pere/sami_parallel huggingface dataset:
Diskusjoner om en strategisk plan for Arktisk råd videreføres nå av det finske formannskapet.
Digaštallamat Árktalaš ráđi strategalaš plána birra joatkašuvvet dál Suoma ovdagottis.
Det er en utfordring hvordan rådet kan følge opp implementeringen av egne anbefalinger, blant annet gjennom å etablere nye mekanismer og rutiner, og styrke rådets kapasitet.
Hástalussan lea movt ráđđi sáhttá čuovvulit iežas rávvagiid implementerema, earret eará ođđa mekanismmaid ja rutiinnaid ásaheami bokte, ja nannet ráđi kapasitehta.
Formannskapet vil på bakgrunn av diskusjonene utarbeide et nytt utkast til strategisk plan.
Ovdagoddi galgá ságastallamiid vuođul ráhkadit ođđa strategalaš plánaevttohusa.
9.4 Urfolks rettigheter Mål for innsatsområdet: · FNs erklæring om urfolks rettigheter er implementert i lovverk og praktisk politikk.
9.4 Álgoálbmogiid vuoigatvuođat Áŋgiruššansuorggi mihttomearri: · ON álgoálbmotvuoigatvuođajulggaštus lea heivehuvvon láhkadahkosiin ja geavatlaš politihkas.
FNs permanente forum for urfolkssaker President Aili Keskitalo og leder for Sametingets ungdomspolitiske utvalg (SUPU) Ole Henrik Bjørkmo Lifjell deltok på møter under FNs Permanente forum for urfolkssaker i perioden 15.- 21.04.18.
ON álgoálbmotáššiid bissovaš forum Presideanta Aili Keskitalo ja Sámedikki nuoraidpolitihkalaš lávdegotti (SáNuL) jođiheaddji Ole Henrik Bjørkmo Lifjell searvvaiga čoahkkimiidda ON álgoálbmotáššiid bissovaš foruma vuolde áigodagas 15.- 21.04.18.
Urfolks kollektive rettigheter til land, territorier og ressurser var temaet for forumets 17. sesjon i New York.
Álgoálbmogiid oktasaš vuoigatvuođat eatnamiidda, guovlluide ja resurssaide ledje fáddán foruma 17. sešuvnnas New Yorkas.
En av hovedtemaene var planleggingen og gjennomføringen av urfolksspråkåret.
Okta váldofáttáin lei álgoálbmotgiellajagi plánen ja čađaheapmi.
President Aili Keskitalo holdt et innlegg der hun understreket hvor viktig det er å bevare urfolksspråkene, og fortalte samtidig om hvilke tiltak vi her i Sápmi har på gang.
Presideanta Aili Keskitalo doalai sáhkavuoru mas son deattuhii man deaŧalaš lea bisuhit álgoálbmotgielaid, ja muitalii seammás makkár doaibmabijuid mii dáppe Sámis leat álggahan.
Hun understreket spesielt oppfølgingen av NOU 2016: 18 Hjertespråket og fremtiden til Sámi Giellagáldu.
Son deattuhii erenoamážit NAČ 2016: 18 Váibmogiella čuovvuleami ja Sámi Giellagáldu boahtteáiggi.
Presidenten ba statene om å prioritere dette arbeidet.
Presideanta bivddii stáhtaid vuoruhit dán barggu.
Presidenten tilbød også samarbeid med andre urfolk, og det vil bli en god anledning for dialog i planleggingen av språkåret.
Presideanta fálai maiddái ovttasbarggu eará álgoálbmogiiguin, ja šaddá buorre vejolašvuohta gulahallat giellajagi plánedettiin.
President Aili Keskitalo holdt også innlegg på en konferanse om urfolks språk på Colombia University, og på en høring om den videre prosessen for å sikre tilrettelagt deltakelse for urfolks representative institusjoner i FN-systemet.
Presideanta Aili Keskitalo doalai maiddái sáhkavuoru konferánssas álgoálbmotgielaid birra Colombia Universitys, ja gulaskuddamis viidáset proseassa birra sihkkarastin dihtii searvama álgoálbmogiid ovddasteaddji ásahusaide ON-vuogádagas.
Mange av innleggene som den arktiske regionen holdt ble koordinert som felles innlegg fra sametingene, Samerådet og representanter for inuittene.
Ollu dain sáhkavuoruin maid árktalaš regiovdna doalai oktiiordnejuvvojedje oktasaš sáhkavuorrun sámedikkiid, Sámiráđi ja inuihtaid ovddasteddjiid beales.
I tillegg deltok Sametinget aktivt på en rekke arrangementer og møter som blant annet innbefattet planer om jernbane mellom Rovaniemi og Kirkenes (Arctic railway), grønn energi i urfolksområder og FNs bærekraftmål, Presidenten deltok også på et side-event om
Dasa lassin searvvai Sámediggi aktiivvalaččat ollu lágidemiide ja čoahkkimiidda gos lei earret eará sáhka ruovdemáđija plánaid birra Roavvenjárgga ja Girkonjárgga gaskka (Arctic railway), ruoná energiija birra álgoálbmotguovlluin ja ON ceavzinmihtu birra. Presideanta searvvai maiddái oalgedoaluide duohtavuođa- ja seanadanproseassaid birra Sámis.
Sametingets rapportering til ILO Norge rapporterer i henhold til ILO 169 til ILOs ekspertkomité hvert 5. år.
Sámedikki raporteren ILO:i Norga raportere ILO 169 ektui ILO áššedovdikomiteai juohke viđát jagi.
Sametinget har adgang til direkte kommunikasjon med ILOs ekspertkomité og kan fremme egne rapporter om fortolking og etterlevelse av konvensjonen.
Sámedikkis lea vejolašvuohta njuolga gulahallat ILO áššedovdikomiteain ja sáhttá ovddidit iežas raporttaid konvenšuvnna dulkomis ja doahttaleamis.
Sametinget rapporterer derfor direkte til ILOs ekspertkomité om ILO 169 for samme periode som Norge gjør.
Danne raportere Sámediggi njuolga ILO áššedovdikomiteai ILO 169 birra seamma áigodagas go Norga dahká.
Sametinget skal utarbeide rapport til ILO for perioden 01.06.13 til 31.05.18.
Sámediggi galgá ráhkadit raportta ILO:i áigodagas 01.06.13 - 31.05.18.
Rapporten skal plenumsbehandles i september.
Raporta galgá meannuduvvot dievasčoahkkimis čakčamánus.
Informasjon om Sametingets ILO-rapportering er lagt ut på Sametingets hjemmeside og Sametingsrådet har invitert det samiske samfunnet til å komme med innspill.
Dieđut Sámedikki ILO raporterema birra leat biddjojuvvon Sámedikki ruovttusiidui ja Sámediggeráđđi lea bovden sámi servodaga buktit cealkámuša.
Møter med FNs menneskerettighetskomité Sametingsrådet var i dialog med FNs menneskerettighetskomité (HRC) på høringer i Genève den 12.-15.03.18 knyttet til eksaminasjonen av Norge vedrørende oppfølgingen av FNs konvensjon om sivile og politiske rettigheter.
Čoahkkimat ON olmmošvuoigatvuođakomiteain Sámediggeráđđi lea gulahallan ON olmmošvuoigatvuođakomiteain (HRC) gulaskuddamiin Genevas 12.- 15.03.18 go Norga gažaduvvui ON konvenšuvnna siviila ja politihkalaš vuoigatvuođaid čuovvuleami birra.
Sametingsrådet oversendte den 12.02.18 sin alternative rapport til komitéen.
Sámediggeráđđi sáddii 12.02.18 iežas molssaevttolaš raportta komiteai.
