pere/sami_parallel huggingface dataset:
Europarådet har ikke ferdigbehandlet denne pr. mai 2009 .
Eurohparáđđi ii vel leat meannudan dan gárvásii miessemánus 2009 .
I nasjonal lovgivning etablerer Grunnloven § 110 a en plikt for staten til å legge forholdene til rette for at den samiske folkegruppen kan « sikre og udvikle sit
Riikkalaš lágain Vuođđolága § 110 a vuođđuda stáhta geatnegasvuođa lágidit dili nu ahte sámi álbmot sáhttá « sihkkarastit ja ovddidit gielas , kultuvrras ja servodateallimis » .
Dette dannet blant annet bakgrunnen for at sameloven fikk et nytt kapittel 3 om språk i 1990 .
Dát dat ee. lei vuođđun go sámeláhkii lasihuvvui ođđa kapihtal 3 giela birra jagi 1990 .
Reglene trådte i kraft 1. januar 1992 og har således vært virksom i 17 år .
Njuolggadusat fámuiduvve ođđajagemánu 1. b. 1992 , ja leat dainna lágiin doaibman 17 jagi .
Loven sier blant annet at lover og forskrifter av særlig interesse for hele eller deler av den samiske befolkning , skal oversettes til samisk .
Sámelága § 1-5 nanne ahte sámegiella ja dárogiella leat ovttaárvosaš gielat , ja ahte dat galget leat ovttadássásaččat sámelága goalmmát kapihttala mearrádusaid vuođul .
Samelovens språkregler gir borgerne språklige rettigheter i møte med ulike offentlige organ .
Muhtun mearrádusat leat erenoamážit gielddaid várás , ja muhtumat fas gustojit maiddái stáhtalaš ja guvllolaš eiseválddiide .
Forvaltningsområdet for samisk språk omfatter kommunene Karasjok , Kautokeino , Nesseby , Porsanger og Tana i Finnmark , Kåfjord i Troms , Tysfjord i Nordland og Snåsa i Nord-Trøndelag .
Sámegiela hálddašanguovlu fátmmasta Kárášjoga , Unjárgga , Porsáŋggu ja Deanu gielddaid ja Guovdageainnu suohkana Finnmárkkus , Gáivuona suohkana Romssa fylkkas , Divttasvuona suohkana Nordlánddas , ja Snoasa suohkana Davvi-Trøndelágas .
Lavangen kommune i Troms har søkt om innlemmelse i forvaltningsområdet for samisk språk .
Loabága suohkan Romssa fylkkas lea ohcan beassat sámegiela hálddašanguvlui .
Ved innføringen av Snåsa kommune og Tysfjord kommune er forvaltningsområdet utvidet til også å omfatte sørsamisk og lulesamisk språk .
Maŋŋágo Snoasa suohkan ja Divttasvuona suohkan šadde sámegiela hálddašanguvlui , de leat sámelága giellanjuolggadusat viiddiduvvon gustot maiddái oarjilsámegillii ja julevsámegillii .
Det vil si at kommuner og regionale og statlige myndigheter innenfor den del av forvaltningsområdet som omfatter disse språkene , har ansvar for at lovens regler gjennomføres på de respektive språkene .
Dat mearkkaša ahte dain gielddain / suohkaniin ja guvllolaš ja stáhtalaš eiseválddiin mat leat dain hálddašanguovllu osiin main dát gielat geavahuvvojit , lea ovddasvástádus giellalága njuolggadusaid čađaheamis guđege giela dáfus .
Lover og forskrifter av særlig interesse for hele eller deler av den samiske befolkningen skal oversettes til samisk .
Lágat ja láhkaásahusat mat erenoamážit gusket oppa sámi álbmogii dahje sámi álbmoga osiide , galget jorgaluvvot sámegillii .
Bestemmelsene i samelovens språkkapittel er minimumskrav .
Sámelága giellakapihttala mearrádusat leat unnimusgáibádusat .
Dette innebærer at alle offentlige organ oppfordres til å ta hensyn til brukere av samisk språk , også utover lovens regler og avgrensningen av forvaltningsområdet .
Dat mearkkaša ahte buot almmolaš orgánat ávžžuhuvvojit váldit vuhtii sámegiela geavaheddjiid , maiddái guhkkelii go maid lága njuolggadusat gáibidit ja hálddašanguovllu ráddjejupmi geatnegahttá .
God forvaltningsskikk tilsier at skriftlige henvendelser på samisk besvares på samisk , også i tilfeller hvor man ikke etter loven har plikt til det .
Buori hálddašandábis čuovvu ahte čálalaš oktavuođaváldimii mii lea sámegillii , galgá vástádusge leat sámegillii , maiddái dakkár dáhpáhusain main lága mielde ii leat geatnegasvuohta dasa .
Det rettslige grunnlaget for opplæring i samisk er sameloven og opplæringsloven .
Sámegiela oahpahusa lágalaš vuođđu leat sámeláhka ja oahpahusláhka .
Etter at forvaltningsområdet for samisk språk er utvidet til også å omfatte kommuner innenfor det sør- og lulesamiske området , forstås begrepet ” samisk språk ” som nord- , sør- , og lulesamisk språk .
Maŋŋágo sámegiela hálddašanguovlu viiddiduvvui nu , ahte dat dál fátmmasta suohkaniid mat leat oarjilsámi ja julevsámi guovlluin , de ipmirduvvo doaba ” sámegiella ” siskkildit davvisámegiela , oarjilsámegiela ja julevsámegiela .
Tilsvarende definisjon har også opplæringsloven ( § 6-1 ) .
Seamma definišuvdna lea maid oahpahuslágasge ( § 6-1 ) .
Samelovens § 3-8 sier også at ” enhver har rett til opplæring i samisk . ”
Sámelága § 3-8 cealká ahte ” juohkehaččas lea vuoigatvuohta oahppat sámegiela ” .
Dette gjelder både samer og ikke-samer .
Dat gusto sihke sámiide ja dážaide .
Andre sentrale lover er lov om barnehager som fastsetter kommunens ansvar for å tilrettelegge tilbud for samiske barn .
Eará guovdilis láhka lea mánáidgárdeláhka , mii mearrida gielddaid ovddasvástádusa lágidit fálaldagaid sámi mánáide .
Domstolloven viser til samelovens bestemmelser når det gjelder bruk av samisk språk .
Duopmostuolloláhka čujuha sámelága mearrádusaide go sámegiela geavaheamis lea sáhka .
Helselovgivningen regulerer forholdet mellom helsetjenestens virksomheter , utøvere og helsetjenestens brukere .
Báikenammaláhka galgá sihkkarastit sámi báikenamaid riikkalaš lágaid ja riikkaidgaskasaš soahpamušaid ja konvenšuvnnaid mielde .
Fra en helserettslig synsvinkel gjelder kravet om forståelig informasjon uavhengig av språkreglenes
Dearvvasvuođalágat muddejit dearvvasvuođabálvalusa doaimmahusaid , bargiid ja dearvvasvuođabálvalusaid geavaheddjiid gaskavuođaid .
begrensninger , og tjenestetilbud på samisk språk er viktig også ut fra behovet for korrekt og nødvendig utredning og behandling , jf. for eksempel pasientrettighetsloven .
Dearvvasvuođarievttálaš hálttis gusto dakkár gáibádus , ahte diehtojuohkin galgá leat ipmirdahtti beroškeahttá giellanjuolggadusaid ráddjejumis , ja sámegielalaš bálvalusfálaldagat maid leat dehálaččat rivttes ja dárbbašlaš iskkadeami ja dálkkodeami geažil , gč. omd. pasieantavuoigatvuođalága .
