pere/sami_parallel huggingface dataset:
Meldingen har på denne bakgrunn tre hovedsiktemål:
Dan vuođul dieđáhusas leat golbma váldoulbmila:
Få kunnskap om, lete fram, mobilisere og ta i bruk samfunnets samlede omsorgsressurser på nye måter.
Čohkket dieđuid, ohcat, mobiliseret ja váldit atnui servodaga ollislaš fuolahanresurssaid ođđa vugiiguin.
Utvikle nye omsorgsformer gjennom ny teknologi, ny kunnskap, nye faglige metoder og endringer av organisatoriske og fysiske rammer.
Ovddidit ođđa fuolahanvugiid ođđa teknologiijain, ođđa dieđuiguin, ođđa fágalaš metodaiguin ja dan láhkai ahte rievdadit organiserema ja fysihkalaš rámmaid.
Støtte og styrke kommunenes forsknings-, innovasjons- og utviklingsarbeid på omsorgsfeltet.
Doarjut ja nannet gielddaid dutkan-, innovašuvdna- ja ovddidanbarggu fuolahansuorggis.
1.1.1 Den nye eldregenerasjonen
1.1.1 Ođđa boarrásiidbuolva
Det er selvfølgelig riktig at den sterke veksten i tallet på eldre om noen år kan gi dagens kommunale omsorgstjenester flere og mer krevende oppgaver.
Leahan dieđusge nu, ahte go boarrásiid lohku muhtin jagiid geahčen lassána sakka, de gielddaid dálá fuolahanbálvalusat ožžot eanet doaimmaid ja doaimmaid, mat gáibidit eanet.
Men det er også slik at den nye eldregenerasjonen lever lenger fordi den har bedre helse og kan møte alderdommen med helt andre ressurser enn tidligere generasjoner.
Muhto lea maid nu, ahte ođđa boarrásiidbuolva eallá guhkit danin go das lea buoret dearvvašvuohta ja sáhttá vásihit boarisvuođa áibbas eará resurssaiguin, go ovddit buolvvat.
De nye eldre har både høyere utdanning, bedre økonomi, bedre boforhold og bedre funksjonsevne enn noen tidligere eldregenerasjon.
Ođđa áiggi boarrásiin lea sihke alit oahppu, buoret ruhtadilli, buoret ássandilli ja buoret doaibmanávccat go ovttage eará boarrásiidbuolvvas ovdal.
De er også mer teknologivante og vil bestemme mer på egenhånd.
Sii leat maid eanet hárjánan teknologiijai ja háliidit ieža mearridit eanet.
Denne meldingen vil se nærmere på hva disse ressursene kan bety for framtidas omsorgsbehov og samfunnets samlede omsorgsevne.
Dán dieđáhusas mii geahčadit dárkileappot maid dát resurssat sáhttet mearkkašit boahtteáiggi fuolahandárbbuide ja servodaga oppalaš fuolahannávccaide.
1.1.2 Hele livsløpet
1.1.2 Olles eallingeavli
De siste 20 årene har endringene i den kommunale omsorgssektoren i stor grad vært knyttet til veksten i tjenestemottakere under 67 år.
Maŋimuš 20 jagi lea gielddaid fuolahansuorgi rievdan eanemusat dan dáfus, ahte eanebut vuollái 67-jahkásaččat ožžot bálvalusaid.
Omsorgstjenestene er ikke lenger bare eldreomsorg, men dekker nå hele livsløpet, og nye yngre brukergrupper bringer med seg nye ressurser, krav og mestringsstrategier som etter hvert setter sitt preg på og bidrar til fornyelse av hele helse- og omsorgstjenesten.
Fuolahanbálvalusaid olis eai fuolat šat dušše boarrásiid, muhto dain gokčet dán áigge olles eallingeavlli, ja ođđa, nuorat geavaheaddjijoavkkuid čuvvot ođđa resurssat, gáibádusat ja birgenstrategiijat, mat vehážiidda báidnet ja leat mielde ođasmahttimin olles dearvvašvuođa- ja fuolahanbálvalusa.
1.1.3 En moderne pårørendepolitikk
1.1.3 Ođđaáigásaš oapmahašpolitihkka
Mangelen på frivillige omsorgsytere og rekrutteringen av mer helse- og sosialpersonell i et trangt arbeidsmarked kan bli en betydelig utfordring for omsorgssektoren.
Dearvvašvuođa- ja fuolahansuorgái sáhttá šaddat stuorra hástalussan dat, ahte eai leat doarvái eaktodáhtolaš olbmot, geat barget fuolahemiin, ja dearvvašvuođa- ja sosiálabargiid háhkan gáržžes bargomárkanis.
Framtidig knapphet på arbeidskraft og frivillige omsorgsytere krever derfor løsninger som gjør det lettere å kombinere arbeid og omsorg, i form av større fleksibilitet både i arbeidslivet og det offentlige tjenestetilbudet.
Bargofámu ja eaktodáhtolaš fuolahanbargiid váilun boahtteáiggis eaktuda danin čovdosiid, maid vuođul lea álkit ovttastahttit barggu ja fuolaheami, nu ahte oažžut stuorát njuovžilvuođa sihke bargoeallimii ja almmolaš bálvalusfálaldahkii.
Meldingen ser nærmere på hvordan forholdet mellom arbeid og omsorg kan organiseres mer framtidsrettet, og hvordan en kan ta vare på nære pårørende som påtar seg krevende omsorgsoppgaver, enten det handler om faglig støtte og veiledning, utbygging av dagaktivitetstilbud eller mer omfattende avlastningstilbud.
Dieđáhusas geahčadit dárkileappot mo barggu ja fuolaheami gaskavuođa sáhttá organiseret boahtteáiggi dárbbuid várás, ja mo mii sáhttit fuolahit lagaš oapmahaččain, geat barget lossa fuolahanbargguid, jogo fágalaš doarjagiin ja bagadallamiin, beaiveaktivitehtaid viiddidemiin dahje viidásut duddenfálaldagaiguin.
Hagen-utvalget har i NOU 2011: 11 Innovasjon i omsorg slått til lyd for en ny og moderne pårørendepolitikk, og Kaasa-utvalget har i NOU 2011: 17 Når sant skal sies om pårørendeomsorg lagt fram konkrete forslag til en ny innretning av de økonomiske stønadsordningene.
Hagen-lávdegoddi lea NAČ 2011:11 «Innovasjon i omsorg» –čielggadusas ovddidan ođđa ja ođđaáigásaš oapmahašpolitihka, ja Kaasa-lávdegoddi lea NAČ 2011: 17 Når sant skal sies om pårørendeomsorg –čielggadeamis evttohan konkrehta ruhtadoarjjaortnegiid ođđa ortnega.
Forslag fra begge utvalgsinnstillingene blir vurdert i denne meldingen.
Dán dieđáhusas guorahallat goappáge lávdegotti evttohusaid.
1.1.4 Medborgerskap og solidaritet mellom generasjonene
1.1.4 Mielborgárvuohta ja buolvvaid gaskasaš solidaritehta
Et sterkt velferdssamfunn kan bare skapes sammen med innbyggerne.
Nana buorrediliservodaga sáhttá ráhkadit dušše ovttas ássiiguin.
Det må bygges på tillit til at folk selv vil ta ansvar og delta aktivt i fellesskapet, ikke bare gjennom offentlige ordninger, men ved å stille opp og utgjøre en forskjell for hverandre i det daglige.
Vuođđun ferte leat luohttámuš dan hárrái, ahte olbmot ieža váldet ovddasvástádusa ja oassálastet aktiivvalaččat searvevuhtii, eai dušše almmolaš ortnegiid olis, muhto dan láhkai ahte sii beroštit ja dahket juoidá nuppiideaset ovdii dábálaš eallimis.
