit muhtin máilmmi deaŧaleamos riggodagaiguin , nugo guolli , olju ja gássa , Barentsábis .
Troms er en region der internasjonal kunnskap vil bli like viktig som lokal kunnskap .
Romsa lea guovlu gos riikkaidgaskasaš máhttu šaddá seamma deaŧalaš go báikkálaš máhttu .
Gjennom hele opplæringsløpet må det derfor arbeides bevisst med internasjonalisering og globalisering for at Troms skal bli konkurransedyktig i et globalt marked .
Oahpahusmannodagas ferte bargat dihtomielalaččat riikkaidgaskašuhttimiin ja globaliseremiin nu ahte Romsa nákce gilvalit máilmmiviidosaš márkanis .
De store perspektivene for utviklingen i nordområdene vil skjerpe kravene til internasjonal kompetanse i befolkningen .
Davveguovlluid ovdáneami stuorra perspektiivvat dagahit ahte álbmogis gáibáduvvo eanet riikkaidgaskasaš gealbu .
Nordområdemeldingen gir grunnlag for en helhetlig og offensiv nordområdepolitikk , og nordområdeperspektiv vil være essensielt for ny næringsutvikling i Nord-Norge .
Davveguovlodieđáhus bidjá vuođu ollislaš ja vuolggaheaddji davveguovlopolitihkkii , ja davveguovloperspektiiva boahtá leat deaŧalaš ođđa ealáhusovddideamis Davvi-Norggas .
Gjennom satsing på internasjonalisering i videregående opplæring vil en legge til rette for at Troms blir en sentral aktør i denne utviklingen .
Dan bokte ahte riikkaidgaskašuhttin vuoruhuvvo joatkkaoahpahusas , de lahčojuvvo dilli dasa ahte Romsa šaddá guovddáš aktevra dán ovdáneamis .
Det er behov for et sterkt fokus på teknologisk forskning og utdanning i Nord-Norge .
Dárbu lea čalmmustit teknologalaš dutkama ja oahpahusa Davvi-Norggas .
En bør bygge videre på vår landsdels grunnlag for rekruttering til nordområderelevant teknologiutvikling : Marin teknologi med bioteknologi , kald-klima teknologi , IKT , rom-jord teknologi og miljøteknologi .
Mii berret atnit vuođđun iežamet riikkaoasi vejolašvuođaid fidnet olbmuid davveguovlluide guoskevaš teknologiijaovddideapmái . Mearrateknologiija ja bioteknologiija , galbmadálkkádatteknologiija , IKT , ávus-eanan teknologiija ja birasteknologiija .
Her ligger det mange interessante oppgaver og et stort utviklingspotensiale for verdiskapning og fremtidige arbeidsplasser .
Dákko leat máŋga miellagiddevaš barggut ja viiddis vejolašvuođat ovddidit árvoháhkama ja ráhkadit ođđa bargosajiid .
Det er en utfordring å synliggjøre disse og andre liknende utfordringer for mulige kandidater .
Hástalus lea vejolaš dutkiide buktit daid oidnosii , oktan eará sullasaš hástalusaiguin .
3.5.1 Utfordringer i forhold til arbeidsmarkedsutvikling Utdanningstilbud som ivaretar hensynet til regionenes fremtidige kompetanse- og arbeidskraftsbehov betyr mye for muligheten til lokal rekruttering til arbeidslivet og for ungdoms valg av utdannings- og senere etableringsområde .
3.5.1 Hástalusat bargomárkana ovdáneami dáfus Dakkár oahpahusfálaldagat mat atnet deastta guovlluid boahttevaš máhtto- ja bargonákcadárbbuin , mearkkašit ollu vejolašvuođaid dáfus oažžut báikkálaš bargonávccaid ja nuoraid válljet oahpahussuorggi man vuođul sáhttet maŋŋá ásahit doaimmaid .
Det er viktig at fylkeskommunen har et tverrsektorielt perspektiv og bidrar til at ungdom i størst mulig grad utdannes i tråd med framtidig behov for arbeidskraft i regionen .
Dás lea deaŧalaš ahte fylkkasuohkanis lea surgiidrasttideaddji oaidnu ja ahte fylkkasuohkan váikkuha dasa ahte nuorat váldet oahpuideaset guovllu boahtteáiggi bargonávccaid dárbbuid mielde .
Fra en situasjon med relativt høy arbeidsledighet , er det nå praktisk talt ingen formell arbeidsledighet , men det er fortsatt mange som er utenfor arbeidslivet .
Dilálašvuohta lea leamaš ahte lea leamaš relatiiva stuora bargguhisvuohta , ja dál ii leat oppa báljo formála bargguhisvuohta , muhto almmatge leat olbmot geat eai leat bargoeallimis .
Framover blir det viktig å få flest mulig i arbeid lengst mulig og legge til rette for at de som nå står utenfor arbeidslivet kommer inn .
Ovddasguvlui šaddá deaŧalaš oažžut eanemus lági mielde olbmuid bargui guhkimus lági mielde ja láhčit dili nu ahte sii geat leat olggobealde bargoeallima besset bargoeallimii .
Fylkeskommunen må tilrettelegge for at voksne kan kvalifisere seg på bakgrunn av opparbeidet realkompetanse .
Fylkkasuohkan ferte láhčit dili nu ahte ollesolbmot sáhttet kvalifiserejuvvot sin duohtagealbbuin .
Videre må fylkeskommunen samarbeide med næringslivet , NAV og andre aktører om fleksible tilbud om opplæring for voksne for å dekke kompetansebehov i nærings- og arbeidsliv .
