pere/sami_parallel huggingface dataset:
I flaggreglementet av 27. oktober 1927 med senere endringer finnes blant annet bestemmelser om hva som er statens offentlige bygninger , offisielle norske flaggdager ( det er 14 offisielle flaggdager ) , når og hvordan flagget skal heises og brukes ( vedlegg 5 ) .
Leavganjuolggadusain addojuvvon golggotmánu 27. 1927 oktan maŋŋelaš nuppástusaiguin gávdnojit earret eará mearrádusat das , mat leat stáhta almmolaš visttit , virggálaš norgalaš leavgabeaivvit ( 14 virggálaš leavgabeaivvi leat ) , goas ja mo leavga galgá gessojuvvot stággui ja geavahuvvot ( mielddus 5 ) .
I hht. flaggreglementet er det kun påbudt å flagge med statsflagget ( splittflagget ) fra statens offentlige bygninger på offisielle norske flaggdager .
Leavganjuolggadusaid mielde lea dušše geasku levget stáhtaleavggain ( lákčeleavggain ) stáhta almmolaš visttiin virggálaš norgalaš leavgabeivviin .
Det er likevel vanlig at kommunene følger flaggreglementet og flagger på flaggdagene med nasjonalflagget ( handelsflagget ) .
Liikká lea dábálaš , ahte gielddat čuvvot leavganjuolggadusaid ja levgejit leavgabeivviin našuvnnalašleavggain ( gávpeleavggain ) .
Når det gjelder rangering , er internasjonal praksis og heraldiske regler for flagging at et fremmed lands flagg ikke kan heises uten at også det nasjonale flagg blir heist og har hedersplassen .
Mii gusto árvodássemii , de lea riikkaidgaskasaš geavat ja njuolggadusat levgemii nu , ahte vieris riikka leavga ii sáhte gessojuvvot stággui almmá danhaga , ahte maiddái našuvnnalaš leavga gessojuvvo stággui ja oažžu gudnebáikki .
Se for øvrig vedlegg 5 for ytterligere opplysninger om flaggreglene i Norge .
Geahča muđui mildosis ( mielddus 5 ) eanet čuvgehusaid Norgga leavganjuolggadusaid birra .
ARBEIDSGRUPPENS VURDERINGER 10.1 .
BARGOJOAVKKU ÁRVVOŠTALLAMAT 10.1 .
Å flagge med det samiske flagget er ikke å forstå som en politisk markering , men en hilsen til samene på for eksempel samenes nasjonaldag / samefolkets dag .
Levgen - dearvvahus ” Riikkaidgaskasaš leavgaárbevieru ” mielde lea levgen dearvvaheapmi . Levgen ii leat politihkalaš čalmmusteapmi , muhto dearvvahus sámiide omd. sin našuvnnalašbeaivve .
Flagget som symbol har flere røtter .
Leavggas dovdomearkan leat moanat ruohttasat .
Faner og våpenmerker ble brukt i krigføring for å markere hvor soldatenes forskjellige hærstyrker befant seg .
Leavggat ( fánat ) ja vearjomearkkat geavahuvvojedje soahtamiin čalmmustandihtii , gos soalddáhiid iešguđet soahteveahka lei .
I Norge var kongens merkesmann en embetsmann med høy rang .
Norggas lei gonagasa mearkaalmmái virgeolmmoáš , geas lei alla árvodássi .
Fanene viste hvilket territorium man behersket på slagmarken , en skikk som også gjaldt territoriet i en suveren stat .
Leavggat čájehedje , gii guhtege eanaviidosa háldii , ja dát vierru maiddái gustui eanaviidosii iehčanas stáhtas .
Under andre verdenskrig ble det således ikke flagget i Norge med det norske flagget på 17. mai og andre høytidsdager .
Nuppi máilmmisoađi vuolde nappo ii levgejuvvon-ge Norggas norgalaš leavggain miessemánu 17. ja eará allaáiggebeivviin .
I våre dager flagger man ved sorg og glede , i begge tilfelle som en æresbevisning for den eller det flagges for .
Dán áigái levgejuvvo , go lea moraš ja illu , guktuid oktavuođain gudnejahttojupmin sutnje dahje dasa , man dihtii levgejuvvo .
I enkelte tilfeller benyttes andre flagg ved siden av det norske som en hilsen .
Soames oktavuođain adnojuvvojit eará leavggat norgalaš leavgga bálddas dearvvahussan .
Ved internasjonale konferanser settes det opp flaggborg med alle deltakernasjoner representert .
Álbmogiidgaskasaš konfereanssain biddjojuvvojit leavgalatnit , / leavgaráiddut main buot oassálastinašuvnnat leat ovddastuvvon .
Dersom en offentlig , fylkeskommunal eller kommunal institusjon har flere flaggstenger , er det vanlig å flagge ikke bare med det norske , men også flagget til gjester fra utlandet .
Juos almmolaš , fylkkagielddalaš dahje gielddalaš institušuvnnas leat máŋga leavgačuoldda , de lea dábálaš ahte ii levgejuvvo dušše norgalaš leavggain , muhto maiddái olgoriikkalaš gussiid leavggain .
Det samme forhold ses i private sammenhenger .
Seamma vuogit leat oaidnimis priváhta dilálašvuođainge .
Man ser for eksempel ofte at hoteller heiser andre lands nasjonalflagg for å markere en hyggelig velkomst til gjester fra utlandet .
Dávjá oidno , ovdamearkka dihtii , ahte hoteallat gesset eará riikkaid našuvnnalašleavggaid čalmmustandihtii hávskás bures boahtima olgoeatnam gussiide .
Å flagge på de samiske festdagene bør anses som en æresbevisning overfor den samiske nasjon .
Sámi riepmobeivviin levgen berre adnojuvvot gudnejahttojupmin sámi našuvdnii .
Hjemle bruk av det samiske flagget Det samiske flagget ble godkjent av Samekonferansen i Åre 15. august 1986 .
Sámi leavgga geavaheami láhkavuođustus Sámi leavga dohkkehuvvui Sámiid konfereanssas Åres borgemánu 15. 1986 .
Flagget har siden vært brukt av sametingene i Norge , Sverige og Finland , samiske organisasjoner i Russland , og kommuner og fylkeskommunale institusjoner i de respektive land .
Leavgga leat das rájes geavahan Norgga , Suoma ja Ruoŧa sámedikkit , Ruošša sámi organisašuvnnat , gielddat ja fylkkagielddalaš institušuvnnat gullevaš riikkain .
Flagget brukes ved offisielle nasjonale flaggdager , samiske flaggdager og ved andre høytidelige anledninger .
Leavga geavahuvvo virggálaš našuvnnalaš leavgabeivviid , sámi leavgabeivviid ja eará allaáiggálaš dilálašvuođain .
Siden det samiske flagget er godkjent av Samekonferansen og tatt i bruk , er det unødvendig å foreta en godkjennelsesprosedyre i Norge .
Dasgo sámi leavga lea dohkkehuvvon Sámiid konfereanssas ja váldojuvvon atnui , de lea dárbbašmeahttun čađahit dohkkehanproseduraid Norggas .
Det er imidlertid nødvendig å harmonisere dagens praksis og norsk lov .
Almmatge lea dárbbašlaš heivehit oktii dálá geavada ja norgalaš lága .
Lov om flagging på kommunenes offentlige bygninger må derfor bringes i overensstemmelse med gjeldende praksis for bruk av det samiske flagget .
Maddái lea dárbu leavgga geavahusa dásset ja heivehit virggálašvuhtii , e.e. nu ahte galgá leat áibbas čielggas mo leavga lea oaidninhámis .
