pere/sami_parallel huggingface dataset:
I en høringsuttalelse om norsk pasientregister har Sametinget merket seg at en av hovedbegrunnelsene for å opprette et personidentifiserbart pasientregister er de muligheter dette vil gi for forsk , ­ning planlegging og utforming av helsepolitikk .
Muhtun gulaskuddancealkámušas norgga pasieantaregistara birra lea Sámediggi mearkkašan ahte okta váldovuođustus ráhkadit dakkár pasieantaregisttara mas sáhttá identifiseret olbmuid , lea ahte dat addá nu buriid vejolašvuođaid dearvvašvuođapolitihka dutkamii , plánemii ja hábmemii .
Fra Sametingets side vil dette knyttes opp mot mulighetene det kan gi for den samiske pasienten .
Sámediggi čatná dán daidda vejolašvuođaide maid dat sáhttá mielddisbuktit sámi pasieanttaide .
Ved siden av forsk ­ningsprosjekter er det behov for dokumentasjonsprosjekter , som innen kulturarv og tradisjonell kunnskap .
Dutkanprošeavttaid lassin lea dárbu duođaštusprošeavttaide , nugo kulturárbbi ja árbevirolaš máhtu birra .
Sametinget har i flere sammenhenger påpekt at de forpliktelsene som ligger i Konvensjon om biologisk mangfold Artikkel 8 j om bevaring av tradisjonell kunnskap må følges opp med et dokumentasjonsprosjekt .
Sámediggi lea máŋgga oktavuođas cuiggodan ahte biologalaš šláddjiivuođa Konvenšuvnna , Artihkal 8 j , geatnegasvuođaid árbevirolaš máhtu seailluheami birra , ferte čuovvolit duođaštusprošeavttain .
1.9 Næring
1.9 Ealáhusat
Sametinget har i 2006 arbeidet for at samiske næringer skal få bedret sine rammevilkår .
Sámediggi lea 2006s bargan sámi ealáhusaid rámmaeavttuid buoridemiin .
Det har ikke kun skjedd gjennom virkemiddelbruken , men også ved direkte kontakt med sentrale myndigheter som har ansvar for beslutninger innen næringspolitikken .
Dat ii leat dáhpáhuvvan dušše váikkuhangaskaomiid geavaheami bokte , muhto maiddái njuolga oktavuođa bokte guovddáš eiseválddiiguin main lea ovddasvástádus ealáhuspolitihkalaš mearrádusain .
Det siste gjelder spesielt innen reindrift og fjordfiske .
Dát maŋimuš guoská earenoamážit boazodollui ja vuotnabivdui .
Det å bedre rammevilkårene for næringslivsutvikling er i mange sammenhenger vel så viktig som å gi tilskudd til næringsetableringer .
Rámmaeavttuid buorideapmi ealáhusovddideapmái lea ollu oktavuođain seamma deaŧalaš go doarjaga addin ealáhusásahemiide .
Dette for å bedre produksjonsgrunnlaget for framtida .
Dát lea mávssolaš boahtteáiggi buvttadanvuođu buorideapmái .
Etterspørselen etter midler fra Samisk utviklingsfond er stor .
Sámi ovddidanfoandda ruđaide lea stuorra jearaldat .
Dette har ikke bare sammenheng med utvidelsen av virkeområdet i 2004 , men også det forholdet at Sametinget prioriterer småskalaetableringer .
Dás ii leat oktavuohta dušše doaibmaguovl-lu viiddideapmái 2004s , muhto maiddái dan beallái ahte Sámediggi vuoruha smávvaásahemiid .
Det medfører at Sametinget også må behandle en rekke mindre saker .
Dát mielddisbuktá ahte Sámediggi ferte meannudit maiddái ollu unnibuš áššiid .
Maksimal støttesats ble hevet i 2004 , men ikke nedre grense for støtte .
Bajimuš doarjjamearri loktejuvvui 2004s , muhto ii mearriduvvon vuolimuš doarjjarádji .
Ved å heve minimumsgrensa på kr 10.000 vil antall søknader reduseres .
Vuolimušráji bajidemiin 10 000 ruvdnui unniduvvošii ohcamiid lohku .
Sametinget har i sin satsing på næringsutvikling prioritert kompetanseheving i 2006 .
Sámediggi lea ealáhusovddidan áŋgiruššamiinnis vuoruhan gelbbolašvuođa bajideami 2006s .
Det er et stadig behov for å heve kompetansen blant etablerere – det gjelder spesielt samiske etablerere .
Dađistaga lea dárbu bajidit gelbbolašvuođa ásaheaddjiid gaskkas – dát guoská erenoamážit sámi ásaheaddjiide .
I regi av Tana videregående skole er det gjennomført gründeropplæring .
Deanu joatkkaskuvlla olis lea čađahuvvon fitnodatvuođđudanoahppu .
Foruten gründeropplæring er behovet stort bl.a. innen økonomi , regnskap , salg og markedsføring , nettverksbygging og generell bransjekunnskap .
Lassin fitnodatvuođđudanohppui lea stuorra dárbu earret eará ekonomiija , rehketdoalu , vuovdima ja márkanfievrrideami , fierpmádathuksema ja oppalaš suorgemáhtolašvuođa siskkobealde .
Sametinget har prioritert arbeidet med å etablere kunnskapsbaserte bedrifter .
Sámediggi lea vuoruhan barggu ahte ásahuvvojit máhtolašvuhtii vuođđuduvvon fitnodagat .
Blant annet har Indre-Finnmark Utviklingsselskap mottatt 1,5 millioner kroner i tilskudd til utviklingskapital over en tre års periode , der 2006 var det siste året selskapet fikk slikt tilskudd .
Earret eará lea Sis-Finnmárkku ovddidansearvi ožžon 1,5 miljon ruvnno doarjjan ovddidankapitálan golmma jagi áigodagas , ja jahki 2006 lei maŋimuš jahki goas searvi oaččui dákkár doarjaga .
For øvrig har Sametinget bidratt med tilskudd til etablering av kreative sentre og næringshager i samiske områder .
Muđui lea Sámediggi addán doarjaga hutkkalaš guovddážiid ásaheapmái ja ealáhusgárddiide sámi guovlluin .
Det geografiske dekningsområdet for Samisk utviklingsfonds virkeområde ble utvidet ved den siste gjennomgangen av SUFs retningslinjer .
Sámi ovddidanfoandda geográfalaš doaibmaguovlu viidduduvvui dalle go SOF njuolggadusat maŋimuččat rievdaduvvoje .
Sametinget ser derfor behov for en betydelig økning av midlene til Samisk utviklingsfond .
Danne atná Sámediggi dárbun lasihit ruđaid mealgat eanet Sámi ovddidanfondii .
1.9.1 Duodji
1.9.1 Duodji
Sametinget har i samarbeid med duodjiorganisasjonene i 2005 utarbeidet en hovedavtale for duodjinæringen .
Sámediggi lea ovttasráđiid duodjeorganisašuvnnaiguin 2005s ráhkadan váldošiehtadusa duodji ­ealáhussii .
Hvert år forhandler duodjiorganisasjonene og Sametinget om en årlig næringsavtale .
Juohke jagi šiehtadallet duodjeorganisašuvnnat ja Sámediggi jahkásaš ealáhusšiehtadusa .
Avtalen betyr at duodjiutøverne har muligheter for videreutvikling av den enkeltes virksomhet .
Šiehtadus mearkkaša ahte duojáriin leat vejolašvuođat viidáset ovddidit ovttaskas doaimmaset .
Avtalen vil også bidra til å ivareta duodjitradisjonene og skape arbeidsplasser for unge duodjietablerere .