Fylkkasuohkan ferte maiddái ovttasbargat ealáhuseallimiin , NAV:in ja eará aktevrraiguin njuovžilis fálaldagaid ektui ollesolbmuide gokčan dihte ealáhus- ja bargoeallima gealbodárbbuid .
Det er fortsatt store utfordringer med å dekke behovet for helsepersonell .
Lea ain hástalus go váilot dearvvašvuođabargit .
I Kunnskapsløftet erstattes omsorgsarbeiderfaget og hjelpepleierutdanningen med et nytt fag ; helsefagarbeider .
Máhttoloktemis lonuhuvvo fuolahanbargiidfága ja veahkkedivššároahppu ođđa fágain ; dearvvašvuođafágabargi .
Dette er et lærefag , som forutsetter to års læretid i bedrift , noe som stiller store krav til kommunene .
oahppofága mii eaktuda guokte jagi oahppoáiggi fitnodagas , juoga mii bidjá alla gáibádusaid suohkaniidda .
Det er anslått et stort behov for nye helsefagarbeidere i Troms .
Lea meroštallojuvvon ahte lea stuorra dárbu ođđa dearvvašvuođabargiide Romssas .
I tillegg til rekruttering av ungdom til den nye helsefagutdanningen , må fylkeskommunen i samarbeid med kommunene utvikle gode modeller for å kvalifisere voksne helsefagarbeidere .
Lassin oččodit nuoraid dan ođđa dearvvašvuođaohppui , de ferte fylkkasuohkan ovttas suohkaniiguin ovddidit buriid vugiid mo kvalifiseret rávis dearvvašvuođafágabargiid .
Det er generelt tilfredsstillende søking til yrkesfagene .
Oppalaččat lea duhtadahtti ohcan fidnofágaide .
Det er imidlertid svak søkning til enkelte av fagutdanningsretningene .
Dihto fágaoahpposurggiide leat unnán olbmot geat ohcet saji .
Samtidig kan det bli mangel på fagarbeidere , særlig innen tradisjonelle håndverkspregede yrker , men også innen tradisjonelle industrirettete fag
Seammás sáhttet váilugoahtit fágabargit erenomážit árbevirolaš duodječehppodagain , muhto maiddái árbevirolaš industriijafágain ja vuođđoealáhusain .
Regionene i Troms har mange og gode tradisjoner innen ulike yrkesfag .
Romssa guovlluin leat máŋga árbevirolaš ja buorit fidnofágalaš árbevierut .
Eksempler på slike tradisjoner er gitt i en rekke av Tromskommunenes plandokumenter .
Ovdamearkka dihte dakkár árbevieruin leat namahuvvon máŋggaid Romssasuohkaniid plánadokumeanttain .
Revitalisering av disse tradisjonene er et viktig satsingsområde .
Dáid árbevieruid ealáskahttin lea deaŧalaš áŋgiruššansuorgi .
Arbeidsmarkedsutviklingen avhenger av den økonomiske utviklingen i Norge og i utlandet .
Bargomárkanovdáneapmi sorjá Norgga ja olgoriikkaid ekonomalaš dilis .
Det er derfor stor usikkerhet med hensyn til videre utvikling på arbeidsmarkedet .
Danne lea viehka eahpesihkkar mo bargomárkan ovdána boahtteáiggis .
Innsatsområder • Utvikle incentiver , som bl.a. Vitensenteret ved Uitø , for bedret rekruttering til fysikk , matematikk og realfag generelt samt til de fag innen helsesektoren som har svak søkning i forhold til arbeidskraftsetterspørselen .
Ulbmilsuorggit • Ráhkadit insentiivvaid , nugo omd. Romssa universitehta ” Diehtoguovddáš ” lea , vai sáhttit buoridit ohcciid lohku fysihkkii , matematihkkii ja reálafágaáide oppalohkái , ja maiddái daidda dearvvašvuođa suorggi fágaide , maidda leat unnán ohccit vaikko bargomárkan dárbbašage eanet bargiid daidda .
• Økt satsing på yrkesfaglig utdanning som regionen har behov for .
• Eambbo bargat dakkár fidnofágalaš oahpahusa beales maid guovlu dárbbaša .
• Satse på opplæring innen fiskeri- og oppdrettsrelaterte fag samt arbeide for bedret kunnskap og forståelse innen fangstbehandling og bevaring av kvalitet på fisk .
• Bidjat deattu oahpahussii guolástusas ja guollebiebmamii guoskevaš fágain , ja maiddái bargat buoridan dihte máhtu ja ipmárdusa sálašgieđahallamis ja das mo seailluhit guollekvalitehta .
• Legge til rette for å imøtekomme regionenes behov for arbeidskraft med riktig kompetanse .
• Láhčit dilálašvuođaid nu ahte guovlluid bargonákcadárbbut gokčojuvvojit olbmuiguin geain lea rivttes máhttu .
• Ungdom må gis kjennskap til næringslivsstrukturen i egen region , og til de mulighetene som utradisjonelle valg gir .
• Nuorat fertejit oažžut dieđuid iežaset guovllu ealáhusstruktuvrra birra , ja daid vejolašvuođaid birra maid eahpedábálaš oahpahusválljemat addet .
• Legge bedre til rette for ungdom som pendler fra kommuner uten videregående skoletilbud .
Dát guoská erenoamážit nieiddaide , ja dearvvašvuođa suorggi dáfus sihke nieiddaide ja bártniide .
