pere/sami_parallel huggingface dataset:
Jeg vil begynne med å takke for invitasjonen til denne spennende konferansen , som omhandler et tema som er viktig for oss alle ; energi .
Vuos áiggun giitit go lean bovdejuvvon dán gelddolaš konferánsii dakkár fáttáin mii lea dehálaš midjiide buohkaide ; energiija .
Mitt innlegg vil dreie seg rundt tre akser ; urfolks rettigheter , klimautfordringene og fornybar energi .
Mu sáhkavuorus leat golbma dehálaš beali ; álgoálbmogiid vuoigatvuođat , dálkkádathástalusat ja ođasmuvvi energiija .
Men mest av alt vil mitt innlegg dreie seg om de dilemmaer vi står overfor når disse tre temaene skal forenes i en strategi for fremtiden .
Eanaš mu sáhkavuorru lea daid čuolbmačilgehusaid birra mat čatnasit dán golmma fáddái go dat galget váldojuvvot mielde boahtteáiggi strategiijii .
En strategi som skal være bærekraftig , ikke bare med hensyn til naturmiljø og samfunnsøkonomi , men også det menneskelige aspekt , herunder hensynet til samene .
Dakkár strategiija mii galgá leat ceavzil , muhto maiddái mas lea olmmošlaš bealli , dás maiddái sápmelaččaid árvvusatnin .
Jeg vet mange av dere nødvendigvis ikke vil være enige med meg i alt jeg sier , men jeg som sametingspresident er først og fremst talsmann for samene og vårt folkevalgte organ Sametinget og har det som perspektiv .
Várra ehpet leat buohkat ovttaoaivilis muinna buot das maid mun dajan , muhto mun lea sámediggepresideanta vuosttažettiin sápmelaččaid ja min álbmotválljen orgána , Sámedikki , ságadoalli ja dan vuođul mun hálan .
Et perspektiv som er formet av vår egen historie og den internasjonale bevegelsen som moderne urfolk kan sies å tilhøre .
Dat lea dakkár oaidnu mii vuolgá min historjjás ja dan riikkaidgaskasaš lihkadusas , masa sáhttá dadjat ahte ođđaáiggi álgoálbmogat gullet .
Urfolks rettigheter Men først , la meg begynne med begynnelsen .
Álgoálbmogiid vuoigatvuođat Muhto vuos álggán álgguin .
Samene har en dokumentert årtusen lang tilstedeværelse i de nordiske land og Russland , med tyngde i nord .
Lea duođaštuvvon ahte sápmelaččat leat duháhiid jagiid ássan davviriikkain ja Ruoššas , eanaš davviguovlluin .
Samene var der før statene ble til , og har dermed status som urfolk i henhold til internasjonal folkerett .
Sápmelaččat ledje dáppe ovdalgo stáhtat ásahuvvojedje , ja nu lea sis álgoálbmot - stáhtus riikkaidgaskasaš álbmotrievtti mielde .
Samene har også beskyttelse som minoritet i henhold til FNs konvensjon om sivile og politiske rettigheter .
Sápmelaččat suodjaluvvojit maiddái minoritehtan ON konvenšuvnna mielde siviila ja politihkalaš vuoigatvuođaid birra .
Statusen som urfolk er anerkjent av staten Norge blant annet gjennom ratifisering av ILO-konvensjon nr. 169 om urfolk i selvstendige stater .
Norgga stáhta lea dohkkehan stáhtusa álgoálbmogin earret eará dohkkehemiin ILO-konvenšuvnna nr. 169 álgoálbmogiid hárrái iešmearrideaddji riikkain .
Konvensjonen gir rettsregler som statlige myndigheter må følge .
Konvenšuvnnas leat riektenjuolggadusat maid stáhta eiseválddit fertejit čuovvut .
En hjørnestein iILO-konvensjonen er statens plikt til å konsultere med urfolk i saker som kan få direkte betydning for dem .
Geađgejuolgin ILO-konvenšuvnnas lea stáhta geatnegasvuohta konsulteret álgoálbmogiid dakkár áššiin main sáhttá leat njuolgga mearkkašupmi sidjiide .
Denne plikten ligger til alle statlige myndigheter og kan gjelde ulike sakstyper som lover , forskrifter og enkeltvedtak .
Dát geatnegasvuohta gullá buot stáhta eiseválddiide ja sáhttá guoskat iešguđetlágan áššiide , nu go lágaide , láhkaásahusaide ja eaŋkilmearrádusaide .
For å sikre at konsultasjonsplikten gjennomføres på en tilfredsstillende måte inngikk Regjeringen og Sametinget i 2005 avtale om prosedyrer som skal legges til grunn ved konsultasjoner .
Vái sihkkarastojuvvo ahte konsultašuvdnageatnegasvuohta čađahuvvo dohkálaččat , de dagai Ráđđehus ja Sámediggi 2005:s šiehtadusa prosedyraid hárrái mii galggai leat vuođđun konsultašuvnnaide .
Disse prosedyrene er fastsatt ved kongelig resolusjon .
Dát prosedyrat leat dohkkehuvvon gonagaslaš resolušuvnnain .
Målet med konsultasjonene er å forhandle i tillit til at det skal kunne oppnås enighet om foreslåtte tiltak .
Konsultašuvnnaid ulbmil lea ahte šiehtadallamat galget čađahuvvot dainna luohttámušain ahte juksat ovttamielalašvuođa evttohuvvon áššiin .
NVEs oppgaver og beslutninger er omfattet av konsultasjonsprosedyrene .
NČE bargamušat ja mearrádusat gullet konsultašuvdaprosedyraide .
Det er også inngått en egen utfyllende avtale om gjennomføring av konsultasjoner i energisaker mellom NVE og Sametinget .
Lea maiddái dahkkojuvvon sierra dievaslaš šiehtadus konsultašuvnnaid čađaheami birra energiijaáššiin gaskal NČE ja Sámedikki .
Hva ønsker så Sametinget å få ut av konsultasjonene ?
Mii de lea Sámedikki áigumuš konsultašuvnnaiguin ?
Vi ønsker , slik formålet med ordningen tilsier , å oppnå enighet om planlagte tiltak .
Mii háliidit , nu mo ortnega ulbmil dadjá , juksat ovttamielalašvuođa plánejuvvon doaibmabijuid hárrái .
En enighet med løsninger som ivaretar grunnlaget for samisk kultur og utvikling .
Ovttamielalašvuohta dakkár čovdosiiguin mat fuolahit sámi kultuvrra ja ovdáneami vuođu .
Et viktig fundament for etablering av slik enighet er at partene kjenner hverandres vurderinger av konsekvenser i form av hvilke kriterier en bruker og hvilken vekting en tillegger kriteriene .
Vuođđun dakkár ovttamielalašvuođa ásaheapmái lea ahte bealit dihtet mo nubbi bealli árvvoštallá váikkuhusaid nu go guđe eavttuid sii geavahit ja mo sii deattuhit daid eavttuid .
Her har Sametinget og NVE ennå ikke blitt samstemt om arbeidsformen .
Dán oktavuođas eai leat Sámediggi ja NČE soahpan bargovuogi .
NVE har en forvaltningskultur hvor en ikke er vant til å dele foreløpige vurderingene med andre .
NČE:s lea dakkár hálddašankultuvra mas ii leat dáhpin juogadit árvvoštallamiid earáiguin .
Dette vanskeliggjør selvsagt muligheten for reelle og løsningsorienterte konsultasjoner .
Dát váttásmahttá dieđusge vejolašvuođa čađahit duohta konsultašuvnnaid maid ulbmil lea čoavdit áššiid .
NVE og Sametinget er enige om å arbeide med å avklare denne situasjonen .
NČE ja Sámediggi leat mielas geahččalit čielggadit dán dili .