Šiehtadus sáhttá maid váikkuhit duodjeárbe ­vieruid goziheami ja bargosajiid háhkama nuorra duodjeásaheaddjiide .
Det er satt av midler til bl.a. driftsstøtte , velferdsordninger , investeringer , utviklingstiltak og merkevarebygging .
Earret eará leat várrejuvvon ruđat doaibmadoarjagii , čálgoortnegiidda , investeremiidda , ovddidandoaibmabijuide ja mearkadávvirhuksemii .
I 2006 har ca 50 duodjiutøvere oppfylt kriteriene som kvalifiserer disse til å søke om driftstilskudd og eventuelle velferdsordninger .
2006s leat sullii 50 duojára deavdán eavttuid ja leat sáhttán ohcat doaibmadoarjaga ja vejolaš čálgoortnegiid .
Avtalepartene er enige om å etablere et duodjiregister , men Datatilsynet må godkjenne etablering av et duodjiregister så lenge registeret er basert på etnisitet .
Šiehtadusbealit leat ovtta ­oaivilis ahte ásahit duodjeregisttara , muhto Databearráigeahčču ferte dohkkehit duodjeregisttara ásaheami nu guhká go registtar vuođđuduvvo etnálašvuhtii .
Utfordringen ligger i å etablere et enkelt system som er lett å håndtere .
Hástalussan lea ásahit eaŋkalis vuogádaga maid lea álki gieđahallat .
Både de som er med i et eventuelt duodjiregister og de som skal etablere seg i duodjinæringen har mulighet til å søke om tilskudd til investeringer og andre utviklingstiltak .
Sihke sii geat leat mielde vejolaš duodjeregisttaris ja sii geat áigot ásahit duodjeealáhusas lea vejolašvuohta ohcat doarjaga investeremiidda ja eará ovddidandoaibmabijuide .
Det er satt i gang evaluering av salgsorganisasjonene i duodji og Duojáriid dállu .
Dál lea álggahuvvon duoji vuovdinorganisašuvnnaid ja Duojáriid dálu evalueren .
Hensikten er bl.a. å vurdere utviklingen av disse organisasjonene og hvilken betydning disse har for duodjiutøverne og lokalmiljøet .
áigumuššan lea earret eará árvvoštallat dáid organisašuvnnaid ovddideami ja makkár mearkkašupmi dáin leat duojáriidda ja báikegottii-de .
Det er utarbeidet en rapport om duodjinæringens økonomiske situasjon .
Duodjeealáhusa ekonomalaš dili birra lea ráhkaduvvon raporta .
Siden det er første året rapporten lages finnes det ikke noe sammenligningsgrunnlag fra tidligere år .
Go raporta ráhkaduvvo vuosttaš jagi , de dasa ii gávdno makkárge buohtastahttinvuođđu ovddit jagiid ektui .
Analysegrunnlaget er basert på 34 duodjiutøvere .
Analysavuođđu lea dahkkojuvvon 34 duojára vuođul .
88 % av disse er fra Kautokeino og Karasjok , og 71 % er kvinner .
88 % dáin leat Guovdageainnus ja Kárášjogas , ja 71 % leat nissonolbmot .
Driftsresultatet ( vederlag til arbeid og egenkapital ) viser et snitt på kr 37 138 .
Doaibmaboađus ( buhtadus bargui ja ieškapitálii ) čájeha ahte gaskamearri lea 37 138 ruvnno .
Sametingets mål om å tilrettelegge for utvikling av en sterkere næringsrettet duodji må fortsatt stå ved lag for å forbedre driftsresultatet og lønnsomheten i duodjinæringen .
Sámedikki mihttomearri ahte láhčit nannoseabbot ealáhuslaš duoji ovddideami ferte ain bisuhuvvot buoridan dihte doaibmabohtosa ja gánnáhahttivuođa duodjeealáhusas .
Duodjinæringen står overfor store utfordringer både når det gjelder å finne nye markeder , merkevarebygging og heve kompetansen innen økonomi og regnskapsførsel .
Duodjeealáhusas leat ollu stuorra hástalusat sihke mii guoská ođđa márkaniid gávdnamii , gálvomearkahuksemii ja gelbbolašvuođa bajideapmái ekonomiijas ja rehketdoalu fievrrideamis .
For Sametinget er det avgjørende at virkemidlene som er satt i næringsavtalen blir brukt til å fremme egenprodusert duodji og at midlene kommer duodjiutøverne til gode .
Sámediggái lea mearrideaddji deaŧalaš ahte váik ­kuhangaskaoamit mat leat biddjojuvvon ealáhusšiehtadussii geavahuvvojit iešbuvttaduvvon duoji ovdánahttimii ja ahte ruđat mannet ávkin duojáriidda .
Opplæringskontoret for reindrift og duodji i Varangerbotn har ansvaret for å gjennomføre en lærlingeordning i duodji .
Boazudoalu ja duoji oahpahuskantuvrras Vuonnabađas lea ovddasvástádus čađahit duoji fidno ­oahppiortnega .
Det to-årige prosjektet ble satt i gang i 2004 i samarbeid med fylkeskommunene i Troms og Finnmark .
Guoktejagi prošeakta lea álggahuvvon 2004s ovttas Romssa ja Finnmárkku fylkkagielddaiguin .
Målet med prosjektet er å sikre rekruttering til fagopplæring i duodji .
Prošeavtta mihttomearrin lea sihkkarastit rekrutterema duoji fágaoahpahussii .
I perioden 2004 – 2006 har det vært femten løpende kontrakter i duodji , og tre av disse har allerede tatt fagbrev .
áigodagas 2004 – 2006 leat leamaš 15 jeavddalaš šiehtadusa duojis , ja golmmas sis leat juo váldán fágareivve .
Ti av de som har kontrakt mangler yrkesteori , og må ta det før de kan avlegge fagbrev .
10 oahppis geain lea šiehtadus váilu fidnoteoriija , maid fertejit čađahit ovdal go sáhttet váldit fágareivve .
Manglende yrkesteori fører til at det tar lenger tid før kandidaten kan ta fagbrev .
Go váilu fidnoteoriija , de manná guhkkit áigi ovdal go kandidáhtta sáhttá váldit fágareivve .
Erfaringene viser også at de som har yrkesteori har større utbytte av læretida enn de som ikke har yrkesteori .
Vásihusat čájehit maiddái ahte sis geain lea fidnoteoriija ožžot stuorát ávkki oahppoáiggis go sii geain ii leat fidnoteoriija .
Målet er at duodjilærlingordningen skal komme inn under de ordinære lærlingordningene .
Mihttomearrin lea ahte duodjefidnooahppiortnet galgá boahtit dábálaš fidnooahppiortnega vuollásažžan .
Duodjinæringens økonomiske situasjon har gjort at Sametinget har sett at det er et spesielt behov for tiltak for å sikre rekrutteringen til duodjinæringen .
Duodje-ealáhusa ekonomalaš dilli lea dagahan dan ahte Sámediggi lea oaidnán erenoamáš dárbbu doai ­bmabijuide maiguin sihkkarastit rekrutterema .
Den lave lønnsomheten i duodji kan være noe av forklaringen til at så få tar duodji på videregående skolenivå .
Heajos gánnáhahttivuohta duojis sáhttá leat okta sivva manne nu unnán váldet duoji joatkkaskuvladásis .
Det er viktig å bedre rammebetingelsene for duodjiutøverne .
Deaŧalaš lea maid buoridit duojáriid rámma ­eavttuid .
Det er utarbeidet en rapport om fritak fra moms for duodjiutøverne .
