pere/sami_parallel huggingface dataset:
Her forteller mor hennes først om sine erfaringer med samiskundervisning for dattera, og deretter litt om erfaringene som noen andre elever og foreldre har gjort med fjernundervisning forskjellige steder i Sør-Norge.
Dás muitala su eadni álggos vásihusaidis nieiddas sámegieloahpahusas, ja dasto veaháš eará ohppiid ja váhnemiid vásáhusaid gáiddusoahpahusain iešguđet báikkiin Lulli-Norggas.
Gerarda Maria Doeke (Mardoeke) Boekraad er født i 1964 og oppvokst i Amsterdam og Berlin.
Gerarda Maria Doeke (Mardoeke) Boekraad lea riegádan 1964:s ja bajásšaddan Amsterdamas ja Berlinas.
Hun har studert fransk og biologi ved universitetet i Amsterdam og fransk politikk i Paris.
Son lea lohkan fránskkagiela ja biologiija Amsterdama universitehtas, ja fránska politihka Parisas.
Mardoeke kom til Norge i 2002, og bodde i Tana fram til 2008.
Mardoeke bođii Norgii 2002:s ja orui Deanus 2008 rádjái.
Hun har studert samisk og religion ved Samisk høgskole og deretter religionsvitenskap og pedagogikk ved Universitetet i Bergen.
Son lea lohkan sámegiela ja religiovnna Sámi allaskuvllas ja dasto religiovdnadiehtaga ja pedagogihka Bergena universitehtas.
Samiske barn i hele landet lærer språket
Sámi mánát miehtá riikka ohppet giela
Ifølge opplæringsloven har den norske staten plikt å tilby opplæring i samisk språk og kultur til alle samiske elever i grunnskole og videregående skole, uansett bosted og foreldrenes språkkunnskaper.
Oahpahuslága mielde lea Norgga stáhta geatnegahtton fállat sámegiela ja -kultuvrra oahpahusa buot sámi mánáide vuođđoskuvllas ja joatkkaskuvllas, ja dat ii galgga ássanbáikki ja váhnemiid giellamáhtolašvuođa duohken.
Forskriftene til opplæringsloven sier at dersom det ikke kan skaffes samisklærer på elevens skole, kan denne undervisninga bli gitt på annet vis, blant annet som fjernundervisning.
Oahpahuslága láhkaásahusas daddjo ahte jos oahppi skuvlii ii oaččo sámegieloahpaheaddji, de sáhttá oahpahus addot earáláhkái, ee. gáiddusoahpahussan.
Det gjelder for alle godkjente skoler i Norge, private og offentlige.
Nu lea buot dohkkehuvvon skuvllain Norggas, sihke priváhta ja almmolaš skuvllain.
Et økende antall samiske barn som bor i områder uten samiske skoletilbud bruker tilbudet om å lære over internett.
Dađistaga eanet sámi mánát geat orrot guovlluin gos eai leat sámi skuvlafálaldagat, geavahit interneahta oahppanvejolašvuođaid.
I skoleåret 2011/12 var det 92 barn fra 1. til 10. klasse, spredt over hele landet, som er meldt på i nordsamisk fjernundervisning.
Skuvlajagis 2011/12 ledje 92 máná miehtá riikka 1. luohká rájes 10. luohká rádjái dieđihuvvon davvisámegiela gáiddusoahpahussii.
For nordsamisk har disse grunnskolene fjernundervisningselever: Karasjok skole, Sameskolen i Troms, Deanu sámeskuvla, Sirma skole, Kautokeino barneskole, Kautokeino ungdomsskole, Masi skole, Manndalen skole og Lakselv ungdomsskole.
Davvisámegiela dáfus fállet dát vuođđoskuvllat gáiddusoahpahusa: Kárášjoga skuvla, Romssa sámeskuvla, Deanu sámeskuvla, Sirpmá skuvla, Guovdageainnu mánáidskuvla, Guovdageainnu nuoraidskuvla, Máze skuvla, Olmmáivákki skuvla, ja Leavnnja nuoraidskuvla.
Det fungerer slik at når foreldre eller elever ber om samiskundervisning, og skolen ikke kan skaffe samisklærer lokalt, skal skolekontoret i bostedskommunen melde fra til Fylkesmannen at de trenger fjernundervisning.
Dat doaibmá nu ahte go váhnemat dehe oahppit sihtet gáiddusoahpahusa, ja skuvla ii gávnna oahpaheaddji lahka, de galgá ássansuohkana skuvlakantuvra dieđihit fylkkamánnái ahte sii dárbbašit gáiddusoahpahusa.
For grunnskolen er det Fylkesmannen i Finnmark som organiserer nordsamisk fjernundervisning for hele landet, mens Fylkesmannen i Nordland har ansvar for sør- og lulesamisk.
Finnmárkku fylkkamánni dat lágida davvisámegiela gáiddusoahpahusa olles Norgga vuođđoskuvlii, ja Nordlándda fylkkamánnis ges lea lulli- ja julevsámegiela ovddasvástádus.
For videregående skole derimot er det fylkesmannen i fylket man er bosatt i som er ansvarlig.
Joatkkaskuvlla dáfus baicca lea dan fylkka fylkkamánnis gáiddusoahpahusa ovddasvástádus gos oahppi orru dábálaččat.
Fylkesmannen oppretter så kontakt mellom elevens skole (hjemmeskolen) og en skole som gir fjernundervisning (vertsskolen).
Fylkkamánni bidjá de gulahallat oahppi ruovttubáikki skuvlla ja muhtun skuvlla mii fállá gáiddusoahpahusa.
Oftest gir eleven/foreldrene uttrykk for hvor de ønsker fjernundervisning fra, gjerne fra et sted der eleven har familie, og så sant der er en skole med ledig kapasitet, blir de koplet opp til den.
Dábálaččat dieđiha oahppi/váhnemat ieža guđe skuvla galgá fállat gáiddusoahpahusa sidjiide, áinnas dakkár báikki skuvla gos oahppis leat fuolkkit. Ja dakkaviđe go gávdnet skuvlla mii astá doaimmahit gáiddusoahpahusa, de ráhkadit dihtoroktavuođaid dainna.
Elevene som har fjernundervisning skal følge læreplanene i samisk, men hver elev har sin individuelle arbeidsplan.
Gáiddusoahppit galget čuovvut sámegiela oahppoplánaid, muhto juohke oahppis lea alddis sierra bargoplána.
Generelt er tilbudet svært lite kjent.
Obbalaččat lea dát fálaldat gulustuvvan hui unnán.
Det er vanlig at foreldre til samiske barn ikke får informasjon fra skolen, men f.eks. fra medlemmer av lokale sameforeninger.
Dábálaččat sámi mánáid váhnemat eai oaččo skuvllain dieđuid dan birra, muhto soitet baicca gullat dan báikki sámi searvvi miellahtuin.
De fleste tilbydere av fjernundervisning tilbyr også et opphold på vertskolen, såkalt hospitering.
Eanas skuvllat fállet maiddái gáiddusohppiide gaskaboddosaš saji, dat gohčoduvvo hospiteren.
For nordsamisk er dette to ganger om året, ei uke om gangen.
Davvisámegielas lea dat dábálaččat guktii jagis, vahkku ain hávális.
For førstespråkselever er det vanlig at det følger vanlig undervisning i en klasse, mens for andrespråkselever er det mer vanlig med et spesielt tilrettelagt opplegg som er tilpasset til deres språkkunnskaper.
Vuosttašgielagat čuvvot dábálaččat luohkáid dábálaš oahpahusa. Nubbingielagiidda láhččojuvvo oahpahus mii lea heivehuvvon erenoamážit sin giellamáhtolašvuođa mielde.