Slikt medansvar gir seg uttrykk både i organisert deltakelse i frivillige organisasjoner, samvirketiltak og brukerorganisasjoner og i mer uformell innsats i lokalsamfunnet, familie og sosialt nettverk.
Dakkár searvanovddasvástádus boahtá oidnosii sihke dan láhkai ahte mii searvat lágiduvvon doaimmaide eaktodáhtolaš servviid, ovttasdoaibmaservviid ja geavaheaddjiorganisašuvnnaid olis, ja dan láhkai ahte mii áŋgiruššat eahpeformála vugiiguin báikkálaš servodagas, soga siste ja sosiála fierpmádagaid olis.
Det bygger også på tillit og solidaritet mellom generasjonene.
Vuođđun lea maid buolvvaid gaskasaš luohttámuš ja solidaritehta.
Denne meldingen vil se på de mulighetene som ligger i å involvere frivillige organisasjoner, utforske de nye formene frivilligheten tar og legge til rette for uformell omsorg i et moderne samfunn.
Dán dieđáhusas geahčadit makkár vejolašvuođat leat jos oažžut eaktodáhtolaš organisašuvnnaid searvat bargui, guorahallat eaktodáhtolašvuođa ođđa hámiid ja láhčit dilálašvuođaid eahpeformála fuolaheapmái ođđaáigásaš servodagas.
Samfunnets fellesskapsløsninger forutsetter at folk også tar del i oppbygging og utforming av det offentlige tjenestetilbudet, og ikke forholder seg som rene forbrukere og konsumenter til helse- og omsorgstjenester.
Servodaga searvevuođačovdosiin eaktudit, ahte olbmot maiddái servet almmolaš bálvalusfálaldaga ráhkadeapmái ja hábmemii, eaige dušše jurddaš ahte sii leat dearvvašvuođa- ja fuolahanbálvalusaid geavaheaddjit.
På denne måten blir de for det første ikke bare bærere av problemet, men også en del av løsningen.
Dan láhkai sii eai dušše searvva čuolmma oasálažžan, muhto leat maiddái mielde čoavdimin dan.
For det andre bidrar aktivt medansvar til at forventningene til tjenestetilbudets kvalitet og omfang blir mer realistiske.
Nuppi dáfus go olbmuin lea ovddasvástádus, de šaddet vuordámušat bálvalusfálaldaga kvalitehta ja viidodaga hárrái realisttalaččabut.
For det tredje styrker aktiv deltakelse den enkeltes egen handlingskompetanse i å kunne ta vare på seg selv og andre, slik at ikke alt må overlates til profesjonelle fagutøvere.
Vel okta bealli áššis lea, ahte aktiiva searvamiin olmmoš nanne iežas doaibmangelbbolašvuođa dan ektui, ahte máhttá fuolahit alddis ja earáin, nu ahte ii dárbbaš buot guođđit ámmátbargiide.
Sterkere brukerinnflytelse, medborgerskap og mer direkte lokaldemokrati er derfor viktige forutsetninger for framtidas omsorgsfellesskap.
Dat ahte geavaheaddjit ožžot stuorát váikkuhanválddi, mielborgárvuohta ja njuolgadut báikkálaš demokratiija leatge mávssolaš eavttut, vai boahtteáiggi fuolahansearvevuohta ollašuvvá.
Et aktivt og levende sivilsamfunn og frivillige organisasjoner er viktig for tillit og nettverk og styrker forutsetningene for kollektiv handling og gode fellesskapsordninger.
Aktiiva ja ealli siviilaservodat ja eaktodáhtolaš organisašuvnnat leat mávssolaččat luohttámuša ja fierpmádaga dáfus ja dat nannejit searvevuođas doaibmama ja buriid searvevuođaortnegiid eavttuid.
1.1.5 Mangfold og likestilling
1.1.5 Máŋggabealatvuohta ja dásseárvu
Et rikere mangfold vil prege framtidssamfunnet og skal også få utfolde seg på omsorgstjenestens mange arenaer: i aktivitetstilbud, omsorgsbolig, sykehjem eller eget hjem.
Boahtteáiggi servodat lea girját go dálá servodat ja máŋggabealatvuohta galgáge beassat oidnosii fuolahanbálvalusa ollu arenain: aktivitehtafálaldagain, fuolahanásodagain, buhcciidsiiddain dahje iežas ruovttus.
Det er flest kvinner i omsorgsfeltet, både blant de som mottar og de som yter tjenester.
Fuolahansuorggis leat eanaš nissonat, sihke sin gaskkas geat ožžot bálvalusaid ja sin gaskkas geat barget bálvalusaiguin.
Menn utfører bare i overkant av ti prosent av årsverkene i sektoren.
Albmáid oassi lea dušše badjelaš logi proseantta suorggi jahkebargguin.
Likestillingen ser ut til å ha kommet lenger i familieomsorgen enn i den offentlige helse- og omsorgstjenesten.
Dásseárvu orru boahtán guhkkelii bearašfuolahusas go almmolaš dearvvašvuođa- ja fuolahanbálvalusas.
Likestilling og ikke-diskriminering vil være helt fundamentale verdier i helse- og omsorgsarbeidet, og regjeringen er opptatt av å ha et likestillingsperspektiv på utviklingen av helse- og omsorgsektoren.
Dásseárvu ja vealaheami garvin leat boahtteáiggi dearvvašvuođa- ja fuolahanbarggu vuođđoárvvut, ja ráđđehus atná dásseárvoperspektiivva dehálažžan dearvvašvuođa- ja fuolahansuorggi ovddideames.
Det betyr at likestilling vil være vurderingstema innenfor mange av tiltakene som foreslås.
Dat mielddisbuktá ahte áigot guorahallat dásseárvvu ollu árvaluvvon doaimmaid olis.
Noen vil ha særlige utfordringer, blant annet knyttet til språk, kulturell bakgrunn eller livshistorie.
Muhtumiin leat erenoamáš hástalusat, earret eará giela, kultuvrralaš duogáža dahje eallinduogáža geažil.
Morgendagens omsorgstjeneste må bygge på individuell tilnærming og tilpasning av tjenestetilbudet til den enkeltes bakgrunn, enten det handler om språk, kultur, tro, livssyn eller det handler om alder, kjønn, seksuell orientering eller det handler om diagnose, funksjonsnedsettelse eller problem.
Boahtteáiggi fuolahanbálvalusas ferte váldit vuostá olbmuid oktagaslaččat ja heivehit bálvalusfálaldaga olbmo duogáža ektui, leaš dal sáhka gielas, kultuvrras, oskkus, eallinoainnus dahje agis, sohkabealis, seksuála sojus dahje diagnosas, doaibmanávccaid njiedjamis dahje váttisvuođain.
Dette må møtes med ledelse og god etisk praksis på alle nivåer, gjennom lover og regler og økonomiske og faglige prioriteringer.
Dan ferte dustet jođihemiin ja buriin etihkalaš geavadiin buot dásiin, lágaiguin ja njuolggadusaiguin ja ruđalaš ja fágalaš vuoruhemiiguin.
1.1.6 Liv og helse
1.1.6 Eallin ja dearvvašvuohta
God helse er en av de viktigste forutsetninger for livsutfoldelse.
Buorre dearvvašvuohta lea okta mávssoleamos áššiin, vai sáhttá eallit buori eallima.
Derfor er helse- og omsorgstjenestene knyttet sammen.
Danin dearvvašvuođa- ja fuolahanbálvalusat laktásit oktii.
Meningsfull utfoldelse av selve livet vil stå sentralt i omsorgstjenestene, der mange oppholder seg hele døgnet over flere måneder og år, eller trenger assistanse gjennom et helt liv.
Fuolahanbálvalusain deattastit, ahte eallimis galgá leat sisdoallu, go ollugat orrot bálvalusa olis birra jándora, máŋggaid mánuid ja jagiid, dahje dárbbašit veahki olles eallima.