Raporta dan birra ahte luvvet momssa duojáriin lea ráhkaduvvon .
Rapporten slår fast at fritak er et effektivt virkemiddel for å bedre lønnsomheten i duodjinæringen .
Raporta deattasta ahte momssa luvven lea beaktilis váikkuhangask ­aoapmi mainna sáhtášii buoridit ealáhusa gán ­náhahttivuođa .
Problemstillingen er fremmet overfor flere departementer uten at ordningen med momsfritak er realisert .
Čuolbmačilgehus lea ovddiduvvon máŋgga departementii ja momsaluvvenortnet ii leat liikká ollašuhttojuvvon .
1.9.2 Reiseliv
1.9.2 Mátkkoštusealáhus
I turistnæringen er det økende etterspørsel etter opplevelsesprodukter basert på samiske kultur , kunst og samiske ytringsformer .
Turistaealáhusas leat jearahišgoahtán eanet dakkár vásihusbuktagiid mat leat vuođđuduvvon sámi kultuvrii , dáidágii ja sámi ovdanbuktinvugiide .
En rekke aktører har basert sin virksomhet på slike produkter .
Ollu oasálaččat leat vuođđudan doaimmaset dán lágan buktagiidda .
Denne utviklingen har ført til at slike virksomheter bidrar til arbeidsplasser og samtidig sikrer bosetting i samiske områder .
Dát ovdáneapmi lea mielddisbuktán dan ahte dán lágan doaimmat buktet bargosajiid ja seammás sihkkarastet ássama sámi guovlluin .
Endringen fra tilbud om overnatting til produksjon av opplevelser , aktiviteter og informasjon er en trend som er kommet samiske samfunn til gode .
Das go mátkkoštusealáhus lea rievdamin idjadanfálaldagain vásihusaid , doaimmaid ja diehtojuohkima buvttadeapmái , lea leamaš ávki sámi servodahkii .
Potensialet for ytterligere utvidelse av virksomheter der samisk kultur inngår , er stort .
Ain leat stuorra vejolašvuođat viiddidit doaimmaid main sámi kultuvra lea mielde .
Det er viktig at formidling av samisk levesett og produkter gjøres på en ekte og troverdig måte og at denne satsingen er i samsvar med samiske interesser , normer og skikker .
Deaŧalaš lea ahte sámi eallinvuohki ja buktagat gaskkustuvvojit eakti ja jáhkehahtti vuogi mielde ja ahte dát áŋgiruššan dávista sámi beroštumiide , norpmaide ja dábiide .
I 2006 har Sametinget videreført prioritering av kompetanseheving og nettveksbygging innen kultur- og naturbasert turisme .
Sámediggi lea 2006s ain vuoruhan gelbbolašvuođa bajideami ja fierpmádathuksema kultur- ja luondduvuođus turismmas .
Oppbygging av infrastruktur for vinterturisme er et annet prioritert område i reiselivssatsningen der tilrettelegging av scooter- , ski- og turløyper og tettere samarbeid mellom utvalgte fjellstuer er sentrale tiltak .
Dálveturismma infrastruktuvrra huksen lea nubbi eará vuoruhuvvon suorgi mátkkkoštusealáhusáŋgiruššamis , man oktavuođas guovddáš doaibmabidjun leat skohter- , čuoigan- ja tuvraláhtuid ja lávgadet ovttasbarggu láhčin válljejuvvon duottarstobuid gaskka .
Foruten disse tiltakene har Sametinget prioritert utvidelser av eksisterende reiselivsvirksomheter der samisk kultur og historie er en vesentlig del av driftskonseptet .
Lassin dáid doaibmabijuide lea Sámediggi vuoruhan viiddidit dáláš mátkkoštusealáhusdoaimmaid main sámi kultuvra ja historjá leat stuorra oasit doaibmakonseaptas .
1.9.3 Jordbruk
1.9.3 Eanadoallu
Sametinget ser med bekymring på at mange legger ned gårdsbruk , spesielt i samiske områder .
Sámediggi lea fuolastuvvan go ollu oapmedoalut heaittihuvvojit , erenoamážit sámi guovlluin .
Etter utvidelsen av samisk utviklingsfond har det skjedd en økning i bevilgninger til jordbruk .
Maŋŋá go sámi ovddidanfoandda doaibmaguovlu viiddiduvvui leat juolludusat eanadollui lassánan .
Tendensen med at flere utbyggere starter med samdrift fortsetter .
Tendeansa ahte eanet huksejeaddjit álggahit searvedoalu joatkašuvvá .
Selv om tendensen med at flere utbyggere starter med samdrift , vurderer Sametinget om fortsatt enebruk er best egnet i de samiske områdene .
Vaikko tendeansa lea ahte eambbogat álggahit searvedoaluid , de árvvoštallá Sámediggi heivešii go oktodoallu dattege buoremusat sámi guovlluide .
For øvrig er det en avventende holdning blant bønder når det gjelder byggesaker i samiske områder .
Muđui leat boanddat sámi guovlluin várrogasat huksenáššiid dáfus .
Det gir seg utslag i at vedlikehold av bygninger utsettes og at flere legger ned gårdsbruk .
Dát boahtá ovdan das go visttiid bajásdoallan maŋiduvvo ja go ollugat heaittihit doalu .
Det har sammenheng med flere forhold bl.a. at driftsresultatet er lavt for noen bruk og at alle større utbygginger av fjøs skal tilpasses løsdrift innen 2024 .
Dása leat máŋga siva earret eará dat go muhtun doaluin lea heajos doaibmaboađus ja ahte go buot stuorát návethuksemat galget heivehuvvot luovosdoibmii ovdal jagi 2024 .
Avtalepartene i jordbruket satte av 1 millioner liter ekstra melkekvote for Finnmark i 2006 etter et koordinert krav fra Sametinget og fylkesmannens landbruksavdeling .
Eanadoalu šiehtadusbealit bidje 1 miljon ruvnno lihttera liige mielkeeari Finnmárkui 2006s maŋŋá go ožžo oktiiortnejuvvon gáibádusa Sáme ­dikkis ja fylkkamánni eanadoalloossodagas .
Sametinget ville prioritere økte melkekvoter til bruk i samiske områder som vil utvide driftsutbygging og som har kvoter på under 100 tonn .
Sámediggi háliidii vuoruhit stuorát mielkeeriid daid doaluide sámi guovlluin mat háliidedje viiddidit doaibmavistti ja main earit leat unnit go 100 tonna .
Sametinget foreslo også å innføre rekrutteringskvoter for unge og kvinner som vil overta melkeproduksjonsbruk uten å få gjennomslag for disse punktene .
Sámediggi evttohii maiddái rekrutteren ­eriid bidjama nuoraide ja nissonolbmuide , geat háliidt váldit badjelasaset mielkebuvttadandoalu , muhto dasa ii mihttojuvvon .
Sametinget har i flere sammenhenger bedt landbruksministeren om å ta særlige hensyn til jordbruk i samiske områder i forbindelse med WTO-forhandlingene .
Sámediggi lea máŋgga oktavuođas bivdán eanadoalloministtara váldit erenoamážit vuhtii eanadoalu sámi guovlluin WTO-šiehtadallamiid oktavuođas .
Internasjonale og nasjonale avtaler forplikter den norske stat til å sørge for at avtalen ikke fører til negative konsekvenser for jordbruk i samiske områder .
Riikkaidgaskasaš ja nášuvnnalaš šiehtadusat geatnegahttet Norgga stáhta fuolahit ahte šiehtadusain eai šatta negatiivvalaš váikkuhusat sámi guovlluid eanadollui .