FNs menneskerettighetskomité avga sine merknader etter eksaminasjonen den 05.04.18.
ON Olmmošvuoigatvuođakomitea attii mearkkašumiidis maŋŋá gažadeami 05.04.18.
I rapporten fra komitéen, som dekker tidsrommet 2011- 2017, fremkommer det at situasjonen for samene i forhold til menneskerettigheter og urfolks rettigheter gir grunnlag for bekymringer innenfor temaer som vold mot kvinner og jenter i samiske samfunn, hatefulle ytringer og hatkriminalitet blant annet på internett mot det samiske folket, diskriminering av samer, mangel på lærere i samisk språk, og at mange samiske barn ikke får bruke samisk språk i barnehager.
Komitea 2011-2017 áigodaga raporttas, boahtá ovdan ahte sámiid dilli olmmošvuoigatvuođaid ja álgoálbmotvuoigatvuođaid ektui addá vuođu fuolastuvvat fáttáid ektui nugo veahkaváldi nissonolbmuid ja nieiddaid vuostá sámi servodagas, vaššicealkámušat ja vašširihkolašvuohta earret eará interneahtas sámi álbmoga vuostá, sámiid vealaheapmi, oahpaheddjiid váilun sámegielas, ja ahte ollu sámi mánát eai beasa geavahit sámegiela mánáidgárddiin.
Videre er det flere anbefalinger knyttet til det samiske folkets rett til landområder og ressursrettigheter.
Dasto leat ollu rávvagat mat čatnasit sámi álbmoga vuoigatvuhtii eanaguovlluide ja resursavuoigatvuođaide.
Særskilt er komitéen bekymret over manglende oppfølginger av Samerettsutvalgets utredning fra 2007 om samiske områder utenfor Finnmark.
Erenoamážit lea komitea fuolas Sámi vuoigatvuođalávdegotti 2007 čielggadeami váilevaš čuovvuleami geažil sámi guovlluid birra olggobealde Finnmárkku.
Sannhets- og forsoningskommisjonen Sametingsrådet er i dialog med Stortingets presidentskap om utforming av mandat for Sannhets- og forsoningskommisjonen.
Duohtavuođa- ja seanadankommišuvdna Sámediggeráđđi lea gulahallamiin Stuorradikki presideantagottiin Duohtavuođa- ja seanadankommišuvnna mandáhta hábmema birra.
Sametingsrådet er opptatt av å involvere det samiske samfunn i denne prosessen, og har derfor gjennomført 18 åpne møter med totalt 507 deltakere.
Sámediggeráđđái lea leamaš deaŧalaš searvvahit sámi servodaga dán prosessii, ja danne lea čađahan 18 rabas čoahkkima, main ledje oktiibuot 507 oasseváldi.
Det har også vært mulig å gi innspill til mandatet på e-post og muntlige samtaler.
Maiddái lea leamaš vejolašvuohta buktit cealkámuša mandáhtii e-poastta ja njálmmálaš ságastemiid bokte.
Sametingsrådet har sett dette som viktige møter som har frembrakt mye informasjon om fornorskingspolitikken og dens konsekvenser.
Sámediggeráđđi lea oaidnán ahte dát leat deaŧalaš čoahkkimat mat leat buktán ollu dieđuid dáruiduhttinpolitihka ja dan váikkuhusaid birra.
Sametingsrådet har mottatt forslag til mandat fra Stortinget 23.03.18 og har gitt innspill på dette forslaget i brev av 02.05.18.
Sámediggeráđđi lea ožžon mandáhtaevttohusa Stuorradikkis 23.03.18 ja lea addán cealkámuša dán evttohussii 02.05.18.
Sametingsrådet har bedt om konsultasjoner om sammensetning og bemanning av kommisjonen.
Sámediggeráđđi lea dáhtton konsultašuvnnaid kommišuvnna čoahkádusa ja virggehasaid birra.
Sametingsrådet vil fortsette dialogen med Stortingets presidentskap frem til Stortinget nedsetter kommisjonen i midten av juni.
Sámediggeráđđi áigu joatkit gulahallamis Stuorradikki presideantagottiin dassážii go Stuorradiggi bidjá kommišuvnna geassemánu gasku.
Samfunnsmål: Et styrket samisk språk, kultur og samfunnsliv.
Servodatmihttomearri: · Nanosmahttojuvvon sámi giella, kultuvra ja servodateallin.
10.2 Regionalt og lokalt samarbeid Mål for innsatsområdet: Et aktivt og målrettet samarbeid med regionale og lokale myndigheter for å styrke og utvikle samisk kultur, språk og samfunnsliv.
10.2 Regionála ja báikkálaš ovttasbargu Áŋgiruššansuorggi mihttomearri: · Árjjalaš ja ulbmildiđolaš ovttasbargu regionála ja báikkálaš eiseválddiiguin nannen ja ovddidan dihtii sámi kultuvrra, giela ja servodateallima.
Regionreform Ekspertutvalget for regionreformen la frem sin rapport 01.02.18.
Guovloođastus Guovloođastusa áššedovdilávdegoddi buvttii raporttas 01.02.18.
Rapporten er sendt på høring.
Raporta lea sáddejuvvon gulaskuddamii.
Sametinget har fått utsatt høringsfrist til uke 25. Sametinget har gjennomgått og vurdert utvalgets forslag.
Sámediggi lea ožžon guhkiduvvon gulaskuddanáigemeari 25. vahkkui. Sámediggi lea geahčadan ja árvvoštallan lávdegotti evttohusa.
President Aili Keskitalo la frem sitt syn på den vedtatte fylkessammenslåingen av Troms og Finnmark fylker i brev til Statsråd Monica Mæland 16.03.18.
Presideanta Aili Keskitalo ovdanbuvttii oainnus mearriduvvon Romssa ja Finnmárkku fylkaovttastahttimii reivves Stáhtaráđđái Monica Mælandii 16.03.18.
Sametingsrådet viser for øvrig til saken om regionreformen som er forberedt til plenum.
Sámediggeráđđi čujuha muđui áššái guovloođastusa birra mii lea ráhkkanahttojuvvon dievasčoahkkimii.
Sametingets samarbeid med bykommunene Sametinget har samarbeidsavtaler med bykommunene Oslo, Bodø og Tromsø.
Sámedikki ovttasbargu gávpotgielddaiguin Sámedikkis leat ovttasbargošiehtadusat gávpotgielddaiguin Oslo, Bådåddjo ja Romsa.
I perioden har Sametingsrådet hatt politisk møte 26.04.18 med Oslo kommune, ved byråd Inga Marte Thorkildsen.
Áigodagas lea Sámediggeráđis leamaš politihkalaš čoahkkin 26.04.18 Oslo gielddain, gávpotráđi Inga Marte Thorkildsen bokte.
Sametinget har informert om det nye prosjektet for samiske barnehager, Sámi mánát ođđa searvelanjain, og oppfordret Oslo kommune til å informere sine barnehager om prosjektet.
Sámediggi lea muitalan ođđa prošeavtta birra sámi mánáidgárddiid várás, Sámi mánát ođđa searvelanjain, ja lea ávžžuhan Oslo gieldda juohkit dieđuid iežaset mánáidgárddiide prošeavtta birra.
Av andre temaer som det ble informert om var generelt samiske elevers rettigheter og revideringen av samarbeidserklæringen i februar 2019.
Eará fáttát maid birra muitaluvvui ledje oppalaččat sámi ohppiid vuoigatvuođaid birra ja ovttasbargojulggaštusa reviderema birra guovvamánus 2019.
Partene ble enige om å drøfte Samisk Hus på neste møte.
Bealit sohpe ahte ságastallet Sámi Viesu birra boahtte čoahkkimis.