Alle offentlige organ som omfattes av språkreglene i samelovens kapittel 3 , har en plikt til å sørge for at reglene i sameloven blir fulgt .
Buot almmolaš orgánat maidda sámelága goalmmát kapihttala giellanjuolggadusat gusket , leat geatnegasat gozihit ahte sámelága giellanjuolggadusat čuvvojuvvojit .
Det er i tiltaksdelen av denne handlingsplanen gjort nærmere rede for ansvarsforhold på bl.a. opplæringsområdet og helseområdet .
Dán doaibmaplána doaibmabidjooasis čilgejuvvo dárkileappot makkár ovddasvástádusoktavuođat leat omd. oahpahussuorggis ja dearvvasvuođasuorggis .
Sametinget har og skal ha en svært sentral rolle i arbeidet med samisk språk .
Sámedikkis lea ja galgá áin leat erenoamáš guovdilis rolla sámegiela bargguin .
Norske myndigheter kan imidlertid ikke delegere fra seg det overordnede ansvaret for samisk språk til Sametinget .
Norgga eiseválddit eai dattetge sáhte sirdit alddiineaset Sámediggái bajimuš ovddasvástádusa sámegielas .
Det vil alltid være et statlig ansvar å sørge for nødvendige rammebetingelser for at samisk språk kan vernes og videreutvikles .
dasvástádus bidjat dárbbašlaš rápmaeavttuid sámegiela gáhttejupmái ja ovddideapmái . Sámedikkis okto ii sáhte lea ovddasvástádus sámegiela ovddideami lágideamis .
Den videre utviklingen av samisk språk er avhengig av innsats fra mange aktører , hvor også kommunene og fylkeskommunene har en sentral rolle .
Sámegiela joatkevaš ovdáneapmi sorjá máŋgga oasálačča áŋgiruššamis , ja das lea maiddái gielddain / suohkaniin ja fylkkagielddain / suohkaniinge guovdilis doaibma .
Arbeids- og inkluderingsdepartementet har samordningsansvaret for regjeringens samepolitikk .
Bargo- ja searvadahttindepartemeanttas lea ovddasvástádussan oktii heivehit ráđđehusa sámepolitihka .
Språkets betydning for den alminnelige utviklingen av samisk kultur , næring og samfunn er svært sentral .
Sámegiella lea erenoamáš guovdil sámi kultuvrra , ealáhusaid ja servodaga dábálaš ovddideamis .
Arbeids- og inkluderingsdepartementet har derfor i løpet av de siste tiårene igangsatt en rekke tiltak for samisk språk .
Bargo- ja servadahttindepartemeanta lea danne maŋimuš logiid jagiid álggahan arvat doaibmabijuid sámegiela dihtii .
Arbeids- og inkluderingsdepartementet fører etter dette tilsyn med gjennomføringen av reglene i samelovens kapittel 3 .
Bargo- ja searvadahttindepartemeanta goziha dasto sámelága kapihttala 3 njuolggadusaid ollašuhttima .
I tråd med dette vil også Arbeidsog inkluderingsdepartementet overta ansvaret for å samordne oppfølgingen av Norges forpliktelser etter minoritetsspråkspakten .
Bargo- ja searvadahttindepartemeanta šaddá maid dan mielde váldit badjelasas ovddasvástádussan oktiiordnet Norgga geatnegasvuođaid čuovvolit unnitlohkogielaidlihtu mearrádusaid .
Kultur- og kirkedepartementet har som språkpolitisk ansvarlig fagdepartement det overordnede ansvaret for en helhetlig og sektorovergripende språkpolitikk .
Dainnago Kultur- ja girkodepartemeanta lea giellapolitihkalaš ovddasvástideaddji departemeanta , de das lea bajimuš ovddasvástádus ollislaš ja surggiidrasttideaddji giellapolitihkas .
Private virksomheter er ikke omfattet av samelovens språkregler .
Bođolaš doaimmahusaide eai guoskka sámelága giellanjuolggadusat .
De siste årene har vi likevel sett at en del organisasjoner og bedrifter har tatt i bruk samisk språk , for eksempel i egennavn , annonser , informasjon på nett og i brosjyrer .
Maŋimuš jagiid mii leat dattetge oaidnán ahte muhtun organisašuvnnat ja fitnodagat leat váldán atnui sámegiela , omd. namaide , almmuhusaide , diehtojuohkimii neahtas ja gihppagiin .
Enkelte har også ansatt samiskspråklig personell for å betjene samiske kunder .
Muhtumat leat maid virgádan sámegielalaš bargiid guđet sáhttet bálvalit sámegielalaš geavaheddjiid .
Regjeringen anser dette som en naturlig følge av at samisk språk har fått en sterkere stilling .
Ráđđehus atná dan lunddolaš čuovvumuššan das , go sámegiella lea ožžon nannosat sajádaga .
Sametingets arbeid med samisk språk I følge samelovens § 3-12 Organisering av samisk språkarbeid skal Sametinget arbeide for vern og videre utvikling av samiske språk i Norge .
Sámedikki bargu sámegielain Sámelágas lea § 3-12 Sámi giellabargguid organiseren , ja dan mielde Sámediggi galgá bargat nu , ahte gáhtte ja ovddida sámegielaid Norggas .
Videre heter det i loven at Sametinget utarbeider hvert fjerde år en rapport til Kongen om situasjonen for samiske språk i Norge .
Dasto cealká láhka ahte Sámediggi galgá ráhkadit raportta Gonagassii juohke njealját jagi , mas sámegielaid dilli Norggas čilgejuvvo .
Sametinget avsetter hvert år midler som kan tildeles til ulike tiltak for å styrke og utvikle samiske språk i Norge .
Sámediggi várre juohke jagi ruđaid maid sáhttá juogadit sierranas doaibmabijuide mat nannejit ja ovddidit sámegielaid Norggas .
For 2009 utgjør dette i underkant av 60 mill. kroner .
Jahkái 2009 dat supmi lea unnibuš go 60 milj. ruvnnu .
Midlene går til kommuner og fylkeskommunene i forvaltningsområdet for samisk språk , til språksentrene og ulike søkerbaserte prosjekter .
Ruđat mannet sámegiela hálddašanguovllu gielddaide ja fylkkagielddaide , giellaguovddážiidda ja sierranas prošeaktaohcciide .
Fra 2008 brukes også en del av avkastningen av Samefolkets fond 1 til språkutviklingstiltak .
Jagi 2008 rájis geavahuvvo maid oassi Sámeálbmotfoandda 1 vuoittus giellaovddideaddji doaibmabijuide .
Tilskuddet til kommuner / fylkeskommuner under forvaltningsområdet for samelovens språkregler ut-
Lassin Sámediggi hálddaša doarjagiid mat leat mánáidgárdefálaldagaid , oahpponeavvuid ja stipeanddaid várás .
Fondets formål er å yte tilskudd eller bidrag til tiltak som styrker og bidrar til revitalisering av samisk språk og kultur .
Juolludeapmi mii lea sámelága giellanjuolggadusaid hálddašanguovllu gielddaid ja fylkkagielddaid várás , máksojuvvo jahkásaččat dihto Sámedikki mearridan eavttuid mielde .
Disse midlene skal dekke merutgifter kommunene har som tospråklig kommune .
Dát ruđat galget gokčat lassegoluid mat gielddain leat guovttegielalaš gieldan .
Sametinget skal ha kontroll med bruken av midlene , og kommunene / fylkeskommunene rapporterer hvert år til Sametinget .
Sámediggi galgá gozihit dáid ruđaid geavaheami , ja gielddat ja fylkkagielddat sáddejit jahkásaččat dieđáhusa ruhtageavaheamis Sámediggái .
