pere/sami_parallel huggingface dataset:
Det må hær søkes løsninger på ressurskoler gjennom de 2 statlige videregående skoler og fylkeskommunene som skoleeiere .
Resursaskuvlii čovdosiid ferte ohcat min guovtti stáhtalaš joatkkaskuvllaid bokte ja fylkkasuohkaniid bokte mat leat skuvlaeaiggádat .
Samisk tradisjonskunnskap Elevene må kunne få dra bort fra skolen sammen med foreldre eller slektninger for å lære tradisjonelt arbeid og tradisjonskunnskap i det tidsrommet arbeidet skal gjøres .
Sámi árbevirolaš máhttu Oahppit fertejit beassat jávkat skuvllas vai besset fárrui váhnemiiguin dahje fulkkiiguin vai sáhttet oahppat árbevirolaš bargguid ja árbevirolaš máhtu dan áigodagas go lea lunddolaš doaimmaide .
Det er ikke mulig å tilbasse alle typer tradisjonelt arbeid til skoleferiene .
Ii sáhte heivehit buot árbevirolaš bargguid áigodagaide go lea skuvlafriddja .
Dersom barna ikke er med når arbeidet skal gjøres , mister de den kunnskapen .
Jus mánát eai leat mielde dalle go barggut galget dahkkot , de masset sii dan máhtu .
I det nåværende skolesystemet er det ikke mulig å gi god nok opplæring i samisk tradisjon , kunnskap og tradisjonelt arbeid .
Dálá skuvlavuogádagas ii leat vejolaš addit doarvái buori oahpahusa sámi árbevirolaš máhtus ja árbevirolaš bargguin .
Til tradisjonell kunnskap hører også lokalkunnskap og taus kunnskap .
Árbevirolaš máhttui gullá maid báikkálaš máhttu ja jávohis máhttu .
Opplæring i tradisjonell kunnskap fordrer at man allerede som barn begynner å lære arbeidsinnhold , arbeidsmåter , kunnskap og ferdigheter som behøves i arbeidet , på den tiden av året arbeidet naturlig skal gjennomføres .
Oahpahus árbevirolaš máhtus eaktuda ahte mánnán juo oahppagoahtá bargguid sisdoalu , bargomálliid ja máhtu ja čehppodaga mii dárbbašuvvo bargguin juste dan áiggi jagis go barggut lunddolaččat galget čađahuvvot .
Derfor må tradisjonskunnskap få oppmerksomhet og beskyttelse i opplæringsloven .
Dan sivas ferte árbevirolaš máhttu oažžut beroštumi ja suddjema oahpahuslágas .
I store byer og tettsteder vil dette være en krevende oppgave for foresatte .
Dát ferte boahtit čielgasit ovdan lágain , ja danne dárbbašuvvo oahpahuslága ođasmahttin .
Side 261 av 377
261 siidu 379 siiddus
I de par siste årene har det vært diskusjoner omkring at det ved opptak til lærerutdanningen ved Samisk høgskole studieåret 2011/2012 var 21 søkerei til utdanningen , og kun 4 som var kvalifiserte .
Maŋimus moatti jagis lea digaštallojuvvo dat ášši ahte oahpaheaddjiohppui sisaváldimis Sámi allaskuvlii oahppojagis 2011/2012 ledje 21 ohcci ( http://www.nrk.no/kanal/nrk_sapmi/1.7700553 ) ohppui , ja ahte dušše njealjis ledje gelbbolaččat .
Sametinget bør jobbe aktivt ovenfor de høgere utdanningsinstitusjonene med tanke på å sikre at slike emner inkluderes i utdanningene , og at tilbud om samisk språk som fordypning gis lærerutdanningsstudentene ordningen som er beregnet til å omfatte hele 30 studenter jfr. bevilgninger til samiske formål i statsbudsjettet .
Sámediggi berre bargat árjjalaččat dainna ulbmiliin ahte oažžut alit oahppoásahusaid sihkkarastit ahte dakkár fáttát váldojuvvojit mielde oahpuide , ja ahte sámegiella čiekŋudeapmin fállojuvvo oahpaheaddjioahpu studeanttaide ortnega vuođul mii lea rehkenastojuvvon guoskat olles 30 studentii , geahča juolludemiid sámi áigumušaide stáhtabušeahtas .
I retningslinjene for ny GLU 1-7 trinn og 5-10 trinn fremgår det følgende om samiske elevers rettigheter ; Grunnskolelærerutdanningene skal kvalifisere studentene for å ivareta opplæring om samiske forhold , samiske barns rettigheter og det samiske folket som anerkjent urfolk .
Ođđa GLU 1-7 ceahki ja 5-10 ceahki njuolggadusain boahtá ovdan čuovvovaš sámi ohppiid vuoigatvuođaid birra ; Grunnskolelærerutdanningene skal kvalifisere studentene for å ivareta opplæring om samiske forhold , samiske barns rettigheter og de samiske folket son anerkjent urfolk .
Samisk kultur og samfunnsliv er en viktig del av den felles kulturarven .
Samisk kultur- og samfunnsliv er en viktig del av den felles kulturarven .
Opplæring for samiske elever står i en særstilling i norsk grunnopplæring .
Opplæring for samiske elever står i en særstilling i norsk grunnopplæring .
Lærerstudenter må derfor få kunnskap om det samiske innholdet i de nasjonale læreplanene for grunnopplæringen og om rettighetene for samiske elever .
Lærerstudenter må derfor få kunnskap om de samiske innholdet i de nasjonale læreplanene for grunnopplæringen og om rettighetene for samiske elever .
Videre dokumenterte doktorgraden at fordommene er fremtredende både blant lærere og elever i grunnskolen .
Viidáseappot duođašta doavttergrádadutkkus ahte ovdagáttut leat garrasat sihke oahpaheddjiid bealis ja ohppiid bealis ovttaskas skuvllas .
Det bør vurderes om studenter som velger slike studietilbud kan gis stipender på lik linje med forslaget om at de voksne som følger voksenopplæringsprogrammet Sametinget har iverksatt sammen med Sámi allaskuvla og Møtesekretærer : Ellen Mienna / Ellen Aina Eira
Berre árvvoštallat galgá go sáhttit addit stipeandda sidjiide geat válljejit dakkár oahppofálaldaga , seamma dásis go dat evttohus ahte rávesolbmot geat čuvvot dan rávesolbmuid oahppoprográmma maid Sámediggi ovttas Sámi allaskuvllain ja Čoahkkingirjji čállit : Ellen Aina Eira / Ellen Mienna
Side 262 av 377
262 siidu 379 siiddus
språksentrene .
giellaguovddážiiguin lea álggahan .
Grunnen til at også denne gruppen bør vurderes for stipender er at det innenfor så mange sektorer vil ha stor betydning for så mange om profesjonelle har kunnskaper om samisk språk og kultur .
Sivvan dasa ahte maiddái eará joavkkuide berre árvvoštallat stipeandda , lea ahte ollu surggiin dat mearkkaša ollugiidda lea go fitnolaš bargiin gelbbolašvuohta sámi gielas ja kultuvrras .
En sak med utgangspunkt i Butenschøn-utvalgets konklusjoner når disse foreligger bør reises for Sametingets plenum .
Ášši mii vuođđuduvvo Butenschøn-lávdegotti loahppajurdagiidda , go dat bohtet , berre ovddiduvvot Sámedikki dievasčoahkkimii .
Samarbeid skole-hjem Samarbeidet mellom skole og hjem er et sentralt område for å kunne lykkes i å gi en kvalitetsmessig og relevant grunnopplæring .
Ovttasbargu skuvla- ruoktu Ovttasbargu gaskal skuvlla ja ruovttu lea guovddáš ášši jus galgá sáhttit lihkostuvvat addit buoremus kvalitehtalaš ja áššáiguoski vuođđooahpahusa .