• Legge til rette for at alle skal få vurdert sin realkompetanse .
• Dahkat vejolažžan buohkaide oažžut iežaset oppalaš máhttu vuhtii váldojuvvot .
• Videreføre arbeidet med ulike aktører innen prosjektet ” Ungt entreprenørskap ” og videreutvikle utdanningstilbudene innen entreprenørskap på høgskole / universitetsnivå .
• Joatkevaččat bargat ovttas iešguđet oasálaččain prošeavttas ” Ungt entreprenørskap ” ja ovddidit viidáseappot oahppofálaldagaid allaskuvllaid dahje universitehtaid entreprenevradoaimmain .
• Legge til rette for at utdanningsinstitusjoner og virksomheter kan styrke kontakt og informasjonsvirksomhet overfor hverandre , eksempelvis ved NHOs partnerskapskonsept .
• Láhčit dilálašvuođaid nu ahte oahpahuslágádusat ja doaimmat sáhttet nannet gaskavuođaideaset ja diehtojuohkindoaimmaid nubbi nuppi ektui , omd. NHO ” partnerskapskonsept ” bokte .
• Undervisningen skal i større grad baseres på problem- og prosjektorientert arbeid , med ekstern praksis .
• Oahpahus galgá eambbo vuođđuduvvot čuolbma- ja prošeaktajurddaga guvlui , masa gullet olgguldas hárjehusbarggut .
• Bedriftene må stimuleres til å se nytten av ansatte med høyere utdanning , for å styrke kontakten mot kompetansemiljøer .
• Fitnodagat fertejit movttiidahttit olbmuid oaidnit ávkki das go bargit váldet alit oahpu , vai oktavuođat nanusmuvvet máhttobirrasiiguin .
• Næringslivet bør sammen med høgskolene og andre utdanningstilbydere definere utdanningsmoduler direkte tilpasset markedets behov .
Ealáhusdoaimmat berrejit ovttasráđiid allaskuvllaiguin ja eará oahpahusfáluheddjiiguin rájuštit oahpahusmodulaid justa bargomárkana dárbbuid mielde .
• Kvalitetssikring av lærlingeordninga og stimulere til økt lærlinginntak gjennom samarbeid med opplæringskontorene i fylket .
Oahppovázziortnet dássi dáhkiduvvo ja ođđa oahppovázziid barguiváldimii movttiidahttojuvvo ovttasráđiid fylkka oahpahuskantuvrraiguin .
Bidrag fra nasjonalt nivå • Styrke og synliggjøre statlige institusjoner som arbeider innen teknologiske virksomhetsfelter som jordobservasjon , telemedisin og rom- og atmosfæreforskning , som bidrag til å styrke interessen for og dermed søkningen til realfaglige studieretninger .
Riikkalaš dási oasáluš • Nannet ja oidnosii buktit stáhtalaš lágádusaid mat barget teknologalaš doaibmasurggiin , nugo eanandárkomis , telemedisiinnas ja ávus- ja atmosfearadutkamis , vai nuoraid beroštupmi lassánivččii ja nu maiddái sin ohcamat reálafágalaš oahpposurggiide .
• Etablere virkemidler for gjennomføring av regionale tiltak for å styrke rekrutteringen til realfagene .
• Vuođđudit váikkuhangaskaomiid maiguin čađahit guvllolaš doaibmabijuid buoridan dihte nuoraid ohcama reálafágaid oahpuide .
• Offensiv utbygging av studietilbud innen realfag i forkant av allerede erklærte bedriftsbehov for å skape kompetansefortrinn ved bedrifters valg av nye etableringssted .
• Reálafágaid oahppofálaldagaid offensiiva huksen juo ovdal dieđihuvvon fitnodatdárbbuid čuožžileami , vai huksejuvvo gilvalanovdamunit go fitnodagat válljejit ođđa ásahanbáikkiid doaimmaidasaset .
• Bygging av fiskefartøy til fiskeri- og maritim opplæring .
• Hukset guolástanfatnasiid guolástus- ja maritiibma oahpahussii .
Satse på prosjekt for utvikling av nordnorske læremidler .
• Bidjat návccaid prošeavttaide mat ovddidit davvinorgalaš oahpponeavvuid .
Regjeringens rekrutteringsplan 15 for helse- og sosialpersonell er viktig for innsatsen tilknyttet rekruttering av flere hjelpepleiere og for tiltak for videreutdanning av hjelpepleiere og omsorgsarbeidere .
• Ráđđehusa dearvvašvuođa ja sosiála bargiid rekruterenplána 15 lea deaŧalaš go galgat oažžut lasi veahkkedikšuid ja oažžut joatkkaoahpu addi doaibmabijuid veahkkedikšuid ja fuollabargiid várás .
Hovedtema 2 : Næringsutvikling
Váldofáddá 2 : Ealáhusovdáneapmi
Overordnet målsetting for næringsutviklingen i perioden er at Det skal tilrettelegges for et utviklingsorientert , nyskapende og konkurransedyktig næringsliv .
Áigodaga ealáhusovddideami bajimuš ulbmil lea ahte Ovddádusjurddat , ođasteaddji ja gilvalannávccalaš ealáhusdoaimmaide galget dilálašvuođat láhččojuvvot .
4.1 Generelle rammebetingelser og virkemidler rettet mot næringslivet Den nordlige landsdelen er kjennetegnet ved en spredt bosetting , lange avstander til marked og høye produksjonskostnader .
