pere/sami_parallel huggingface dataset:
Overenskomster som forhandlingsdelegasjonen mellom Finland og Norge har laget og bruker .
Njuolggadusaid maid dihto kommišuvdna Suoma ja Norgga gaskkas ráhkada ja doallá .
Det har igjen vært stor konflikt mellom lokalbefolkningen og tilreisende fiskere ) ( turister om hvordan man skal fordele fiske mellom disse to gruppene .
Lea leamaš garra gii i vuot guovlluolbmuid ja olggobealeolbmuid ( turisttaid ) gaskkas mo guolástusdeaddu galgá juogaduvvot dán guoktá gaskkas .
Finske myndigheter forsvarer turistfiske , som har hatt stor økning de siste årene .
Diedusge bealušta Suomabeale eiseváldi láddelaš guolásteami , mii lea lassánan hirbmadit maŋimus jagiid .
Lokalbefolkningen mener at deres tradisjonelle fiske er viktigere enn fritids fiske .
Guovlluolbmot fas doalahit iežaset árbevirolaš bivddu leat deháleabbot go astoáigge bivdu .
Laksebreveiere har gått så langt at de krever førsterett til fiske , som er hovedårsaken til at lokalforvaltningen ble etablert .
Guovllu bivdooamasteaddjit leat mannan nu guhkás ahte gáibidan vuosttaš vuoigatvuođa guolásteapmái , mii lea ge váldosivvan dasa ahte guovllu hálddašeapmi lea ásahuvvon .
Slik som jeg nevnte så holder man på å etablere en ny forhandlingsdelegasjon .
Dál lea nugo namahin ođđa kommišuvdna ásahuvvomin Sámedikkit maiddái ožžot guktui bealde sin áirasiid dánge kommišuvdnii .
Hvordan skal Sametinget i Norge , og selvfølgelig også Sametinget i Finland , arbeide i denne delegasjonen for å fremme samiske fisketradisjoner ?
Mo dál áigu Norgga Sámediggi , ja dieđusge maiddái Suomabeale Sámediggi láhttet kommvdna barggus ahte ovddidit sáme bivdoárbevieruid ?
Nå er situasjonen slik at i løpet av sommeren så hører 85 000 timer til turistfiske , og kun noen tusen timer til lokale fiskere .
Dálhan lea dakkár dilli ahte 85 000 bivdodiimmu gullet geasis turistii , moadde duhát diimmu das jullot guovllu bivdiide .
Hvordan skal det norske Sametinget ta i mot denne utfordringen ?
Mo Norgga beale Sámediggi áigu dán hástalusa dustet ?
Svar på spørsmål 8 : Sametingsrådet har lenge ønsket at forhandlingene med Finland igangsettes .
Sámediggeráđi vástádus 8 . gažaldahkii Sámediggeráđđi lea guhká háliidan ahte šiehtadallamat Suomain álggahuvvojit .
Dette kravet er stilt i en rekke anledninger .
Dát gáibádus lea máŋgii bidjon ovdán .
Sametingsrådet er glad for at forhandlingene nå er en realitet .
Sámediggeráđđi lea ilus go šiehtadallamat dál leat duohtan bidjon .
Tana Fiskeforvaltning er etablert etter en prosess der Tanautvalget , der sametingsådet hadde en representant , utredet lokal forvaltning i vassdraget .
Deanu čázádaga guolástanhálddahus lea ásahuvvon proseassa maŋŋá mas Deanujoga lávdegoddi , gos sámediggeráđis lei okta ovddasteaddji , čielggadii báikkálaš hálddašanorgána čázádahkii .
Det er nå lokalbefolkningen selv som skal forvalte vassdraget .
Dál galget báikkálaš olbmot ieža hálddašit čázádaga .
Laksebreveierne har en sentral posisjon i forvaltningen , samtidig som også den øvrige lokalbefolkningen er godt representert i styret og deres rettigheter ivaretatt etter at retten til stangfiske ble forskriftsfestet .
Bivdooamasteaddjin lea guovddáš posišuvdna hálddašeamis , dan seammás go maid eará báikkálaš olbmot leat mielde stivrras ja nu leat maid sin vuoigatvuođat vuhtii váldon maŋŋá go stággobivdin vuoigatvuođat lea čállon láhkaásahussii .
Tana Fiskeforvaltning ( TF ) er forpliktet til å forvalte innenfor de lovmessige rammene som er satt .
Deanu čázádaga guolástanhálddahus lea geatnegáhtton hálddašit mearriduvvon láhkarámmaid siskkobealde .
Det vil si at de også må forholde seg til dagens overenskomst med Finland .
Dát mielddisbuktá maid dan ahte fertejit čuovvut daid šiehtadusaid mat gusket otná Suoma šiehttamuššii .
Forhandlingene om overenskomsten starter i år og både TF og Sametinget er representert i forhandlingsutvalget .
Sámediggeráđđi lea ovdalgihtii dán proseassas leamaš hui čielggas norgga Čoahkkingirjji čállit : Marit Ellen Mienna / Tove Anti
Sametingsrådet har holdt det finske Sametinget orientert om prosessen på norsk side .
Sámediggeráđđi lea addán dieđuid suoma Sámediggái proseassa birra mii lea leamaš norgga bealde .
Sametingets rolle i forhandlingene er å ivareta samiske interesser .
Sámedikki rolla dáid šiehtadallamiin lea gozihit sámiid beroštumiid .
Første møte i forhandlingsutvalget på norsk side er 2. – 3. mai .
Vuosttaš čoahkkin šiehtadallanlávdegottis norgga bealde lea miessemánu 2. ja 3. beaivvi .
Spørsmål 9 , fra representant Silje Karine Muotka , NSRs sametingsgruppe Spørsmål om samarbeidsavtaler
Gažaldat 9 , Áirras Silje Karine Muotka , NSR:a sámediggejoavku Jearaldat ovttasbargošiehtadusaid birra
Sametinget har tidligere inngått samarbeidsavtaler med ulike offentlige instanser som Husbanken og Innovasjon Norge - begge med formål om å fremme gjensidig forståelse og for å finne samarbeidspunkter som fremmer instansenes virke i samiske områder i tråd med samiske rettigheter og behov .
Sámediggi lea ovdal dahkan ovttasbargošiehtadusaid sierra almmolaš instánssaiguin nugo Viessobáŋkkuin ja Innovašuvdna Norggain – goappašagat leat dahkkojuvvon dainna ulbmilin ahte ovddidit oktasaš áddejumi ja gávdnan dihte gokko ovttasbargat ja mii ovddida instánssaid doaimma sámi guovlluin nu ahte dat dávistivččii sámiid vuoigatvuođaide ja dárbbuide ?
Hva er den nåværende status i arbeidet innenfor disse samarbeidsavtalene , og hvilke konkrete satsninger og tiltak har samarbeidspartene prioritert som del av oppfølgingen av avtalene ?
Man muttus lea bargu dáiguin ovttasbargošiehtadusaiguin , ja makkár konkrehta áŋgiruššamiid ja doaibmabijuid leat ovttasbargooasálaččat vuoruhan šiehtadusaid čuovvoleami oassin ?
Svar på spørsmål 9 : Sametingsrådet ser samarbeidsavtaler med ulike institusjoner og organisasjoner som nyttige verktøy for å fremme Sametingets politikk .
Sámediggeráđi vástádus 9 . gažaldahkii Sámediggeráđi mielas leat ovttasbargošiehtadusat sierra ásahusaiguin ja organisašuvnnaiguin ávkkálaš gaskaoamit Sámedikki politihka ovddidahttimis .
Sametingsrådet vil fortløpende vurdere behovet for nye samarbeidsavtaler og eventuelt fase ut andre .
