pere/sami_parallel huggingface dataset:
En slik opphopning synes rimelig all den tid det er i valgår at Sametingets valgmanntall blir sterkest fokusert i offentligheten .
Dakkár čoagganeapmi orru vejolaš go olles dan áiggis Sámedikki jienastuslohkui lea leamaš válgajagiid eanemus fokus almmolašvuođas .
I henhold til Sametingets egne grunnlagsdata er det ellers ikke noe som tyder på at utmeldinger fra manntallet er spesielt utbredt i enkelte kommuner .
Sámedikki iežaset vuođđodataid mielde ii leat muđuige mihkkege mii orru čujuheame ahte eret dieđiheamit jienastuslogus leat erenoamážit ollu muhtun suohkaniin .
De kommunene som har flest registrerte utmeldinger , er Alta med ni , Karasjok med syv og Tana med seks .
Suohkanat main leat eanemus registrerejuvvon eret dieđiheamit leat Áltá ovcciin , Kárášjohka čiežain ja Deatnu guđain .
Disse utmeldingene har likevel skjedd over flere år og er neppe mange nok til at de kan sies å representere noen opphopning .
Dat eret dieđiheamit leat goitge máŋgga jagi badjel deaividan , eaige dáidde dan mađe ollu ahte sáhttet ovddastit čoagganeami .
De utmeldte personene har også stor spredning med hensyn til fødselsår .
Eret dieđihuvvon olbmot leat maiddái bieđgut riegádanjagi ektui .
Det foreligger ingen eksakt kunnskap om hvorfor personer velger å melde seg ut av Sametingets valgmanntall .
Ii leat makkárge diehttelas diehtu manne olbmot válljejit dieđihit eret Sámedikki jienastuslogus .
Over tid har det i ulike media framkommet utsagn hvor enkeltpersoner har gitt uttrykk for at de av politiske årsaker ikke lenger ønsker å være en del av Sametingets politiske grunnlag .
Áiggi mielde lea iešguđegelágan medias boahtán ovdan cealkámušat main ovttaskasolbmot leat dovddahan ahte politihkalaš ákkaid geažil eai šat áiggo leat oassin Sámedikki politihkalaš vuođus .
Det kan selvsagt godt hende at utmeldinger blir gjort med en slik begrunnelse .
Diehttelasat sáhttet muhtumat dieđihan eret diekkár ákkaiguin .
Ut fra det relativt lave frafallet fra valgmanntallet er det imidlertid lite som tyder på at denne typen politisk motiverte utmeldinger er noe som forekommer ofte og systematisk .
Muhto relatiivalaš vuollegis jienastuslogu luohpan loguid ektui , orru unnán čujuheame diekkár politihkalaš motiivvaid dáhpáhuvvame dávjá ja systemáhtalaččat eret dieđihemiin .
For å få stemme ved et gitt sametingsvalg må innmelding i valgmanntallet være gjort innen tidsfristen for dette i det aktuelle valgåret .
Jus galgá beassat jienastit sámediggeválggas , de ferte dieđihan iežas jienastanlohkui ovdal dan mearriduvvon áigemeari dan válgajagis .
Denne fristen er satt til 30. juni .
Diet áigemearri lea biddjon geassemánu 30. beaivái .
Personer som ikke er innmeldt på denne dato , får ikke avlegge stemme det året .
Sii geat eai leat dieđihan dien dáhtonii , eai beasa jienastit dan jagi .
En slik frist har som én konsekvens at personer som eksempelvis opplever et " nyvåknet " samepolitisk engasjement i løpet av en valgkampperiode , ikke kan stemme ved valget samme år .
Diekkár áigemearri čuohcá sidjiide , geat ovdamearkka dihte leat aitto beroštišgoahtán sámepolitihkas válgagičču oktavuođas , go sii eai beasa jienastit dan jagi válggas .
Et annet forhold som kan komplisere valgdeltakelse ved sametingsvalg , er at det er noen – særlig blant ungdom og eldre – som ifølge lokale valgmedarbeidere på ulike måter misforstår kravet til at innmelding i Sametingets valgmanntall skal skje særskilt .
Eará diŋga , mii sáhttá heađuštit sámediggeválgga oassálastimii , lea go leat ( ain ) soapmásat – earenoamážiid nuorat ja vuorrasit olbmot – geat válgamielbargiid dieđuid mielde , iešguđege ládje leat boastut ipmirdan dan gáibádusa , ahte Sámedikki jienastuslohkui galgá ieš iežas dieđihit sisa .
Dermed oppstår iblant situasjoner der personer som har ønske om å stemme , ikke får gjort det fordi de ikke er registrert i valgmanntallet .
Nu šaddet muhtomin dakkár dilálašvuođat , ahte olbmot , geat háliidivčče jienastit , eai beasa dan dahkat go eai leat dieđihuvvon jienastuslohkui .
Slike manntallsrelaterte ekstrabarrierer for å stemme ved sametingsvalg må óg tas i betrakting når valgdeltakelse ved sametingsvalg skal vurderes .
Diekkár jienastuslogu čuohcci lassiheađuštusaid sámediggeválgga jienasteamis ferte vuhtii váldit , go sámediggeválgga oassálastima galgá árvvoštallat .
I delkapittelet omtales valgdeltakelse totalt og på kretsnivå .
Oassekapihttalis muitaluvvo válgaoassálastima birra obbalaččat ja biriid dásis .
Det er i skrivende stund ikke tilgang til data for valgdeltakelse ved sametingsvalg på kommunenivå .
Dán čálliáigodagas ii leat vejolašvuohta oažžut sámediggeválgga válgaoassálastima birra dieđuid suohkaniid dásis .
Det er heller ikke tilgang til data om valgdeltakelse fordelt på kjønn og på aldersgrupper .
Iige leat vejolašvuohta oažžut dieđuid válgaoassálastima birra dieđuid , mat leat juhkkon sohkabeali ja agi ektui .
Også dette må derfor ligge i denne omgang .
Maiddái dieid dieđuid haga fertet birget dán vuoru .
3.6.1 Valgdeltakelse ved ulike valgtyper i Norge 1987–2009 Figur 3.15 under viser valgdeltakelse ved de seks sametingsvalgene som ble avholdt i tidsrommet 1989–2009 .
3.6.1 Válgaoassálastin iešguđetlágan válggain Norggas 1987- 2009 Govva 3.15 vuollelis čájeha válgaoassálastima dan guđa sámediggeválggas , mat leat čađahuvvon áigodagas 1989-2009 .
Sameting
Sameting
Storting
Storting
Fylkesting to år før
Fylkesting to år før
Kom . styre to år før
Kom. styre to år før
Som det framgår av figur 3.15 , er hovedtendensen i aktuell tidsperiode at valgdeltakelse ved sametingsvalgene ligger noe , men ikke mye , under deltakelsen ved stortingsvalg i samme år .
Nugo čájehuvvo Govva 3.15 , de lea dien áigodaga váldotendeansa , ahte sámediggeválggaid válgaoassálastin lea veahá , muhto ii ollu , vuollelis stuoradiggeválggaid válgaoassálastima seamma jagis .
Størst var forskjellen i 2001 med 8 % .
Stuorimus erohus lei 2001 , go lei 8 % .
Minst forskjell var det i 1997 med 1 % .
Unnimus erohus lei 1997 , go lei dušše 1 % .
Samtidig har den relative oppslutningen om sametingsvalg i hele perioden ligget markant over deltakelsen ved valg til kommune- og fylkesting .
sámediggeválgii , olles dán áigodagas , leamaš ollu eambbo válgaoassálastin go suohkan- ja fylkkadiggeválggaide .
Når det gjelder de seks sametingsvalgene sett for seg , har valgdeltakelsen ved disse variert mellom 78 % som det høyeste i 1989 , og 68 % som det laveste i 2001 .
Go buohtastahttá sierranasat dan guhtta sámediggeválgga válgaoassálastima , de lea rievddadan gaskal 78 % , mii lei 1989 , ja 68 % mii lei 2001 .