Rangering av flagget Det samiske flagget er felles for samene i Norge , Sverige , Finland og Russland , og er dermed et felles symbol for det samiske folket .
Leavgga árvodássen Sámi leavga lea oktasaš sámiide Norggas , Ruoŧas , Suomas ja Ruoššas , ja lea danne sámi álbmoga oktasaš dovdomearkan .
Flagget bør derfor rangere foran norske kommune- og fylkesflagg og eventuelle regionale flagg , men etter det norske flagget .
Leavga berre árvodásis boahtit ovddabeallái norgalaš gieldda- ja fylkkaleavggaid ja vejolaš guvllolaš leavggaid , muhto Norgga leavgga maŋábeallái .
I de midlertidige reglene heter det at det samiske flagget rangerer etter flagg fra nasjoner som representerer indre selvstyrer ( Grønland , Åland og Færøyene ) , men likt med Den norske kirkes flagg .
Gaskaboddosaš njuolggadusat dadjet , ahte sámi leavga árvodássejuvvo maŋábeallái našuvnnaid , mat ovddastit siskkit iešstivrejumi ( Ruonáeana , Ålánda ja Fearsullot ) , muhto ovttadásis Norgga girku leavggain .
Arbeidsgruppen ser ingen hensikt i å foreta en slik rangering .
Bargojoavku ii oainne makkárge áigaga dieinna lágiin árvodásset sámi leavgga njuolggadusain .
Det vil alltid være den spesifikke situasjonen som avgjør hvordan flagg rangerer i forhold til hverandre .
Juohke dilálašvuohta mearrida ieš , mo leavggat árvodássejuvvojit guđet guimmiid ektui .
Som hovedregel rangerer eget flagg først .
Váldonjuolggadussan árvodássejuvvo iežas leavga ovddimužžii .
Rangering av flagg skjer etter internasjonal kutyme .
Leavggaid árvodássen dáhpáhuvvá riikkaidgaskasaš dábiid mielde .
Samenes nasjonaldag / samefolkets dag som offisiell norsk flaggdag Sametingets representant i arbeidsgruppen foreslår at 6. februar , samenes nasjonaldag / samefolkets dag , blir offisiell norsk flaggdag .
Sámi álbmotbeaivi virggálaš norgalaš leavgabeaivin Bargojoavkku Sámedikki ovddasteaddji evttoha , ahte guovvamánu 6. beaivi , sámiid álbmotbeaivi , šaddá virggálaš norgalaš leavgabeaivin .
Staten Norge er grunnlagt på territoriet til to folk – nordmenn og samer – og det er derfor naturlig at iallfall en av de offisielle norske flaggdagene er en hilsen til det samiske folk .
Norgga stáhta lea vuođđuduvvon guovtti álbmoga eanaviidosa ala – dážaid ja sámiid – ja danne lea lunddolaš , ahte juobe okta virggálaš norgalaš leavgabeaivi lea dervvahussan sámi veahkadahkii .
Kommunal- og regionaldepartementets og Utenriksdepartementets representanter i arbeidsgruppen mener et slikt forslag ikke bør fremmes foreløpig , og henviser i stedet til Flaggreglementets § 4 , 3. ledd , som åpner for at det også kan flagges med statsflagg ved ” andre høitidelige og festelige anledninger innen nasjonen ” .
Gielda- ja guovludepartementta ja Olgoriikkadepartementta ovddasteaddjit bargojoavkkus oaivvildit , ahte diekkár evttohus ii galggašii ovddiduvvot vuos , ja čujuha baicca leavganjuolggadusaid § 4 , 3. oassái , mii rahpá vejolašvuođa dasa , ahte sáhttá maiddái levgejuvvot stáhtaleavggain ” eará allaáiggálaš ja riemolaš dilálašvuođain našuvnna siskkabealde ” .
10.5 Informasjon om bruk av det samiske flagget Denne rapporten skal kunne gi bred informasjon om bruken av det samiske flagget .
10.5 Sámi leavgga geavahusa dieđut Dát ráporta galggašii nagodit juohkit govdagis dieđuid sámi leavgga geavahusa hárrái .
Rapporten skal finnes på ODIN og Sametingets internettsider .
Ráporta galgá gávdnut ODIN:as ja Sámedikki interneahttasiidduin .
Sametinget og Kommunal- og regionaldepartementet bør vurdere om det er hensiktsmessig å utarbeide ytterligere informasjon , særlig rettet mot kommunene , i form av for eksempel brosjyrer .
Sámediggi ja Gielda- ja guovludepartementa galggašeibba meroštit livččego vuogas válbmet lasi diehtojuohkima , ovddimustá gielddaid váras , omd. brošira hámis .
For øvrig er Sametinget riktig instans når det gjelder å svare på spørsmål som gjelder bruken av det samiske flagget .
Sámediggi lea muđui njulges ásahus vástidit gažaldagaide mat gusket sámi leavgga geavahussii .
ARBEIDSGRUPPENS FORSLAG 11.1 .
BARGOJOAVKKU EVTTOHUSAT 11.1 .
Hjemle bruk av det samiske flagget Arbeidsgruppen foreslår at lov om flagging på kommunenes offentlige bygninger av 29. juni 1933 nr. 2 , bringes i overensstemmelse med gjeldende praksis for bruk av det samiske flagget .
Sámi leavgga geavaheami láhkavuođustus Bargojoavku evttoha , ahte láhka levgema birra gielddaid almmolaš visttiin addojuvvon geassemánu 29. 1933 nr. 2 , heivehuvvo oktii sámi leavgga geavaheami gustojeaddji geavadiin .
De lovtekniske sidene ved arbeidsgruppens forslag vil kreve nærmere vurderinger .
Bargojoavkku evttohusa láhkateknihkalaš beliid ferte suokkardit lagabui .
De lovtekniske sidene vil kreve nærmere vurderinger .
Láhkateknihkalaš beliid ferte meroštit lagabui .
Arbeidsgruppen foreslår at følgende reglement fastsettes for bruk av det samiske flagget : 1 .
Bargojoavku evttoha , ahte čuovvovaš njuolggadusat mearriduvvojit sámi leavgga geavaheapmái : 1 .
Godkjenning Det samiske flagget ble godkjent av den 13 . Samekonferansen i Åre 15.8.1986 .
Dohkkeheapmi Sámi leavga dohkkehuvvui Sámiid 13. konfereanssas Åres 15.8.1986 .
Flagget har siden vært i bruk .
Leavga lea das rájes leamaš anus .
Det samiske flagget er godkjent til bruk for offentlige bygninger og eiendommer , eller bygninger og eiendommer som for den vesentligste del benyttes av offentlige myndigheter .
Sámi leavga lea dohkkehuvvon geavahuvvot gielddaid almmolaš visttiin ja giddodagain , dahje visttiin ja giddodagain maid eanaš geavahit gielddalaš institušuvnnat .
Rangering Det samiske flagget er felles for samene i Norge , Sverige , Finland og Russland og er dermed et felles symbol for det samiske folket .
Árvodássen Sámi leavga lea oktasaš sámiide Norggas , Ruoŧas , Suomas ja Ruoššas ja lea danne sámi álbmoga oktasaš dovdomearkan .
Det samiske flagget rangerer etter det norske flagget , men foran norske kommune- og fylkesflagg og eventuelle regionale flagg .
Sámi leavga árvodássejuvvo maŋábeallái norgalaš leavgga , muhto ovddabeallái norgalaš gieldda- ja fylkkaleavggaid ja vejolaš guvllolaš leavggaid .
Det samiske flagget rangerer etter det norske flagget ved offisielle norske flaggdager og ved offisielle norske anledninger hvor det flagges .
Sámi leavga árvodássejuvvo norgalaš leavgga maŋábeallái virggálaš norgalaš leavgabeivviid ja virggálaš norgalaš dilálašvuođain , main levgejuvvo .