I den sammenheng har Sametinget lansert tanken om å etablere en urfolkssone blant annet for å sikre en sterkere lokal råderett over naturressursene .
Dien oktavuođas lea Sámediggi buktán jurdaga ahte ásahuvvošii eamiálbmotávádat earret eará sihkkarastit nannoseabbo báikkálaš luondduresurssaid ráđđenrievtti .
For øvrig har Sametinget vedtatt å utarbeide en egen jordbruksmelding , og denne er planlagt å behandles i plenum i 2007 .
Sámediggi lea muđui mearridan ráhkadahttit sierra eanadoallodieđáhusa , ja dan áigu gieđahallat dievasčoahkkimis 2007s .
1.9.4 Marine levende ressurser
1.9.4 Ealli mearraresurssat
Sametinget har slått fast at samene har drevet fiske i havet så langt tilbake som det finnes historiske kilder .
Sámediggi lea deattastan ahte sámit leat guolástan mearas nu guhkes áiggi go gávdnojit historjjálaš gáldut .
Dette omfatter nærfiske , sesongfisker og havfiske .
Dasa gullá gáddelagašbivdu , sesoŋgabivdu ja mearrabivdu .
Samenes rett til ressursene i havet og retten til å utnytte disse er en avgjørende del av det materielle grunnlaget for samisk kultur .
Sámiid vuoigatvuohta resurssaide mearas ja vuoigatvuohta geavahit daid lea mearrideaddji oassi sámi kultuvrra ávnnaslaš vuođus .
Sametinget vil prioritere arbeidet med å sikre samenes rettigheter til fiske , de marine ressursene og til bruken av sjøarealene .
Sámediggi áigu vuoruhit barggu ahte sihkkarastit sámiid vuoigatvuođaid guolástussii , mariidnaresurssaide ja mearraareálaid geavaheapmái .
Sametinget er tilfreds med at det ble innført en avgrenset stopp i strukturkvoteordningene .
Sámediggi lea duhtavaš go ráđđehus lea rád ­djen strukturbivdoearreortnegiid .
Sametinget har også registrert at det i løpet av 2006 har vært gjennomført flere omfattende arbeider i forhold til levende marine ressurser hvor det har vært deltagelse fra samisk side .
Sámediggi lea maiddái registreren ahte jagi 2006 áigge leat čađahuvvon ollu viiddis barggut ealli mariidnaresurssaid ektui , maidda sámiid beales leat searvan .
Dette omfatter bl.a. evalueringen av forvaltningen av kongekrabbe , strukturvirkemidler i fiskeflåten og rekruttering til fiskeriyrket .
Das leat mielde earret eará gonagasreappáid hálddašeami evalueren , bivdofatnasiid strukturváikkuhangaskaoamit ja rekrutteren guolástussii .
Disse vil alle få stor betydning for det framtidige livsgrunnlaget i sjøsamiske områder .
Dáin šaddá leat stuorra mearkkašupmi boahtteáiggi birgenláhkái mearrasámi guovlluin .
Videre er det avgjørende at kyst- og fiskeripolitikken bidrar til en rettferdig fordeling av ressursene .
Dasto lea mearrideaddji deaŧalaš ahte riddo- ja guolástuspolitihkka váikkuha resurssaid rievttalaš juoh-kima .
Sametinget vil derfor delta aktivt i de videre politiske prosessene i oppfølgningen av disse sakene .
Danne áigu Sámediggi aktiivvalaččat searvat viidáset politihkalaš proseassas dáid áššiid čuovvoleami oktavuođas .
Sametinget ønsker en ny og helhetlig kystpolitikk hvor Sametinget er en av premissgiverne for utvikling av fiskeripolitikken i Norge .
Sámediggi sávvá ođđa ja ollislaš riddopolitihka man oktavuođas Sámediggi lea mielde bidjamin eavttuid guolástuspolitihka ovddideapmái Norggas .
Dette innebærer et regionalt forvaltningsnivå hvor Sametinget må ha en reell deltakelse og medbestemmelse .
Dát mearkkaša ahte livččii guovlulaš hálddašandássi masa Sámediggi searvá ja mas lea mielde mearrideamen .
Dette gjelder også for forvaltningen av nye arter som kongekrabbe .
Dát guoská maiddái ođđa šlájaid hálddašeapmái nugo gonagasreappá hálddašeapmái .
I tillegg bør fordeling og refordeling av oppdrettskonsesjoner tillegges regionalt nivå .
Dasa lassin berre guollebiebmankonsešuvnnaid juohkima ja ođđasis juohkima bi ­djat guovlulaš dássái .
Sametinget ser på utprøving av lokale forvaltningsmodeller i fiskeriene som en mulighet for å sikre bosetting og utvikling i samiske kyst- og fjordområder .
Sámediggi oaidná ahte báikkálaš hálddašanmálliid geahččaleapmi guolástusain attášii vejolašvuođa sihkkarastit ássama ja ovdáneami sámi riddo- ja vuotnaguovlluin .
Sametinget er positiv til innføring av distriktskvoteordningen i torskefisket for 2006 , og gjennom dette har styrket næringssvake områder leveranse av fisk .
Sámedikki mielas lea buorre go distriktabivdoearreortnet váldojuvvui atnui dorskebivddus 2006 , mii lea nannen guliid vuovdima ealáhusaid dáfus návccahis guovlluin .
Distriktskvoteordningen i fiskeriene er et skritt i riktig retning for en positiv utvikling av næringssvake kyst- og fjordområder .
Distriktabivdoearreortnet guolástusain lea okta lávki rivttes guvlui mainna positiivvalaččat ovddidit ealáhusaid dáfus návccahis riddo- ja vuotnaguovlluid .
Sametinget er fornøyd med at Fiskeri- og kystdepartementet har igangsatt en evaluering av ordningen .
Sámediggi lea duhtavaš go Guolástus- ja riddodepartemeanta lea álggahan ortnega evaluerema .
Dirstriktskvoteordningen må være slik at fiskere og mindre mottaksanlegg kan nyte godt av reguleringene , gjennom en sikker leveranse fra de båtene som deltar i ordningen .
Distriktabivdoearretortnet ferte leat nu ahte guolástusat ja unnit vuostáiváldinrusttegat sáhttet ávkkástallat muddemiiguin , nu ahte fatnasiidda mat servet ortnegii sihkkarastojuvvo vuovdinvejolašvuohta .
Kvantumet av fisk som tildeles gjennom distriktskvoteordningen må økes , og ordningen må videreføres i 2007 .
Guolleearri mii juogaduvvo distriktabivdoearreortnega bokte ferte stuoriduvvot , ja or-tnet ferte jotkojuvvot 2007s .
Det må innføres forpliktende leveringsavtaler som vil gi en sikkerhet i at de lokale fiskeressurser som tas ut , skaper den aktivitet som er ønskelig i mindre lokalsamfunn .
Fertejit dahkkojuvvot geatnegahtti vuovdinšiehtadusat maiguin dáhkiduvvo dat ahte báikkálaš guolleresurssat mat bivdojit , buktet dan aktivitehta maid unnit báikegottit sávvet .
Sametinget er bekymret for det store antall rømninger i oppdrettsnæringen og krever at omfattende tiltak igangsettes .
Sámediggi lea fuolastuvvan go nu ollu guolit gárgidit guollebiebmanrusttegiin ja gáibida ahte álggahuvvojit viiddis doaibmabijut .
Næringen må ikke true de naturlige fiskestammene og må ha en driftsform som tar hensyn til miljøet .
Dát ealáhus ii galgga uhkidit luonddu guollenáliid ja dain ferte leat dakkár doaibmavuohki mii váldá vuhtii birrasa .