Figur 3.15 illustrerer hvordan valgdeltakelsen ved sametingsvalg hadde en jevnt fallende tendens fram til valget i 2001 .
Stuorimus válgaoassálastin lea dassážii leamaš dan vuosttaš sámediggeválgii . Govva 3.15 čájeha movt válgaoassálastin lea dássedit njiedjan gitta 2001 válgii .
2005-valget gjorde deltakelsen et hopp på 5 % opp , men ved valget i 2009 var fire av disse prosentene borte igjen .
2005 válggas lassánii sámediggeválgga oassálastin 5 % muhto 2009 válggas fas sihkastuvvojedje njeallje proseanta eret .
Prosentvis valgdeltakelse beregnes på grunnlag av hvor mange som ved hvert valg er innmeldt i Sametingets valgmanntall .
Proseanttaid mielde válgaoassálastima rehkenastojit dan vuođul man oallugat lea dieđihan iežaset Sámedikki jienastuslohkui juohke válgii .
Dette er imidlertid bare én del av et større bilde .
Diet leat dušše oassin stuorit govas .
Over tid må valgdeltakelse ved sametingsvalg også ses i lys av den kontinuerlige og markante økningen av antall innmeldte i valgmanntallet .
Go geahččá guhkes áiggi badjel Sámedikki válgaoassálastima , de ferte geahččat jienastuslogu oktilaš ja stuora lassáneami ektui .
Dette forholdet illustreres med figur 3.16 .
Diet dilli čájehuvvo Govva 3.16 dás vuollelis .
Figur 3.16 Antall innmeldte i valgmanntallet og antall avgitte stemmer ved sametingsvalgene 1989–2009 15 000
Govadat 3.16 Lohku man oallugat leat jienastuslogus ja man oallugat leat jienastan sámediggeválggaide 1989-2009 15 000
Stemmer
Stemmer
Figuren viser hvordan både antall manntallsregistrerte og antall avgitte stemmer har økt for hvert av de seks sametingsvalgene i tidsrommet 1989–2009 .
Govva 3.16 čájeha sihke man ollu lea registrerejuvvon jienastuslohku lassánan , ja man oallugat leat jienastan juohke sámediggeválgii áigodagas 92 1989-2009 .
Samtidig er det verdt å merke seg at det er en noe forskjellig utviklingstakt når det gjelder antall manntallsinnmeldte og antall avgitte stemmer .
Seammás lea mearkkašanveara , ahte lea goabbatlágan ovdánantákta go guoská man oallugat leat jienastuslohkui dieđihan ja man oallugat leat jienastan válggas .
Førstnevnte økte i tidsrommet fra 1989 til 2009 med 8 385 , mens det i 2009 ble avlagt 5 314 flere
Jienastuslohku lassánii 8385 olbmuin áigodagas 1989 gitta 2009 , ja 2009 ledje 5314 olbmo eambbo jienastan go 1989 .
De totale økningene var dermed på 152 % for antall innmeldte og 129 % for antall avlagte stemmer .
Obbalaš lassáneapmi lei 152 % jienastuslogus ja 129 % ges jienastedje .
14 Det er også noe variasjon med hensyn til i hvilken grad det har vært samsvar mellom økning i antall innmeldte og økning i antall avgitte stemmer mellom to valg .
13 Lea leamaš veahá variašuvdna dan ektui man ollu lea ovttaláganvuohta jienastuslogu lassáneamis ja lassáneamis dan ektui man oallugat leat jienastan guovtti válggas .
Figur 3.17 Økning i antall innmeldte i valgmanntallet og økning i antall avgitte stemmer fra sametingsvalg til sametingsvalg 1989–2009 3 000
Diet čájehuvvo Govva 3.17 : Govadat 3.17 Jienastuslogu lassáneapmi ja lassáneapmi man oallugat leat jienastan sámediggeválggaide 1989-2009 3 000
Økt stem
Økt stem
Til sammenligning sank valgdeltakelsen ved stortingsvalg i samme periode med 7 % .
Go buohtastahttá stuoradiggeválgga oassálastimiin seamma áigodagas , de njiejai doppe maid 7 % .
Samtidig økte antall stemmeberettigede med 11 % ( fra 3 190 311 til 3 530 785 ) , mens antall avgitte stemmer økte med knappe 2 % ( fra 2 653 173 til 2 696 366 ) .
Seammás lassánedje jienasteddjiidlohku 11 % ( 3 190 311 gitta 3 530 785 rádjái ) , ja lohku , sis geat jienastedje lassánii dušše 2 % ( 2 653 173 gitta 2 696 366 rádjái ) .
antallet sametingsrepresentanter ble dermed 43 .
2009 válggas ledje diet namuhuvvon lassáneamit fas gahččan 2001 dássái .
Disse forholdene bidro trolig til at det i forkant av sametingsvalget i 2005 ble mobilisert spesielt sterkt både til innmelding i manntallet generelt og til det å avlegge stemme spesielt .
Dat ahte 2005 válga lea nu mihtilmas , boahtá jáhkkimis das go diet válga lei earenoamáš : Maŋŋil 2001 válgga lei ollu fokusa das , go guhkit áiggi lei nissonolbmuid lohku njiedjan Sámedikkis .
15 Når det gjelder de mer generelle variasjonene som er påpekt i dette underkapittelet , har det altså vært et vedvarende trekk at det er flere som melder seg inn i valgmanntallet , enn det er som avlegger stemme .
Okta árvalus lei ásahit dássenmandáhtaid vai nanosmahttit áirasiid sohkabealebalánssa , mii loahpa loahpas mearriduvvui ahte galge juhkkot njeallje dássenmandáhta dan njealji biirii gos eanemus jienastedje ( sámediggeáirasiid lohku šattai de 43 ) .
På den ene siden vil det være ulike årsaker til at stemmeberettigede lar være å stemme ved sametingsvalg , og det er ikke nødvendigvis de " nyinnmeldte " som avstår .
14 Dat mii guoská muđui daidda variašuvnnaide , maid leat čujuhan dan vuolitkapihttalis , de lea guhkit áigge juo leamaš nu , ahte leat eambbogat geat dieđihit iežaset jienastuslohkui go sii geat jienastit .
3.6.2 Kretsvis valgdeltakelse ved sametingsvalgene 1989–2005 I dette underkapittelet behandles valgdeltakelsen i de 13 kretsene som gjaldt ved sametingsvalgene i 1989–2005 .
3.6.2 Biiriid mielde válgaoassálastin Sámediggeválggain 1989-2005 Dán vuolit kapihttalis geahččat válgaoassálastima dan 13 válgabiires , mat ledje sámediggeválggain 1989-2005 rádjái .
Deretter presenteres data om valgdeltakelsen i de fem valgkretsene i 2009 i et eget underkapittel .
Dasto almmuhit 2009 válggas válgaoassálastima birra dieđuid dan viđá válgabiires sierra vuolitkapihttalis .
De fire utjevningsmandatene i 2005 gikk til kretsene 3 Karasjok , 4 Kautokeino , 6 Alta / Kvalsund og 13 Sør-Norge .
Dat njeallje dássenmandáhta 2005as gulle dáidda válgabiiriide 3 Kárášjohka , 4 Guovdageaidnu , 6 Áltá-Fálesnuorri ja 13 Lulli-Norga .
Figur 3.18a Valgdeltakelse per krets 1–6 ved valgene i 1989–2005 100
Govadat 3.18a 1989-2005 válggaid válgaoassálastin juohke biires 1-615 100
Figur 3.18b Valgdeltakelse per krets 7–13 ved valgene i 1989–2005 100
Govadat 3.18b 1989-2005 válggaid válgaoassálastin juohke biires 7-13 100
Basert på disse to figurene er det generelle inntrykket at valgdeltakelsen var nokså stabil i de fleste av de 13 gamle valgkretsene .
Go geahččá dien guovtti govvii , de oaidná ahte válgaoassálastin lei oalle dásset eanas dan 13 boares válgabiires .
I valgkretsen Tana var valgdeltakelsen aldri under 75 % .
