pere/sami_parallel huggingface dataset:
Det er derfor behov for et faglig omstillingsarbeid som både foredler omsorgstjenestenes pleiefaglige arbeid og tar i bruk bredere tverrfaglig kompetanse på rehabilitering og sosialt nettverksarbeid.
Dárbbašit fágalaš nuppástuhttima, man olis ovddidit fuolahanbálvalusa dikšunfágalaš barggu ja váldit atnui viidásut fágaidgaskasaš gelbbolašvuođa veajuiduhttinsuorggis ja sosiála fierpmádatbarggus.
Tre områder peker seg ut som noen av omsorgstjenestenes viktigste utfordringer og muligheter:
Golbma suorggi orrot leamen fuolahansuorggi stuorámus hástalusat ja vejolašvuođat:
aktiv omsorg
aktiiva fuolaheapmi
hverdagsrehabilitering
árgabeaiveajuiduhttin
omsorg og død
fuolaheapmi ja jápmin
2.4.1 Aktiv omsorg
2.4.1 Aktiiva fuolaheapmi
Kultur, måltider, aktivitet og trivsel er helt sentrale og grunnleggende elementer i et helhetlig omsorgstilbud.
Kultuvra, mállásat, aktivitehta ja loaktin leat ollislaš fuolahanfálaldaga mávssoleamos vuođđogeađggit.
For å utvikle en framtidsrettet og god omsorgstjeneste er det behov for større vektlegging av aktivisering både sosialt og fysisk og økt oppmerksomhet på brukeres sosiale, eksistensielle og kulturelle behov.
Go ovddidit boahtteáigái heivehuvvon, buriid fuolahanbálvalusaid, de fertet deattuhit sakka eanet sihke sosiála ja fysihkalaš aktiviserema, ja fertet giddet eanet fuopmášumi geavaheddjiid sosiála, eksistensiála ja kultuvrralaš dárbbuide.
Dagaktivitetstilbud blir ofte kalt det manglende mellomleddet i omsorgstjenestene.
Beaiveaktivitehtafálaldaga gohčodit dávjá gaskalađasin, mii fuolahanbálvalusain váilu.
Regjeringen har derfor startet en omfattende utbygging av dagaktivitetstilbud for personer med demens, og har et mål om å lovfeste kommunenes plikt til å tilby dagtilbud til personer med demens når tilbudet er bygd ut.
Ráđđehus lea danin johttáhan beaiveaktivitehtafálaldaga ráhkadeami olbmuide, geain lea demeansa, ja áigumuš lea lágain nannet gielddaid geatnegasvuođa fállat beaivefálaldaga demeanta olbmuide, go fálaldat lea ráhkaduvvon.
Dagaktivitetstilbud gir meningsfulle hverdager og gode opplevelser for den enkelte bruker, og kan i mange tilfeller avlaste pårørende og bidra til å forhindre eller utsette institusjonsinnleggelse.
Beaiveaktivitehtafálaldat buktá ulbmillaš sisdoalu ja buriid vásáhusaid geavaheaddji dábálaš eallimii, ja dat sáhttá máŋgii geahpedit oapmahaččaid dili, ja hehttet dahje maŋidit ásahusas orruma.
Kunst og kultur kan brukes innovativt til å utvikle nye metoder og faglige tilnærminger til omsorgstjenestene.
Dáidaga ja kultuvrra vuođul sáhttá innovatiiva vugiiguin ovddidit fuolahanbálvalussii ođđa metodaid ja fágalaš lahkonanvugiid.
Kultur og omsorg må spille sammen i et tett tverrfaglig samarbeid som både stimulerer kropp og sjel og aktiviserer tanke og følelsesliv, for eksempel gjennom erindringsgrupper og skriveprosjekter, dansekvelder og musikkgrupper eller gjennom kunst- og kulturprosjekter som bygger på den enkeltes evner, interesser og livshistorie.
Kultuvra ja fuolaheapmi galget leat lávgalagaid fágarájáid rasttildeaddji ovttasbarggus, mii arvvosmahttá rupmaša ja sielu ja aktivisere jurdagiid ja dovdduid, ovdamearkka dihte muittašanjoavkkuin ja čállinprošeavttain, dánsuneahkediin ja musihkkajoavkkuin dahje dáidda- ja kulturprošeavttain, maid vuođđun leat olbmo iežas attáldagat, beroštumit ja eallinhistorjá.
Regjeringen ønsker å videreutvikle det samarbeidet som er etablert mellom kultursektoren og omsorgstjenestene gjennom Den kulturelle spaserstokken, og som bidrar til gode kulturopplevelser i hverdagen.
Ráđđehus háliida ovddidit viidáseappot ovttasbarggu, mii lea ásahuvvon kultursuorggi ja fuolahansuorggi gaskii, ja man gohčodit Kultuvrralaš vázzinsoabbin, ja man olis ollugat ožžot buriid kulturvásáhusaid árgabeaivvisteaset.
Det er etter hvert utviklet ulike miljøtiltak som kan brukes terapeutisk mot uro og depresjon ved demens eller mot utagering ved stell og daglige aktiviteter.
Dađistaga leat ovddidan máŋggalágan birasdoaimmaid, maid sáhttá geavahit terapevttalaččat ráfehisvuođa ja lossamiela vuostá dahje bieđđama vuostá divššu ja beaivválaš doaimmaid oktavuođas.
I likhet med spesialisthelsetjenesten, må også omsorgssektoren utvikle systemer som sikrer at ny kunnskap tas i bruk.
Nu mo spesialistadearvvašvuođabálvalusasge, de ferte fuolahansuorggis ovddidit vuogádagaid, mat sihkkarastet ahte ođđa máhttu váldojuvvo atnui.
For å bidra til at nye metoder spres og benyttes som første valg i behandling og pleie, ønsker regjeringen å etablere et kompetansemiljø som kan ha ansvar for utvikling og spredning av miljøterapeutiske behandlingstiltak.
Ráđđehus háliida, ahte ođđa metodat lávdaduvvojit ja geavahuvvojit dálkkodeami ja divššu vuosttaš molssaeaktun, ja danin dat árvala ásahit gelbbolašvuođabirrasa, mas sáhttá leat ovddasvástádus birasterapevttalaš dálkkodandoaimmaid ovddideames ja lávdadeames.
2.4.2 Hverdagsrehabilitering
2.4.2 Árgabeaiveajuiduhttin
Det er et mål både for den enkelte og samfunnet å utnytte de ressurser, evner og muligheter brukerne selv har for mestre hverdagen.
Sihke oktagas olbmo ja servodaga ulbmil lea geavahit ávkin resurssaid, návccaid ja vejolašvuođaid, mat geavaheaddjis alddis leat, vai son birge dábálaš eallimis.
Derfor må habilitering og rehabilitering være en naturlig og sentral del av all omsorg og pleie.
Danin fertejit návccaiduhttin ja veajuiduhttin leat buot fuolaheami ja divššu lunddolaš váldooassi.
Det ligger et rehabiliterende element i all god behandling.
Buot buori dálkkodeapmái gullá veajuiduhttin.
En stor del av ressursene i omsorgssektoren er rettet mot pleie av alvorlig syke og tiltak som kompenserer for funksjonstap.
Stuorra oassi fuolahansuorggi návccain geavahuvvojit duođalaš buohcuvuođaid dikšumii ja doaimmaide, maiguin buhtadit doaibmanávccaid massima.
Slik må det fortsatt være.
Nu galgáge boahtteáiggisge leat.
Omsorgstjenesten må alltid være hos de som har de største behov for bistand og pleie.
Fuolahanbálvalus galgá álo bargat sin ovdii, geain lea stuorámus veahkke- ja dikšodárbu.