4.1 Dábálaš rápmaeavttut ja váikkuhangaskaoamit ealáhusdoaimmaid várás Riikka davveoasi mihtilmasvuođat leat lávda-ássamat , guhkes gaskkat márkaniidda ja alla buvttadangolut .
Som tabell 2 viser er de tjenesteytende næringene svært viktig for sysselsettingen i Troms .
Nugo tabealla 2 čájeha , de bálvaleaddji ealáhusdoaimmat leat Romssas viehka deaŧalaččat bargosadjelohkui .
Sysselsettingen innenfor de ressursbaserte næringene utgjør en liten andel av den totale sysselsettingen , men er viktig for bosettingen i distriktene .
Resursageavaheaddji ealáhusdoaimmaid bargosadjeoassi lea viehka unni oppalaš bargosadjemearis , muhto dat leat deaŧalaččat guovlluid ássamiidda .
Innenfor disse næringene er det også et stort utviklingspotensiale .
Dáin ealáhusdoaimmain leat maid stuorra ovdánanvejolašvuođat .
Skal Troms kunne utvikle et mer robust og allsidig næringsliv er det en forutsetning at de regional- og næringspolitiske virkemidlene tilpasses utfordringene i regionen .
Jos Romsa galggaš sáhttit ovddidit nannoseabbo ja šláddját ealáhuseallima , de eaktun leat ahte guvllolaš ja ealáhuspolitihkalaš váikkuhangaskaoamit heivehuvvojit hástalusaide mat leat guovllus .
Tabell 2 : Sysselsetting i Troms fordelt på næring Kilde : Panda
Tabealla 2 : Romssa bargosajit ealáhusaid mielde Gáldu : Panda Romsa
2002 2005 Sysselsatte Sysselsatte i % Sysselsatte Sysselsatte i % 1991 2,7 % 1862 2,5 % 1785 2,4 % 1698 2,3 % 533 0,7 % 332 0,4 % 1299 1,7 % 915 1,2 % 1171 1,6 % 1222 1,6 % 1159 1,5 % 993 1,3 % 1651 2,2 % 1572 2,1 % 5686 7,6 % 5850 7,8 % 9961 13,3 % 10060 13,4 % 2957 3,9 % 2753 3,7 % 4313 5,8 % 4127 5,5 % 1329 1,8 % 1197 1,6 % 6434 8,6 % 6763 9,0 % 3944 5,3 % 4472 5,9 % 18291 24,4 % 18581 24,7 % 12345 16,5 % 12784 17,0 % 138 0,2 % 127 0,2 % 74987 100,0 % 75308 100,0 %
2002 2005 Bargooasi % Barggus Bargooasi % 1991 2,7 % 1862 2,5 % 1785 2,4 % 1698 2,3 % 533 0,7 % 332 0,4 % 1299 1,7 % 915 1,2 % 1171 1,6 % 1222 1,6 % 1159 1,5 % 993 1,3 % 1651 2,2 % 1572 2,1 % 5686 7,6 % 5850 7,8 % 9961 13,3 % 10060 13,4 % 2957 3,9 % 2753 3,7 % 4313 5,8 % 4127 5,5 % 1329 1,8 % 1197 1,6 % 6434 8,6 % 6763 9,0 % 3944 5,3 % 4472 5,9 % 18291 24,4 % 18581 24,7 % 12345 16,5 % 12784 17,0 % 138 0,2 % 127 0,2 % 74987 100,0 % 75308 100,0 %
Høy rente , som normalt sett gir høyere kronekurs kan være ødeleggende for eksportrettet
Alla reantu , mii dábálaččat lokte ruhtaárvvu , sáhttá billistit eksportaguvllot ealáhusdoaimmaid ovdii .
En stram pengepolitikk kan føre til for stor demping av den regionale økonomien hvis konjunkturutviklingen er svakere regionalt enn nasjonalt .
Čavgadis ruhtapolitihkka sáhttá menddo ollu váidudit guvllolaš ruhtadili , go guovlluin leat heajut konjuntuvraovdáneapmi go riikka dásis .
Innsatsområder • Observere konjunkturutviklingen i Troms fylke versus nasjonal utvikling .
Ulbmilsuorggit • Dárkot konjunktuvraovdáneami Romssa fylkkas riikkalaš konjunktuvraovdáneami ektui .
• Signalisere overfor sentralt nivå dersom tiltak nasjonalt slår særlig ille ut for næringslivet i Troms grunnet ulik konjunkturutvikling .
• Signaliseret guovdilis dássái jos riikkalaš doaibmabijut čuhcet bahás Romssa ealáhusdoaimmaide iešguđetlágan konjunktuvraovdánemiid geažil .
Bidrag fra nasjonalt nivå • Ved en stram pengepolitikk må det kunne åpnes for større overføringer til regioner som har en avvikende konjunkturutvikling i forhold til den nasjonale utviklingen .
Riikkalaš dási oasáluš • Čavgadis ruhtapolitihka oktavuođas ferte leat vejolaš rahpat uvssa nu ahte stuoribuš ruhtasumit sáhttet juolluduvvot guovlluide main lea earálágan konjunktuvra go dat mii lea riikka dásis .
4.1.2 Internasjonale rammevilkår og samarbeidstiltak De konkurranseutsatte næringene trenger internasjonale rammevilkår som sikrer reell adgang til viktige markeder .
4.1.2 Riikkaidgaskasaš rápmaeavttut ja ovttasbargodoaibmabijut Gilvorašes ealáhusat dárbbašit riikkaidgaskasaš rápmaeavttuid mat sihkkarastet albma vejolašvuođa beassat deaŧalaš gávpemárkaniidda .