Sametinget og Alta kommune har over en lengre periode hatt en prosess med å formalisere samarbeid om samiske saker.
Sámediggi ja Álttá suohkan leat guhkes áiggi leamaš proseassas ovttasbarggu formaliseremis sámi áššiid birra.
Sametingsrådet har sendt brev i mai til Alta kommune med forslag til samarbeidsavtale.
Sámediggeráđđi lea sádden reivve miessemánus Álttá suohkanii mas lea evttohus ovttasbargošiehtadussii.
Samarbeidsavtalene med kommunene i forvaltningsområdet Det er sendt ut et foreløpig utkast til samarbeidsavtale til godkjenning i kommunene.
Ovttasbargošiehtadusat hálddašanguovllu gielddaiguin Gaskaboddosaš ovttasbargošiehtadusevttohusat leat sáddejuvvon dohkkeheapmái gielddaide.
De fleste kommunene har godkjent avtalene, eller har kommet med forslag til endringer.
Eanaš gielddat leat dohkkehan šiehtadusaid, dahje leat buktán rievdadusevttohusaid.
Etter planen skal avtalene underskrives på kommunekonferansen 24.05.18.
Plána mielde galget šiehtadusat vuolláičállojuvvot gieldakonferánssas 24.05.18.
Noen kommuner har bedt om forlenget frist til å ferdigstille avtalen fordi den skal behandles politisk.
Muhtun gielddat leat bivdán guhkit áigemeari šiehtadusa gárvvisteapmái danne go dat galgá meannuduvvot politihkalaččat.
De midlertidige avtalene blir underskrevet senere.
Gaskaboddosaš šiehtadusat vuolláičállojuvvojit maŋŋá.
De midlertidige avtalene skal gjelde inntil de nye kommunekategoriene og de nye finansieringsmodellene er på plass.
Gaskaboddosaš šiehtadusat galget gustot dassážii go ođđa gieldakategoriijat ja ođđa ruhtadanmállet leat mearriduvvon.
Deretter utarbeides det nye avtaler på bakgrunn av kategorivilkårene og finansieringsmodellen.
Dasto ráhkaduvvojit ođđa šiehtadusat kategoriijaeavttuid ja ruhtadanmálle vuođul.
Samarbeidsavtalene med fylkeskommunene Finnmark fylkeskommune og Sametinget har hatt et møte på politisk nivå om samarbeidsavtalen.
Ovttasbargošiehtadusat fylkkagielddaiguin Finnmárkku fylkkagielda ja Sámediggi leat leamaš čoahkkimis politihkalaš dásis ovttasbargošiehtadusa birra.
På møtet ble man enige om å underskrive en midlertidig samarbeidsavtale, som skal gjelde for perioden 2018-2020.
Čoahkkimis sohppojuvvui ahte vuolláičállojuvvo gaskaboddosaš ovttasbargošiehtadus, mii galgá gustot áigodagas 2018-2020.
Troms fylkeskommune og Sametinget arbeider med utformingen av en ny avtale.
Romssa fylkkasuohkan ja Sámediggi barget ođđa šiehtadusa hábmemiin.
Nordland fylkeskommune og Sametinget arbeider med grunnlaget for avtalen.
Nordlándda fylkkasuohkan ja Sámediggi barget šiehtadusa vuođuin.
Trøndelag fylkeskommune og Sametinget begynner å arbeide med grunnlaget for avtalen.
Trøndelága fylkkasuohkan ja Sámediggi leat álgán ráhkadit vuođu šiehtadussii.
Det er planlagt et arbeidsmøte 04.06.18.
Bargočoahkkin lea plánejuvvon dollojuvvot 04.06.18.
Samarbeid med Helse Nord Sametinget og Helse Nord RHF har underskrevet en samarbeidsavtale som skal bidra til å fremme en utvikling av spesialisthelsetjenester som ivaretar den samiske befolkningens rett til likeverdige helsetjenester og som sikrer at tjenestene er tilrettelagt samiske pasienters språklige og kulturelle bakgrunn.
Ovttasbargu Dearvvašvuohta Davvin Sámediggi ja Davvi Dearvvašvuohta RHF leat vuolláičállán ovttasbargošiehtadusa mii galgá leat mielde ovdánahttimin spesialistadearvvašvuođabálvalusaid mat gozihit sámi álbmoga vuoigatvuođa ovttaárvosaš dearvvašvuođabálvalusaide ja mat sihkkarastet ahte bálvalusat leat heivehuvvon sámi pasieanttaid gielalaš ja kultuvrralaš duogážii.
Sametinget og Helse Nord RHF skal avvikle samarbeidsmøter, og søke å være i forkant av ulike utfordringer og problemstillinger som omhandler spesialisthelsetjenester til det samiske folk.
Sámediggi ja Davvi Dearvvašvuohta RHF galget doallat ovttasbargočoahkkimiid, ja geahččalit leat ovddabealde sierra hástalusaid ja áššečuolmmaid maid oktavuođas lea sáhka sámi álbmoga spesialistadearvvašvuođabálvalusain.
Sametingsrådets oppfølging av nye saker kunngjort på plenumsmøte sak 003/18.
Sámediggeráđi ođđa áššiid čuovvuleapmi, almmuhuvvon dievasčoahkkimis áššis 003/18.
Vis solidaritet i sannhets- og forsoningsarbeidet, Kjellrun Wilhelmsen, Nordkalottfolket Sametingsrådet følger opp saken gjennom prosessen med sannhets- og forsoningskommisjon, og viser til plenumssak.
Čájet solidaritehta duohtavuođa- ja seanadankommišuvdnabarggus, Kjellrun Wilhelmsen, Nordkalottfolket Sámediggeráđđi čuovvula ášši duohtavuođa- ja seanadankommišuvnna proseassa bokte, ja čujuha dievasčoahkkináššái.
Ordning som motiverer til kompetanseheving innen de mindre samiske språkene, Runar Myrnes Balto, NSR Sametingsrådet arbeider nå med budsjettforslaget for 2019, og vil i den sammenheng vurdere muligheten for å etablere en stipendordning for de små samiske språkene.
Ortnet mii movttiidahttá loktet gelbbolašvuođa smávit sámegielain, Runar Myrnes Balto, NSR Sámediggeráđđi lea dál bargamin bušeahttaevttohusain jahkái 2019, ja áigu dan oktavuođas árvvoštallat vejolašvuođa ásahit stipeandaortnega smávva sámegielaid várás.
Likestilling av rettigheter til elgjakt, Arthur Tørfoss, Frp I henhold til Finnmarksloven § 23 har de som er bosatt i Finnmark fylke rett til jakt på storvilt på Finnmarkseiendommens grunn.
Vuoigatvuođat dásseárvosaš ealgabivdui Finnmárkkus, Arthur Tørfoss, Frp Finnmárkolága § 23 olis lea sis geat ásset Finnmárkku fylkkas vuoigatvuohta bivdit stuorrafuođđu Finnmárkkuopmodaga eatnamiin.
Etter § 25 andre ledd kan Finnmarkseiendommen gi andre enn dem som er bosatt i fylket adgang til storviltjakt.
§ 25 nuppi lađđasa mielde sáhttá Finnmárkkuopmodat addit earáide go daidda geat fylkkas orrot stuorrafuođđobivdinlobi.
Sametingsrådet mener at de som bor nærmest ressursene og som historisk har brukt dem, skal ha førsterett til å utnytte de.
Sámediggeráđđi oaivvilda ahte dain geat ásset resurssaid lagamusas ja geat daid leat historjjálaččat geavahan, galgá leat vuosttaš vuoigatvuohta dain ávkkástallat.
Når ressursene tillater det, bør også andre slippe til.