Sámediggeráđđi áigu dađistaga árvvoštallat lea go dárbu ođđa ovttasbargošiehtadusaide ja vejolaččat loahpahit muhtun šiehtadusaid .
Sametinget har ikke egen samarbeidsavtale med Husbanken , men har hatt samarbeid om blant annet samisk byggeskikk , herunder også avholdt konferanser i samarbeid med Husbanken med det tema .
Sámedikkis ii leat sierra ovttasbargošiehtadus Viessobáŋkkuin , muhto lea leamaš ovttasbargu earret eará sámi huksenvieruin , ja maiddái doallan konferánssaid ovttas Viessobáŋkkuin dán fáttá birra .
Sametingsrådet ser ikke pr. d.d. behov for en særskilt samarbeidsavtale med Husbanken .
Sámediggeráđi mielas ii leat dál dárbu dahkat sierra ovttasbargošiehtadusa Viessobáŋkkuin .
Samarbeidsavtalen med Innovasjon Norge er gått ut , men skal fornyes i løpet av året .
Ovttasbargošiehtadus Innovašuvdna Norggain ii leat šat fámus , muhto galgá ođasmahttojuvvot dán jagi .
Rådet har arbeidet på to plan med denne samarbeidsavtalen .
Ráđđi lea bargan guovtti dásis dainna ovttasbargošiehtadusain .
På den andre siden har Sametinget allerede et godt samarbeid med Innovasjon Norge som rådet arbeider aktivt med å forbedre .
Nuppe dáfus lea Sámedikkis juo buorre ovttasbargu Innovašuvdna Norggain maid ráđđi árjjalaččat geahččala buoridit .
Det er spesielt samarbeid om søknader hvor begge parter er involvert at samarbeidet er godt utviklet .
Ovttasbargu erenoamážit ohcamiid oktavuođas main goappašat bealit leat oasálaččat lea bures ovddiduvvon .
Spørsmål 10 , fra representant Trond Are Anti , NSR .
Gažaldat 10 , Áirras Trond Are Anti , NSR .
/ SÁB sametingsgruppe Behandlingstiden for Sametingets tilskuddssøknader
/ SÁB sámediggejoavku Sámedikki doarjjaohcamiid meannudanáigi
Tilskuddstyret ble avviklet med den begrunnelsen at man skulle korte ned behandlingstiden på tilskuddsøknader .
Doarjjastivra loahpahuvvui earrát eará dáinna ákkain ahte oanidit doarjjaohcamiid meannudanáigi . Mearridanváldi sirdojuvvui ráđđái .
Blir tilskuddsøknadene behandlet raskere siden man har flyttet beslutningsmyndigheten fra tilskuddstyret til rådet ?
Meannuduvvojit doarjjaohcamat jođánabbot go loahpalaš mearridan váldi sirdojuvvui doarjjastivrras Ráđđái ?
Noen tilskuddsøkere har fått svar fra Sametinget i forbindelse med søknader om at saken blir behandlet om 3 måneder .
Muhtin doarjjaohccit leat ožžon vástádusa Sámedikkis ohcamiid hárrái ahte ášši ii várra mearriduvvo ovdal go 3 rnánu sisa .
Mener rådet at 3 måneder til saksbehandling er rask saksbehandling ?
Oaivvilda go ráđđi ahte 3 mánu meannudeapmi lea jođánis meannudeaprni ?
Svar på spørsmål 10 : Sametinget er forpliktet i h. h. t. forvaltningslovens §11a å sende ut foreløpig melding dersom det forventes at saksbehandlingstiden er på mer enn 1 måned .
Sámediggeráđi vástádus 10 . gažaldahkii Sámediggi lea geatnegahtton hálddahuslága § 11a vuođul sáddet gaskaboddosaš dieđu jus vurdojuvvo ahte áššemeannudan áigi lea guhkit go 1 mánu .
Det sendes derfor ut et standardbrev om forventet behandlingstid på 3 måneder til alle søkere , men det viser seg at saksbehandlingstiden ofte er kortere enn dette .
Danin sáddejuvvo reive gos lea diehtu ahte áššemeannudan áigi vurdojuvvo leat 3 mánu , muhto čájehuvvo ahte áššemeannudan áigi dávjá lea oanehat .
Tilskuddsstyret behandlet sakene i sine møter som varierte i antall fra 4-6 møter i året .
Doarjjastivra meannudii áššiid čoahkkimiin , mat ledje sullii 4-6 háve jagis .
Rådet behandler saker fortløpende i ukentlige møter .
Čoahkkingirjji čállit : Marit Ellen Mienna / Tove Anti
Spørsmål 11 , fra representant Trond Are Anti , NSR .
54 siidu 90 siiddus Gažaldat 11 , Áirras Trond Are Anti , NSR .
/ SÁBs sametingsgruppe Bøkfjorden ødelegges av giftig gruveslam
/ SÁB sámediggejoavku Báhčaveaivuotna billistuvvo mirkobázahusaid luoitima geažil
Den nasjonale villaksfjorden , Bøkfjorden ødelegges av giftig gruveslam fra Sydvaranger gruve drift .
Nationála luondduluossavuotna , Báhčaveaivuotna billistuvvo go Mátta Várjjaga ruvkkit luitet dohko bázahusaid main leat mirkkot .
Denne problemstillingen er blitt reist opp som ny sak og tatt opp som som spørsmål til rådet på plenum i Sametinget .
Dát áššečuolbma lea ovddiduvvon ođđa áššin ja váldojuvvon ovdan gažaldahkan ráđđái Sámedikki dievasčoahkkimis .
Hva har sametingsrådet gjort for å stoppe at den nasjonale villaksfjorden , Bøkfjorden ødelegges av giftig gruveslam fra Sydvaranger gruve drift ?
Maid lea Sámediggeráđđi bargan bissehit dan ahte nationála luondduluossavuotna , Báhčaveaivuotna ii billistuvvošii mirkobázahusaid geažil maid Mátta Várjjaga ruvkedoaibma luoitá ?
Svar på spørsmål 11 : Sydvaranger Gruve AS har tillatelse til virksomhet etter forurensningsloven som ble gitt av Klima- og forurensningsdirektoratet ( Klif ) den 23.4.2008 .
Sámediggeráđi vástádus 11 . gažaldahkii Mátta-Várjjaga ruvkkiin - Sydvaranger Gruve AS lea lohpi doaibmat nuoskkidanlága mielde go Dálkkádatja nuoskkidandirektoráhta lea addán dasa lobi 23.04.2008 .
Selskapet har tillatelse til å deponere inntil 4 millioner tonn avgangsmasse og inntil 35 tonn flokkuleringsmiddel i på havbunnen per år .
Fitnodagas lea lohpi rádjat gitta 4 miljon tonna ruvkebázahusaid ja gitta 35 tonna čohkkenávdnasiid meara bodnái jahkái .
Tillatelsen er basert på en årlig produksjon av inntil 3 millioner tonn jernmalmkonsentrat .
Lohpi lea addojuvvon dan vuođul ahte buvttadit gitta 3 miljon tonna ruovdemálbmadivttástusa jahkásaččat .
I ettertid fikk Sydvaranger Gruve AS tillatelse av Klif etter forurensningsloven til midlertidig bruk av det omstridte flokkuleringsmiddelet Magnafloc 1707 den 1.11.2010 .
Maŋŋá lea Sydvaranger Gruve AS ožžon 1.11.2010 lobi Dálkkádat- ja nuoskkidandirektoráhtas nuoskkidanlága mielde geavahit gaskaboddosaččat dan nággovuloš čohkkenávdnasa Magnafloc 1707 .
Tillatelsen gjaldt inntil bedriftens søknad om tidsbegrenset tillatelse på inntil 18 måneder ble ferdig behandlet .