Generelt er EU et viktig marked for norsk eksport , og da særlig for fisk .
Oppalohkái EO lea deaŧalaš gávpemárkan dáža eksportii , ja erenoamážit guolleeksportii .
’ s egne fiskebestander nedfisket , noe som ytterligere styrker behovet for fisk fra andre land .
Odne EO iežas guollehivvodagat leat máŋgga sajis loaktašuvvan , ja dan geažil dárbbašit olgoriikkalaš guliid .
Det er viktig å inngå handelsavtaler av gjensidig interesse , som også sikrer næringslivet i regionen .
Deaŧalaš lea dahkat gávpešiehtadusaid main goappašat bealit beroštit , ja mat maiddái sihkkarastet guovllu ealáhuseallima .
Internasjonalt samarbeid gir økt potensiale for verdiskaping og bedre konkurranseevne i næringslivet .
Riikkaidgaskasaš ovttasbargu addá lasi vejolašvuođa dahkat árvvuid ja buoridit ealáhusdoaimmaid gilvalannávccaid .
Det gjelder også for regionale myndigheter , med hensyn til økt kompetanse hva angår tilrettelegging for næringsutvikling .
Nu lea maiddái guvllolaš eiseválddiid dáfus , mat buoridit máhtuset lágidit dili ealáhusovdáneapmái .
Innsatsområder • Videreutvikle den regionale utviklingskompetansen gjennom kunnskapsoppbygging , strategiske regionnettverk , deltakelse i internasjonale program samt i internasjonale fora for regionalpolitikk .
Ulbmilsuorggit • Buoridit ain eambbo guvllolaš ovddidanmáhtu dainna lágiin ahte máhttodássi loktejuvvo , strategalaš guovlofierpmádat huksejuvvo , riikkaidgaskasaš prográmmaide ja riikkaidgaskasaš deaivvadanbáikkiide servojuvvo , main lea áššin guovlopolitihkka .
• Stimulere bedrifter til samarbeid over landegrenser , og til utforsking av nye markedsmuligheter .
• Movttiidahttit fitnodagaid searvat riikkarájiid rasttideaddji ovttasbargguide , ja ođđa gávpemárkaniid guorahallamii .
Bidrag fra nasjonalt nivå • Samtidig som det regionale nivået får politisk myndighet og handlefrihet i internasjonale sammenhenger , må det bli tilgang på økonomiske virkemidler og en tydelig delegering av denne myndighet .
Riikkalaš dási oasáluš • Seammás go guvllolaš dássi oažžu politihkalaš válddi ja doaibmanfriddjavuođa riikkaidgaskasaš oktavuođain , de ferte rahpasit uksa ruđalaš váikkuhangaskaomiide ja dan mielde viiddis váldefápmudit .
Reelle partnerskapsavtaler med statlige aktører må også omfatte den brede distriktspolitikken , altså statlig sektorpolitikk .
Bargoguoibmešiehtadusat main stáhtalaš oasálaččat leat mielde , fertejit maid siskkildit viiddis guovlopolitihka , nama- lassii stáhtalaš sektorpolitihka .
Dette blir særlig viktig for å løse større oppgaver innen områder som 19 regionen ikke kan påta seg alene , eksempelvis innen infrastruktur som er en forutsetning for næringsutvikling .
Dat šaddá leat erenoamáš go galgat čoavdit stuoribuš áššiid dain surggiin maid guovlu ii sáhte ieš okto váldit badjelasas , omd. infrastruktuvrra maid ealáhusovddideapmi eaktuda .
For å tilrettelegge for utvikling av kompetansebaserte næringer vil det også være behov for reelle avtaler om statlig medfinansiering .
Vai lea válmmastuvvon máhttovuđolaš ealáhusaid ovddideapmái , de lea dárbu dakkár soahpamušaide main stáhta lea mielde ruhtadeaddjin .
Marine næringer og energisektoren må prioriteres .
Mariidna ealáhusat ja energiijasuorgi fertejit vuoruhuvvot ovddimussii .
I dette perspektivet blir det viktig å påvirke utviklingen av en langsiktig og målrettet industriog næringspolitikk .
Dán perspektiivvas šaddá leat deaŧalaš váikkuhit guhkesáigásaš ja ulbmálaš industriija- ja ealáhuspolitihka ovddideapmái .
Økonomiske virkemidler til næringsutvikling må innrettes både mot innovasjon , nyskapning og investering i bedrifter samt infrastruktur .
Ealáhusovddideami ekonomalaš váikkuhangaskaoamit fertejit stivrejuvvot fitnodagaide sihke hutkamii , ođastusaide ja ruhtadeapmái , ja vel infrastruktuvrii .
Også fysisk kapital er viktig for næringsutvikling , særlig mot marin- og energisektoren .
Maiddái fysalaš kapitála lea deaŧalaš ealáhusovddideapmái , erenomážit mariidna- ja energiijasuorggis .
Det nære samspillet mellom kunnskapskapital og fysisk kapital må gjenspeiles i offentlige støtteordninger for innovasjon .
Máhttokapitála ja fysalaš kapitála ovttasdoaibman ferte boahtit oidnosii almmolaš ortnegiin mat dorjot hutkama .
Det er viktig å utforme en innovasjonspolitikk som er spesielt tilpasset de små næringsmiljøene i distriktene .