Go resurssat dan diktet, de galggašedje earát maid beassat bivdit.
Sametingsrådet mener at Finnmarksloven ivaretar disse hensynene på en god måte.
Sámediggeráđđi oaivvilda ahte Finnmárkoláhka goziha dáid beroštumiid bures.
Sametingsrådet viser for øvrig til Finnmarkslovens system for kartlegging og anerkjennelse av eksisterende rettigheter.
Sámediggeráđđi čujuha muđui Finnmárkolága vuogádahkii dáid vuoigatvuođaid kártemis ja dohkkeheamis mat gávdnojit.
Enhver kan fremme krav overfor Finnmarkskommisjonen for å få anerkjent sine eksisterende eier- og bruksrettigheter, også innbyggere i Troms.
Juohkehaš sáhttá ovddidit gáibádusa Finnmárkokommišuvdnii oažžun dihte oamastan- ja geavahanvuoigatvuođaidis dohkkehuvvot, maiddái Romssa ássit.
Hele landet som en valgkrets til sametingsvalget, Arthur Tørfoss, Frp Sametingsrådet ser ikke det som aktuelt å vurdere hele landet som en valgkrets på det nåværende tidspunkt.
Olles riika oktan válgabiiren sámediggeválggaide, Arthur Tørfoss, Frp Sámediggeráđđi ii oainne ahte lea áigeguovdil árvvoštallat olles riikka oktan válgabiiren dál.
Dagens valgordning ivaretar viktige prinsipper om representasjon fra de ulike samiske områdene.
Otnáš ortnet goziha deaŧalaš prinsihpaid ovddastusa birra iešguđege sámi guovlluin.
Dette er viktig for det samiske demokratiet.
Dát lea deaŧalaš sámi demokratiijai.
#SápmiMaid, Sandra Márjá West, NSR Plenumsledelsen følger opp saken.
#SápmiMaid, Sandra Márjá West, NSR Dievasčoahkkinjođihangoddi čuovvula ášši.
Seksuell trakassering og #meetoo, Ann-Elise Finbog, SáB, og Árja Plenumsledelsen følger opp saken.
Seksuála loavkašuhttimat ja #meetoo, Ann-Elise Finbog, SáB, ja Árja Dievasčoahkkinjođihangoddi čuovvula ášši.
Samisk pasientkontakt ved St. Olavs Hospital, Nora Marie Bransfjell, NSR I Regjeringens nasjonal helse og sykehusplan (2016-2019) fikk Helse Nord RHF et særlig ansvar for spesialisthelsetjenester til den samiske befolkningen nasjonalt.
St. Olav Hospitála pasieanttaide sámi gulahallanolmmoš, Nora Marie Bransfjell, NSR Ráđđehusa nationála dearvvašvuođa ja buohcciviessoplánas (2016-2019) oaččui Davvi Dearvvašvuohta RHF erenoamáš ovddasvástádusa spesialistadearvvašvuođabálvalusain sámi álbmoga várás nationála dásis.
I denne sammenhengen fikk Helse Nord RHF i oppdrag å sørge for en strategisk videreutvikling av spesialisthelsetjenesten til samiske pasienter nasjonalt.
Dán oktavuođa oaččui Davvi Dearvvašvuohta bargun fuolahit spesialistadearvvašvuođabálvalusaid strategalaš viidásetovddideamis sámi pasieanttaid várás nationála dásis.
Helse Nord har nå, i samarbeid med Sametinget, startet opp med å lage en nasjonal strategisk plan for dette arbeidet.
Davvi Dearvvašvuohta lea dál, ovttasbargguin Sámedikkiin, ráhkadišgoahtán nationála strategalaš plána dán barggu várás.
Helse Nord har valgt å prosjektorganisere dette arbeidet, og Sametinget, samiske fagmiljø og øvrige regionale helseforetak vil ha en sentral plass i styringsgruppe og prosjektgrupper.
Davvi Dearvvašvuohta lea válljen prošeaktan organiseret dán barggu, ja Sámedikkis, sámi fágabirrasiin ja eará regionála dearvvašvuođadoaimmahagain lea guovddáš sadji stivrenjoavkkus ja prošeaktajoavkkuin.
Prosjektet vil også initiere til ulike tiltak for samiske pasienter i ulike deler av spesialisthelsetjenesten i alle regionale helseforetak.
Prošeakta galgá maiddái vuolggahit iešguđege doaibmabijuid sámi pasieanttaid várás iešguđege osiin spesialistadearvvašvuođabálvalusas buot regionála dearvvašvuođadoaimmahagain.
Sametingsrådet ser at det er behov for samiske pasientkontakter, særlig innenfor store helseinstitusjoner/sykehus der det er få samiske fagfolk og hvor samiske pasienter isoleres sosialt i store deler av døgnet fordi helsepersonell ikke kan kommunisere på samisk.
Sámediggeráđđi oaidná ahte dárbbašuvvojit sámi pasientaoktavuođat, erenoamážit stuorra dearvvašvuođaásahusaid/ buohcciviesuid siskkobealde gos leat unnán sámi fágaolbmot ja gos sámi pasieanttat báhcet olggobeallái sosiálalaččat stuorra osiin beaivvis, danne go dearvvašvuođabargit eai gulahala sámegillii singuin.
Sametinget vil derfor løfte behovet for samiske pasientkontakter i helseinstitusjoner som et av tiltakene i strategisk utviklingsplan.
Danne áigu Sámediggi loktet sámi pasieantaoktavuođa dárbbu dearvvašvuođaásahusain oktan doaibmabidjun strategalaš ovddidanplánas.
Oppreisning til internatbarn og tapt skolegang-barn, Inger Eline Eriksen Fjellgren, Árja Sametingsrådet følger opp saken gjennom prosessen med sannhets- og forsoningskommisjon, og viser til plenumssak.
Buhtadusa internáhtamánáide ja skuvllahismánáide, Inger Eline Eriksen Fjellgren, Árja Sámediggeráđđi čuovvula ášši duohtavuođa- ja seanadankommišuvnna proseassa bokte, ja čujuha dievasčoahkkináššái.
Sametingsjoik til åpning og avstemning, Márjá-Liissá Partapuoli, NSR.
Sámedikki luohti álggaheapmái ja jienasteapmái, Márjá-Liissá Partapuoli, NSR.
Plenumsledelsen følger opp saken.
Dievasčoahkkinjođihangoddi čuovvula ášši.
Sametingets plenum - 024/18 Saken påbegynt 12.06.2018 kl. 11.00 Votering Det ble ikke votert over saken.
Sámedikki dievasčoahkkin - 024/18 Ášši meannudeapmi álggahuvvui 12.06.18 dii. 11.00
SP - vedtak: Sametinget tar Sametingsrådets beretning om virksomheten i perioden til orientering.
DC - Mearrádus: Sámediggi váldá Sámediggeráđi doaibmadieđáhusa dán doaibmaáigodagas diehtun.
Saken avsluttet 12.06.2018 kl. 16.00
Ášši meannudeapmi loahpahuvvui 12.06.18 dii. 16.00
Ášši/Sak 025/18
Ášši 025/18
Sametingets plenum - 025/18 Forslag 1: Felles læreplaner og undervisningsmateriell Vi samer er ett folk og riksgrensene skal ikke hindre vårt felleskap -Samekonferansens erklæring, Gällivare, 1971- Nå er tiden inne for bygge opp innhold i skolen for samiske barn som er basert på våre egne formål, vilkår og livssyn.