Det tilbys en rekke kulturelle opplevelser i disse ukene.
Oahppit besset searvat ollu kultuvrralaš dáhpáhusaide daid vahkkuid.
Reisen er en utmerket mulighet for å skape eller styrke tilknytning til et samisk kjerneområde.
Ulbmil lea ahte oahppit galget maiddái nannet oktavuođa fulkkiiguin seammás go sii leat hospiteremis.
Mange barn kan da samtidig møte sine slektninger litt oftere enn det hadde vært mulig ellers.
Ollu mánát besset de maiddái oaidnalit fulkkiidisguin dávjjibut go muđui.
Disse oppholdene kompenserer for mangelen på personlig kontakt med en lærer.
Dat finadeamit sáhttet muhtin muddui buhtadit váilevaš ovttastallama oahpaheddjiineaset.
Av og til skal fjernundervisningslæreren også besøke elevene sine en dag på hjemmeskolen.
Gáiddusoahpaheaddji galgá ges unnimusat oktii dahje moddii jagis finadit ovtta beaivvi ohppiid ruovttuskuvllas.
Hvordan beholde språka?
Mot bisuhit gielaidis?
Min datter levde sine første fem år i Tana.
Mu nieida orui vuosttaš vihtta jagi Deanus.
Fra hun var født snakket hennes far samisk til henne, jeg snakket mitt morsmål nederlandsk og etter hvert lærte hun seg også norsk.
Máná riegádeami rájes sámástii su áhčči sutnje, ja mun ges hupmen iežan eatnigiela, vuolleriika giela, ja mánná oahpai fargga dárogiela nai.
Så var vi et år i Kautokeino, der hun gikk i samisk barnehage.
Dasto leimme jagi Guovdageainnus, doppe son lei sámi mánáidgárddis.
Samisk var da fortsatt det sterkeste av hennes tre språk.
Sámegiella lei ain su golmma gielas dat nannoseamos.
Jeg reiste så aleine med henne til Bergen, nettopp da hun skulle begynne på skolen.
De johten okto suinna Bergenii, jur dalle go lei álgime skuvlii.
Jeg ønska da at skolen skulle gi et tilbud slik at hun kunne vedlikeholde og utvikle sine tre språk, men det har ikke vært så lett å få til.
Háliidin de skuvlla addit sutnje dakkár oahppovejolašvuođa mainna son sáhtášii bisuhit ja ovdánahttit dan golbma giellas, muhto ii leat leamaš álki dan oažžut.
Da jeg meldte min datter på steinerskolen, var denne skolen helt ukjent med tilbudet for samisk som første- og andrespråk.
Go mun dieđihin nieidan oahppin Steiner-skuvlii Skjoldas, de ii diehtán dat skuvla davvisámegiela vuosttaš ja nubbingiela fálaldagaid birra.
Jeg måtte sende både rektoren og kommuneansatte paragrafer fra opplæringsloven, lenker til søknadsformularer fra websidene til Fylkesmannen i Finnmark, og gi kontakttelefonnummer til saksbehandleren i Vadsø for å bli trodd på at dette tilbudet fantes.
Fertejin sáddet sihke rektorii ja suohkana bargiide oahpahuslága paragráfaid, Finnmárkku fylkkamánni interneahttafierpmi oktavuođa viđjjiid, ja addit sidjiide Čáhcesullo áššegieđahalli telefonnummariid ovdal go jáhkke ahte lea dakkár fálaldat.
Heldigvis hadde skolene i Tana kapasitet for å gi fjernundervisning og ta imot henne til hospitering.
Son lea ožžon Deanu sámeskuvlla gáiddusoahpahusa ja beassan hospiteret Sirpmá skuvllas.
Siden min datter begynte, har flere barn benyttet seg av tilbudet, og nå vet saksbehandleren i Bergen kommune hvordan det fungerer og kan informere skoler selv.
Maŋŋel go mu nieida álggii dohko, de leat eanet mánát atnán dan vejolašvuođa, ja dál diehtá Bergena áššegieđahalli mot oahpahus doaibmá, ja son máhttá ieš muitalit dan eará skuvllaide.
Fjernundervisning i samisk i Bergen.
Gáiddusoahpu Bergenis.
Etter vel tre år i Bergen har jeg fått noen erfaringer med fjernundervisningen og samisk språkopplæring i Bergen.
Eai seamma bohtosat Maŋŋel golbma jagi Bergenis lean vásihan gáiddusoahpahusa ja sámegieloahpahusa doppe.
Det viser seg i praksis at resultatene av opplæringen ikke er på samme nivå som undervisning i samiske skoler.
Čájehuvvo ahte oahpahusa bohtosiin ii leat dakkár dássi go sámi skuvllaid oahpahusas.
Det er noe som ikke blir realistisk i en ikke-samiskspråklig omgivelse.
Go oahpahus ii leat sámi birrasis, de juoga das ii šatta nu go duohtadilis.
Undervisning gjennom internett for barn spesielt på småskoletrinnet har begrensninger og er mye mindre effektivt enn opplæring av en tilstedeværende lærer.
Interneahta bokte oahpahusas leat mearit erenoamážit smávvaskuvlamánáid guovdu, iige das leat lahka ge dat áhpu mii lea go oahpaheaddji lea das skuvlalanjas.
Det er også en del praktiske og organisatoriske problemer.
Leat maiddái praktihkalaš ja organiseren hehttehusat.
Likevel er dette et unikt tilbud som gir mulighet til samiske barn å få språk- og kulturkunnskaper og å føle seg som en del av den samiske kulturen.
Goitge lea dat hui erenoamáš fálaldat mii addá sámi mánáide vejolašvuođa oažžut giella- ja kulturmáhtu ja sii ožžot sámi kultuvrii gullevašvuođadovddu.
Å sitte stille foran en skjerm to til fire skoletimer i uka er ikke noe som en 6-åring får lett til.
Guđajahkásažžii ii leat nu álki čohkkát šearpma ovddabealde 2-4 skuvladiimmu vahkkus.
I Bergen valgte man derfor å ansette en samisktalende uten formelle kvalifikasjoner til å undervise førsteklassinger.
Danne Bergenis mearridedje bidjat virgái sámegielaga oahpaheaddjin vaikko sus ii lean gal formálalaš máhtolašvuohta oahpahit vuosttaš luohká mánáid.
Det var ei litt eldre dame, som var en meget erfaren kulturarbeider og duodji-lærer.
Lei vuoraslágan nissonolmmoš, bures hárjánan kulturbargi ja duodjeoahpaheaddji.
Min datter stortrivdes med å snakke samisk med denne ‘áhkku’, som kunne fortelle historier, synge samiske sanger og lage duodji.
Mu nieidda mielas lei suohtas sámástit dainna «áhkuin», go dat máhtii máinnastit, lávlut sámegillii ja duddjot.
Av og til var hele klassen eller noen av barna med på noen av aktivitetene.
Duollet dalle ledje buot su luohká oahppit dehe muhtun oahppit mielde dain daguin.
Undervisningen foregikk i SFO-tiden.
Oahpahus lei skuvlaasttuáigeortnet-áiggi(SAÁO).
Læreren var ikke tilgjengelig hele året, og undervisningen falt derfor bort i noen måneder.
Oahpaheaddji ii lean olámuttos jagi miehtá, ja oahpahus gaskkalduvai de moadde mánu.
Fra andre klasse får barn individuell undervisning gjennom internett fra en lærer fra skolen de har valgt.
Nieiddastan lea nuppi ja goalmmát luohkás leamaš oahpaheapmi interneahta bokte.
Min datter har i andre og tredje klasse hatt en lærer fra Deanu sámeskuvla.
Deanu sámeskuvlla oahpaheaddjis.