Lohpi guoskkai dassážii go fitnodaga ohcan áigái ráddjejuvvon lobi ektui gitta 18 mánnui meannuduvvui gárvvisin .
Det ble gitt tillatelse uten forutgående høring da Klif mente at det forelå tungtveiende samfunnsmessige interesser som tilsa at det hastet med å gi tillatelse for å sikre arbeidsplasser lokalt og regionalt .
Lohpi addojuvvui ovdal gulaskuddama , danne go Dálkkádat- ja nuoskkidandirektoráhta oaivvildii ahte ledje hui nana servodatlaš beroštumit maid geažil lei hoahppu addit lobi bargosajiid sihkkarastima dihte báikkálaččat ja guovlulaččat .
Samt at utslippet for en begrenset periode ikke vil gi miljømessige konsekvenser av betydning for Bøkfjorden .
Ja go luoitimiin gáržžiduvvon áigodagas eai leat dakkár biraslaš váikkuhusat main livččii mearkkašupmi Báhčaveaivutnii .
Den 11.11.2011 sendte Klif søknaden på høring .
11.11.2011 sáddii Dálkkádat- ja nuoskkidandirektoráhta ohcama gulaskuddamii .
Sametinget valgte da av kompetanse- og kapasitetshensyn og ikke svare på høringen fordi søknaden var tidsbegrenset .
Dalle válljii Sámediggi gelbbolašvuođa ja kapasitehta ákkaid vuođul ahte ii vástit gulaskuddamii danne go ohcan lei áigái ráddjejuvvon .
Vurderingen var at det avventes til en eventuell permanent søknad foreligger .
Jurdda lei vuordit dassážii go vejolaš bissovaš ohcan boahtá .
Klif hadde i brev til Sametinget den 9.7.2010 understreket at en ytterligere økning i produksjonen og ytterligere utslippstillatelse vil utløse krav om konsekvensutredning etter plan- og bygningsloven .
Dálkkádat- ja nuoskkidandirektoráhta lei 9.7.2010 beaiváduvvon reivves Sámediggái deattuhan ahte jos buvttadeapmi lassána ja dárbbašuvvo ain luoitinlohpi , de gáibida dat váikkuhanguorahallama plána- ja huksenlága mielde .
Formålet med konsekvensutredninger er å sikre at hensynet til miljø og samfunn blir tatt i betraktning under forberedelsen av planer eller tiltak .
Váikkuhanguorahallama ulbmilin lea sihkkarastit ahte biras ja servodat vuhtii váldojuvvojit dalle go plánat dahje doaibmabijut ráhkkanahttojuvvojit .
Den 6.4.2011 endret Klif utslippstillatelsen til også å omfatte bruk av det flokkuleringskjemikaliet Magnafloc 1707 .
6.4.2011 rievdadii Dálkkádat- ja nuoskkidandirektoráhta luoitinlobi guoskat maiddái čohkkenkjemikaliija Magnafloc 1707 geavaheapmái .
Innenfor rammen for mengde flokkuleringsmidler på 35 tonn / år har Klif gitt en tillatelse for bruk av Magnafloc 1707 som gjelder til 1. mai 2012 .
Čohkkenávdnasiid hivvodatrámma siskkobealde 35 tonna / jahkái lea Dálkkádat- ja nuoskkidandirektoráhta addán lobi geavahit Magnafloc 1707 , mii gusto miessemánu 1. beaivái 2012 .
Begrunnelsen var den samme som tidligere om at fordeler for virksomheten og samfunn anses som større enn mulige miljømessige ulemper .
Ággan lei seamma go ovdal ahte ovdamunit doibmii ja servodahkii leat stuorát go vejolaš biraslaš váikkuhusat .
Klif vurderte videre at beskyttelsesregimet for nasjonale laksefjorder ikke er til hinder for å gi tillatelsen fordi virksomheten ikke utgjør fare for akutt forurensning .
Dálkkádat- ja nuoskkidandirektoráhta árvvoštalai dasto ahte nationála luossavuonaid suodjalanmearrádus ii hehtte addimis lobi doibmii danne go das ii leat sáhka heahkka nuoskkidanváras .
Klif innskjerpet i den endrete utslipptillatelsen vilkårene i tillatelsen .
Dálkkádat- ja nuoskkidandirektoráhta čavgii eavttuid luoitinlobi rievdadeami oktavuođas .
Det er stilt strengere krav til overvåkning av deponiet og til undersøkelser av skjell , krabbe og fisk fra deponiområdet .
Ráju bearráigeahččamii dán guovllus leat biddjojuvvon čavgadeabbo gáibádusat , ja maiddái skálžžuid , reappáid ja guliid iskkadeapmái .
I tillegg skal virksomheten oppdatere avfallhåndteringsplanen slik at denne omfatter forslag til avslutning , overvåking og kontroll av deponiet .
Dasa lassin galgá fitnodat ođastit doapparmeannudanplána nu ahte das lea evttohus movt heaittihit , gozihit ja bearráigeahččat ráju .
Sydvaranger Gruve AS opplyser at dem vil søke om ordinær utslippstillatelse , etter planen vil den bli sendt til Klif i løpet av våren 2012 .
Sydvaranger Gruve AS muitala ahte áigot ohcat dábálaš luoitinlobi , ja áigumuša mielde sáddejuvvo dat Dálkkádat- ja nuoskkidandirektoráhtii giđđat 2012 .
Sametingsrådet avventer en slik permanent utslippssøknad med tilhørende konsekvensutredning . Sametingsrådet vil ta stilling til saken når konsekvensutredningen som belyser komplekse spørsmål i saken foreligger .
Sámediggeráđđi áigu vuordit dassážii go bissovaš luoitinlohpeohcan ja guoskevaš váikkuhanguorahallan boahtá , ja de áigu dahkat oaivila ášši birra dalle go váikkuhanguorahallan , mii čuvge váttis gažaldagaid áššis boahtá .
Spørsmål 12 , fra representant Trond Are Anti , NSR .
55 siidu 90 siiddus Gažaldat 12 , Áirras Trond Are Anti , NSR .
/ SÁBs sametingsgruppe Samisk reiselivsplan
/ SÁB sámediggejoavku Sámi mátkkoštanplána
Den siste samiske reiselivsplanen er fra år 2000 .
Maŋimuš sámi mátkkoštanplána lea jagi 2000 rájes .
NSR foreslo fra Sametinget i 2008 å sette i gang med å lage en ny helhetlig samisk reiselivsplan .
NSR evttohii Sámedikkis juovlamánu 2008 ođđa áššin álggahit barggu ráhkadit ođđa olislaš sámi mátkkoštanplána .
Hva har rådet gjort med saken ?
Maid lea ráđđi bargan áššiin ?
Har rådet til hensikt å lage en ny helhetlig samisk reiselivsplan ?
Leago rádis áigumuš ráhkadit ođđa ollislaš sámi mátkkoštanplána ?
Når kommer det en melding om hvordan samisk reiseliv fungerer ?
Goas boahtá diedáhus mo sámi mátkkošteapmi doaibmá ?
Sametinget bevilger penger til samisk reiseliv .
Sámediggi juolluda doarjaga sámi mátkkošteapmái .
Hvordan kvalitetssikrer Sametinget at det er et samisk produkt som Sametinget støtter ?
Man láhkai kvalitehta sihkkarastá Sámediggi ahte lea sámi buytta man Sámediggi doarju ?
Svar på spørsmål 12 : Sametinget utarbeidet en reiselivsplan i 2000 .
Sámediggeráđi vástádus 12 . gažaldahkii Sámediggi ráhkadii mátkeeallinplána 2000:s .
NSR etterspør om rådet har planer om å utarbeide en ny plan .
NSR jearrá áigu go ráđđi ráhkadit ođđa plána .
Rådet har utarbeidet en næringsmelding der blant annet samisk reiseliv også er inkludert .