Å sørge for at livet kan leves innenfor slike rammer til tross for sykdom og funksjonsnedsettelse, er derfor en av omsorgstjenestenes viktigste oppgaver.
Fuolahanbálvalusa mávssoleamos bargguide gullá bargat dan ovdii, ahte eallima sáhttá eallit dakkár rámmaid siste, geahčakeahttá buohcuvuhtii ja doaibmahehttehussii.
Det handler om liv og død i omsorgstjenesten.
Fuolahanbálvalusas lea sáhka eallimis ja jápmimis.
Det viktigste målet er derfor ikke bare god helse, men også selve livet.
Mávssoleamos ulbmil ii leat danin dušše buorre dearvvašvuohta, muhto maiddái ieš eallin.
De som arbeider her må kjenne de fleste av livets sider, og vil møte de fleste grunnleggende menneskelige behov.
Dat geat barget suorggis dovdet eallima eanaš beliid, ja áicet eanaš olbmuid vuođđodárbbuid.
De må være i stand til å lage rammer som ivaretar disse behovene på en helhetlig måte, enten de er av fysisk, sosial, kulturell, psykisk eller eksistensiell art. Dette stiller store krav til kunnskap og kompetanse på tvers av mange fagfelt.
Sii galget nagodit ráhkadit rámmaid, maid olis dárbbuin fuolahit ollislaččat, ležžet dal fysihkalaš, sosiála, kultuvrralaš, psykihkalaš dahje eksistentiála dárbbut. Dat gáibida ollu máhtu ja gelbbolašvuođa, mii čatnasa ollu fágasurggiide.
Det er forskjell på å få tjenester for å overleve, og få assistanse til å leve et liv.
Lea erohus das, ahte oažžu bálvalusaid vai bissu heakkas, ja das ahte oažžu veahki eallima eallimii.
1.1.7 Næromsorg
1.1.7 Fuolaheapmi iežas lahka
Det meste og det beste er næromsorg, der de offentlige helse- og omsorgstjenestene er en del av nærmiljøet i nært samspill med brukerne selv, deres familie og sosiale nettverk, frivillige, lokale organisasjoner og virksomheter.
Eanemus fuolaheapmi ja buoremus fuolaheapmi lágiduvvo olbmo lahka, gos almmolaš dearvvašvuođabálvalusat gullet lagašbirrasii ja barget lagaš ovttasbarggus ieš geavaheddjiin, su bearrašiin ja sosiála fierpmádagain, eaktodáhtolaččaiguin, báikkálaš organisašuvnnaiguin ja fitnodagaiguin.
Dette er et av omsorgstjenestenes fremste kjennetegn og særtrekk, som kommer tydeligst til uttrykk i hjemmetjenestens arbeid rundt i de mange tusen hjem.
Dat lea fuolahanbálvalusa ovddimus dovdomearka ja mihtilmasvuohta, mii boahtá čielgasepmosit oidnosii ruovttubálvalusa barggus máŋggain duháhiin ruovttuin.
I et framtidsperspektiv vil det være avgjørende at disse tjenestene ikke organiserer seg ut av denne sammenhengen, men fortsatt er desentralisert til lokalsamfunnet og beholder sin sterke tilknytning til kommunene.
Boahtteáiggi perspektiivvas lea ereliiggán dehálaš, ahte bálvalusat eai organiserejuvvo gáidosii dán lagašvuođas, muhto ahte dat leat ain lávdaduvvon báikkálaš servodagaide ja doalahit lagaš čatnasumiset gielddaide.
Slik kan omsorgstjenesten fortsatt utfordre til medansvar og ta i bruk de ressursene brukerne selv har og som finnes i deres omgivelser.
Dan láhkai fuolahanbálvalusat sáhttet ain hástit olbmuid váldit oasi ovddasvástádusas ja geavahit ávkin návccaid, mat geavaheddjiin alddiset leat ja mat sin birrasis leat.
Bedre tilrettelegging av boliger og omgivelser, ny teknologi og nye faglige metoder gir folk muligheten til å klare hverdagslivet lenger på egenhånd.
Go heivehit ássanvisttiid ja birrasiid ja geavahišgoahtit ođđa teknologiija ja ođđa fágalaš metodaid, de olbmot sáhttet birget guhkit áiggi dábálaš eallinbirrasis.
Denne meldingen peker derfor på de mulighetene som ligger i å:
Dán dieđáhusas deattastit danin vejolašvuođaide, maid olis:
gjøre eksisterende boliger og omgivelser funksjons- og aldersvennlige gjennom universell utforming
heivehit dálá ássanvisttiid ja birrasiid universála hábmemiin, nu ahte dat heivejit geahčakeahttá olbmo doaibmadássái ja ahkái
ta i bruk ny velferdsteknologi som både kan gi større trygghet, bedre mestringsevne og tilgang på informasjon og veiledning
váldit atnui ođđa buorrediliteknologiija, mainna sáhttet olahit sihke stuorát oadjebasvuođa, birgennávccaid ja eanet dieđuid ja bagadallama
legge større vekt på mestring og hverdagsrehabilitering
deattuhit eanet birgema ja beaivválaš veajuiduhttima
Meldingen legger til grunn at kommunene fortsatt skal ha ansvaret for de kommunale helse- og omsorgstjenestene, og at det ikke skal gjøres noen endringer i ansvarsdelingen mellom stat og kommune.
Dieđáhusas eaktuduvvo, ahte gielddain ain boahtteáiggis lea ovddasvástádus gielddaid dearvvašvuođa- ja fuolahanbálvalusain, ja ahte stáhta ja gieldda ovddasvástádusjuohku ii moge rievdaduvvo.
Staten skal bidra til at det lokale og regionale forsknings-, innovasjons- og utviklingsarbeidet får gode rammebetingelser.
Stáhta galgá bargat dan ovdii, ahte báikkálaš ja guovlludási dutkan-, innovašuvdna- ja ovddidanbargu oažžu buriid rámmaeavttuid.
1.2 Innovasjon
1.2 Innovašuvdna
Innovasjons- og utviklingsarbeid i omsorgstjenesten skjer først og fremst i den enkelte kommune og det enkelte lokalmiljø.
Fuolahanbálvalusas dahket innovašuvdna- ja ovddidanbarggu vuosttažettiin gielddain ja muhtin báikkálaš birrasiin.
Denne meldingen er derfor ment som inspirasjon og hjelp til kommunalt innovasjonsarbeid på omsorgsfeltet.
Dáinna dieđáhusain háliidit danin movttiidahttit ja hástit gielddaid bargat innovašuvdnabarggu fuolahansuorggis.
Samtidig legger den opp til å vurdere statlige virkemidler som kan styrke omsorgssektorens innovasjonsevne som en del av et helhetlig kommunalt innovasjonsarbeid.
Seammás das árvaluvvo ahte geahčadit makkár vugiiguin stáhta sáhttá nannet fuolahansuorggi innovašuvdnanávccaid gielddaid ollislaš innovašuvdnabarggu oassin.
Omsorgstjenestene utgjør nesten en tredel av kommunens samlede virksomhet og må ses i sammenheng med behovene i hele kommunesektoren.
Fuolahanbálvalusat leat meastá goalmmádas gieldda buot doaimmain ja daid innovašuvdnadárbbuid ferte guorahallat oktanis olles gieldasuorggi dárbbuiguin.
Den kommunale helse- og omsorgssektoren må arbeide med innovasjon langs to akser.
Gielddaid dearvvašvuođa- ja fuolahansuorggis galget bargat innovašuvnnain guovtti áksá mielde.
Vertikalt skjer det på tvers av forvaltningsnivåer mellom spesialisthelsetjenesten og den kommunale helse- og omsorgstjenesten, slik vi ser det i samhandlingsreformen.