I så henseende bør Sametinget kaste et blikk på den organisering som ligger til grunn omkring Foreldreutvalget for Grunnskolen .
Dán oktavuođas ferte Sámediggi geahčastit dan organiseremii mii lea vuođđun Vuođđoskuvlla Váhnenlávdegottis .
FUG viser hvor sentralt ett slikt foreldreorganisert nettverk er i utviklingen av skolen .
VVL čájeha man guovddáš dákkár váhnenorganiserejuvvon fierpmádat lea skuvlla ovdánahttimis .
Det er viktig å understreke at tiltaket Ovttas-Aktan-Aktesne på www.ovttas.no er et meget sentralt og viktig tiltak for å spre kunnskap om ulike samiske læremidler .
Lea dehálaš deattuhit ahte Ovttas-Aktan-Aktesne www.ovttas.no lea hui guovddáš ja dehálaš doaibma juohkit dieđuid juohkelágán sámi oahpponeavvuid birra .
Ett av de siste eksemplene er en lærebok for videregåendeii som er gitt ut og kvalitetssikret av forlaget Gyldendal .
Okta dain maŋemus ovdamearkkain lea oahppogirji joatkkaskuvladássái mii lea almmuhuvvon ja kvalitehtasihkkaraston Gyldendal lágádusas .
Tidligere har også Andy B. Sortland undersøkt læremidler som benyttes i videregående hvor samene er eneste folk som omtales i et læremiddel som omhandler dyr og natur iii , og undersøkelsen viser for øvrig at Møtesekretærer : Ellen Mienna / Ellen Aina Eira
Ovdalaččas lea maid Andy B. . Sortland guorahallan oahpponeavvuid mat geavahuvvojit joatkkaskuvladásis , mas sámit leat áidna geat namuhuvvojit ovtta oahpponeavvus mii lea elliid ja luonddu ( http://www.forskning.no/artikler/2011/april/284665 ) birra , ja guorahallan čájeha muđui dasto Čoahkkingirjji čállit : Ellen Aina Eira / Ellen Mienna
Side 263 av 377
263 siidu 379 siiddus
læremidlene mangler eksempler hentet fra Nord-Norge – noe som gjør at elevenes muligheter til å koble kunnskapen til egen kontekst svekkes .
ahte oahpponeavvuin váilot ovdamearkkat Davvi-Norggas – juoga mii dagaha ahte ohppiid vejolašvuohta bidjat oktii máhtolašvuođa iežas kontekstii hedjona .
Tilpasning for samiske elever og spesialpedagogiske innsatsområder En hovedproblemstilling er at Kunnskapsløftets klare målsetning om at elevene skal få tilpasset opplæring ikke nødvendigvis fører til tilpasning av opplæringen for samiske elever .
Heiveheapmi sámi ohppiide ja earenoamášpedagogalaš áŋgiruššansurggiide Váldočuolbma lea ahte Máhttoloktema čielga mihttomearri lea ahte oahppit galget oažžut heivehuvvon oahpahusas , ii dárbbat mielddisbuktit ahte sámi oahppit ožžot heivehuvvon oahpahusa .
Det skal derfor settes inn tilpasningstiltak i samiskfaget som i andre fag i skolen .
Danne galget sámegielfágii heivehit oahpahusa seamma ládje go eará fágain skuvllas .
Sametinget må i samarbeid med Samisk høgskole og Statped Nord sikre god dialog og samarbeidsvilkår innenfor det samiske spesialpedagiske feltet , gjennom SEADs tilstedeværelse i et samisk kompetansemiljø .
Sámediggi ferte ovttas Sámi allaskuvllain ja Statped Nordain sihkarastit buori gulahallama ja ovttasbargoeavttuid sámi earenoamášpedagogalaš suorggis , SEAD searvama bokte sámi gelbbolašvuođabirrasis .
Sametinget understreker at SEAD har landsdekkende oppgaver , uavhengig av at de organisatorisk er tilknyttet Statped Nord .
Sámediggi deattuha ahte SEAD:s leat riikaviidosaš barggut , vaikko vel sin organisašuvdna lea čadnon Statped Nordai .
For å sikre at SEADs kompetanse er tilgjengelig for samiske brukere over hele landet er de viktig at dette tydelig kommuniseres til hele det statlig e spedialpedagogiske støttesystemet , og til kommuner og fylkeskommuner .
Vai sihkkarastá ahte SEAD gelbbolašvuohta lea olahahtti sámi geavaheddjiide miehtá riikka , de lea dehálaš čielgasit dan oahpásmahttit olles stáhtalaš earenoamášpedagogalaš doarjalusvuogádahkii , ja suohkaniidda ja fylkasuohkaniidda .
Kulturskolen , skolefritidsordningen og leksehjelp Når det gjelder kulturskole , skolefritidsordning og leksehjelp bør drøftingene av dette sees i lys av debattene om heldagsskolen .
Kulturskuvla , astoáiggeortnet ja leaksoveahkki Mii guoská kulturskuvlii , astoáigeortnegii ja leaksoveahkkái , de berrejit dát divaštallamat gehččot ollesbeaiskuvlla ságastallama ektui .
SFO- og kulturskoletilbudene er mange steder preget av relativt stor grad av egenbetaling , noe som medfører at ikke alle barn får tilgang til disse aktivitetene på grunn av foresattes økonomiske situasjon .
Dasto sáhttá árvvoštallat kulturskuvlafálaldaga čuoldit sisa ollesbeaiskuvlii . SAÁO- ja kulturskuvlafálaldagas lea oalle olu váhnenmáksu ja dat mielddisbuktá ahte buot mánát eai beasa dain oassálastit váhnemiid ekonomiija geažil .
I noen områder kan det være svært vanskelig å få plass i kulturskoletilbudene .
Muhtun báikkiin sáhttá lea hui váttis oažžut saji kulturskuvlafálaldahkii .
En heldagsskoledebatt er allerede aktuell i storsamfunnet , og det er også naturlig at dette kan tematiseres i en samisk kontekst .
Ollebeaiskuvla ságastallan lea juo áigeguovdil stuoraservvodagas ja lea lunddolaš ahte fáddá biddjo sámi oktavuhtii .
Side 264 av 377
264 siidu 379 siiddus
Dette vil kunne utjevne den oppfatning som evt. eksisterer av samiskopplæring som mer byrdefull i forhold til et utvidet timetall for den enkelte elev .
Dát sáhtálii váikkuhit dasa ahte eai šat navdde , jus ležžet dan dahkan , sámegieloahpahusa lassi noađđin go gártet lassi oahpahusdiimmut ovttaskas ohppiide .
Videre vil de forhold som fremkommer under punktet samarbeid skole-hjem kunne ivaretas bedre med en heldagsskolestruktur .
Viidáset sáhttet ollesbeaiskuvllain buorebut váldit vuhtii daid čuoggáid mat bohtet ovdan ovttasbargu ruovttuin-oasis .
All den tid heldagsskoledebatten ikke har vært så aktualisert i en samisk sammenheng , så må Sametingets politikk innrettes på at man arbeider for styrket innhold i SFO-tilbudet , kulturskoletilbudet og leksehjelpstilbudet .
Go gearddi ollesbeaiskuvla digaštallan ii leat leamaš áigeguovdil sámi oktavuođas , de ferte Sámedikki politihkka bargat dan guvlui ahte nannet SAÁO-fálaldaga , kulturskuvlafálaldaga ja leaksoveahkkefálaldaga .
Det er derfor positivt at Sametinget har hatt det samiske innholdet i SFO som et visst innsatsområde i virkemiddelsammenheng .
Danne leage buorre go Sámediggi lea sámi sisdoalu SAÁO:s vuoruhan váikkuhangaskaoami oktavuođas .