For å få plass til fire timer samiskundervisning, valgte vi bort faget tysk på steinerskolen.
Vai čáhká njeallje diimmu sámegieloahpahus, de čulddiime eret duiskkafága Steiner-skuvllas.
Så fikk hun to timer der og de to andre timene blei tatt av SFO-tiden.
De son oaččui guokte diimmu oahpahusa doppe, ja dan nuppi guokte diimmu válde SAÁO-áiggis.
Det vanlige er ellers at elever med samisk som førstespråk reduserer på norsktimene, men det ønska vi ikke.
Dábálaččat lávejit sámegielat oahppit geahpedit dárogieldiimmuid logu, muhto dan moai ean háliidan.
Når elever på småskoletrinnet skal få fjernundervisning er de avhengige av at hjemmeskolen har en assistent, som kan hjelpe eleven å komme seg fra klassen til datarommet, sikre at datamaskinen og forbindelsen fungerer, og hjelpe med å finne fram bøker og materialer som trengs for undervisningen.
Go smávvaskuvlla oahppit galget oahpahuvvot gáiddusoahpahusa bokte, de ferte sin skuvllas veahkki gii veahkeha oahppi skuvlalanjas dihtorlatnjii, dárkkistit doaibmá go dihtor ja interneahttaoktavuohta, ja ohcat veahkkin girjjiid ja eará veahkkeomiid oahpahussii.
Når barnet blir eldre, blir behovet for assistanse mindre.
Go mánná stuorrula, de ii leat šat nu dárbu dakkár veahkkái.
Det trengs likevel alltid en person som er tilgjengelig for hjelp hvis det er et teknisk problem.
Dárbbašuvvo goitge olmmoš gii lea álo olámuttos jos šaddet teknihkalaš bárttit.
Hjemmeskolen må da betale disse assistentene av eget budsjett, da de ikke får tilskudd til dette eller til andre utgifter de har med at elevene har fjernundervisning i samisk.
Ruovttuskuvla ferte de máksit daid vehkiid bušeahtasteaset, go sii eai oaččo ruhtadoarjaga dasa dehe eará goluide mat sis šaddet sámegiela gáiddusohppiide.
Flere ganger har samiskundervisningen falt bort fordi assistenten ikke var tilgjengelig, fordi den måtte prioritere en annen aktivitet, som å vikariere i en klasse for en syk lærer.
Oahpahus olu gerddiid ii obage šaddan danne go veahkki ii lean olámuttos, lea ferten vuoruhit eará doaimmaid, omd. bargat eará luohkás sadjásažžan sin iežaset oahpaheaddji buozanvuođa geažil.
Dataproblemer er også vanlige.
Dihtorváttisvuođat leat maiddái dábálaččat.
Kommunikasjon om sykdom og fravær har ikke alltid vært som den burde være.
Eai leat álo gulahallan nu bures go livčče galgan buozanvuođa ja jávkama dáfus.
Elevene som har fjernundervisning bruker de samme lærebøkene som andre samiskelever.
Gáiddusoahppit atnet seamma oahppogirjjiid go eará sámegieloahppit.
I tillegg blir det brukt tilbud på internett, som dataspill på samisk.
Dasa lassin geavahit vel dan mii fállo interneahtas, omd. dihtorspealut sámegillii.
Disse blir antakeligvis viktigere enn i vanlig undervisning.
Dat leat dás várra deháleappot go dábálaš oahpahusas.
Lærere på hjemmeskolen syntes at samiskundervisning var krevende for barnet, og at aktiv læring av tre språk kanskje var litt for mye.
Ruovttuskuvlla oahpaheddjiid mielas lei sámegieloahpahus ila lossat mánnái, ja golmma giela oahppan oktanaga soittii badjelmearálaš.
De hevder at språkutviklingen går saktere hos flerspråklige barn.
Sii čuoččuhit ahte máŋggagielat mánáin ovdána giella njoazebut.
En gang oppfordret de meg i en foreldresamtale til å snakke norsk med min datter.
Muhtumin sii hástale mu dárostit mánnásan.
Det nektet jeg.
Dan gal in gárron.
Lærerne forventet at det samiske skulle bli mindre viktig for barnet i løpet av oppveksten, noe som jeg ikke trodde skulle skje.
Oahpaheaddjit vurde ahte sámi bealli ii galgan šat nu dehálaš máná mielas dađi mielde go son stuorui, ja dasa in jáhkkán.
Kommunikasjon mellom samisklæreren og hjemmeskolen så ut til å være minimal i lange perioder.
Sámegieloahpaheaddji ja ruovttuskuvla eai báljo gulahallan obage guhkes gaskkohagaid.
Å være regelmessig i Tana har vært vesentlig for min datters motivasjon og samiske identitet.
Niidii lea leamaš hui dehálaš beassat dássedis áigodagaid Detnui, movttiidahttima ja sámi iešdovddu dáfus.
Siden hun har samisk som førstespråk og behersker nok samisk for å følge med i vanlig samiskspråklig klasse, kunne hun være med der.
Go sus lea sámegiella vuosttašgiellan ja go máhttá dan mađe bures sámegiela go ferte vai nagoda čuovvut sámegielat oahpahusa, de son lea beassan leat doppe gaskkohagaid.
I tredje klassen planla hjemmeskolen fjernundervisning i SFO-tiden.
Goalmmát luohkás plánii ruovttuskuvla gáiddusoahpahusa SAÁO-áigái.
Det førte til stor mangel av motivasjon hos barnet. Hun ville heller leke ute med de andre.
Dat daguhii ahte mánná ii beroštan das, háliidii baicca stoahkat olgun eará mánáiguin.
Tidsplanen ble forandret i løpet av året, men skaden var gjort.
Rievdadedje áigeplána dan jagi, muhto de lei juo olu billahuvvan.
Det er ikke lett for en 7- eller 8-åring å være motivert å sitte foran data og jobbe i en arbeidsbok med en lærer.
Ii leat álki 7- dehe 8-jahkásažžii čohkkát dihtora ovddabealde ja bargat bargogirjjis go lea okta oahpaheaddji.
Fjernundervisningen har likevel betydd mye for at hun har beholdt språket.
Gáiddusoahpahus lea aŋkke leamaš olu ávkin niidii bisuhit sámegiela.
Hun har en god forståelse av samisk og snakker flytende, selv om hun blander inn mange norske ord.
Son ipmirda bures sámegiela ja hállá njuovžilit, vaikko seaguha ge dasa ollu dárogielsániid.
Savner språkmiljø
Ohcala giellabirrasa
De fleste foreldre som søker om samisk kan selv bare litt eller ingen samisk.
Eanas váhnemat geat ohcet sámegieloahpahusa mánáidasaset, máhttet dušše veaháš sámegiela, dehe eai obanassiige.
Noen få skoletimer i uka er da ikke tilstrekkelig til at barna blir aktive språkbrukere.
De eai leat moadde diimmu vahkkus doarvái jos mánát galget hupmagoahtit ja čálligoahtit sámegiela viššalit.
Det er derfor viktig å ha et språkmiljø også utenfor skolen, f.eks. å ha en samiskspråklig barnegruppe som kan møtes for å øve språket.
Danne lea giellabiras dehálaš maiddái eará sajis go skuvllas, omd. ahte sámegielat mánát čoahkkanit giela oahpahallat.
Det er noe som samiske foreldre i Bergen dessverre ikke har fått til.
Dan eai leat Bergena sámi váhnemat ožžon ollašuvvat.
For å organisere et slikt tilbud trengs en samiskspråklig person som har mulighet og interesse til å lede en slik aktivitet, og det må søkes midler hvis folk ikke kan eller vil gjøre det på dugnad.