Ráđđi lea ráhkada ealáhusdieđáhusa mas earret eará sámi mátkeeallin maiddái lea mielde .
Strategier og tiltak for reiselivsutvikling framkommer i de årlige budsjettene .
Mátkeeallinovddideami strategiijat bohtet ovdan jahkásaš bušeahtain .
Rådet ser av den grunn ikke behov for en egen reiselivsplan .
Danne ii oainne ráđđi dárbbu sierra mátkeeallinplánii .
Målgruppen er småskala reiselivsaktører og aktører som samarbeider med disse .
Olahusjoavkun leat smávva mátkeeallinoassálastit ja oassálastit mat barget daiguin ovttas .
Det jobbes med å fullfinansiere prosjektet .
Mii bargat prošeavtta ollislaš ruhtademiin .
Når det gjelder kvalitetssikring av samiske reiselivssøknader skjer det i hver enkelt sak .
Mii guoská sámi mátkeeallinohcamiid kvalitehtasihkkarastimii , de dat dahkkojuvvo áššis áššái .
Sametinget finansierer samiske reiselivstiltak gjennom verdiskapingsprogrammet for næringskombinasjoner og samisk reiseliv .
Sámediggi ruhtada sámi mátkeeallindoaibmabijuid lotnolasealáhusaid ja sámi mátkeeallima árvoháhkanprográmma bokte .
Reiselivsprosjekter som ikke har samisk innhold finansieres over variert næringsliv .
Ráđđi árvvoštallá sihke prošeavtta sámi sisdoalu ja fágalaš ja ekonomalaš návccat čađahit prošeavtta .
Dette skjer ofte i dialog med den enkelte søker .
Dat dáhpáhuvvá gulahaladettiin juohke ohcciin .
Det planlagte reiselivsprosjektet skal ha stort fokus på kvalitetssikring av det samiske reiselivet .
Plánejuvvon mátkeealliprošeakta galgá čalmmustahttit sámi mátkeeallima kvalitehtasihkkarastima .
Spørsmål 13 , fra representant Trond Are Anti , NSR .
Gažaldat 13 , Áirras Trond Are Anti , NSR .
/ SÁBs sametingsgruppe Sikring av samisk språk
/ SÁB sámediggejoavku Sihkkarastit sámegiela
For at samisk språk skal bevares , må det brukes og språkbærerne må utvikle seg .
Jos sámegiela galgá seailut , de ferte giella geavahuvvo ja ahte giellaguođđit ahtanuššet .
Språkbærerne skal både overføre kompetanse i samisk språk til den neste generasjonen og skjøtte samisk vitenskapelig .
Giellaguođđit galget sihke fievrridit sámegiela gealbbu boahtte bulvii ja dikut sámegiela diedalaččat .
Dagens situasjon er slik at store deler av språkbærerne snart går ut i pensjon .
Otne lea dilli ahte stuorra oassi gillaguoddiin mannet fargga ealáhahkii .
Ser rådet det som viktig å sikre og utvikle de samiske språkbærerne ?
Oaidná go ráđđi dehálažžan sihkkarastit ja ovddidit sámegielaguddiid ?
Hva er rådets strategi i å sikre og rekruttere samiske språkbærere faglig ?
Makkár strategiija lea rádis sihkkarastit ja rekruteret sáme giellaguddiid fágalaččat ?
Det er her snakk om å rekruttere språkbærere til å øke formell samisk kompetanse til mastergrads- og doktorgradsnivå .
Dás lea sáhka rekruteret giellaguddiid loktet formálalaš sámegiela gealbbu mastergráda ja doavttergráda dássái .
Videre sier rådet at den samiske befolkningen har reell rett til kvalitativ god opplæring i og på samisk og delmål at all høyere utdanning og forskning ivaretar det samiske perspektivet .
Viidáseappot dadjá ráđđi ahte sámi álbmogis lea duohta vuoigatvuohta kvalitatiiva oahpaheapmái sámegielas ja sámegillii ja oasseulbmilin lea ahte alit oahppu ja duktan fuolaha sámi perspektiivva .
Rekrutteringen av flere samiske fagfolk og flere som snakker samisk er utvilsomt viktig arbeid for Sametingsrådet .
Rekrutteret eanet sámi fágaolbmuid ja eanet olbmuid geat hállet sámegiela , lea eahpitkeahttá deaŧalaš bargun Sámediggeráđđái .
Strategier som rådet har for blandt annet å få flere til å ta høyere utdanning innen samisk er gjennom stipendordninger og aktiv virkemiddelbruk .
Stipeandaortnegat ja árjjalaš váikkuhangaskaoapmegeavaheapmi leat dat strategiijat mat ráđis leat earret eará dasa ahte oažžut eanebuid váldit alit oahpu sámegielas .
Sametingsrådet har også som strategi at man vil medvirke til at utdanningsinstitusjoner som har overordna ansvar for de tre samiske språkene kan tilby studier i samisk ( nord , lule- og sørsamisk ) .
Sámediggeráđis lea maid dat strategiija ahte váikkuhit oahppoásahusaid main lea bajimus ovddasvástádus dan golmma sámegielas , fállet sámegieloahpuid ( davvi- , julev- ja lullisámegielas ) .
Sametingsrådet jobber i samarbeid med utdanningsinstitusjoner slik at det hele tiden skal utdannes flere som kan ta høyere utdanning i samiske språk .
Sámediggeráđđi bargá ovttas oahppo ásahusaiguin vai oppa áiggi galget eanebut oažžut alit oahpu sámegielain . Čoahkkingirjji čállit : Marit Ellen Mienna / Tove Anti
Sametingsrådet jobber også i forhold til myndighetene slik at den nasjonale politikken ivaretar det samiske perspektivet både innenfor barnehage , grunnopplæring og høyere utdanning og forskning .
56 siidu 90 siiddus Sámediggeráđđi bargá maiddái eiseválddiid ektui vai nationála politihkka fuolaha sámi perspektiivva sihke mánáidgárddis , vuođđooahpahusas ja alit oahpus ja dutkamis .
Det må utvilsomt jobbes mer i forhold til myndighetene for å få flere øremerkede midler til både master og doktorgradsstudier .
Eahpitkeahttá ferte bargat eanet eiseválddiid ektui vai oažžut eanet ruđaid várrejuvvot master- ja doavttergrádaoahpuide .
Sametingsrådet har nå igangsatt arbeidet med egen språkmelding og den vil når den ferdigstilles peke ut flere handlingstiltak hva gjelder bevaring og utvikling av de samiske språkene .
Sámediggeráđđi lea dál álggahan sierra gielladieđáhusa ja áigu go dat lea gárvvis , čujuhit eanet doaibmabijuid sámegielaid gáhttema ja ovddideami várás .
Spørsmål 14 , fra representant Trond Are Anti , NSR .
Gažaldat 14 , Áirras Trond Are Anti , NSR .
/ SÁBs sametingsgruppe Sikre samiske elever som har rett til spesialundervisning
/ SÁB sámediggejoavku Sihkkarastit sámi ohppiid geain lea vuoigatvuohta erenoamáš oahpahussii
Samiske elever som har rett til spesialundervisning , har ikke samme tilbud som norske elever .
Sámi ohppiin geain lea vuoigatvuohta erenoamáš oahpahussii ii leat seamma fálaldat go dáža ohppiin .
I tillegg til at det mangler vanlige læremidler etter kunnskapsløfet , er også dårligere læremiddeltilbud i spesialundervisningen og dårligere spesialpedagogisk tilbud .
Lassin ahte váillot dábálaš oahpponeavvut máhttoloktema mielde , de leat fuonit erenoamášoahpahusa neavvu- ja sámi erenoamášpedagoga fálaldat .
Disse elevene har en dobbel bør .