I samarbeidet med NVE har vi mange tunge og viktige saker .
Min ovttasbarggus NČE:in mis leat ollu lossa ja dehálaš áššit .
Det gjelder blant annet alle planlagte 420 kilovolt-linjer fra Ofoten og nordover til Hammerfest og eventuelle forlengelse til Varangerbotn og videre til Finland i den tiltenkte " Arctic Circle " .
Earret eará buot dat plánejuvvon 420 kilovolta-linját Ofuohtas davásguvlui Hámmárfestii ja vejolaš guhkideamit Vuonnabahtii ja viidáseappot Supmii dasa dan nu gohčoduvvon " Arctic Circle":ii .
I tillegg kommer mindre kraftlinjer og vindkraft- og elvekraftsøknader i det samiske området .
Lassin bohtet uhcit fápmolinját ja bieggafápmo- ja johkafápmoohcamat sámis .
Disse sakene stiller Sametinget overfor store kapasitetsmessige utfordringer , som Olje- og energidepartementet så langt ikke har villet imøtekomme Sametinget med økonomiske ressurser til .
Dáin áššiin leat stuorra hástalusat Sámediggái kapasitehta dáfus , maid Oljo- ja energiijadepartemeanta dán rádjai ii leat mieđihan addit ekonomalaš resurssaid Sámediggái .
Resultatet er at beslutningsprosessene vil ta lenger tid .
Dat mielddisbuktá ahte mearrádusproseassat váldet guhkit áiggi .
Klimautfordringen Klimautfordringene angår oss alle .
Dálkkádathástalusat Dálkkádathástalusat gusket midjiide buohkaide .
Det er hevet over enhver tvil at oppvarmingen av jordkloden er menneskeskapt og at konsekvensene blir store dersom vi ikke stanser en slik utvikling .
Ii dárbbaš oppa eahpidit ge ahte eanaspábba lieggana olbmuid doaimmaid geažil ja ahte das leat stuorra váikkuhusat jus eat nagot bissehit dakkár ovdáneami .
Selv om tiltak søker å møte globale utfordringer må vi selvsagt også vurdere om lokale virkninger er akseptable og rettferdige .
Vaikke vel doaibmabijuid áigumuš lea dustet máilmmiviidosaš hástalusaid , de mii fertet maiddái árvvoštallat leat go báikkálaš váikkuhusat dohkálaččat ja vuoiggalaččat .
Ikke sjelden må tiltakenes innretning justeres slik at de samlede negative konsekvenser blir minst mulig , samtidig som vi får målet med tiltaket oppfylt .
Dávjá ferte doaibmabijuid muddet nu ahte negatiiva váikkuhusat oktiibuot šaddet nu uhcit go vejolaš , seammás go doaibmabiju mihttomearri ollašuhttojuvvo .
Det fordrer en evne til å tenke nasjonalt og ikke regionvis både hos myndighetene og de som skal gjennomføre tiltakene .
Dasa gáibiduvvo ahte shike eiseválddit ja sii geat galget čađahit doaibmabijuid , nagodit jurddašit riikka dásis ii ge regiovnna dásis .
Jeg tenker her på vindmøller , noe jeg kommer tilbake til .
Dás jurddašan bieggamilluid birra , masa mun máhcan maŋŋeleppos .
Det er således et paradoks at urfolksområdene , som det er bred enighet om er de områdene som først får merke konsekvensene av klimaendringen , er de som tilsynelatende også må bære de største byrdene av de avbøtende tiltakene .
Danne lea ge paradoksa ahte álgoálbmotguovllut , man oktavuođas lea stuorra ovttamielalašvuohta das ahte dáidda guovlluide čuhcet dálkkádatrievdama váikkuhusat buot ovddimusat , leat dat guovllut mat orrot fertemin gierdat stuorámus nođiid váidudan doaibmabijuin .
Urfolkene i nord , herunder samene , vil måtte tåle virkningene av jordas feber , men det forventes også at de stiller med arealer til den sterke medisinen .
Álgoálbmogat davvin , dás maiddái sápmelaččat , fertejit gillát eanaspáppa liegganeami , muhto vurdojuvvo maiddái ahte sii láhčet areálaid vai mii sáhttit gazzat dán garra dálkasa .
For samisk kultur gjelder det at uten naturgrunnlag , ingen kultur .
Muhto seammás fertet geahččalit eastadit dan ahte dat bilida sámi kultuvrra luondduvuođu .
På Melkøya utenfor Hammerfest utgjør gasskraftverket et av landets største punktutslipp av CO 2 under normal drift , samtidig som det har vært ekstra utslipp under oppstarten .
Muolkkuin Hámmárfeastta olggobealde lea gássafápmorusttet okta dain rusttegiin riikkas mii luoitá eanemus CO 2 dábálaš doaimmas , seammás go leat leamaš liige luoitimat álgomuttus .
Statnett planlegger å fremføre kraftlinjer gjennom Troms og Vest-Finnmark for å tilby elektrisk kraft som erstatning for gasskraftverk som energikilde .
Stáhtaneahtta pláne bidjat fápmolinjáid Romssa ja Oarje-Finnmárkku čađa vai sáhttá fállat el-fámu gássafámu sajis energiijagáldun .
Ifølge Statnett vil kraftlinjen Balsfjord - Hammerfest både fremskynde fase 2 på Melkøya og redusere utslippene av CO 2 med 870 000 tonn per år for Melkøya trinn 1 og 2 , samt Goliat .
Stáhtaneahtta muitala ahte fápmolinnjá Báhccavuotna - Hámmárfeasta sihke ovddida 2. muttu Muolkkáin ja uhcida CO 2 luoitimiid 870 000 tonnain jahkái Muolkkáid 1. ja 2. ceahkis , ja Goliat oktavuođas .
Jeg synes dette er positivt .
Mu mielas dat lea buorre .
Men da må vi også ha sikkerhet for at en slik elektrifisering av Melkøya og Goliat faktisk skjer .
Muhto dalle galgá mis maid leat dat sihkarvuohta ahte dakkár elektrifiseren Muolkkáin ja Goliatas duođaid dáhpáhuvvá .
Konsekvensene av dette klimatiltaket er altså bygging av kraftlinjer som berører 40 reinbeitedistrikt i Troms og Finnmark .
Dán dálkkádatdoaibmabiju váikkuhusat leat dalle ahte huksejuvvojit fápmolinját mat gusket 40 orohahkii Romssas ja Finnmárkkus .
Dette er et enormt inngrep i samiske områder og potensielt et enormt negativt inngrep i samisk kultur .
Dát leat issoras stuorra sisabahkkemat sámi guovlluide ja vejolaččat issoras stuorra negatiiva váikkuhus sámi kultuvrii .
Jeg har stor sans for argumentet om at kraftlinja fra Ofoten til Hammerfest , via Balsfjord , vil styrke forsyningssikkerheten til Troms og Finnmark .
Mun ádden bures dan ákka ahte fápmolinnjá Ofuohtas Hámmárfestii , Báhccavuona bokte , nannešii fápmolágidansihkarvuođa Romssas ja Finnmárkkus .
Jeg vil imidlertid ikke undervurdere de konsekvensene linja vil få for samisk kultur og tiden det tar å avklare alle saksforhold .
Dattetge in áiggo badjelgeahččat dáid váikkuhusaid mat linjás leat sámi kultuvrii ja dáid váikkuhusaid mat das ahte váldá áiggi čielggadit buot beliid áššis .
Jeg ser frem til konsultasjonene med NVE og i sluttfasen Olje- og energidepartementet .
Mus leat vuordámušat konsultašuvnnaide NČE:in ja loahpas Oljo- ja energiijadepartemeanttain .