Det samiske flagget rangerer også etter andre nasjonalstaters flagg .
Sámi leavga árvodássejuvvo maiddái našuvnnalašstáhtaid leavggaid maŋábeallái .
I tilfeller hvor samene er vertskap for en større internasjonal konferanse , er det naturlig at det samiske flagget plasseres som vertskapsflagg sideordnet det norske flagg og rangeres foran gjestende lands nasjonalflagg .
Dakkár dilálašvuođain main sámit leat bovdejeaddjin stuorát riikkaidgaskasaš konferensii , lea lunddolaš ahte sámi leavga biddjojuvvo isit- ja eamitleavgan bálddalagaid norgalaš leavggain ja árvodássejuvvo guosseeatnamiid našuvnnalaš leavggaid ovddabeallái .
Flagging Kommunene og fylkeskommunene avgjør selv hvorvidt og i hvilken utstrekning de vil benytte det samiske flagget .
Levgen Gielddat ja fylkkagielddat mearridit ieža , áigotgo ja olugo áigot geavahit sámi leavgga .
Det kan brukes samtidig med det norske flagget eller alene .
Sáhttá geavahuvvot oktanaga norgalaš leavggain dahje okto nai .
Det kan også flagges på halv stang med det samiske flagget .
Sámi leavggain sáhttá maiddái levgejuvvot gaskustággui .
God flaggskikk Det samiske flagget er et symbol for det samiske folket og er derfor forbundet med høytidelighet og skal behandles med respekt .
Buorre leavgavierru Sámi leavga lea sámi álbmoga dovdomearka , masa čatnašuvvá allaáiggálašvuohta ja mii galgá gieđahallojuvvot gudnejahttojumiin .
Bruken ( heising ) / firing og 13 behandlingen av det samiske flagget følger flaggreglementet for det norske flagget .
Sámi leavgga geavaheapmi ( geassin / luoitin ) ja sámi leavgga gieđahallan čuovvuba norgalaš leavgga leavganjuolggadusaid .
God flaggskikk innebærer også at det føres en restriktiv linje for bruken av det samiske flagget i kommersiell sammenheng .
Buorre leavgavierru mearkkaša maiddái , ahte čuvvojuvvo čavges geavat ja láhtten , dalle go leavga lea anus gávppálaš dilálašvuođain .
Spørsmål om bruken av det samiske flagget rettes til Sametinget .
Gažaldagat sámi leavgga geavaheamis divvojuvvojit Sámediggái .
Samenes nasjonaldag / samefolkets dag som offisiell norsk flaggdag Sametingets representant i arbeidsgruppen foreslår at 6. februar , samenes nasjonaldag , blir offisiell norsk flaggdag .
Sámi álbmotbeaivi virggálaš norgalaš leavgabeaivin Sámedikki ovddasteaddji bargojoavkkus evttoha , ahte guovvamánu 6. , sámiid álbmotbeaivi , šaddá virggálaš norgalaš leavgabeaivin .
Kommunal- og regionaldepartementets og Utenriksdepartementets representanter støtter ikke forslaget under henvisning til Flaggreglementets § 4 , 3. ledd , som åpner for at det også kan flagges med statsflagg ved ” andre høitidelige og festelige anledninger innen nasjonen ” .
Gielda- ja guovludepartementta ja Olgoriikkadepartementta ovddasteaddjit eai doarjjo evttohusa , ja čujuhit leavganjuolggadusaid § 4 , oassái 3 , mii addá vuogasvuođa levget maiddái stáhtaleavggain “ eará allaáiggi ja riemu dilálašvuođain nášuvnna siste ” .
Vedlegg : 1 .
Mildosat : 1 .
Samekonferansens vedtak av 15. august 1992 om samisk nasjonaldag , samiske flaggdager og samisk nasjonalsang 2 .
Sámekonfereanssa mearrádus borgemánu 15. beaivvi , 1992 ; sámi álbmotbeaivi , sámi leavgabeaivvit , sámi álbmotlávlla 2 .
Sámi soga lavlla , skrevet av Isak Saba 3 .
Sámi soga lavlla man Sáppá Issát / Isak Saba čálii 3 .
Sameflagget – informasjon fra Samerådet 4 .
Sámeleavga – dieđáhusat Sámiráđis 4 .
Oversikt over kommuner kontaktet av arbeidsgruppen vedrørende bruk av det samiske flagget 5 .
Logahallan mii čájeha gielddaid maidda bargojoavku lea váldán oktavuođa sámi leavgga geavheamis 5 .
Flagg og flaggregler – informasjon fra Utenriksdepartementet
Leavggat ja leavganjuolggadusat – Olgodepartementta dieđáhus
14 Næringsutvikling og levekår i områder med samisk befolkning
14 Ealáhusgárgedeapmi ja eallindilit guovlluin gos lea sámi veahkadat
Tradisjonelt har de samiske områdene vært preget av næringsvirksomhet basert på primærproduksjon ( fiske , utmarksnæringer , reindrift og jordbruk ) .
Sámi ealáhusdoaibma leat árbevirolaččat vuođđuduvvan vuođđobuvttadeapmái ( guolásteapmái , meahcásteapmái , boazodollui ja eanadollui ) .
Et noe ensidig næringsliv , blant annet i Indre Finnmark , samt strukturelle endringer i primærnæringene , gjør det nødvendig å sette fokus på utvikling av alternative næringsformer .
Go leat oalle muddui ovttabeallásaš ealáhuseallin , earret eará Sis-Finnmárkkus , ja vuođđoealáhusain dáhpáhuvvá struktuvrralaš earáhuvvan , de dahká dát dárbbašlažžan giddet fuomášumi molssaevttolaš ealáhusvugiid gárgedeapmái .
De viktigste utfordringene er sysselsetting og bosetting i samiske områder , og å opprettholde og utvikle et levende samisk språk og kultur .
Stuorámus hástalussan lea bargosajiid oččodeapmi ja ássan sámi guovlluin , ja dasto bisuhit ja gárgedit eallasis sámi giela ja kultuvrra .
Ressurssituasjonen og presset på naturgrunnlaget utgjør vesentlige utfordringer innen primærproduksjonen .
Valljodatvárit ja deatta luondduvuđđosii gártet vuođđobuvttadeami dáfus leat dettolaš hástalussan .
14.1 Sysselsetting og levekår i samiske områder
14.1 Barggahus ja eallindilit sámi guovlluin
14.1.1 Indre Finnmark
14.1.1 Sis-Finnmárku
Tar man for eksempel for seg Indre Finnmark , er enkelte næringer dominert av mange små aktører som ikke har kapasitet eller motivasjon for å drive utvikling .
Juos váldá ovdamearkka dihtii ovdan Sis-Finnmárkku , de leat muhtun ealáhusain eanemusat smávva doaibmit geain eai leat návccat dahje mokta bargat gárgedemiin .
Det finnes også næringer som er dårlig organisert .
Gávdnojit maiddái ealáhusat mat leat hejot organiserejuvvon .