Samtidig må vi åpne for nye tilnærminger som vurderer potensialet for rehabilitering og har nødvendig kompetanse til å utnytte de ressurser den enkelte har, før mer tradisjonelle og kompenserende tiltak settes i verk.
Seammás mii fertet sáhttit geavahišgoahtit ođđa lahkonanvugiid, main árvvoštallat veajuiduhttinpotentiála ja main lea dárbbašlaš gelbbolašvuohta nu ahte sáhttit oažžut ávkki eaŋkil olbmo resurssain, ovdalgo ollašuhttigohtet eanetge árbevirolaš, buhtadeaddji doaimmaid.
Regjeringen vil derfor bidra til en faglig omstilling av den kommunale helse- og omsorgstjenesten gjennom sterkere vekt på rehabilitering, forebygging og tidlig innsats.
Ráđđehus háliida nappo bargat dan ovdii, ahte nuppástuhttit gielddaid dearvvašvuođa- ja fuolahanbálvalusa fágalaččat, nu ahte dain deattuhit nannoseappot veajuiduhttima, ovddalgihtii eastadeami ja árra muttu doaimmaid.
Hverdagsrehabilitering er et eksempel på at tidlig innsats og rehabilitering i omsorgstjenestene bidrar til økt livskvalitet og bedre funksjonsnivå hos brukerne.
Árgabeaiveajuiduhttin lea ovdamearka das, ahte árra doaimmat ja veajuiduhttin fuolahanbálvalusaid olis buorida geavaheddjiid eallinkvaliteahta ja doaibmadási.
Hverdagsrehabilitering er en type rehabilitering som kan drives i større omfang gjennom å involvere hjemmetjenestene i arbeidet.
Árgabeaiveajuiduhttin lea dakkár veajuiduhttin, maid sáhttá dahkat oalle viidát go fátmmastit ruovttubálvalusaid dan bargui.
Som metode og faglig tilnærming tar hverdagsrehabilitering utgangspunkt i å avdekke hvilke muligheter brukeren selv har til å bidra aktivt med å gjenopprette eller øke tidligere funksjonsnivå.
Metodan ja fágalaš lahkoneapmin árgabeaiveajuiduhttin vuolgá das, ahte čielggadit makkár vejolašvuođat geavaheaddjis alddis leat bargat aktiivvalaččat doaibmadási máhcaheami dahje buorideami ovdii.
Brukerens egne ressurser, ønsker og personlige mål er utgangspunktet for tjenesten som leveres.
Geavaheaddji iežas resurssat, sávaldagat ja persovnnalaš ulbmilat leat bálvalusa vuođđun.
Metoden krever at de ansatte må arbeide sammen med, og ikke for, den enkelte bruker.
Metoda eaktuda, ahte bargit ovttasbarget geavaheddjiin, eaige dušše bargga su ovdii.
Tidlig tverrfaglig kartlegging av rehabiliteringspotensialet hos brukeren og tilsvarende tidlig og intensiv opptrening øker mestringsevnen og reduserer behovet for hjelp fra det offentlige.
Go árra muttus kártejit geavaheaddji veajuiduhttinpotentiála geahčakeahttá fágarájáide ja go dasto vástideaddji vugiin hárjehahttet árra muttus intensiiva vugiin, de badjánit birgennávccat nu ahte ii šat dárbbašuvvo nu ollu almmolaš veahkki.
Ved innføring av hverdagsrehabilitering i hjemmetjenestene opprettes det vanligvis et tverrfaglig team bestående av ergoterapeuter, fysioterapeuter, vernepleiere, sosionomer og sykepleiere med rehabiliteringskompetanse.
Go ruovttubálvalusain bargagohtet árgabeaiveajuiduhttimiin, de ásahit dábálaččat fágaidgaskasaš joavkku, masa gullet ergoterapevttat, fysioterapevttat, suodjalandivššárat, sosionomat ja buohccedivššárat, geain lea veajuiduhttingelbbolašvuohta.
Teamet går inn og vurderer rehabiliteringsmuligheter hos den enkelte, og samarbeider om å lære opp og veilede ansatte i hjemmetjenestene, slik at de kan stå for opptreningen på brukerens naturlige arenaer, i hjemmet og i nærmiljøet.
Joavku árvvoštallá olbmo veajuiduhttinvejolašvuođaid ja ovttasbarggus oahpaha ja neavvu ruovttubálvalusa bargiid, nu ahte sii sáhttet bargat veajuiduhttimiin geavaheaddji lunddolaš birrasis, ruovttus ja lagašbirrasis.
Regjeringen ønsker å videreutvikle satsingen på rehabilitering, aktivisering, mestring med personlige mål, og stimulere kommunene til å forsøke ulike modeller for tidlig innsats og hverdagsrehabilitering.
Ráđđehus háliida ovddidit ain áŋgiruššama veajuiduhttima ovdii, aktiviserema ovdii ja ođđa áššiid hálddašeami ovdii, mii dahkkojuvvo persovnnalaš ulbmiliiguin, ja arvvosmahttit gielddaid geahččaladdat árramuttu doaimmaid ja árgabeaiveajuiduhttima sierralágan modeallaid.
2.4.3 Omsorg og død
2.4.3 Fuolaheapmi ja jápmin
Noen av omsorgstjenestens brukere vil ha behov for behandling og pleie i kortere perioder, mens andre trenger assistanse og bistand gjennom hele livsløpet.
Fuolahanbálvalusa muhtin geavaheaddjit dárbbašit dálkkodeami ja divššu oanehis áigodagaid, muhtimat fas dárbbašit veahki ja doarjaga olles eallima.
Alvorlig eller uhelbredelig syke og døende og brukere med stort behov for omsorg og pleie skal ha tilgang til sikre og gode tjenester.
Divššohasat, geain leat duođalaš dávddat, mat eai soaitte buorránitge, dahje geat leat jápmimin, dahje geat dárbbašit ollu fuolaheami ja divššu, galget oažžut sihkkaris, buriid bálvalusaid.
Da handler det om å bli behandlet med verdighet og respekt, og få ivaretatt både fysiske, psykiske og sosiale og åndelige og eksistensielle behov.
Dalle lea sáhka das, ahte olbmo váldet vuostá olmmošvuođain ja gudnejahttimiin, ja ahte sihke olbmo fysihkalaš, psyhkalaš ja sosiála ja vuoiŋŋalaš ja eksistentiála dárbbut ollašuvvet.
Norge er et av de land i verden hvor færrest dør i eget hjem.
Norga gullá daid riikkaide, main hui hárve jápmet ruovttus.
Å legge til rette for at mennesker kan dø hjemme, kan hjelpe oss til å få et mer naturlig forhold til døden.
Jos láhčit dilálašvuođaid dasa, ahte olbmot sáhttet jápmit ruovttus, de sáhttit oažžut lunddolabbo oktavuođa jápmimiin.
Hjemmedød kan forsterke tilhørighet til og samarbeid med familien og sivilsamfunnet, gi bedre forutsetninger for å beholde regien enn på et sykehus og bidra til at døden ikke bare blir noe som hører profesjonene til.
Ruovttus jápmin sáhttá nannet gullevašvuođa bearrašii ja ovttasbarggu bearrašiin ja siviila servodagain, ja addit buoret vejolašvuođaid dasa, ahte beassá buorebut stivret mo áššit galget doaimmahuvvot go buohcceviesus, ja ovddidit, ahte jápmin ii gula dušše dihto fidnuide.
I de siste årene har det vært en økning i antall dødsfall som skjer i sykehjem.
Maŋimuš jagiid leat eanebut jápmán buhcciidruovttuin.