Ordningen er ikke systematisert inn i en egen virkemiddelordning , men representerer en prioritering i sametingsbudsjettet som rulleres årlig .
Dát ortnet ii leat vuogáiduvvan sierra váikkuhangaskaoami ortnegii , muhto lea vuoruhuvvon sámedigge-bušeahtas mii jahkásaččat ođasmahttojuvvo .
Dette medfører at tilretteleggingen for undervisningen ikke ivaretas tilstrekkelig , og problemstillingen viser seg særlig når det gjelder yrkesfagene .
Eambbo deattuheapmi joatkkaoahpu heiveheapmái ja ollášuhttimii Doarjjaortnegat joatkkaskuvllain sámegieloahpahussii joatkkaskuvllain ii duste daid goluid mat doppe duođai leat .
Samiskundervisning er en lovhjemlet rettighet , og det er rimelig at staten bærer utgiftene til denne undervisningen .
Oahpahus sámegielas lea riekti mii lea lága bokte addojuvvon , ja livččii riekta ahte stáhta máksá olggosgoluid dán oahpahussii .
I dag får skoleeier ingen refusjon for samisk som fremmedspråk og samisk som programfag .
Otná dilis eai oaččo skuvlaeaiggádat gokčot goluid sámegillii vierisgiellan ja sámegiella prográmmafágan .
Kunnskapsdepartementet mener at samisk som fremmedspråk skal behandle som alle andre fremmedspråk .
Máhttodepartemeanta oaivvilda ahte sámegiella vierisgiellan gálgá leat seamma dásis go eará vierisgielat .
Fag og yrkesopplæring – tradisjonskunnskap i skolesystemet Sametinget mener at det er sentralt å sikre at fag- og yrkesopplæringen er prioritert og kvalitativ god .
Fága- ja fidnooahppu – árbediehtu skuvlavuogádagas Sámediggi oaivvilda ahte galgá leat guovddážis sihkkarastit ahte fága- ja fidnooahppu lea vuoruhuvvon ja kvalitehtalaččat buorre .
Innenfor yrkesfagene finner vi blant annet fagbrev i duodji , fagbrev i reindrift og en rekke andre sentrale utdanninger som trengs i de samiske samfunnene .
Fágaide mat gusket fidnofágaide sáhttá earret eará oažžut fágareivve duojis , fágareivve boazodoalus ja eará guovddáš oahpuin mat dárbbašuvvojit sámi servodagas .
Begrepet tradisjonell kunnskap er et begrep som står sentralt i det samiske samfunnet og i samfunnsdebatten .
Árbedieđu doaba lea doaba mii lea guovddážis sámi servodagas ja servvodatságastallamis .
Det er derfor helt avgjørende at dette kommer tydelig til uttrykk i Sametingets politikk innenfor utdannings- og opplæringsfeltet .
Danin lea dehálaš ahte dát boahtá čielgasit ovdán Sámedikki skuvlla- ja oahpahus politihkas .
Utdanningsprogrammet design og håndverk rommer ulike fag og retninger .
Designa ja duoji oahppoprográmmas leat iešguđet ge fágat ja suorggit .
Disse fagene kan føre frem til fagbrev i duodji etter endt lærlingeperiode .
Dáin fágain sáhttá oažžut fágareivve boazodoalus maŋŋil go leamaš fidnooahppin .
Side 265 av 377
265 siidu 379 siiddus
Også innenfor andre fag og yrkesrettede utdanningsprogrammer som bygg- og anleggsteknikk , helseog sosialfag , restaurant og matfag , medier og kommunikasjon , teknikk og industriell produksjon samt service og samferdsel er det stort behov for at Sametinget holder fokus på disse utdanningene .
Lea maiddái stuorra dárbu ahte Sámediggi oaidná dehálažžan eará fága- ja fidnooahppoprográmmaid dego , huksen- ja rusttetteknihkka , dearvvašvuođa- ja sosiálafága , restoráŋŋa ja biebmofága , media ja gulahallan , teknihkka ja industriija buvttadeapmi , ja bálvalus ja johtolat fidnooahppoprográmmaid .
Det er et stort samfunnsbehov for at samiske elever får tilgang til å velge disse fagene for å oppnå yrkeskompetanse .
Servvodagas lea dárbu ahte sámi norat ožžot vejolašvuođa válljet dáid fágaid vai olahit fidnogelbbolašvuođa .
Når det gjelder rammene for fag- og yrkesopplæringen må Sametinget sikre at disse små og verneverdige yrkesfagene har kvalitative rammebetingelser .
Go lea sáhka fága- ja fidnooahpahus rámmain , de ferte Sámediggi sihkkarastit ahte dáid smávva ja gáhttenárvosaš fidnofágain leat kvalitatiivalaš rámmanjuolggadusat .
Det innebærer at det må sikres kvalifiserte lærere og instruktører i den videregående opplæringen , tilstrekkelig med læremidler og læringsressurser samt mer forskning omkring temaer som er relevante i fag- og yrkesopplæringen .
Dát mielddisbuktá ahte ferte sihkkarastot ahte leat dohkálaš oahpaheaddjit ja bagadeaddjit joatkkaskuvlla oahpaheamis , ahte leat doarvái oahpponeavvut ja oahpporesursat , ja ahte lea eanet dutkan dakkár fáttáin mat gusket fága- ja fidnooahpahussii .
Det er behov for formelt kvalifiserte utøvere til både prøvenemnder og som instruktører eller lærere , og muligheten for å sikre større grad av yrkesprøving er å sikre rekrutteringen av fagfolk til fag- og yrkesopplæringen .
Geahččalanlávdegottiide ja bagadeaddjin dahje oahpaheaddjin lea dárbu ahte gávdnojit bargit geat leat formálalaččat dohkkehuvvon , ja lea dárbu dan vejolašvuhtii ahte sáhttá sihkarastit fágabargiid rekruterema fága- ja fidnooahpahusa fágageahččalemiide .
Bortvalgs- og frafallsutfordringene er ofte større i fag-og yrkesrettede utdanningeriv .
Eará fága válljen ja heaitin hástalusat leat dávjá badjin fága- ja fidnooahpuin ( http://www.fafo.no/pub/rapp/20156/20156.pdf side 13-14 ) .
I dag er situasjonen at rundt halvparten av ungdomskullet begynner på en yrkesfaglig utdanning , men det er kun 15 prosent av dette ungdomskullet som fullfører utdanningen sin ved å ta fagbrev .
Odne lea dilli dan láhkai ahte sullii bealli nuorain álget fidnooahpuide , muhto dušše 15 proseanta dáin nuorain loahpahit skuvlavázzima fágareivviin . Dasa lassin leat maid fidnooahpuide ohcamat unnon .
Entreprenørskap Bedriftsetablering blir stadig viktigere når antallet offentlige arbeidsplasser er stabilt og mange har høyere utdanning .
Fidnohuksen Fitnodatásaheapmi šaddá eanet ja eanet dehálaš go almmolaš bargobáikkit bissot stáđisin ja olusiiguin lea alit oahppu .
Ny infrastruktur , kompetanseutvikling og lokal bearbeiding av ressursene kan Møtesekretærer : Ellen Mienna / Ellen Aina Eira
Innovašuvdna , ealáhushuksen ja gelbbolašvuođahuksen leat Čoahkkingirjji čállit : Ellen Aina Eira / Ellen Mienna
Side 266 av 377
266 siidu 379 siiddus
Her har skoleverket en viktig rolle .
Dás lea skuvladoaimmahusas dehálaš rolla .
Det er et behov for å sikre samisk innhold i den entreprenørskapssatsningen som foregår i skolene .