Deanu Válgabiires ges ii lean válgaoassálastin goassege vuollel 75 % .
Den laveste kretsvise valgdeltakelse som noen gang ble registrert i en av de gamle valgkretsene , var 60 % i kretsen Porsanger i 2001 .
Go daid boares biiriid mielde geahččá válgaoassálastima , de lea Porsáŋggu válgabiires registrerejuvvon heajumus válgaoassálastin goassege , dušše 60 % 2001 .
Den nest laveste var 61 % i kretsene Alta / Kvalsund og Sør-Norge samme år .
Nubbin heajumus válgaoassálastin lei 61 % Áltá-Fálesnuori ja Lulli-Norgga válgabiiriin seamma jagi .
Høyest har valgdeltakelsen vært i Sør-Troms med 89 % i 1989 og 83 % i 1993 .
Alimus válgaoassálastin lea leamaš Lulli-Romssas 89 % 1989 ja 83 % 1993 .
Også valgkretsen Tana passerte 80 grensen én gang med 81 % i 1989 .
Maiddái Deanu válgabiire lea olahan 80-ráji oktii , go lei 81 % 1989 .
Det faller imidlertid utenfor arbeidet med dette kapittelet å gå i detalj om dette for de 13 gamle kretsene .
Dán kapihttalis ii sáhte gal bienasta bitnii guorahallat juohke dan 13 boares válgabiire .
3.6.2 Kretsvis valgdeltakelse ved sametingsvalget i 2009 Når det gjelder valgdeltakelsen i de syv kretsene som ble tatt i bruk fra og med valget i 2009 , framgår denne av figur 3.19 .
3.6.3 Biiriid mielde válgaoassálastin 2009 Sámediggeválggas Go guoská válgaoassálastimii dan čieža válgabiires , mat ásahuvvojedje 2009 válgga rájes , de čájehuvvo dat Govva 19 dás vuolábealde .
Figur 3.19 Valgdeltakelse per krets ved valget i 2009 100
Govadat 3.19 Válgaoassálastin juohke biires 2009 válggas 100
2 Ávjo
2 Ávjo
6 S-sam
6 S-sam
7 S-No
7 S-No
Det ligger utenfor dette kapittelets tematiske ramme å gå inn på årsaker til den lave valgdeltakelsen i Sør-Norge .
Eat sáhte guorahallat daid sivaid nie heajos válgaoassálastimii Lulli-Norgga válgabiires , go dat ii guoská dan kapihttala temáhtalaš rámmaid ~ 97 ~
En relevant påpekning kan likevel være at SørNorge-kretsen økte med 461 i manntallet fra 2005 til 2009 , noe som utgjorde nesten 35 % av manntallets totale økning i perioden ( jamfør omtale ovenfor ) .
Relevánta mearkkašupmi goitge sáhttá leat , ahte Lulli-Norgga válgabiires lassánedje 461 jienasteaddji 2005 gitta 2009 rádjái , mii daguhii ahte jienasteaddjit obbalaččat lassánedje gosii 35 % dien áigodagas ( buohtastahtte namuhemiin badjelis ) .
73 % av denne manntallsøkningen kom i kommuner som hadde færre enn 30 i manntallet i 2005 , det vil si i kommuner hvor det bare kunne forhåndsstemmes ved sametingsvalget 2009 .
73 % jienastuslogu lassáneapmái bohte suohkaniin , gos ledje unnit go 30 jienastuslogus 2005 , mii mearkkaša suohkaniin sáhtii dušše ovdagihtii jienastit 2009 sámediggeválggas .
Dette kan ha hatt betydning for kretsens totale valgdeltakelse .
Dies sáhttá leamaš mearkkašupmi biire obbalaš válgaoassálastimii .
Dog var likevel ca 40 % av valgkretsens innmeldte bosatt i en av kommunene som hadde minst 30 i manntallet ved valget i 2005 , nemlig Oslo , Bergen og Bærum ( 762 av 1 856).17
Ledje goitge sullii 40 % geat ledje dieđihan iežaset válgabiirii ja orro muhtin suohkanis gos ledje unnimus 30 jienastuslogus 2005 válggas , namalassii Oslos , Bergenis ja Bærumis ( 762is 1856 jienasteaddjis .
Ved valget i 2013 vil det være ytterligere fem kommuner i Sør-Norge-kretsen hvor sametingsvelgerne kan stemme på valgdagen .
2013 válggas šaddet vel vihtta eambbo suohkana Lulli-Norgga válgabiires , gos sámedikkejienasteaddjit sáhttet jienastit válgabeaivvi .
Dette er Skedsmo , Stavanger , Drammen , Lørenskog og Asker , listet etter de respektive kommunevisemanntallsstørrelsene i 2009 .
Dat leat Skedsmo , Stavanger , Drammen , Lørenskog ja Asker , ja leat listejuvvon juohkehaš iežas 2009 jienastuslogu sturrodaga ektui .
3.7 Sluttkommentar Kunnskap om Sametingets valgmanntall er viktig fordi valgmanntallet på mange måter utgjør selve fundamentet for sametingsvalgene .
Suohkaniin , gos leat eambbo go 30 jienastuslohkui čállojuvvon , berre sáhttit almmuhit suohkaniid mielde tabeallaid válgaoassálastimis ja man oallugat leat jienastan daid iešguđege listtuid .
En annen grunn til at det er viktig med systematisk basisinformasjon om valgmanntallets størrelse og dets kjønns- og alderssammensetning , er at ulike aktører ofte behøver denne typen informasjon for å kunne fortolke og sammenligne valgprosesser og valgutfall i tid og rom .
Go guoská konkrehtalaš oahppohástalusaide lagamus boahtteáiggis , de leat máŋgga sajis ovddit kapihttalis geažuhuvvon man dárbu lea máhttui vejolaš oktavuođain gaskal jienastusloguovdáneami ja muhtin rievdamat ássiidválddahallamis muhtin dihto álbmogis ( mii mearkkaša dan sturrodat , sohkabeallejuohku ja ahkestruktuvra ) .
Det betinges da at informasjonen er tilgjengelig på ulike geografiske nivå .
Lov om valg til Stortinget , fylkesting og kommunestyrer ( valgloven ) ( 2002 ) .
Siden 2004 har Sametinget selv hatt ansvar for føring av valgmanntallet .
Lov om Sametinget og andre samiske rettsforhold ( sameloven ) ( 1987 ) .
Slik utvidet publisering kan eksempelvis omfatte et sett faste tabeller med manntallsdata på henholdsvis valgkrets- og kommunenivå .
Population based study of health and social conditions in areas with both Sámi and Norwegian inhabitants – the SAMINOR study .
I kommuner med noe større valgmanntall bør valgdeltakelse kunne oppgis fordelt på kjønn og alder .
International Journal of Circumpolar Health , 66:2 , 113-128 . NOU 1984 : 18 .
Den samiske befolkning i Nord-Norge .
I V. Stordahl ( red. ) , Samisk identitet .
Oslo : Statistisk sentralbyrå .
Kontinuitet og endring ( s. 53-84 ) .
Lov om Sametinget og andre samiske rettsforhold ( sameloven ) ( 1987 ) .
Guovdageaidnu : Sámi Instituhtta / Nordisk Samisk Institutt .
Sametinget .
Sámediggi .
Sametingets valgregelutvalg .
Sametingets valgregelutvalg .
Rapport av 30.09.01 .
Rapport av 30.09.01 .
Karasjok .
Kárášjohka .
Ny valgordning til Sametinget .
Ny valgordning til Sametinget .
Fagutvalgets rapport 4. april 2007 .
Fagutvalgets rapport 4. april 2007 .
Statistisk sentralbyrå .
Statistihkkalaš guovddášbyrå .
Samisk statistikk / Sámi statistihkka 2008 .
Samisk statistikk / Sámi statistihkka 2008 .
Samisk statistikk / Sámi statistihkka 2010 .
Samisk statistikk / Sámi statistihkka 2010 .