Viktige trekk ved næringslivet i Indre Finnmark er :
Sis-Finnmárkku ealáhuseallima deaŧalaš mihtilmasvuođat leat :
mange små bedrifter , / husholdsaktører ofte med lav inntjening
ollu smávva fitnodagat , / viessodoallodoaibmit dávjá unnán dienas
stort sett tradisjonelle bedrifter mht. produkter , produksjonsutstyr og marked
eanašeanas árbevirolaš fitnodagat mii guoská buktagiidda , buvttadanneavvuide ja gávpemárkanii
mange « ensligeš bedrifter med få potensielle , regionale samarbeidspartnere
ollu « ovttaskas » fitnodagat main leat hárve vejolaš , guovlluguovdasaš ovttasbargoguoimmit
mye uformell kompetanse ( tradisjonelt håndverk og « læring ved gjøringš ) og mindre formell kompetanse innen for eksempel økonomi og forretningsdrift
ollu eahpeformála gelbbolašvuohta ( árbevirolaš giehtaduodji ja « oahppan barggu čađa » ) ja iige nu alla formála gelbbolašvuohta omd. ekonomiijas ja fitnodatdoalus
sterk kulturell identitet
nana kultuvrralaš identitehtta
Boks 14.24 Analyse av næringslivet i Indre Finnmark
Boksa 14.24 Sis-Finnmárkku ealáhuseallima guorahallan
På oppdrag fra Sametinget har Agderforskning i 2001 gjort en analyse av næringslivet i Indre Finnmark , med utgangspunkt i de to kommunene Kautokeino og Nesseby .
Sámedikki olis lea Agderforskning jagis 2001 guorahallan Sis-Finnmárkku ealáhuseallima guovtti gieldda vuođul , namalassii Guovdageainnu suohkana ja Unjárgga gieldda .
I rapporten vises det blant annet at det er enkelte felles målsettinger for etablering av en virksomhet .
Raporttas boahtá ovdan ee. ahte leat soames oktasaš juksanmearit fitnodagaid ásaheamis .
For flere av de intervjuede har alternativet vært arbeidsledighet .
Máŋ-gasii sis , geat leat gažaduvvon , lei bargguhisvuohta molssaeaktun .
Ved å etablere egen bedrift har de skapt sin egen arbeidsplass og dermed unngått arbeidsledighet eller å måtte flytte .
Go álggahedje iežaset fitnodaga , leat sii ráhkadan bargosaji alcceseaset , ja nu garván bargguhisvuođa dahje eretfárrema báikkis .
Flytting til regionen for å bo i et samisk område har vært viktig for flere av dem som har etablert egen bedrift .
Regiovdnii fárren ja ássat sámi guovllus lei deaŧalaš máŋgasii sis , geat álggahedje iežaset fitnodaga .
En annen motivasjon har vært å skape en virksomhet som et middel for å oppfylle et annet mål .
Nubbi eará duogášággan lei hukset doaimma gaskaoapmin olahit eará juksanmeari .
Dette kan f.eks. være å spre samisk kultur , tjene penger , vise at det er mulig å leve av egen virksomhet og ha frihet til å kunne bestemme over egen arbeidsdag .
Dát sáhttá omd. leat sámi kultuvrra gilvit , dinet ruđaid , čájehit ahte iežas doaimmain lea vejolaš eallit ja oažžut friddjavuođa mearridit iežas bargobeaivvi .
mark tar det generelt sett lang tid ( 5–8 år ) før en bedrift kan sies å være solid og veletablert .
Sis-Finnmárkkus ádjána dábálaččat guhká ( 5–8 jagi ) ovdal go fitnodat sáhttá daddjojuvvot nanusin ja buressajáiduvvan .
I rapporten vises det også at kultur kan virke både fremmende og hemmende for næringsutvikling , med utgangspunkt i funn fra sølvsmedmiljøet i Kautokeino .
Raporttas čájehuvvo maiddái ahte kultuvra sáhttá sihke ovddidit ja hehttet ealáhusgárgedeami , ja duogášdiehtun adnojuvvojedje gávdnosat Guovdageainnu silbarávdebirrasis .
De yngre har sterkere vekstambisjoner enn de eldre ( over 50 år ) , og de har bedre formelle kunnskaper .
Nuorra olbmot leat sakka eambbo ovdánanáŋggirdeaddjit go boarráset olbmot ( badjel 50 jagi ) ja sis lea buoret formála gelbbolašvuohta .
Det kan , ifølge Agderforskning , tyde på at det er et generasjonsskifte på gang når det gjelder målsettinger om vekst , dvs. at det etter hvert blir flere vekstaktører og færre husholdsaktører i regionen .
Dat sáhttá , Agderforskning oaivila mielde , čujuhit dan guvlui ahte lea dáhpáhuvvamin buolvamolsašupmi das mii guoská ovdánanjuksanmeriide , dat meark-kaša ahte dađistaga lassánit ovdánandoaibmit ja geahppána viessodoallodoibmiid lohku guovllus .
I rapporten anbefales det at Sametinget jobber mer aktivt overfor næringslivet , konsentrerer virkemiddelbruken om gode enkeltbedrifter og vektlegger oppbygging av regionale næringsklynger .
Raporttas ávžžuhuvvo Sámediggi doaibmevaččabut bargat ealáhusaid guvlui , čohkket váikkuhangaskaoapmegeavaheami buriide ovttaskasfitnodagaide ja deattuhit gu-ovlluguovdasaš ealáhusčohkkehusaid bajáshuksema .
Utdanningsnivået i Indre Finnmark er preget av at mange har høyere utdanning , men samtidig er det mange uten noen form for utdanning .
Sis-Finnmárkku oahppodási mihtilmasvuohta lea ahte ollugiin lea alit oahppu , muhto seammás leat ollugat geain ii leat mangelágan oahppu .
Kvinner har generelt høyere utdanning enn menn .
Nissoniin lea oppalaččat alit oahppu go dievdduin .
Figur 14.1 Andel med høyere utdanning fordelt på kjønn i forvaltningsområdet for samisk språk ( 1999 ) .
Govus 14.1 Proseantalohku – olbmot geain lea alit oahppu , sohkebealit earuhuvvon sámegiela hálddahanguovllus ( 1999 )
Regjeringen er oppmerksom på levekårssituasjonen i enkelte områder med samisk befolkning .
Ráđđehusas leat dihtosis eallindiliid dilálašvuođat muhtun guovlluin gos lea sámi veahkadat .
Indre Finnmark har for eksempel fortsatt en høyere arbeidsledighet enn fylkes- og landsgjennomsnittet .
Omd. lea Sis-Finnmárkkus bargguhisvuohta ain badjelis go fylkka- ja riikkadásis lea gaskamearálaččat .
Særlig høy er arbeidsledigheten i Guovdageaidnu suohkka / Kautokeino kommune , hvor den lenge har vært på atskillig over 10 pst. .
Erenoamáš allat lea bargguhisvuohta Guovdageainnu suohkanis , gos dat guhká lea leamaš bures badjel 10|SLIS}% .
Det er behov for å utvikle et mer variert næringsliv og å løfte kompetansenivået i befolkningen .
Dárbbašuvvo gárgedit eambbo iešguđetlágan ealáhusaid ja loktet veahkadaga gelbbolašvuođa .
Problemene må for øvrig løses bl.a. gjennom en forsterket koordinering av innsatsen til arbeidsmarkedsetaten , trygdeetaten og sosialtjenesten .
Váttisvuođaid galgá dattege čoavdit ee. nannemiin bargomárkanetáhta , oadjoetáhta ja sosiálabálvalusa doaibmabijuid ovttaidahttima .
Det er også behov for bedre individuelt tilpassede løsninger , som særlig fanger opp personer med manglende formelle kvalifikasjoner .
Dárbbašuvvojit maiddái ee. oktagaslačča ektui buoret čovdosat heivehuvvot , mat erenoamážit jukset olbmuid geain lea váilevaš formála gelbbolašvuohta .
Slike løsninger må innebære at det stilles klare krav til den enkelte , samtidig som tiltakene gir mening ut fra den erfaring brukerne har .
Dákkár čovdosat gártet mielddisbuktit gáibádusaid oktagassii , dan seammás go doaibmabijut leat miellagiddevaččat geavaheddjiid dovddiidusaid vuođul .