Lea dárbu sihkkarastit sámi sisdoalu ealáhushuksenáŋgiruššamis mii lea skuvllain .
Informasjon må finnes på samisk , og det må være samiske koordinatorer i satsingen , samt samisk representasjon i landsstyret i Ungt Entreprenørskap .
Dieđut fertejit leat sámegillii , ja áŋgiruššamis fertejit leat sámi oktiiheiveheaddji , ja maid sámi ovddasteaddji riikkastivrras Ungt Entreprenørskapas .
Hospiteringsordninger mellom skoler og kommuner har vært viktig som et supplement i blant annet samiskundervisningen .
Skuvllaid ja suohkaniid gaskka guosseoahppiortnet lea leamaš dehálaš liigeveahkki e e sámegieloahpahusas .
Siden samiske barn bor spredt og har samiskundervisning i hele landet hvor det i mange tilfeller er slik at hospitering mellom skoler og kommuner har vært nødvendig både som et supplement til samiskundervisning eller av andre årsaker .
Go sámi mánát orrot bieđgguid ja sis lea sámegieloahpahus miehtá riikka de máŋgii lea diekkár guossásteapmi skuvllaid ja suohkaniid gaskka dárbbašlaš sihke liigeveahkkin sámegieloahpahussii ja maid eará sivaid geažil .
I noen tilfeller kan det tenkes at det er avtalt kortere hospiteringsordninger mellom enkelte skoler og enkelte skoleledere .
Muhtomin sáhttá leat nu ahte leat šiehttan oanehit hospiterenáiggi gaskal skuvlla ja skuvlajođiheaddji .
Sametinget ser at det er ulik praktisering av hospiteringsordningene , og det er viktig at man arbeider for å sikre en mulighet for å gjennomføre slik hospitering da dette kan ha stor betydning for enkeltelever .
Sámediggi oaidná ahte guosseoahppiortnet lágiduvvo iešguđet ládje , ja lea dehálaš ahte bargojuvvo dan nala ahte sihkkarastit ohppiide vejolašvuođa guossástallat go das sáhttá leat stuora mearkkašupmi dan ovttaskas oahppái .
Denne saken bør drøftes sammen med skoleeiere for å belyse hvordan slike ordninger kan forankres og praktisk organiseres slik at ordningene blir tilgjengelig for flere elever .
Dán ášši berre ságastallat skuvlaeaiggádiiguin vai sáhtašii čielggadit mot diekkár ortnet sáhttá leat oassi organisašuvnnas ja mot sáhttá praktihkalaččat čađahit vai šattašii olámuttos eanet ohppiide .
Innsatsområde 4 : Voksenopplæring Samiske språksentre har blant annet vært viktige i den voksenopplæringssatsningen som Sametinget har iverksatt som følge av samefolkets fond .
Áŋgiruššansuorgi 4 : Rávisolbmuid oahpahus Sámi giellaguovddážat leat earret eará deaŧalaččat rávisolbmuidoahpahusáŋgiruššamiid oktavuođas maid Sámediggi lea álggahan sámeálbmotfoandda bokte .
SAAL-kursene har blitt gjennomført som et samarbeid mellom Sámi allaskuvla og ulike språksentre .
SAAL- kurssat leat čađahuvvon ovttas Sámi allaskuvllain ja sierra giellaguovddážiiguin .
Merknad fra NSRs sametingsgruppe , APs sametingsgruppe , Åarjel - Saemiej Gielh , Árja , Flyttsamelista v / representant Mariann W. Magga
Mearkkašupmi , Bargiidbellodat , Åarjel Saemien Gielh ; Árja , Johttisamelistu , airras Mariann W. Magga bokte
Lavterskeltilbud i samiskopplæringa Fag- og timefordelingen er grunnlaget for hvordan skolene og skoleeier klarer å organisere og gjennomføre samiskundervisning , dette får størst negative konsekvenser for 2. språkselevene utenfor samisk språkforvaltningsområde .
Sámegieloahpahus buohkaid várás Fága- ja diibmojuohku lea vuođđun dasa mo skuvllat ja skuvlaeaiggádat nagodit organiseret ja čađahit sámegieloahpahusa , dás leat stuorámus negatiiva váikkuhusat 2. giela ohppiide olggobealde sámegiela hálddašanguovllu .
Læremidler Læremidler er en forutsetning for å kunne nå målene i Kunnskapsløftet .
Oahpponeavvut Oahpponeavvut leat eaktun dasa ahte sáhttit ollašuhttit Máhttoloktema mihttomeriid .
Det har vært en stor satsing på utvikling og distribusjon av læremidler som er gratis for skolene .
Ollu resurssat leat biddjojuvvon oahpponeavvuid ráhkadeapmái ja juohkimii nuvttá skuvllaide .
Komiteen er kjent med at mange i skoleverket mener dette er det viktigste tiltaket Sametinget har igangsatt i de senere år .
Lávdegoddi diehtá ahte ollugat skuvladoaimmahagas oaivvildit dán dan deaŧaleamos doaibmabidjun maid Sámediggi lea čađahan maŋimus jagiid .
Komiteen stiller seg bak meldingens innhold i forhold til at det er kommunene og fylkeskommunene som har ansvaret for gjennomføring av undervisning , og dermed sørge for tilførsel av læremidler .
Lávdegoddi doarju dieđáhusa sisdoalu dan dáfus ahte gielddain ja fylkkagielddain dat lea ovddasvástádus oahpahusa čađaheamis , ja nu fuolahit ahte oahpponeavvut lea fidnemis .
Det vil imidlertid være et viktig tiltak fortsatt , for sikre at samiske elever og lærere har lik tilgang til læremidler som andre elever .
Dattetge dat lea ain deaŧalaš doaibmabidju sihkkarastin dihtii ahte sámi ohppiin ja oahpaheddjiin lea seamma álki fidnet oahpponeavvuid go eará ge ohppiin .
Komiteen peker på at læremidler for elever i videregående opplæring på sør- og lulesamisk må prioriteres .
Lávdegoddi čujuha dasa ahte ferte vuoruhit oahpponeavvuid lulli- ja julevsámegillii joatkkaoahpahusa ohppiide .
Møtesekretærer : Ellen Mienna / Ellen Aina Eira
Jienasteapmi dahkkojuvvui čuovvovaš vuogi mielde : Čoahkkingirjji čállit : Ellen Aina Eira / Ellen Mienna
Side 267 av 377
267 siidu 379 siiddus
III Votering Av 39 representanter var 37 til stede .
Bajásšaddan- fuolahus- ja oahppolávdegotti ráva mearriduvvui ovttajienalaččat .
IV Protokolltilførsler V Taleliste og replikkordskifte Innlegg 1 Silje Karine Muotka , saksordfører
IV Beavdegirjelasáhusat V Sáhkavuorrolistu ja replihkat Sáhkavuorru 1 Silje Karine Muotka , áššejođiheaddji
Replikk Ann-Mari Thomassen Gunn-Britt Retter
Replihkka Ann-Mari Thomassen Gunn-Britt Retter
Silje Karine Muotka 2 Hans J. Eriksen Hans J. Eriksen 3 Geir Johnsen Geir Johnsen 4 Miriam Paulsen Miriam Paulsen 5 Mariann Wollmann Magga
Silje Karine Muotka 2 Hans J. Eriksen Hans J. Eriksen 3 Geir Johnsen Geir Johnsen 4 Miriam Paulsen Miriam Paulsen 5 Mariann Wollmann Magga
Silje Karine Muotka Mariann Wollmann Magga Kirsti Guvsám Ronny Wilhelmsen Silje Karine Muotka Miriam Paulsen Silje Karine Muotka Mariann Wollmann Magga Geir Johnsen Silje Karine Muotka Aili Keskitalo Ann-Mari Thomassen
Silje Karine Muotka Mariann Wollmann Magga Kirsti Guvsám Ronny Wilhelmsen Silje Karine Muotka Miriam Paulsen Silje Karine Muotka Mariann Wollmann Magga Geir Johnsen Silje Karine Muotka Aili Keskitalo Ann-Mari Thomassen
Mariann Wollmann Magga Inga-Lill Sundset Marit Kirsten A Gaup Anders Somby jr. .