Dáid ohppiide lea duppal noađđi .
Anser rådet denne saken for å være viktig ?
Oaidná go ráđđi dán áššiin dehálažžan ?
Hva er rådets strategi for å møte denne utfordringen ?
Makkár strategiija oaidná ráđđi hástalussii ?
Det skoleeiers klare plikt å legge forholdene til rette for at alle elevene får tilrettelagt undervisning .
Lea skuvlaeaiggáda čielga ovddasvástádus láhčit dili nu ahte buot oahppit ožžot heivehuvvon oahpahusa .
Sametinget har jobbet for å etablere SEAD – Sámi earenomáš pedagogalaš doarjalus / Samisk spesialpedagogisk støtte , som er en landsdekkende støtte .
Sámediggi lea bargan ásahit SEAD – Sámi earenomáš pedagogalaš doarjalus / Samisk spesialpedagogisk støtte , mii leat riikkaviidosaš doarjalus .
SEAD skal være et bindeledd til andre landsdekkende kompetanseorgan .
SEAD galgá leat gáskáldas / bindeledd eará gelbbolašvuođaorgánaide miehta riikka .
Sametinget har hatt en stipendordning som gjelder høyere utdanning i spesialpedagogikk .
Sámedikkis lea leamašan maid stipeandda ordnet , mii guoská alit ohppui erenomašpedagogihkas .
Det er store behov på forskjellige områder , og derfor har Sametinget nå prioritert å støtte andre områder av høyere 55
Leat stuora dárbbut iešguđet surggiin , ja danne lea Sámediggi vuoruhan dál doarjut eará surgiid alit oahpahusas .
Gjennom bidrag er Sametinget også med på å fremme produksjon av spesielt tilrettelagte kæremidler på samisk slik at de fagpersonene som jobber med samiske barn , har tilfredsstillende , tilrettelagte redskaper og hjelpemidler på samisk .
Sámediggi lea maid mielde veahkeheamen doarjagiid bokte ovddidit sámi erenomážit heivehuvvon oahpponeavvu buvttadeami sámegilli vai fága olbmuin geat barget sámi mánáiguin leat dohkálaš , heivehuvvon reaiddut ja veahkkeneavvut sámegillii .
Hvert år prioriteres spesielt tilrettelaget læremidler , på grunnlag av oppgitte individuelle behov .
Juohke jagi vuoruhuvvojit erenomážit heivehuvvon oahpponeavvut , dieđihuvvon individuála dárbbuid vuođul .
Læremidler kan være for de som har problemer med synet , med hørselen , i matematikk , lesing og skriving og det kan være kartleggings- og veiledningsmateriell .
Oahpponeavvut dáidá geain lea oaidnin , gullan , - matematihka , - lohkan ja čállinváttisvuođat ja kárten , - ja bagadanávdnasat .
Fra 2006 til i dag er det , på grunnlag av kunnskapsløftet , produsert i alt 92 forskjellige spesielt tilrettelagte læremidler .
2006 rájes otná rádjai leat , Máhttoloktema mielde buvttaduvvon oktiibuot 92 iešguđetlágan erenomážit heivehuvvon oahpponeavvut .
Det finnes også prosjekter som er i gang men som ikke er fullført ennå .
Leat maid prošeavttat mat leat ain bárggu vuolde ja eai lea vel gárvánan .
III Votering  Av 39 representanter var 34 til stede .
III Jienasteapmi 39 áirasis ledje 34 čoahkis .
Marianne Balto Trond Are Anti Alf Isaksen Marianne Balto Silje Karine Muotka Marianne Balto Silje Karine Muotka Sten Erling Jønsson Marianne Balto Trond Are Anti Vibeke Larsen Trond Are Anti Vibeke Larsen Trond Are Anti Vibeke Larsen Trond Are Anti Vibeke Larsen Trond Are Anti Marianne Balto Trond Are Anti Marianne Balto Trond Are Anti Láilá Susanne Vars Trond Are Anti Láilá Susanne Vars Trond Are Anti Láilá Susanne Vars Trond Are Anti Láilá Susanne Vars Geir Tommy Pedersen , til forretningsorden
Ellinor Marita Jåma Geir Tommy Pedersen Vibeke Larsen Geir Tommy Pedersen Vibeke Larsen Aili Keskitalo Marianne Balto Aili Keskitalo Marianne Balto Trond Are Anti Marianne Balto Trond Are Anti Alf Isaksen Marianne Balto Silje Karine Muotka Marianne Balto Silje Karine Muotka Sten Erling Jønsson Marianne Balto Trond Are Anti Vibeke Larsen Trond Are Anti Vibeke Larsen Trond Are Anti Vibeke Larsen Trond Are Anti Vibeke Larsen Trond Are Anti Marianne Balto Trond Are Anti Marianne Balto Trond Are Anti Láilá Susanne Vars Trond Are Anti
Behandlingen av saken ble avsluttet 18.04.12 kl 17.40
Ášši meannudeapmi loahpahuvvui 18.04.12 dii. 17.40 .
Saken påbegynt 18.04.12 kl 17.40 .
Ášši meannudeapmi álggahuvvui cuoŋománu 18. b. 2012 dii. 17.40 .
Representant Ann-Mari Thomassen NSRs sametingsgruppe
Áirras Ann-Mari Thomassen , NSR:a sámediggejoavku
Representant Ann-Mari Thomassen NSRs sametingsgruppe Representant Trond Are Anti NSR .
Áirras Ann-Mari Thomassen , NSR:a sámediggejoavku Áirras Trond Are Anti NSR .
/ SáB
, NSR .
Den planlagte veien E 10 Evenes - Sortland kan føre til alvorlige konsekvenser for reindriften i Kanstadfjord / Vestre-Hinnøy Opprettelse av fond
Plánejuvvon geaidnu E 10 Evenášši ja Suortta gaskka sáhttá dagahit duođalaš váikkuhusaid boazodollui Gánásvuotna / Oarjjit-Iinnasullo orohagas Ásahit foandda
Representant Jørn Are Gaski og Ida Marie Bransfjell Arbeiderpartiets sametingsgruppe og ÅSG . Representant Rolf Johansen NSRs sametingsgruppe Representant Trond Are Anti NSR .
Áirasat Jørn Are Gaski ja Ida Marie Bransfjell , BB:a sámediggejoavku / Åarjel-saemiej Gïelh Áirras Rolf Johansen , NSR:a sámediggejoavku Áirras Trond Are Anti NSR .
/ SáB Representant Aili Keskitalo NSRs sametingsgruppe Representant Jørn Are Gaski Arbeiderpartiets sametingsgruppe Representant Toril Bakken Kåven Nordkalottfolket Representant Ann-Mari Thomassen NSRs sametingsgruppe Representant Ida Marie Bransfjell Åarjel-Saemiej Gïielh
/ SáB:a sámediggejoavku Áirras Aili Keskitalo , NSR:a sámediggejoavku Áirras Jørn Are Gaski , BB:a sámediggejoavku Áirras Toril Bakken Kåven , Nordkalottfolket Ann-Mari Thomassen , NSRs sametingsgruppe Áirras Ida Marie Bransfjell , Åarjelsaemiej Gïelh
II Forslag Forslag 1 , representant Ann-Mari Thomassen , NSRs sametingsgruppe Den planlagte veien E 10 Evenes – Sortland kan føre til alvorlige konsekvenser for reindriften i Kanstadfjord / Vestre-Hinnøy
II Evttohusat Evttohus 1 , áirras Ann-Mari Thomassen , NSR:a sámediggejoavku Plánejuvvon geaidnu E 10 Evenášši ja Suortta gaskka sáhttá dagahit duođalaš váikkuhusaid boazodollui Gánásvuotna / Oarjjit-Iinnasullo orohagas
NSR sametingsgruppe viser til den planlagte veien E 10 Evenes – Sortland som har som hovedformål å bedre framkommelighet og redusere avstandskostnader .