Sámedikki dievasčoahkkin - 025/18 Evttohus 1: Oktasaš oahppoplánat ja oahppomáteriálat Mii sámit leat okta álbmot eaige riikkaráját galgga botket min oktasašvuođa -Sámekonferánsa julggaštusas Jielleváris, 1971- Dál lea áigi hukset skuvllasisdoalu Sámi mánáide iežamet áigumušaid, eavttuid ja máilbmeáddejumi vuođul.
NSR mener at de tre sametingene må igangsette arbeidet med å utvikle felles læreplaner og undervisningsmateriell for alle fag som berører de samiske språkene, kulturen, tradisjonell kunnskap og samfunn.
NSR oaivvilda ahte dat golbma Sámedikki fertejit dál bidjat johtui barggu hápmet oktasaš oahppoplánaid ja oahppomaterialaid buot fágaide mat guoskkahit sámi gielaid, kultuvrra, árbedieđu ja servodaga.
Dette for å sikre at samiske barn, på tre sider av riksgrensene, har de samme mulighetene og det samme grunnlaget.
Dát livččii buorebut sihkkarastán ahte sámi mánát, dál vuos golmma beal rájáid, ožžot seamma vejolašvuođaid ja vuođu.
Et samarbeid på tvers av riksgrensene vil også bidra til effektivisering av læremiddelutviklingen, både i forhold til økonomiske og menneskelige ressurser.
Dákkár ovttasbarggu bokte maid šattašii oahppomáterialabuvttadeapmi beaktilut, sihke ruđalaččat ja olmmošlaš návccaid ektui.
Statene må tilpasse sine lovverk slik at de holder folkerettslig og urfolksrettslig nivå og ikke er til hinder for dette arbeidet.
Stáhtat fertejit heivehit iežaset lágaid vai dat dollet álbmotrievttálaš- ja álgoálbmotrievttálaš dási vai dát bargu ii hehttejuvvo.
I den forbindelse vil Sametinget spesielt gjøre oppmerksom på følgende artikler i ILO konvensjonen nr. 169;
Sámediggi fuomášahttá dán oktavuođas erenoamážit ILO konvenšuvnna nr. 169 čuovvovaš artihkkaliid;
art. 27 3. ledd og art. 32 og artikler i De Forentes Nasjoners erklæring om urfolks rettigheter (UNDRIP);
27. art. 3.lađas ja 32. Artihkkala ja Ovttastuvvan našuvnnaid eamiálbmotvuoigatvuođaid julggaštusas (UNDRIP) ges artihkkaliid;
art. 3, art. 14, art.21, art. 22 og art. 36.
art 3, art 14, art 21, art 22 ja art 36.
Forslag 2: Scooterløyper og nye motorferselslov Nye krav om utredning av snøscooterløyper er svært kostbart for kommunene.
Evttous 2: Skohtermáđijat ja ođđa mohtorjohtalusláhka Ođđa gáibádusat skohtermáđijaid čielggadeamis leat hui divrasat gielddaide.
Ikke minst fordi sametinget belaster alle kostnader for befaring på kommunene.
Erenoamážit go Sámediggi mávssiha buot goluid geahčademiin gielddaide.
KS Finnmark har vært tydelig på at gamle scooterløyper bør slippe de nye utredningskravene, og FrPs sametingsgruppe støtter dette.
KS Finnmark oaivvilda hui čielgasit ahte boares skohtermáđijat berrejit luitojuvvot ođđa čielggadangáibádusain, ja Ovddádusbellodaga sámediggejoavku doarju dán.
Det bes om en sak til plenum der formålet er å automatisk godkjenne allerede eksisterende løyper fra sametingets side som høringsinstans.
Bivdit ášši dievasčoahkkimii mas ulbmilin lea automáhtalaččat dohkkehit máđijaid mat juo gávdnojit Sámedikki beales gulaskuddaninstánsan.
Forslag 3: Samisk veiledning for offentlig sektor Ivaretakelse av våre kollektive og individuelle rettigheter, slik de er nedfelt i nasjonal lovgivning og i folkeretten må iverksettes på en tilfredsstillende måte uansett hvor det bor samer.
Evttohus 3: Sámi oaivadus almmolaš suorgái Min oktasaš ja ovttaskasaláš vuoigatvuođaid goziheami, nugo leat mearriduvvon nationála lágain ja álbmotrievttis, ferte dohkálaš vugiin johtui bidjat beroškeahttá das gos sápmelaččat ásset.
NSR er opptatt av at våre områder skal være et trygt sted for å bo, leve og arbeide for samer, både i tradisjonelle samiske områder, og i byer og sentra.
NSR:i lea deaŧalaš ahte min guovllut leat dakkárat gos lea oadjebas ássat, eallit ja bargat sápmelažžan, sihke árbevirolaš sámi guovlluin, ja gávpogiin ja guovddážiin.
Det vil etter hvert bli et økende behov for å utføre offentlig tjenestebehov for samer, særlig også da migrasjon til byer og tettsteder også øker i det samiske samfunnet.
Šaddá dađistaga stuorát dárbu sápmelaččaid ovddas dahkat almmolaš bálvalusaid, earenoamážit danne go sámi servodagain ollugat fárrejit gávpogiidda ja čoahkkebáikkiide.
For å tilby offentlige tjenester kreves det god kompetanse på samiske forhold, noe det er i varierende grad i mange kommuner, fylkekommuner og offentlige virksomheter.
Gáibiduvvo buorre gealbu sámi diliid birra jus galggašii fállat almmolaš bálvalusaid, ja ollu gielddain, fylkkagielddain ja almmolaš ásahusain váilu dat unnit eanet.
Slik kompetanse tar det erfaringsmessig forholdsvis lang tid å bygge opp.
Mii diehtit ahte dákkár gealbbu ádjána oalle guhká hukset.
NSR ber sametingsrådet vurdere om det skal etableres en ordning for offentlig sektor som skal bistå kommuner, fylkeskommuner og andre offentlige virksomheter med planlegging av samiske tiltak.
NSR dáhttu sámediggeráđi árvvoštallat galggašii go ásahit sámi ofelaš ortnega almmolaš suorgái, mii galggašii gielddaid, fylkkagielddaid ja eará almmolaš ásahusaid veahkehit sámi doaibmabijuid plánemiin.
Sametinget bør gå i gang med et arbeid hvor blant annet et av målene kan være at samiske sentre, samiske hus og andre institusjoner kan være vert for samiske veilederordninger for offentlig sektor.
Sámediggi galggašii álggahit barggu mas mihttomearrin livččii ahte sámi guovddážat, sámi viesut ja eará ásahusat almmolaš suorggi ovddas doaimmahivčče sámi ofelaš ortnega.
Forslag 4: Få en endring i rovviltforskriftens § 12, slik at det åpner for muligheten til å innvilge forebyggende skadefelling av ørn. Reindriftsnæringen får ikke gjøre skadeforebyggende uttak på ørn som gjør stor skade og påfører rein store lidelser, noe som er en uholdbar situasjon.
Evttohus 4: Oažžut rievdadusa boraspireláhkaásahusas § 12, vai rabašii vejolašvuođa addit lobi goaskima goddit eastadan dihte vahága Boazoealáhus ii beasa vaháteastadeami dihte goaskima goddit, mii dagaha stuorra vahágiid ja gillámušaid bohccuide ja dohkkemeahttun dili.
Innenfor dagens regelverk foreligger det ikke gode nok virkemidler, som gir forvaltningen mulighet til å innvilge forebyggende skade felling, når det søkes om dette.
Dálá njuolggadusaid mielde eai leat doarvái buori váikkuhangaskaoamit, mat attašedje hálddašeapmái vejolašvuođa addit goddinlobi vahága eastadeami dihte, go dan ohcá.
Store tap og dyrelidelser for rein, bidrar til å øke reineieres psykiske belastning.