For å si det på en annen måte : I Hammerfest skal en ikke montere strømskapet nå og vente på kabelen .
Nuppiid sániiguin daddjojuvvon : Hámmárfeasttas eai galgga cegget el-rávdnjeskáhpaid dál ja vuorddašit jođđasa .
Det kan gå en stund til den kommer .
Sáhttá váldit áiggi ovdalgo dat boahtá .
Vindkraft Jeg ønsker å sette fokus på vindkraft , om enn ikke på den måten industrien selv ofte gjør .
Bieggafápmu Háliidan čalmmustahttit bieggafámu , vaikke vel ii dan láhkai mo industriija ieš dahká .
Jeg mener at en bør se på om ikke allerede utbygde områder først skal utnyttes til vindkraft , i stedet for å gå løs på områder med lite eller ingen tekniske inngrep fra før .
Mun oaivvildan ahte berre árvvoštallat ii go sáhte vuos ávkkástallat daid guovlluiguin gos leat jo huksejuvvon bieggamillut , ovdalgo geahčada dakkár guovlluid gos leat uhccán dahje eai oppa leat ge teknihkalaš rusttegat ovdalis .
På samme måte som for all annen nærings- og industrivirksomhet i samiske områder må en se på alternative anvendelser av arealet og hvilke konsekvenser i sum tiltakene får .
Seammá go buot eará ealáhus- ja industriijadoaimmaid oktavuođas sámi guovlluin , de ferte árvvoštallat mo areálaid sáhttá earaláhkai geavahit ja guđe váikkuhusat doaibmabijuin šaddet oktiibuot .
I skjæringspunktet mellom ny industri og energi synes jeg at ideen til Syd Varanger Gruve AS med vindmøller i gruvene er spennende .
Ođđa industriija ja energiija oktavuođas lea mu mielas Syd Varanger Gruve AS jurdda gelddolaš , ahte geavahit bieggamilluid ruvkkiin .
Området har inngrep allerede og veiene og strømkablene er på plass .
Guovllus leat juo sisabahkkemat ja doppe leat juo geainnut ja el-fápmojođđasat .
Jeg er imidlertid klar over at dette ikke reduserer behov for kraftlinjer , siden en er avhengig av at vinden blåser , men dimensjonene kan kanskje reduseres .
Dattetge dieđán ahte dat ii uhcit dárbbu fápmolinjáide , go lea dan duohken ahte biegga bossu , muhto sáhtášii várra uhcidit dimenšuvnnaid .
NVE har fått utarbeidet et vindkart for Norge .
NČE lea ráhkadahttá bieggakártta Norgga várás .
Den angir de teoretiske vindressursene for landet med vekt på kystområdene .
Dat čájeha gos riikkas sáhttet leat bieggaresurssat erenoamážit riddoguovlluin .
Når en ser bort fra områder som ikke kan nyttes på grunn av at de er vernet , har topografi som gir turbulens og risiko for ising , at de for nær bebyggelsen og så videre , sitter man igjen med arealer som er teknisk utnyttbare til vindkraft .
Earret daid guovlluid maid ii sáhte geavahit go dat leat suodjaluvvon , dahje topografiija lea nu ahte šaddá turbuleansa ja jiekŋunriska , dahje ahte dat leat menddo láhka ássanguovlluid ja nu ain , de leat vel dat guovllut maid sáhtášii teknihkalaččat geavahit bieggafápmui .
Noen analytikere leser vindkartet dit hen at 70 % av tilgjengelige vindressurser finnes i Finnmark .
Muhtun analytihkkarat dulkojit bieggakárttaid dainna lágiin ahte 70 % dain bieggaresurssain maiguin sáhttá ávkkástallat , leat Finnmárkkus .
Jeg vil gjøre oppmerksom på at vindkartet er basert på en teoretisk vurdering av områdenes egnethet og tilgjengelig areal .
Mun háliidan fuomášuhttit ahte bieggakárta lea vuođđuduvvon guovlluid heivvolašvuođa ja areálaid olámuttu teorehtalaš árvvoštallamii .
I Finnmark brukes arealet til noe allerede i dag .
Finnmárkkus geavahuvvojit areálat juoga masa nu juo dál .
Dette gjelder spesielt til reindrift .
Erenoamážit dát guoská boazodollui .
Det er også arealer som gir grunnlag for et folks kultur og opprettholdelse .
Leat maiddái areálat mat leat vuođđun álbmoga kultuvrii ja dan bisuheapmái .
På arealene foregår det altså verdiskapning og kulturutøvelse i dag .
Nappo lea areálain dál árvoháhkan ja kulturdoaimmaheapmi .
I tillegg utgjør områder med liten eller ingen tekniske inngrep ca. 37 % av fylkets arealer .
Dasa lassin leat guovllut main leat unnán dahje eai makkárge teknihkalaš lihkahallamat sullii 37 % fylkka areálain .
Slike naturområder , spesielt store sammenhengende områder fra fjord til fjell , utgjør en knapphetsressurs i Norge og Europa og vil være en verdifull basis for det naturmangfoldet vi skal gi videre til neste generasjon .
Dán lágan luondduguovllut , erenoamážit stuorra oktilaš guovllut vuonain duoddariidda , leat vátnivuođa resurssat Norggas ja Eurohpás ja leat mávssolaš vuođđun dan girjáivuhtii maid mii galgat addit boahttevaš buolvvaide .
Inngrepsfrie naturområder er et knapphetsgode .
Luondduguovllut mat eai leat lihkahallojuvvon leat vátnásat .
Det har en verdi .
Das lea árvu .
Den kan også prissettes .
Dan sáhttá maiddái atnit árvvus .
Blir vi flinkere vil flere se at våre livsområder ikke bare er en åpen og relativ omkostningsfri ressurs å ta i bruk .
Jos mii čehpošeimmet de oainnášedje eambbosat ahte min eallinguovllut eai leat dušše rahpasat earáide muhto dat maiddái váldojuvvojit geavahussii hálbbes resursan .
De sier også at for å bekjempe klimaendringene er det bare de mest ytterliggående scenarioer som er offensive nok .
Dadjet maiddái ahte dálkkádatrievdamiiguin dáistaleamis leat dušše ravddamus dáhpáhusat mat leat doarvái offensiivva .
De hevder i sin rapport av mai 2010 at den vindkraftenergi som er mulig å bygge ut i Nord-Norge kan kutte utslippene av CO 2 tilsvarende de samlede norske utslippene fra utvinning av olje og gass i 2010 .
Sii čuoččuhit iežaset miessemánu 2010 raporttas ahte dainna bieggafápmoenergiijain maid lea vejolaš hukset Davvi-Norggas sáhttá unnidit CO 2 luoitimiid mii vástida ollislaš luoitimiid Norggas oljju ja gássa roggama oktavuođas 2010:s . De ledje fas dat teorehtalaš mállet .
I tillegg til at dette er en hjelpeløs beskriving av område og ressursbruk i Finnmark , kan jeg opplyse Zero om at primærnæringene utgjør bare 6,8 % av sysselsatte i 2004 , mens tjenesteytende næringer utgjør 30 % og offentlig sektor har over 40 % sysselsatte .
Dasa lassin go dás doaŋgges vugiin válddahallojuvvojit guovllut ja resursageavaheapmi Finnmárkkus , de sáhttán muitalit Zeroi ahte vuođđoealáhusaid oassi lea dušše 6,8 % barggolašvuođas 2004:s , go fas bálvalusealáhusaid oassi lea 30 % ja almmolaš sektovrra oassi lea badjelaš 40 % barggolašvuođas .
Alle vindkraftprosjekter må vurderes ut i fra hvilke goder de skaper ut i fra det areal de beslaglegger , både type og mengde areal .