Ceaggut bargui servet spesialistadearvvašvuođabálvalusa ja gieldda dearvvašvuođa- ja fuolahanbálvalusa iešguđet hálddašandásit, nu mo oaidnit ovttasdoaibmanođastusas.
Horisontalt foregår innovasjonsarbeidet i mellomrommene mellom kommunale virksomhetsområder, på tvers av sektorene og mellom kommunen som forvaltning og kommunen som lokalsamfunn.
Láskut innovašuvdnabargguin barget gieldda doaibmasurggiid gaskkain, surggiid rájáid rastá ja gielddas hálddašeaddjin ja gielddas báikkálaš servodahkan.
Innovasjon er ikke å lete etter beste praksis, men hva som kan bli en bedre neste praksis.
Innovašuvdna ii mearkkaš buoremus geavada ohcama, muhto dan olis ohcet baicce dan, mii sáhttá leat buoret geavat boahtteáiggis.
Det er et begrep for forandring og forutsetter risikovillighet.
Doaba eaktuda rievdadeami ja gearggusvuođa váldit riskkaid.
En måte å beskrive innovasjonsbegrepet på, kan være å si at innovasjon er (Jensen m.fl. 2008, Digmann m.fl. 2012):
Innovašuvdnadoahpaga sáhttá govvidit dan láhkai, ahte dadjat ahte innovašuvdna lea (Jensen ja earát 2008, Digmann ja earát 2012):
kjent eller ny viten kombinert på en ny måte eller brukt i en ny sammenheng
oahpes dahje ođđa diehtu, mii lea ovttastahttojuvvon ođđa vugiin dahje geavahuvvon ođđa oktavuođas
ideer omsatt til en bedre praksis som skaper merverdi
jurdagat, maid vuođul ráhkaduvvo buoret geavat, mii bohciidahttá stuorát árvvu
driftig, dristig og eksperimenterende i formen
áŋgiris, roahkkadis ja geahččaleaddji vuohki
en måte å forholde seg til oppgaver på – en kultur
guottut bargguid ektui – kultuvra
en prosess der resultatet ikke er kjent på forhånd
proseassa, man bohtosa ii dovdda ovddalgihtii
Innovasjon er å skape nytt.
Innovašuvnnain olahit juoidá ođđa.
Da handler det om å åpne fremtida og utvide handlingsrommet gjennom å identifisere flere utveier, vise fram alternativer og finne nye spor og løsninger.
Ferte rahpat boahtteáiggi ja viiddidit doaibmanmuni dan bokte ahte identifiseret máŋga luotta, čalmmustahttit molssaeavttuid ja ohcat ođđa luottaid ja čovdosiid.
Det er sterke drivere for innovasjon i kommunesektoren.
Gieldasuorggis leat nana mohtorat, mat ovddidit innovašuvnna.
Lokaldemokratiet har i mange sammenhenger vært selve fundamentet for nyskaping og lokalsamfunnsutvikling.
Báikkálaš demokratiija lea máŋgga oktavuođas leamaš ođđaráhkadeami ja báikkálaš servodaga ovddideami vuođđogeađgin.
Gjennom historien har kommunene etablert sparebanker, energiselskap, bygd veier, drevet fergesamband og sikret vannforsyning.
Áiggiid čađa gielddat leat ásahan seastinbáŋkkuid, energiijafitnodagaid, huksen geainnuid, jođihan feargaoktavuođaid ja fuolahan čáziin.
På velferdsområdet er det også kommunene som i mange tilfeller har gått foran og utviklet nye ordninger, ofte i nært samarbeid med lokale organisasjoner og foregangskvinner og -menn.
Maiddái buorredilisuorggis leat gielddat máŋgii leamaš njunnošis ovddideamen ođđa ortnegiid, dávjá lagaš ovttasbarggus báikkálaš servviiguin ja áššiid njunušnissoniiguin ja -albmáiguin.
Politiske valg og konkurranse om politisk lederskap, utviklingsorienterte ledere, faglig dyktige medarbeidere og et levende lokalsamfunn med aktive innbyggere, brukere, organisasjoner og privat næringsliv, er fortsatt drivkraften bak innovasjon og utvikling i kommunene.
Politihkalaš válggat ja gilvu politihkalaš jođiheames, njunnošat geat háliidit ovddidit áššiid, čeahpes fágabargit ja ealli báikkálaš servodat, mas leat aktiiva ássit, geavaheaddjit, organisašuvnnat ja priváhta ealáhusat, leat ain gielddaid innovašuvnna ja ovddideami mohtorin.
Morgendagens omsorg forutsetter samarbeid mellom stat og kommune, samarbeid mellom ansatte og ledere, samarbeid mellom tjenesteyter, brukere og pårørende.
Boahtteáiggi fuolaheapmi eaktuda ahte stáhta ja gielda ovttasbarget, bargit ja jođiheaddjit ovttasbarget, ja ahte bálvalusaid bargit, geavaheaddjit ja oapmahaččat ovttasbarget.
En forutsetning for nytenking og innovasjon er at ansatte sees på som medspillere og ressurser.
Ođđa jurddašeapmi ja innovašuvdna eaktuda, ahte mii oaidnit bargiid mielbargin ja resursan.
Endringsprosesser som ikke er forankret hos ansatte er sjelden vellykket.
Jos bargit eai ane rievdadusaid mávssolažžan, dat hárve lihkostuvvet.
Innovasjon som er drevet fram av folkevalgte og ansatte kan løse mange av framtidas omsorgsutfordringer.
Innovašuvdna, maid álbmoga válljen ovddasteaddjit ja bargit ovddidit, sáhttá čoavdit ollu boahtteáiggi fuolahanhástalusain.
Fredriciamodellen er et eksempel på dette (jf. kapittel 5).
Okta ovdamearka das lea Fredricia-modealla (gč. 5. kapihttala).
Framtidas tjenester må fokusere på innovasjon og kompetanse.
Boahtteáiggi bálvalusain ferte deattastit innovašuvnna ja gelbbolašvuođa.
Regjeringen mener dette er et ledelsesansvar og anbefaler kommunene å ta innovasjon og kompetanse inn som egne tema i planene for helse- og omsorgssektoren, som del av det helhetlige kommuneplanarbeidet.
Ráđđehus oaidná dán jođiheddjiid ovddasvástádussan ja ávžžuha gielddaid váldit mielde innovašuvnna ja gelbbolašvuođa sierra fáddán dearvvašvuođa- ja fuolahansuorggi plánaide, gieldda ollislaš plánenbarggu oassin.
Framtida byr på utfordringer som skaper behov for å sette kommunene bedre i stand til å drive nyskaping og innovasjon på en systematisk måte.
Boahtteáiggis bohciidit hástalusat, maid geažil mii fertet ráhkkanahttit gielddaid, nu ahte dat sáhttet buorebut bargat vuogádatlaš ođđaráhkademiin ja innovašuvnnain.
Dette krever økt kompetanse på innovasjon, metodekunnskap og innovasjonsledelse, med evne og vilje til å arbeide på tvers, ta politisk risiko, slippe løs medarbeidere og involvere innbyggere, brukere og organisasjoner mer aktivt og direkte.
Dat eaktuda ahte mii diehtit eanet innovašuvnna, metodamáhtu ja innovašuvdnajođiheami birra, ja ahte mis leat návccat ja dáhttu bargat rájáid rastá, váldit politihkalaš riskkaid, luoitit mielbargiid luovusin ja fátmmastit prosessii ássiid, geavaheddjiid ja organisašuvnnaid aktiivvalaččabut ja njuolga.
Et utvidet samarbeid med næringslivet og forskningsmiljøer vil også være sentrale elementer i kommunalt innovasjonsarbeid.