Vedlegg A : Sametingets valgkretser 1989–2005 Kart 3.2 Sametingets valgkretser 1989–2005
Mielddus A : Sámedikki válgabiiret 1989-2005 Kárta 3.2 Sámedikki válgabiiret 1989-2005
Kilde : Samisk statistikk 2008 ( Statistisk sentralbyrå , 2008 )
Gáldu : Sámi statistihkka 2008 ( Statistihkalaš guovddášbyrå , 2008 ) ~ 101 ~
De 13 valgkretsene ved valgene 1989–2005 besto av følgende kommuner : 1 .
Dat 13 válgabiire 1989-2005 válggain ledje čuovvovaš suohkanat : Unjárga ,
Varanger :
Čáhcesuolu ,
Sør-Varanger , Nesseby , Vadsø , Vardø og Båtsfjord kommuner
Mátta-Várjjat , Báhcavuona
Tana :
Deatnu :
Tana , Berlevåg og Gamvik kommuner
Deatnu , Bearralváhki ja Gáŋgaviika
Karasjok :
Kárášjohka :
Karasjok kommune
Kárášjohka
Kautokeino :
Guovdageaidnu :
Kautokeino kommune
Guovdageaidnu
Porsanger :
Porsáŋgu :
Porsanger , Lebesby , Nordkapp og Måsøy kommuner
Porsáŋgu , Davvesiida , Davvinjárga ja Muosát
Alta : / Kvalsund
Áltá : / Fálesnuorri
Kvalsund , Hammerfest , Alta , Hasvik og Loppa kommuner
Fálesnuorri , Hámmárfeasta , Áltá , Ákŋoluokta ja Láhppi
Nord-Troms :
Davvi-Romsa :
Kvænangen , Nordreisa , Skjervøy , Kåfjord , Storfjord og Lyngen kommuner
Návuotna , Ráisa , Skiervá , Gáivuotna , Omasvuotna ja Ivgu
Midt-Troms :
Gaska-Romsa :
Karlsøy , Tromsø , Balsfjord , Målselv , Bardu , Lenvik , Berg , Torsken og Tranøy kommuner
Gálsa , Tromsa , Báhccavuotna , Málatvuopmi , Beardu , Leaŋgáviika , Birgi , Doasku ja Ránáidsuolu
Sør-Troms :
Lulli-Romsa :
Sørreisa , Dyrøy , Salangen , Lavangen , Gratangen , Skånland , Ibestad , Harstad , Bjarkøy og Kvæfjord kommuner
Ráisavuotna , Divrráid , Siellat , Loabát , Rivttat , Skánit , Ivvárstádiid , Hárštá , Bjarkøy ja Giehtavuotna
Nordre Nordland :
Davvi-Nordlánda :
Midtre Nordland : 12 .
12 . Lullisámeguovlu :
Sør-Norge :
Lulli-Norga :
Vedlegg B : Sametingets valgkretser 2009– Kart 3.3 Sametingets valgkretser fra og med 2009
Sámedikki válgabiiret 2009 Kárta 3.3 Sámedikki válgabiiret 2009 rájes
Kilde : Samisk statistikk 2010 ( Statistisk sentralbyrå , 2010 )
Gáldu : Sámi statistihkka 2010 ( Statistihkalaš guovddášbyrå ) ~ 103 ~
De syv valgkretsene fra og med valget i 2009 består av følgende kommuner : 1 .
Dat čieža válgabiire 2009 válgga rájes leat čuovvovaš suohkanat : 1 .
Østre valgkrets Sør-Varanger , Nesseby , Vadsø , Vardø , Båtsfjord , Tana , Berlevåg , Lebesby og Gamvik i Finnmark fylke 2 .
Nuortaguovllu válgabiire Mátta-Várjjat , Unjárga , Čáhcesuolu , Várggát , Báhcavuotna , Deatnu , Bearralváhki , Davvesiida ja Gáŋgaviika Finnmárkku fylkkas 2 .
Ávjovári valgkrets 3 .
Ávjovári válgabiire
Nordre valgkrets 4 .
4 . Gáiseguovllu válgabiire
Gáisi valgkrets 5 .
5 . Viestarmera válgabiire
Sørsamisk valgkrets
Lullisámi válgabiire
Sør-Norge valgkrets
Lulli-Norgga válgabiire
Vedlegg C : Kart over kommuner med minst 30 i valgmanntallet i 2005 og 2009 Kartene på de to neste sidene illustrerer hvilke kommuner som hadde minst 30 personer innmeldt i Sametingets valgmanntall ved valgene i henholdsvis 2005 og 2009 .
Mielddus C : Kárta suohkaniin gos ledje unnimus 30 jienastuslogus 2005 ja 2009 Kárttat boahtte guovtti siiddus čájehit makkár suohkaniin ledje unnimus 30 olbmo dieđihan iežaset Sámedikki jienastuslohkui 2005 ja 2009 válggain .
De aktuelle kommunene er markert med grønt .
Diet suohkanat leat merkejuvvon ruonádin kárttas .
Av plasshensyn er det for hvert valgår laget separate kart for kretsene 1–5 og 6–7 .
Saji dihte leat ferten juohke válgajahkái ráhkadit sierra kártta biiriide 1-5 ja 6-7 .
Kartene er utarbeidet av Sametinget .
Kárttaid lea Sámediggi ráhkadan .
I dette kapittelet har det vært lagt vekt på å sammenligne manntallets utvikling over tid .
Dan kapihttalis leat deattuhan buohtastahttit jienastuslogu ovdáneami guhkit áigge badjel .
Av den grunn er kartet for kretsene 1–5 ved valget i 2005 sammenstilt med tilsvarende kart for valget i 2009 ( kartene 4 a og 4 b ) .
Dan dihte lea biiriid 1-5 badjel kárta 2005 válggas buohtastahttojuvvon vástideaddji kárttain 2009 válggas ( kárttat 4a ja 4 b . ) .
Det samme gjelder for kretsene 6–7 ( kartene 5 a og 5 b ) .
Seamma leat dahkan biiriin 6-7 ( kárttat 5a ja 5 b . ) .
Vedlegg B gir en fullstendig oversikt over alle kommuner i hver valgkrets .
Mielddus B čájeha ollislaš listu buot suohkaniin juohke válgabiires .
Tabell 3.4 viser eksakt antall manntallsregistrerte per kommune for kommuner med et visst antall innmeldte i 2005 og 2009 .
Tabealla x čájeha juste man oallugat ledje dieđihan iežaset jienastuslohkui juohke suohkanis , suohkaniin gos ledje vissis lohku dieđihuvvon jienastuslohkui 2005 ja 2009 válggain .
Tabellen forteller at ved valget i 2009 passerte følgende 8 kommuner grensen på 30 registrerte i Sametingets valgmanntall ( sortert etter valgkrets og manntallsstørrelse ) : Krets 1 : Båtsfjord Krets 6 : Steinkjer , Hattfjelldal Krets 7 : Skedsmo , Stavanger , Drammen , Lørenskog , Asker
Tabealla čájeha maid , ahte ledje gávcci suohkana 2009 válggas , mat olahedje 30 registrerejuvvon ráji . Sirrejuvvon válgabiiriid ja jienastuslogu sturrodaga mielde ledje dat čuovvovaš suohkanat : Biire 1 : Báhcavuotna Biire 6 : Steinkjer , Hattfjelldal Biire 7 : Skedsmo , Stavanger , Drammen , Lørenskog , Asker
Valgkretsene 1–5 i 2005 ( øverst ) og i 2009 ( nederst )
Kárta 3.4a og 3.4b : Válgabiiret 1-5 2005 ( bajit ) ja 2009 ( vuolit )
Valgkretsene 6–7 i 2005 ( øverst ) og i 2009 ( nederst )
Kárta 3.5a og 3.5b : Válgabiiret 6-7 2005 ( bajit ) ja 2009 ( vuolit )
4 Uføretrygd og sosialhjelp Magritt Brustad , professor Dr. scient , Senter for samisk helseforskning , Universitetet i Tromsø Sammendrag
4 Bargonávccahisvuođaoadju ja sosiálaveahkki Magritt Brustad , professor Dr. scient , Sámi dearvvašvuođadutkama guovddáš , Romssa universitehta
Det foreligger ingen publiserte data om bruk av sosialtjenester og uføretrygd i den samiske befolkningen i Norge .