Stuorra vahágat ja gillámušat bohccuide leat mielde lasiheamen boazoeaiggádiid psyhkalaš noađi.
Å være vitne til slike dyrelidelser, som ørn forårsaker, skaper maktesløshet, fordi situasjonen er så til de grader utenfor reineiers kontroll.
Gillámušaid oaidnin, maid goaskin dagaha, duššástuhttá go boazoeaiggát ii veaje maidege dahkat.
Store tap forårsake også dårligere økonomi i reindriften.
Stuorra vahágat dagahit maid heajut ekonomiija boazodollui.
Sametinget kan ikke stilletiende se på denne situasjonen, uten at man forsøker å finne løsninger på dette.
Sámediggi ii sáhte jávojienaid dán dili geahččat, geahččalkeahttá čovdosa gávdnat.
Det er et politisk mål om at det skal være 850-1200 hekkende par av kongeørn i Norge, den karakteriseres i dag som en livskraftig bestand, som ikke er truet.
Lea politihkalaš mihttomearrin ahte Norggas galget leat 850-1200 goaskinpára mat lállet, ja dat adnojuvvo dál leat nana máddodatmearrin, mii ii leat áitojuvvon.
Havørn er ikke medregnet i bestandsmålene, blir ikke kartlagt og det bestrides sterkt fra både myndighetenes- og forskningens side, at disse evner å drepe rein.
Mearragoaskimiid lohku ii leat mielde máddodatmeriin, ii kártejuvvo ja sihke eiseválddit ja dutkit eahpidit garrasit ahte dat eai nagot bohcco goddit.
Største delen av kongeørn bestanden i dag lever i de 3 nordligste fylkene, som er sammenfallende med sentrale områder for reindriften.
Stuorámus oassi dálá mearragoaskimiin ellet golmma davimus fylkkain, mat leat seamma guovllut go guovddáš boazodoalloguovllut.
I motsetning til annet vilt, forvaltes ikke ørn i Norge, dette medfører at bestanden får vokse fritt.
Erohussan eará fuođđuide, goaskimiid eai hálddaš Norggas, ja dat dagaha ahte besset laskat váikke man ollu.
Dagens situasjon med ingen forvaltning, usikkerhet og strid i forhold til om havørn er en predator på rein, samt en ørnebestand ute av kontroll, skaper frustrasjon i reindriftsnæringa.
Otná dilli, almmá makkárge hálddašeami haga, eahpesihkkarvuođain ja nákkuin das leago mearragoaskin bohcco predáhtora, ja goaskinmáddodagain bearráigeahču haga, buktá frustrašuvnna boazoealáhussii.
Skadefelling etter rovviltforskriftens §12 er eneste mulighet til uttak av skadedyr.
Vahátgoddin boraspireláhkaásahusa § 12 olis lea áidna vejolašvuohta vahátelliid beassat goddit.
I forskriften er det likevel bestemmelser som i praksis gir en svært begrenset mulighet til å iverksette skadefelling for å hindre ytterligere skade.
Dattege leat láhkaásahusas mearrádusat mat duohtavuođas addet hui smávva vejolašvuođa addit vahátgoddinlobi eastadan dihte vel eanet vahága.
Regelverk bygger på at «fellingen skal rettes mot et bestemt individ» av kongeørn, noe som i realiteten er svært vanskelig når antallet ørn er av en viss størrelse, dette bidrar til at forvaltning ikke kan gi fellingstillatelse.
Njuolggadusaid vuođđun lea ahte “goddin galgá guoskat dihto goaskimii, ja dat gártá duohtavuođas hui váttisin go goaskimiid lohku lea oalle stuoris, mii fas dagaha ahte hálddašeaddji ii sáhte addit goddinlobi.
Mange reineiere, som har store tap av kalv om våren, søker om skadefelling.
Máŋga boazoeaiggáda, geat giđđat masset ollu misiid, ohcet vahátgoddinlobi.
Det siste året har imidlertid alle skadefellingssøknadene blitt avslått, med begrunnelser som kan være svært vanskelig å forstå, i en situasjon med mye ørn og store tap.
Maŋimuš jagi leat dattege buot vahátgoddinohcamušat biehttaluvvon ákkaiguin maid lea hui váttis áddet go diehtit ahte leat ollu goaskimat ja stuorra vahágat.
Dette skaper stor frustrasjon, og medfører liten tillitt til dagens rovdyrforvaltning.
Dát buktá ollu frustrašuvnna ja dagaha unnán luohttámuša otná boraspirehálddašeapmái.
Det vises også til den såkalte “Krokann-dommen” fra 2013, der lagmannsretten slår fast at erstatning skal innvilges på grunnlag av tidligere kjent skadeomfang.
Čujuhit maid nu gohčoduvvon “Krokann-dupmui” 2013:s, gos lágamánneriekti mearridii ahte buhtadus galgá juolluduvvot ovdalis oahpes vahátmeriid vuođul.
Det vil nå også være naturlig å kunne innvilge forebyggende skadefelling på samme grunnlag.
Galggašii maid leat lunddolaš ahte vaháteastadeami dihte sáhttá addit goddinlobi seamma vuođuin.
NSR, NSR/Sáb,SP og Johttisámelisttu, mener på denne bakgrunn at det nå er behov en endring i rovviltforskriftens § 12, slik at det i fremtiden blir mulig for forvaltningen å gi forebyggende skadefelling av ørn.
NSR, NSR/Sáb,Guovddášbellodat ja Johttisámelistu oaivvildit ahte dán vuođul lea dál dárbu rievdadit boraspireláhkaásahusa § 12, vai boahtteáiggis šattašii hálddašeapmái vejolaš vaháteastadeami dihte addit lobi goaskima goddit.
Nå synes det som at situasjonen har endret seg så mye at det er på tide å tenke over de generelle konsekvensene dette vil ha for vassdraget.
Dál orro dilli dan mađe rievdan ahte lea áigi guorahallat makkár váikkuhusat obbalaččat šaddet čázádahkii.
Hvis man ikke forvalter og behandler denne trafikken skikkelig, er det fare for at Tanavassdraget blir angrepet av smittsomme sykdommer.
Jus dán johtolaga ii hálddaš ja meannut albmaláhkai de lea várra ahte njoammudávddat levvet Deanučázádahkii.
Det er også usikkert hvordan unødvendig motorferdsel påvirker laksen og naturen for øvrig.
Ii ge leat čielggas mo dárbbašmeahttun motorjohtolat váikkuta lussii ja lundoi muđui.
Sametinget anmoder kommunene Tana, Karasjok, Kautokeino og Utsjok om sammen å granske disse sakene og etter behov sette i verk effektive tiltak som kan sikre vassdragets fremtid.
Sámediggi ávžžuha Deanu, Kárášjoga, Guovdageainnu ja Ohcejoga gielddaid guorahallat dáid áššiid ovttas ja dárbbu mielde bidjat johtui njuovžilis doaibmabijuid mat sihkkarastet čázádaga boahttevuođa.
Her er det også på sin plass å nevne naturmangfoldloven og viktigheten av det såkalte «føre-var» prinsippet.
Dás heive maid namuhit luonddumáŋggabealátvuođalága ja dan nu gohčoduvvon "føre-var"-prinsihpa dehálašvuođa.
Forslag 6: Nordkapp-Platået Nordkapp-platået har vært bortfestet siden 1920-tallet.
Evttohus 6: Davvenjárga-stealli Davvenjárga-stealli lea láigohuvvon juo 1920-logu rájes.
Da Finnmarkseiendommen (FeFo) i 2006 overtok grunnbokshjemmelen til størstedelen av Finnmark, inkludert Nordkapp-platået, overtok FeFo også alle avtaler som Statskog hadde på det tidspunktet.