Det er viktig at oppdrettsnæringen drives på en måte som ikke er til hinder for tradisjonelt fiske .
Deaŧalaš lea ahte guollebiebmanealáhus doaimmahuvvo dainna lágiin ahte dat ii leat hehttehussan árbevirolaš guollebivdui .
Myndighetene må stille miljøkrav til oppdrettsnæringa .
Eiseválddit galget bidjat birasgáibádusa guollebiebmanealáhussii .
Det må etableres beredskapstiltak for fangst av rømt oppdrettsfisk .
Fertejit ásahuvvot dustehus ­doaibmabijut movt bivdit guollebiebmanrusttegiin gárgidan guliid .
Den økende skipstrafikken og petroleumsvirksomheten i nordområdene er en økende trussel i forhold økosystemene og fiskerine i nord .
Lassánan fanastrafihkka ja petroleumadoaibma davviguovlluin buktá stuorát áitagiid ekovuogádaga ja guolástusaid ektui davvin .
Det er derfor avgjørende at de forebyggende tiltakene er gode og at beredskapen er best mulig i tilfelle ulykker .
Danne lea mearrideaddji deaŧalaš ahte eastadeaddji doaibmabijut leat buorit ja ahte gearggusvuohta lea nu buorre go vejolaš jos lihkohisvuođat šaddet .
1.9.5 Reindrift
1.9.5 Boazodoallu
I årets reindriftsoppgjør ( reindriftsavtale for 2006/2007 ) ble partene enige om at det nedsettes en statlig arbeidsgruppe som skal vurdere virkningen av omleggingen i 1982 fra avgiftsfritak til økt tilskudd over reindriftsavtalen .
Dán jagi boazodoallošiehtadusas ( 2006/2007 boazodoallošiehtadus ) šadde oasálaččat ovttaoaivilii ahte ásahuvvo stáhtalaš bargojoavku mii galgá árvvoštallat makkár váikkuhusat 1982 nuppástusas leat dalle go divatluvvema sadjái biddjojuvvui eanet doarjja boazodoallošiehtadusas .
Denne gruppa skal komme med sine vurderinger i god tid før reindriftsforhandlinger for 2007/2008 starter .
Dát joavku galgá buktit árvvoštallamiiddis buori áiggis ovdal go 2007/2008 boazodoallošiehtadallamat álget .
Sametinget er opptatt av at reindrifta får de samme betingelsene ved anskaffelse og drift av fire- og tohjulsmotorsykkel og snøskuter som jordbruket har ved anskaffelse av traktor og andre driftsmidler , da motorsykkel og snøskuter er de mest sentrale driftsmidlene i reindriftsnæringa .
Sámedikkis lea beroštupmi ahte boazodoallu oažžu daid seamma eavttuid njeallje- ja guovttejuvl ­lat mohtorsyhkkeliid ja skohtera oastima ja bajásdoallama oktavuođas go eanadolliin leat go ostet traktora ja eará bargoreaidduid , go gearddi mohtorsyhkkel ja skohter leat boazodoalus deaŧa-leamos bargoreaiddut .
Reindrifta har relativt store driftsutgifter som følge av behov for investeringer , vedlikehold og drift av nødvendige driftsmidler i næringa .
Boazodoalus leat viehka stuorra doaibmagolut investeremiid , bajásdoallama ja dárbbašlaš bargoreaidduid dárbbu geažil ealáhusas .
Økonomisk utvalg har i sin rapport Reindriften – skatter og avgifter , anslått en årlig kostnadsreduksjon på totalt 31,5 mill for reindriftsnæringen dersom næringen hadde sluppet engangsavgifter ved investering av driftsmidler og avgiftsfritak bensin .
Ekonomalaš lávdegoddi lea raporttas Reindriften – skatter og avgifter , meroštallan ahte jahkásaččat seasttášii boazodoallu oktiibuot 31,5 miljon ruvnno jos ealáhus ii dárbbašivččii máksit geardedivada go investere bargoreaidduid ja jos dat luvvejuvvošii bensindivadis .
Sametinget mener at reindriftsnæringen er best tjent med en individuell avgiftsfritaksordning , og ikke en generell kompensasjon som er innkorporert i reindriftsavtalen .
Sámediggi oaivvilda ahte boazodollui lea ­stuorámus ávkin individuála divatluvvenortnet , iige dat oppalaš buhtadus boazodoallošiehtadusa bokte .
Skatte- og avgiftsordninger for reindrifta bør holdes utenfor reindriftsavtalens rammer slik som praksisen er for andre primærnæringer .
Boazodoalu vearro- ja divatortnet berre dollojuvvot eret boazodoallaošiehtadusa rámmain nugo eará vuođđoealáhusaid šiehtadusarámmain ge lea geavahus .
Sametinget har på bakgrunn av overnevnte anmodet Finansdepartementet om å rette opp skjevhetene i skatte- og avgiftsordningene og å sikre likebehandling mellom primærnæringene .
Sámediggi lea dan vuođul mii bajábealde daddjo ávžžuhan Finánsadepartemeantta njulget skužilvuođaid vearro- ja divatortnegiin ja sihkkarastit ahte vuođđoealáhusat meannuduvvojit dássálága .
Sametinget vil fortsatt følge opp dette .
Sámediggi áigu dán ain čuovvolit .
Sametingets øvrige innspill til reindriftsavtale for 2007/2008 knytter seg til utfordringer for likestilling i reindrifta , rekruttering og planmessige tiltak når det gjelder verdiskaping i reindrifta , reindriftens utviklingsfond , kostnadssenkende og direkte tilskudd , katastrofefond , arealvern og velferdsordning .
Sáme ­dikki eará árvalusat 2007/2008 boazodoallošiehtadallamiidda čatnasit hástalusaide dásseárvvu ektui boazodoalus , rekruttemii ja plánalaš doaibmabijuide mat gusket árvobuvttadeapmái boazodoalus , boazodoalu ovddidanfondii , goluidvuolidan ja njuolga doarjagii , roassofondii , areálasuodjaleapmái ja čálgoortnegiidda .
1.9.6 Næringskombinasjoner
1.9.6 Lotnolasealáhusat
Sametinget satte i verk midlertidige retningslinjer for driftsstøtte til utmarksnæring i 2006 , som skal gjelde i 2006 og 2007 .
Sámediggi bijai gaskaboddosaš njuolggadusaid meahcceealáhusaid doaibmadoarjagii 2006s , mat galget gustot 2006s ja 2007s .
Målgruppen for denne ordningen er utøvere som driver med utmarksnæring .
Dán ortnega ulmiljovkui gullet dat doallit geat barget meahcceealáhusain .
Sametinget har ønsket å legge vekt på å prioritere utmarksnæringer , småskala reiseliv og duodji i et slikt program .
Sámediggi lea háliidan ahte meahcceealáhusat , smávit mátkkoštusealáhusat ja duodji vuoruhuvvojit dákkár prográmmas .
I tillegg er det nødvendig å se på rammebetingelsene for å drive med næringskombinasjoner .
Dasto lea dárbu geahčadit makkár rámmaeavttut galget leat lotnolasealáhusaid váste .
Utfordringen ligger i å se dette programmet i forhold verdiskapningsprogrammene innen mat , reindrift og marine arter og marinbasert reiseliv .
Hástalussan lea geahčadit dán prográmma árvobuvttadanprográmmaid ektui borramuša , boazodoalu ja mariidnašlájaid ja mariidnavuođus mátkkoštusealáhusaid siskkobealde .
Innlandsfiskeprosjektet i Kautokeino ble videreført med bl.a. støtte fra Sametinget .