Čoahkkáigeassu Eai gávdno makkárge almmuhuvvon dieđut Norgga sámi álbmoga sosiálabálvalusaid ja bargonávccahisvuođaoaju geavaheamis .
De data som finnes , er basert på geografisk bosted og ikke på individbasert etnisitetsregistrering .
Dieđut , mat gávdnojit , leat vuođđuduvvon geográfalaš ássanbáikái , iige ovttaskas olbmo dássái čearddalašvuođa registreremiin .
Områdene for Sametingets tilskuddsordning for næringsutvikling ( STN ) har hatt en noe høyere andel uføretrygdede enn områdene utenfor STNområdene nord for Saltfjellet ( de store byene ekskludert ) .
Guovlluin , gos Sámedikki ealáhusovdáneami doarjjaortnet ( SED ) lea doaibman , leat eambbo bargonávccahisvuođa penšuvdnaoažžut go olggobealde SED guovlluid davvelis Sáltoduoddara ( stuora gávpogat eai leat lohkkon de mielde ) .
Den største andelen uføre finner vi i gruppen med lavest utdanning . Dette gjelder både for kvinner og menn .
Eanemus bargonávccahemiid gávdnat sin gaskkas , geain lea unnimus oahppu , sii leat sihke nissonolbmot ja dievdoolbmot .
Andelen uføre er størst blant menn i innlandet innenfor STN-området og blant personer i den høyeste alderskategorien .
Dasa lassin leat eanemus dievdoolbmot bargonávccahemiid gaskkas nannámis siskkobealde SED guovllu ja leat persovnnat alimus ahkedásis .
Det er ingen markant forskjell mellom STN-områdene og de øvrige områdene når det gjelder antall sosialhjelpsmottakere , bortsett fra at andelen nye sosialhjelpsmottakere er noe større i STN-områdene enn i områdene utenfor .
Ii leat makkárge erohus sosiálaveahki vuostáiváldin SED- guovlluid siskkobealde ja olggobealde , earret dan ahte ledje eambbogat geat ožžo sosiálaveahki SED guovlluin , go olggobealde daid davvelis Sáltoduoddara .
4.1 Uføretrygd Uførepensjon er en lovfestet trygdeordning i Norge .
4.1 Bargonávccahisvuođaoadju Bargonávccahisvuođaoadju lea láhkanannejuvvon oadjoortnet Norggas .
Hensikten med uførepensjon er å sikre inntekt til livsopphold for personer som har fått inntektsevnen varig nedsatt på grunn av sykdom , skade eller lyte ( Nav , 2010 ) .
Jurdda bargonávccahisvuođaoajuin lea sihkkarastit sisaboađu eallinláibái , olbmuide geain sisaboahtonákca lea bissovaččat hedjonan buozanvuođa , vahága dahje vigi geažil ( NAV . , 2010 ) .
Uføretrygd i Norge
Bargonávccahisvuođaoadju Norggas
Norge har hatt en økning i andelen personer som mottar uførepensjon .
Norggas lea lassánan dat oassi olbmuin , geat ožžot bargonávccahisvuođaoaju .
Ved utgangen av 2008 var det om lag 340 000 personer som mottok uføretrygd i Norge . Det er 70 000 flere enn i 1999 .
2008 loahpas ledje birrasii 340 000 olbmo , geat ožžo bargonávccahisvuođaoaju Norggas , 70 000 eambbo go 1999 .
Noe av denne økningen kan tilskrives endringer i alderssammensetningen i befolkningen , men selv justert for alder har det vært en tydelig økning .
Okta sivva lassáneapmái sáhttá leat ahte álbmogis lea ahkečohkkehus rievdan , muhto vaikko ahkái ii geahčašii ge , de lea goitge čielgasit lassánan .
Etter at ordningen med tidsbegrenset uføretrygd ble innført i 2004 , har det vært registrert en relativt kraftig vekst i andelen uføretrygdede .
Maŋŋil go 2004 álggahuvvui áigeráddjejuvvon bargonávccahisvuođaoadju , de leat sakka lassánan sii geat leat registrerejuvvon bargonávccaheapmin .
Økningen har vært størst i aldersgruppen under 40 år ( Bjørngaard et al. .
Lea eanemus lassánan sin gaskkas guđet leat vuollel 40 jagi . ( Bjørngaard et al .
Geografiske ulikheter når det gjelder uføretrygd i Norge
Geográfalaš iešguđetláganvuođat bargonávccahisvuođa penšuvdnaoažžuid gaskkas Norggas
Ifølge rapporter fra Nav er det geografiske variasjoner i andel mottakere av uføretrygd i Norge uføretrygd i Norge ( Bragstad og Hauge , 2008 ) .
NAVa rápportaid vuođul leat geográfalaš variašuvnnat sin gaskkas geat ožžot bargonávccahisvuođaoaju Norggas ( Bragstad ja Hauge , 2008 ) .
Man har funnet at forskjellen mellom ulike fylker og kommuner er forholdsvis stabil over tid .
Leat gávnnahan ahte lea guhkes áiggi vuollai oalle dássedis erohus gaskal iešguđege fylkkaid ja suohkaniid .
Det er påvist flest uføretrygdede i Aust- og Vest-Agder , Telemark , Vestfold , Østfold , Hedmark og Oppland , i tillegg til de tre nordligste fylkene .
Eanemus lassáneapmi bargonávccahisvuođa penšuvdnaoažžuin lea leamaš Aust- ja Vest Agderis , Telemárkkus , Vestfoldas , Østfoldas , Hedemárkkus ja Opplánddas lassin dan golmma davimus fylkii .
Det generelle bildet er at tallene er omtrent like for kvinner og menn , bortsett fra i Finnmark , der kvinnene er på nivå med landsgjennomsnittet , mens mennene ligger noe over .
Go obbalaččat geahččá , de leat logut sullii seamma nissonolbmuid ja dievdoolbmuid gaskkas , earret Finnmárkkus gos nissonolbmot leat dássálaga rikka gaskamearálašloguin , ja gos dievdoolbmot leat eambbo .
I Akershus er det motsatte tilfellet .
Akershusas ges leat dievdoolbmot ollu unnit go riikka gaskamearálašlohku .
Videre er det antatt at forskjellene kan knyttes til ulike holdninger hos saksbehandlere , hos leger og hos dem som søker om uførepensjon .
Viidásit árvvoštallo geográfalaš erohusaide bargonávccahisvuođaoajus , sáhttá čatnasit iešguđetlágan áššemeannudeddjiid , doaktáriid ja bargonávccahisvuođaoaju ohcciid guottuide .
BOKS 1 Uføretrygd i Norge og ulike risikofaktorer Bjørngaard et al. har nylig publisert en oversiktsartikkel om forskning på uførepensjon i Norden ( Bjørngaard et al. .
BOKSA 1 Bargonávccahisvuođaoadju Norggas ja iešguđetlágan riskafaktorat Bjørngaard et al lea aiddo báliid almmuhan artihkkala , mas lea obbalaččat geahččan Davviriikkaid dutkamušaid bargonávccahisvuođa penšuvnnaid birra ( Bjørngaard et al .
I dette arbeidet fant man at trygdeepidemiologiske studier fra Norge har vist at kvinner har en høyere risiko for å bli uføretrygdet enn menn i de yngste aldersgruppene .
Dan barggus lea gávnnahuvvon oadjoepidemiologiija dutkama bokte Norggas , ahte daid nuoramus ahkejoavkkuin lea nissonolbmuin dál stuorit várra šaddat barggonávccaheapmin , go dievdoolbmuin .
Påviste risikofaktorer knyttet til det å bli uføretrygdet har vært psykososiale forhold , sosioøkonomisk status , utdanning og yrkesklasser .
Duođaštuvvon riskafaktorat šaddat barggonávccahisvuođa penšuvdnaoažžun leat leamaš psykososiála dilálašvuođat , sosionomiija stahtus , oahppu ja ámmátjoavkkut .