Det er i 2009 avsatt 42,75 mill. kroner .
Jahkái 2009 leat várrejuvvon 42,75 milj. ruvnnu .
Sametinget vil revidere tildelingskriteriene i forbindelse med budsjett 2010 .
Sámediggi áigu ođasmahttit juolludaneavttuid jagi 2010 bušeahta oktavuođas .
Sametinget i Norge har et språkstyre som er et rådgivende organ i språkfaglige spørsmål for Sametingsrådet .
Norgga sámedikkis lea giellastivra mii lea giellafágalaš áššiin Sámediggeráđi rávvejeaddji orgána .
Språkstyret består av medlemmer fra nordsamisk , lulesamisk og sørsamisk område .
Giellastivrras leat lahtut geat ovddastit davvisámegiela , julevsámegiela ja oarjilsámegiela guovlluid .
Medlemmer til det nordiske organet Samisk språknemnd ( SGL ) velges blant medlemmene i språkstyret .
Lahtut davviriikkalaš orgánii Sámi giellalávdegoddái ( SGL ) válljejuvvojit giellastivrra láhtuid gaskkas .
SGL er Samisk parlamentarisk råds vedtaksorgan i spørsmål som gjelder samisk språk , og skal fremme og utvikle samisk språk skriftlig og muntlig .
SGL lea Sámi parlamentáralaš ráđi mearridanorgána mii galgá bargat sámi giellaáššiiguin ja ovddidit sámegiela čálalaččat ja njálmmálaččat .
I tillegg gir Samisk språknemnd informasjon til landenes språkorganer , og andre .
Lassin Sámi giellalávdegoddi juohká dieđuid riikkaid giellaorgánaide , ja earáide .
Sametingets oppgaver innenfor terminologi og normering av samisk språk foregår i samarbeid med SGL .
Sámedikki barggut mat leat sámegiela terminologiijas ja normeremis čađahuvvojit ovttasráđiid Sámi giellalávdegottiin .
SGL har i oppgave bl.a. å godkjenne termer og normering av samisk språk .
Sámi giellalávdegotti doaibma lea ee. dohkkehit sámegielaide tearpmaid ja normeremiid .
SGL har tre termgrupper , en for nordsamisk , en for sørsamisk og en for lulesamisk , og er sammensatt av fagfolk fra de tre sametingene og språkfolk fra de aktuelle språkområdene .
Sámi giellalávdegottis leat golbma tearbmajoavkku , davvisámegillii , oarjilsámegillii ja julevsámegillii , ja dain leat fágaolbmot guđet bohtet golmma sámedikkis ja guđege sámegiela guovllus .
Også for normering har SGL språkgrupper som består av språkfaglig kompetanse og på tvers av landegrensene .
Maiddái normerema várásge Sámi giellalávdegottis leat giellajoavkkut máin lea giellafágalaš máhttu , maiddái riikkarájáid rastá .
Det betyr at det språkfaglige arbeidet hele tiden foregår på allsamisk nivå / nordisk nivå .
Dat mearkkaša ahte giellafágalaš bargu čađahuvvo oktilaččat buot sámegielain ja davviriikkalaš dásis .
Sametinget har en orddatabank , Risten.no , som inneholder en del samisk terminologi .
Sámedikkis lea sátnebáŋku , Risten.no , mii siskkilda muhtun sámi terminologiijaid .
Sametinget samarbeider også med Arbeids- og inkluderingsdepartementet og Kunnskapsdepartementet om ” Divvun ” – utvikling av korrekturprogram for de samiske språkene ( se tiltak 54 ) .
Sámedikkis lea maid ovttasbargu Bargo- ja searvadahttindepartemeanttain ja Máhttodepartemeanttain ” Divvun ” nammasaš prošeavtta oktavuođas – mas galget ráhkaduvvot golmma sámegillii divodanprográmmat ( geahča doaibmabiju 58 ) .
Sametinget oppnevner stedsnavnskonsulenter og gir veiledning i bruk av samiske stedsnavn og forvaltning av stadnamnlova .
Sámediggi nammada báikenammakonsuleanttaid ja rávve mo sámegielalaš báikenamat galget geavahuvvot ja mo báikenammaláhka galgá hálddašuvvot .
Sametinget har i dag tre navnekonsulenter som skal gi råd om skrivemåten for samiske stedsnavn i Norge .
Sámedikkis leat odne golbma báikenammakonsuleantta guđet rávvejit mo Norggas galget čállit sámegielalaš báikenamaid .
Navnekonsulentene har ansvar for henholdsvis nord- , lule- og sørsamisk språkområde .
Nammakonsuleanttain lea ovddasvástádus davvisámegiela , julevsámegiela ja oarjilsámegiela guovlluin .
I 2009 får 10 samiske språksentre tilskudd fra Sametinget .
Jagi 2009 ožžot 10 sámi giellaguovddáža doarjagiid Sámedikkis .
Språksentrenes funksjon er å revitalisere , bevare og styrke samisk språk og kultur .
Giellaguovddážiid doaibmamuš lea ealáskahttit , seailluhit ja nanusmahttit sámi giela ja kultuvrra .
I arbeidsoppgavene inngår det å utvikle og styrke opplæringstiltak innen samisk språk , kultur og næring , samt spre informasjon om samisk kultur .
Giellaguovddážiid bargguide gullá ovddidit ja buoridit oahpahusdoaibmabijuid mat leat sámi giela , kultuvrra ja ealáhusaid várás , ja juohkit dieđuid sámi kultuvrra birra .
Språksentrene arrangerer kurs i alt fra samisk som lekespråk for barn , samiskopplæring for kommuneansatte til duodjikurs .
Giellaguovddážat lágidit juohkelágan kurssaid , nugo sámegielas mánáid stoahkangiellan , sámegiela gielddabargiid várás , ja duojis .
Språksentrene er også møteplasser for den samiske befolkningen i området , og derfor er de viktige institusjoner for styrking og utvikling av samisk språk .
Giellaguovddážat leat guovlluineaset sámi álbmoga deaivvadansajit , ja danne dat leat dehálaš ásahusat sámegiela nannemis ja ovddideamis .
Sametinget tildeler tilskudd til samiske barnehager som har vedtektsfestet at barnehagen bygger på samisk språk og kultur .
Sámediggi juohká doarjagiid sámi mánáidgárddiide maid njuolggadusaide lea čállojuvvon ahte mánáidgárdi atná vuođđunis sámi giela ja kultuvrra .
Sametinget har også tilskudd til språkopplæring for enkeltbarn i norske barnehager , jf. omtale i tiltaksdelen i denne handlingsplanen .
Sámedikkis leat maid doarjagat ovttaskas mánáid oahpahussii dáža mánáidgárddiin , gč. válddahallama dán doaibmaplána doaibmabidjooasis .
Sametinget holder årlig nettverksmøter for ulike grupper ansatte i samiske barnehager , deriblant styrere , språkmedarbeidere og mannlige ansatte i barnehagene .
Sámediggi doallá jahkásaš fierpmádatčoahkkimiid mánáidgárddiid sierranas bargiidjoavkkuide , ee. jođiheddjiide , giellabargiide ja almmáiolbmuide .
Sametinget tildeler tilskudd til læremidler tilpasset samiske barnehagebarn .
Sámediggi juolluda doarjagiid oahpponeavvuide mat leat heivehuvvon sámi mánáidgárdemánáide .
For omtale av læremidler og Sametingets rolle på opplæringsområdet for øvrig , se tiltaksdelen .
Oahpponeavvuid ja Sámedikki oahpahussuorggi rolla dáfus , geahča doaibmabidjooasi .