Dakkár fálaldaga lágideapmái dárbbaša sámegielat olbmo gii sáhttá ja háliida jođihit dakkár fálaldaga, ja ferte ohcat dasa ruhtadoarjaga jos olbmot eai sáhte dehe hálit bargat dakkáriid bálkká haga.
Det er viktig at slektinger som kan språket gjør en aktivt innsats å bruke den med barna, for eksempel gjennom regelmessige telefonsamtaler.
Lea dehálaš ahte fuolkkit geat máhttet giela, hupmet dan viššalit mánáide, omd. telefovnnastallet dássedit singuin.
Min datters besøk i Tana blir hver gang et språkbad, og gleden hos hennes slekt over å kunne kommunisere på samisk med henne er stor.
Juohke háve go son lea Sirpmás, de lea dat sutnje giellalávgun, ja son lea hui ilus go gulahallá sámegillii fulkkiidisguin.
Etter at min datter begynte med samisk fjernundervisning har jeg snakket en del både med skolen som gir denne undervisninga og med andre foreldre og elever om hvordan de har opplevd fjernundervisningstilbudet i samisk.
Vásáhusat nuo ja ná Maŋŋel go nieidan álggii gáiddusoahpahussii, de lean hupman oalle olu skuvllain mii lágida dan oahpahusa ja eará váhnemiiguin ja ohppiiguin mot sámegiela gáiddusoahpahus lea leamaš sin mielas.
En del foreldre forteller at skoler ikke vet noe om samisk fjernundervisning.
Muhtun váhnemat muitalit ahte skuvllat eai dieđe maidege sámi gáiddusoahpahusa birra.
Det er mange som har opplevd det samme som jeg, at foreldrene til de samiske elevene må informere skoler og skolekontorer om hvilke rettigheter barna har og hvor man kan søke om det.
Ollugat leat vásihan juste dan maid mun; sámi ohppiid váhnemat šaddet muitalit skuvllaide ja skuvlakantuvrraide makkár rievttit mánáin leat ja gos sáhttá ohcat daid.
Skoler klager over at de ikke får ekstra midler fra verken fylkesmannen eller kommunen for å tilrettelegge for og assistere barn som har samisk bak skjermen.
Skuvllat ges bihkot ahte sii eai oaččo lassiruđa eai fylkkamánnis eai ge gielddas vai beasaše láhčit dili ja veahkehit mánáid geain lea sámegieloahpahus šearpma bokte.
Barn må hentes ut av klassen, bringes til datarom, og hjelpe med tekniske detaljer.
Mánáid ferte viežžat skuvllas, doalvut dihtorlatnjii, ja veahkehit teknihkalaš váttisvuođaiguin.
En del timer kan lett falle bort hvis skolen ikke klarer å organisere dette.
Soames skuvladiibmu gal sáhttá mannat duššái jos skuvla ii nákce organiseret dan doaimma.
Trond Are Anti, rektor ved Sameskolen i Tana, bekrefter at han opplever at det kan av og til ta veldig lang tid før hjemmeskoler løser tekniske problemer de har med internett-oppkoblingen og med installering av samiske bokstaver.
Deanu sámeskuvlla rektor Trond Are Anti duođašta ahte sáhttet gollat áiggit ovdalgo mánáid ruovttuskuvllat čovdet teknihkalaš váttisvuođaid mat sis leat go galget oažžut interneahtta-oktavuođaid ja bijahit dihtoriidda bustávaid maid dárbbaša sámegillii.
Erfaring fra Stavanger
Vásáhusat Stavangeris
Trine B. Halonen Roth bor i Stavanger og har prøvd å få fjernundervisning for sine to barn siden de begynte på skolen.
Trine B. Halonen Roth orru Stavangeris ja lea bivdán gáiddusoahpahusa su mánáguoktái dan rájes go álggiiga skuvlii.
Selv kan hun ikke samisk, men hennes barn var sterkt motiverte for å lære seg språket, som en del av slekta kan. Da fjernundervisninga skulle starte opp var det masse problemer på skolen i Stavanger, med utstyr og internettforbindelse, og det tok nesten et år før det kom skikkelig igang.
Ieš ii gal máhte sámegiela, muhto su mánáguovttos hirbmadit háliideigga oahppat sámegiela, go ollu fuolkkit máhttet dan. Go gáiddusoahpahus galggai álggahuvvot, de ihte ollu váttisvuođat skuvllas Stavangeris, biergasiiguin ja interneahttaoktavuođaiguin.
Nå er det i orden fra hjemmeskolen si side, og de stiller med norsktalende assistent, men det har gått veldig tregt med de skolene som skal gi fjernundervisninga.
Dál lea ášši čielgan ruovttuskuvlla bealis, ja sis lea dárogielat veahkki, muhto lea mannan njozet daid skuvllaid bealis mat galggaše oahpahit gáiddusohppiid.
Det blir nærmest en vane at de ikke kommer igang før midt i skoleåret.
Lea šaddan juo dego vierrun ahte eai geargga álggahit gáiddusoahpahusa ovdal skuvlajagi gaskkamuttus.
Først fikk de undervisning fra Sameskolen for Troms i Målselv og var også der på hospitering, da de hadde slektninger der.
Álggos lei sus gáiddusoahpaheaddji Romssa sámeskuvllas Málatvuomis, ja son beasai maiddái mannat dohko hospiteremii, danne go sis ledje fuolkkit doppe.
Slektningene byttet skole etter noen år. Da hadde ikke barna noen tilhørighet til Målselv skole lenger, og de ville bytte vertsskole.
Fuolkkit fárrejedje eará skuvlii moadde jagi maŋŋil, ja de mánáin ii lean šat gullevašvuohta Málatvuopmái, ja sii háliidedje lonuhit verddeskuvlla.
I fjor meldte de datteren på fjernundervisning fra Kautokeino skole.
Diibmá sii dieđihedje nieidda Guovdageainnu skuvlla gáiddusoahpahussii.
Dattera hennes venta på undervisningstilbud for samisk som andrespråk fra høsten 2011, men det kom ikke i orden.
Nieida vurddii sámegiela nubbingiela fálaldaga 2011 čavčča rájes, muhto dat ii ollašuvvan.
Det viste seg at Kautokeino ikke hadde kapasitet til flere elever, og eleven blei da overført til Tana, til Deanu sámeskuvla.
Čájehuvvui ahte Guovdageainnu skuvla ii nákcen váldit šat eanet gáiddusohppiid, ja de sirdui oahppi Deanu sámeskuvlla gáiddusoahpahussii.
Det fungerte bra våren 2012. Men høsten 2012 har det ennå i oktober ikke kommet igang fra Tana heller.
Dat doaimmai bures 2012 giđa, muhto 2012 golggotmánus ii leat vel Deatnu ge álggahan gáiddusoahpahusa.
– Når det fungerer er det helt fantastisk, sier Trine.
– Go gáiddusoahpahus doaibmá, de lea dat mearihis borre, dadjá Trine.
– Men av de vel seks åra vi har forsøkt å få til fjernundervisning, er det ikke stort mer enn et år som det har fungert 100%, da vi hadde en samisk assistent som kunne ha undervisning uansett fjernundervisning eller ei.
– Muhto dan guđa jagis go leat oččodan gáiddusoahpahusa, de ii leat dat doaibman ollásit eanet go jagi, dalle lei mis veahkki mii sáhtii oahpaheaddjin, leaččai dal gáiddusoahpahus dehe ii. Dábálaččat ii šaddan oahpahus álggahuvvot ovdalgo ođđajagis.
Det er klart at elevene mister motivasjonen for å lære på grunn av alle forsinkelser og tekniske problemer.
Oahppit diehttelasat masset beroštusa maŋŋonemiid ja teknihkalaš bárttiid geažil.
Og Når det blir så lange opphold glømmer de det lille de har lært.