Mariann Wollmann Magga Inga-Lill Sundset Marit Kirsten Anti Gaup Anders Somby jr. .
Alf Isaksen Láilá Susanne Vars Leif Aksel Renfjell Trond Are Anti Jørn Are Gaski Kirsti Guvsám Alf Isaksen Geir Johnsen Toril Bakken Kåven Jørn Are Gaski Silje Karine Muotka Anne Marit Eira Silje Karine Muotka , saksordfører Mariann Wollmann Magga , forretningsorden
Alf Isaksen Láilá Susanne Vars Leif Aksel Renfjell Trond Are Anti Jørn Are Gaski Kirsti Guvsám Alf Isaksen Geir Johnsen Toril Bakken Kåven Jørn Are Gaski Silje Karine Muotka Anne-Marit Eira Silje Karine Muotka , áššejođiheaddji Mariann Wollmann Magga , čoahkkinortnegii Silje Karine Muotka , čoahkkinortnegii Toril Bakken Kåven ,
Side 268 av 377
268 siidu 379 siiddus
VI Sametingets vedtak Sametinget har drøftet sametingsmeldingen om opplæring og utdanning .
VI Sámedikki mearrádus Sámediggi lea digaštallan sámediggedieđáhusa oahpahusa ja oahpu birra .
Behandlingen av saken ble avsluttet 23.02.12 kl. 18.25 .
Ášši meannudeapmi loahpahuvvui 23.02.12 dii. 18.25 .
Sametingsmelding om opplæring og utdanning
Sámedikki dieđáhus oahpahusa ja oahpu birra
INNLEDNING 1.1 Bakgrunn for meldingen
ÁLGGAHUS 1.1 Duogáš dieđáhussii
Sametinget i Norge har siden etableringen i 1989 ikke utviklet overordnede målsetninger for en helhetlig samisk utdanningspolitikk .
Norgga Sámediggi ii leat dan rájes go diggi ásahuvvui 1989:s vel ovddidan bajemusdási ulbmiliid oktilaš sámi oahpahuspolitihkkii .
Videre henger utdanning og opplæring sammen med andre viktige politikkområder , som bevaring og utvikling av tradisjonell kunnskap , næringsutvikling , innovasjon og entreprenørskap , helse- og omsorgssaker , bosetningsspørsmål , distriktspolitikk , regionalpolitikk , nordområdepolitikk og internasjonal- og urfolksrett .
Dasa lassin leat oahpahusas ja oahpaheamis čanastagat eará dehálaš politihkalaš surggiide ; mat leat suorggit nugo árbedieđuid áimmahuššan ja nannen , ealáhusovddideapmi , innovašuvdna ja barggaheaddjihoidu , dearvvašvuođa-ja sosialáššit , fuolahusáššit , ássangažaldagat , guovlopolitihkka ja internašunála-ja eamiálbmotriekti .
Arbeidet med sametingsmeldingen om opplæring og utdanning må derfor ses i lys av et slikt samfunnskrav .
Danin ferte ge geahččat Sámedikki barggu ráhkadit dieđáhusa oahpaheami ja oahpahusa birra dien servodatgáibádusa olis .
Side 269 av 377
269 siidu 379 siiddus
1.2 Samisk skolehistorie
1.2 Sámi skuvlahistorjá
Samisk skolehistorie er historia om samiske elevers møte med en skole de forsto lite eller ingenting av , om foreldrenes fortvilelse over å måtte sende bort ungene til et ukjent miljø i 7-årsalderen , om lærere som ikke hadde noe felles språk med elevene .
Sámi skuvlahistorjá lea historjá sámi ohppiid deaivvadeami birra skuvllain mas sii eai ipmirdan báljo maidege dahje eai maidege . Dat lea váhnemiid váivvádusaid historjá , go šadde 7-jahkásaš mánáid sáddet amas dillái , ja dat lea oahpaheddjiid historjá geain ii lean seamma giella go mánáin .
Forord , Sámi skuvlahistorja 1 / Saemien skuvle-vaajese 1 / Samisk skolehistorie 1 Den samiske skolehistorien er en historie preget av kontraster .
- Ovdasátni , Sámi skuvlahistorjá 1 / Saemien skuvle-vaajese 1 / Samisk skolehistorie 1 Sámi skuvlahistorjjás leat ollu vuostálasvuođat .
Ved videreutviklingen av en samisk utdanningspolitikk vil samisk skolehistorie danne et viktig bakteppe , blant annet når det kommer til målsetningene for og innholdet i opplæringen .
Sámi oahpahuspolitihka bargguin viidáseappot galgá sámi skuvlahistorjá leat dehálaš duogáš , earet eará go galgat hábmet ulbmiliid ja oahpahusa sisdoalu .
1.3 Innhold og avgrensninger
1.3 Sisdoallu ja ráddjen
Sametingsmeldingen favner bredt og berører det meste som angår samisk oppvekst og utdanning .
Sámediggedieđáhus fátmmasta viidát ja guoskkahallá eanas áššiid mat gusket sámi bajášsaddamii ja oahpahussii .
Meldingen er lagt opp som en oversikt over og Møtesekretærer : Ellen Mienna / Ellen Aina Eira
Dieđáhus lea čállojuvvon nu ahte čuvge oahpahuspolitihka bajitdási čuolmmaid Čoahkkingirjji čállit : Ellen Aina Eira / Ellen Mienna
Side 270 av 377
270 siidu 379 siiddus
vurdering av de overordnede problemstillingene innenfor utdanningspolitikken .
ja árvvoštallá daid .
Sametinget mener at samiske elever har særlige utfordringer som bør få større oppmerksomhet i den samepolitiske debatten .
Sámediggi oaivvilda ahte sámi ohppiin leat earenoamáš hástalusat mat galggaše oažžut stuorát beroštumi ja saji sámepolitihkalaš ságastallamiin .
Det vil komme en egen melding om barnehager i løpet av 2012 .
Jagi 2012 mielde galgá ilbmat sierra dieđáhus mii gieđahallá mánáidgárddiid .
1.4 Prosessen i meldingsarbeidet
1.4 Dieđáhusa gárvvisteami mannolat
Sametingsrådet la fram redegjørelse om opplæring og utdanning for plenum i juni 2011 .
Sámediggeráđđi ovddidii oahpaheami ja oahpahusa čielggadeami geassemánu 2011 dievasčoahkkimii .
Det har vært foretatt intervjuer med skoleeiere , lærere og foreldre i sør- , lule- og nordsamiske områder .
Leat čađahuvvon jearahallamat skuvlaoamasteddjiiguin , oahpaheddjiiguin ja váhnemiiguin lulli , - julevja davvisámi guovlluin .
Det har vært avholdt et eget folkemøte om meldingen på Drag i Tysfjord den 20.06.11 .
Ájluovttas Divttasvuonas lágiduvvui 20.06.11sierra álbmotčoahkkin dieđáhusa birra .
Under folkemøtene har det vært deltakelse fra ungdom i videregående skolealder og samiske Møtesekretærer : Ellen Mienna / Ellen Aina Eira
Álbmotčoahkkimiin ledje oasseváldin joatkkaskuvllaid nuorat ja sámi nuorat mat barget ovdaskuvlaoahpaheaddjin ja oahpaheaddjin . Álbmotčoahkkimiin leat ožžon Čoahkkingirjji čállit : Ellen Aina Eira / Ellen Mienna
Side 271 av 377
271 siidu 379 siiddus
unge som arbeider som førskolelærere og lærere . Innspillene fra folkemøtene har vært mange , og av ulik karakter .