Buot bieggafápmoprošeavttaid ferte árvvoštallat dan vuođul makkár buriid dat buktet areálaid vuođul maid váldet , sihke hámi ja viidodaga dáfus .
Sametinget har fått utarbeidet en rapport av Kjeller Vindteknikk .
Kjeller Vindteknikk lea ráhkadan raportta maid Sámediggi lea bivdán .
Rapporten er en kvantitativ sammenligning av potensialet for vindkraftutbygging samt konsekvenser for aktuelle prosjekter i Finnmark og Rogaland .
Raporta lea kvantitatiivvalaš buohtastahttin bieggafápmohuksema vejolašvuođas ja makkár váikkuhusaid guoskevaš prošeavttat Finnmárkkus ja Rogalánddas buvttihit .
Studien har tatt utgangspunkt i konsesjonssøkte , men ikke ferdig utbygde prosjekter i de to fylkene på ca. 1100 megawatt installert effekt .
Iskan lea váldán vuolggasaji konsešuvdnaohccojuvvon , muhto eai gárvvistuvvon prošeavttain dan guovtti fylkkas main lea sullii 1100 megawatt beaktu .
Både Finnmark og Rogaland har store arealer med gode vindforhold og mange vindkraftprosjekter .
Sihke Finnmárkkus ja Rogalánddas leat stuorra areálat ja buorit bieggadilit ja ollu bieggafápmoprošeavttat .
Dagens vindkraftprosjekter i diss to fylkene vil gi ulike konsekvenser når det gjelder samiske interesser , herunder reindrift , samt for inngrepsfrie områder og friluftsinteresser .
Dáláš bieggafápmoprošeavttat dán guovtti fylkkas buktet sierralágan váikkuhusaid sámi beroštusaide , maiddái boazodollui , ja dasto lihkahalakeahtes guovlluide ja astoáiggeberoštusaide .
Ellers er det mindre forskjell i konsekvenser av vindkraftutbygging i de to fylkene .
Muđui leat unnit erohusat bieggafápmohuksema váikkuhusain dán guovtti fylkkas .
Selv med utbygging av kraftlinjenettet er det begrenset plass til vindkraft fra Finnmark .
Ieš fápmolinjá huksema oktavuođas lea gáržžes sadji bieggafápmui Finnmárkkus .
I dagens nett og planlagt ny nettkapasitet i 2015 er det ifølge Statnett ikke plass til flere vindkraftverk øst for Hammerfest enn hva det allerede er gitt konsesjon til [ 1 ] .
Dáláš neahtain ja plánejuvvon ođđa neahttakapasitehtain 2015:s ii leat Stáhtaneahta mielas sadji eanet bieggafápmorusttegiidda nuorta bealde Hámmárfeastta go maidda juo lea addojuvvon konsešuvdna [ 1 ] .
Varanger kraft sitt vindkraftanlegg i Rákkočearru i Berlevåg i Øst-Finnmark vil ved sine to trinns utbygginger ha fylt nettkapasiteten .
Varanger kraft bieggafápmorusttegis Rákkočearus Bearalvákkis Nuorta-Finnmárkkus lea guovtti dásis huksejumiid geažil neahttakapasitehta dievva .
Selv med denne nettutbygginga i Øst-Finnmark vil kapasiteten bare utgjøre halvparten av hva det er søkt om til NVE [ 2 ] .
Ieš dainna neahttahuksemiin Nuorta-Finnmárkkus šaddá kapasitehta dušše bealli das mii lea ohccojuvvon NVE [ 2 ] .
Det er altså ikke bare unødvendig å vurdere andre prosjekter enn de som er kommet inn til nå , frem mot 2025 , halvparten av foreliggende søknader kan avslås direkte .
Ii leat nappo dušše dárbbašmeahttun árvvoštallat eará prošeavttaid go daid mat dál leat boahtán , jagi 2025 rádjai , muhto beali dáin ohcamiin sáhttá hilgut njuolga .
I tillegg hører det altså med at en realitetsvurdering av disse søknadene er avhengig av at ny kraftlinje østover fra Skaidi faktisk gis konsesjon .
Dasa lassin gullá nappo mielde ahte dáid ohcamiid realitehta árvvoštallan lea sorjavaš das ahte ođđa fápmolinjái nuorttas guvlui Skáiddis duođai addojuvvo konsešuvdna .
Økonomien i vindkraftprosjekter gir svakt grunnlag for å finansiere nye kraftlinjer .
Bieggafápmoprošeavttaid ekonomiija addá fuones vuođu ruhtadit ođđa fápmolinjáid .
Fordi vinden er gratis , er det investeringskostnadene for vindkraftverket , investeringskostnadene for infrastrukturen og verdien av produsert kraft som har betydning for totaløkonomien i prosjektet .
Danne go biegga lea nuvttá , de lea bieggafápmorusttega investerengoluin , infrastruktuvrra investerengoluin ja buvttaduvvon fámu árvvus mearkkašupmi prošeavtta ollislaš ekonomiijai .
I Kjeller Vindteknikks rapport er beregnet produksjonskostnad for vindkraft angitt til ca. 60 øre per kilowatt-time .
Kjeller Vindteknikk raporttas lea rehkenastojuvvon bieggafámu buvttadangollun sullii 60 evrre kilowatt-diimmu nammii .
Med dagens kraftpris på ca. 35 øre er det altså nødvendig med ca. 25 øre i ekstra " grønn verdi " per kilowatt-time for at et prosjekt skal bli lønnsomt .
Dáláš fápmohattiin mii lea 35 evrre lea nappo dárbu oažžut sullii 25 evrre eanet " ruoná árvun " kilowatt-diimmu nammii jos prošeakta galggaš leat gánná ­hahtti .
Dette tilsvarer omtrent prisen på grønne sertifikater i Sverige , slik at vindkraftsatsingen er avhengig av et felles sertifikatsystem for å kunne bli lønnsomt .
Dát vástida ruoná sertifikáhtaid sullii haddái , nu ahte bieggafápmoáŋgiruššan sorjá oktasaš sertifikáhtavuogádagas jos galggaš šaddat gánnihahttin .
Olje- og energidepartementet har en intensjon om at et slikt marked skal innføres fra 1. januar 2012 .
Oljo- ja energiijadepartemeanttas lea áigumuššan ahte dán lágan márkan galgá váldojuvvot atnui ođđajagimánu 1. b. 2012 .
Det som er vanskelig å forstå er hvordan de ennå ulønnsomme vindkraftprosjektene skal kunne være med å finansiere de nye kraftlinjene som er en forutsetning , spesielt i Øst-Finnmark .
Dat mii lea váttis áddet lea dat ahte movt dat ain gánnáhahtekeahtes bieggafápmoprošeavttat galget sáhttit leat mielde ruhtadeamen ođđa fápmolinjáid mii lea eaktun , erenoamážit Nuorta-Finnmárkkus .
Vindkraftproduksjon i Finnmark og Troms må eksporteres til Europa .
Bieggafámu Finnmárkkus ja Romssas ferte fievrridit Eurohpai .
Det er langt og det blir dyrt .
Dat lea guhkki ja divrras .
Nord-Norge har kraftoverskudd i dag .
Davvi-Norggas lea fápmobadjelbáza dál .
Den nye kraftproduksjonen må altså sendes ut av regionen .
Dan ođđa fámu mii buvttaduvvo ferte nappo sáddet eret guovllus .
Det forventes at Norge som helhet er nettoeksportør av kraft i overskuelig fremtid og Sverige har egne ambisiøse vindkraftplaner å ta hensyn til .
Vurdojuvvo ahte Norga ollislaččat lea elfámu nettofievrrideaddji lagamus boahtteáiggis ja Ruoŧŧa ferte vuhtii váldit iežas stuorra bieggafápmoplánaid .