De fleste studier har vist at risikoen er to til tre ganger høyere for de laveste sosioøkonomiske klassene og for dem med lavest utdannelsesnivå .
Eanas guorahallamat čájehit lea guokte gitta golmma geardán eambbo várra vuolimus joavkkuin šaddat danin , go buohtastahttá sihke sosioekonomalaš joavkkuid ja oahppodásiid .
Yrkesklasse slår sterkest ut for menn , mens utdanning slår sterkest ut for kvinner .
Ámmátjoavkkut čuhcet eanemus dievdoolbmuide , ja oahppu ges lea stuorimus riska nissonolbmuide .
Studier har også vist at for personer over 50 år har sosioøkonomiske forhold mindre effekt , spesielt for kvinner .
Guorahallamat leat maid čájehan ahte persovnnaide , geat leat badjel 50 jagi , ii čuoza sosioekonomalaš dilli nu garrasit , earenoamážiid nissonolbmuide .
Generelt har det vært hevdet at unge uførepensjoneres av andre årsaker enn eldre , men få studier har sett spesifikt på slike forhold .
Obbalaččat lea daddjon ahte go nuorat bargonávccaheapmin šaddet , de leat sis eará sivat go boarrásiin , muhto dan birra lea áibbas unnán dutkojuvvon .
Både subjektive og mer objektive mål på helse har vært inkludert i ulike studier på prediktorer for uførepensjon .
Iešguđetlágan dearvvašvuođamihtut , sihke subjektiivvalaš ja objektiivvalaš , leat leamaš mielde iešguđetlágan guorahallamiin eastadan dihte bargonávccahisvuođa penšuvnna .
Fra disse studiene har man funnet at bl.a. fedme , høyt blodtrykk , kreft og selvopplevd dårlig helse – både psykisk og fysisk – var signifikant assosiert med risiko for å bli uføretrygdet .
Dieid guorahallamiin leat fuomášan earret eará ahte buoidivuohta , alla varradeaddu , borasdávda ja iežas vásihuvvon heajos dearvvašvuohta ( sihke psykalaš ja rumašlaš ) ledje mihtilmas laktáseamit dasa ahte lea várra šaddat bargonávccahisvuođa penšuvdnaoažžun .
Det samme gjelder for søvnproblemer , depresjon og mangel på sosial støtte .
Seamma guoská jus leat váttisvuođat nahkáriiguin , lea lossamiella ja sosiála doarjja váilu .
Psykiske lidelser og muskel- og skjelettlidelser er de viktigste medisinske diagnosene ved uføretrygd ( Bragstad og Hauge , 2008 ) .
Psykalaš váttut ja deahkke- ja láhttodávddat leat deháleamos medisiinnalaš diagnosat bargonávccahisvuođaodjui ( Bragstad ja Hauge , 2008 ) .
4.1.3 Hva vet vi om forekomst av uføretrygd i den samiske befolkningen ?
4.1.3 Maid diehtit sámi álbmoga bargonávccahisvuođaoajuin ?
Det foreligger ingen publiserte studier i Norge om forekomst av uføretrygd i den samiske befolkningen .
Eai gávdno makkárge almmuhuvvon guorahallamat Norggas , mas boahtá ovdan sámi álbmoga bargonávccahisvuođaoaju birra .
I det geografiske området som kalles Sápmi , viser tall fra Nav store geografiske forskjeller mellom kommunene .
NAVa loguid ektui ~ 110 ~ leat stuora erohusat suohkaniid gaskkas geográfalaš guovllus , mii gohčoduvvo Sápmin .
Generelt kan det se ut som om innlandet har lavere insidens ( nye tilfeller ) av uførepensjonering enn kysten , spesielt for kvinner ( figur 1 ) .
Oppalaččat orru čájeheamen ahte siseatnamis leat unnit olbmot , geat šaddet bargonávccaheapmin , go buohtastahttá riddoguovlluin , earenoamážiid nissonolbmuid ektui . ( Govva 1 ) .
Kart 4. 1 Nye uføre per 1000 i risikobefolkningen .
Ođđa bargonávccaheami 1000 olbmos riskaálbmogis .
Gjennomsnitt for årene 2000– 2004 .
Gaskamearálaččat jagiin 2000- 2004 .
For hvert kjønn omfatter hvert intervall ca. 20 prosent av kommunene ( Bragstad og Hauge , 2008 )
Juohke sohkabealli sisttisdoallá juohke interválla sullii 20 proseanta suohkaniin ( Bragstad ja Hauge , 2008 ) .
Geografibaserte tall fra Statistisk sentralbyrå om uførhet
Statistihkalaš guovddášbyrå geográfalaččat juhkkon logut bargonávccahisvuođas
Statistisk sentralbyrå har på oppdrag fra Faglig analysegruppe for samisk statistikk framskaffet geografibaserte tall på disse forekomstene utenfor og innenfor området for Sametingets tilskuddsordning for næringsutvikling ( STN ) .
Statistihkalaš guovddášbyrå lea sámi statistihka guorahallanjoavkku ovddas viežžan geográfalaš vuođu mielde daid loguid , mat leat juhkkon olggobeallái ja siskkobeallái Sámedikki ealáhusovdáneami doarjjaortnega ( SED ) .
Befolkningen utenfor STN-områdene er definert som bosatt i Nord-Norge nord for Saltfjellet utenfor STN-området .
Álbmot , mii orru olggobealde SED guovlluid , lea definerejuvvon orrume Davvi-Norggas davábealde Sáltoduoddara , olggobealde SED- guovllu .
Byene Alta , Tromsø , Harstad og Bodø er ekskludert .
Gávpogat Áltá , Tromsa , Harstad ja Bådåddjo eai leat lohkkon mielde .
I tabellene presenteres andel mottakere av uføretrygd på ulike tidspunkter fra 1992 til 2004 , i tillegg til nye mottakere per 1000 innbyggere i tre tidsintervaller fra 1994 til 2008 .
Tabeallat čájehit man oallugat ožžo bargonávccahisvuođaoaju iešguđege áigodagain 1992-2004 , dasa lassin vel man ollu ledje ođđa vuostáiváldi juohke 1000 ássis golmma áigebottas 1994-2008 .
Andelen mottakere av uførepensjon på bestemte tidspunkter gir et bilde av omfanget av denne typen stønad i befolkningen .
Dat oassi geat ožžo bargonávccahisvuođa penšuvnna vissis áigodagain , addá gova das man oallugat álbmogis ožžot diekkár doarjaga .
Dataene er presentert for kvinner og menn separat og er inndelt etter alder , utdanning og bosted ( kyst / innland ) .
Dieđuin leat nissonolbmot ja dievdoolbmot sirrejuvvon ja juhkkon agi , oahpu ja orrunbáikki ektui ( riddoguovlu / siseanan ) .
Tallene er kun oppgitt i andeler ( per 1000 eller prosent ) og det er ikke gjort statistiske analyser for å teste om ulikhetene er såkalt statistisk signifikante .
Logut leat dušše almmuhuvvon oassemeriid mielde ( 1000 olbmo ektui dahje proseanta ) ja eai ge leat statistihkalaš analysat dahkkon iskkan dihte livčče go erohusat statistihkalaččat leamaš dehálaččat .
Uførhet i forhold til alder
Bargonávccahisvuohta agi ektui
Tabell 1 viser at det for kvinner har vært en svak nedgang i andelen uføretrygdede i tidsperioden 1992–2004 både innenfor og utenfor STNområdet .
Tabealla 1 čájeha nissonolbmuin leamaš unnán njiedjan sin gaskkas , geat ožžo bargonávccahisvuođaoaju áigodagas 1992 gitta 2004 rádjái , sihke siskkobealde ja olggobealde SED guovllu .
På alle tidspunkter er for øvrig tallene i STN-områdene noe høyere enn i områdene utenfor STN nord for Saltfjellet .
Muđui lea dat oassi buot áigodagain SED- guovlluin eambbo go olggobealde SED- guovlluid davábealde Sáltoduoddara .