Sametinget tildeler stipend til elever med samisk i fagkretsen i videregående skole .
Sámediggi juolluda stipeandda ohppiide geain lea sámegiella fágan joatkkaskuvllas .
I tillegg har Sametinget etablert stipender for høyere utdanning , jf. tiltaksdelen .
Lassin Sámediggi lea vuođđudan stipeanddaid alit oahpahusa várás , gč. doaibmabidjooasi .
Informasjon / veiledning om rettigheter : Sametinget får en rekke spørsmål fra befolkningen om hvilke rettigheter den enkelte har i møte med det offentlige .
Ovddimusas leat gažaldagat vuoigatvuođas oažžut oahpahusa sámegielas ja sámegillii , ja gos oahppit sáhttet oažžut dán vuoigatvuođa ollašupmái .
I første rekke er det spørsmål om retten til opplæring i og på samisk , og hvor den enkelte elev kan få denne rettigheten oppfylt .
Seamma gažaldaga jerret maid vánhemat geat háliidit bidjat mánáset mánáidgárdái ja dáhttot ahte mánnái das leat fálaldagat mat leat heivehuvvon su gillii ja kultuvrii .
Samme spørsmål kommer også fra foreldre som skal ha barn i barnehage og ønsker at barnet får barnehagetilbud tilpasset sitt språk og kultur .
Sámedikkis ii leat mihkkege formála válddiid bagadit gielddaid / skuvla- ja mánáidgárdeeaiggádiid , muhto sáhttá daid bagadit mánáidgárddi lážáldaga ja skuvlla oahpahusa hárrái .
Sametinget har ingen formell myndighet til å instruere kommuner / skole- og barnehageeiere , men kan veilede disse om hvordan de kan organisere opplegg i barnehage og opplæring i skole .
Sámediggái bohtet muhtun gažaldagat olbmo vuoigatvuođaid birra oažžut bálvalusaid sámegillii dearvvasvuođalágádusas , riektelágádusas ja girkus , ja maiddái gažaldagaid dulkoma birra sierranas oktavuođain .
Mange kommuner og institusjoner inviterer Sametinget til å holde informasjonsmøter , forelesninger og lignende om samisk språk .
Ollu gielddat ja ásahusat bovdejit Sámedikki doallat diehtojuohkinčoahkkimiid , logaldallamiid ja dakkáraččaid sámegiela birra .
I tillegg gis mye informasjon og veiledning skriftlig og over telefon .
Lassin addojuvvojit ollu dieđut ja rávvagat čálalaččat ja telefovnnas .
Kommuner , skoler , barnehager og språksentrene er de som oftest tar kontakt med Sametinget .
Gielddat , skuvllat , mánáidgárddit ja giellaguovddážat leat dat mat dávjjimusat váldet oktavuođa Sámediggái .
Sametinget får også henvendelser fra forfattere , media og andre språkbrukere om f.eks. terminologi , stedsnavn og hvordan man kan styrke og fremme samisk språk i ulike institusjoner .
Oktavuođa váldet Sámediggái maid čállit , mediat ja eará giellageavaheaddjit , omd. terminologiija birra , báikenamaid birra , ja dan birra , mo galggašii nannet ja ovddidit sámegiela sierranas ásahusain .
Sametinget har inngått samarbeidsavtaler med Finnmark , Troms og Nordland fylkeskommuner , samt én samarbeidsavtale med fylkeskommunene i det sørsamiske området .
Sámediggi lea dahkan ovttasbargansoahpamuša Finnmárkku fylkkagielddain , Romssa fylkkasuohkaniin ja Nordlándda fylkkasuohkaniin , ja maiddái ovttasbargansoahpamuša ovttain fylkkasuohkaniin oarjilsámeguovllus .
Disse avtalene har bl.a. som intensjon å styrke samisk språk og kultur .
Dáid soahpamušaid ulbmil lea ee. nannet sámi giela ja kultuvrra .
Sametingets konkrete innspill i arbeidet med handlingsplanen framkommer av tiltaksdelen i handlingsplanen .
Sámedikki čielga árvalusat dán doaibmaplána bargui bohtet ovdan doaibmaplána doaibmabidjooasis . 16
Organisering av arbeidet med og oppfølgingen av handlingsplanen Arbeidet med handlingsplan for samisk språk er ledet av Arbeids- og inkluderingsdepartementet .
Doaibmaplána barggu ja čuovvoleami organiseren Bargo- ja searvadahttindepartemeanta jođiha sámegiela doaibmaplána barggu .
Handlingsplanen er utarbeidet i samråd med Sametinget og med deltakelse fra berørte departementer .
Doaibmaplána lea ráhkaduvvon ovttasráđiid Sámedikkiin , ja dan bargui leat maid searvan earáge áššáigullevaš departemeanttat .
Det har vært løpende kontakt og dialog i løpet av arbeidet med handlingsplanen , og det ble avholdt avsluttende konsultasjonsmøter på henholdsvis administrativt og politisk nivå 31. mars og 17. april 2009 .
Doaibmaplána barggu botta leat leamaš bissovaš oktavuođat ja ráđđádallamat , ja loahpalaš ráđđádallančoahkkimat dollojuvvojedje sihke hálddahuslaš ja politihkalaš dásis njukčamánu 31. b. ja čuoŋománu 17. b. 2009 .
Departementet har også mottatt en rekke skriftlige innspill , både fra offentlige virksomheter , organisasjoner og enkeltpersoner .
Departemeanta lea maid ožžon arvat čálalaš árvalusaid , sihke almmolaš doaimmahusain , organisašuvnnain ja oktagasain .
Handlingsplanen vil ha en virketid på 5 år .
Doaibmaplána galgá doaibmat vihtta jagi .
Det enkelte departement som er oppført som ansvarlig for tiltaket har ansvar for gjennomføring av dette , herunder hvordan tiltaket organiseres og finansieres .
Guhtege departemeanttas , mii lea čállojuvvon doaibmabiju ovddasvástideaddjin , lea ovddasvástádus doaibmabiju čađaheamis , dasge mo doaibmabidju galgá organiserejuvvot ja ruhtaduvvot .
Arbeids- og inkluderingsdepartementet vil koordinere oppfølgingen og utviklingen av mål og tiltak i handlingsplanen underveis i planperioden .
Bargo- ja searvadahttindepartemeanta áigu plánaáigodaga oktii heivehit ulbmiliid čuovvoleami ja ovddideami ja doaibmaplána doaibmabijuid .
Arbeidet vil skje i dialog med Sametinget , og det vil ved behov bli gjennomført konsultasjoner med Sametinget .
Dat bargu galgá čađahuvvot ovttasráđiid Sámedikkiin , ja go lea dárbu , de departemeanta ráđđádallá Sámedikkiin .
Gjennomføring og omfang av tiltakene beskrevet i handlingsplanen vil bli tilpasset de årlige budsjettforslagene , og Stortingets behandling av disse .
Daid doaibmabijuid čađaheapmi ja viidodat maid doaibmaplána válddahallá , šaddet heivehuvvot jahkásaš bušeahttaárvalusaide ja dasa mo Stuorradiggi daid meannuda .
Det tas sikte på å utarbeide årlige statusrapporter .
Áigumuš lea ráhkadit jahkásaš dilleraporttaid . SÁMEGIELAID OTNÁŠ DILLI
DAGENS SITUASJON FOR DE SAMISKE SPRÅKENE
Sámegiella gullá suoma-ugralaš giellajovkui .
Samisk tilhører den finsk-ugriske språkgruppen .
Sámástit sihke Norggas , Ruoŧas , Suomas ja Ruoššas .