Dette innebærer behov for tilstrekkelig ressurser og kompetanse i sykehjemmene for å gi god behandling, pleie og omsorg til pasienter i terminal fase.
Dat gáibida, ahte buhcciidruovttuin leat doarvái resurssat ja gelbbolašvuohta fállat buori dálkkodeami, divššu ja fuolaheami divššohasaide, geat leat eallima loahppamuttus.
Omsorg for døende barn er en av de mest krevende oppgavene i helse- og omsorgstjenesten.
Jábmi mánáid fuolaheapmi lea dearvvašvuođa- ja fuolahanbálvalusa losimus bargu.
Det er behov for å styrke lindrende behandling og omsorg for barn og deres pårørende.
Lea dárbu nannet dálkkodeami, mainna geahpedit jábmi máná dili, ja jábmi mánáid ja sin lagamušaid fuolaheami.
Det skal utarbeides nasjonal faglig retningslinje om lindrende behandling spesielt knyttet til barns behov.
Ferte ráhkadit nationála fágalaš vuođđoplána, mii guoská geahpideaddji dálkkodeapmái erenoamážit mánáid dárbbuid vuođul.
For å styrke ansattes kompetanse på dette området har flere kommuner fått tilskudd til kompetansehevende prosjekter i samarbeid med frivillige organisasjoner.
Ollu gielddat leat ožžon doarjaga bargiid gelbbolašvuođa nannemii dán suorggis, ja dat lea čađahuvvon gealboloktenprošeavttain, ovttasbarggus eaktodáhtolaš organisašuvnnaiguin.
For å kunne ivareta pasienter og pårørendes behov er det nødvendig med en tverrfaglig tilnærming som utnytter personell og kompetanse på bedre og nye måter, med mer integrerte tjenester i kommunene og en helsetjeneste som støtter omsorgstjenesten.
Vai sáhttit fuolahit divššohasaid ja oapmahaččaid dárbbuin, dárbbašuvvo fágaidgaskasaš lahkonanvuohki, mas ođđa vugiiguin oažžut stuorát ávkki bargiin ja gelbbolašvuođas, nu ahte gielddaid bálvalusat ovttaiduhttojit eanet ja nu ahte dearvvašvuođabálvalus doarju fuolahanbálvalusa.
For å heve kvaliteten, kunnskapen og kompetansen innen lindrende behandling, vil regjeringen legge til rette for økt involvering av pårørende og utvikle et opplæringsprogram for ansatte i omsorgstjenesten som skal gi grunnleggende kompetanse i lindrende behandling.
Geahpideaddji dálkkodeami kvaliteahta galgá buoridit, nu maiddái máhtu ja gelbbolašvuođa dan hárrái, danin ráđđehus háliida láhčit dili dan guvlui, ahte oapmahaččat searvvašedje eanet go ovdal, ja ovddidit fuolahanbálvalusa bargiide oahppoprográmma, mas ožžot vuođđogelbbolašvuođa geahpideaddji dálkkodeami birra.
Pårørende skal få støtte og veiledning gjennom pårørendeskoler og samtalegrupper.
Oapmahaččaid galget doarjut ja neavvut oapmahaččaid skuvllain ja ságastallanjoavkkuin.
De regionale sentre for palliasjon i spesialisthelsetjenesten skal bygge opp og spre kompetanse i lindrende behandling i regionen.
Spesialistadearvvašvuođabálvalussii gullevaš guovlluid palliašuvdnaguovddážat galget čohkket ja lávdadit gelbbolašvuođa geahpideaddji dálkkodeami hárrái.
Sammen med de palliative sentrene på sykehus har de også ansvar for tverrfaglige kompetansenettverk innenfor lindrende behandling, og for å ivareta kontinuiteten i pleie- og omsorgstilbudet til palliative pasienter og spre kompetanse i kommunene.
Ovttas buohcceviesuid palliatiiva guovddážiiguin dain lea maid ovddasvástádus fágaidgaskasaš gelbbolašvuođafierpmádagas, mii bargá geahpideaddji dálkkodeami ovdii, ja ovddasvástádus fuolahit palliatiiva divššohasaid dikšo- ja fuolahanfálaldaga jotkkolašvuođas, ja gelbbolašvuođa lávdadeamis gielddaide.
2.4.4 Faglig omstilling og bredere kompetanse
2.4.4 Fágalaš nuppástuhttin ja viidásut gelbbolašvuohta
For å sikre en bærekraftig omsorgstjeneste med god kvalitet i framtida er det nødvendig med faglig omstilling i omsorgstjenestene som krever endret og høyere kompetanse, nye arbeidsmetoder og nye faglige tilnærminger.
Go leat sihkkarastimin boahtteáigái nana fuolahanbálvalusa, mas lea buorre kvaliteahtta, de dárbbašuvvo fuolahanbálvalusa fágalaš nuppástuhttin, mii gáibida earálágan ja alit gelbbolašvuođa, ođđa bargovugiid ja ođđa fágalaš lahkonanvugiid.
Den faglige omstillingen er først og fremst knyttet til sterkere vektlegging av rehabilitering, tidlig innsats, aktivisering, nettverksarbeid, miljøbehandling, veiledning av pårørende og frivillige, og til innføring av velferdsteknologi.
Fágalaš nuppástuhttima olis deattuhit vuosttažettiin veajuiduhttima, áŋgiruššama árra muttus, aktiviserema, fierpmádatbarggu, birasdálkkodeami, oapmahaččaid ja eaktodáhtolaččaid neavvuma ja buorrediliteknologiija atnuiváldima.
I tillegg skal det legges til rette for å videreutvikle kompetansen på lindrende behandling og omsorg ved livets slutt.
Galgá maid láhčit dili dasa, ahte ovddidit gelbbolašvuođa geahpideaddji dálkkodeami hárrái ja eallima loahppamuttu fuolaheami hárrái.
Regjeringens kompetanse- og rekrutteringsplan Kompetanseløftet 2015, skal bidra til å sikre tilstrekkelig, stabil og kompetent bemanning i omsorgssektoren.
Ráđđehusa gelbbolašvuođa- ja rekruterenplánain Gelbbolašvuođalokten 2015 galget sihkkarastit fuolahansuorgái doarvái gelbbolaš bargiid, mat bissot suorggis.
For å bidra til faglig omstilling i omsorgstjenesten vil regjeringen i denne meldingen ha fokus på følgende målsettinger:
Ráđđehus háliida ovddidit fuolahansuorgái fágalaš nuppástuhttima, ja deattastage dán dieđáhusas čuovvovaš ulbmiliid:
Heve det faglige kompetansenivået i omsorgstjenestene, blant annet gjennom å øke andelen personell med høgskoleutdanning og legge til rette for internopplæring.
Loktet fuolahanbálvalusaid fágalaš gelbbolašvuođadási earret eará nu ahte lasihit daid bargiid logu, geat leat čađahan allaskuvlaoahpu, ja oahpahusain maid lágidit ásahusa siskkobealde.
Skape større faglig bredde, med flere faggrupper og økt vekt på tverrfaglig arbeid.
Ráhkadit stuorát fágalaš viidodaga, mas leat eanet fágajoavkkut ja mas deattuhit eanet fágaidgaskasaš barggu.
Styrke omsorgstjenestenes eget kunnskapsgrunnlag gjennom forskning og kunnskapsspredning.
Nannet fuolahanbálvalusa iežas máhttovuođu dutkamiin ja máhtu lávdademiin.
En faglig omlegging vil også ha konsekvenser for tjenestenes organisering, samarbeidsrelasjoner og åpning ut mot samfunnet.
Fágalaš nuppástuhttin váikkuha maid bálvalusaid organiseremii, ovttasbargogaskavuođaide ja rabasvuhtii servodaga ektui.