Det at totaltallene i tabell 1 ikke viser den samme nedgangen , forklares av at andelen eldre i befolkningen har økt i perioden .
Dat ahte ollislaš logut eai čájet seamma njiedjama , sáhttá čilget ahte álbmogis leat boarrásat eambbo lassánan dien áigebottas .
Tabell 2 viser at også for menn bosatt i STN-områdene er andelen uføretrygdede høyere enn i områdene utenfor STN .
Tabealla 2 čájeha maiddái ahte dievdoolbmuid oassi , geat orrot SED guovlluin ja ožžot bargonávccahisvuođaoaju lea eambbo go olggobealde guovllu .
Dette gjelder for alle aldersgrupper .
Diet guoská buot ahkejoavkkuide .
Her ser vi en nedgang i andelen uføretrygdede over tid kun for den eldste aldersgruppen .
Dás oaidnit dan oasi dievdoolbmuin , gea ožžot barggonávccahisvuođaoaju , njiejai guhkit áiggi badjel dušše dan boarráseamos ahkejoavkkus .
Tabell 4.1 Andel mottakere av uføretrygd på ulike tidspunkter i og utenfor STNområdet , kvinner . Tallene oppgitt i prosent
Tabealla 4.1 Oassi bargonávccahisvuođaoaju vuostáiváldin iešguđege áigodagas sihke SED- guovllus ja olggobealde SED- guovllu , nissonolbmot .
Tidspunkter Januar 1992 Ikke Alder STN STN 20– 1,6 1,1 30 31– 8,5 6,3 45 46– 38,7 33,1 66 Total 17,4 13,8
Áigodagat Ođđajagimán nu 1992 Ii SED SED 1,6 1,1 8,5 6,3 38,7 33,1 Ahki 20-30 31-45 46-66 Oktiibu 17,4 ot
Januar 1994 Ikke STN STN
Ođđajagimán nu 1994 Ii SED SED 1,5 0,9 7,7 5,5 36,0 31,2
Januar 1999 Ikke STN STN
Ođđajagimán nu 1999 Ii SED SED 1,7 1,2 7,5 5,9 34,1 30,5
Januar 2004 Ikke STN STN
Ođđajagimán nu 2004 Ii SED SED 1,1 1,1 7,0 5,4 33,1 30,7
33,1 30,7 17,7 14,9 Tabell 4.2 Andel mottakere av uføretrygd på ulike tidspunkter i og utenfor STNområdet , menn .
Tabealla 4.2 Oassi bargonávccahisvuođaoaju vuostáiváldin iešguđege áigodagas sihke SED- guovllus ja olggobealde SED- guovllu , dievdoolbmot .
Tallene oppgitt i prosent
Logut leat %
Periode Januar 1992 Ikke Alder STN STN 20– 1,8 1,0 30 31– 5,7 4,0 45 46– 33,4 24,7 66 Total 14,2 9,8
Áigodat Ođđajagimán nu 1992 Ii SED SED 1,8 1,0 5,7 4,0 33,4 24,7 Ahki 20-30 31-45 46-66 Oktiibu 14,2 ot
Januar 1994 Ikke STN STN
Ođđajagimán nu 1994 Ii SED SED 1,6 0,9 5,5 3,7 29,8 22,2
Januar 1999 Ikke STN STN
Ođđajagimán nu 1999 Ii SED SED 1,8 1,2 6,3 4,0 26,8 20,2
Januar 2004 Ikke STN STN
Ođđajagimán nu 2004 Ii SED SED 1,8 1,2 6,0 4,0 27,8 20,3
27,8 20,3 15,1 10,1 Tabell 3 og 4 viser nye mottakere av uføretrygd i femårsintervaller fra 1994 til og med 2008 .
Tabealla 3 ja 4 čájehit ođđa bargonávccahisvuođaoaju vuostáiváldiid , sihke nissonolbmuid ja dievdoolbmuid viđa jagi áigodagas 1994 gitta 2008 rádjái .
For menn i STN-områdene er tallene høyere enn i områdene utenfor STN i alle aldersgruppene i hele perioden .
Dievdoolbmot ges leat SED guovlluin eambbo , go olggobealde SED guovlluid , buot ahkejoavkkuin olles áigodagas šaddame ođđa bargonávccaheami .
I aldersgruppene 45 år og yngre har det vært en tilnærmet halvering av nye mottakere av uføretrygd i det siste tidsintervallet ( 2004–2008 ) sammenliknet med de to forutgående ~ 107 ~
Ahkejoavkkus 45 jagi dahje nuorat leat bargonávccahisvuođaoaju vuostáiváldit measta beliin unnon dan maŋemus áigebottas ( 2004-2008 ) , go buohtastahttá dan guovtti ovddit viđa jagi áigebottaiguin .
I aldersgruppen 46–66 år er det også en nedgang i løpet av tidsperioden , men ikke så markant .
Ahkejoavkkus 4666 jahkásaččaid gaskkas leat unnon áigodaga botta , muhto dat ii lean nu ollu .
Tabell 4.3 Nye mottakere ( per 1000 ) av uføretrygd i ulike tidsintervaller i og utenfor STN-området ( STN og ikke STN ) , kvinner
Tabealla 4.3 Ođđa bargonávccahisvuođaoaju vuostáiváldi ( 1000 ássis ) iešguđege áigodagain sihke SED- guovllus ja olggobealde SED- guovllu , nissonolbmot .
Alder 20–30 31–45 46–66 Total Periode 1994–1998 Ikke STN STN 12,5 12,9 44,9 49,5 106,0 117,3 57,7 61,8
Áigodat 1994 -1998 Ahki SED Ii SED 12,5 12,9 20-30 44,9 49,5 31-45 106,0 117,3 46-66 61,8 Oktiibuot 57,7
1999–2003 Ikke STN STN 7,7 9,6 37,8 36,7 106,5 117,9 58,6 60,0
1999 – 2003 SED Ii SED 7,7 9,6 37,8 36,7 106,5 117,9 58,6 60,0
perioden går fra februar 1994 til januar 1999 perioden går fra februar 1999 til januar 2004 perioden går fra februar 2004 til desember 2008
áigodat lea guovvamánus 1994 gitta ođđajagimánnui 1999 áigodat lea guovvamánus 1999 gitta ođđajagimánnui 2004 áigodat lea guovvamánus 2004 gitta juovlamannui 2008
Tabell 4.4 Nye mottakere av uføretrygd ( per 1000 ) i ulike tidsintervaller i og utenfor STN-området ( STN og ikke STN ) , menn
Tabealla 3.4 Ođđa bargonávccahisvuođaoaju vuostáiváldi ( 1000 ássis ) iešguđege áigodagain sihke SED- guovllus ja olggobealde SED- guovllu , dievdoolbmot
Alder 20–30 31–45 46–66 Total Periode 1994–1998 Ikke STN STN 11,7 10,3 37,9 26,9 109,2 104,4 55,9 47,8
Áigodat 1994 -1998 Ahki SED Ii SED 11,7 10,3 20-30 37,9 26,9 31-45 109,2 104,4 46-66 47,8 Oktiibuot 55,9
1999–2003 Ikke STN STN 10,1 8,2 33,1 23,9 121,7 102,0 63,8 49,1
1999 – 2003 SED Ii SED 10,1 8,2 33,1 23,9 121,7 102,0 63,8 49,1
2004–2008 Ikke STN STN 5,0 6,1 18,5 13,9 104,7 87,9 54,9 42,8
2004 – 2008 SED Ii SED 5,0 6,1 18,5 13,9 104,7 87,9 54,9 42,8
Uførhet i forhold til utdanningsnivå
Bargonávccahisvuohta oahppodási ektui
I tabell 5 og 6 er forekomst av uførhet i forhold til utdanningslengde angitt for ulike tidspunkter fra 1992 til 2004 .
Tabealla 5 ja 6 čájeha bargonávccahisvuođa oahpu guhkkodaga ektui , almmuhuvvon iešguđege áigodagain 1992-2004 .