Go Finnmárkkuopmodat (FeFo) válddii badjelasás giddodatvuođu 2006:s eanas oassái eatnamiin Finnmárkkus, maiddái Davvenjárgasteallái, de válddii maid FeFo badjelasás buot šiehtadusaid mat Statskogas ledje dalle.
De gjeldende festeavtalene for Nordkapp-platået ble sist revidert i 1994 og gjelder fram til årsskiftet.
Guoskevaš láigošiehtadus Davvenjárga-steallái reviderejuvvui maŋimusat 1994:s ja lea sorjavaš dán jagi lohppii.
Etter dagens avtaler har festeren rett til å forlenge festeavtalene.
Dálá šiehtadusa mielde lea láigoheaddjis riekti guhkidit láigošiehtadusa.
I tillegg gir dagens avtaler grunneier rett til å stille vilkår.
Dasa lassin addet dálá šiehtadusat rievtti eanaeaiggádii bidjat eavttuid.
Reforhandlingene av avtalene, herunder festeavgiften, er nå en sak for FeFo.
Ođđasit šiehtadallat šiehtadusaid, maiddái láigohatti, lea dál ášši FeFoi.
I offentligheten har vi sett at lokale krefter ønsker at Nordkapp kommune skal kjøpe Nordkapp-platået av FeFo, og at FeFo har vist til styrets egen strategi hvor man primært fester bort grunnen, ikke avhender denne.
Almmolašvuođas leat mii oaidnán ahte báikkálaš olbmot háliidit ahte Davvenjárga-stealli ostojuvvo FeFos, ja ahte FeFo lea čujuhan stivrra iežas strategiijii ahte sii vuosttažettiin láigohit eatnamiid, eai ge vuovdde.
I dag sitter lokalbefolkningen og Nordkapp kommune i svært liten grad igjen med verdiskapningen som turismen på Nordkapp gir.
Dál ii oaččo báikegoddi ii ge Davvenjárgga gielda eará go unna oasáža árvoháhkamis maid turisma buktá.
Formannskapet i Nordkapp kommune har uttrykt ønske om å kjøpe eller sekundert fremfeste Nordkapp-platået fra FeFo.
Davvenjárgga ovdagoddi lea dovddastan ahte háliidit oastit davvenjárga-stealli FeFos dahje viidásetláigohit dan.
Det kan imidlertid også tenkes andre muligheter som sikrer større lokale ringvirkninger og økt lokal innflytelse.
Sáhttá maid geahččat eará vejolašvuođaid mat sihkkarastet eanet váikkuheami báikkálaččat, ja ahte báikegottis lea eanet váikkuhanfápmu.
For å komme inn på Nordkapp-platået krever de private aktørene, som er sørfra, en adgangsavgift.
Jus galgá beassat Davvenjárga-steallái de gáibidit priváhta aktevrrat, mat leat boahtán doppe lulde, sisabeassandivada.
Adgangsavgiften på Nordkapp-platået er i dag på hhv. 275 kr og 180 kr, avhengig av hvilke området du vil ha adgang til.
Sisabeassandivat lea dál 275 ja 180 ruvnno, dat boahtá das makkár guovlluide dus lea áigumuš mannat.
Avgiften er innført med hjemmel i friluftsloven.
Dát divat lea biddjon olgunastinlága vuođul.
Avgiften skal imidlertid ikke stå i misforhold til de tiltak eier eller bruker har gjort på området til fordel for friluftsfolket.
Dát divat galgá goitge speadjalastit makkár doaimmaid eaiggát dahje geavaheaddji lea bidjan johtui guovllus olgunastinolbmuide buorrin.
Likevel hevdes det fra lokalt hold at avgiften ikke blir brukt til tiltak på friluftsområdet, men at avgiften går rett til eierne sørpå.
Aŋkke oaivvilduvvo báikkálaččat ahte divat ii geavahuvvo doaibmabijuide olgunastinguovllus, muhto ahte divat manná njuolga eaiggádiidda lulde.
Både FeFo og Sametinget bør følge opp saken.
Sihke FeFo ja Sámediggi berrejit čuovvulit ášši.
Forslag 7: Økt barnefattigdom i Norge Forslag fra Ann Karin Kvernmo og Aili Guttorm Norge er et land med høy levestandard og det betyr at fattigdom ikke bare handler om mangel på mat, tak over hodet og klær, men også mangelen på muligheter til å delta sosialt på lik linje med resten av samfunnet vårt.
Evttohus 7: Norggas lassánan mánáid geafivuohta Ann Karin Kvernmo ja Aili Guttorm evttohus Norga lea riika mas lea alla eallinstandárda ja dat mearkkaša ahte geafivuođa oktavuođas ii leat sáhka dušše borramuša, orrunsaji ja biktasiid váilumis, muhto maiddái vejolašvuođaid váilumis searvat sosiálalaččat seamma dásis muđui servodagas.
Barnefattigdom i Norge har vært økende siden begynnelsen av 2000-tallet.
Mánáid geafivuohta Norggas lea lassánan 2000-logu álggu rájes.
En husholdning med en inntekt som er lavere enn 60 % av medianinntekten i landet anses å falle under grensen for fattigdom.
Adnojuvvo ahte dállodoallu mas lea dienas vuollel 60 % mediadietnasis riikkas gahčá vuolábeallái geafivuođa ráji.
Over 100 000 barn i Norge lever under denne grensen.
Badjel 100 000 máná Norggas ellet dán ráji vuolábealde.
Det er alvorlig at barn skal vokse opp under forhold som kan påvirke helsetilstand, gi dårligere utviklingsmuligheter og innskrenke sosialt nettverk, noe som gjelder uavhengig av etnisitet.
Duođalaš go mánát gártet bajásšaddat dákkár dilis mii sáhttá čuohcat dearvvašvuođa dillái, addit fuonit ovdánanavejolašvuođaid ja gáržžidit sosiála fierpmádaga, mii guoská beroškeahttá etnálašvuođas.
Undersøkelser fra 2016 viser for eksempel at hvert femte barn i Kautokeino kommune lever i fattigdom, dette er langt flere enn landsgjennomsnittet.
Iskkadeamit 2016:s čájehit ovdamearkka dihtii ahte juohke viđát mánná Guovdageainnu suohkanis eallá geafivuođas, mealgat eanet go riikka gaskamearri.
Dette betyr nødvendigvis ikke at de går til sengs sultne, men at de ikke kan delta på lik linje med andre barn i forskjellige sosiale arenaer.
Dat ii vealtameahttumit mearkkaš dan ahte sii mannet nohkkat nelggiin, muhto ahte sii eai sáhte searvat seamma dásis eará mánáiguin iešguđege sosiála arenain.
Det kan handle om at barna for eksempel ikke kan feire bursdager eller høytider på lik linje med andre barn.
Sáhttá leat sáhka das ahte mánát ovdamearkka dihtii eai sáhte ávvudit riegádanbeivviid dahje allabasiid seamma dásis eará mánáiguin.
Vi trenger mer kunnskap om situasjonen når det gjelder utslag av barnefattigdom i samiske områder.
Mii dárbbašit eanet máhtu dan birra man ollu lea mánáid geafivuohta sámi guovlluin.
Det er viktig å kjenne til bakgrunnen, omfanget og også om disse undersøkelsene fanger opp alle sider ved situasjonen i de samiske områdene for å kunne fremme treffsikre forslag om tiltak som kan bedre situasjonen.
Deaŧalaš lea dovdat duogáža, viidodaga ja maiddái iskat ahte searvvahit go dát iskkadeamit buot beliid sámi guovlluid dilis jos galggaš sáhttit ovddidit deaivilis evttohusa doaibmabijuin maiguin sáhtášii buoridit dili.