Ja go oahpahus gaskkalduvvá nu dávjá ja guhká, de sii vajálduhttet dan unnánačča maid leat oahppan.
Så de har ikke lært så veldig mye samisk språk, da jeg selv ikke prater samisk.
Danne dat eai leat oahppan fávdnádit sámegiela, ja go ieš in máhte sámegiela.
Men det de har fått ut av fjernundervisning, og ikke minst hospiteringen, har gjort at barna mine føler mer tilhørighet til det samiske og til det miljøet jeg kommer fra.
Goitge dat maid leat ožžon gáiddusoahpahusas, ja erenoamážit hospiteremis, lea addán mu mánáide eanet gullevašvuođadovddu sámi beallái ja dan birrasii gos mun lean boahtán.
Og det er jeg veldig takknemlig for!
Dan ovddas lean hui giitevaš!
Både dårlig og bra
Sihke heitot ja buorre
Ulrikke Hornæs Herving har bodd på forskjellige steder i Sør-Norge og erfart at noen skoler hun var på ikke fikk til å organisere undervisningen.
Ulrikke Hornæs Herving lea orron iešguđet báikkiin Lulli-Norggas ja lea vásihan ahte dain skuvllain gos son lei, doppe eai máhttán lágidit oahpahusa.
Nå er hun elev på Fyllingsdalen videregående skole i Bergen, og får fjernundervisning fra Samisk videregående skole og reindriftsskole i Kautokeino.
Dál son lea oahppin Fyllingsdalen joatkkaskuvllas Bergenis, ja Sámi joatkkaskuvla ja boazodoalloskuvla Guovdageainnus lágida sutnje gáiddusoahpahusa.
Ulrikke er veldig glad for det og liker undervisningen hun får fra hennes bestemors hjemmekommune godt.
Manná hui bures. Ulrikke lea hui ilus dan ovddas ja liiko iežas áhku ruovttusuohkana oahpahussii.
Ulrikke bruker sin egen datamaskin til fjernundervisninga.
Ulrikke geavaha iežas dihtora gáiddusoahpahusas.
Hun har droppet spansk for å jobbe hardt for å lære seg å snakke og skrive samisk.
Son lea guođđán spánskkagiela ja bargá garrasit oahppat sámástit ja čállit sámegillii.
Ulrikke Hornæs Herving får fjernundervisning fra Samisk videregående skole og reindriftsskole til Fyllingsdalen videregående skole i Bergen.
Ulrikke Hornæs Herving oažžu gáiddusoahpu Sámi joatkkaskuvllas ja boazodoalloskuvllas Fyllingsdalen joatkkaskuvlii Bergenis.
Samisk som første- eller andrespråk er et nøkkeltilbud for å opprettholde samisk identitet utenfor de samiske områder.
Sámegiella vuosttaš- ja nubbingiellan lea dego čoavddan go áigu bisuhit sámi gullevašvuođa maiddái eará guovlluin.
Det er flere og flere elever som søker seg til fjernundervisninga.
Dađistaga eanet oahppit ohcet saji gáiddusoahpahussii.
Men det er noen tiltak som må gjøres for at fjernundervisning skal bli et like godt tilbud som undervisning med lærer på hjemmeskolen.
Ferte goitge doaimmahit muhtun beliid das vai gáiddusoahpahus šattašii maid nu buorren fálaldahkan go dat oahpahus mii sis lea ruovttuskuvllas gos sis lea oahpaheaddji.
Staten gir gjennom fylkesmannen penger til samiskundervisning, men dette må også omfatte nødvendige assistenter ved hjemmeskolene.
Stáhta addá ruhtadoarjaga sámegieloahpahussii fylkkamánniid bokte, muhto das galggaše maiddái bálkáhit vehkiid ruovttuskuvllain.
Elever som tar samisk gjennom fjernundervisningen, trenger muligheter for å øve språket på hjemstedet og å møte andre barn som leser samisk.
Oahppit geat lohket sámegiela gáiddusoahpahussan, dárbbašit maiddái vejolašvuođaid oahpahallat giela ruovttubáikkis, ja ovttastallat eará mánáiguin geat lohket sámegiela.
Møter mellom samiske elever i byer skulle derfor være en del av opplegget.
Sámi mánáid ovttastallan galggašii ásahuvvot oassin oahpahusvuogádagas.
Denne avhandlingen undersøker felles og kulturspesifikke risiko- og beskyttelsesfaktorer for internaliseringsvansker (angst- og depresjonssymptomer) hos samiske og ikke-samiske ungdom.
Dát nákkusgirji iská internaliserenváttuid (váttut baluin ja lossa mielain) oktasaš ja kultuvrralaš riska- ja gáhttenfáktoriid sámi ja eará nuorain.
Dette er en tverrsnittstudie, og data er hentet fra ungdomsundersøkelsen ”Ungdom og Helse” som ble gjennomført blant 10 klassingene i ungdomskolene i Nord Norge i 20032005. Utvalget består av 4449 ungdom der 450 (10 %) var samer 3999 (90 %) var ikke-samer.
Dá lea jearahallaniskkadeapmi, ja data lea vižžon nuoraid dearvvašvuođaiskkadeamis mii čađahuvvui buot 10. luohkáin davvi Norgga nuoraidskuvllain jagiid 2003-2005. Dan iskkadeapmái serve 4449 nuora, ja sis ledje 450 (10 %) sámi nuorat ja 3999 (90 %) ges eará nuorat.
Funnene fra avhandlingen viste følgende: (1) Det var ingen forskjeller mellom samer og ikkesamer på symptomnivå i internaliseringsvansker;
Nákkusgirjjis ledje čuovvovaš bohtosat: (1) Sámi ja eará nuorain eai lean erohusat internaliserenváttuin;
(2) Sterk etnisk identitet, etnisk diskriminering og tap av samisk språk viste seg å være kulturelle risikofaktorer assosiert med økende grad av internaliseringssymptomer;
(2) Nanu etnalaš identitehta, etnalaš vealaheapmi ja sámegiela massin ledje kultuvrralaš riskafáktorat mat ledje čadnon internaliserenváttuid lassáneapmái;
(3) I en familiesosialiserings kontekst, var det mest likheter, men også noen kulturelle forskjeller i hvilke familiefaktorer som var assosiert med internaliseringssymptomer;
(3) Čájehuvvui ahte bearaškonteavsttas ledje ollu seammaláganvuođat, muhto maiddai kultuvrralaš erohusat das makkár bearašfáktorat ledje čadnon internaliserenváttuide;
(4) Å delta i kulturelle aktiviteter og etnisk stolthet var identifisert som kulturelle beskyttelsesfaktorer og hadde sammenheng med reduksjon av symptomer;
(4) Searvat kultuvrralaš doaimmaide ja leat rámis iežas etnalaš joavkkuin ledje kultuvrralaš gáhttenfáktorat mat ledje čadnon váttuid njiedjamii;
(5) Kjønnsforskjeller ble avdekket i begge etniske grupper både når det gjaldt symptomnivå og også i hvilke risiko og beskyttelsesfaktorer som var assosiert med symptomer;
(5) Sohkabealerohusat gávdnojedje goappaš etnalaš joavkkuin, sihke dan ektui man ollu váttut ledje ja makkár fáktorat ledje čadnon váttuide;
(6) Felles beskyttelsesfaktorer, som for eksempel tro på egen mestring, ser ut til å forsterke effekten av kulturelle beskyttelsesfaktorer.
(6) Obbalaš gáhttenfáktorat, nugo buorre iešdovdu, orrot nanneme kultuvrralaš gáhttenfáktoriid ávkki.