Gielddaid innovašuvdnabarggus deattastit maid viidásut ealáhusaid ja dutkanbirrasiid ovttasbarggu.
De utfordringer velferdssamfunnet står overfor kan vi ikke spare oss ut av.
Mii eat čoavdde buorrediliservodaga hástalusaid seastimiin.
De må vi utvikle oss ut av.
Mii fertet baicce ovddidit iežamet daid ektui.
Denne meldingen vil vise en annen vei til økt effektivitet enn tradisjonell innsparingspolitikk og markedstenkning.
Dán dieđáhusas mii čájehit eará vugiid lasihit beavttu, go árbevirolaš seastinpolitihka ja márkanjurddašeami.
Den legger vekt på å utvikle en offentlig forvaltning som fremmer mangfold og mobiliserer de mange ressurser som finnes i lokalsamfunnet, som satser på tillitsbasert samspill framfor byråkratisk kontroll, som anerkjenner og tar i bruk faglig kunnskap og erfaring, og samarbeider på tvers av faggrenser og forvaltningsnivåer.
Mii deattastit dakkár almmolaš hálddašeami ovddideami, mii nanne máŋggabealatvuođa ja mii johttáha ollu návccaid, mat báikkálaš servodagas leat, ja mas áŋgiruššet ovttasdoaibmama ovdii, mii vuođđuduvvá luohttámuššii dan sadjái go byrokráhtalaš kontrollii, ja mii dohkkeha ja váldá atnui fágamáhtu ja -vásáhusaid, ja man olis ovttasbarget fágarájáid ja hálddašandásiid rastá.
En slik ny forvaltningspolitikk (Andersen m.fl. 2012) forutsetter at den demokratiske styringen forsterkes både gjennom politisk ledelse på alle nivå og direkte brukerinnflytelse og innbyggerdeltakelse, og at det satses mer på partnerskapsløsninger både med sivilsamfunnet og næringslivet.
Dakkár ođđa hálddašanpolitihkka (Andersen ja earát 2012) eaktuda ahte mii nannet demokráhtalaš stivrema sihke buot dásiid politihkalaš jođihemiin ja njuolggo geavaheaddjiváikkuhemiin ja ássiid searvamiin, ja dan láhkai ahte áŋgireappot ovddidit osolaščovdosiid sihke siviilaservodagain ja ealáhusaiguin.
1.2.1 Samhandlingsreformen som grunnlag for å tenke nytt
1.2.1 Ovttasdoaibmanođastus ođđa jurddašeami vuođđun
Med samhandlingsreformen vil regjeringen sikre et bærekraftig, helhetlig og sammenhengende tjenestetilbud av god kvalitet tilpasset den enkelte bruker.
Ovttasdoaibmanođastusain (samhandlingsreformen) ráđđehus háliida sihkkarastit nana, ollislaš ja oktilaš bálvalusfálaldaga, mas leat buorre kvaliteahtta ja mii lea heivehuvvon geavaheaddjái.
Det skal legges økt vekt på helsefremmende og forebyggende arbeid, på habilitering og rehabilitering, på økt brukerinnflytelse, på behandlingsforløp og forpliktende samarbeidsavtaler mellom kommuner og sykehus.
Dan olis deattuhit nannoseappot dearvvašvuođaovddideami ja buohcuvuođa hehttema, návccaiduhttima (habiliterema) ja veajuiduhttima, geavaheddjiid váikkuhanvejolašvuođaid lasiheami, dálkkodanjođu ja gielddaid ja buohcceviesuid geatnegahtti ovttasbargošiehtadusaid.
Samhandlingsreformen er en retningsreform som legger grunnlaget for innholdmessige og organisatoriske endringer i kommunal sektor.
Ovttasdoaibmanođastus lea ođastus, mii čájeha man guvlui galgat rievdadit gieldasuorggi sisdoalu ja organiserema.
Reformens målsettinger er å sikre mer koordinerte helse- og omsorgstjenester og en større innsats for å forebygge og begrense sykdom.
Ođasmahttima ulbmilin lea sihkkarastit buorebut bálddalastojuvvon dearvvašvuođa- ja fuolahanbálvalusaid ja áŋgireappot hehttet ja geahpedit buohcuvuođaid.
For å møte de demografiske, samfunnsmessige og helsemessige utfordringer har regjeringen satt fornying og innovasjon i hele den kommunale helse- og omsorgstjenesten på dagsorden.
Ráđđehus háliida dustet demográfalaš, servodatlaš ja dearvvasvuhtii guoskevaš hástalusaid, ja deattasta danin ođasmahttima ja innovašuvnna olles gieldasuorggi dearvvašvuođa- ja fuolahanbálvalusas.
På mange måter er samhandlingsreformen også en kommunereform.
Ovttasdoaibmanođastus lea máŋgga láhkai maiddái gieldaođastus.
Ett av hovedmålene er å utvikle en ny kommunerolle, slik at kommunene i større grad enn i dag kan oppfylle ambisjonene om forebygging og innsats tidlig i sykdomsforløpet.
Okta váldoulbmil lea ovddidit ođđa gieldarolla, mii mielddisbuktá ahte gielddat buorebut go dán áigge nagodit deavdit áigumušaid buohcuvuođa hehttema ektui ja áŋgireappot dálkkodit buohcuvuođa álgomuttuin.
Det legges derfor opp til økt støtte av pasientens egenmestring, økt innsats på forebyggende og helsefremmende tiltak og utbygging av lavterskeltilbud.
Danin áigot doarjut divššohasaid ieš birgema (egenmestring), áŋgireappot bargat buohcuvuođaid hehttemiin ja dearvvašvuođa ovddidemiin ja dakkár fálaldagaid ovdii, maid lea álkit olahit (lavterskeltilbud).
Dette krever nye arbeids- og samarbeidsformer, nytt tjenesteinnhold og nye måter å løse oppgavene på.
Dat gáibida ođđa bargo- ja ovttasbargohámiid, ođđa bálvalussisdoalu ja ođđa vugiid čoavdit bargguid.
Noen av dagens tjenester skal flyttes nærmere der brukerne bor, og det utvikles nye kommunale tilbud både før, istedenfor og etter sykehusinnleggelse.
Muhtun dálá bálvalusat galget sirdojuvvot lagabui ássiid, ja galget ovddidit ođđa gielddafálaldagaid, maid ožžot sihke ovdal buohcceviesus orruma, dan sajis ja buohcciviesus orruma maŋŋá.
De etablerte økonomiske insentiver skal bidra til ønsket oppgaveløsning og gi grunnlag for gode pasienttilbud og kostnadseffektive løsninger.
Ásahuvvon ruđalaš insentiivvaiguin galget ovddidit buori bargočovdosa, nu ahte divššohasat ožžot daid vuođul buriid fálaldagaid, mat leat goluid dáfus beaktilat.
For å sikre god implementering av reformen har Helse- og omsorgsdepartementet og KS inngått en Nasjonal rammeavtale om samhandling på helse- og omsorgsområdet.
Dearvvašvuođa- ja fuolahusdepartemeanta ja KS leat vuolláičállán Nationála rámmasoahpamuša, mii guoská dearvvašvuođa- ja fuolahussuorggi ovddasdoaibmamii, ja mainna sihkkarastet ođastusa buori ollašuvvama.
Erfaringene fra første år med reformen er at både kommunene og spesialisthelsetjenesten er godt i gang.
Ođastusa vuosttaš jagi vásáhusat čájehit ahte gielddat ja spesialistadearvvašvuođabálvalus leat beassan bures johtui.
Arbeidet med samarbeidsavtaler, tilrettelegging for øyeblikkelig hjelp døgntilbud i kommunene, og kommunenes økte mottak av utskrivningsklare pasienter, viser at både kommuner og spesialisthelsetjeneste har startet prosessen for å oppnå en bedre samhandling mellom nivåene i helse- og omsorgstjenesten.