Kultur- og naturbevaring kan være sentrale elementer i en slik strategi .
Kultur- ja luonddusuodjaleapmi sáhttet leat guovdilis bealit dákkár strategiijas .
Spesielt bør det legges opp til en strategi som gir lokalbefolkningen en rimelig andel av nytteverdien og fordelene som skapes .
Erenoamážit berre hukset strategiija mas báikkálaš veahkadat oažžu govttolaš oasi ávkeárvvuin ja ovdduin mat luovvanit .
Sosial- og helsedepartementet og Kommunal- og regionaldepartementet har bevilget midler til en hurtigarbeidende prosjektgruppe , med lokal forankring , som skal beskrive situasjonen i Indre Finnmark , identifisere de viktigste utfordringene og prioritere tiltak .
Sosiála- ja dearvvasvuođadepartemeanta ja Gielda- ja guovlodepartemeanta leat juolludan ruđaid jođánitbargi projeaktajovkui , mas lea báikkálaš gullevašvuohta , mii galgá válddahallat Sis-Finnmárkku dili , dovdáhit deaŧalaččamus hástalusaid ja vuoruhit doaibmabijuid .
Finnmark fylkeskommune leder dette prosjektet der kommunene i Indre Finnmark deltar .
Finnmárkku fylkkagielda jođiha projeavtta masa Sis-Finnmárkku gielddat oassálastet .
Særskilte grep i forhold reindriftsnæringen beskrives i kap. 14.2 .
Sierra bargobijut boazodoalu ektui válddahuvvojit kapihttalis 14.2 .
Regjeringen viser ellers til de generelle tiltakene for bedring av levekår som er beskrevet i Langtidsprogrammet for 2002–2005 , kap. 11 , « Plan for økonomisk og sosial trygghetš , og i St.meld. nr. 50 ( 1998–1999 ) Utjamningsmeldinga .
Ráđđehus čujuha muđui eallindiliid buorideami oppalaš doaibmabijuide mat válddahuvvojit Guhkesáiggeprográmmas áigodahkii 2002–2005 ( Langtidsprogrammet for 2002–2005 ) , kap. 11 , « Plan for økonomisk og sosial trygghet » ( Ekonomalaš ja sosiála dorvvolašvuođaplána ) , ja dieđáhusas st.meld. nr. 50 ( 1998–1999 ) Utjamningsmeldinga .
Om fordeling av inntekt og levekår i Norge .
Om fordeling av inntekt og levekår i Norge ( Dássádahttindieđáhus .
Tabell 14.1 1 Prosent registrert arbeidsledige i alderen 25–66 år og personer med uførepensjon pr. 1000 innbygger i forvaltningsområdet for samisk språk og i landet
Tabealla 14.1 Proseantalogut – logahallojuvvon bargguhis olbmot gaskal 25–66 jagi ja olbmot geain lea lámisvuođapenšuvdna juohke 1000 olbmo nammii sámegiela hálddahanguovllus ja riikkas .
Kautokeino
Guovdageaidnu
Karasjok
Kárášjohka
Porsanger
Porsáŋgu
Tana
Deatnu
Nesseby
Unjárga
Kåfjord
Gáivuotna
Norge
Norga
Reg. arb. ledige 25–66 år – pst. ( juni 2000 )
Reg. bargguhis 25–66 jagi – % ( geas 2000 )
Uførepensjon 16–66 år – pr. 1000 innb.(1999 )
Lámispenš. 16–66 jagi – pr. 1000 ássi(1999 )
14.1.2 Omstillingsarbeidet i Indre Finnmark
14.1.2 Sis-Finnmárkku nuppástuhttinbargu
Omstillingsprogrammet for Indre Finnmark ble etablert høsten 1993 , og siste inntak av nye driftsenheter til omstilling var 31.12.1995 .
Sis-Finnmárkku nuppástuhttinbargu álggahuvvui jagis 1993 , ja maŋimuš go ođđa doalloovttadagat váldojuvvojedje nuppástuhttinprográmmii fárrui lei 31.12.1995 .
Programmet hadde som mål å redusere reintallet og kanalisere en oversysselsetting over i andre yrker .
Prográmma juksanmearrin lei geahpedit boazologu ja jorgalahttit liiggás meari barggolaččaid eará fitnuide .
Omstillingsprogrammet ble avsluttet i sin opprinnelige form ved årsskiftet 1998–1999 .
Nuppástuhttinbarggu álgovuolggalaš hápmi loahpahuvvui jahkemolsumis 1998–1999 .
I en overgangsperiode i 1999/2000 , ble det drevet ekstraordinært omstillingsarbeid før overføring til det ordinære virkemiddelapparatet .
Gaskaboddosašáigodagas 1999/2000 čađahuvvui sierra nuppástuhttinbargu ovdal go sirddihuvvui dábálaš váikkuhangaskaomiide .
I 1999 ble det øremerket 26 mill. kr til omstillingsarbeid i Indre Finnmark .
Jagis 1999 várrejuvvui 26 milj. kr Sis-Finnmárkku nuppástuhttinbargui .
I 2000 , som var det siste året med ekstraordinær omstilling , ble det satt av 18 mill. kr. .
Jagis 2000 lei maŋimuš jahki go lei sierra nuppástuhttinbargu jođus , ja dasa várrejuvvui 18 milj. kr. .
Av prosjekter som er blitt støttet kan bl.a. nevnes bedriftsstøtte som har resultert i ca. 70 nye arbeidsplasser .
Projeavttain , maidda addojuvvojuvvui doarjja , sáhttá ee. namahit fitnodatdoarjaga mii bohciidahtii sullii 70 ođđa bargosaji .
Andre sentrale tiltak er oppfølging av etablerere , bl.a. gjennom etablereropplæring og den ekstraordinære INKO-tjenesten ( Informasjon og kontaktformidling ) , samt andre kompetansehevende tiltak overfor næringslivet ( for eksempel kurs i næringskombinasjoner for omstillere fra reindriften ) .
Nubbi guovdilis doaibmabidju lea fitnodatálggaheddjiid čuovvoleapmi , ee. fidnoálggahanoahpaheami bokte , ja sierra INKO-bálvalusain ( bajásčuvgehus ja oktavuođagaskkusteapmi ) , ja eará doaibmabijuiguin lokten várás ealáhusaid gelbbolašvuođa ( ovdamearkka dihtii lotnolasealáhuskurssat boazodoalu nuppástuhttiide ) .
Støtte er også gitt til UNIREG-prosjektet , et dokumentasjonsprosjekt knyttet til Universitetets registreringssentral .
Doarjja lea maiddái addojuvvojuvvon UNIREG-projektii , mii lea duođaštanprojeakta čadnojuvvon Universitehtaid registrerenguovddážii .
Gjennom dette prosjektet er det etablert i alt 40 opplæringsplasser i de fire kommunene .
Dát projeakta lea buvttihan sullii 40 oahpposaji dán njealji gielddas .
Satsing overfor ungdom har også vært et prioritert område , bl.a. er det etablert ungdomsservicekontorer i alle fire kommunene .
Maiddái nuoraidbargu lea nannejuvvon , ee. leat álggahuvvon bálvaluskantuvrrat buot njealji gielddas .
Ca. 52 pst. av støtten har gått til ulike ungdomstiltak .
Sullii 52 pst. doarjagiin addojuvvojuvvui nuoraiddoaibmabijuide .
Fra og med 1. januar 2001 er næringsutviklingsarbeidet i Indre Finnmark lagt inn under det ordinære virkemiddelapparatet .
Ođđajagemánu 1. 2001 lea Sis-Finnmárkku ealáhusgárgedanbargu biddjojuvvon dábálaš váikkuhangaskaomiide .