Funnene fra avhandlingen indikerer både likheter og forskjeller hos samer og ikke-samer når det gjelder internaliseringssymptomer, samt at det også viser at de unike erfaringene urfolksungdom har, er relatert til angst- og depresjonssymptomer.
Nákkusgirjji bohtosat čájehit sihke seammaláganvuođaid ja erohusaid internaliserenváttuin sámi ja eará nuoraid gaskkas. Bohtosat čájehit dasa lassin ahte leat álgoálbmot nuorran lea maiddái čadnon ballui ja lossa millii.
Integreringen av kulturelle beskyttelsesfaktorer sammen med de mer generelle beskyttelsesfaktorene er viktig når fokuset er psykiske plager og utvikling hos ungdom.
Lea dehálaš váldit vuhtii sihke oktasaš ja kultuvrralaš gáhttenfáktoriid go iská nuoraid psyhkalaš váttisvuođaid ja ovdáneami.
Marit Wiig ny ekspedisjonssjef i Idrettsavdelingen - regjeringen.no
Marit Wiig ođđa ekspedišuvdnahoavdan Valaštallanossodahkii
Marit Wiig ble i statsråd i dag utnevnt til ekspedisjonssjef i Kulturdepartementets Idrettsavdeling.
Marit Wiig nammaduvvui otná stáhtaráđis ekspedišuvnahoavdan Kulturdepartemeantta Valaštallanossodahkii.
Hun kommer fra stillingen som spesialrådgiver ved Senter for statlig økonomistyring.
Dassážii son barggai sierraráđđeaddin Stáhtalaš ekonomiijastivrejumi guovddážis.
Wiig har bred erfaring fra flere samfunnssektorer.
Wiig lea bargan máŋgga servodatsuorggis.
Hun har vært ekspedisjonssjef i Forbruker- og administrasjonsdepartementet, tolldirektør, direktør i NHO og rådgiver i Verdensbanken i to år.
Son lea bargan ekspedišuvdnahoavdan Geavaheaddjiid- ja hálddahusdepartemeanttas, tuollodirektevran, NHOa direktevran ja Máilmmebáŋkku ráđđeaddin guokte jagi.
Hun har også hatt flere verv i norsk idrett, blant annet visepresident i Norges Idrettsforbund.
Sus leat maiddái leamaš máŋga luohttámušdoaimma Norgga valaštallamis, earret eará son lea leamaš Norgga Valaštallanlihtu várrepresideanta.
- Marit Wiig har lang erfaring både fra idretten og fra departementsarbeid.
- Marit Wiigs lea guhkesáigásaš bargoduogáš sihke valaštallamis ja departemeantavirggiin.
Det er en meget kvalifisert ekspedisjonssjef som tar over ledelsen av Idrettsavdelingen, sier kulturminister Anniken Huitfeldt.
Son lea hui gelbbolaš ekspedišuvdnahoavda guhte váldá badjelasas Valaštallanossodaga jođiheami, cealká kulturministtar Anniken Huitfeldt.
Wiig er født i 1949 og er utdannet cand.jur. ved Universitetet i Oslo.
Wiig lea riegádan jagi 1949 ja lea cand. jur. oahpu čađahan Oslo universitehtas.
- Jeg er veldig motivert, spesielt fordi jeg nå kan kombinere både en interesse for og erfaringen fra idretten, et område som har engasjert meg bestandig.
- Mus lea hui buorre bargomokta, erenoamážit dannego dál sáhtán ovttastit sihke beroštumi ja vásáhusaid valaštallamis, mii lea dakkár suorgi mii mu álot lea beroštahttán áŋgiruššat.
Idretten er også inne i en spennende periode med mange utfordringer.
Valaštallan lea maiddái áiggi dáfus dakkár gelddolaš dilis ahte das leat ollu hástalusat.
Jeg ser fram til å bidra til det beste for idretten ut fra den rollen departementet har, sier Wiig.
Mus lea ovddasguvlui miella váikkuhit valaštallama buoremus ovdáneapmái dan doaimma vuođul mii mus departemeanttas lea, cealká Wiig.
Ellen-Astri Lundby (f. 1959) lagde i 2009 dokumentarfilmen Min mors hemmelighet, som handler om skjult samiskhet.
Ellen-Astri Lundby (riegádan 1959) ráhkadii 2009:s dokumentárafilmma Min mors hemmelighet («Eatnán čiegusvuohta») mii lea čiegus sámivuođa birra.
Hennes mor, Eli Alvilde Lundby, f. Salamonsen (1924–2010) var fra Store Lerresfjord, men kom til Oslo etter evakueringen av Finnmark og bosatte seg der.
Su eadni, Eli Alvilde Lundby, rieg. Salamonsen (1924–2010), lei eret Stuora Liidnavuonas, muhto bođii Osloi ja ásai dohko dalle go Finnmárkkus šadde evakueret.
Under datterens oppvekst på Lambertseter i Oslo, holdt moren sin sjøsamiske bakgrunn skjult for datteren.
Nieidda bajásšattadettiin, Lambertseteris Oslos, čiegadii eadni iežas mearrasámi duogáža.
Det var først da moren kom på sykehjem på grunn av Alzheimer at Ellen-Astri Lundby begynte å forstå hvilken hemmelighet moren hadde båret på gjennom livet, men da var det for sent å snakke med henne om dette.
Easka de go eadni buohcagođii Alzheimer sivain, ja šattai buhcciidsiidii, de ipmirdišgođii Ellen-Astri Lundby makkár čiegusvuođa eadni lei guoddán olles eallináiggi, muhto de lei beare maŋŋit etniin dan birra ságastallat.
Moren hadde mistet taleevnen, men det fantes fortsatt slektninger hun kunne snakke med.
Eadni lei juo massán hupmannávccaid, muhto gávdnojedje ain sogalaččat geaiguin Ellen-Astri sáhtii hupmat.
Mary Thomassen, (f. 1923, Sjursen), gikk på skole sammen med Ellen-Astris mor.
Mary Thomassen, (rieg. 1923, Sjursen), váccii skuvlla oktanaga Ellen-Astri etniin.
De to var kusiner og venninner, og begge vokste opp innerst i Store Lerresfjord.
Soai leigga oambeležat ja ustibat, geat bajásšattaiga siskkimusas Stuora Liidnavuonas.
I dette intervjuet forteller Mary om deres felles skolehistorie.
Dán jearahallamis muitala Mary sudno oktasaš skuvlahistorjjá.
Intervjuet er gjort sommeren 2007 hjemme hos henne og ektemannen Steinar Thomassen i Balsfjord i Troms.
Jearahallan lea dahkkon 2008 geasi su ja su isida Steinar Thomassena ruovttus Báhccavuonas Romssas.
Ellen-Astri Lundby (Foto utlånt av Ellen-Astri Lundby)
Ellen-Astri Lundby, Oslo 2012 (Govva luoikan Ellen-Astri Lundby)
– Jeg ble sendt hjemmefra som 7 åring for å gå på skole i nabofjorden Lille Lerresfjord i 1930.
– Mun sáddejuvvojin 1930:s eret ruovttus 7-jahkásažžan skuvlii Uhca Liidnavutnii, mii lea ránnjávuotna.
Far rodde meg dit.
Áhčči suvddii mu dohko.
Der bodde jeg hos lærerparet som drev skolen og som bodde oppe i dalen.
Doppe orron oahpaheaddjibára luhtte geat jođiheigga skuvlla ja ásaiga doppe vákkis.
Jeg husker ikke hva de het.
In muitte sudno namaid.
De var ikke fra Lerresfjord.
Soai eaba lean liidnavuotnalaččat.
Paret hadde en hund som jeg brukte å holde litt leven med, men det likte ikke mannen.
Sudnos lei beana mainna lávejin hirbmadit rigeret, ja dasa ii liikon dálu isit.