Om tjenesten skal utvikle nye arbeidsformer og styrke den forebyggende og rehabiliterende innsatsen, må den spille på lag med samfunnets samlede ressurser.
Jos bálvalusa olis áigot ovddidit ođđa bargovugiid ja nannoseappot áŋgiruššat ovddalgihtii eastadeami ja veajuiduhttima ovdii, de ferte barggus fátmmastit servodaga oppalaš resurssaid.
Omsorgstjenesten må ut og møte brukerne og deres nettverk.
Fuolahanbálvalus ferte vuolgit geavaheddjiid lusa ja deaivvadit sin fierpmádagain.
Derfor er nærhet og desentraliserte tjenester en avgjørende faktor.
Danin lagašvuohta ja lávdaduvvon bálvalusat mearkkašit ereliiggán ollu dán oktavuođas.
Omsorgstjenesten må være en integrert del av lokalsamfunnet, og ikke flyttes vekk fra de sammenhenger der den profesjonelle og uformelle omsorgen fortsatt kan spille sammen.
Fuolahanbálvalus ferte leat báikkálaš servodahkii ovttaidahtton oassi, iige sáhte gáidaduvvot dain oktavuođain, main ámmátfuolaheapmi ja eahpeformála fuolaheapmi ain sáhttet doaibmat ovttas.
Nytt innhold og nye faglige tilnærminger til tjenesten vil også kreve at kommunene må vurdere innretning og organisering av tjenestene sine, både internt i helse- og omsorgstjenestene og i relasjon til andre kommunale tjenester.
Bálvalusa ođđa sisdoallu ja ođđa fágalaš lahkonanvuogit gáibidit maid, ahte gielddat árvvoštallet mo dat lágidit ja organiseret bálvalusaideaset, sihke dearvvašvuođa- ja fuolahanbálvalusaid siskkobealde ja eará gielddabálvalusaid oktavuođas.
Det må tenkes nye måter å organisere og arbeide på, som flytter dagens etablerte grenser, både mellom profesjonene og mellom virksomhetsområdene i kommunene.
Ferte hutkat ođđa organiseren- ja bargovugiid, mat sirdet dálá rájáid, sihke rájáid iešguđet fidnuid gaskka ja gieldda doaibmasurggiid gaskka.
For å bidra til at den enkelte bruker skal oppleve kontinuitet og sammenheng i tjenestetilbudet, må tjenestene organisere seg tett opp mot hverandre.
Vai geavaheaddji vásihivččii bálvalusfálaldaga jotkkolažžan ja ollislažžan, de ferte bálvalusaid lágidit lávgalagaid.
Nye arbeidsformer og en vridning av innsatsen i tjenestene til kommunene, vil også kreve at spesialisthelsetjenesten støtter og veileder kommunene.
Ođđa bargovuogit ja gieldda bálvalusaid rievdadeapmi gáibida maid, ahte spesialistadearvvašvuođabálvalus doarju ja bagadallá gielddaid.
Det er avgjørende å etablere kontaktflater og en systematikk for kompetanseutveksling, oppgaveløsning og tverrfaglig samarbeid mellom kommunene og spesialisthelsetjenesten.
Lea ereliiggán mávssolaš ásahit gulahallansajiid ja vuogádaga, man olis gielddat ja spesialistadearvvašvuođabálvalus lonuhallet gelbbolašvuođa, čovdet áššiid ja barget fágaidgaskasaš ovttasbarggu.
2.4.5 Menn i helse og omsorg
2.4.5 Albmáid oassi dearvvašvuođa- ja fuolahansuorggis
Menn representerer kanskje den største ubenyttede ressurs i omsorgstjenesten.
Albmát vedjet ovddastit stuorámus geavatkeahtes resurssa fuolahanbálvalusa oktavuođas.
Det er urealistisk å tenke seg at framtidas omfattende omsorgsoppgaver vil kunne løses uten at den mannlige halvpart av befolkningen i større grad lar seg rekruttere til helse- og omsorgsyrkene og inntar omsorgsarenaen.
Ii leat realisttalaš jurddašit, ahte boahtteáiggi fuolahanbargguid sáhttá doaimmahit dan haga, ahte albmáid oassi álbmogis searvá dearvvašvuođa- ja fuolahanfidnuide ja fuolahanarenai.
Trondheim kommune har gjort et av de mest vellykkede forsøk på å rekruttere menn til omsorgssektoren.
Troandima gielda gullá daidda, mat leat buoremusat lihkostuvvan hástit albmáid álgit fuolahansuorgái.
Der står menn nå i kø for å prøve ut helse- og omsorgsarbeid i hjemmetjenester og sykehjem som framtidig arbeidsplass og levevei.
Doppe albmát vurdet ráiddus vejolašvuođa beassat geahččalit dearvvašvuođa- ja fuolahanbarggu ruovttubálvalusain ja buhcciidsiiddain, mat soitet šaddat sin bargobáikin ja eallinvuohkin boahtteáiggis.
Regjeringen ønsker å bygge videre på erfaringene fra Trondheim kommune og gjøre Menn i helse og omsorg til et landsomfattende prosjekt.
Ráđđehus háliida, ahte mii geavahit viidáseappot Troandima gieldda vásáhusaid ja ásahit Albmát dearvvašvuođa- ja fuolahansuorggis riikkaviidosaš prošeaktan.
Samtidig inviteres kommuner, utdanningsinstitusjoner og organisasjoner til å sette rekruttering av menn høyt på sin dagsorden og gjennom sitt innovasjonsarbeid komme opp med tiltak som kan bidra til bedre kjønnsbalanse på arbeidsplassene i helse- og omsorgssektoren.
Seammás hástalit gielddaid, oahppoásahusaid ja organisašuvnnaid deattuhit sakka albmáid rekruterema ja hutkat innovašuvdnabargguset olis doaimmaid, maiguin buorebut olahit sohkabeallebalánssa dearvvašvuođa- ja fuolahansuorggi bargosajiin.
2.5 Morgendagens omsorgsomgivelser
2.5 Boahtteáiggi fuolahanbirrasat
Bruk av velferdsteknologi og universell tilpasning vil gi større muligheter til å motta omsorgstjenestetilbud i eget hjem.
Buorrediliteknologiija ja universála heiveheapmi mielddisbuktet stuorát vejolašvuođaid oažžut fuolahanbálvalusaid iežas ruovttus.
Utformingen av framtidas sykehjem og omsorgsboliger vil også ha stor betydning som rammer for tjenesteyting og samspill med pårørende og lokalsamfunnet.
Boahtteáiggi buhcciidsiiddat ja fuolahanásodagat mearkkašit maid ollu dan dáfus, ahte dat leat bálvalusaid fállama rámmat, maid siskkobealde doaibmat ovttas oapmahaččaiguin ja báikkálaš servodagain.
Regjeringen vil derfor videreføre dagens tilskuddsordning i Husbanken til sykehjem og omsorgsboliger, og utrede om kravene i ordningen kan tilpasses for å gi rom for utbygging av trygghetsboliger.
Ráđđehus áigu danin joatkit Viessobáŋkku dálá ortnega, mii guoská buhcciidsiiddaide ja fuolahanásodagaide, ja čielggada sáhttetgo heivehit ortnega gáibádusaid nu, ahte dat fátmmastivččii maid oadjebasvuođaásodagaid huksema.
Videre skal det utredes en ordning for å avsette midler til forskning, utvikling og innovasjon med sikte på utforming og utprøving av nye modeller for framtidas institusjons- og boligløsninger.