NSR sámediggejoavku čujuha plánejuvvon geidnui E 10 Evenášši ja Suortta gaskka man váldoulbmilin lea álkiduhttit johtaleami ja unnidit goluid maid guhkes gaskkat dagahit .
Statens vegvesen har utarbeidet en Konseptvalgutredning og viser i utredningen at store arealer i Evenes , Tjeldsund og Lødingen kommuner er definert som reinbeiteområder og at området mellom Fiskfjord og Gullesfjordbotn er et viktig reinbeiteområde for reindriftsnæringa i Kanstadfjorden i Lødingen .
Stáhta geaidnodoaimmahat lea ráhkadan Konseaptaválljenčielggadusa ja čujuha čielggadusas ahte stuorra areálat Evenášši , Dielddanuori ja Lodega gielddain leat meroštallojuvvon boazoguohtonguovlun , ja ahte guovlu Fiskfjord ja Gollevuonbađa gaskka lea deaŧalaš boazodoalu guohtonguovlun Gánásvuonas Lodegiin .
NSR er kjent med at veien er planlagt å gå helt fra Kanstadfjorden , gjennom Storolaheimen , Teltveiene og inn i Heggedalen .
NSR diehtá ahte plánejuvvon geaidnu galgá mannat gitta Gánásvuonas , Storolaheimen ja Teltveiene bokte Heggedalenii .
Midt i Heggedalen er veien planlagt å gå i tunell og komme ut i Fiskfjorden .
Guovdu Heggedalena lea plánejuvvon ahte geaidnu manná tunealla čađa Fiskfjordenii .
Valget på denne veistrekningen er meget uheldig for reindriften i området .
Guovllu boazodollui lea hui unohas go geaidnu biddjojuvvo dien guvlui .
Den smale passasjen tilsier at reinen ikke har andre steder å flytte enn akkurat der hvor veien er planlagt .
Nu guhká go guovllus lea leamaš boazodoallu lea boazu geavahan dán johtolaga gáržžes guji geažil Gollevuonbađa ja Gánásvuona gaskka .
Dette vil føre til alvorlige konsekvenser for reindriften i området .
Dan geažil eai sáhte bohccot johtit eará saji go juste dakko gokko geaidnu lea plánejuvvon .
NSR er meget bekymret for situasjonen for reindriften i Kanstadfjord / Vestre-Hinnøy Reinbeitedistrikt .
Dát buktá duođalaš váikkuhusaid guovllu boazodollui . NSR lea hui fuolas dán dili geažil Gánásvuona / Oarjjit Iinnasullo orohagas .
Distriktet er under stadig press når det gjelder bruken av reinbeitearealene .
Orohaga boazoguohtonareálaide bahkkejit oppa áiggi eará beroštumit .
Distriktet opplever stadige søknader om hyttebygginger og har måttet oppleve å miste viktige reindriftsarealer til dette formålet og til andre formål .
Orohahkii ohcet dađistaga hukset barttaid ja boazodoalli leat juo massán deaŧalaš boazoguohtonareálaid dán ulbmilii ja eará ulbmiliidda .
NSR viser til Samerettsutvalget II – innstilling og forslag .
NSR čujuha Sámi vuoigatvuođalávdegotti II – árvalussii ja evttohussii .
Denne er ikke politisk behandlet av Regjering og Storting .
Dat ii leat vuos politihkalaččat meannuduvvon Ráđđehusas ja Stuorradikkis .
Dette tilsier at rettighetsspørsmålet ikke er avklart i forhold til arealer i Nordland .
Dat mearkkaša dan ahte eanariekteáššit eai leat čilgejuvvon Norlánddas .
Når det gjelder rettighetsspørsmålet kan det utfra historisk bruk sannsynliggjøres at reindriften i Kanstadfjorden i Lødingen har en udiskutabel kollektiv bruksrett i området der Statens vegvesen og norske myndigheter planlegger veitraseen .
Go guoská riektegažaldahkii , de sáhttá historjjálaš geavaheami vuođul leat jáhkehahtti ahte boazodoalus Gánásvuonas Lodegiin lea čielga oktasaš geavahanriekti guovllus gosa Stáhta geaidnodoaimmahat ja norgga eiseválddit plánejit hukset geainnu .
Statens vegvesen dokumenter i Konseptutvalgutredningen at Konsept 1 er det alternativet som gjør minst skade for reindriften .
Stáhta geaidnodoaimmahat duođašta Konseaptalávdegotti čielggadusas ahte Konseapta 1 lea dat molssaeaktu , mii unnimusat čuohcá boazodollui .
Konsept 1 vil være en tunell gjennom Kanstad til Kåringen , og tunell fra Fiskfjorden til Kongsvik .
Konseapta 1 lea tunealla Gánásvuona čađa Kåringenii , ja tunealla Fiskfjordenis Kongsvikii .
Konsept 1 vil også tilsi at man slipper et rasfarlig område på østsiden av Fiskfjorden .
Konseapta 1 vuođul lea maiddái vejolaš garvit uđasváralaš guovllu nuorttabealde Fiskfjordena .
NSR anmoder sametingsrådet om å be om konsultasjoner i saken og kreve at Statens vegvesen og offentlige myndigheter velger det alternativet som gjør minst skade på reindriftsnæringen i området .
NSR ávžžuha Sámediggeráđi bivdit konsultašuvnnaid áššis ja gáibidit ahte Stáhta geaidnodoaimmahat ja almmolaš eiseválddit vállješedje dan molssaeavttu mii unnimusat goaridivččii guovllu boazodoalu .
NSR minner også om at Kanstadfjord / Vestre-Hinnøy Reinbeitedistrikt er en direkte berørt part i saken og må konsulteres .
NSR muittuha maiddái ahte Gánásvuona / Oarjjit Iinnasullo orohat lea njuolga guoskkahuvvon bealli áššis ja ferte konsulterejuvvot .
Forslag 2 , representant Ann-Mari Thomassen , NSRs sametingsgruppe Opprettelse av fond
Evttohus 2 , áirras Ann-Mari Thomassen , NSR:a sámediggejoavku Ásahit foandda
Forslag 3 , representant Trond Are Anti , NSR .
Evttohus 3 , áirras Trond Are Anti , NSR . , SNR .
/ SáB Kvalitetssikring av spesialpedagogisk opplæringstilbud for samiske barn og elever i barnehagen , grunnskolen og videregående skole
/ SáB:a sámediggejoavku Kvalitehtasihkkarastit sámi mánáid ja - ohppiid erenoamášpedagogalašoahpahusfálaldaga mánáidgárddis , vuođđoskuvllas ja joatkkaskuvllas
Samiske barn og elever som har rett til spesialundervisning etter opplæringsloven skal få kvalitativt tilpasset opplæring i og på samisk etter individuellopplæringsplanen ( IOP ) .
Sámi mánáin ja ohppiin geain lea vuoigatvuohta erenoamáš oahpahussii oahpahuslága mielde galget oažžut kvalitatiiva heivehuvvon oahpahusa sámegielas ja sámegillii ovttaskasoahpahusplána ( OOP . )
Den individuelle opplæringsplanen skal skissere formål og innhold i opplæringen og metoder for gjennomføring .
( individuellopplæringsplan ) mielde . Ovttaskasoahpahusplánas galget boahtit ovdan oahpahusa ulbmilat ja sisdoallu ja mo galgá čađahuvvot .
Omlag 10 % av barna og elevene har spesialundervisning etter IOP i barnehager og skoler .
Sullii 10 % mánáin ja ohppiin lea erenoamášoahpahus OOP mielde mánáidgárddiin ja skuvllain .