Det finnes ti forskjellige samiske dialekter eller språk , og språkgrensene går på tvers av riksgrensene .
Buohkanassii leat logi sierranas sámi suopmana dahje giela , ja giellaráját rasttidit riikkarájáid .
En undersøkelse gjort av Samisk nærings- og utredningssenter i 20002 for Samisk språkråd , anslår samiske språkbrukere i Norge til ca. 25 000 .
Guorahallamis maid Sámi ealáhus- ja guorahallanguovddáš čađahii jagi 20002 Sámi giellaráđi ovddas , meroštallet ahte leat sullii 25 000 sámegielalačča Norggas .
Omtrent halvparten av disse både snakker , leser og skriver samisk , mens det for de øvrige først og fremst er et talespråk .
Sullii bealli sis sihke sámástit , lohket ja čállet sámegillii , ja bealli fas sis máhttet dušše hállat .
Det er vanskelig å gi en eksakt fordeling på de ulike språkene , men nordsamisk er klart mest utbredt av de samiske språkene i Norge .
Váttis lea dárkilit meroštallat man stuorra lohku lea guđege sámegielas , muhto davvisámegiella lea eahpitkeahttá viidámus sámegiella Norggas .
For luleog sørsamisk dreier det seg trolig om under tusen brukere .
Julevsámegielas ja oarjilsámegielas leat jáhkkimis unnit go duhát geavaheaddji .
Det er svært få som behersker østsamisk / skoltesamisk og pitesamisk i Norge i dag .
Viehka unnán olbmot odne máhttet nuortalašgiela / golttágiela ja bihtánsámegiela Norggas .
Det østsamiske / skoltesamiske området er i dag konsentrert til Sør-Varanger kommune .
Eanaš nuortalaččat / golttálaččat orrot Suomas ja Ruoššas , main giella ain geavahuvvo .
Ifølge Nordisk samisk språknemnd er det få personer i Norge som har østsamisk / skoltesamisk som morsmål .
Davvisámegiella hállojuvvo eanaš Finnmárkku fylkkas ja Romssa fylkkas , ja Dielddanuori ja Evenášši suohkaniin Nordlánddas .
De fleste østsamene / skoltesamene bor i Finland og Russland , hvor språket fremdeles er i bruk .
Norggas julevsámi giellaguovlu lea Nordlándda fylkkas , ja dat ollá máddin Sáltovuonas davás Bálága
Det lulesamiske språkområdet i Norge ligger i Nordland fylke og strekker seg fra Saltenfjorden i sør til Ballangen kommune i nord .
Divttasvuotna lea odne dat suohkan mas eanaš julevsámegielalaččat orrot . Bihtánsámi biras lea odne suohkaniin Sálttus , Báidaris ja Budejju ja Fuoskku osiin .
Det pitesamiske miljøet i dag har særlig tilknytning til kommunene Saltdal , Beiarn og deler av Bodø og Fauske .
Norggas oarjilsámi giellaguovlu ollá davvin Sáltoduoddaris máttás Engerdálii Hedmárkui , ja oarjilsámit orrot bieđgguid unna servodagažiin .
På UNESCOs røde liste over truede språk 3 er nordsamisk klassifisert som et truet språk , mens sør- og lulesamisk er klassifisert som alvorlig truede språk .
UNESCO áitojuvvon gielaid 3 rukses listtus davvisámegiella lea luohkkáduvvon áitojuvvon giellan , ja oarjilsámegiella ja julevsámegiella leat fas luohkkáduv-
Undersøkelse om bruken av samisk språk .
Sámegielaid geavaheami guorahallan .
Samisk nærings- og utredningssenter , Tana , oktober 2000. http://www.helsinki.fi/~tasalmin/europe_report.html
Sámi ealáhusa- ja guorahallanguovddáš , Deatnu golggotmánnu 2000 http://www.helsinki.fi/~tasalmin/europe_report.html
Østsamisk , / skoltesamisk pitesamisk og umesamisk er kategorisert som utryddet i Norge .
Nuortalašgiella / golttágiella , bihtánsámegiella ja upmesámegiella leat luohkkáduvvon jápma giellan Norggas .
Begrunnelsen for at sørsamisk språk regnes som alvorlig truet språk er at sørsamisk er mest brukt i besteforeldregenerasjonen .
Sivva manne oarjilsámegiella adnojuvvo bahás áitojuvvon giellan , lea dat go eanaš oarjilsámegielalaš olbmot leat ádjá ja áhku buolvvas .
Svært få barn lærer språket , og enda færre er aktive brukere av språket .
Viehka unnán mánát ohppet giela , ja ain hárvvibut leat sii guđet hállet giela .
Når det gjelder lulesamisk er begrunnelsen at det er et lite antall barn som lærer språket og veldig få som er aktive brukere .
Julevsámegiela dáfus , de celkojuvvo ahte dušše unna mánnálogoš ohppet sámegiela ja hirbmat hárvásat hállet giela .
Yngre språkbrukere har lite ferdighet i språket og foretrekker å bruke skandinavisk språk .
Nuorat giellageavaheaddjit leat doaŋggit hállat giela ja válljejit danne geavahit skandinávialaš giela .
Samisk står sterkere i områder hvor det har vært en ubrutt kontinuitet i samisk som samhandlings- og kommunikasjonsspråk .
Sámegiella lea nannoseabbo dain guovlluin main giella lea leamaš bissánkeahttá gulahallan- ja ovttastallangiellan .
Dette dreier seg først og fremst om de nordsamiske områdene innenfor forvaltningsområdet for samisk språk i Finnmark .
Dás lea sáhka ovddimusat davvisámegielalaš guovlluin mat leat sámegiela hálddašanguovllus Finnmárkkus .
I disse områdene er det mange barn som har samisk som hjemmespråk enten som ettspråklig samisk eller som tospråklig samisk-norsk / andre ikke-samiske språk .
Dáin guovlluin leat ollu mánát geain sámegiella lea ruovttugiellan jogo oktogiellan dahje nubbi ruovttugiellan dárogiela dahje eará giela bálddas .
Samisk er for mange daglig samhandlings- og kommunikasjonsspråk i disse områdene .
Sámegiella lea oluide beaivválaš gulahallan- ja ovttastallangiella dáin guovlluin .
Samisk er også synlig i lokalsamfunnet i mye sterkere grad enn i andre samiske områder .
Sámegiella lea maid oinnolaš báikegottiin ollu eanebut go eará sámi guovlluin .
I mange av disse områdene har språkbytteprosessen kommet svært langt .
Dattetge fertet dadjat ahte sámegiella odne lea rašis dilis dáin guovlluin .
At Kåfjord kommune har kommet med i forvaltningsområdet for samisk språk har hatt svært stor betydning for utviklingen av samisk språk i dette området .
Dáin guovlluin leat unnán báikegottit main sámegiella lea oinnolaš oassi olbmuid beaivválaš gulahallan- ja ovttastallangielas , ja unnán bearrašiin lea sámegiella ruovttugiellan .
har disse i de siste tiårene hatt en viss utvikling . Barnehager der henholdsvis sørsamisk og lulesamisk er hovedspråk er etablert , og flere elever undervises på og i henholdsvis sørsamisk og lulesamisk .
Dainnago sámegiela bissovašvuohta beaivválaš giellan lea boatkanan , de ollu mánát ja nuorat geat oahpahallet sámegiela , eai gula sámegiela olbmuid gulahallangiellan eai iežaset bearrašiin eaige iežaset báikegottisge .
Man må likevel si at samisk språk i dag står svakt i disse områdene .
Dat čuohcá guđege oahpahalli sátnevárrái ja giellahálddašandovdui .