Deaŧalaš lea hábmet hutkanpolitihka mii lea heivehuvvon erenoamážit guovlluid unna ealáhusbirrasiidda .
De fleste av disse virkemidlene er nasjonalt forankret , og løsrevet fra regionalt nivå .
Eanaš dáin váikkuhangaskaomiin leat riikka dásis vuođđuduvvon , eaige gittalagaid guvllolaš dásiin .
Det vil være viktig at dette følges opp med en generell gjennomgang av virkemiddelordningene for innovasjon og næringsutvikling .
Lea deaŧalaš ahte dat čuovvoluvvo ođđahutkama ja ealáhusovdáneami váikkuhangaskaoapmeortnegiid oppalaš guorahallama bokte .
Prosessen med VRI og derigjennom en potensiell samordning av noen virkemidler kan være viktig i denne sammenheng .
VRI-proseassa ja dan bokte muhtin váikkuhangaskaomiid vejolaš oktiiheiveheapmi , sáhttet leat deaŧalaččat dán oktavuođas .
Utfordringen framover blir å utforme et regionalt utviklingssystem hvor samarbeidspartnere deltar , både med utviklings- og fysisk kapital .
Hástalus ovddosguvlui lea hábmet guvllolaš ovddidansystema masa ovttasbargoguoimmit servet , sihke ovddidankapitálain ja fysalaš kapitálain .
Det regionale utviklingssystemet må omfatte en helhetlig innsats fra tilrettelegging for næringsutvikling , forskning og utvikling både i fylket og i landsdelen , til risikoavlastning innen næringsrettet idèutvikling , oppskalering og kommersialisering .
Guvllolaš ovddidansystema ferte fátmmastit oppalaš áigumušain , gitta ealáhusovddideami rájes , ja fylkka ja riikkaoasi siskkáldas dutkama ja ovddideami rájes gitta heavvovára geahpedeami rádjai gávppálaš jurddaovddideamis , buorideamis ja gávppáiduhttimis .
I Troms tilhører de syv nordligste kommunene tiltakssonen 16. Dette gir tilgang på virkemidler rettet mot både næringsliv og privatpersoner , og virkemidlene gir gode resultater 17. Det må satses videre på tiltakssonen .
Romssa čieža davimus suohkana gullet doaibmaguvlui 16. Dat addá sihke ealáhuseallimii ja priváhta olbmuide vejolašvuođa oažžut váikkuhangaskaomiid , ja dat ruđat addet buriid bohtosiid 17. Doaibmaguovllu ferte eambbo vel vuoruhit .
Det må arbeides for like satser og virkemidler i hele sonen , eksempelvis er det ikke samsvar mellom tiltakssonen og Innovasjon Norges virkemiddelsoner .
Bargat lea dárbu dan badjelii ahte oppa doaibmaguovllus leat ovttalágan máksomearit ja váikkuhangaskaoamit , go omd. doaibmaguovlu ja Innovašuvnna Norgga váikkuhangaskaomiid guovllut eai heive oktii .
I tiltakssonen er det fritak for arbeidsgiveravgift , mens det for resten av Troms er redusert arbeidsgiveravgift .
Doaibmaguovllus ii leat bargoaddidivat , muđui Romssas lea geahpeduvvon bargoaddidivat .
Differensiert arbeidsgiveravgift er et av de viktigste virkemidlene for å bevare hovedtrekkene i bosettingsmønsteret .
Heivehuvvon bargoaddidivat lea okta dain deaŧaleamos váikkuhangaskaomiin go lea sáhka bisuhit ássama váldodovdomearkkaid .
Dette er kommunene Nordreisa , Storfjord , Lyngen , Kåfjord , Karlsøy , Kvænangen og Skjervøy Hervik et al ( 2002 ) : ” Bedre klima for tiltakssonen – en strategisk analyse ” Jf også St.meld.nr 8 ( 2003-2004 ) Rikt mangfold i Nord .
Dát leat suohkanat Ráisa , Omasvuotna , Ivgu , Gáivuotna , Gálsa , Návuotna ja Skiervá Hervik et al ( 2002 ) : ” Bedre klima for tiltakssonen – en strategisk analyse ” , Vrd. maiddái St.dieđ. nr 8 ( 20032004 ) Rikt mangfold i Nord .
Om tiltakssonen i Finnmark og Troms .
Om tiltakssonen i Finnmark og Troms .
Fondene forvalter en samlet ramme på over 700 mill kr .
Foanddat hálddašit oktiibuot badjel 700 miljon ruvnno .
Innsatsområder • Stimulere til etablering av regionale innovasjonssystemer / næringsklynger .
Ulbmilsuorggit • Movttiidahttit ásahit guvllolaš innovašuvdnasystemaid / ealáhusgihpuid .
• Utvikle de regionale virkemidlene som grunnlag for næringsutvikling i Troms .
• Ovddidit guvllolaš váikkuhangaskaomiid Romssa ealáhusovdáneapmái vuođđun .
• Tiltak rettet mot kompetanse , entreprenørskap , innovasjon og nyetablering må tilpasses regionale forhold og forutsetninger .
• Guvllolaš dilálašvuođaide ja ovdehusaide fertejit heivehuvvot doaibmabijut máhtus , entreprenevradoaimmas , hutkamis ja álggaheamis .
Bidrag fra nasjonalt nivå • Generelle rammebetingelser og regionalpolitiske virkemidler til næringsutvikling må styrkes og innrettes slik at regionens fortrinn kan utnyttes .