Finland har vedtatt å bygge ut mer kjernekraft , mens Russland er netto krafteksportør .
Suopma lea mearridan hukset eanet atomafámu , ja Ruošša fas lea netto fápmofievrrideaddji .
Kraften som skal produseres i Finnmark og Troms må altså eksporteres og det er flaskehalser i nettkapasiteten sørover i hele landet .
Fámu mii galgá buvttaduvvot Finnmárkkus ja Romssas ferte nappo fievrridit ja neahttakapasitehtas leat hehttehusat máttás guvlui miehtá riikka .
Spesielt gjennom Nordland , som da skal være transittfylke for denne kraften , i tillegg til selv å ha ambisiøse planer om satsing på elve- og vindkraft .
Erenoamážit Norlándda čađa , mii de galgá fievrridit dán fámu , mas dasa lassin leat stuorra plánat áŋgiruššat johka- ja bieggafámuin .
I Sverige er det også flaskehalser .
Ruoŧas leat maiddái hehttehusat .
I tillegg planlegges det vindkraft i Nord-Europa med tilhørende behov for kraftledninger til befolkningssentra i sør .
Dasa lassin plánejuvvo bieggafámu huksen Davvi-Eurohpas ja man čuovvu dárbu hukset fápmolinjáid ássanguovddážiidda máddin .
Samtidig planlegges det nye utenlandskabler i Sør-Norge .
Dasto plánejuvvojit ođđa olgoriika kábelat Mátta-Norggas .
Disse områdene har også områder som er egnet for vindkraft i form av vindressurser og områder der det allerede er foretatt inngrep .
Dát guovllut leat maiddái heivvolaččat bieggafámu várás go doppe leat bieggaresurssat ja guovllut gos juo leat dahkkojuvvon lihkahallamat .
Kraften fra Finnmark har tre ganger så lang vei til importlandene som ny kraft fra for eksempel Rogaland .
Fámu Finnmárkkus lea golmma gearddi guhkit mátki fievrridit go ođđa fámu ovdamearkka dihte Rogalánddas .
En eksportrettet kraftproduserende industri i nord vil altså , ifølge vår rapport , fordre investeringer i størrelsen tiltalls milliarder kroner i nett .
Fievrrideaddji fápmobuvttadeaddji industriija davvin gáibida nappo , min raportta mielde , investeremiid mat leat logemat miljárdda ruvnnu neahtas .
Investeringer som utløses av en fra før av ikke lønnsom vindkraftproduksjon .
Investeremat maid juo gánnitkeahtes bieggafápmo ­buvttadus buvttiha .
Det er altså gode grunner til å helde kaldt vann i blodet til vindkraftentusiastene i nord .
Movt dán sáhttá bealuštit ? Nappo leat buorit ákkat cakkadit bieggafápmobealušteddjiid davvin .
Og da faller også mye av begrunnelsene for nye store kraftgater i Finnmark bort .
Ja dalle gahččet maiddái ollu ákkat eret ođđa stuorra fápmogujiid ektui Finnmárkkus .
Og det er ikke sikkert at det er så negativt .
Ja ii leat sihkar ahte dat lea nu negatiivvalaš .
Finnmark fylkeskommune har iverksatt forarbeidet til en fylkesdelplan for vindkraft , og der håper jeg at en er ærlige med de kraftige begrensninger eksisterende og planlagt nettkapasitet setter for utbygging av vindkraft i fylket .
Finnmárkku fylkkagielda lea álgán bargat ovdabarggu fylkkaplánaoasis bieggafámu hárrái , ja mun doaivvun ahte doppe leat rehálaččat daid garra gáržžidemiid ektui maid dáláš ja plánejuvvon neahtta ­kapasitehta bidjá bieggafámu huksemii fylkkas .
Avslutning Til avslutning vil jeg gjenta mine hovedbudskap :
Loahpahus Loahpas áiggun mun geardduhit mu váldoulbmila :
· Staten har konsultasjonsplikt overfor samene .
· Stáhtas lea konsultašuvdnageatnegasvuohta sámiid ektui .
Det gjelder i høyeste grad i energisaker .
Erenoamážit energiijaáššiid oktavuođas .
Skal konsultasjoner være reelle og løsningsorienterte må NVE dele sine foreløpige vurderinger og vurderingskriterier med Sametinget .
Jos konsultašuvnnat galget leat duođalaččat ja duođalaš áigumuš gávdnat čovdosiid , de ferte NVE juogadit iežas gaskaboddosaš árvvoštallamiid ja árvvoštallaneavttuid Sámedikkiin .
· Olje- og energidepartementet må bidra til at Sametinget settes i stand til å behandle energisakene , slik at urfolksretten oppfylles og slik at saksbehandlingstiden ikke blir urimelig lang .
· Oljo- ja energiijadepartemeanta ferte váikkuhit dan ahte Sámediggi oažžu vejolašvuođa meannudit energiijaáššiid , vai álgoálbmotriekti ollašuhttojuvvo ja nu ahte áššemeannudanáigi ii šatta eahpegovttolaš guhkki .
· Når det gjelder vindkraft har man startet i feil ende av landet .
· Go guoská bieggafápmui , de leat álgán boasttu geažis riikkas .
Økonomien i vindkraftprosjekter gir svakt grunnlag for finansiering av nye kraftlinjer .
Ieš fápmolinjáneahta huksemiin ge lea gáržžes sadji bieggafápmorusttegiidda Finnmárkkus .
Ny vindkraft produsert i nord har svært lang vei til markedet og vil kreve tiltalls milliarder kroner investert i ny nettkapasitet fra nord til sør .
Ođđa bieggafámu doalvumis davvin lea guhkes mátki márkanii ja gáibida logemat miljárdda ruvdnosaš investeremiid ođđa neahttakapasitehta ektui davvin máttás guvlui .
En bæreevne vindkraftindustrien ikke har i dag .
Dán ii suvdde otnáš bieggafápmoindustriija .
[ 1 ] I dagens nett er det i følge Statnett plass til 120-160 megawatt ny kraftproduksjon øst for Hammerfest .
[ 1 ] Dáláš neahtas lea Stáhtaneahta dieđuid mielde sadji 120-160 megawatt ođđa fápmobuvttadussii nuorta bealde Hámmárfeastta .
I forhold til planlagt nettkapasitet i 2015 er det plass til 160-200 megawatt kraftproduksjon .
Plánejuvvon neahttakapasitehta ektui 2015:s lea sadji 160-200 megawatt fápmobuvttadussii .
Varanger kraft er allerede gitt konsesjon til 40 + 160 megawatt kraftproduksjon i Rákkočearru i Berlevåg kommune .
Varanger kraft lea juo ožžon konsešuvnna 40 + 160 megawatt fápmobuvttadussii Rákkočearus Bearalváhki gielddas .
[ 2 ] Med ny linje Skaidi-Varangerbotn i 2025 vil nettet ha en kapasitet på 1000-1500 megawatt ny kraftproduksjon .
[ 2 ] Ođđa linjás Skáiddi-Vuonnabađa gaskka 2025:s lea neahtas kapasitehta 1000-1500 megawatt ođđa fápmobuvttadussii .
Det foreligger søknader om vinkraftverk på 2600 megawatt i Øst Finmark .
Bieggafámu 2600 megawatt ohcamat leat boahtán Nuorta Finnmárkkus .
Sametingsrådet fikk gjennomslag for samisk foreldrerepresentant
Sámediggeráđđi oaččui doarjaga sámi vánhenovddasteaddji ektui
Visepresident Laila Susanne Vars er meget fornøyd med at Kunnskapsdepartementet har tatt Sametingsrådets innspill til etterretning og oppnevnt Roger Skarvik som fast medlem av regjeringens foreldreutvalg for barnehager ( FUB ) .