Bargu, man olis ráhkadit ovttasbargosoahpamušaid, láhčet dilálašvuođaid fáhkkaveahki jándorfálaldagaide gielddain, ja dat ahte gielddat vuostáiváldet eanet divššohasaid, mat leat geargan buohcceviesuin, čájeha ahte sihke gielddat ja spesialistadearvvašvuođabálvalus leat johttáhan proseassa, man olis buoridit dearvvašvuođa- ja fuolahanbálvalusa iešguđet dásiid ovttasdoaibmama.
Samhandlingsreformen ser ut til å ha bidratt til å gi forbedringsarbeidet i helse- og omsorgstjenestene en ny retning.
Ovttasdoaibmanođastus orru váikkuhan dasa, ahte dearvvašvuođa- ja fuolahanbálvalusaid ovddidanbargu lea vuolgán ođđa guvlui.
For å videreføre og videreutvikle samhandlingsreformen er det behov for å tenke nytt og framtidsrettet om innhold, innretning og ressursutnyttelse i de kommunale helse- og omsorgstjenestene.
Vai mii nagodit joatkit ja buoridit ovttasdoaibmanođastusa, de fertet fuomášit ođđa, boahtteáigái heivvolaš vugiid, maiguin lágidit gielddaid dearvvašvuođa- ja fuolahanbálvalusa sisdoalu, organiserema ja návccaid geavaheami.
Tjenestene må i større grad legge vekt på aktiv omsorg, forebygging og rehabilitering, og utfordre til å ta i bruk ny teknologi og nye arbeidsmetoder.
Bálvalusain galget eanet go ovdal deattuhit aktiiva fuolaheami, ovddalgihtii eastadeami ja veajuiduhttima, ja hástalit geavahišgoahtit ođđa teknologiija ja ođđa bargovugiid.
Dette er i tråd med forslagene i NOU 2011: 11 Innovasjon i omsorg, og denne meldingen vil bygge videre på det grunnlaget som er lagt i samhandlingsreformen.
Nu celkojuvvo maid NAČ 2011: 11 Innovasjon i omsorg –evttohusain, ja dán dieđáhusa vuođđun leat seammá vuođđoáššit, go ovttasdoaibmanođastusasge.
1.2.2 Omsorgstjenestens utfordringer
1.2.2 Fuolahanbálvalusa hástalusat
De få undersøkelser som er gjort av omsorgstjenestenes virksomhet gir gode indikasjoner på at de har sin styrke på sine grunnleggende oppgaver innenfor behandling og pleie.
Dan moatti guorahallamis, mat leat dahkkojuvvon fuolahanbálvalusaid doaimma birra, vuohttá bures ahte daid nannoseamos beallin leat dálkkodeami ja dikšuma vuođđodoaimmat.
Tjenestene kommer imidlertid ofte seint inn og er ikke like gode på å ivareta forebyggende virksomhet, opptrening, rehabilitering, fysisk, sosial og kulturell aktivitet.
Bálvalusat bohtet dattetge geavahussii maŋŋit eaige daid olis leat nu čeahpit bargat ovddalgihtii eastademiin, hárjehahttimiin, veajuidahttimiin, eaige fysihkalaš, sosiála ja kultuvrralaš doaimmaiguin.
Mye tyder også på at dette bildet er forsterket de seneste årene.
Ollu čujuha maid dan guvlui, ahte dakkár dilli lea állanan eanet dan guvlui maŋimuš jagiid.
Denne meldingen har valgt å ta for seg noen av omsorgstjenestenes floker og svake sider, og se om det er mulig å finne nye tilnærmingsmåter og løsninger som kan snu på dette.
Dán dieđáhusas leat válljen čalmmustahttit fuolahanbálvalusa muhtun heajos beliid, ja geahčadit sáhtášiigo daid buoridit ođđa lahkonanvugiiguin ja čovdosiiguin.
Samtidig er bakteppet de utfordringene som er beskrevet både i St.meld. nr. 25 (2005–2006) om framtidas omsorgsutfordringer og av Hagen-utvalget i NOU 2011: 11 Innovasjon i omsorg:
Seammás dieđáhusa duogážin leat hástalusat, mat leat čilgejuvvon sihke St.dieđáhusas nr. 25 (2005–2006) boahtteáiggi fuolahanhástalusaid birra ja Hagen-lávdegotti čielggadusas NAČ 2011: 11 Innovasjon i omsorg:
veksten i nye yngre brukergrupper
eanet nuorat geavaheaddjit
flere eldre med hjelpebehov
eanet boarrásat geat dárbbašit veahki
knapphet på frivillige omsorgsytere
eai leat doarvái eaktodáhtolaš fuolahanbargit
knapphet på helse- og sosialpersonell
eai leat doarvái dearvvašvuođa- ja sosiálabargit
manglende samhandling og medisinsk oppfølging
váilevaš ovttasdoaibman ja medisiinnalaš čuovvuleapmi
mangel på aktivitet og dekning av psykososiale behov
váilot aktivitehtat ja psykososiála dárbbuid gokčan
internasjonalisering av markedet for personell, tjenestetilbydere, pasienter og brukere
bargiid, bálvalusaid fálliid, divššohasaid ja geavaheddjiid márkan lea šaddan riikkaidgaskasažžan
I denne sammenheng kan vi heller ikke unngå å måtte forholde oss til betydelig usikkerhet i verdensøkonomien, med arbeidsledighet og store økonomiske problemer for folk i mange deler av Europa.
Dan oktavuođas eat sáhte maid leat válddekeahttá vuhtii máilmmiekonomiija stuorra eahpesihkarvuođa, ja dan ahte ollu Eurohpá guovlluin leat ollugat bargguheapmin ja ruđalaš váttisvuođain.
I en slik tid bør vi ikke støpe alle deler av omsorgstjenesten i betong, men sikre at vi har nødvendig fleksibilitet og omstillingsevne i det som bygges opp.
Dakkár dilis eat galgga ásahit fuolahanbálvalusa buot osiid rievdatmeahttumin, muhto sihkkarastit doarvái njuovžilis vuogádaga, man sáhttá heivehit ođđa dillái dađistaga go dan ovddidit.
Som Hagen-utvalget peker på er dette utfordringer som rommer både problemer og muligheter.
Nu mo Hagen-lávdegoddi namuha, de čáhket dáid hástalusaide sihke váttisvuođat ja vejolašvuođat.
Denne meldingen vil konsentrere seg om mulighetene.
Dán dieđáhusas mii deattastit vejolašvuođaid.
1.3 Bakgrunn og utgangspunkt
1.3 Duogáš ja vuolggasadji
I St.meld. nr. 7 (2008–2009) Et nyskapende og bærekraftig Norge, valgte regjeringen ut helse- og omsorgstjenesten som satsingsområde for innovasjon og fornyelse, og nedsatte Hagen-utvalget som la fram sin innstilling i NOU 2011: 11 Innovasjon i omsorg sommeren 2011.
St.dieđáhusas nr. 7 (2008–2009) Et nyskapende og bærekraftig Norge, ráđđehus válljii dearvvašvuođa- ja fuolahanbálvalusa suorgin, man olis áigot erenoamážit áŋgiruššat innovašuvnna ja ođasmahttima ovdii, ja ásahii Hagen-lávdegotti, mii geigii árvalusas NAČ 2011: 11 Innovasjon i omsorg geasset 2011.
Utredningen har skapt stort engasjement og fått bred oppslutning på tvers av de fleste vanlige skillelinjer.
Guorahallan lea bohciidahttán ollu beroštumi ja dan leat dorjon viidát dábálaš juohkásemiid rájáid rastá.