Riikkalaš dási oasáluš • Vai guovllu ovdamunit geavahuvvojit , de fertejit dábálaš rápmaeavttut ja ealáhusovddideaddji guovlopolitihkalaš váikkuhangaskaoamit nannejuvvot ja lágiduvvot nu .
Dette innebærer også rammebetingelser som sikrer god markedsadgang for fylkets næringsliv gjennom nedbygging av avstandsulempene .
Dat mearkkaša ahte fertejit leat rápmaeavttutge mat sihkkarastet fylkka ealáhusdoaimmaide buori beassama gávpemárkaniidda dainna lágiin ahte váidudit guhkes gaskkaid heajut beliid .
• Troms fylkeskommune må gis økonomiske rammer som gjør den i stand til å arbeide proaktivt for bedre rammevilkår for næringsutvikling i samarbeid med kommunene , forsknings- og utdanningsinstitusjonene og næringslivet .
• Romssa fylkkasuohkan ferte oažžut ekonomalaš rápmáid maiguin sáhttá bargat suohkaniiguin , dutkan- ja oahpahuslágádusaiguin ja ealáhusdoaimmaiguin ovttas proaktiivvalaččat buoridan dihte ealáhusovddideami rápmaeavttuid .
• Næringsrettede programmer og programaktiviteter ( til NFR .
• Ealáhusvástesaš prográmmat ja prográmmadoaimmat ( NFR .
, IN og SIVA ) knyttet til FoU og næringsutvikling må regionaliseres .
, IN ja SIVA várás ) mat leat DjO ja ealáhusovddideami olis fertejit regionaliserejuvvot .
• Virkemidlene må også omfatte støtte til fysisk investering .
• Váikkuhangaskaoamit fertejit maid siskkildit doarjagiid mat leat fysalaš ruhtadeapmái .
• Videre offensiv satsing på tiltakssonen , samt like satser og virkemidler i hele tiltakssonen .
• Joatkevaš offensiiva áŋgiruššan doaibmaguovllu buorrin , ja ovttalágan máksomearit ja ruhtamearit olles doaibmaguovllus .
4.2 Landbruk Landbruket i Troms skal være en viktig del av nærings- og bosettingsgrunnlaget i Troms fylke , en viktig kulturbærer , samt sikre forvaltning av arealressursser og kulturlandskap .
4.2 Eanandoallu Romssa eanandoallu galgá leat ealáhus- ja ássanvuođus deaŧalaš oassi , deaŧalaš kulturcaggi , ja sihkkarastit eananviidodagaid ja kultureanadagaid hálddašeami .
Landbruket er også viktig for utvikling av andre typer næringsvirksomhet som reiseliv .
Eanandoallu lea maiddái deaŧalaš eará ealáhusdoaimmaide , nugo mátkeealáhusa , ovddideamis .
Landbruket må ha fokus på krav fra markedet , blant annet dokumentert produksjon , sporbarhet , dyrevelferd og etikk .
Eanandoallu ferte čalmmustit gávpemárkana gáibádusaid , ee. duođaštuvvon buvttadeami , borramušgálvvuid guorranvejolašvuođa , elliid buorredili ja etihka .
Utfordringene for nisjeprodusentene er merkevarebygging , logistikk , landbruksindustri og matvarekjeder .
Latnjalasbuktagiid buvttadeddjiid hástalusat leat mearkagálvohuksen , logistihkka , eanandoalloindustriija ja borramušgálvoráiddut .
Det er en sterk nedgang i antall bruk i Troms , men areal i drift og produksjon har vært stabil .
Doaluid lohku lea garrasit njiedjan Romssas , muhto doaimmaid ja buvttadeami viidodagat bissot .
Potetproduksjonen øker , men omfanget av sau og gris reduseres faretruende , Grovfor- og beitebasert husdyrhold er avgjørende for å holde kulturlandskapet i hevd .
Buđetbuvttadeapmi lassána , muhto sávzzaid ja spiinniid lohku njiedjá garrasit . Šibitdoallu mas geavahuvvojit sihke roavvafuođđarat ja guohtumat , lea mearrideaddjin kultureanadagaid bisuheamis .
Arealgrunnlaget må sikres .
Eatnamiid ferte sihkkarastit .
For å opprettholde aktiviteten i næringen kreves det tilfredsstillende rammevilkår og lønnsomhet .
Vai ealáhusdoaimmat galget bissut , de gáibiduvvojit dohkálaš rápmaeavttut ja gánnáhahttivuohta .
Det er stort behov for fornyelse av driftsbygningene i tradisjonelt landbruk .
Lea stuorra dárbu ođasmahttit árbevirolaš eanandoalu doaibmavisttiid .
Dette er fordelt med kr 255 millioner på hvert av de regionale såkornfondene , kr. 180 millioner på SNNs investeringsfond og Hålogaland Kapital med 17,5 millioner kroner .
Lea juhkkojuvvon 255 miljon ruvnno juohke guvllolaš gilvagordnefoandii , 180 miljon ru SNN investerenfoandii ja 17,5 miljon ruvnno Hålogaland Kapitalii
Reindriftsnæringen må sikres en økologisk , økonomisk og kulturelt bærekraftig drift .
Eanandolliid lohku lea njiedjan ja dat váikkuha dasa ahte lea uhcit jearru bagadallibálvalusaide jnv. .
Sikring av areal for reinbeite er en regional utfordring for bærekraftig utvikling i Troms .
Romssa guvllolaš hástalus gánnáhahtti ovdáneamis lea sihkkarastit boazoguohtumii eananviidodagaid .