Viidáseappot galgá čielggadit ortnega, man olis liigudit ruđaid dutkamii, ovddideapmái ja innovašuvdnii, ja man olis hábmejit ja geahččaladdet ođđa modeallaid boahtteáiggi ásahus- ja ásodatčovdosiidda.
Regjeringen setter i gang et nasjonalt program for utvikling og implementering av velferdsteknologi, som skal bidra til at velferdsteknologi er en integrert del av tjenestetilbudet innen 2020.
Ráđđehus álggaha nationála prográmma, man olis ovddidit ja implementerejit buorrediliteknologiija, ja man vehkiin ovttaidahttet buorrediliteknologiija bálvalanfálaldaga oassin ovdal 2020.
2.5.1 Et nytt konsept for sykehjem og omsorgsboliger
2.5.1 Buhcciidsiiddaid ja fuolahanásodagaid ođđa konseapta
Det foregår en spennende utvikling i kommunene, der sykehjemsrommene begynner å ligne fullverdige boliger og dagens omsorgsboliger bygges sammen og blir benyttet både som supplement og alternativ til sykehjem.
Lea gelddolaš oaidnit gielddaid ovdáneami, man olis buhcciidsiiddaid lanjat sulastahttigohtet ollesárvosaš ásodagaid ja dálá fuolahanásodagaid huksejuvvojit oktii, ja geavahuvvojit dasto sihke buhcciidsiidda lassin ja molssaeaktun.
Snart ser vi ikke lenger forskjell på moderne små sykehjemsenheter med høy bostandard og lokale bo- og servicesentra med egne boliger.
Fargga eat šat oainne mii earuha ođđaáigásaš unna buhcciidsiidaovttadagaid, main lea alla ássanstandárda, ja báikkálaš ássan- ja bálvalusguovddážiid, main leat sierra ásodagat.
Kommunens omsorgstjeneste dekker også hele livsløpet fra barneboliger til sykehjem.
Gieldda fuolahanbálvalus gokčá maid olles eallima, mánnáásodagain gitta buhcciidsiidii.
Regjeringen ønsker å ta med det beste fra de to ulike tradisjonene og bygge morgendagens løsninger på noen grunnleggende prinsipper:
Ráđđehus háliida váldit várá goappáge árbevieru buoremus beliin ja hukset boahtteáiggi várás čovdosiid, maid vuođđojurdagat leat:
«Smått er godt».
«Unni lea buorre».
Små bofellesskap og avdelinger i stedet for tradisjonelle institusjonsløsninger.
Unna ássansearvevuođat ja ossodagat árbevirolaš ásahusčovdosiid sadjái.
Et tydelig skille mellom boform og tjenestetilbud, der tjenestetilbud og ressursinnsats knyttes til den enkeltes behov.
Čielga rádjá ássanvuogi ja bálvalusfálaldaga gaskii, nu ahte bálvalusfálaldat ja resursamearri čatnasa ovttaskas olbmo dárbbuide.
Et tydelig skille mellom privat areal, fellesareal, offentlig areal og tjenesteareal i alle bygg med helse- og omsorgsformål.
Čielga rádjá priváhta areála, oktasaš areála ja bálvalusareála gaskii buot visttiide, maid geavahit dearvvašvuođa- ja fuolahanulbmiliidda.
Boligløsninger som er tilrettelagt for bruk av ny velferdsteknologi og har alle nødvendige bofunksjoner (bad, toalett, kjøkkenkrok, soverom og oppholdsrom) innenfor privatarealet, tilrettelagt både for beboer og pårørende.
Ásodatčovdosat, mat leat heivehuvvon ođđa buorrediliteknologiija geavaheapmái, ja main leat buot dárbbašlaš ássandoaimmat (basadanlatnja, hivsset, gievkkančiehka, oađđinlatnja ja orrunlatnja) priváhta areála siste, mii lea heivehuvvon sihke ássái ja oapmahaččaide.
En omsorgstjeneste med boformer og lokaler som er en integrert del av nærmiljøet i tettsteder og bydeler, der de offentlige arealene deles med den øvrige befolkning.
Fuolahanbálvalusas leat ássanvuogit ja lanjat, mat leat ovttaidahttojuvvon čoahkkebáikki ja gávpotoasi lagašbirrasii, ja man almmolaš biras juogaduvvo eará álbmogiin.
Slik kan vi få sykehjem i egen bolig, og egen bolig i sykehjem.
Nu mii oažžut buhcciidsiidda iežas ásodahkii, ja iežas ásodaga buhcciidsiidii.
Det er lite forskning på det nye som skjer, og det er stort behov for å dokumentere og systematisere erfaring, samt drive kunnskapsutvikling på dette feltet.
Ođđa ovdáneapmi lea unnán dutkojuvvon, ja dárbbašuvvo sakka dokumenteret ja dahkat vuogádatlažžan vásáhusaid, ja ovddidit máhtu suorggi hárrái.
De siste 15–20 årene er om lag 45 000 institusjonsplasser og omsorgsboliger bygd eller renovert.
Maŋimuš 15–20 jagi leat sullii 45 000 ásahussaji ja fuolahanásodaga huksejuvvon dahje divoduvvon.
For å kunne vurdere hvilke grunnleggende krav som må stilles til utforming av morgendagens løsninger, er det stort behov for å evaluere erfaringer med eksisterende bygg og se på hvordan de fungerer i forhold til sitt formål, for brukerne, for ansatte, for samspill med pårørende og for driften.
Vai sáhttit árvvoštallat makkár vuođđoáššiid mii berret gáibidit boahtteáiggi čovdosiid hábmemis, de duođaš dárbbašit árvvoštallamiid, main geahčadit vásáhusaid dálá viesuid geavaheames – mo dat doibmet ulbmileaset ektui, heivejitgo dat geavaheddjiide, bargiide, ovttasdoaibmamis oapmahaččaiguin ja jođiheami dáfus.
Samtidig er det behov for å etablere testboliger for mer systematisk utprøving av ny teknologi, fallvennlige materialer og omgivelser, baderomsløsninger og innredning, og etablere forsøksprosjekter som følges opp av dokumentasjon og forskning.
Seammás dárbbašit ásahit geahččalanásodagaid, main vuogádatlaččabat geahččaladdet ođđa teknologiija, materiálaid ja birrasiid mat geahpedit gahččanváttuid, basadanlanjaid čovdosiid ja stohpogálvvuid, ja ásahit geahččalanprošeavttaid, maid čuovvulit dokumentašuvnnain ja dutkamiin.
Regjeringen vil på denne bakgrunn utrede en ordning for forskning, utvikling og innovasjon, med sikte på utforming og utprøving av nye modeller for framtidas institusjons- og boligløsninger.
Ráđđehus áigu dan vuođul čielggadit dutkan-, ovddidan- ja innovašuvdnaortnega, man ulbmil lea hábmet ja geahččaladdat boahtteáigái heivvolaš ásahus- ja ásodatčovdosiid ođđa modeallaid.
De fleste boliger og institusjoner vi skal bo og motta helse- og omsorgstjenester i de neste tiårene er allerede bygd.
Eanaš ásodagat ja ásahusat, main ásset ja ožžot dearvvašvuođa- ja fuolahanbálvalusaid lagamus logijagiid, leat jo huksejuvvon.
Dette gjelder først og fremst den ordinære boligmassen av eneboliger, rekkehus og leiligheter som i Norge i svært stor grad eies og disponeres av de som bor i dem. Dernest gjelder det også 40 000 alders- og sykehjemsplasser og om lag 50 000 boliger til pleie- og omsorgsformål, som i hovedsak eies av kommunene og leies ut til beboere med behov for assistanse.