På enkelte områder er det også betydelig utålmodighet. Det gjelder særlig spørsmålet om omlegging av omsorgstjenestene med større vekt på velferdsteknologi og rehabilitering, og behovet for nye virkemidler i kommunalt innovasjonsarbeid.
Muhtun surggiin leat maid čielgasit mášoheamit, earret eará dan ektui, ahte fuolahanbálvalusaid galggašii rievdadit nu ahte dain buorebut deattuhit buorrediliteknologiija ja veajuiduhttima, ja dan ektui ahte gielddat dárbbašit ođđa gaskaomiid innovašuvdnabargui.
Hagen-utvalget
Hagen-lávdegoddi
Denne meldingen bygger i hovedsak på Hagen-utvalgets utredning og de omfattende og mange høringsuttalelser som kom i høringsrunden.
Dán dieđáhusa váldovuođđun lea Hagen-lávdegotti guorahallan ja viiddis ja valjis gulaskuddancealkámušat, maid oaččuimet gulaskuddama oktavuođas.
Meldingen er ment å legge grunnlaget for en framtidsrettet politikk for de kommunale omsorgstjenestene ved å trekke opp perspektivene og bidra til arbeidet med utforming av nye løsninger for omsorgsfeltet fram mot de store demografiske utfordringene omsorgssektoren står overfor i tiårene fra 2025.
Dieđáhusa vuođul galgá hábmet gielddaid fuolahanbálvalusaid politihka, mii faŋuha boahtteáigái, sárgestit perspektiivvaid ja leat mielde hábmemin fuolahansuorgái ođđa čovdosiid, maiguin dustejit fuolahansuorggi stuorra demográfalaš hástalusaid daid logijagiid, mat bohtet 2025 rájes.
Hagen-utvalget la i sin utredning «en aktiv seniorpolitikk, en barrierebrytende politikk for mennesker med nedsatt funksjonsevne og en moderne pårørendepolitikk» til grunn for sine fem hovedforslag:
Hagen-lávdegotti guorahallama vuođđun lea «aktiiva vuorrasiidpolitihkka, rájáid rasttildeaddji politihkka daid olbmuid ovdii, geain leat ráddjejuvvon doaibmanávccat ja ođđaáigásaš politihkka oapmahaččaid guovdu». Dat lea lávdegotti viđa váldoevttohusa vuođđun:
Næromsorg – Den andre samhandlingsreformen
Lagaš fuolahus – Nubbi ovttasdoaibmanođastus
Nye rom – Framtidas boligløsninger og nærmiljø
Ođđa lanjat – Boahtteáiggi ásodatčovdosat ja lagašbiras
Teknoplan – Teknologistøtte til omsorg
Teknoplána – Fuolaheami teknologiijadoarjja
Kommunalt innovasjonsprogram
Gielddaid innovašuvdnaprográmma
Omsorg som næring og eksport
Fuolaheapmi ealáhussan ja eksportan
Omsorgstjenestene dekker i dag hele livsløpet og har tjenestemottakere i alle aldersgrupper med behov for et mangfold av løsninger på botilbud, tjenestetilbud og faglige tilnærminger.
Fuolahanbálvalusat fátmmastit dán áigge eallima buot áigodagaid ja bálvalusaid geavaheaddjit gullet buot ahkejoavkkuide, mat dárbbašit ollu sierra lágan ásodatfálaldagaid čovdosiid, bálvalusfálaldagaid ja fágalaš lahkonanvugiid.
Samhandlingsreformen forsterker dette mangfoldet og gir kommunene nye oppgaver og nye muligheter.
Ovttasdoaibmanođastus nanne máŋggabealatvuođa ja dan olis addet gielddaide ođđa doaimmaid ja ođđa vejolašvuođaid.
Kaasa-utvalget
Kaasa-lávdegotti
Meldingen legger vekt på å forsterke fellesskapsløsningene gjennom å styrke samspillet mellom kommunale tjenester og sivilsamfunnet og gi de frivillige ressursene i familie og lokalsamfunnet gode og stimulerende rammebetingelser.
Dieđáhusas deattastit searvevuođačovdosiid nannema ja nannejitge nappo gieldda bálvalusaid ja siviilaservodaga gaskasaš ovttasdoaibmama ja addet bearraša ja báikkálaš servodaga eaktodáhtolaš návccaide buriid ja movttiidahtti rámmaeavttuid.
I utformingen av en moderne pårørendepolitikk ses meldingen i sammenheng med behandlingen av Kaasa-utvalgets NOU 2011: 17 Når sant skal sies om pårørendeomsorg.
Ođđaáigásaš oapmahašpolitihka hábmema dáfus dieđáhus čuovvu Kaasa-lávdegotti gieđahallama: NAČ 2011: 17 Når sant skal sies om pårørendeomsorg.
Kaasa-utvalget foreslår her å gjøre tre hovedgrep:
Kaasa-lávdegoddi árvala golbma váldorievdadusa:
En utvidet pleiepengeordning.
Viiddidit dikšunruhtaortnega.
En ny forsterket kommunal omsorgsstønad som erstatter dagens hjelpestønad og omsorgslønn.
Ásahit ođđa nannosut gieldda fuolahandoarjaga, mii boahtá dálá veahkkedoarjaga ja fuolahanbálkká sadjái.
Lovfestet pårørendestøtte med tiltak som verdsetter og inkluderer de pårørende og kvalitetssikrer tjenestene.
Lágas nannejuvvon oapmahašdoarjja ja doaimmat, main atnet árvvus ja fátmmastit oapmahaččaid ja main sihkkarastet bálvalusaid kvalitehta.
Velferdsteknologi
Buorrediliteknologiija
I arbeidet med velferdsteknologi, har departementet fått utarbeidet en fagrapport om implementering av velferdsteknologi i de kommunale helse- og omsorgstjenestene fram mot 2030 (Helsedirektoratet 2012), som også er benyttet som grunnlagsmateriale for meldingen.
Barggadettiinis buorrediliteknologiija ovdii departemeanta lea ráhkadahttán fágaraportta dan birra mo ollašuhttit buorrediliteknologiija gielddaid dearvvašvuođa- ja fuolahusbálvalusain jagi 2030 rádjái (Dearvvašvuođadirektoráhtta 2012). Raporta lea maid dán dieđáhusa vuođđun.
Helsedirektoratet anbefaler her at det etableres en nasjonal satsing på velferdsteknologi gjennom et Velferdsteknologisk innovasjonsprogram (2013–2020).
Dearvvašvuođadirektoráhtta ávžžuha dan oktavuođas álggahit nationála áŋgiruššama buorrediliteknologiija ovdii Buorrediliteknologiija innovašuvdnaprográmman (2013–2020).
De mulighetene informasjons- og kommunikasjonsteknologi (IKT) og velferdsteknologi gir for helse- og omsorgssektoren er også behandlet i Meld. St. 23 (2012–2013) Digital agenda for Norge – IKT for vekst og verdiskaping, og må også ses i sammenheng med Meld. St. 9 (2012–2013) Én innbygger – én journal.
Vejolašvuođat, maid diehto- ja gulahallanteknologiija (DGT) addá dearvvašvuođa- ja fuolahansuorgái, leat gieđahallojuvvon maiddái St.dieđáhusas (2012–2013) Digital agenda for Norge – IKT for vekst og verdiskaping, ja dat leat maid oktavuođas St.dieđáhusain 9 (2012–2013) Én innbygger – én journal.
Kvalitet
Kvaliteahtta
Regjeringen har tidligere lagt fram Meld. St. 10 (2012–2013) God kvalitet – trygge tjenester, om kvalitet og pasientsikkerhet i helse- og omsorgstjenesten, blant annet med mål om et mer brukerorientert helse- og omsorgstilbud, en mer aktiv pasient- og brukerolle, mer systematisk utprøving av nye behandlingsmetoder og bedre kvalitet gjennom kunnskap og innovasjon.