NORDEUROPAINSTITUTTET VED HUMBOLDTUNIVERSITET I BERLIN leder et dokumentasjonsprosjekt for pite- og umesamisk språk ( Ume and Pite Saami documentation Project ) .
HUMBOLDT-UNIVERSITEHTA DAVVI-EUROHPA INSTITUHTTA , MII LEA BERLIINNAS , jođiha bihtánsámegiela ja upmesámegiela duođaštanprošeavtta ( Ume and Pite Saami Documentation Project ) .
Målet med prosjektet er å få fram moderne ordlister , korte grammatiske beskrivelser , transkripsjoner av eldre arkiverte opptak og en avhandling om morfofonologiske alternasjoner i disse to samiske språkene .
Prošeavtta ulbmil lea ráhkadit ođđaáigásaš sátnelisttuid , oanehis giellaoahpalaš čilgehusaid , ovddežis vurkejuvvon jietnabáttiin čálihemiid ja čielggadeami dain morfofonologalaš alternašuvnnain mat leat dán guovtti sámegielas .
Det er mellom 10 til 15 personer som snakker pitesamisk i dag , og majoriteten av språkbrukerne bor i Sverige .
Go Gáivuona suohkan šattai sámegiela hálddašanguovllu oassin , de dat lea ollu váikkuhan dasa , ahte sámegiella lea ovdánan guovllus .
I Norge har Salten pitesamisk forening opprettet en stiftelse som heter Duoddará ráffe ( viddas fred ) .
Norggas Sálttu bihtánsámesearvi lea ásahan vuođđudusa man namma lea Duoddará ráffe .
Formålet med stiftelsen er å utvikle pitesamisk språk , kultur og identitet innenfor de pitesamisk områdene i Norge .
Vuođđudusa ulbmil lea ovddidit bihtánsámi giela , kultuvrra ja ihčodaga bihtánsámi guovlluide Norgga bealde .
Stiftelsen vil utvikle et pitesamisk senter .
Vuođđudus áigu hukset bihtánsámi guovddáža .
Det er fra øst- og pitesamiske miljø uttrykt interesse for revitalisering av henholdsvis østsamisk og pitesamisk .
Nuortalaš ja bihtánsámegielalaš birrasiin leat dovddahan beroštumi ealáskahttit nuortalašgiela ja bihtánsámegiela .
Østsamisk / skoltesamisk har et sterkere språklig miljø på finsk side av grensen .
Nuortalašgielas / golttágielas lea nannosat giellabiras Suoma bealde rájá go Norgga bealde rájá .
Når det gjelder pitesamisk er det et meget begrenset antall språkbrukere også på svensk side .
Bihtánsámegiela dáfus , de dilli lea nu ahte leat hirbmat unnán hállit Ruoŧa bealde .
Undersøkelser om samiske språk I en rapport om tospråklighet i kommuner i forvaltningsområdet for samisk språk utarbeidet av Kommunal- og regionaldepartementet i 20024 , kom det frem at det er store forskjeller innad i forvaltningsområdet blant annet når det gjelder antall samisktalende blant kommunalt ansatte : Karasjok og Kautokeino drøyt 80 pst. . , Tana 48 pst. .
Sámegielaid iskkadeamit Raporttas guovttegielalašvuođa birra sámegiela hálddašanguovllu gielddain , maid Gielda- ja guovlodepartemeanta ráhkadahtii jagi 20024 , bođii ovdan ahte leat stuorra erohusat hálddašanguovllus ee. gielddaid sámegielalaš bargiid loguid dáfus : Kárášjogas ja Guovdageainnus badjelaš 80 % Deanus 48 % Unjárggas 40 % Gáivuonas 26 % ja Porsáŋggus 21 % .
En evaluering av samelovens språkregler foretatt av Nordisk Samisk Institutt på oppdrag fra Kultur- og kirkedepartementet i 20075 avdekket at de fleste offentlige organer som omfattes av samelovens språkregler ikke oppfyller lovens krav fullt ut .
Sámelága giellanjuolggadusaid árvvoštallan maid Davviriikkaid sámi instituhtta čađahii Kultur- ja girkodepartemeantta ovddas jagi 20075 , čájehii ahte eanaš almmolaš orgánat maid sámelága giellanjuolggadusat geatnegahttet , eai dievvasii ollašuhte lága gáibádusaid .
Da Tysfjord kommune og Snåsa kommune har kommet med i forvaltningsområdet etter at de omtalte undersøkelser ble foretatt , er det foreløpig ingen tall på antall samisktalende ansatte i disse kommunene .
Dainnago Divttasvuona suohkan ja Snoasa suohkan bohte mielde hálddašanguvlui maŋŋágo namahuvvon iskkadallamat čađahuvvojedje , de eai leat vel logut mat muitalit galle sámegielalaš bargi leat dáin suohkaniin .
Også Sametingets språkundersøkelser viser at bruken av samisk språk i offentlige etater samlet sett er liten6 , men det er en tendens til at samisk brukes mer i kommunale virksomheter enn i statlige og fylkeskommunale virksomheter .
Maiddái Sámedikki giellaiskkadeamitge čájehit ahte buohkanassii sámegiela geavaheapmi lea unni almmolaš etáhtain6 , muhto sodju lea dasa ahte sámegiella geavahuvvo eambbo gielddalaš doaimmahusain go stáhtalaš ja fylkkagielddalaš doaimmahusain .
Sametingets undersøkelse i 2008 viser at det ikke er store endringer i bruken av samisk språk i de områdene undersøkelsen omfatter i forhold til tidligere undersøkelser .
Sámedikki iskkadeapmi jagi 2008 čájeha ahte eai leat stuorra nuppástusat sámegiela geavaheamis ovddeš iskkademiid ektui dain guovlluin main iskkadeamit leat čađahuvvon .
BARN I SAMISKE BARNEHAGER 2002-2008 Kilde : Sametinget
MÁNÁIDLOHKU SÁMI MÁNÁIDGÁRDDIIN 20022008 . Gáldu : Sámediggi
I skoleåret 2008-2009 har 1043 elever opplæring i samisk som førstespråk , mens 1474 får opplæring i samisk som andrespråk ( 2 eller 3)7 .
Skuvlajagi 2008-2009 lea 1043 oahppis oahpahus sámegielas vuosttasgiellan , ja 1474 oahppi ožžot oahpahusa sámegielas nubbegiellan ( 2 dahje 3)7 .
De fleste elevene , 2339 , får opplæring i nordsamisk .
Eanaš oahppit , 2339 , ohppet davvisámegiela .
Av disse har 997 elever nordsamisk som førstespråk .
Sis 997 oahppis lea davvisámegiella vuosttasgiellan .
77 elever får opplæring i lulesamisk ; herav 27 i lulesamisk som førstespråk , mens 101 elever får opplæring i sørsamisk .
77 oahppi ohppet julevsámegiela ; sis 27 oahppis julevsámegiella lea vuosttasgiella , ja 101 oahppi ohppet oarjilsámegiela .
Av disse har 19 elever sørsamisk som førstespråk .
Sis 19 oahppis lea oarjilsámegiella vuosttasgiellan .
Det er en liten endring sammenliknet med forrige skoleår .
Unnán nuppástusat leat mannan skuvlajagi ektui .
Det var da 1027 elever som fikk opplæring i samisk som førstespråk , mens 1515 fikk opplæring i samisk som andrespråk ( 2 og 3 ) .
Dalle 1027 oahppi ohppe sámegiela vuosttasgiellan , ja 1515 oahppi ohppe sámegiela nubbegiellan ( 2 ja 3 ) .
I skoleåret 20072008 fikk 2354 opplæring i nordsamisk , herav 984 som førstespråk .