/ SáB foreslår overfor Sametinget å sike at samiske barn og elever , som har rett til spesialundervisning etter opplæringsloven , får tilpasset spesialpedagogisk tilbud i og på samisk .
/ SáB evttoha ahte Sámediggi sihkkarastá ahte sámi mánát ja oahppit , geain lea vuoigatvuohta erenoamášoahpahussii oahpahuslága mielde , ožžot dan heivehuvvon erenoamášpedagogalašfálaldaga sámegielas ja sámegillii .
På bakgrunn av det vil NSR .
Dan olis evttoha NSR .
/ SáB foreslå at Sametinget foretar en behovsundersøkelse for spesialundervisning i barnehager og skoler .
/ SáB ahte Sámediggi iská makkár drbbu lea mánáidgárddiin ja skuvllain erenoamášoahpahusa hárrái .
Det vil også være behov for å kartlegge hvilke spesialpedagogiske tilbud / veiledninger institusjoner som Senter for samisk i opplæringen , SEAD og andre spesialpedagogiske institusjoner tilbyr disse barna og elevene .
Ferte maid kártet makkár erenoamášpedagogalašfálaldaga / bagadusa sáhttet ásahusat nugo Sámi lohkanguovddáš , SEAD ja eará erenoamášpedagogalaš ásahusat fállat dáid mánáide ja ohppiide .
Herunder også utrede hvilke mangler disse institusjoner ser .
Seammás maid iskat makkár váilevašvuođa dát ásahusat oidnet .
/ SáB mener at det er behov for å sikre spesialpedagogisk kompetanseheving blant samiske pedagoger , og sikre spesialpedagogisk hjelpemidler .
/ SáB oaivvilda ahte lea dárbu sihkkarastit erenoamášpedagogalaš gealboloktema sámi pedagogaid gaskka ja sihkkarastit erenoamášpedagogalaš veahkkeneavvuide .
Det er i dag mangel på samiske spesialpedagogiske lærere og ressurser i barnehager , skoler og andre institusjoner innen opplæringsfeltet .
Otne váilot sihke sámi erenoamášpedagogalaš oahpaheaddjit ja resurssat mánáidgárddiin , skuvllain ja eará Čoahkkingirjji čállit : Marit Ellen Mienna / Tove Anti
Det er også mangel på spesialpedagogiske materiell og hjelpemidler for samisk barn og elever .
Váilot maid erenoamášpedagogalaš reaiddut ja veahkkeneavvut sámi mánáide ja ohppiide .
Forslag 4 , representantene Jørn Are Gaski og Ide Marie Bransfjell , Arbeiderpartiets sametingsgruppe og Åarjel-Saemiej Gïelh Konferanse om samer i byer- og tettsteder og tradisjonelle samiske områder .
Evttohus 4 , áirras Jørn Are Gaski ja Ida Marie Bransfjell , BB:a sámediggejoavku / Åarjelsaemiej Gïelh Konferánsa sámiid birra gávpogiin ja čoahkkebáikkiin ja árbevirolaš sámi guovlluin .
På bakgrunn av den senere tids oppmerksomhet rundt endring av det samiske bosetningsmønster i byerog tettsteder og samiske bygder og tradisjonelle områder foreslås det at Sametinget i løpet av 2013 arrangerer en konferanse om samer i byer- og tettsteder og de tradisjonelle samiske områdende .
Dan vuođul go maŋimuš áiggiin lea leamaš fuomášupmi sámi ássanminstara rievdamii gávpogiin ja čoahkkebáikkiin ja sámi giliin ja árbevirolaš guovlluin , evttohuvvo ahte Sámediggi jagis 2013 lágidivččii konferánssa sámiid birra gávpogiin ja čoahkkebáikkiin ja árbevirolaš sámi guovlluin .
Konferansen bør ha hovedfokus på hvordan samer i byer og bygd kan styrke det samiske , hvordan de utfyller hverandre og hva som er ulikheter og likheter og hvordan dette kan utnyttes til å styrke det samiske samfunn .
Konferánssa váldofokus berrešii leat movt sámit gávpogiin ja giliin sáhttet nannet sámevuođa , movt sii dievasmahttet guđet guimmiideaset ja makkár erohusat ja ovttaláganvuođat sis leat ja movt daiguin sáhtášii ávkkástallat sámi servodaga nannema oktavuođas .
FLERE SAMER I BYER- OG TETTSTEDER BETYR NYE UTFORDRINGER . ” Nesten fire av ti personer har forlatt samiske distrikter og flyttet til en by .
DAT GO EANET SÁPMELAČČAT ÁSSET GÁVPOGIIN JA ČOAHKKEBÁIKKIIN BUKTÁ HÁSTALUSAID “ Measta njealjis logi olbmo gaskkas leat guođđán sámi guovlluid ja leat fárren muhtun gávpogii .
Og « sannheten » om at Oslo er landets største samekommune , avlives ” melder NRK Sameradio 5. mars d.å med faktagrunnlaget basert på forskning fra Universitet i Tromsø .
Ja dat “ duohtavuohta ” ahte Oslo lea riikka stuorámus sámegielda , massá mearkkašumi ” dieđiha NRK Sápmi njukčamánu 5. b. dán jagi , fáktavuođus mii lea vuođđuduvvon Romssa universitehta dutkamii .
I tre valgkrets til sametingsvalget bor ca 50% av velgerne i by .
Sámediggeválgga golmma válgabiirres ásset sullii 50 % jienasteddjiin gávpogis .
Disse er Alta , Tromsø og Oslo og utgjør 17 av 39 mandater .
Dat leat Áltá , Romsa ja Oslo ja dat leat 17 mandáhta 39 áirasa gaskkas .
Avjovarre valgkrets har mistet et mandat , mens SørNorge valgkrets får to nye mandater ved neste Sametingsvalg i 2013 .
Ávjovári válgabiire lea massán mandáhta , ja Mátta-Norgga válgabiire oažžu guokte ođđa áirasa boahtte sámediggeválggas 2013:s .
Alta har ca 20% av alle samiske 1. og 2. språkselever totalt i landet og det er omtrent like mange i Sametingets valgmanntall i Tromsø by som det er i Tana og Porsanger til sammen .
Álttás leat sullii 20 % oktiibuot buot sámegiel ohppiin vuosttaš ja nubbin gielas olles riikkas , ja Romssa gávpogis leat birrasii seamma ollu olbmot Sámedikki jienastuslogus go Deanus ja Porsáŋggus oktiibuot .
Dette skaper nye utfordringer både politisk og samfunnsmessig for samisk myndigheter og organisasjoner .
Dát buktá ođđa hástalusaid sihke politihkalaččat ja servodatlaččat sámi eiseválddiide ja organisašuvnnaide .
Den aller største utfordringen er å endre det mentale bilde mange beslutningstager i det samiske samfunn innehar .
Stuorámus hástalussan lea rievdadit mentála gova mii ollu mearrideddjiin sámi servodagas lea .
Dette skaper nye utfordringer for bevaring av samisk språk kultur og samfunnsliv .
Dát buktá ođđa hástalusaid sámi giela , kultuvrra ja servodateallima suodjaleapmái .
Samene som folk kan ikke lenger basere seg på at samisk språk videreføres til neste generasjon i bygd og grend naturlig gjennom samiske næringer som reindrift , fiske , jordbruk eller en kombinasjon av dette .
Sámit álbmogin eai sáhte šat vuođđuduvvat dasa ahte sámegiella sirdojuvvo boahtte sohkabulvii giliin ja báikkiin lunddolaččat sámi ealáhusaid bokte nugo boazodoalu , guolástusa , eanadoalu dahje dáid lotnolasaid bokte .
Jeg tror Ole Henrik Magga misforstår kraftig .