Han var en høy og streng kar.
Son lei stuora garralágan olmmái.
Kjerringa var snill, og jeg var lydig som ei lita mus. Det hadde jeg lært hjemmefra.
Eamit lei siivui, ja mun ledjen jegolaš dego unna sáhpánaš. Olmmošlaččat galggai láhttet.
– Da jeg begynte i 2. eller 3. klasse ble jeg overført til internatet på Storekorsnes, og hit kom også Eli Alvilde året etter.
– Go álgen 2. dahje 3. luohkkái, de sirdojuvvojin Girenjárgga internáhttii, ja dohko bođii maid Eli Alvilde maŋit jagi.
Vi gikk i lag med unger fra Korsnes, og vi ble godt likt.
Moai ovttastalaime Girenjárgga mánáiguin, ja sii liikojedje munnuide.
Noen gutter brukte å kjøre oss på sparken, og da ble de andre jentene sjalu.
Muhtun bártnážat lávejit spárkkain munno hoigat, ja dan gáđaštedje eará nieiddažat.
Men vi brydde oss ikke.
Muhto ean moai das beroštan.
Vi likte også å gå på butikken.
Moai liikuime maid rámbuvrris fitnat.
Vi hadde fått med oss noen ører i lommepenger fra foreldrene våre, så det var stas.
Váhnemat ledje munnuide rádjan moadde evrre lummaruhtan, ja dat lei munnuide hirbmat somá.
Og sønnen til handelsmannen var kjæresten til Eli.
Ja giehmánne bárdni lei Eli irgi.
Vi gikk vel en fire – fem uker av gangen før vi dro hjem og var noen uker hjemme.
Mii leimmet várra doppe njeallje – vihtta vahku ain hávális ovdal beasaimet ruoktot, ja de leimmet ruovttus muhtun vahkuid.
Jeg mener vi dro med lokalbåten.
Orun muitimin ahte mii mátkkošteimmet ruvttofatnasiin.
Læreren vår het Børve.
Min oahpaheaddji namma lei Børve.
Han var ganske ung og gifta seg etter hvert med ei fra Lerresfjorden.
Son lei oalle nuorra olmmái gii áiggi mielde náitalii liidnavuotnalaččain.
Internatet ble drevet av to søstre.
Internáhta jođiheigga guovttes geat leigga oappážagat.
Hun ene var bestyrerinnen, og den andre hjalp til.
Nubbi lei hoavda, ja nuppi veahkahalai.
Men det måtte vi også.
Muhto mii maid fertiimet veahkehit.
Vi hadde plikter som gikk på omgang.
Mis ledje barggut maid vurrolaga doaimmaheimmet.
Den ene dagen måtte vi vaske gulvet, og den andre dagen var det oppvask.
Muhtun beaivvi galggaimet bassat láhttiid, eará háve fas bassat lihtiid.
Guttene måtte sage og bære inn ved.
Bártnážat galget sahet ja guottašit muoraid.
Det var ikke så mye tid til lek, bare en liten stund mellom da vi var ferdig med arbeidet og lekselesing til vi skulle ha kveldsmat.
Ii lean ollu áigi stoahkamii, dušše oanehaš bottoš go leimmet bargguiguin ja leavssuiguin geargan, eahkesboradanáiggi rádjái.
Maten var god, vi fikk brød med smør på, havresaft, grøt til kvelds og god middag som var variert med både kjøtt og fisk.
Lei buorre biebmu, oaččuimet vuodjaláibbi, hávvarsáftta ja buvrru eahkesborramuššan ja beaivemálisin lei sihke biergu ja guolli.
Jeg kan ikke huske at vi lengta hjem noe særlig.
In oro muitimin ahte mii bearehaga áibbašeimmet ruoktot.
Vi visste at vi skulle være der de ukene.
Mii diđiimet man galle vahku ain galggaimet leat internáhtas.
Klassebilde fra Storekorsnes ca. 1935/36.
Girenjárgga skuvla luohkkágovva su. 1935/36.
Eli Alvilde Salamonsen (Lundby) er nr. 2 fra venstre i første rekke.
Eli Alvilde Salamonsen (Lundby) lea nubbi gurut bealde vuosttaš ráiddus.
Kusina Mary Sjursen (Thomassen) er lengst til venstre i midterste rekke.
Su oambealli Mary Sjursen (Thomassen) lea gurut bealde gaskaráiddus.
Forsto både norsk og samisk
Ipmirdeimmet sihke dárogiela ja sámegiela
– Jenter og gutter sov på hvert sitt soverom, og alle hadde hver sin seng.
– Nieiddažat ja bártnážat ođđe goabbat lanjain, ja juohkehažžii lei sierra seaŋga.
Vi var ikke så mange.
Eat mii lean ge nu oallugat.
Vi ble ofte liggende og prate og flire en stund, men etter at bestyrerinna hadde sunget en salme og bedt aftenbønnen, måtte det være stille.
Dávjá mii láviimet hupmat ja skužistit eahkes, muhto go internáhttahoavda lei lávlon sálmma ja lohkan eahkesrohkosa, de galggaimet jaskkodit.
Mary Thomassen kan ikke huske at det gikk noen samiske barn på skolen som ikke kunne norsk.
Mary Thomassen ii muitte ahte skuvllas lei oktage sámi mánná gii ii máhttán dárogiela maid.
– Som barn forsto vi jo samisk, for hjemme ble det snakket samisk, men vi hadde jo lært oss norsk.
– Mánnán mii gal ipmirdeimmet sámegiela, ruovttuin han sámástedje, muhto mii leimmet oahppan dárogiela.
Det var viktig for foreldrene våre at vi kunne norsk når vi begynte på skolen.
Mii galggaimet dárogiela máhttit go skuvlii álggiimet, dat lei váhnemiid mielas dehálaš.
Uten å snakke norsk ville vi ikke ha forstått noen verdens ting av undervisningen, sier Mary Thomassen som lærte seg å like de fleste fag.
Jus eat lean máhttit dárogiela, de eat lean ipmirdit eat fal eat maidege das mii oahpahuvvui, muitala Mary Thomassen, gii oahpai eanas fágaide liikot.
– Men geografi var verst.
– Muhto geografiija lei vearrámus.
I sang gikk det mye bedre.
Lávlumiin gal manai mihá buorebut.
Det likte jeg godt og derfor fikk jeg meget godt i sang.
Dasa liikojin hui bures, ja danin ožžon hui buorre lávlunfágas.
– I dag forstår jeg lite samisk enda vi kan høre det både på radio og TV, men det virker så annerledes.
– Dál gal in ipmir beare ollu sámegiela, vaikko gullat dan sihke radios ja TV:s, dat orro nu earalágan.
Kanskje er det en annen dialekt…
Soaitá eará suopman…
Da jeg var på sykehuset nylig, la jeg merke til at mye var skrevet både på samisk og norsk, men jeg synes det er vanskelig å lese samisk, for det har jeg aldri lært meg, sier Mary Thomassen.
Go duo gieskat ledjen buohcciviesus, de oidnen doppe čállosiid sihke sámegillii ja dárogillii, muhto mu mielas lea váttis sámegiela lohkat, go in goassege leat dan oahppan, lohká Mary Thomassen.
Evakuering og familie
Evakueren ja bearaš
Da Mary Thomassen var ferdig med folkeskolen jobbet hun hjemme og som tjenestepike og hushjelp for andre når det trengtes.
Go Mary Thomassen gearggai álbmotskuvllain, barggai son ruovttus ja biigui earáid geat dárbbašedje biiggá.
Da hun var 18 år begynte hun som sykepleierelev ved sykehuset i Hammerfest, men så kom evakueringen av Finnmark høsten 1944 og da ble det en brå slutt.