Det er viktig å bygge på og følge opp de erfaringer og resultater som er oppnådd .
Lea deaŧalaš hukset ja čuovvolit daid dovddiidusaid ja bohtosiid mat leat olahuvvon .
En totalevaluering av hele omstillingsperioden bør startes opp ca. ett år etter at den ekstraordinære perioden er over , dvs. primo 2002 .
Nuppástuhttináigodaga ollislaš loahppaárvvoštallan berre álggahuvvot sullii ovtta jagi maŋŋil go sierra nuppástuhttináigodat lea lohppii mannan , dat mearkkaša primo 2002 .
14.2 Reindrift
14.2 Boazodoallu
14.2.1 Reindriftspolitiske mål og retningslinjer
14.2.1 Boazodoallopolitihkalaš juksanmearit ja njuolggadusat
I innstillingen konkretiseres « En bærekraftig reindriftš gjennom følgende tre mål :
árvalusas konkretiserejuvvojit « Nana bissovaš boazodoalu » golbma čuovvovaš juksanmeari :
økologisk bærekraft
ekologalaš bistevašvuohta
økonomisk bærekraft
ekonomalaš bistevašvuohta
kulturell bærekraft .
kultuvrralaš bistevašvuohta
Disse tre målene står i en innbyrdes sammenheng : økologisk bærekraft gir grunnlag for økonomisk bærekraft , og sammen gir økologisk og økonomisk bærekraft mulighet for å utvikle kulturell bærekraft .
Dát golbma juksanmeari leat sparrolaga : ekologalaš bistevašvuohta addá vuđđosa ekonomalaš bistevašvuhtii , ja ekologalaš ja ekonomalaš bistevašvuohta dahká vejolažžan gárgedit kultuvrralaš bistevašvuođa .
Økologisk bærekraft forutsetter at det legges avgjørende vekt på å forvalte beitegrunnlaget slik at beitebalansen sikres .
Ekologalaš bistevašvuohta ovdeha ahte biddjojuvvo mearrideaddji deaddu dasa ahte hálddahit guohtunvuđđosa nu ahte guohtundássedeaddu váfistuvvo .
I områder der det har vært overbeiting må balansen gjenopprettes .
Guovlluin gos guohtumat leat guorban , galgá dássedeaddu fas huksejuvvot .
Dette for å gi næringen utviklingsmuligheter på kort og lang sikt .
Dát dahkkojuvvo vai ealáhussii addojuvvo gárgedanvejolašvuohta oanehet ja guhkit áigái .
Beitepotensialet må sikres ved regulering av reintallet og ved at det ikke gjøres for sterke inngrep i ressursgrunnlaget fra andre interesser .
Guohtumiid vejolašvuohta galgá váfistuvvot boazologu muddema bokte ja iige galgga eará beroštusaid luoitit liiggás garrasit lihkahallat valljodatváriid .
Økonomisk bærekraft forutsetter at det stilles krav om produktivitet , inntjeningsevne , kostnadseffektivitet , inntektsnivå og inntektsfordeling .
Ekonomalaš bistevašvuohta ovdeha ahte gáibiduvvo buvttadanmunni , dienasnákca , goluidgeahpedanmunni , boahtodássi ja boahtojuogadeapmi .
Det stiller også krav om at det er et rimelig forhold mellom næringens ressursgrunnlag og det antall mennesker som skal finne inntekts- og sysselsettingsmuligheter i reindriften , med de markeds- og inntektsmuligheter som er tilstede .
Dat gáibida maiddái ahte lea govttolaš gaskavuohta ealáhusa valljodatváriid ja olbmuid logu gaskkas , geat galget oažžut boahto- ja bargovejolašvuođaid boazodoalus , daid gávpemárkan- ja boahtovejolašvuođaiguin mat gávdnojit .
En bedre utnytting av verdiskapingspotensialet er sentralt i denne sammenhengen .
Dán oktavuođas lea guovddážis buorebut ávkkástallat árvoloktenvejolašvuođa .
Her vises det til potensialet som ligger i et større produktmangfold basert på lokal kultur og tradisjon , lokal bearbeiding , utnyttelse av biprodukter , samt en optimalisering av den biologiske råvareproduksjonen – tilpasning av produksjonen til ressursgrunnlaget .
Dás čujuhuvvo vejolašvuhtii ahte oččodit eambbo iešguđetlágan buktagiid báikkálaš kultuvrra ja árbevieruid vuođul , báikkálaččat dikšut ja ráhkadit , liigebuktagiid ávkkástallan , ja biologalaš vuođđoávnnasbuvttadeami oažžut optimálalažžan – heivehit buvttadeami valljodatváriid mielde .
14.2.2 Forvaltning av reindriftspolitikken
14.2.2 Boazodoallopolitihka hálddaheapmi
Reindrift er en liten næring i nasjonal målestokk , men både i samisk og lokal sammenheng har den stor betydning , – økonomisk , sysselsettingsmessig og kulturelt .
Boazodoallu ii leat stuoris riikkagottálaš oktavuođas , muhto sihke sámi ja báikkálaš oktavuođas lea das stuorra mearkkašupmi – ekonomalaččat , bargosajiid dáfus ja kultuvrralaččat .
Reindriften har alltid vært oppfattet og akseptert som en helt spesiell samisk næring .
Boazodoallu lea álohii adnojuvvon ja dohkkehuvvon áibbas erenoamáš sámi ealáhussan .
Den er derfor en viktig del av det materielle grunnlaget for samisk kultur .
Danne lea dat deaŧalaš oassin sámi kultuvrra ávnnaslaš vuđđosis .
På bakgrunn av nasjonale forpliktelser , etter Grunnloven og folkerettens regler om urfolk og minoriteter , sees reindriftspolitikken i en generell same- og samfunnspolitisk sammenheng .
Riikkagottálaš geatnegasvuođaid vuođul , Vuođđolága vuođul ja eamiálbmogiid ja veahádagaid álbmotrievttálaš njuolggadusaid vuođul , gehččojuvvo boazodoallopolitihkka oppalaččat sámi- ja servodatpolitihkalaš oktavuhtii .
Reindriftspolitikken er derfor bygd på to selvstendige grunnlag ; en næringspolitisk produksjonsverdi og en samepolitisk kulturverdi .
Nu leage boazodoallopolitihkka huksejuvvon guovtti iešbirgejeaddji vuđđosii ; ealáhuspolitihkalaš buvttadanárvvu ja sámepolitihkalaš kulturárvvu ala .
Landbruksdepartementet er det ansvarlige næringsdepartement for reindriftspolitikken , mens Kommunal- og regionaldepartementet er ansvarlig for samepolitikken generelt .
Eanadoallodepartemeanta lea boazodoallopolitihka ovddasvástideaddji departemeanta , ja fas Gielda- ja guovlodepartemeanta ovddasvástida sámepolitihka oppalaččat .
Den sentrale Reindriftsforvaltningen er lokalisert til Alta og har det samlede forvaltningsansvaret for reindriften i landet .
Guovdilis Boazodoallohálddahus lea Álttás ja doppe lea riikka boazodoalu oppalaš hálddahanovddasvástádus .
Reindriftsstyret , som oppnevnes av Landbruksdepartementet og Sametinget , skal være faglig rådgiver for forvaltningen , i arbeidet med reinforskning og veiledning .
Boazodoallostivra , man Eanadoallodepartemeanta ja Sámediggi nammadit , galgá leat hálddahusa fágalaš ráđđeaddi , boazodutkan- ja nevvodanbargguin .
Videre skal Reindriftsstyret utføre de oppgaver som er gitt i , eller med hjemmel i , lov om reindrift .