Mun jáhkán ahte Ole Henrik Magga lea sakka boastut ádden .
Det er ikke snakk om å ha som mål og samifisere byene , men at de samene som faktisk flytter til byene skal kunne ha et samisk tilbud .
Dás ii leat sáhka das ahte galggašii leat sámáiduhttit gávpogiid , muhto ahte dat sápmelaččat geat duođai fárrejit gávpogiidda galget sáhttit oažžut sámi fálaldaga .
Man slutter ikke å være same selv om man flytter til en by og i alle de nordnorske byene har det alltid bodd samer .
Sápmelašvuohta ii noga vaikko olmmoš fárre gávpogii – ja buot gávpogiin davvi Norggas leat álohii ássan sápmelaččat .
Skal de overlates til seg selv eller skal man se på det som en ressurs for det samiske samfunn og samisk språk sin bærekraftighet ?
Galgá go sin guođđit vuhtii válddekeahttá ja galgá go sin oaidnit resursan sámi servodahkii ja sámegillii ?
Samisk i byene og samisk i bygdene utelukker ikke hverandre , men utfyller hverandre og har forskjellige behov og virkemidler og derfor er de ikke konkurrenter , men vi er alle samer i sammen båt med en felles utfordring : bevaring og utvikling av samisk språk og samfunnsliv .
Sámegiella gávpogiin ja giliin eai leat sirrejuvvon , muhto dat dievasmahttet nubbi nuppi ja gávdnojit sierralágan dárbbut ja váikkuhangaskaoamit – danne dat eai leat gilvaleaddjit gaskaneaset , muhto mii buohkat leat sápmelaččat seamma fatnasis , geain lea oktasaš hástalus : sámi giela ja servodateallima suodjaleapmi ja ovddideapmi .
En styrking og synliggjøring av samer i byer og tettsteder betyr ikke en svekkelse av samisk i de mer tradisjonelle samiske sentrale områdene .
Sámiid nannen ja oainnusmahttin gávpogiin ja čoahkkebáikkiin ii mearkkaš dan ahte sámegiella geahnohuhttošii eanet árbevirolaš sámi guovddáš guovlluin .
Forslag 5 , representant Rolf Johansen , NSRs sametingsgruppe Evaluering av samisk kulturminneforvaltning
Evttohus 5 , áirras Rolf Johansen , NSR:a sámediggejoavku Sámi kulturmuitohálddašeami árvvoštallan
Det bes om gjennomgang og evaluering av samisk kulturminneforvaltning som ny sak for Sametingets plenum , der man særlig drøfter fast eller flytende grense for automatisk fredete samiske kulturminner og hvorvidt privat betalingskrav i forbindelse med forvaltning av felleskultur bør videreføres .
Bivdit geahčadit ja árvvoštallat sámi kulturmuitohálddašeami ođđa áššin Sámedikki dievasčoahkkimii , mas erenoamážit ságastallat bistevaš ja rievddadeaddji rájiid birra automáhtalaččat ráfáidahttojuvvo sámi kulturmuittuid ektui ja dan birra ahte berrešii go priváhta máksingáibádusa oktasaškultuvrra hálddašeami oktavuođas joatkit .
Også samisk kulturminneforvaltning som iflg lov av 1978 om kulturminnevern har betydelig innvirkning på daglig liv og daglig virke for mange mennesker .
Maiddái sámi kulturmuitohálddašeapmi mas 1978 mannosaš kulturmuitosuodjalanlága vuođul lea stuorra mearkkašupmi beaivválaš eallimii ja beaivválaš doaibmamiid ollu olbmuide .
To forhold er i denne sammenheng særlig nyttig å ta opp til evaluering og debatt .
Dán oktavuođas leat guokte beali maid lea erenoamáš ávkkálaš árvvoštallat ja digaštallat .
Det ene er fastsetting av tidsgrensen for fredning av kulturminner .
Nubbi lea mearridit áigeráji kulturmuittuid ráfáiduhttimii .
I dag er denne grensen flytende , ved at kulturminner eldre enn 100 år automatisk er fredet .
Dál rievddada dát rádji , dakko bokte ahte kulturmuittut mat leat boarráset go 100 , leat automáhtalaččat ráfáiduhttojuvvon .
Denne ordningen skaper utfordringer som vil bli større og større etter hvert som vi fram mot 2050 får bygg fra gjenreisningen etter nedbrenningen som skjedde under 2. verdenskrig .
Dát ortnet buktá hástalusaid mat sturrot ja sturrot dađistaga go mii 2050 rádjai oažžut ođđasit huksejuvvon visttiid 2. máilmmisoađi boaldimiid geažil .
Vil denne ordningen ha gjenklang hos befolkningen , eller risikerer man at folk unngår å melde fra om fredete kulturminner fordi det bare skaper vanskeligheter i forhold til bruk av områder , bygninger og gjenstander ?
Mieđiha go álbmot dán ortnegii , vai sáhttá go šaddat nu ahte olbmot eai beroš dieđihit ráfáiduhttojuvvon kulturmuittuid go dat mielddiset buktet dušše váttisvuođaid guovlluid , visttiid ja biergasiid geavaheami ektui ?
Det andre som bør debatteres er betalingsprinsipper som gjelder ved kulturminnevern .
Nubbi bealli maid berre digaštallat lea máksinprinsihppa mii guoská kulturmuitosuodjaleapmái .
I dag er det den som skal bygge et naust eller en garasje som selv må bekoste undersøkelsene og registreringene i marken før prosjektet godkjennes .
Dál ferte son ieš , gii hukse návsttu dahje garaša , máksit iskkademiid ja registreremiid luonddus ovdalgo prošeakta dohkkehuvvo .
Resultatet kan fort bli at interessante og verdifulle objekter ikke registreres fordi den som har kjennskap til dette ikke er villig til å påta seg kostnadene forbundet med undersøkelse .
Boađusin sáhttá fargga šaddat ahte gelddolaš ja divrras biergasat eai registrerejuvvo go son geas leat dieđut dan birra , ii háliit váldit badjelasas goluid iskkadeami oktavuođas .
Større , og mer omfattende inngrep , utbygginger og anlegg må fortsatt kreves konsekvensutredet for tiltakshavers kostnad .
Stuorát duohtademiid , huksemiid ja rusttegiid oktavuođas ferte ain gáibidit váikkuhusčielggademiid maid doaibmabiddji máksá .
Forslag 6 , representant Trond Are Anti , NSR .
Evttohus 6 , áirras Trond Are Anti , NSR . , NSR .
/ SáB Etablering av en samisk TV-kanal
/ SáB:a sámediggejoavku Sámi TV-kánala ásaheapmi
/ SáB sametingsgruppe foreslår at Sametinget begynner å jobbe med å legge til rette for å etablere en samisk TV-kanal .
/ SáB sámediggejoavku árvala Sámedikki bargagoađášii láhčit dili vuoi ásahuvvošii Sámi TVkánala .
Mange media tilbud finnes på samisk og disse tjener den samiske befolkningen godt .
Ollu meadiafálaldagat leat doaimmas sámegillii ja dat bálvalit sámi álbmoga bures .
/ SáB ser likevel at det nå er på tide å etablere en egen samisk TV-kanal .
/ SáB oaidná liihkáge ahte dál livčče áigi ásahit sierra sámi TV-kánal .
Folk har tiltro til TV og man kan tenke seg til at TV-media er viktig og i bruk hos de fleste i hvert fall i 10 år fremover .
Olbmuin lea stuorra luohtámuš TV mediai ja oažžu einnostit ahte TV-media lea dehálaš ja ánus eanaš olabmuid gaskka goit lagamuš 10 jagi velá .
En egen samisk TV-kanal ville ha løftet det samiske språkets status .
Sámi TVkánala loktešii sámegiela stáhtusa .