Dasa gullá vuosttažettiin dábálaš ásodatmássa – ovtta bearraša viesut, ráidoviesut ja ásodagat, maid Norggas dábálaččat ássit ieža oamastit ja geavahit. Dasa gullet dasto maid 40 000 boarrásiid- ja buhcciidsiidasaji ja sullii 50 000 dikšo- ja fuolahanásodaga maid gielddat dábálaččat oamastit ja láigohit ássiide, geat dárbbašit veahki.
Et viktig fokus de nærmeste årene vil være fornyelse og ombygging, slik at eksisterende boligmasse er godt tilrettelagt og kan fungere optimalt i møte med morgendagens behov.
Lagamus jagiid lea mávssolaš deattastit ođasmahttima ja ođđasit huksema, nu ahte dálá ásodatmássa lea heivehuvvon bures ja sáhttá doaibmat optimála vugiin boahtteáiggi dárbbuid ektui.
Halvparten av landets omsorgsboliger og sykehjem ble enten nybygd eller totalrenovert under Handlingsplan for eldreomsorgen i perioden 1998–2007.
Bealli riikka fuolahanásodagain ja buhcciidsiiddain huksejuvvojedje dahje divoduvvojedje ollásit 1998-2007 boarrásiidfuolaheami doaibmaplána áigodagas.
Den andre halvparten av de om lag 40 000 institusjonsplassene og de om lag 50 000 boligene til pleie- og omsorgsformål er nå snart moden for fornyelse og utskifting.
Nubbi bealli sullii 40 000 ásahussajis ja sullii 50 000 ásodagas, mat leat dikšo- ja fuolahanulbmiliid, leat dál dan dilis, ahte daid galggašii ođasmahttit ja hukset ođđa daid sadjái.
Kommunene bør i første omgang erstatte de plassene som i dag er gamle og nedslitte før behovet for sterkere kapasitetsvekst inntreffer om ti år.
Gielddat berrejit álgomuttus buhtadit daid sajiid, mat dál leat boarrásat ja oalát gollan, ovdal go kapasitehta lassána sakka logi jagi geahčen.
Om vi ønsker en mest mulig jevn utbyggingstakt, bør denne fornyelsen være fullført før kapasitetsbehovet melder seg for alvor når vi nærmer oss 2025.
Jos mii háliidit hukset nu dássidit go vejolaš, de berre dát ođasteapmi leat dahkkojuvvon ovdalgo kapasitehtadárbu badjána duođas 2025 birrasiid.
Slik kan også noe av kostnadsveksten kommunene vil få om ti år som følge av raske demografiske endringer kunne fordeles over flere år.
Dan láhkai sáhttet maid juogadit máŋgga jahkái goluid lassáneami, mii bohciida logi jagi geahčen demográfalaš rievdadusaid geažil.
Erstatning av allerede eksisterende plasser medfører ikke nødvendigvis økte driftskostnader, og kan i mange tilfeller også effektivisere driften.
Dálá sajiid buhtadeapmi ii dárbbaš vealttakeahttá lasihit daid doallangolut, máŋgii sáhttá baicce beavttálmahttit doallama.
Langsiktighet og forutsigbare investeringsrammer vil være viktig for kapasitetsvekst og fornyelse, og de raske demografiske endringene krever planlegging og tilrettelegging på nasjonalt nivå.
Guhkes áiggi plánen ja einnostahtti investerenrámmat leat mávssolaččat kapasitehta lasiheapmái ja ođasmahttimii, ja jođánis demográfalaš rievdadusat eaktudit, ahte plánet ja láhčit dilálašvuođaid nationála dásis.
Regjeringen ønsker derfor å videreføre dagens ordning i Husbanken også etter 2015.
Ráđđehus háliida danin joatkit dálá Viessobáŋkoortnega maiddái 2015 maŋŋá.
Videre skal det utredes om kravene i ordningen kan tilpasses og gi rom for utbygging av trygghetsboliger.
Dasto áigot guorahallat sáhttetgo ortnega gáibádusaid heivehit, nu ahte dat fátmmastit maiddái oadjebasvuođaásodagaid.
Trygghetsboliger er boliger med smarthusteknologi, resepsjon og hotellservice, der beboerne kan få dekket ulike behov for praktisk tilrettelegging, slik som vask av bolig, vask av klær, vaktmestertjenester, tilbud om matservering og annet som avhjelper beboernes hverdag.
Oadjebasvuođaásodagat leat ásodagat, main lea fiehttostohpoteknologiija, vuostáiváldin ja hoteallabálvalusat, ja main fállet ássiide geavatlaš bálvalusaid, ovdamearkka dihte stobu čorgema, bassaladdama, bajásdoallobálvalusaid, borramušaid dárjuma ja eará, mii álkidahttá ássiid dábálaš eallima.
Slike boliger kan gjerne bygges i tilknytning til dagaktivitetssenter, kulturhus, nærmiljøsenter, velferdssenter eller liknende med lett tilgang til aktivitet og sosialt samvær.
Dakkár ásodagaid sáhttá áinnas hukset nu ahte dat leat lahka beaiveaktivitehtaguovddážiid, kulturviesuid, lagašbirasguovddážiid, buorredilleguovddážiid ja sullasaččaid, nu ahte lea álki olahit aktivitehtaid ja sosiála ovttastallama.
2.5.2 Finansierings- og egenbetalingsordninger uavhengig av boform
2.5.2 Ruhtadan- ja iežasmáksoortnegat ássanvuohkái geahčakeahttá
Samlet var kommunenes utgifter til pleie- og omsorgstjenester om lag 90 mrd. kroner i 2012.
Gielddaid dikšo- ja fuolahanbálvalusaid ollislaš golut ledje sullii 90 mrd. kruvnno i 2012.
Det vesentligste av utgiftene finansieres gjennom kommunenes frie inntekter, mens inntektene fra brukerbetaling utgjorde vel 7 prosent.
Eanaš goluid gielddat gokčet friija boađuineaset, ja geavaheaddjimávssuid oassi fas lei badjelaš 7 proseantta boađuin.
Hovedansvaret for finansieringen av de fleste helse- og omsorgstjenestene ligger i kommunene.
Eanaš dearvvašvuođa- ja fuolahanbálvalusaid váldoovddasvástádus lea gielddain.
Det er likevel slik at staten bidrar til finansieringen av legetjenester, fysioterapi, legemidler, hjelpemidler og bostøtte for brukere som bor i eget hjem.
Stáhta doarju dattetge ruđalaččat doavtterbálvalusaid, fysioterapiija, dálkasiid, veahkkeneavvuid ja ruovttus ássi geavaheddjiid ássandoarjaga.
Brukerne av kommunens pleie- og omsorgstjenester betaler i dag for tjenester de mottar etter to ulike regelverk, avhengig av om de mottar tjenester i eller utenfor institusjon.
Gielddaid dikšo- ja fuolahanbálvalusaid geavaheaddjit mákset dán áigge bálvalusain, maid sii ožžot, guvttiid sierra njuolggadusaid vuođul dan mielde ássetgo sii ásahusas vai eai.
Personer som bor i eget hjem betaler for den enkelte tjeneste de mottar, mens personer i institusjon betaler en fast andel av sin inntekt for et helhetlig tilbud.
Olbmot geat ásset iežaset ruovttuin mákset bálvalusas, maid sii ožžot. Olbmot geat ásset ásahusas fas mákset bissovaš oasi boađuineaset ollislaš fálaldaga ovddas.
Ulikhetene i regelverket kan dermed føre til at brukere betaler ulikt for de samme tjenestene avhengig av om kommunen tilbyr plass i institusjon eller om personen bor i eid eller leid bolig.
Njuolggadusaid sierraláganvuođat sáhttetge de dagahit, ahte geavaheaddjit šaddet máksit sierra hatti seammá bálvalusas dan mielde fállágo gielda saji ásahusas vai ásságo olmmoš iežas eaiggádan dahje láigohan ásodagas.