Skuvlajagi 2007-2008 ožžo 2354 oahppi oahpahusa davvisámegielas , ja sis 984 oahppi ohppe dan vuosttasgiellan .
79 elever fikk opplæring i lulesamisk ; av disse 25 i lulesamisk som førstespråk .
79 oahppi ožžo oahpahusa julevsámegielas ; sis 25 oahppi ohppe julevsámegiela vuosttasgiellan .
109 fikk opplæring i sørsamisk , herav 18 som førstespråk .
109 oahppi ožžo oahpahusa oarjilsámegielas , sis 18 ohppe dan vuosttasgiellan .
I videregående opplæring var det skoleåret 20062007 285 elever eller lærlinger som hadde opplæring i samisk 8. Dette er en svak reduksjon fra skoleåret 2005/06 , da 305 elever og 5 lærlinger hadde opplæring i samisk .
Joatkkaoahpahusas skuvlajagi 2006-2007 ledje 285 oahppi ja fidnooahppi guđet ožžo oahpahusa sámegielas . 8 Dát lea veaháš hedjoneapmi skuvlajagi 2005-2006 ektui , go dalle ledje 305 oahppi ja 5 fidnooahppi geain lei oahpahus sámegielas .
De fleste elevene / lærlingene får
Čieža fylkkasuohkanis oahppit ožžot oahpahusas sáme-
Utgifter knyttet til tospråklighet i kommunene og fylkeskommunene .
Golut mat guovttegielalašvuođa geažil leat gielddain ja fylkkagielddain .
Rapport fra arbeidsgruppe .
Bargojoavkku raporta .
Kommunal- og regionaldepartementet mai 2002. 5 Evaluering av samelovens språkregler .
Gielda- ja guovlodepartemeanttas miessemánus 2002. 5 Sámelága giellanjuolggadusaid árvvoštallan .
Sámi Instituhtta , 2007. 6 Sametinget skal hvert fjerde år gjennomføre en språkundersøkelse , jf. samelovens § 3-12 .
Sámi Instituhtta , 2007. 6 Sámediggi galgá juohke njealját jagi čađahit giellaiskkadeami , gč. sámelága § 3-12 .
Undersøkelsene fins på www.samediggi.no .
Iskkadeamit leat lohkamassii dás : www.samediggi.no .
7 Kilde : Grunnskolens informasjonssystem ( GSI . )
7 Gáldu : Vuođđoskuvlla diehtojuohkinvuogádat ( Grunnskolens informasjonssystem ( GSI . ) )
8 St. meld. nr. 28 ( 2007-2008 ) Samepolitikken 4
8 St.dieđ. nr. 28 ( 2007-2008 ) Sámepolitihkka 4
opplæring i Finnmark ( 139 ) og Troms ( 92 ) og Nordland ( 38 , hvorav 23 i nordsamisk , 11 i lulesamisk og fire i sørsamisk ) , mens det i Oslo i 2007 var tre og i Akershus en som fikk samiskopplæring .
Eanaš oahppit / fidnooahppit ožžot oahpahusa sámegielas Finnmárkkus ( 139 ) ja Romssas ( 92 ) . Nordlánddasge ožžot oahpahusa sámegielas ( 38 oahppis 23 ohppet davvisámegiela , 11 julevsámegiela ja 4 oarjilsámegiela ) , ja Oslos fas ledje jagi 2007 golbma oahppi guđet ohppe sámegiela , ja Akershusas okta oahppi .
I Hedmark , Sør-Trøndelag og Nord-Trøndelag ble det gitt opplæring i sørsamisk , med henholdsvis to , to og åtte elever .
Oarjilsámegielas lei oahpahus Hedmárkkus ( 2 oahppi ) , Lulli-Trøndelágas ( 2 oahppi ) ja DavviTrøndelágas ( 8 oahppi ) .
ELEVER MED SAMISK I GRUNNSKOLEN 2002-2008 Kilde : GSI
OAHPPIT GEAIN LEA SÁMEGIELLA VUOĐĐOSKUVLLAS 2002-2008 Gáldu : GSI
I Samiske tall forteller 1 – kommentert statistikk 2008 fra Faglig analysegruppe for samisk statistikk 9 vises det til at tallet på grunnskoleelever med samisk i fagkretsen ble mer enn fordoblet på de 17 årene fra 1990 til 2007 .
« Samiske tall forteller 1 » – komentejuvvon statistihkka jagi 2008 maid Sámi statistihka 9 fágalaš guorahallanjoavku lea ráhkadan , čájehit ahte daid vuođđoskuvlaoahppiid lohku geain lea sámegiella fágan , duppalastojuvvui dan 17 jagis , mat vásse 1990 rájis 2007 rádjai .
Dette understreker en økende interesse for opplæring i samisk for barna .
Dát deattuha ahte beroštupmi lassána das ahte mánát galget oažžut oahpahusa sámegielas .
Samtidig understreker faglig analysegruppe at de siste to årene har det samlende elevtallet i samisk gått markert ned – fra 3055 i skoleåret 2005-2006 til 2542 i skoleåret 2007-2008 .
Seammás fágalaš analysajoavku deattuha ahte maŋimuš guovtti jagis sámegiela oahpahalliid buohkanas lohku lea njeadjan mealgat – 3055 oahppis skuvlajagi 2005-2006 gitta 2542 oahppái skuvlajagi 2007-2008 .
Forklaringen ligger sannsynligvis i at fagplanen ” samisk språk og kultur ” ble avskaffet i 2006 , men faglig analysegruppe mener også at det er grunn til å diskutere vilkårene for andrespråksfaget spesielt .
Čilgehus dasa lea várra ahte fágaplána ” sámi giella ja kultuvra ” heaittihuvvui jagi 2006 , muhto fágalaš guorahallanjoavku oaivvilda leat siva divaštallat nubbegiellaeavttuidge erenoamážit .
Når det gjelder samisk som førstespråk viser faglig analysegruppe til at man kan være i ferd med å nå et tak for hvor mange som kan velge samisk som førstespråk etter dagens tilbud og ordninger .
Sámegiela dáfus vuosttasgieallan , de fágalaš analysajoavku čujuha dasa ahte mii várra leat juksamin daid ohppiid bajimuš logu guđet sáhttet válljet sámegiela vuosttasgiellan otnáš fálaldagaid ja ortnegiid mielde .
Når det gjelder sørsamisk har antall elever gått ned fra 123 i 2005-2006 til 105 i 2008-2009 .
Oarjilsámegiela dáfus , de ohppiid lohku lea njiedjan 123 oahppis jagi 2005-2006 gitta 105 oahppái jagi 2008-2009 .
Antallet elever i sørsamisk som førstespråk er imidlertid firedoblet på elleve år .
Daid oarjilsámegiela ohppiid lohku guđet ohppet oarjilsámegiela vuosttasgiellan , lea dattetge njealjegeardásaččat sturron 11 jagis .
Når det gjelder lulesamisk er antall elever falt fra 88 i skoleåret 2005-2006 til 79 elever i 2008-2009 .
Julevsámegiela dáfus , de ohppiid lohku lea njiedjan 88 oahppi rájis skuvlajagi 2005-2006 gitta 79 oahppi rádjai jagi 2008-2009 .
Tallet på elever med lulesamisk som førstespråk har imidlertid steget fra 18 til 25 på ti år .
Daid ohppiid lohku guđet ohppet julevsámegiela vuosttasgiellan , lea dattetge sturron 18 oahppis gitta 25 oahppái logi jagis .
Når det gjelder bykommunene har økningen i antall elever vært på 415 prosent på 17 år .
Gávpotsuohkaniin oahppiidlogu lassáneapmi lea leamaš 415 % 17 jagis .