Várrepresideanta Laila Susanne Vars lea hui duhtavaš go Máhttodepartemeanta lea váldán vuhtii Sámediggeráđi rávvaga ja lea nammadan Roger Skarviikka ráđđehusa mánáidgárdevánhen ­lávdegotti bissovaš lahttun .
I et brev til Kunnskapsminister Kristin Halvorsen ba visepresidenten om at Sametingsrådets foreslåtte representant skulle oppnevnes til et fullverdig medlem av foreldreutvalget .
Reivves Máhttoministarii Kristin Halvorsenii bivddii várrepresideanta ahte ovddasteaddji maid Sámediggeráđđi evttohii nammaduvvo ollesárvosaš lahttun vánhenlávdegoddái .
Sametingsrådet argumenterte med at Foreldreutvalget er et særs viktig organ som skal komme med direkte innspill til Regjeringen i barnehagepolitiske saker .
Sámediggeráđđi ákkastalai dainna ahte vánhenlávdegoddi lea erenoamáš deaŧalaš orgána mii galgá buktit rávvagiid njuolga Ráđđehussii mánáidgárdepolitihkalaš áššiin .
Rådet viste til at utvalget behøver en fast samisk representant som kan fremme saker av betydning for samiske foreldre og barn .
Ráđđi čujuhii ahte lea dárbu oažžut bissovaš sámi ovddasteaddji mii sáhttá ovddidit áššiid mat leat deaŧalaččat sámi vánhemiidda ja mánáide .
Utvalgets mandat er omfattende og politisk svært viktig for Sametingsrådet og forslagene utvalget kommer med vil i høyeste grad også berøre samiske barn .
Lávdegotti mandáhta lea viiddis ja politihkalaččat hui deaŧalaš Sámediggeráđđái ja evttohusat maid lávdegoddi buktá gusket hui ollu maiddái sámi mánáide .
- Vi i Sametingsrådet er derfor veldig glade for at Kunnskapsdepartementet snudde i saken og oppnevnte Skarvik til fullverdig medlem av utvalget for de neste fire årene , uttaler visepresident Laila Susanne Vars .
- Danne leat mii Sámediggeráđis hui ilus go Máhttodepartemeanta rievdadii oainnus ja nammadii Skarviikka ollesárvosaš lahttun lávdegoddái boahtte njealji jahkái , dadjá várrepresideanta Laila Susanne Vars .
En viktig ressurs
Deaŧalaš resursa
Visepresident Laila Susanne Vars beskriver Sametingsrådets kandidat , Roger Skarvik , som en viktig ressurs .
Várrepresideanta Laila Susanne Vars oaivvilda ahte Sámedikki evttohas , Roger Skarvik , lea deaŧalaš resursa .
- Roger Skarvik har jobbet aktivt i sitt nærmiljø med saker som omhandler samiske barn og unge , og vil være en betydelig ressurs for utvalget .
- Roger Skarvik lea bargan árjjalaččat lagasbirrasisttis áššiiguin mat gusket sámi mánáide ja nuoraide , ja danne lea son hui deaŧalaš resursa lávdegoddái .
For Sametingsrådet var det særlig viktig å få samisk representasjon i foreldreutvalget slik at den samiske foreldrestemmen blir hørt på et nasjonalt nivå når Regjeringen utformer sin barnehagepolitikk .
Sámediggeráđđái lei erenoamáš deaŧalaš oažžut sámi ovddasteaddji lávdelávdegoddái vai sámi vánhenjietna gullošii nationála dásis dalle go Ráđđehus lea hábmemin mánáidgárdepolitihkas .
Skarvik deltok tirsdag 12. oktober på sitt første møte i Foreldreutvalget for barnehager .
Skarvik lei maŋŋebárgga golggotmánu 12. b. vuosttaš gearddi mánáidgárdevánhenlávdegotti čoahkkimis .
Roger Skarvik , samisk foreldrerepresentant i Regjeringens Foreldreutvalg for Barnehager ( FUB ) : mobil : 976 26 617 .
Roger Skarvik , Ráđđehusa mánáidgárdevánhenlávdegotti sámi vánhenovddasteaddji : telefovdna : 976 26 617 .
I harmoni med naturen
Luondduin lahkalaga
Mandag 18. oktober åpnet forhandlingene under partsmøtet til FNs konvensjon om biologisk mangfold i Nagoya , Japan .
Vuossárgga golggotmánu 18. b. álget šiehtadallamat ON oasálaščoahkkima vuolde biologalaš riggodaga konsešuvnna ektui Nagoyas Japánas .
Slagordet er at mennesker skal leve i harmoni med naturen inn i framtiden .
Čuorvvassátnin lea ahte mii olbmot galgat eallit luondduin fárrolaga boahtteáiggis .
Møtet samler 8000 delegater og observatører , og herunder opp mot 200 urfolk fra hele verden .
Čoahkkimii leat čoagganan 8000 oasseváldi ja áici , ja sin gaskkas leat birrasii 200 álgoálbmoga miehtá máilmmi .
Samene er representert med Samerådet , Samisk Parlamentarisk Råd og Sametingene .
Sámiid ovddastit Sámeráđđi , Sámi parlamentáralaš ráđđi ja Sámedikkit .
Deler av den samiske delegasjonen inne på Nagoya Congress Center .
Oassi sámi sáttagottis Nagoya Congress guovddážis .
Fra venstre : Gunn-Britt Retter , Samerådet og Jon Petter Gintal , Sametinget .
Gurotbealde ravddas : Gunn-Britt Retter , Sámeráđđi ja Jon Petter Gintal , Sámediggi .
Året 2010 står i naturens tegn og er FNs internasjonale år for naturmangfold .
Jahki 2010 lea luonddu mearkkas ja dat lea ON riikkaidgaskasaš luondduvalljodatjahki .
I perioden 18. - 29. oktober skal det gjøres flere viktige vedtak på partsmøtet som vil være toneangivende og styrende i forhold til bærekraftig bruk og bevaring av verdens naturressurser .
Áigodagas golggotmánu 18. - 29. b. dahkkojuvvojit máŋga deaŧalaš mearrádusa oasálaščoahkkimis mat leat čujuheaddjit ja stivrejeaddjit máilmmi luodduresurssaid ceavzilis geavahusa ja suodjaleami ektui .
Første del av partsmøtet består av forhandlinger på administrativt nivå .
Oasálaščoahkkima vuosttaš oasis leat šiehtadallamat hálddahuslaš dásis .
Uavklarte spørsmål løftes til slutten av perioden , under høgnivådelen , der verdens miljøvernministere møtes .
Čielggatkeahtes áššit ovddiduvvojit áigodaga loahpageahčen alla dássái dalle go máilmmi birasministarat deaivvadit .
Naturressursene representerer store verdier som gir grunnlaget til menneskers liv , kosthold og helse .
Luondduresurssain leat stuorra árvvut mat leat vuođđun olbmuid eallimii , biebmodillái ja dearvvašvuhtii .
I Japan er hovedprioriteringen at det skal jobbes for å oppnå enighet om en internasjonal bindende protokoll som skal sikre en rettferdig fordeling av de fordeler som bruken av naturen gir .
Japánas váldovuoruheapmin lea dat ahte bargat dan ala vai nagodivčče soahpat riikkaidgaskasaččat čadni protokolla mainna sihkkarastit ahte ovdamunit maid luonddu geavaheapmi addá juogaduvvojit rievttalaččat .
Koblingen mellom tilgang til genressurser og urfolks tradisjonelle kunnskaper er et sentralt element i dette arbeidet .
Oktavuohta genaresurssaiguin ávkkástallamiid ja álgoálbmogiid árbedieđuid gaskka lea guovddáš oassi dán barggus .