Skogressursene i fylket må forvaltes og utnyttes slik at det bygges opp en skogressurs som er større og bedre enn den som er i dag .
Fylkka vuovderiggodagat fertejit nu hálddašuvvot ja geavahuvvot ahte šaddá dakkár vuovderesursa mii lea stuorit ja buoret go dat mii lea odne .
De rike utmarksressursene i fylket må også utnyttes bedre .
Fylkka valjes meahcceriggodagatge fertejit buorebut geavahuvvot .
Innsatsområder • Utvikle et markedstilpasset landbruk i Troms som kan utnytte de fortrinn vi har i nord .
Ulbmilsuorggit • Ovddidit Romssas gávpemárkanii heivehuvvon eanandoalu , mii sáhttá daid ovdamuniid geavahit mat mis leat davvin .
• Utvikle en arealpolitikk som sikrer langsiktige drivverdige enheter .
• Ovddidit viidodatpolitihka mii sihkkarastá guhkesáigásaš gánnáhahtti bargoosiid .
• Fokusere på utfordringer i forbindelse med distribusjon av nisjeprodukter .
• Čalmmustit latnjalasbuktagiid distribušuvnna hástalusaid .
• Skogressursene i fylket skal forvaltes med sikte på å øke avvirking .
• Fylkka vuovderesurssaid hálddašeami ulbmil galgá leat viiddit vuovdegeavaheapmi .
• Sørreisa skal ha en sentral rolle som senter for treindustri .
• Ráisavuonas galgá leat guovdilis rolla muorraindustriijaguovddážin .
• Ta vare på reindriftsinteresser gjennom sikring av areal- og beitegrunnlag .
• Váldit vára boazodoalloberoštumiin viidodat- ja guohtunvuođu sihkkarastin bokte .
Bidrag fra nasjonalt nivå • Også nasjonalt må det legges til rette for en arealpolitikk som sikrer landbruket livskraftige og drivverdige enheter i framtiden .
Riikkalaš dási oasáluš • Maiddái riikka dásis ferte viidodatpolitihka lágiduvvot nu ahte eanandollui sihkkarastojuvvojit eallingelbbolaš ja gánnáhahtti oasit boahtteáiggis .
• Det må arbeides for en helhetlig og langsiktig landbrukspolitikk som hovedsaklig tar utgangspunkt i lokale ressurser .
• Ollislaš ja guhkesáigásaš eanandoallopolitihkka ferte leat ulbmilin , mii eanaš váldá vuhtii báikkálaš resurssaid .
• Landbruket må fortsatt spille en viktig rolle for bosettingen i distriktene .
• Eanandoalus ferte ain leat deaŧalaš rolla riikkaoasi ássamii .
• Statstilskottet til skogkultur må gjeninnføres .
• Stáhtadoarjja ferte vuovdedollui fas lágiduvvot .
4.3 Fiskeri- og havbruk Fiskeri- og havbruksnæringen i Troms er en viktig bærebjelke for sysselsetting og bosetting i fylket .
4.3 Guolástus ja mearradoallu Romssa guolástus- ja mearradoalloealáhus lea deaŧalaš caggi fylkka bargovejolašvuođaide ja ássamii .
Reguleringen av næringen må ivareta hensyn til både bærekraft , lønnsomhet , verdiskaping , sysselsetting og samfunnsøkonomi .
Ealáhusa reguleren ferte vuhtii váldit sihke ceavzilvuođa , gánnáhahttivuođa , árvodahkama , bargosajiid ja servodatekonomiija .
Fiskeri- og havbruksnæringen er globale næringer hvor utviklingen påvirkes av internasjonale trender .
Guolástus- ja mearradoalloealáhusat leat máilmmiviidosaš ealáhusat maid ovdáneapmái váikkuhit riikkaidgaskasaš sojut .
Eksempelvis fisker fartøy fra mange nasjoner etter torsk i Barentshavet , den fisken de tar konkurrerer med norsk fisk på eksportmarkedene .
Ovdamearkka dihte guolástit máŋgga riikka fatnasat dorski Barentsábis , ja eará riikkaid bivdin guolit gilvalit norgga bivdin guliiguin olgoriikii
I tillegg kommer effekten av uregulert torskefiske på norske totalkvote .
Lassin dasa váikkuha regulerekeahtes dorskebivdu norgga ollesearrái .
Innen oppdrett har eksempelvis endringen av russisk importregelverk for laks medført at kun ett slakteri i Troms er godkjent for eksport dit .
Ovdamearkka dihte leat ruošša njuolggadusat mat gusket dasa ahte olgoriikkas oastit luosa rievdaduvvon ja dat lea váikkuhan dasa ahte dušše okta luossanjuovahat Romssas lea dohkkehuvvon Ruššii vuovdit luosaid .
Nye krav blir stilt til fiskeri- og havbruksnæringen som følge av markedets økte fokus på sporbarhet og dokumentasjon av alle matvarer .
Ođđa gáibádusat čuožžilit guolástus- ja mearradoalloealáhussii go márkan čalmmustišgoahtá borramušgálvvuid guorranvejolašvuođaid ja duođaštusaid .
Den tradisjonelle rekeindustrien i Troms er kraftig redusert grunnet manglende lønnsomhet , blant annet som følge av økt tilbud av varmtvannsreker .
Árbevirolaš reahkaindustriija Romssas lea garrasit geahpeduvvon danne go ii leat gánnáhahtti , earret eará go lieggačáhcereahkaid fálaldagat leat lassánan .