Eanas áššit gusket dihto doaimmaide maid sihke sámi nuorat ja rávisolbmot dáhtoše Sámedikki ásahit , oassin ollislaš oahpahuspolitihka ovddideamis .
1.5 Definisjoner
1.5 Definišuvnnat
For å kunne ha samme forståelsesramme og felles utgangspunkt er det viktig å klargjøre noen begreper som vil være sentrale i meldingen .
Lea dárbu čielggadit muhtun fáhtehusaid ja doahpagiid maid olu geavahit dán dieđáhusas , vai oažžut seamma ipmárdusa das mas lea sáhka .
Både i opplæringsloven , i læreplanverket for Kunnskapsløftet ( LK06 ) , og i læreplanverket for Kunnskapsløftet - samisk ( LK06-S ) , finnes begreper som kan tolkes ulikt .
Sihke oahpahuslágas , Máhttolokten ( LK06 ) oahppoplánabuktosiin , ja Máhttolokten - sámi ( LK06-S ) oahppoplánabuktosiin gávdnojit fáhtehusat ja doahpagat maid sáhttá dulkot iešguđetládje .
Betegnelsen ‖den samiske skolen‖ er en del av fellesskolen og omfatter en skole eller gruppe hvor grunnopplæringen følger Læreplanverket for Kunnskapsløftet – samisk ( LK06-S:31 ) .
Sámi skuvla ” lea oassi oktasaš skuvllas ja sisttisdoallá skuvlla dahje joavkku mii čuovvu Máhttolokten - sámi ( LK06-S:31 ) oahppoplánabuktosa .
Den samiske eleven har rett til opplæring i og på samisk , eller som får opplæring etter læreplanverket for Kunnskapsløftet - samisk ( LK06-S ) .
Sámi oahppis lea riekti oažžut oahpahusa sámegillii dahje sámegielas , sámi oahppi lea maid oahppi geasa oahpahuvvo Máhttolokten - sámi ( LK06-S ) oahppoplánaid mielde .
Det må presiseres at Sametinget ved utarbeidelsen av konkrete utdanningspolitiske tiltak , må sette ekstra fokus på pite- og østsamiske språk .
Dat guoská buot sámegielaide mat geavahuvvojit Norggas ; namalassii nuortalaš , - davvi , - bihtán , - julev- ja lullisámegillii .
Når meldingen henviser til samisk språk , inkluderes alle språkvariantene hvis ikke noe særskilt er nevnt . Møtesekretærer : Ellen Mienna / Ellen Aina Eira
Dábálaččat namuhuvvojit almmolaš dokumeanttain dušše dat golbma giela davvi , Čoahkkingirjji čállit : Ellen Aina Eira / Ellen Mienna
Side 272 av 377
272 siidu 379 siiddus
RAMMER OG GJELDENDE FORVALTNING INNENFOR OPPLÆRING 2.1 Verdigrunnlaget for den samiske skolen
RÁMMAT JA DÁLÁ HÁLDDAŠEAPMI OAHPAHUSSUORGGIS 2.1 Sámi skuvlla árvovuođđu
Den norske grunnskolen er bygget på prinsippet om faglig mangfold .
Norgga vuođđoskuvla lea huksejuvvon dan vuođđoipmárdussii ahte skuvla galgá leat fágalaččat máŋggabealat .
Opplæringsloven gir også klare føringer på at eleven skal få rom og mulighet til selvutvikling på egne premisser . Møtesekretærer : Ellen Mienna / Ellen Aina Eira
§ 9a-3 čuodjá ná : Skuvla galgá áŋgirit ja systemáhtalaččat bargat ovddidit buori psykologalaš birrasa , dakkára gos juohke oahppi Čoahkkingirjji čállit : Ellen Aina Eira / Ellen Mienna
Side 273 av 377
273 siidu 379 siiddus
Skolen skal fremme flerkulturell forståelse og ivareta og styrke elevenes identitet og på den måten bidra til at den enkelte får et positivt selvbilde og tilhørighet til egen kultur .
Skuvla galgá ovddidit máŋggakultuvrralaš ipmárdusa ja áimmahuššat ja nannet ohppiid identitehta ja nu váikkuhit dasa ahte oahppi oažžu buori iešdovddu ja buori dovddu iežas kultuvrii .
Samiske verdier beskrives på denne måten i budsjettet : ‖Sametingets arbeid for å styrke og utvikle samiske samfunn bygger på grunnleggende samiske verdier .
Bušeahtas čilgejuvvojit sámi árvvut ná : ” Sámedikki bargu nannet ja ovddidit sámi servodaga lea vuođustuvvon sámi árvvuide .
Respekt , samarbeid og solidaritet er både verdier og verktøy for å fremme disse verdiene.‖ Opplæring i en samisk kontekst vil , uavhengig av hvor eleven eller lærlingen befinner seg eller hvilket fag det undervises i , alltid bringe fram spørsmål om hvilke verdier opplæringen bygger på , og hvilke grunnleggende verdier barn og unge skal tilegne seg gjennom opplæringen .
Ákten , ovttasbargu ja solidaritehta leat sihke árvvut ja veahkkeneavvut maiguin ovddida daid árvvuid . ” Oahpaheapmi mii dáhpáhuvvá sámi birrasis , beroškeahttá das gos oahppi dahje fidnooahppi lea dahje makkár fágain oahpahuvvo , boktá álo gažaldaga ahte makkár árvvut leat vuođđun oahpahusas , ja makkár vuođđoárvvuid mánát ja nuorat galget oahppat skuvllas .
Denne opplistingen av verdier , som kan sies å være sentrale innenfor samisk opplæring og utdanning , er ikke uttømmende .
Dán árvolisttu , maid sáhttá gohčodit guovddáš áššin sámi oahpaheamis ja oahpahusas , sáhtášii vel guhkibun čállit .
Norge har ratifisert FNs konvensjon om barnets rettigheter ( barnekonvensjonen ) i 1991 .
Norga lea ratifiseren ON konvenšuvnna mii guoská mánáid vuoigatvuođaide ( mánáidkonvenšuvnna ) 1991:s .
Barnekonvensjonen legger til grunn at barn på grunn av sin fysiske og mentale umodenhet har behov for spesielle vernetiltak og særskilt omsorg .
Mánáidkonvenšuvdna atná dan vuođđun ahte danin go mánát eai vel leat láddan fysalaččat ja vuoiŋŋalaččat , de sii dárbbašit earenoamáš suodjalusdoaimmaid ja bearráigeahču .
Også FNs konvensjon om sivile og politiske rettigheter ( SP ) inneholder en egen bestemmelse om barn i artikkel 24 .
Maiddái ON konvenšuvdna siviila ja politihkalaš vuoigatvuođaid birra ( SP ) sisttisdoallá 24. artihkkalis sierra mánáide guoski mearrádusaid .
Likhetskravet er absolutt etter bestemmelsens første punktum 1. Første ledd i artikkelen går eksplisitt på retten til utdanning .
Mearrádusa vuosttaš čuoggá mielde lea dásseárvogáibádus áibbas vealttakeahttá . 1 Artihkkala vuosttaš lađas namuha eandalii rievtti oažžut oahpahusa .
Grunnutdannelsen skal i henhold til litra ( bokstav ) a være pliktig og gratis .
Bustáva ) ( litra a vuođul galgá vuođđooahpahus leat geatnegahttojuvvon ja nuvttá .
Se i denne sammenheng også art. 23 og UNESCO-konvensjonen mot diskriminering i undervisning av 1960. har utarbeidet en generell kommentar om innholdet i undervisningen , som på noen områder også tar inn art. 28 .