Samiske tall forteller 1 .
« Samiske tall forteller 1 » .
Kommentert statistikk 2008 .
Komentejuvvon statistihkka 2008 .
Samisk høgskole , rapport 2/2008 .
Sámi allaskuvla , raporta 2/2008 .
ERFARINGER MED SPRÅKREVITALISERING I ANDRE LAND 10
MAKKÁR VÁSÁHUSAT LEAT GIELLAEALÁSKAHTTIMIS EARÁ RIIKKAIN 10
Det finnes flere tusen språk i verden , avhengig av hvordan man definerer et språk , mens det bare finnes noe over to hundre stater .
Máilmmis leat máŋga duhát giela , ja dat lohku sorjá das maid mii oaivvildit gielain , ja stáhtat eai leat go badjelaš guokte čuođi .
Da sier det seg selv at de fleste av verdens språk ikke er flertallsspråk i noen stat .
De dalle lea čielggas ahte eanaš dáin máilmmi gielain eai leat stáhtain eanetlohkogielat .
En stor del av de språkene som ikke har en stat i ryggen , er mer eller mindre truede språk .
Stuorra oassi dain gielain mat eai leat stáhtagielat , leat unnit eanet áitojuvvon gielat .
Det vil si at det foregår et språkskifte fra minoritetsspråket til statens majoritetsspråk i familier og lokalsamfunn som tradisjonelt har brukt minoritetsspråket .
Dat mearkkaša ahte giellamolsašupmi dáhpáhuvvá unnitlohkogielas stáhta eanetlohkogillii bearrašiin ja báikkálaš servodagain main olbmot árbevirolaččat leat geavahan unnitlohkogiela .
Når et minoritetsspråk i mindre og mindre grad blir overført på naturlig måte mellom generasjonene hjemme , blir det med tida stadig færre som har innfødt kompetanse i språket .
Dainnago unnitlohkogiella hárvvibut ja hárvvibut sirdašuvvá lunddolaččat buolvvas bulvii ruovttuin , de áiggi mielde dađistaga unnu daid olbmuid lohku guđet máhttet gielaset dievas eatnigiellan .
Dersom språkskiftet skjer uten motstand , vil språket til slutt ikke ha noen innfødte talere igjen .
Jos giellamolsašupmi dáhpáhuvvá almmá mange caggama haga , de loahpas ii báze ii oktage eatnigielalaš olmmoš .
Forklaringen på et slikt språkskifte finner vi særlig i det faktum at de fleste innfødte minoritetsspråkene er tradisjonelle lavstatusspråk .
Dakkár giellamolsašupmái mii gávdnat siva erenoamážit dan duohtadilis , ahte eanaš álgoálbmogiid unnitlohkogielat leat árbevirolaččat gielat main lea unnán árvu .
I vår tid er det vanlig at talerne av disse språkene er tospråklige , foruten morsmålet behersker de også statens majoritetsspråk .
Dán áiggi lea dábálaš ahte dáid gielaid hállit hálddašit guokte giela , go earret eatnigielaset sii hállet maiddái stáhta eanetlohkogiela .
Tospråklige foreldre kan velge hvilket språk de vil overføre til barna sine hjemme .
Guovttegielalaš vánhemat sáhttet válljet goappá giela soai galgaba oahpahit mánáidasaska ruovttus .
I en slik situasjon taper gjerne det språket som har lavest status , det vil i de aller fleste tilfeller si minoritetsspråket .
Dakkár dilis láve dat giella vuoittahallat mas lea unnimus árvu , namalassii dávjjimusat unnitlohkogiella .
UNESCOS KART OVER TRUEDE SPRÅK
UNESCO kárta áitojuvvon gielain MOATTI BUOLVVA ÁIGGI leat čuđiid mielde gielat jávkan .
UNESCO lanserte den elektroniske versjonen av organisasjonens atlas over truede språk i forbindelse med den internasjonale morsmålsdagen 21. februar 2009 .
Guovvamánu 21. b. 2009 , mii lei Riikkaidgaskasaš eatnigiellabeaivvi , UNESCO almmuhii elektruvnnalaš veršuvnna organisašuvnna átlasis mii čájeha mat gielaid leat áitojuvvon máilmmis .
Dette elektroniske verktøyet tilbyr oppdatert informasjon over rundt 2500 truede språk over hele verden , og kan bli justert og oppdatert gjennom brukernes bidrag .
Dát elektruvnnalaš reaidu fállá ođasmahttojuvvon dieđuid dan sullii 2500 áitojuvvon gielas , mat leat máilmmi miehtá , ja dan reaiddu sáhttet geavaheaddjit aiddostit ja áigádit .
Dette kapitlet er skrevet av førsteamanuensis Jon Todal , Samisk høgskole .
Dán kapihttala čálii vuosttasamanuensa Jon Todal , Sámi allaskuvla .
døde / utryddede språk .
bahás áitojuvvon gielat , jábmejassii áitojuvvon gielat ja jápmán / jávkan gielat .
www.unesco.no 21
www.unesco.no 21
Revitalisering Eksempler på revitalisering
Guovttegielalašvuohta galgá joatkit buolvvas bulvii .
Innenfor truede minoritetsspråksamfunn finnes det gjerne krefter som ønsker å stå i mot språkskiftet fra minoritetsspråk til majoritetsspråk .
Vai dat lea vejolaš , de lea dárbu buoridit unnitlohkogiela árvodási nu ollu servodatsurggiin go vejolaš , ja vai unnitlohkogiela lea olbmuide dohkálaš válljet .
De som ønsker dette , ser da for seg at tospråkligheten ikke skal være et overgangsstadium fra det ene språket til det andre . Tospråkligheten skal fortsette fra generasjon til generasjon .
Jos giellamolsun lea joavdan dan muddui ahte ii šat leat vejolaš dahje lea váttis vánhemiidda oahpahit dan mánáidasaset , de mánáidgárddit ja skuvla šaddet dađe dehálat giellajoregin main vel lea vejolaš sidjiide nannet unnitlohkogiela sajádaga , geat dan háliidit .
For å sikre dette må man heve minoritetsspråkets status på flest mulig samfunnsområder og slik gjøre det til et attraktivt valg for folk .
Dan barggu , mas ulbmil lea nanusmahttit áitojuvvon unnitlohkogielaid ja jorgalahttit giellamolsašuvvama , mii sáhttit gohčodit gielalaš ealáskahttimin .
De samiske politiske og språkfaglige miljøene har særlig samarbeidet med tre typer språksamfunn i utlandet .
1960 ja 1970-jagiid rájis dálážii mii leat vásihan máŋga gielalaš ealáskahttinlihkadusa máilmmi miehtá .
Det sier seg selv at revitalisering av truede minoritetsspråk har best vilkår innenfor rike og demokratiske samfunn .
Ieš alddis lea čielggas ahte áitojuvvon unnitlohkogielaid ealáskahttimii leat buoremus vejolašvuođat lihkostuvvat rikkis ja demokráhtalaš servodagain .
Et tidlig og velkjent eksempel på språkrevitalisering i Vest-Europa er likevel fra det som da var en fattig stat .
Árra ja oahpes ovdamearka oarje-eurohpalaš giellaealáskahttimis lea dattetge riika mii daid áiggiid lei geafes stáhta .
Etter frigjøringen fra Storbritannia på 1920-tallet prioriterte den nye irske staten revitalisering av irsk-gælisk språk høyt .
Maŋŋágo ledje luovus beassan Stuorrabritánnias 1920-logus ođđa irlándalaš stáhta vuoruhii ealáskahttit iragállálaš giela dehálažžan .