Viidáseappot galgá Boazodoallostivra čađahit daid bargguid mat addojuvvojit Lágas boazodoalu birra ( Lov om reindrift ) dahje dán láhkavuđđosiin .
Landet er inndelt i seks reinbeiteområder .
Riikkas leat 6 boazoguohtunguovllu .
I hvert av de seks reinbeiteområdene er det etablert lokale forvaltningskontorer .
Dán guđa boazoguohtunguovllus leat ásahuvvon báikkálaš hálddahuskantuvrrat .
For hvert reinbeiteområde er det etablert områdestyrer som oppnevnes av de respektive fylkestingene og av Sametinget .
Juohke boazodoalloguovllus leat guovllustivrrat , maid guovlluid fylkkadikkit ja Sámediggi nammadit .
Områdestyrene skal være faglige rådgivere og premissgivere overfor offentlig forvaltning og i andre saker som angår reindriften i vedkommende reinbeiteområde .
Guovllustivrrat galget doaibmat fágalaš ráđđeaddin ja eavttuidbiddjin almmolaš hálddaheapmái ja eará áššiin mat gusket boazodollui guoskevaš boazoguohtunguovllus .
Videre skal også områdestyrene utføre de oppgaver som er gitt i , eller med hjemmel i , lov om reindrift .
Viidáseappot galget maiddái guovllustivrrat doaimmahit bargguid mat leat mearriduvvon Lágas boazodoalu birra dahje dán láhkavuđđosiin .
De lokale forvaltningskontorene , ved reindriftsagronomene , er sekretariat for områdestyrene .
Guovllustivrraid čállingoddin doibmet hálddahuskantuvrrat boazodoalloagronomaid bokte .
Hvert reinbeiteområde er videre delt inn i reinbeitedistrikt med egne styrer .
Juohke boazodoalloguovlu lea fas juhkkojuvvon boazoorohagaide main leat iežaset orohatstivrrat .
Distriktsstyret velges av og blant reineiere , / driftsenhetsinnehaverne og det representerer reinbeitedistriktets interesser utad samtidig som det har myndighet innad .
Orohatolbmot válljejit orohatstivrra ja orohatstivrii válljejuvvojit boazodoallit / sii geain lea doalloovttadat , ja stivra ovddasta boazoorohaga beroštusaid olggošguvlui ja dan seammás lea orohatstivrras siskkáldas váldi .
Det er til sammen 83 reinbeitedistrikter innen det samiske reinbeiteområdet .
Sámi boazoguohtunguovllus leat 83 boazoorohaga .
Enkelte distrikter er delt inn i egne beiteområder for ulike siidaer .
Iešguđege orohat lea siskkáldasat juohkán guohtuneatnamiid siiddaid mielde .
I tillegg skilles sommerflokken i noen tilfeller i to eller flere vintersiidaer .
Dasa lassin rátkkašit geasseorohaga ealut muhtumin dálvái moatti dahje eanet dálvesiidan .
Under distriktsnivået er reindriften organisert i driftsenheter .
Orohatdásis lea boazodoallu organiserejuvvon doalloovttadahkan .
Den enkelte driftsenhet er knyttet til en ansvarlig leder og eventuelt dennes ektefelle .
Iešguđege doalloovttadagas lea okta olmmoš gii ovddasvástida doalloovttadaga ja vejolaččat su beallelaš .
Nye driftsenheter må godkjennes , « konsesjonsbehandlesš , mens allerede etablerte enheter kan overføres udelt til barn .
Ođđa doalloovttadagat galget dohkkehuvvot , « konsešuvdnameannuduvvot » , muhto ásahuvvon ovttadagat sáhttet sirddihuvvot mánáide juogekeahttá .
Innenfor en driftsenhet kan det være fra én til flere reineiere .
Ovtta doalloovttadagas sáhttet leat okta boazoeaiggáda dahje eambbogat .
14.2.3 Virkemidlene i reindriftspolitikken
14.2.3 Boazodoallopolitihka váikkuhangaskaoamit
14.2.3.1 Reindriftsloven
14.2.3.1 Boazodoalloláhka
I St.meld. nr. 28 ( 1991–92 ) En bærekraftig reindrift , ble endringer i reindriftsloven trukket fram som en forutsetning for å få gjennomført nødvendige endringer i reindriftspolitikken .
St. dieđáhusas nr. 28 ( 1991–92 ) Nana bissovaš boazodoallu gessojuvvojedje boazodoallolága nuppástusat ovdehussan dasa vai boazodoallopolitihkas sáhttá čađahit dárbbašlaš nuppástusaid .
Reindriftsloven , slik den ble vedtatt i 1978 , hadde på mange måter vist seg utilstrekkelig som et næringspolitisk virkemiddel .
Boazodoalloláhka , nu mo dohkkehuvvui jagis 1978 , čájehii máŋgga dáfus váilevažžan ealáhuspolitihkalaš váikkuhangaskaoapmin .
Stortinget vedtok 30. januar 1996 endringer i reindriftsloven .
Stuorradiggi dohkkehii ođđajagemánu 30. 1996 boazodoallolága nuppástusaid .
Endringene gjorde det mulig å knytte økonomiske og lovbaserte virkemidler sammen i et mer helhetlig virkemiddelsystem for å tilpasse beitetrykket , og samtidig redusere miljøproblemene knyttet til overbeiting , jf. Ot.prp. nr. 28 ( 1994–95 ) og Innst. S. nr. 233 ( 1995–96 ) .
Nuppástusat dahke vejolažžan čatnat ekonomalaš ja láhkavuđđosaš váikkuhangaskaomiid buorebut ollislaš váikkuhangaskaoapmevuogádahkii heivehan várás guohtundeaddaga , ja dan seammás geahpedit guohtunguorbadeami birasváttisvuođaid , gč. ot.prop. nr 28 ( 1994–95 ) ja Innst. S. nr. 233 ( 1995–96 ) .
Ved revisjon av reindriftsloven i 1996 ble bestemmelsene som omhandler styring og forvaltning av reindriften , og regulering av de interne forholdene i næringen , i liten grad viet oppmerksomhet .
Go boazodoalloláhka dárkkistuvvui jagis 1996 , giddejuvvui unnán fuomášupmi mearrádusaide mat siskkildit boazodoalu stivrema ja hálddaheami , ja ealáhusa siskkáldas dilálašvuođaid ásahallama .
Ved dette revisjonsarbeidet konsentrerte man seg særlig om overtallighetsproblematikken i Finnmark , rettighetsforhold i sørområdene og den samepolitiske utviklingen som tilsa at Sametinget fikk oppnevne medlemmer i reindriftsstyret og områdestyrene .
Dán dárkkisteamis giddejuvvui fuomášupmi ovddemusat dasa ahte Finnmárkkus ledje olbmot badjelis dárbbašlaš logu , oarjelsámiid vuoigatvuođadiliide ja sámepolitihkalaš gárgedeapmái mas čájehii ahte Sámediggi beasai nammadit Boazodoallostivrra ja guovllustivrraid miellahtuid .
Bestemmelsene i någjeldende reindriftslov vedrørende styring , forvaltning og interne forhold for øvrig , er i det vesentlige identiske med den opprinnelige lovteksten fra 1978 .
Dálá boazodoallolága mearrádusat mat gusket stivremii , hálddaheapmái ja siskkáldas dilálašvuođaide muđui , leat eanaš sajiin ideanttalaččat álgovuolggalaš láhkateavsttain 1978 rájes .
Utvalget overleverte sin innstilling til Landbruksministeren 15. mars 2001 .
Lávdegoddi geigii evttohusas eanadoalloministarii njukčamánu 15. 2001 .
Utvalget viser i sin innstilling til at det er viktig å utarbeide regler som skaper større forutsigbarhet og rettssikkerhet for den enkelte reineier .