Konvensjonen om biologisk mangfold anerkjenner den nære avhengigheten som er mellom urfolk og natur .
Biologalaš riggodaga konvenšuvnnas dohkkehuvvo ahte álgoálbmogiid ja luonddu gaskka lea lagaš sorjjasvuohta .
Det er en egen artikkel - art. 8 ( j ) , som omhandler statenes forpliktelser til å beskytte , bevare og viderefører urfolks tradisjonelle kunnskaper i et utviklingsperspektiv .
Dan birra lea sierra artihkal 8 ( j ) mas válddahallojuvvo stáhtaid geatnegasvuohta suodjalit , seailudit ja gaskkustit álgoálbmogiid árbedieđuid ovddidan ­perspektiivvas .
Videre skal det gjøres vedtak på en rekke andre temaer .
Dasto galget dahkkojuvvot mearrádusat ollu eará fáttáin .
Det skal lages ny strategisk plan med 2020-mål og indikatorer .
Galgá ráhkaduvvot ođđa strategalaš plána 2020-mihttomeriiguin ja viissáriiguin .
Og det kommer vedtak om bærekraftig bruk , verneområder og klimaendringer .
Ja boahtá mearrádus ceavzilis geavahusas , suodjalanguovlluin ja dálkkádatrievdamiin .
Det ble videre lagt vekt på at for urfolk utrykkes ofte fattigdom i tap av land , territorier og vann .
Dasto deattuhuvvui ahte álgoálbmogat dávjá namuhuvvojit geafivuođas go leat massán eatnamiid , guovlluid ja čázádagaid .
Det ble understreket at uten tilgang til egne territorier og naturressurser så har urfolk en stor risiko for å tape sin kultur , tradisjonelle kunnskaper , levebrød , rett til utvikling og identitet .
Deattuhuvvui ahte almmá sierra guovlluid ja luondduresurssaid haga lea stuorra várra ahte álgoálbmogat masset sin kultuvrra , árbedieđuid , eallinláibbi , vuoigatvuođa ovddideapmái ja identitehtii .
Det ble også påpekt at urfolks status og rettigheter som egne folk er universelt anerkjent og må bli respektert og implementert av de 193 medlemsland som har ratifisert konvensjonen om biologisk mangfold .
Deattuhuvvui maiddái ahte álgoálbmogiid stáhtus ja vuoigatvuođat sierra álbmogin lea máilmme viidosaččat dohkkehuvvon ja dan ferte árvvus atnit ja searvvahuvvot daid 193 lahttoriikka bealis mat leat dohkkehan biologalaš riggodaga konvenšuvnna .
Åpen høring i Sametingets kontrollutvalg
Rabas gulaskuddan Sámedikki bearráigeahččanlávdegottis
Torsdag den 4.november har Sametingets kontrollutvalg , i henhold til retningslinjene for kontrollkomiteen § 5 punkt 2 , besluttet å avholde åpen høring i følgende sak : Sametingsrådets disponering av post 507 i Sametingets reviderte budsjett 2009 - sak 24/09 .
Duorastaga skábmamánu 4. b. lea Sámedikki bearráigeahččanlávdegoddi , bearráigeahččanlávdegotti njuolggadusaid § 5 čuoggá 2 vuođul , mearridan doallat rabas gulaskuddama čuovvovaš áššis : Mo Sámediggeráđđi lea hálddašan Sámedikki 2009 reviderejuvvon bušeahta poastta 507 - ášši 24/09 .
Sametinget - sametingsalen 2 © Jaro Hollan
© Jaro Hollan Gulaskuddan dollojuvvo Sámedikkis Kárášjogas .
Program for dagen
Beaivvi prográmma
09.00 - 09.05 : Åpning ved leder av Sametingets kontrollutvalg v / Randi A. Skum .
09.00 - 09.05 : Sámedikki bearráigeahččanlávdegotti jođiheaddji Randi A. Skum rahpá gulaskuddama .
09.05 - 09.20 : Kommentarer til inn holdet i juridisk vurdering av Sametingets disponering av post 507 i Sametingsrådets reviderte budsjett 2009 - sak 24/09 v / Sametingspresident Egil Olli .
09.05 - 09.20 : Sámedikki presideanta Egil Olli kommentere dan juridihkalaš árvvoštallama , mii lea boahtán dasa mo Sámediggeráđđi lea hálddašan Sámedikki 2009 reviderejuvvon bušeahta poastta 507 - ášši 24/09 .
09.20 - 10.00 : Spørsmål fra Sametingets kontrollutvalg .
09.20 - 10.00 : Gažaldagat Sámedikki bearráigeahččanlávdegottis .
10.00 - 10.20 : Innledning / kommentarer til innholdet i juridisk vurdering av Sametingets disponering av post 507 i Sametingsrådets reviderte budsjett 2009 - sak 24/09 v / Rådsmedlem Vibeke Larsen .
10.00 - 10.20 : Ráđđelahttu Vibeke Larsen álggaha ja kommentere dan juridihkalaš árvvoštallama , mii lea boahtán dasa mo Sámediggeráđđi lea hálddašan Sámedikki 2009 reviderejuvvon bušeahta poastta 507 - ášši 24/09 .
10.20 - 11.00 : Spørsmål fra Sametingets kontrollutvalg .
10.20 - 11.00 : Gažaldagat Sámedikki bearráigeahččanlávdegottis .
11.00 - 11.10 : Pause .
11.00 - 11.10 : Boddu .
11.10 - 11.30 : Rådsmedlem Marianne Balto .
11.10 - 11.30 : Ráđđelahttu Marianne Balto .
11.30 - 12.30 : Lunsj .
11.30 - 12.30 : Gaskabiebmu .
12.30 - 12.50 : Tidligere Rådsmedlem Hilde Anita Nyvold .
12.30 - 12.50 : Ovddeš Ráđđelahttu Hilde Anita Nyvold .
12.50 - 13.10 : Tidligere Rådsmedlem Jørn Are Gaski .
12.50 - 13.10 : Ovddeš Ráđđelahttu Jørn Are Gaski .
13.10 - 13.20 : Spørsmål fra Sametingets kontrollutvalg til et samlet Sametingsråd .
13.10 - 13.20 : Gažaldagat Sámedikki bearráigeahččanlávdegottis dievas Sámediggeráđđái .
13.20 - 13.30 : Avslutning ved Sametingets kontrollutvalg ved leder Randi A. Skum .
13.20 - 13.30 : Sámedikki bearráigeahččanlávdegotti jođiheaddji Randi A. Skum loahpaha gulaskuddama .
Høringen er åpen for presse og andre interesserte .
Gulaskuddan lea rabas pressii ja eará berošteddjiide .
Tar selvmord alvorlig
Váldet iešsorbmemiid duođas
- Ett selvmord er alltid ett for mye , og medfører sorg for de som står igjen , uttaler rådsmedlem Jåma .
- Okta iešsorbmen lea álo okta menddo ollu , ja mielddisbuktá morraša sidjiide geat báhce , cealká ráđđelahttu Jåma .
Innlegget kan leses i sin helhet under .
Olles artihkkala sáhtát lohkat dás vuolábealde .
Sametingsrådets arbeid med selvmordsforebygging .
Sámediggeráđi bargu iešsoardimiid eastademiin
Av rådsmedlem Ellinor Marita Jåma .
Ráđđelahttu Ellinor Marita Jåma
I den senere tid har det vært en del medieomtale om Sametingsrådets arbeid med selvmordsforebygging .
Maŋimuš áiggis lea medias beaggán Sámediggeráđi barggu birra iešsoardimiid eastademiin .
Sametingsrepresentant Miriam Paulsen har kritisert Sametingsrådet for manglende vilje til å prioritere bevilgninger til selvmordsforebyggende tiltak .