Sametingsrådet oppfordres til å komme tilbake til plenum med en sak hvor man går grundigere gjennom dette for at vi skal kunne peke på gode og virkningsfulle tiltak i denne sammenhengen.
Ávžžuhit Sámediggeráđi buktit dievasčoahkkimii ášši mas vuđoleappot geahčadit dáid beliid nu ahte mii galgat sáhttit gávdnat dán oktavuođas buriid doaibmabijuid mat duođas váikkuhit.
Sametinget må gå i møte med de respektive kommuner og andre aktuelle parter for å jobbe fram tiltak mot barnefattigdom.
Sámediggi ferte čoahkkinastit guoskevaš gielddaiguin ja eará guoskevaš beliiguin ja bargat dan ala ahte gávdnat doaibmabijuid mánáid geafivuođa vuostá.
Forslag 8: Samisk undervisning til sametingsrepresentanter som ikke behersker samisk Forslag fra Ann Finbog og Inger Eline Eriksen Fjellgren De folkevalgte på Sametinget er forbilder for det samiske folk, og bør også gå som gode eksempler i vår felles kamp for å revitalisere de samiske språk.
Evttohus 8: Sámegieloahpahus sámediggeáirasiidda geat eai máhte sámegiela Evttohus Ann Finbogas ja Inger Eline Eriksen Fjellgrenas Álbmotválljejuvvon olbmot Sámedikkis leat ovdagovvan sámi álbmogii, ja berrejit maid doaibmat buorre ovdagovvan min oktasaš rahčamušas ealáskahttit sámi gielaid.
Samefolkets Parti og Àrja mener at norskspråklige sametingsrepresentanter må få nødvendig opplæring i samisk språk.
Sámeálbmot bellodat ja Árja mielas berrejit dárogielat sámediggeáirasat oažžut dárbbašlaš oahpahusa sámegielas.
I dag er situasjonen slik at det samiske språket brukes mindre aktivt på Sametinget.
Dál lea dilli nu ahte sámi giella ii geavahuvvo doarvái aktiivvalaččat Sámedikkis.
Vi mener at vi må ta aktive grep for å snu denne utviklingen.
Min mielas mii fertet duođas bargat juoidá jorgalandihte dán dábi.
Som sametingsrepresentanter og rollemodeller har vi et spesielt ansvar for det samiske språket.
Sámediggeáirrasin ja rollamodeallan de lea mis earenoamáš ovddasvástádus sámi giela ektui.
Derfor mener Samefolkets Parti og Àrja at Sametinget må initiere og tilrettelegge samiskundervisning for norskspråklige sametingsrepresentanter.
Danin oaivvildit Sámeálbmot bellodat ja Árja ahte Sámediggi ferte láhčit dili ja movttiidahttit dárogielat sámediggeáirasiid oažžut sámegieloahpahusa.
En mulig løsning er å bruke mandagene under plenumsmøtene til samiskundervisning.
Okta vejolašvuohta livččii ahte geavahit mánnodagaid dievasčoahkkinvahkkuin sámegieloahpahussii.
En annen mulighet er å sette av én uke intensiv opplæring ved å slå sammen en komité- og plenumsuke.
Eará vejolašvuohta lea várret ovtta vahkku intensiiva oahpahussii go ovttastahttá ovtta lávdegodde- ja dievasčoahkkinvahkku.
Forslag 9: Samenes selvbestemmelse over samiske medier - fellessamisk mediehus på tvers av landegrenser Vi samer har selvbestemmelsesrett i kraft av å være et folk.
Evttohus 9: Sápmelaččaid iešmearrideapmi sámi mediaid badjel – oktasaš sámi mediaviessu riikarájiid rastá Mis sápmelaččain lea iešmearridanvuoigatvuohta dan olis go leat sierra álbmot.
Selvbestemmelsesrett gir rett til å råde over egen statsform, egen kultur, forvaltning, lovgivning og lignende uten innblanding fra andre.
Iešmearridanvuoigatvuohta addá vuoigatvuođa mearridit iežas stáhtamálle, iežas kultuvrra, hálddašeami, lágaid ja sullasaččaid badjel almmá earáid seaguheami haga.
Dette omfatter også medier.
Dat guoská maid mediaide.
Etter anmodning fra Sámi Journalisttaid Searvi (SJS) ønsker Árja at Sametinget aktivt skal arbeide for å sikre etableringen av et uavhengig fellessamisk mediehus på tvers av landegrenser.
Sámi Journalisttaid Searvvi (SJS) ávžžuhusa vuođul háliida Árja ahte Sámediggi galgá aktiivvalaččat bargat dan ala ahte sihkkarastit sorjjasmeahttun oktasaš sámi mediaviesu ásaheami riikarájiid rastá.
Vi viser til Sámi Journalisttaid Searvi sin uttalelse: Sámi Journalisttaid Searvi (SJS) viser til FNs urfolksdeklarasjon og vil peke på at samiske medier ikke har den selvbestemmelse som deklarasjonen skal sikre for urfolk, også det samiske folk.
Mii čujuhit Sámi Journalisttaid Searvvi cealkámuššii: Sámi Journalisttaid Searvi (SJS) čujuha ON eamiálbmotjulggaštussii ja áigu čujuhit ahte sámi mediain ii leat dakkár iešmearrideapmi maid julggaštus galgá eamiálbmogiidda sihkkarastit, maiddái sápmelaččaide.
Medier er viktige i samfunnsbyggingen og de er særdeles viktige i styrking og utvikling av språk, kultur og samfunnsliv.
Mediat leat deaŧalaš servodathuksejeaddjit ja dat leat earenoamáš deaŧalačča giela, kultuvrra ja servodateallima nannemis ja ovddideamis.
Mediene har selvfølgelig også en særdeles viktig rolle i samfunnsdebatten og styrkingen av demokratiet.
Mediain lea dieđusge maid earenoamáš deaŧalaš rolla servodatdigaštallamis ja demokratiija nannemis.
Når våre samepolitiske organer ofte peker på og synliggjør retten til samisk selvbestemmelse, og underbygger denne retten ved å vise til FNs urfolksdeklarasjon, ønsker SJS at Sametingene og Samisk Parlamentarisk Råd igangsetter et arbeid med å løsrive de samiske enhetene fra de nasjonale allmennkringkastingselskapene/public service selskapene (SR, SvT, UR, Yle, NRK) og over tid etablerer et fellessamisk medieselskap som samer selv bestemmer over.
Go min sámepolitihkalaš orgánat dávjá čujuhit ja čalmmustahttet sámi iešmearridanvuoigatvuođa, ja ákkastit dan beali čujuhettiin ON eamiálbmotdeklarašuvdnii, SJS háliida ahte Sámediggi ja Sámi Parlamentáralaš Ráđđi álggahit barggu luvvet sámi ovttadagaid nationála oktasašsáddehat oasusservviin/ public service servviin (SR, SvT, UR, Yle, NRK) ja áiggi badjel ásahit oktasaš sámi mediaoasussearvvi man badjel sápmelaččat ieža mearridit.
SJS mener at det finnes flere måter å etablere et fellessamisk mediehus på og sikre det uavhengighet.
SJS oaivvilda ahte gávdnojit eanet vuogit dasa mo ásahivččii oktasaš sámi mediaviesu ja dasa sihkkarasttášii sorjjasmeahttunvuođa.
I Finland finansieres Yle gjennom en medieskatt og det er sannsynlig at en slik skatt blir innført i Norge og Sverige også i nær fremtid.
Suomas Yle ruhtaduvvo mediavearuin ja jáhkkimis boahtá dákkár vearru Norgii ja Ruŧŧii lagamus boahtteáiggis.