Sáivač ��hceprošeakta Guovdageainnus jotkojuvvui earret eará Sámedikki doarjaga veagas .
Målet med prosjektet er å skape en lønnsom næring og å opprettholde kvaliteten på fisk i vannene .
Prošeavtta ulbmilin lea háhkat gánnáhahtti ealáhusa ja doalahit guliid kvalitehta jávrriin .
Det er også viktig at det er god kvalitet på fisken som går til konsum .
Deaŧalaš lea maid ahte dain guliin mat mannat borramuššan lea buorre kvalitehta .
Det kan være vanskelig å skape en lønnsom næring med bare innlandsfiske .
Sáhttá leat váttis háhkat gánnáhahtti ealáhusa dušše sáivačáhcebivdduin .
Mulighetene for helårig virksomhet er små , men ved å kombinere innlandsfiske med opplevelsesturisme kan det gi helårig sysselsetting .
Birrajagi doaibmavejolašvuođat dás leat smávvát , muhto go barggašii lotnolagaid sáivačáhcebivdduin ja vásihusturismmain , de dat sáhtášii addit birrajagi barggu .
Erfaringene fra dette prosjektet vil være verdifulle ved etablering av et framtidig utviklingsprogram for utmarksnæringer
Vásihusat dán prošeavttas livčče mávssolaččat boahtteáiggi ovddidanprográmma ásaheapmái meahcceealáhusaide .
1.10 Helse og sosial
1.10 Dearvvašvuohta ja sosiála
Sametingets hovedmål for helse- og sosialpolitikken er en helhetlig og likeverdig helse og sosialtjeneste til det samiske folk , på lik linje med den øvrige befolkning .
Sámedikki váldoulbmil dearvvašvuođa- ja sosiálapolitihkain lea oččodit ollislaš ja dásseárvosaš dearvvašvuođa- ja sosiálabálvalusa sámi álbmogii seamma dásis go álbmogii muđui ge .
Dette er et mål Sametinget har felles med nasjonale myndigheter .
Dát lea seamma ulbmil go nášuvnnalaš eiseválddiin ge .
Sametinget helse- og sosialpolitikk legger til grunn at samer som urfolk har rettigheter regulert i norsk lov og internasjonale konvensjoner .
Sámedikki dearvvašvuođa- ja sosiálapolitihka vuođđun lea ahte eamiálbmogin lea sámiin vuoigatvuođat maid Norgga lágat ja riikkaidgaskasaš konvenšuvnnat muddejit .
Rettighetene sikrer blant annet rett til nødvendig helsehjelp og informasjon på eget språk .
Vuoigatvuođat sihkkarastet earret eará vuoigatvuođa dárbbašlaš dearvvašvuođaveahkkái ja diehtojuohkimii sin iežaset gillii .
I ILO-konvensjon nr 169 artikkel 25 sikres samene rett til å være med på å utforme de aktuelle helsetilbud .
ILO-konvenšuvnna nr 169 artihkal 25 sihkkarastá sámiide vuoigatvuođa beassat leat mielde hábmemin guoskevaš dearvvašvuođafálaldagaid .
Konvensjonen stadfester også samiske brukeres rett til tilfredsstillende helsetjenester .
Konvenšuvdna nanne maiddái sámi geavaheddjiid vuoigatvuođaid dohkálaš dearvvašvuođabálvalusaide .
Den nyere norske pasientlovgivningen åpner for større pasientmedvirkning og mer kommunikasjon mellom pasienten og helsevesen .
Norgga ođđaseamos divššohaslágaid vuođul lea divššohasain buoret váikkuhanvejolašvuohta ja vejolašvuohta buorebut gulahallat dearvvašvuođalágádusaiguin .
Sametinget mener at grunnlaget for å sikre målsettingen om en likeverdig tjeneste er kunnskap om og kompetanse i flerkulturell forståelse i samisk språk og kultur .
Sámediggi oaivvilda ahte go galgá ollašuhttit dásseárvosaš bálvalusa , de ferte vuođđun leat máŋggakultuvrralaš áddejupmi ja gelbbolašvuohta sámegielas ja sámi kultuvrras .
Det er fortsatt et stort behov for dette hos helse- og sosialfaglig personell på alle nivåer .
Leat ain ollu dearvvašvuođa- ja sosiálafágalaš bargit buot dásiin geat dárbbašit dákkár gelbbolašvuođa .
Kvalitetssikringen av den samiske helse- og sosialtjenesten er i stor grad avhengig av enkeltpersoner på alle nivå .
Sámi dearvvašvuođa- ja sosiálabálvalusa kvalitehtasihkkarastin sorjá buori muddui ovttaskas olbmuin buot dásiin .
Disse må ha spesialkompetanse i eller en spesiell interesse for samisk språk og kultur .
Sis ferte leat sierragelbbolašvuohta sámegielas ja sámi kultuvrras dahje sierra beroštupmi dasa .
Sametinget mener derfor at arbeidet med å sikre kunnskap om og kompetanse i flerkulturell forståelse og samisk språk og kultur må prioriteres og forankres på et systemnivå .
Sámediggi oaivvilda danne ahte ferte vuoruhit máŋggakultuvrralaš áddejumi ja sámegiel- ja sámi kulturgelbbolašvuođa sihkkarastima ja dat ferte vuođđuduvvot vuogátdatdássái .
Det er svært viktig å løfte ansvaret fra enkeltpersoner til et overordnet nivå .
Lea hui deaŧalaš loktet ovddasvástádusa ovttaskas olbmos bajimuš dássái .
Videre har Sametinget arbeidet for å øke kunnskapen om samiske tjenestemottakeres rettigheter og behov .
Mii leat maiddái geahččalan buoridit máhtu sámi bálvalusdárbbašeaddjiid vuoigatvuođaid ja dárbbuid birra .
Det har også vært arbeidet for at ansvaret for å kvalitetssikre tilbudet til samiske pasienter skal løftes til et overordnet nivå .
Mii leat maiddái bargan dainna ulbmiliin ahte ovddasvástádus sihkkarastimis fálaldaga sámi divššohasaide , galgá loktejuvvot bajit dássái .
1.10.1 NAV-reformen
1.10.1 NAV-ođastus
NAV-reformen er en av de største velferdsreformene som gjennomføres i Norge .
NAV-ođastus lea okta dain stuorámus čálgoođastusain mii čađahuvvo Norggas .
Reformen innebærer at Aetat , trygdekontorene og deler av sosialtjenesten slås sammen til en velferdsstat .
Ođastus mearkkaša ahte Aetat , oadjokantuvrrat ja oasit sosiálabálvalusas ovttastuvvojit čálgostáhtan .
For Sametinget er det viktig at reformen ivaretar de samiske brukernes rettigheter når det gjelder språk , kultur og samfunnsliv .
Sámediggái lea deaŧalaš ahte ođastus fuolaha sámi geavaheddjiid vuoigatvuođaid giela , kultuvrra ja servodateallima dáfus .
Sametinget har derfor tatt opp dette med ansvarlig statsråd , der de samiske brukernes rettigheter påpekes og der det etterspørres en prosess i reformen som sikrer de samiske brukerne .
Danne mii leat dan váldán ovdan ovddasvástideaddji stáhtaráđiin ja čujuhan sámi geavahead-djiid vuoigatvuođaide ja ohcalan proseassa ođastusas mii sihkkarasttášii sámi geavaheddjiid .
Sametinget vil følge dette opp i det videre arbeidet .
Sámediggi áigu dán čuovvolit viidáset barggus .