18-jahkásažžan álggii son buohccidivššároahppin Hámmárfeastta buohccivissui, muhto de šadde evakueret Finnmárkkus 1944 čavčča, ja de šattai buot loahpahit hui fáhkka.
– Jeg kunne ha skrevet meg opp på en liste for å evakuere med sykehuset sørover, men jeg ble så redd for at jeg aldri fikk se familien igjen.
– Livččen sáhttán čállit iežan listui masa buohcciviesu eará olbmot čálle, geaid galge evakueret lulás, muhto ballen ahte in soaitte goassege šat beassat bearrašan oaidnit.
Derfor valgte jeg å evakuere med dem til Nordfold, og da ble det vanskelig å komme tilbake til sykehuset senere.
Danin válljejin evakueret sin mielde Nuorttafuoldii, ja dan maŋŋil lei váttis máhccat fas buohccivissui.
Noen ganger har jeg angra på den beslutningen.
Maŋŋil lean gal muhtumin dien mearrádusa gáhtan.
Men livet ville det annerledes.
Muhto eallin dáhtui su eará guvlui.
På vei nordover igjen fikk hun en huspost hos en enkemann som trengte pass til to barn mens han skulle på Lofotfiske.
Go fas vulggii mátkkoštit davásguvlui, de beasai biigán muhtun leaskaáddjái gii dárbbašii guovtti mánnái mánnágeahčči, dan botta ieš manai Lofuohta-guollebivdui.
Dette var i Balsfjord, og på en av nabogårdene traff hun Steinar Thomassen som skulle bli hennes ektemann gjennom et langt liv.
Dat lei Báhccavuonas, ja doppe ránnjádálus deaivvadii ge son Steinar Thomasseniin, gii šattai su isidin guhkes eallináigái.
Hun var da 20 år og skulle følge to barn med norsk mor og tysk far til noen slektninger på Østlandet.
Son lei dalle 20 jagi boaris ja galggai dien mánáguovtto čuovvut muhtin sogalaččaid lusa Østlándii.
Siden evakueringen så hun ikke Mary før hun fikk besøk på aldershjemmet i Oslo over 60 år senere i forbindelse med filmingen av»Min mors hemmelighet».
Evakuerema rájes soai eaba šat oaidnalan ovdalgo Mary 60 jagi maŋŋil vulggii oambealis guossái boarrásiidsiidii Osloi Min mors hemmelighet -filmma ráhkadeami oktavuođas.
– Det var veldig godt å se henne igjen, selv om hun var veldig forandra.
– Lei nu hávski su fas oaidnit, vaikko son lei ge oalát rievdan.
Men jeg tror hun kjente meg igjen, sier Mary Thomassen.
Muhto jáhkán son dovddai mu, muitala Mary Thomassen.
Og det gjorde hun nok, for da Mary begynte å synge salmer for Eli Alvilde, var det som om hun var tilbake i en annen tid, og hun smilte varmt til sin kusine og gamle venninne Mary.
Ja dan gal vissásit dagai, dasgo go Mary lávlugođii sálmmaid Eli Alvildii, de son orui dego eará áigái rohttašuvvamin, ja mojohalai čábbát oambeallásis ja dološ ustibii Maryi.
Matnasjonen Norge - regjeringen.no
Almmustahtti: Eanandoallo- ja biebmodepartemeanta
Matnasjonen Norge skal sikre nok mat, trygg mat og matmangfold.
Biebmonašuvdna Norga galgá sihkkarastit doarvái biepmu, dorvvolaš biepmu ja biebmovalljivuođa.
Produksjon av mat med lokal identitet vil være det viktigste satsingsområdet for å utvikle nye næringer på matområdet.
Biebmonašuvdna Norga galgá sihkkarastit doarvái biepmu, dorvvolaš biepmu ja biebmovalljivuođa.
Regjeringen vil vurdere oppfølgingen av Matkjedeutvalgets utredning i lys av innspillene som kommer i forbindelse med høringen av denne.
Ráđđehus áigu árvvoštallat čuovvolit Biebmogoalloslávdegotti guorahallama árvalusaid geažil mat dan gulaskuddama oktavuođas bohtet.
- Maten er et kontaktpunkt i samfunnet, den dekker grunnleggende behov, skaper glede og sprer kultur.
- Biebmu lea servodagas oktavuođagaskaoapmin, dat gokčá vuođđodárbbuid, addá ilu ja lávdada kultuvrra.
Den er bærer av identitet og vår felles kulturarv.
Dat lea identitehtaguoddi ja lea min oktasaš árbi.
Matens mange egenskaper og oppgaver danner grunnlaget for Norge som matnasjon, sier landbruks- og matminister Lars Peder Brekk.
Biepmu olu iešvuođat ja barggut leat vuođđun ásahit Norgga biebmonášuvdnan, dadjá eanandoallo- ja biebmoministtar Lars Peder Brekk.
- Norsk matproduksjon har stolte tradisjoner.
- Norgga biebmobuvttadeamis leat vuovdnás árbevierut.
Norge har råvarer i ypperste klasse fra land og sjø.
- Biebmu ja biebmokultuvra lea árvoháhkamii vuođđun.
Ved å forene gode norske råvarer og kulinariske tradisjoner med impulser utenfra, hevder norske kokker seg i verdenstoppen, sier Brekk.
Earenoamáš biepmuid gálvojohtu lassánii 13 %:in maŋemus jagi, ja lea golmma geardde beadjelis go biepmuid ja juhkamušaid ollislašmárkanis, dadjá eanandoallo- ja biebmoministtar Brekk.
All mat som omsettes i Norge skal være trygg å spise.
Galgá leat dorvvolaš borrat buot biepmu mii vuvdojuvvo Norggas.
Forhold knyttet til kosthold og ernæring, helse og sunnhet, pris, kvalitet, vareutvalg og tilgjengelighet skal ivaretas.
Galgá váldit vuhtii biebmodoalu ja biebmama, dearvvašvuođa, hatti, kvalitehta, gálvovalljodaga ja ahte dát lea gávdnanláhkái.
All norskprodusert mat skal være sporbar slik at den kan følges gjennom produksjonskjeden helt ut til forbruker.
Buot norggabuvttaduvvon biepmuid galgá sáhttit guorrat nu ahte daid sáhttá čuovvut buvttadusgollosis gitta geavaheaddjái.
God kontakt mellom matprodusent og forbruker er viktig.
Buorre oktavuohta gaskal biebmobuvttadeaddji ja geavaheaddji lea dehálaš.
Norsk matsektor er avhengig av at forbrukerne velger norsk mat.
Norgga biebmosuorgi lea dan duohken ahte geavaheaddjit válljejit norgga biepmuid.
Produksjon og foredling må ha forbrukerens og samfunnets tillit.
Buvttadeapmi ja reiden dárbbaša geavaheaddji ja servodaga luohttámuša.
Folk må ha kunnskap om betydningen av å ha norsk matproduksjon.
Olbmuin galgá leat máhtolašvuohta dan birra maid norgga biebmobuvttadeapmi mearkkaša.
Åpenhet og innsyn i hele matvarekjeden er viktig for å sikre forbrukerinteressene og en tilfredstillende samfunnsmesig kontroll.
Lea dehálaš ahte visot biebmogálvogollosis lea rabasvuohta ja geahčadanvejolašvuohta vai sihkkarastá geavaheaddjiberoštumiid ja dohkálaš servodatlaš bearráigeahču.
Økologisk landbruk kan bidra til å fremme et mer miljøvennlig landbruk, og til å gi forbrukerne et mangfoldig tilbud.
Ekologalaš eanandoallu sáhttá váikkuhit vai ovddiduvvo eanet birasustitlaš eanandoallu, ja addit geavaheddjiide ollu fálaldagaid.