Lávdegoddi čujuha evttohusastis dárbbu ráhkadit njuolggadusaid maid vuođul šaddá vejolašvuohta einnostit ovddasguvlui , ja buoret riektesihkarvuohta ovttaskas boazoeaiggádii .
Derfor er det foreslått regler som klarere enn i dag angir hvilke rettigheter og plikter den enkelte har .
Danne evttohuvvojedje njuolggadusat mat čilgejit buorebut go dál makkár vuoigatvuođat ja geatnegasvuođat ovttaskas olbmos leat .
Det er lagt vekt på at reindriften er avhengig av de biologiske ressursene og at beitebruken må være bærekraftig i et langsiktig perspektiv .
Lea deattuhuvvon boazodoalu sorjavašvuohta biologalaš valljodatváriin , ja ahte guohtungeavaheapmi galgá leat bissovaš guhkitáiggi perspektiivvas .
Videre viser utvalget til at reindriften har en sterk tradisjonell forankring , og det sosiale og arbeidsmessige fellesskapet , siida , har fått en viktig plass i lovforslaget .
Lávdegoddi ovdanbuktá maiddái ahte boazodoallu lea nannosit čadnon árbevirolašvuhtii , ja siida , namalassii sosiála oktavuođat ja bargoservvolašvuohta , lea deaŧalaš saji ožžon láhkaevttohusas .
Utfordringen for utvalget har vært å lage regler som passer for de ulike siidaordningene som eksisterer , samtidig som reglene ikke må bli så løse at de i praksis mister sin rettslige betydning .
Lávdegotti hástalussan lei ráhkadit njuolggadusaid mat heivejit iešguđege siidaortnegiidda mat gávdnojit , ja dan seammás eai berren njuolggadusat gártat nu loažžadin ahte geavadis masset rievttálaš mearkkašumi .
Utvalgets innstilling vil bli sendt på bred høring .
Lávdegotti evttohus sáddejuvvo govdadis gulaskuddamii .
14.2.3.2 Reindriftsavtalen
14.2.3.2 Boazodoallošiehtadus
Reindriftsavtalen er , ved siden av reindriftsloven , det viktigste operative redskapet for å følge opp målene og retningslinjene i reindriftspolitikken .
Boazodoallošiehtadus , lassin boazodoalloláhkii , lea deatalaččamus doaibmi reaidu mainna boazodoallopolitihka juksanmeriid ja njuolggadusaid čuovvola .
I forhandlingene om Reindriftsavtalen , mellom Norske Reindriftsamers Landsforbund og Staten ved Landbruksdepartementet , drøftes de sentrale økonomiske spørsmålene som knytter seg til utviklingen i reindriften .
Boazodoallošiehtadusa šiehtadallamiin Norgga Boazosápmelaččaid Riikkasearvvi ja Stáhta gaskkas Eanadoallodepartemeantta bokte , ságaškuššet šiehtadallit guovdilis ekonomalaš gažaldagaid mat čatnasit boazodoalu gárgedeapmái .
Bruken av økonomiske virkemidler fastsettes bl.a. ut fra reindriftslovens intensjon og bestemmelser .
Ekonomalaš váikkuhangaskaoamit mearriduvvojit , ee. boazodoallolága ulbmiliid ja mearrádusaid vuođul .
Spesielt reintallstilpasningen i Finnmark , men også reintalls- og inntektsfordeling , har stått sentralt når man har drøftet innretningen av de økonomiske virkemidlene over Reindriftsavtalen de senere år .
Erenoamážit boazologu heiveheapmi Finnmárkkus , muhto maiddái boazolohko- ja boahtojuogadeapmi , leat leamaš guovdilis áššiin go leat ságaškuššan ekonomalaš váikkuhangaskaomiid láhčima Boazodoallolága bokte maŋimuš jagiid .
På samme måte har optimalisering av produksjonen vært et fokusert delmål .
Nu leage maiddái buvttadeami optimáliseren leamaš guovdilis oassejuksanmearri .
Fastsettelse av rammebetingelser er , og skal være , en statlig oppgave i forhold til en næring , herunder reindrift .
Rámmaeavttuid mearrideapmi lea , ja galgá leat , stáhta bargu ealáhusaid ektui , nu maiddái boazodoalu ektui .
Videre skal staten , gjennom Reindriftsavtalen , legge til rette for best mulig bruk av samfunnets ressurser innenfor de gitte rammene samt bidra til inntektsutjevning .
Dasa lassin galgá stáhta Boazodoallošiehtadusain láhčit dili vai servodaga valljodatvárit geavahuvvojit buoremus vugiin siskkabealde addojuvvojuvvon rámmaid ja seammás váikkuhit vai boahtojeavdadašuhttin dahkkojuvvo .
Tilpasning av antall driftsenheter er en viktig forutsetning for en effektiv ressursutnyttelse .
Doalloovttadagaid heiveheapmi lea deaŧalaš ovdehussan oažžut beaktilis valljodatvárreávkkástallama .
Det er næringens ansvar å utøve en reindrift som gir tilstrekkelig vederlag for arbeid og egenkapital innenfor de gitte rammebetingelsene og de muligheter som markedet gir .
Lea ealáhusa ovddasvástádus bargat boazodoaluin nu ahte addá doarvái mávssu barggu ja ieškapitála ovddas siskkabealde addojuvvojuvvon rámmaeavttuid ja gávpemárkanvejolašvuođaid .
14.2.4 Hovedutfordringer
14.2.4 Váldohástalusat
Reindriften står overfor store utfordringer .
Boazodoalus leat stuorra hástalusat .
Utfordringer som rovdyrtap ( jf. pkt. 14.2.4.4. ) og arealinngrep går igjen i de fleste områder , men det er også betydelige regionale forskjeller .
Eanaš guovlluin leat boraspirevahágat ( gč. 14.2.4.4. oasis ) ja areálasisabahkkemat mat dávjjimusat gullojit , muhto leat dattege stuorra erohusat guovlluid gaskkas .
I Finnmark har mangel på klare rammebetingelser mht. reintall og beiteområder resultert i en svært vanskelig ressurssituasjon , særlig i Vest-Finnmark .
Finnmárkkus leat váilon čielga rámmaeavttut boazologu ja guohtunguovlluid dáfus , ja dagahan hui váttes guohtundilálašvuođa , erenoamážit Oarje-Finnmárkkus .
Dette har hatt stor negativ betydning , både økonomisk og sosialt innad i næringen .
Dát lea ealáhussii siskkáldasat mearkkašan sakka negatiivvalaččat , sihke ekonomalaččat ja sosialalaččat .
Hovedutfordringen blir derfor å få disse rammebetingelsene på plass .
Danne lea váldohástalussan oažžut sadjái dáid rámmaeavttuid .
For Troms er hovedutfordringen et stort underskudd på vinterbeiter , store rovdyrtap og svak økonomi .
Romssas lea fas váldohástalussan dálveguohtumiid stuorra váilevašvuohta , stuorra boraspirevahágat ja heajos ekonomiija .
For Nordland og Nord-Trøndelag er hovedutfordringene rovdyrtap og arealvern , og for Sør-Trøndelag er hovedutfordringen arealvern og konflikter om den samiske retten til reindrift på privat grunn innenfor reinbeitedistriktene .
Nordlánddas ja Davvi-Trøndelágas leat boraspirevahágat ja areálasuodjaleapmi váldohástalussan , ja fas Mátta-Trøndelága váldohástalussan leat areálasuodjaleapmi ja riiddut sámi boazodoalu rivttiid alde priváhta eatnamis siskkabealde boazoorohagaid .
14.2.4.1 Rammevilkår
14.2.4.1 Rámmaeavttut