1.10.2 Nasjonal helseplan
1.10.2 Nášuvnnalaš dearvvašvuođaplána
Regjeringen varslet i Soria Moria-erklæringen at Stortinget skal behandle en nasjonal helseplan hvert fjerde år .
Ráđđehus dieđihii Soria Moria-julggaštusas ahte Stuorradiggi áigu meannudit nášuvnnalaš dearvvašvuođaplána juohke njealját jagi .
Nasjonal helseplan er et grunnlagsdokument for det fremtidige arbeidet i helsetjenesten på alle nivå .
Nášuvnnalaš dearvvašvuođaplána lea boahttevaš dearvvašvuođabarggu vuođđodokumeanta buot dásiin .
Planen vil etterfølges av planprosesser og nye budsjettvedtak .
Plánaproseassat ja ođđa bušeahttamearrádusat galget čuovvut plána .
Sametinget har i flere møter med ansvarlig departement påpekt viktigheten av å få en nasjonal helseplan som inkluderer behovene og bidrar til å utvikle og sikre kvalitet på helse- og sosialtjenestene til den samiske befolkningen .
Sámediggi lea máŋgga čoahkkimis ovddasvástideaddji departemeanttain čujuhan man deaŧalaš lea oččodit dakkár nášuvnnalaš dearvvašvuođaplána , mas dárbbut fuolahuvvojit ja mii lea mielde ovddideamen ja sihkkarastimin kvalitehta dain dearvvašvuođa- ja sosiálabálvalusain , mat fállojuvvojit sámi álbmogii .
Nasjonal helseplan 2007 – 2010 ble lagt fram sammen med Statsbudsjettet for 2007 .
Nášuvnnalaš dearvvašvuođaplána 2007 – 2010 biddjojuvvui ovdan oktanaga 2007 Stáhtabušeahtain .
Det samiske perspektivet er ikke synliggjort , og planen gir heller ikke klare føringer for hvordan helsetilbudet til den samiske befolkningen skal kvalitetssikres .
Sámi perspektiiva ii boađe ovdan , eai ge plánas leat čielga láidestusat das mo dearvvašvuođafálaldat sámi álbmogii galgá sihkkarastojuvvot .
Planen mangler en vurdering av status og utfordringer .
Plánas váilu stáhtusa ja hástalusaid árvvoštallan .
Den mangler også strategier og prioriteringer for hvordan helsetjenesten skal ivareta de samiske pasientenes demokratiske rett til et likeverdig tilbud .
Das váilot maiddái strategiijat ja vuo ­ruheamit das mo dearvvašvuođabálvalusa galgá fuolahit sámi divššohasaid demokráhtalaš vuoigatvuođa dásseárvosaš fálaldahkii .
Samiske tjenestemottakere har sine rettigheter regulert i norsk lov og internasjonale konvensjoner .
Norgga lágat ja riikkaidgaskasaš soahpamušat muddejit sámi bálvalusdárbbašeaddjiid vuoigatvuođaid .
Av ILO-konvensjon nr 169 art 25 følger det at utforming og gjennomføring av helsetjenester for urfolk skal skje under urfolks eget ansvar og kontroll .
ILO-soahpamuša nr 169 artihkkalis 25 čuovvu ahte eamiálbmogiidda dearvvašvuođabálvalusaid hábmen galgá leat eamiálbmogiid iežaset ovddasvástádus ja daid čađaheami galget sii beassat stivret .
Sametinget kan derfor ikke akseptere at det samiske perspektivet utelates i sentrale styringsdokumenter .
Danne ii sáhte Sámediggi dohkkehit ahte sámi perspektiiva ii leat mielde guovddáš stivrendokumeanttain .
Sametinget har derfor i møte med ansvarlig statsråd bedt om at det iverksettes grundige prosesser angående ivaretakelse av samiske pasienters rettigheter og behov i oppfølgingen av Nasjonal helseplan .
Danne lea Sámediggi čoahkkimis ovddasvástideaddji stáhtaráđiin bivdán ahte čađahuvvojit vuđolaš proseassat dan oktavuođas ahte sámi divššohasaid vuoigatvuođat ja dárbbut fuolahuvvojit Nášuvnnalaš dearvvašvuođaplána čuovvoleamis .
1.10.3 Spesialisthelsetjenesten
1.10.3 Spesialistadearvvašvuođabálvalus
Sametinget har ved flere anledninger påpekt at for å ivareta de samiske pasientenes rettigheter er det viktig at samisk representasjon sikres i styrene for helseforetakene .
Sámediggi lea máŋgga oktavuođas čujuhan ahte go galgá fuoahit sámi divššohasaid vuoigatvuođaid , de lea deaŧalaš ahte sámi ovddastus dearvvašvuođalágádusain sihkkarastojuvvo .
Vi har også ment at Sametinget som et folkevalgt organ skal utnevne samiske representanter til styrene .
Mii leat maid oaivvildan ahte Sámediggi álbmotválljen orgánan galgá nammadit sámi áirasiid stivrraide .
På bakgrunn av dette har Sametinget foreslått styremedlemmer i de regionale helseforetak som ivaretar tjenestetilbudet til den største delen av de samiske tjenestemottakerne .
Dán vuođul lea Sámediggi evttohan stivralahtuid daidda regiovnnalaš dearvvašvuođalágádusaide mat fuolahit bálvalusfálaldaga eanaš sámi bálvalusdárbbašeaddjiide .
Helse Nord RHF har fått representasjon i henhold til Sametingets forslag .
Helse Nord RHF lea ožžon ovddastusa Sámedikki evttohusa vuođul .
Sametinget har også foreslått styremedlemmer til de underliggende helseforetakene i Helse Nord RHF .
Sámediggi lea maid evttohan lahtuid Helse Nord RHF vuollásaš dearvvašvuođalágadusaid stivrraide .
Tre utnevnelser i henhold til Sametingets forslag er foretatt .
Golbma nammadeami leat dahkkojuvvon Sámedikki evttohusa vuođul .
De samiske representantene er en viktig forsterkning av kompetansen i helseforetakenes styrer .
Sámi áirasat leat dearvvašvuođalágádusaid stivrraid gelbbolašvuođa deaŧalaš nannen .
Men Sametinget beklager samtidig at vårt forslag til kandidater i Helse Midt-Norge RHF og Helse Øst RHF ikke er fulgt opp .
Muhto seammás šálloša Sámediggi go min evttohasat eai leat ožžon saji dearvvašvuođálágusaide Helse Midt-Norge RHF ja Helse Øst RHF .
Begge disse helseforetakene har en betydelig samisk befolkning i sitt virkeområde og vil ha behov for den kompetansen Sametingets kandidater innehar .
Goappašiin dearvvašvuođalágádusain lea viehka stuorra sámi álbmot dain doaibmaguovlluin ja sii dárbbašit dan gelbbolašvuođa mii Sámedikki evttohasain lea .
Sametinget har også bedt om en nærmere redegjørelse for departementets vurdering i denne saken .
Sámediggi lea maid bivdán departemeantta čilget lagabui mo sii árvvoštallet dán ášši .
Sametinget har i 2006 videreført arbeidet i samarbeidsorganet som Sametinget har med de regionale helseforetakene , og samarbeidsorganet med Helse- og omsorgsdepartementet og Arbeid og inkluderingsdepartementet .
Sámediggi lea 2006 joatkán barggus Sámedikki ja regiovnnalaš dearvvašvuođalágádusaid , Sáme ­dikki ja Dearvvašvuođa- ja fuolahusdeparte ­meantta ja Sámedikki ja Bargo- ja searvadahttin ­departemeantta gaskasaš ovttasbargoorgánain .