Utviklingen går i retning av at det blir vanskelig å se annen forskjell på sykehjem og omsorgsboliganlegg enn måten tilbudet finansieres på.
Dilli rievdá dan guvlui, ahte šaddá váddásut earuhit buhcciidsiidda ja fuolahanásodaga eará vuođul, go fálaldaga ruhtademiin.
Flere kommuner kaller nå omsorgsboliganleggene sine for sykehjem, mens andre kommuner avhjemler sykehjemsplassene sine og kaller dem omsorgsboliger, bo- og servicesenter eller lignende.
Ollu gielddain gohčodit dál fuolahanásodatrusttegiid buhcciidsiidan, eará gielddain fas eai šat geavat buhcciidsiidasaji namahusa, muhto gohčodit daid baicce fuolahanásodahkan, ássan- ja bálvalusguovddážin dahje sullasažžan.
Hagen-utvalget gikk derfor inn for å innføre samme finansierings- og egenbetalingsordning, samt samme rett til medisiner, tekniske hjelpemidler og bostøtte for alle, uavhengig av boform.
Hagen-lávdegoddi ávžžuhii danin ásahit seammá ruhtadan- ja iežasmáksoortnega, ja seammá vuoigatvuođa dálkasiidda, teknihkalaš veahkkeneavvuide ja ássandoarjagii buohkaide, geahčakeahttá ássanvuohkái.
Samme konklusjon framkommer i en forskningsrapport som beskriver en utvikling der kommunene tar høyinntektsgrupper inn på sykehjem og lar bostøtteberettigede minstepensjonister få omsorgsbolig.
Seammá bohtosii leat boahtán maiddái dutkanraporttas, man mielde dilli sáhttá ovdánit dakkárin, ahte gielddat váldet bures dinejeaddji joavkkuid buhcciidsiiddaide ja diktet unnimuspenšunisttaid, geat ožžot ássandoarjaga, ássat fuolahanásodagain.
Finansieringssystemet kan gi kommunene økonomiske insentiver med utilsiktede vridningseffekter på utbyggingsmønsteret.
Ruhtadanvuogádat sáhttá addit gielddaide ruđalaš insentiivvaid, mat stivrejit huksenminstara dakkárin, mii suige ii lean áigumuš.
Rammebetingelsene for kommunene og brukerne må i størst mulig grad utformes slik at tjenestetilbudet vurderes ut fra den enkeltes behov, og ut fra hva som er samfunnsøkonomisk mest effektivt.
Gielddaid ja geavaheddjiid rámmaeavttuid galgá nu guhkás go vejolaš hábmet dakkárin, ahte bálvalusfálaldaga árvvoštallet olbmo dárbbu mielde ja dan vuođul, mii lea beaktileamos servodatekonomiija dáfus.
Regjeringen vil sette i gang et utredningsarbeid om finansierings- og egenbetalingsordninger for ulike boformer.
Ráđđehus áigu guorahallagoahtit sierralágan ássanvugiid ruhtadan- ja iešmáksinortnegiid.
Formålet med utredningen er å legge til rette for et rettferdig og forutsigbart betalingssystem for brukerne, og avklare ansvarsforhold mellom staten og kommunesektoren.
Guorahallama ulbmil lea láhčit dili nu ahte geavaheaddjit ožžot vuoiggalaš ja einnostahtti máksinvuogádaga, ja seammás čielggadit stáhta ja gieldasuorggi ovddasvástádusjuogu.
2.5.3 Velferdsteknologiprogrammet
2.5.3 Buorrediliteknologiijaprográmma
Bruk av velferdsteknologi åpner flere mulighetsrom.
Buorrediliteknologiija geavaheapmi addá ollu vejolašvuođaid.
Det kan gi mennesker mulighet til å mestre eget liv og helse, bidra til at flere kan bo lenger i eget hjem til tross for nedsatt funksjonsevne, og bidra til å forebygge eller utsette institusjonsinnleggelse.
Dan vehkiin olbmot sáhttet buorebut birget iežaset eallimis ja dearvvašvuođain, eanebut sáhttet ássat guhkit ruovttus vaikko doaibmanávccat leat hedjonan, ja dan vehkiin sáhttet ovddalgihtii eastadit dahje maŋidit ásahusas orruma.
Teknologi vil aldri kunne erstatte menneskelig omsorg og fysisk nærhet, men den kan bidra til å forsterke sosiale nettverk og mobilisere til økt samspill med tjenestene, nærmiljøet, familie og frivillige.
Teknologiija ii goassege buhtat olmmošlaš fuolaheami iige fysihkalaš lagašvuođa, muhto dan vehkiin sáhttá nannet sosiála fierpmádaga ja johttáhit ovttasbarggu, masa servet bálvalusat, lagašbiras, bearaš ja eaktodáhtolaččat.
Dermed kan den også frigjøre ressurser i omsorgstjenesten som i større grad kan brukes i direkte brukerrettet arbeid.
Dat sáhttá nappo luvvet fuolahanbálvalusa resurssaid, nu ahte dat sáhttá fállat eanet bálvalusaid njuolga geavaheaddjái.
Utviklingen av velferdsteknologi må settes inn i en ramme.
Buorrediliteknologiija geavaheami ferte ovddidit dihto rámmaid siskkobealde.
Den må ha som formål å bidra til å løse helt konkrete problemer og svare på de behov brukerne har.
Ulbmilin galgá leat čoavdit konkrehta váttisvuođaid ja gokčat geavaheddjiid dárbbuid.
Innføring av velferdsteknologi i helse- og omsorgstjenestene bør derfor skje parallelt med endringer i organisering og innretning av tjenestene.
Dearvvašvuođa- ja fuolahanbálvalusas galget danin geavahišgoahtit buorrediliteknologiija buohtalagaid dainna, ahte bálvalusaid organiseregohtet ja láhčigohtet eará láhkai.
For å utnytte det mulighetsrommet velferdsteknologi gir, må det legges til rette for at kommunene i større grad kan ta velferdsteknologiske løsninger i bruk.
Buorrediliteknologiija vejolašvuođain ávkkástallan eaktuda, ahte láhčit dilálašvuođaid dasa, ahte gielddat sáhttet geavahišgoahtit buorrediliteknologiija čovdosiid eanet go ovdal.
Derfor settes det i verk et nasjonalt program for utvikling og innføring av velferdsteknologi i de kommunale helse- og omsorgstjenestene.
Danin álggahit nationála prográmma, man olis gielddaid dearvvašvuođa- ja fuolahanbálvalusain ovddidit ja váldet atnui buorrediliteknologiija.
Hovedmålet for programmet er at velferdsteknologi skal være en integrert del av tjenestetilbudet i omsorgstjenestene innen 2020.
Prográmma ulbmil lea ovttaidahttit buorrediliteknologiija fuolahanbálvalusaid bálvalusfálaldaga oassin ovdal 2020.
Økt bruk av velferdsteknologi i helse- og omsorgstjenestene skal bidra til å:
Dearvvašvuođa- ja fuolahanbálvalusaid buorrediliteknologiijain galgá:
forbedre brukernes mulighet til å mestre egen hverdag
buoridit geavaheddjiid vejolašvuođa birget iežaset árgabeaivvis
øke brukernes og pårørendes trygghet, og avlaste pårørende for bekymring
lasihit geavaheddjiid ja oapmahaččaid oadjebasvuođa, ja geahpedit oapmahaččaid fuolaid
øke brukernes og pårørendes deltakelse i brukernettverk, og mulighet til å holde løpende kontakt med hverandre og med hjelpeapparat
oažžut geavaheddjiid ja oapmahaččaid searvat eanet geavaheaddjifierpmádahkii, ja addit vejolašvuođa leat jotkkolaččat oktavuođas nubbi nuppiin ja veahkkeapparáhtain
Programmet bygger på samhandlingsreformens målsettinger om helsefremmende arbeid, forebyggende tjenester, tidlig innsats og om å yte tjenestene der folk bor.