Geahča dán oktavuođas maid art. 23 ja 1960 UNESCO-konvenšuvnna mii gieldá vealaheami oahpahusas . Mánáidlávdegoddi lea ráhkadan oppalaš mearkkašemiid oahpahusa sisdollui , mat muhtun surggiin maid siskkistit art. 28 .
Side 275 av 377
275 siidu 379 siiddus
3 Bestemmelsen er negativt formulert ( ‖shall not be denied‖ ) , men må , i likhet med SP artikkel 27 , tolkes slik at den gir positive rettigheter , og forplikter statene til å iverksette særlige tiltak 4. Praksis fra menneskerettighetskomiteen har også gjort det klart at næringsutøvelse er beskyttet av artikkel 27 .
3 Mearrádusa sátnádeapmi lea gieldinláhkái ( ” shall not be denied ” ) , muhto dan galgá , seammaládje go SP 27. artihkkala nai , ipmirdit nu ahte dat mieđiha positiiva vuoigatvuođaid , ja geatnegahttá stáhtaid álggahit earenoamáš doaimmaid . 4 Olmmošvuoigatvuođalávdegotti bargodábit leat maid buktán čielgasii ahte 27. artihkal suodjala maiddái ealáhusdoaimmaid .
Menneskerettighetskomiteen påpeker videre at kultur manifesterer seg på ulike måter , herunder også som spesielle leveveier knyttet til bruk av land .
Olmmošvuoigatvuođalávdegoddi čujuha dasa lassin maid ahte kultuvra oainnusinboahtá iešguđetládje ; dan oaidná maid earenoamáš eallinvugiin mat leat čadnon eanageavaheapmái .
Siden Grunnlovens§110a er presumert å ha det samme innhold som SP artikkel 27 , bidrar også praksis rundt denne bestemmelsen til å kaste lys over det nærmere innhold i artikkel 30 .
Go lea celkojuvvon ahte Vuođđolága § 110a galgá sisttisdoallat seamma go SP 27. artihkal , de sáhttá dán mearrádussii guoskivaš praksis čuvget 30. artihkkala sisdoalu čielgaseappot .
FNs barnekomité har i behandlingen av Norges siste periodiske rapport om oppfølgningen av barnekonvensjonen kommet med følgende anbefaling5 : ‖61 .
ON mánáidlávdegoddi lea buktán čuovvovaš ávžžuhusa , dalle go meannudii Norgga maŋemus áigodatraportta mánáidkonvenšuvnna čuovvoleami birra : 5 ” 61 .
Komiteen anbefaler parten å gjøre sitt ytterste for å sikre at barn med etnisk minoritetsbakgrunn og barn fra urbefolkningsgrupper har samme tilgang til alle rettigheter som andre barn , herunder tilgang til velferd , helsetjenester og skoler , og at de blir beskyttet mot fordommer , vold og stigmatisering.‖ 2.2.3 FNs Urfolkserklæring av 2007
Lávdegoddi ávžžuha guoskivaš stáhta bargat nu bures go nagoda sihkkarastin dihtii čearddalaš unnitloguide gullevaš mánáide ja eamiálbmotjoavkkuid mánáide seamma vejolašvuođa joksat buot vuoigatvuođaid mat eará mánáin leat , dasa gullá dat ahte galget oažžut seamma buresbirgejumi , dearvvašvuođabálvalusaid ja skuvlla , ja sin galgá suodjalit ovdagáttuid , veahkaválddi ja stigmatiserema vuostá . ”
se General Comment No. .
Geahča General Comment No .
5 Jf. FNs menneskerettighetskomités General Comment No. .
5 Gč. ON olmmošvuoigatvuođalávdegotti General Comment .
23 5 Komiteen for barnets rettigheter femtitredje sesjon 11. - 29. januar 2010 avsluttende merknader til Norges periodiske rapport 4
23 Mánáivuoigatvuođalávdegotti viđalogigoalmmát sešuvnna ođđajagimánu 11. - 29. beivvii 2010 loahpalaš mearkkašeamit Norgga áigodatraportii .
Møtesekretærer : Ellen Mienna / Ellen Aina Eira Side 276 av 377
Čoahkkingirjji čállit : Ellen Aina Eira / Ellen Mienna 276 siidu 379 siiddus
Individer tilhørende urfolk , særlig barn , har rett til alle nivåer av og former for statlig utdanning , uten diskriminering .
ON julggaštus ii leat dakkár konvenšuvdna mii rievttalaččat čatná masage , muhto dat geatnegahttá daid stáhtaid politihkalaččat mat dan leat ovddidan ja dohkkehan .
Første ledd i artikkel 14 fastslår at urfolk har rett til å etablere og kontrollere egne utdanningssystemer så vel som rett til a opprette og kontrollere egne utdanningsinstitusjoner .
Eamiálbmotjulggaštusa 14. artihkal čuodjá ná : Artihkal 14 Eamiálbmogiin lea vuoigatvuohta doalahit ja bearráigeahččat iežaset oahpahusvuogádagaid ja institušuvnnaid gos fállojuvvo oahppu sin iežaset gillii , dan láhkái mii heive sin kultuvrra oahppan-ja oahpahanvugiide .
Bestemmelsen må også leses i lys av retten til selvbestemmelse i urfolkserklæringens artikkel 36 . Det kan vanskelig sies at man i dag har samisk selvstyre innenfor utdannings- og skolesektoren .
14. artihkkala vuosttaš lađas nanne ahte eamiálbmogiin leat riekti ásahit ja bearráigeahččat iežaset oahppovuogádagaid , ja sis lea maid riekti ásahit ja bearráigeahččat iežaset oahppoinstitušuvnnaid .
Hovedproblemet i forhold til samisk selvbestemmelse innenfor utdannings- og skolesektoren er at statlige myndigheter i dag i altfor stor grad etablerer rammevilkårene for samisk utdanning .
Dán mearrádusa ferte maid ipmirdit eamiálbmotjulggaštusa 3. artihkkala čuovggas 6. Ii oro sáhttimin dadjat ahte dál lea mis sámi iešstivrejupmi oahpahus-ja skuvlasuorggis .
Blant annet er det slik at det alltid er nasjonale læreplaner som danner utdanningsnormen , med den konsekvens at det samiske alltid må tilpasse seg slike nasjonale planer .
Seammaládje go dutkansuorggis ge , de orro álbmot oalle viidát leamen ovttaoaivilis dan áššis ahte sámi institušuvnnat galget oažžut stuorát válddi ja eanet dadjamuša sámi oahpahus-ja skuvlasuorggi ovddideamis .
I tillegg til artikkel 14 har også artiklene 13 og 15 innhold av relevans for opplæringssektoren .
Váldováttisvuohta oahpahus-ja skuvlasuorggi iešmearrideami áššis lea dat go stáhtaeiseválddit ieža mearridit bearehaga rámmaeavttuid sámi oahpahussii .
Artikkel 13 anerkjenner samens rett til å bruke og utvikle sine språklige og kulturelle tradisjoner og overleveringer og pålegger samtidig statlige myndigheter å verne denne retten .
Earet eará lea álo nu ahte leat našuvnnalaš oahppoplánat mat adnojuvvojit vuođđun oahpahusa hábmemis , ja boađus das lea ahte sámi plánat álo fertejit heivehuvvot našuvnnalaš plánaide .
Artikkel 15 oppstiller et krav om at all utdanning skal respektere og gi klart utrykk verdigheten og mangfoldet i samisk kultur , historie og tradisjoner .
Eamiálbmotjulggaštusa 14. artihkkala nuppe lađas nanne rievtti oažžut oahpu stáhta oahppoásahusain buot dásiin , ja vaikko makkár oahpu , ja dat galgá dahkkot almmá makkárge vealaheami haga .