Ivaretakelsen av de samiske pasientenes rettigheter og behov i styrings- og plandokumentene og spesialisthelsetjenestens « sørge-for ansvar » står sentralt i dette arbeidet .
Dán barggu guovddážis lea sámi divššohasaid vuoigatvuođaid ja dárbbuid fuolaheapmi stivren- ja plánadokumeanttain ja spesialistadearvvašvuođabálvalusa « sørge for ansvar » - dokumeanttas .
1.10.4 Varsling og beredskap
1.10.4 Dieđiheapmi ja gearggusvuohta
Nødmelding og varsling til samiske brukere fungerer ikke tilfredsstillende i dag .
Heahtedieđiheapmi ja dieđiheapmi sámi geavaheddjiide ii doaimma dohkálaččat dál .
Sametinget er opptatt av at vi har en nasjonal beredskap som også tar høyde dette .
Sámedikkis lea beroštupmi ahte mis lea nášuvnnalaš gearggusvuohta mii váldá maiddái dán vuhtii .
Sametinget har derfor tildelt prosjektmidler til 110-sentralen i Finnmark for å etablere en forsøksordning med egen tolketjeneste .
Danne lea Sámediggi juolludan prošeaktaruđaid Finnmárkku 110-guovddážii álggahit sierra dulkabálvalusa geahččalanortnega .
Prosjektet har avdekket flere utfordringer når det gjelder nødmeldinger til den samiske befolkningen .
Prošeakta lea buktán albmosii máŋga hástalusa heahtedieđiheamis sámi álbmogii .
Disse utfordringene strekker seg utover ren tolketjeneste .
Dát hástalusat leat eanet go dušše dulkabálvalus .
Deriblant er forståelsen for samiske brukeres rett til å motta og gi nødmeldinger på eget språk varierende , og de regionale og lokale myndighetene må motiveres til å ta del i prosessen .
Earret eará rievddada áddejupmi das ahte sámi geavaheddjiin lea vuoigatvuohta beassat vuostáiváldit ja sáddet heahtedieđáhusaid sin iežaset gillii , ja regiovnnalaš ja báikkálaš eiseválddit fertejit movttiidahttojuvvot searvat prosessii .
Sametinget har tidligere drøftet denne problematikken med sentrale myndigheter , men ser behovet for å sette fokus på dette igjen .
Sámediggi lea ovdal ságaškuššan dán ášši birra guovddáš eiseválddiiguin , muhto oaidná ahte lea dárbu dan fas čalmmustahttit .
Sametinget har derfor i møte med nasjonale myndigheter etterspurt hvordan beredskap og varsling skal ivareta og de samiske samfunn .
Sámediggi lea danne čoahkkimis nášuvnnalaš eiseválddiiguin jearahan mo gearggusvuohta ja dieđiheapmi galgá áimmahuššat maiddái sámi servodagaid .
Dette gjelder alle deler av systemene for varsling og beredskap .
Dát gusto buot dieđiheami ja gearggusvuođa vuogádagaid beliide .
1.10.5 Barnevern
1.10.5 Mánáidsuodjalus
Sametinget har flere ganger påpekt nødvendigheten av å ha tilstrekkelig samisk kompetanse i barnevernet .
Sámediggi lea máŋgii čujuhan dasa ahte mánáid ­suodjalusas dárbbašuvvo dohkálaš sámegiel gelbbolašvuohta .
Samiske barn har rettigheter i henhold til norsk lov og internasjonale konvensjoner .
Sámi mánáin leat vuoigatvuođat Norgga lágaid ja riikkaidgaskasaš konvenšuvnnaid vuođul .
Dette gjelder blant annet barnekonvensjonens artikkel 30 som nå er inkorporert i norsk lovgivning og har forrang foran norsk lovgivning .
Dát guoská earret eará mánáidkonvenšuvnna 30. artihkkalii mii dál lea dahkkojuvvon oassin Norga lágain ja mii manná Norgga lágaid ovddabeallái .
Tilbudet til samiske barn er ikke tilfredsstillende .
Fálaldat sámi mánáide ii leat dohkálaš .
Samiske barn møter et barnevern med liten kompetanse i samisk språk og kultur .
Sámi mánát deaivvadit dakkár mánáidsuodjalusain , mas lea uhccán gelbbolašvuohta sámi gielas ja kultuvrras .
Det er mangel på samiske fosterhjem .
Sámi sadjásašruovttut váilot .
Likeledes mangler det samisk språk- og kulturkompetanse i det kommunale , regionale og statlige barnevern .
Maiddái váilu gielddaid , regiovnnalaš ja stáhta máináidsuodjalusas giella- ja kulturgelbbolašvuohta .
Sametinget mener derfor at arbeidet med å sikre dette må prioriteres .
Danne oaivvilda Sámediggi ahte dán barggu ferte vuoruhit .
Sametinget har i møte med ansvarlig statsråd påpekt at et likeverdig barnevernstilbud til samiske barn krever at det på sentralt nivå settes klare rammer for hvordan dette målet skal nås .
Sámediggi lea čoahkkimis ovddasvástideaddji stáhtaráđiin čujuhan dasa ahte dásseárvosaš mánáidsuodjalusfálaldat sámi mánáide gáibida ahte guovddáš dásis biddjojuvvojit čielga rámmat dasa mo dán ulbmila galgá juksat .
Sametinget har videre bedt om tilbakemelding på hvordan ansvarlige myndigheter skal ivareta samiske barns behov og rettigheter i barnevernet .
Sámediggi lea maiddái bivdán oažžut ruovttoluottadieđu das mo ovddasvástideaddji eiseválddit galget fuolahit sámi mánáid dárbbuid ja vuoigatvuođaid máináidsuodjalusas .
Faglig metodeutvikling med utgangspunkt i samiske samfunnsforhold står sentralt i utviklingen av et bedre tilbud til samiske barn .
Buoret fálaldatovddideamis sámi mánáide lea fágalaš metodaovddideapi sámi servodatdiliid vuođul guovddážis .
Sametinget har i 2006 tildelt prosjektmidler til flere prosjekter som har som hovedmål å kvalitetssikre tilbudet til samiske barn .
Sámediggi lea 2006 juolludan prošeaktaruđaid máŋga prošektii maid váldoul ­bmil lea kvalitehtasihkkarastit fálaldagaid sámi mánáide .
1.10.6 Prosjekter innenfor helse og sosial
1.10.6 Dearvvašvuođa- ja sosiálaprošeavttat
Sametinget disponerer midler til oppfølging av regjeringens handlingsplan for helse og sosialtjenester til den samiske befolkningen : Mangfold og likeverd .
Sámediggi hálddaša ruđaid čuovvolit ráđđehusa dearvvašvuođa- ja sosiálabálvalusaid doaibmaplána « Máŋggabealátvuohta ja ovttadássášavuohta » sámi álbmoga várás .
Midlene blir i hovedsak tildelt helse og sosialprosjekter etter søknad .
Ruđat juolluduvvojit vuosttažettiin dearvvašvuođa- ja sosiálaprošeavttaide ohcama vuođul .
Midlene som er overført til Sametinget til dette formålet har vært tilnærmet uforandret siden 1999 .
Dat ruđat mat Sámediggái lea fievrriduvvon dán ulbmilii , leat bisson sullii seamma dásis 1999 rájes .
Prosjektmidlene er et viktig bidrag i arbeidet med å gi et hjelpetilbud til samiske pasienter som er mer tilpasset samisk språk og kultur .
Prošeaktaruđat leat deaŧalaš veahkkin dan barggus ahte addit dakkár veahkkefálaldaga sámi divššohasaide , mii lea buorebut heivehuvvon sámi gillii ja kultuvrii .