Ráđđehus lea ovdal ovddidan St.dieđ. 10 (2012–2013) God kvalitet – trygge tjenester, om kvalitet og pasientsikkerhet i helse- og omsorgstjenesten, man ulbmilin lea earret eará buorebut geavaheaddjái heivehuvvon dearvvašvuođa- ja sosiálafálaldat, aktiivvalaččabu divššohas- ja geavaheaddjirolla, ođđa dálkkodanvugiid vuogádatlabbo geahččaleapmi ja buoret kvaliteahtta máhtu ja innovašuvnna bokte.
Avtale med KS
Soahpamuš KS:in
Regjeringen og KS har inngått en avtale om utvikling av kvalitet i de kommunale helse- og omsorgstjenestene 2012–2015.
Ráđđehus ja KS leat vuolláičállán soahpamuša gielddaid dearvvašvuođa- ja fuolahanbálvalusaid kvaliteahta ovddideami hárrái 2012–2015.
Her er partene blant annet enige om å bidra til nyskaping og nytenkning i den kommunale helse- og omsorgstjenesten med et særskilt fokus på mobilisering av medborgeransvar og deltakelse, tidlig innsats, forebygging, rehabilitering og bruk av ny teknologi.
Oasálaččat leat dan oktavuođas ovtta oaivilis earret eará dan hárrái, ahte galget ovddidit ođđaráhkadeami ja ođđa jurddašeami gielddaid dearvvašvuođa- ja fuolahanbálvalusas, ja dan olis erenoamážit johttáhit eanet mielborgárovddasvástádusa ja searvama, árra muttu áŋgiruššama, ovddalgihtii eastadeami, veajuiduhttima ja ođđa teknologiija geavaheami.
Det blir pekt på at kommunene står overfor utfordringer både når det gjelder endringer i alderssammensetningen i befolkningen og nye yngre brukergrupper med andre behov og preferanser.
Čujuhuvvo dasa, ahte gielddain leat hástalusat sihke dan dáfus ahte álbmoga ahkečohkiidus rievdá ja nuorat geavaheaddjijoavkkuid dáfus, main leat eará dárbbut ja preferánssat.
Disse utfordringene må løses ved best mulig effektiv utnyttelse av de samlede ressursene og gjennom nyskaping:
Daid hástalusaid ferte čoavdit dan láhkai, ahte geavahit ollislaš návccaid nu beaktilit go vejolaš, ja ođđaráhkademiin:
«Partene vil sikre bærekraftige tjenester i framtida gjennom forskning, innovasjon og løsninger som fremmer kvalitet i alle ledd.
«Oasálaččat áigot sihkkarastit nana bálvalusaid boahtteáigái dutkamiin, innovašuvnnain ja čovdosiiguin, mat ovddidit kvaliteahta buot lađđasiin.
Partene er enige om at innovasjonsarbeidet i helse- og omsorgstjenestene skal forankres som en del av et helhetlig kommunalt innovasjonsarbeid.
Oasálaččat leat ovtta oaivilis dan hárrái, ahte dearvvašvuođa- ja fuolahanbálvalusaid innovašuvdnabarggu galgá dahkat gielddaid ollislaš innovašuvdnabarggu oassin.
Partene vil i fellesskap:
Oasálaččat áigot ovttas:
stimulere til innovasjonsarbeid både på nasjonalt, regionalt og lokalt plan, på tvers av sektorer og nivåer, og i samarbeid med næringsliv, organisasjoner og sivilsamfunn
movttiidahttit innovašuvdnabargui sihke nationála, guovllu ja báikkálaš dásis, surggiid rájáid rastá, ja ovttasbarggus ealáhusaiguin, organisašuvnnaiguin ja siviila servodagain
samarbeide om utvikling av infrastruktur for kommunalt innovasjonssamarbeid
ovttasbarggus ovddidit gielddaid innovašuvdnabarggu infrastruktuvrra
utnytte det kommunale plansystemet til nytenkning, omstilling og gjennomføring av nye måter å jobbe på
geavahit gielddaid plánavuogádaga vejolašvuođaid ođđa jurddašeapmái, nuppástuhttimii ja ođđa bargovugiid čađaheapmái
arbeide med å få på plass løsninger som gjør at brukere som ønsker det kan bo hjemme lengst mulig
ollašuhttit čovdosiid, maid vehkiin geavaheaddjit, geat nu háliidit, sáhttet ássat ruovttus nu guhká go vejolaš
bidra til å utvikle nye boformer og boligløsninger, blant annet gjennom nye samarbeidsprosjekter
ovddidit ođđa ássanvugiid ja ásodatčovdosiid, earret eará ođđa ovttasbargoprošeavttaiguin
bidra til bruk av velferdsteknologi, blant annet gjennom opplæring, kompetanse og organisasjonsutvikling
ovddidit buorrediliteknologiija geavaheami, earret eará oahpahusain, gelbbolašvuođain ja organisašuvnna ovddidemiin
bidra til en framtidsrettet frivillighetspolitikk
bargat boahtteáigái heivehuvvon eaktodáhtolašvuođapolitihka ovdii
bidra til en politikk som støtter pårørende som yter omsorg og tilrettelegger for frivillig omsorg»
bargat politihka ovdii, mii doarju oapmahaččaid, geat barget fuolahemiin, ja mii láhčá dilálašvuođaid eaktodáhtolaš fuolaheapmái»
Kommunal innovasjon
Gielddaid innovašuvdna
Parallelt med Helse- og omsorgsdepartementets meldingsarbeid har Kommunal- og regionaldepartementet utarbeidet en kommunal innovasjonsstrategi, som skal stimulere innovasjonsarbeidet i hele kommunesektoren.
Buohtalagaid Dearvvašvuođa- ja fuolahandepartemeantta dieđáhusbargguin lea Gielda- ja guovlodepartemeanta ráhkadan gielddaid innovašuvdnastrategiija, mainna movttiidahttet olles gieldasuorggi innovašuvdnabargui.
Denne meldingen må ses i sammenheng med strategien Nye vegar til framtidas velferd, og de generelle kommunalpolitiske virkemidlene som skal bidra til å fremme kommunal innovasjon.
Dán dieđáhusa ferte oaidnit oktavuođas strategiijain Nye vegar til framtidas velferd, ja oppalaš gieldapolitihkalaš gaskaomiiguin, maiguin ovddidit gielddaid innovašuvnna.
Helseogomsorg21
Helseogomsorg21
Helse- og omsorgsdepartementet skal etablere et forum for dialog mellom helse- og omsorgstjenestene, akademia, næringslivet og profesjonsorganisasjonene.
Dearvvašvuođa- ja fuolahandepartemeanta galgá ásahit gulahallanforuma, man olis dearvvašvuođa- ja fuolahanbálvalusat, akademiija, ealáhusat ja ámmátorganisašuvnnat sáhttet gulahallat.
Forumet skal i 2013 gi innspill til og foreslå tiltak til en bred og samlet strategi for forskning og innovasjon innenfor helse- og omsorgsfeltet, HelseOmsorg21.
Forum galgá 2013 áigge buktit oainnuid ja árvalusaid, maid vuođul ráhkadit dearvvašvuođa- ja fuolahansuorgái viiddis ja oppalaš dutkan- ja innovašuvdnastrategiija, HelseOmsorg21.
Strategien skal danne grunnlag for en målrettet, helhetlig og koordinert nasjonal innsats for forskning, utvikling og innovasjon innenfor helse og omsorg.
Strategiija vuođul áŋgiruššagohtet ulbmillaččat ja ollislaččat dearvvašvuođa ja fuolaheami dutkama, ovddideami ja innovašuvnna ovdii nationála dásis.
Innovasjon i helse
Dearvvašvuođasuorggi innovašuvdna