Sámedikki áirras Miriam Paulsen lea cuiggodan Sámediggeráđi go dat ii leat vuoruhan juolludemiid iešsoardimiid eastadandoaibmabijuide .
Jeg vil først slå fast at Sametingsrådet er bekymret for de tilfeller av selvmord som vi opplever i den samiske befolkning .
Mun áiggun vuos deattastit ahte Sámediggeráđđi lea fuolas daid iešsoardimiid geažil mat dáhpáhuvvet sámi álbmoga gaskkas .
Ett selvmord er alltid ett for mye , og medfører sorg for de som står igjen .
Juohke iešsoardin lea okta menddo ollu , ja buktá morraša lagamuččaide .
Som talerør for den samiske befolkning føler Sametingsrådet et ansvar for å løfte disse problemene opp på den politiske dagsorden .
Sámi álbmoga sáhkaguoddin dovdá Sámediggeráđđi alddis leat ovddasvástádusa ovddidit dáid áššečuolmmaid politihkalaš beaiveortnegii .
Samtidig er dette et tema man skal gå inn i med stor ydmykhet og respekt .
Dasto lea dát fáddá maiddái dakkár fádda maid ferte gieđahallat hui vuollegisvuođain ja gudnejahttimiin .
Det handler om enkeltpersoners liv og hvordan de best kan få hjelp til å komme ut av en vanskelig situasjon .
Dás lea sáhka ovttaskas olbmo eallima birra ja movt sii sáhtášedje oažžut veahki beassat eret dan váttis dilis .
Derfor har Sametingsrådet etablert kontakt med SANKS , Samisk nasjonalt kompetansesenter psykisk helsevern , for å få råd og veiledning om hvordan Sametingsrådets medlemmer og administrasjon best kan være rustet til å ta opp slike temaer .
Danne lea Sámediggeráđđi váldán oktavuođa SANKS:in , Sámi našuvnnalaš gealboguovddážiin mii bargá psykálaš dearvvašvuođain , oažžun dihte rávvagiid ja bagadusa movt Sámediggeráđi lahtut ja hálddahus , buoremus vuogi mielde sáhtášedje bargat dán lágan fáttáiguin .
Vi trenger å lære hvordan vi best kan håndtere disse spørsmålene som politikere og medmennesker .
Mii dárbbašit oahppat , mii politihkkárat ja lagamuččat mainna lágiin mii buoremusat sáhtášeimmet gieđahallat dáid áššiid .
Samtidig ser vi at i disse spørsmålene kan vi ha nytte av å samarbeide med samiske politikere i Sverige .
Dasto oaidnit mii ahte mii sáhttit oažžut ávkki das jos bargat Ruoŧa beale sámi politihkkariiguin ovttas .
Sametingsrådet har derfor etablert kontakt med svensk Sameting for å se hvordan vi sammen kan bidra i disse spørsmålene .
Danne lea Sámediggeráđđi ásahan oktavuođa Sámedikkiin Ruoŧa bealde geahčadan dihte movt mii ovttas sáhtášeimmet váikkuhit dáid áššiid .
Representanten Miriam Paulsen uttaler i Sagat torsdag 14. oktober at Sametingsrådets avslag på klage fra Sijti Jarnge om prosjektstøtte er : " Trist og merkelig .
Áirras Miriam Paulsen celkkii Ságat áviissas duorastaga golggotmánu 14. b. ahte lea ahkit ja imaš go Sámediggeráđđi biehttalii addimis prošeaktadoarjaga Sijti Jarngei .
Skulle nesten tro det har gått prestisje i saken .
Galggašii beanta jáhkkit ahte áššis lea leamaš sáhka árvofámu birra .
Rådets forsikring om at de har fokus på selvmordsforebygging er ikke troverdig etter dette . "
Dat go ráđđi lea lohpidan atnit guovddážis iešsoardimiid eastadeami , ii leat šat jáhkehahtti dán maŋŋá .
Jeg vil først minne om at søknaden er behandlet etter de forutsetninger og prioriteringer som er i Sametingets budsjett , og som er vedtatt av Sametingets egne politikere , deriblant Miriam Paulsen .
Mun áiggun vuosttažettiin muittuhit ahte ohcan lea meannuduvvon daid eavttuid ja vuoruhemiid mielde mat leat biddjojuvvon Sámedikki bušeahtas , ja maid Sámedikki iežas politihkkárat leat mearridan , maiddái áirras Miriam Paulsen .
Etter Sametingsrådets gjennomgang av søknaden , ble det klart for oss at denne søknaden ikke falt innenfor de prioriteringer som ble gjort av Sametingets plenum for 2010 .
Maŋŋá go Sámediggeráđđi lei geahčadan ohcama , čielggai midjiide ahte dát ohcan ii gullan vuoruhemiide maid Sámedikki dievasčoahkkin lei mearridan jahkái 2010 .
Søknaden omhandlet kompetanseoppbygging av reindriftsutøvere i mediehåndtering , forhandlingstaktikk og konflikthåndtering .
Ohcamis válddahallojuvvui boazodolliid gelbbolašvuođa lokten media gieđahallamis , šiehtadallantaktihkas ja vuostálasvuođaid gieđahallamis .
Det er ikke det samme som å hevde at dette er et kurs i selvmordsforebyggende arbeid .
Dát ii leat dat seamma go čuoččuhit ahte dát kursa lea iešsoardimiid eastadanbargu .
Siden prosjektsøknaden fikk avslag i Tilskuddsstyret i juni , har jeg hatt kontakt med Sijti Jarnge i denne saken .
Maŋŋá go Doarjjastivra geassemánus biehttalii addimis doarjaga Sijti Jarnge ohcamii , de lea mus leamaš oktavuohta Sijti Jarngein dán ášši birra .
De har vært inneforstått med at Sametingsrådet ikke kom til å gi deres klage medhold , og de har ved gjennomgang av sin egen prosjektbeskrivelse full forståelse for dette .
Sii leat vuhtii váldán ahte Sámediggeráđđi ii áigon miehtan sin váidagii , ja sii leat go leat geahčadan iežaset prošeaktaválddahallama ollásit ádden dan .
Jeg vil betegne dialogen mellom Sametingsrådet og Sijti Jarnge som god i denne saken , og det håper jeg vi vil ha i fremtiden også .
Mu oaivvildan ahte gulahallan Sámediggeráđi ja Sijti Jarnge gaskka lea leamaš buorre dán áššis , ja doaivvun ahte lea nu maiddái boahtteáiggis .
Høring - Nye beregningsregler og tildelingskriterier for tospråklighetstilskudd til kommuner og fylkeskommuner innenfor forvaltningsområdet for samisk språk
Gulaskuddan – Sámegiela hálddašanguovllu gielddaid ja fylkkagielddaid guovttegielalašvuođadoarjagiid ođđa meroštallannjuolggadusat ja juolludaneavttut
Sametinget har gjennom sitt budsjett de siste årene signalisert at det vil komme nye beregningsregler og tildelingskriterier for tospråklighetstilskuddet til kommuner og fylkeskommuner i forvaltningsområdet for samisk språk .
Sámediggi lea bušeahtas bokte maŋimus jagiid dovddahan ahte bohtet sámegiela hálddašanguovllu gielddaid ja fylkkagielddaid guovttegielalašvuođadoarjagiid várás ođđa meroštallannjuolggadusat ja juolludaneavttut .
Sametingsrådet har utarbeidet forslag til nye beregningsregler og tildelingskriterier som nå sendes ut på høring .
Sámediggeráđđi lea evttohan ođđa meroštallannjuolggadusaid ja juolludaneavttuid mat dál sáddejuvvojit gulaskuddamii .