I gruppen med kortest utdanning finner vi den høyeste andelen uføre både blant menn og kvinner .
Dan joavkkus , geain lea oaneheamos oahppoguhkkodat , gávdnat eanemus bargonávccahemiid sihke dievdoolbmuid ja nissonolbmuid gaskkas .
Dette mønsteret kommer tydeligere fram i STN-området enn utenfor , spesielt for menn .
Diekkár minsttar boahtá eambbo čielgasit ovdan SED siskkobealde , earenoamážiid dievdoolbmuid gaskkas .
Tallene viser at det verken for kvinner eller menn er noen markant endring over tid i denne perioden for personer med bare grunnskoleutdanning .
Logut čájehit sihke nissonolbmuin ja dievdoolbmuin , geain ii leat eará go vuođđoskuvlaoahppu , ii leat guhkit áiggi badjel dovdomassii rievdan dien áigodagas .
For personer med bare videregående skole er det en moderat økning over tid både for kvinner og menn .
Olbmuin , geain lea joatkkaskuvlaoahppu , lea guhkit áigge badjel muttágit lassánan sihke nissonolbmuid ja dievdoolbmuid gaskkas .
Hos personer med høyere utdanning er det fra 1992 til 2004 en fordobling av andelen uføre både for kvinner og menn .
Sis , geain lea alitoahppu , lea beliin lassánan bargonávccahemiid lohku 1992 gitta 2004 rádjái , sihke nissonolbmuid ja dievdoolbmuid gaskkas .
Dette mønsteret er likt i så vel som utenfor STN-området og kan antakelig dels forklares av at andelen eldre med høyere utdanning har økt i løpet av perioden .
Diet minsttar lea seammalágan SED siskkobealde ja olggobealde . Dan sáhttá čilget dainna ahte leat lassánan boarrásat , geain lea alitoahppu dien áigodagas .
Tabell 4.5 Andel uføretrygdede i forhold til utdanningsnivå på ulike tidspunkter i og utenfor STN-området ( STN og ikke STN ) , menn .
Tabealla 4.5 Oassi bargonávccahisvuođa penšuvdnaoažžuin oahppodási ektui iešguđege áigodagain SED siskkobealde ja olggobealde , dievdoolbmot .
Utdannelse Grunnsk .
Logut leat % SED 14,2 8,1
Høyere utd .
Ii SED 11,4 6,0
Januar 1994 Ikke STN STN 13,4 10,8 7,7 5,7 Januar 1999 Ikke STN STN 13,4 10,8 9,6 6,6
Áigodagat Ođđajagim Ođđajagim ánnu 1994 ánnu 1999 Ii Ii SED SED SED SED 13,4 10,8 13,4 10,8 7,7 5,7 9,6 6,6
Tabell 4.6 Andel uføretrygdede i forhold til utdanningsnivå i ulike tidsintervaller i og utenfor STN-området ( STN og ikke STN ) , kvinner .
Tabealla 4.6 Oassi bargonávccahisvuođa penšuvdnaoažžuin oahppodási ektui iešguđege áigodagain SED siskkobealde ja olggobealde , nissonolbmot .
Tidspunkter Januar Januar 1994 1999 Ikke Ikke STN STN STN STN 15,2 13,2 15,4 13,7 8,9 7,8 11,4 10,0
Ođđajagimá nnu 1994 Ii SED SED 15,2 13,2 8,9 7,8 Ođđajagimá nnu 1999 Ii SED SED 15,4 13,7 11,4 10,0
Januar 2004 Ikke STN STN 15,6 14,1 12,8 12,3
Ođđajagimá nnu 2004 Ii SED SED 15,6 14,1 12,8 12,3
Uførhet i forhold til bosted ved kysten eller bosted i innlandet
Bargonávccahisvuohta orrunbáikki ektui rittus dahje siseatnamis
Tabell 7 og 8 presenterer andel uføretrygdede i forhold til bosted i innlandet eller ved kysten på ulike tidspunkter mellom 1992 og 2004 .
Tabealla 7 ja 8 čájeha bargonávccahisvuođa penšuvdnaoažžuid orrunbáikki ektui rittus dahje siseatnamis iešguđege áigodagas gaskal 1992 ja 2004 .
Tallene er inndelt etter STN- og ikke STN-område og etter aldersgrupper over og under 30 år .
Logut leat juhkkon guovlluide SED siskkobealde ja olggobealde , ja ahkejoavkkuide badjel dahje vuollel 30 jahkásaččaide .
For menn i alderen 30 år og yngre bosatt i STN- området er det ingen forskjell mellom kyst og innland .
Dievdoolbmuin 30 jahkásaččain ja nuorabuin , geat orrot SED guovllus , ii leat erohus gaskal riddoguovlluid ja siseatnama .
Kystområdene innenfor STN har en litt høyere andel uføretrygdede menn over 30 år enn innlandet .
Dievdoolbmuin , boarráseappot go 30 jagi , leat riddoguovllus siskkobealde SED guovllu eambbo bargonávccahisvuođa penšuvdnaoažžut go siseatnamis .
Det er en generelt høyere andel uføretrygdede i STN-områdene .
SED guovlluin leat muđui eambbogat geat ožžot bargonávccahisvuođa penšuvnna .
Spesielt er dette markert for menn som bor i innlandet .
Dovdo hui bures dievdoolbmuin siseatnamis .
Mønsteret har holdt seg ganske stabilt i hele tidsperioden .
Diet minsttar lea leamaš oalle dásset olles dan áigodagas .
For kvinner er det ikke i de to aldersgruppene markante forskjeller mellom kyst og innland når det gjelder andelen uføretrygdede .
Nissonolbmuin , geat ožžot bargonávccahisvuođa penšuvnna , eai leat stuora erohusat gaskal siseatnama ja riddoguovllu dien guovtti ahkejoavkkus .
Utenfor STN-områdene er det en markant høyere andel uføre menn over 30 år ved kysten enn i innlandet . ~ 110 ~
Guovlluin , olggobealde SED , leat mihá eambbo bargonávccaheami rittus , go siseatnamis , dievdoolbmuid gaskkas , geat leat badjel 30 jagi .
Tallene oppgitt i prosent
Logut lea % Áigodagat Ođđajagimá .
30 Kyst 31+ 30 Innland 31+
Ođđajagimá . Ođđajagimá .
Januar 1999 Ikke STN STN 0,6 0,5 16,4 14,7 0,8 0,6 13,2 12,1 Januar 2004 Ikke STN STN 0,4 0,5 16,7 15,4 0,1 0,6 12,5 14,3
Ođđajagimá nnu nnu 1994 nnu 1999 nnu 2004 Ii Ii Ii Ii SED SED SED SED SED SED SED SED
Tallene oppgitt i prosent
Riddogu ovlu
30 Kyst 31+ 30 Innland 31+
Siseanan 30 31 + 30 31 +
Det er for eksempel dobbelt så mange som mottar sosialhjelp i Finnmark som i Akershus .
Ođđajagimá nnu 1992 nnu 1994 nnu 1999 nnu 2004 Ii Ii Ii Ii SED SED SED SED SED SED SED SED
Figur 4.1
Riddogu ovlu
Statistisk sentralbyrå har derfor på oppdrag fra Faglig analysegruppe for samisk statistikk framskaffet geografibaserte tall som viser forekomst og nye ~ 113 ~
4.2 Sosiálaveahkki Sosiálaveahkki lea láhkanannejuvvon ortnet , mii galgá sihkkarastit buohkaide doarvái ruđa birgejupmái .
Befolkningen utenfor STN-områdene er definert som bosatt i Nord-Norge nord for Saltfjellet utenfor STN-området .
Dát lea oaivvilduvvon leat gaskaboddosaš veahkki , mii galgá veahkehit vuostáiváldi šaddat ekonomalaš iešbirgejeaddjin ( NAV .
Byene Alta , Tromsø , Harstad og Bodø er ekskludert .
2008 ledje oktiibuot 109 300 , geat vuostáiválde ekonomalaš sosiálaveahki Norggas .