2.2.4 FNs Spesialrapportør James Anayas rapport om samene Rapporten fra Spesialrapportør James Anaya når det gjelder menneskerettigheter og grunnleggende friheter for urfolk danner også en del av kunnskapsgrunnlaget for arbeidet med en helhetlig samisk utdanningspolitikk .
Vaikko dien mearrádusa sánit dadjet ge ahte sápmelaččain galgá seamma vuoigatvuohta oažžut oahpu go eanetloguálbmoga olbmuin , de sáhttá dan geahččat mearrádusa vuottaš lađđasa čuovggas , ja jearrat ii go oahpahus vealaheami birra gáibit maid dan ahte diekkár oahpahus galgá leat sámegillii .
Spesialrapportørens rapport om samene i Norge , Sverige og Finland peker på mange utdanningspolitiske problemstillinger som Sametingene i felleskap må følge opp . Særlig gjelder 6
Goalmmát lađas geatnegahttá eiseválddiid ovttas sápmelaččaiguin , sin ovddasteaddji orgánaid bokte , ásahit doaimmaid maid bokte sápmelaččat ožžot oahppat iežaset kultuvrra ja oahpu sámegielas ja 6
Sametinget legger i denne sammenheng til grunn at artikkel 3 er innholdsmessig lik retten til selvbestemmelse slik den er formulert i de likelydende artikler 1 i konvensjonene om sivile og politiske rettigheter ( SP ) og økonomiske , sosiale og kulturelle rettigheter ( ØSK ) , samt forslaget til nordisk samekonvensjon art 3 Møtesekretærer : Ellen Mienna / Ellen Aina Eira
Sámediggi atná dás vuođđun dan ahte artihkal 3 lea sisdoalu dáfus seamma go riekti iešmearrideapmái , nugo dan sátnádeapmi lea seammasullasaš artihkal 1:s siviila ja politihkalaš vuoigatvuođaid konvenšuvnnas ( SP ) ja konvenšuvnnas mii válddahallá ekonomalaš , sosiála ja kultuvrralaš vuoigatvuođaid ( ESK ) , ja maiddái davviriikkalaš sámekonvenšuvdnaevttohusa 3 . artihkkalis Čoahkkingirjji čállit : Ellen Aina Eira / Ellen Mienna
Side 277 av 377
277 siidu 379 siiddus
dette den alvorlige situasjonen for de samiske språkene i Norden , spørsmål som vil bli grundigere vurdert i en egen språkmelding .
Dat guoská ábaida Davviriikkaid sámegielaid duođaš dillái , dat leat gažaldagat mat galget vuđoleappot suokkardallojuvvot sierra gielladieđáhusas .
Samiske barn og unge er grenseløse i den forstand at de har felles kultur , sterke slektsbånd og fellesskapsfølelse med samiske unge .
Sámi mánát ja nuorat leat rájekeahtes olbmot dan dáfus ahte sis lea oktasaš kultuvra , nanu fuolkevuođačanastagat ja oktavuođadovdu eará sámi nuoraiguin .
Utdanningspolitikken må på et overordnet plan inneholde tanker om et allsamisk utdanningssamarbeid på tvers av landegrensene .
Oahpahuspolitihka bajemusdási jurddašeamis ferte smiehttat movt olles sámi riikkaidgaskasaš oahpahusovttasbarggu sáhttá doaimmahit .
En satsning på samarbeid med de samiske kompetansemiljøene og de samiske samfunnene i Norden , krever at vi har både kortsiktige og langsiktige perspektiver og at det legges opp til bred debatt i det samiske samfunnet om hvilke grunnprinsipper en helhetlig utdanningspolitikk skal tuftes på .
Go galgá nannet ovttasbarggu gaskal sámi gelbbolašvuođabirrasiid ja Davviriikkaid sámi servodagaid , de dat gáibida sihke oanehit áiggi ja guhkitáiggi vuollái smiehttamušaid . Ja sámi servodagas ferte maid viidát ságastallojuvvot dan birra makkár vuođđoprinsihpaide ollislaš oahpahuspolitihka galgá hukset .
Dialog internt i det samiske samfunnet er like grunnleggende som dialog med statlige myndigheter .
Sámi servodaga siskkáldas gulahallan ja ságastallan lea seammá dehálaš go dat ahte gulahallat stáhtalaš eiseválddiiguin .
Samhørighet mellom samiske barn og unge basert på felles kultur og historie kan på mange områder styrkes slik at vi får en sterkere allsamisk kulturell og språklig samhørighet og identitet mellom de ulike samiske språkområdene .
Sámi mánáid ja nuoraid oktiigullevašvuođa , man vuođđun lea oktasaš kultuvra ja historjá , sáhttá máŋgga suorggis nannet nu ahte olahit vel nannosit ollessámi kultuvrralaš ja gielalaš oktiigullevašvuođa ja oktasaš identitehtadovddu sámi giellaguovlluin .
Når det gjelder nordisk samarbeid om samiske opplæringssaker , blir dette fulgt opp av Samisk parlamentarisk råd ( SPR ) , som ble opprettet i år 2000 .
Lea Sámi Parlamentáralaš Ráđđi ( SPR ) , mii goziha davviriikkalaš ovttasbarggu sámi oahpahusáššiin . SPR ásahuvvui jagis 2000 .
Et av deres innsatsområder er å påvirke til at det blir utarbeidet en felles nordisk samisk språk- og opplæringspolitikk .
Okta dien ráđi nannensurggiin lea bargat dan guvlui ahte hábmet oktasaš giella- ja oahpahuspolitihka .
Saken ble fremmet for ministrene ansvarlig for samiske spørsmål i Finland , Norge og Sverige .
Ášši ovddiduvvui Suoma , Norgga ja Ruoŧa sámi áššiid ovddasvástideaddji ministariidda .
På møte mellom ministrene og sametingspresidentene i de respektive land , ble det i 2003 fattet et vedtak om felles nordiske samiske læreplaner og læremidler .
Dieid riikkaid ministtarčoahkkimis 2003:s , gos maiddái sámediggepresideanttat ledje mielde , mearriduvvui ahte galget bargagoahtit oktasaš sámi oahppoplánaiguin ja oahpponeavvuiguin .
Det ble besluttet å starte med de samiske fagene duodji ( håndverk ) / håndarbeid og samisk språk .
Mearriduvvui álgit álggos sámi fágaiguin duodji ja sámegiella . Čoahkkingirjji čállit : Ellen Aina Eira / Ellen Mienna
Som en oppfølging av dette vedtaket , satte Samisk parlamentarisk råd i gang et arbeid for å utrede opplæringssituasjonen for samiske barn i Norden .
Dan mearrádusa čuovvoleapmin , álggahii Sámi Parlamentáralaš Ráđđi čielggadanbarggu mas galge geahčadit sámi mánáid oahppandili Davviriikkain .
Utredningen ble utført av det finske Sametinget , ved Ulla Aikio-Puoskari .
Čielggadeami čađahii Ulla Aikio-Puoskari Suoma Sámedikkis .
Det endelige resultatet av undersøkelsen ble lagt fram i en rapport for Samisk parlamentarisk råd i februar 2005 .
Iskkadeami loahpalaš boađus ovddiduvvui raportan Sámi Parlamentáralaš Ráđđái guovvamánus 2005 .
Rapporten peker blant annet på at foruten store ulikheter i læreplaner , så er ulikheter i språk det største hinderet når det gjelder å utnytte hverandres læremidler .
Raporta čujuha ahte riikkaid oahppoplánain leat stuora erohusa , ja dasa lassin leat erohusat mat gusket gillii stuorámus cakkit mat dagahit ahte ii sáhte nuppi riikkaid oahpponeavvuid geavahit .