Prográmma vuođđun leat ovttasdoaibmanođastusa ulbmilat, mat gusket dearvvašvuođa ovddideaddji bargui, ovddalgihtii hehttejeaddji bálvalusaide, árramuttu doaimmaide ja fálaldagaid fállamii doppe gos olbmot ásset.
Programmet skal også bygge på kommunenes lokale forutsetninger og ivareta behovet for at velferdsteknologiske løsninger og tjenesteinnovasjon skal ses i sammenheng.
Prográmma vuođđun galget maid leat gielddaid báikkálaš eavttut ja dan olis galget fuolahit das, ahte buorrediliteknologiija čovdosiid ja bálvalusinnovašuvnna gehččet nubbi nuppi oktavuođas.
Programmet skal legge til rette for nye arbeids- og samarbeidsformer mellom kommuner, brukere, pårørende, nærmiljøet, frivillige, spesialisthelsetjenesten og næringslivet.
Prográmmain galget láhčit vejolašvuođaid dasa, ahte šaddet ođđa bargo- ja ovttasbargovuogit gaskkal gielddaid, geavaheddjiid, oapmahaččaid, lagašbirrasa, eaktodáhtolaččaid, spesialistadearvvašvuođabálvalusaid ja ealáhusaid.
Helsedirektoratet vil få hovedansvaret for å gjennomføre teknologiprogrammet som en del av Omsorgsplan 2020.
Dearvvašvuođadirektoráhtta oažžu váldoovddasvástádusa teknologiijaprográmma ollašuhttimis 2020 fuolahanplána oassin.
Det forutsettes at Helsedirektoratet i gjennomføringen av programmet samarbeider med InnoMed og det kompetansesenter som skal etableres som del av den helhetlige kommunale innovasjonsstrategien.
Eaktuduvvo, ahte Dearvvašvuođadirektoráhtta ovttasbargá prográmma čađaheami oktavuođas InnoMedain ja gelbbolašvuođaguovddážiin, mii ásahuvvo gielddaid ollislaš innovašuvdnastrategiija oassin.
Programmet vil bestå av følgende tiltak:
Prográmma olis galget bargat dáid doaimmaiguin:
Etablering av åpne standarder for velferdsteknologi
Ásahit buorrediliteknologiija rabas standárddaid
Det er nødvendig med sterkere nasjonal styring av IKT-utviklingen i helse- og omsorgssektoren.
Dearvvašvuođa- ja fuolahansuorggi DGT-ovdáneami dárbbaša stivret nannoseappot nationála dásis.
Standardiseringsarbeidet på velferdsteknologiområdet skal bidra å legge til rette for integrerte og leverandøruavhengige velferdsteknologiske løsninger på tvers av offentlig og privat sektor, slik at brukerne får en god, koordinert og forutsigbar tjeneste.
Buorrediliteknologiijasuorggi standardiserenbarggu olis galget ovddidit ovttaidahttojuvvon ja ráhkadeddjiide čanakeahtes buorrediliteknologiijačovdosat, geahčakeahttá almmolaš ja priváhta suorggi rájáide, nu ahte geavaheaddjit ožžot buori, koordinerejuvvon ja einnostahtti bálvalusa.
Helsedirektoratet gis ansvaret for et overordnet standardiseringsarbeid på området.
Dearvvašvuođadirektoráhttii addojuvvo ovddasvástádus ovddidit suorggi standardiserema bajit dásis.
Det forutsettes et nært samarbeid med KS-programmet KommIT (Program for IKT-samordning i kommunesektoren), Standard Norge, leverandør- og bransjeforeninger og Norsk Helsenett SF.
Eaktuduvvo ahte dat bargá lagaš ovttasbarggu KS-prográmmain KommIT (Gieldasuorggi DGT-buohtalastima prográmma), Standard Norgiin, leverandevra- ja fidnosuorgeservviiguin ja Norsk Helsenett SF:in.
Arbeidet skal sees i sammenheng med standardiseringsarbeidet på e-helseområdet.
Barggus galgá maid váldit vuhtii e-dearvvašvuođasuorggi standardiserenbarggu.
Standardisering på velferdsteknologiområdet skal gis prioritet i de nasjonale strategier for standardisering.
Nationála standardiserenstrategiijain galget vuoruhit buorrediliteknologiijasuorggi standardiserema galgá vuoruhit.
Utvikling og utprøving av velferdsteknologiske løsninger i kommunene
Buorrediliteknologiija čovdosiid ovddideapmi ja geahččaladdan gielddain.
Kommunene må delta i utvikling og utprøving av velferdsteknologiske løsninger i et trepartssamarbeid med næringslivet og FUI-miljøer.
Gielddat galget searvat buorrediliteknologiijačovdosiid ovddideapmái ja geahččaladdamii golmma osolačča ovttasbarggus, masa gielddaid lassin servet ealáhusat ja FUI-birrasat.
Utvikling av trygghetspakker bør prioriteres først, i tråd med Hagen-utvalgets og Teknologirådets anbefaling.
Oadjebasvuođabáhkaid ovddideami ferte vuoruhit ovddemužžii, nu mo Hagen-lávdegoddi ja Teknologiijaráđđi leat ávžžuhan.
En trygghetspakke er en videreutvikling av trygghetsalarmen som i tillegg kan inkludere blant annet selvutløsende alarm, fallsensor, røykdetektor, elektronisk døråpner, mobiltelefon, sporingsløsning (GPS) mv.
Oadjebasvuođabáhka vuođđun lea oadjebasvuođaalárbma, ja dat sáhttá sisdoallat vel alárpma, mii vuolgá johtui iešalddes, gahččansensora, elektrovnnalaš uksarahppi, mobiilatelefovnna, vuohttinčovdosa (GPS) ja eará.
Kunnskapsgenerering og spredning av velferdsteknologiske løsninger
Máhttogenereren ja buorrediliteknologiija čovdosiid lávdadeapmi
Programmet skal bidra til ny forskningsbasert praksis.
Prográmmain áigot ovddidit ođđa geavadiid, mat vuođđuduvvet dutkamii.
For å dokumentere effekter og gevinster ved bruk av ulike velferdsteknologiske løsninger skal kunnskapsgenerering og spredning av gode velferdsteknologiske løsninger til kommunene prioriteres.
Áigumuš lea dokumenteret sierralágan buorrediliteknologiija čovdosiid váikkuhusaid ja ávkki, ja danin galget ge de vuoruhit máhttogenererema ja buriid buorrediliteknologiija čovdosiid lávdadeami gielddaide.
Følgeforskning og etablering av kunnskapsbasert praksis prioriteres først.
Ovddimužžii vuoruhit čuovvumušdutkama ja álggahit geavadiid, maid vuođđun lea máhtolašvuohta.
De regionale sentrene for omsorgsforskning vil få en sentral oppgave som dokumentasjonssenter for innovasjon med følgeforskning og formidling.
Fuolahusdutkama guovlluguovddážat ožžot mávssolaš barggu doaibmat innovašuvnna dokumenterenguovddážin, mii bargá čuovvumušdutkamiin ja gaskkustemiin.
Bidra til utvikling av gode modeller for innføring og bruk av velferdsteknologi
Ovddidit buriid modeallaid, maiguin ásahit ja geavahit buorrediliteknologiija