pere/sami_parallel huggingface dataset:
For å få Møtesekretærer : Ellen Mienna / Ellen Aina Eira
Čoahkkingirjji čállit : Ellen Aina Eira / Ellen Mienna
Side 369 av 377
371 siidu 379 siiddus
Effekten av et godt spesialisttilbud kan falle helt bort , om ikke pasienter møtes av et fungerende ettervern når de kommer hjem .
Buori erenoamášdivššu ávki sáhttá áibbas jávkat jus pasieanttat eai oaččo buori maŋit áiggi divššu ( ettervern ) go bohtet ruoktot .
En god rusomsorg for samiske pasienter inkluderer også et godt ettervern med kompetanse i samisk språk og kultur .
Buorre gárrenmirkodikšu sámi pasieanttaide sisttisdoallá maid buori maŋit áiggi divššu ( ettervern ) mas lea gelbbolašvuohta sámegielas ja sámi kultuvrras .
Regjeringen skal i 2012 legge frem en melding om rusmiddelpolitikken .
Ráđđehus galgá 2012:s ovddidit dieđáhusa gárrenávnnaspolitihka birra .
Stortingsmeldingen skal oppsummere erfaringer med dagens opptrappingsplan , følge opp Stoltenbergutvalgets rapport og peke på hovedutfordringer og strategier for framtidig rusmiddelpolitikk .
Stuorradiggedieđáhusas galget vásihusat dáláš ceahkkálastinplánain čoahkkáigessojuvvot , Stoltenberg-lávdegotti raportta čuovvoluvvot ja čujuhuvvot makkár váldohástalusat ja strategiijat galggašedje leat boahtteáiggi gárrenávnnaspolitihka várás .
Sametinget vil gi innspill til denne meldningen .
Sámediggi áigu buktit cealkámuša dan dieđáhussii .
Merknader Merknad fra Norske samers riksforbund Silje Karine Muotka , Kirsti Guvsám , og Miriam Paulsen , medlemmene fra Arbeiderpartiets sametingsgruppe Geir Johnsen , Mariann Wollmann Magga , Jørn Are Gaski og Marit Kirsten A. Gaup , medlemmet fra Árja Odd Iver Sara , medlemmet fra Åarjel-Saemiej Gielh Leif Aksel Renfjell , medlemmet fra Flyttsamelista Anders Somby jr. . :
Mearkkašumit Mearkkašupmi Norgga Sámiid Riikkasearvis , Silje Karine Muotka , Kirsti Guvsám , Miriam Paulsen , Bargiidbellodaga sámediggejoavkkus , Geir Johnsen , Mariann Wollmann Magga , Jørn Are Gaski ja Marit Kirsten A. Gaup , Árjjas , Odd Iver Sara , Åarjel-Saemiej Gielhas , Leif Aksel Renfjell , Johttisápmelaččaid listus , Anders Somby jr. .
Rusbruk og spesielt rusmisbruk i det samiske samfunnet er lite dokumentert .
Gárihuhttinávnnasgeavaheapmi ja erenoamážit gárrenávdnasiid boasttogeavaheapmi lea unnán dokumenterejuvvon sámi servodagas .
De tallene som foreligger skriver seg fra SAMINOR-undersøkelsen i 2003-04 , og fra Ung i Nord-undersøkelsen i 1994/95 og 1997/98 .
Logut mat gávdnojit leat logut mat bohtet ovdan SAMINORiskkadeamis mii čađahuvvui 2003-04 , ja Ung i Nord-iskkadeamis mii čađahuvvui 1994/95 ja 1997/98 .
Begge undersøkelsene har vist at den samiske befolkningen har et lavere alkoholforbruk enn den norske .
Goappašat iskkadeamit čájehit ahte sámiid gaskkas lea alkoholageavaheapmi unnit go dáččaid gaskkas .
SAMINOR-undersøkelsen viste at andelen av totalavholdende var en del høyere hos både samiske menn og kvinner enn hos andre .
SAMINOR-iskkadeapmi čájeha ahte oassi sámiin geat eai oaba jugage alkohola sihke sámi nissoniid ja dievdduid gaskkas lei veaháš stuorat go earáid gaskas .
Andelen som rapporterte at de drakk mer enn to ganger i uka var lavere blant samer enn hos andre grupper .
Oassi sis geat adde dieđuid ahte juhke eambbo go guktii vahkkus lei unnit sámiid gaskkas go eará joavkkuid gaskkas .
Mønsteret av lavere alkoholinntak var mer markant hos samiske kvinner enn hos samiske menn .
Iskosa minsttar čájeha ahte alkoholajuhkan lei čielgasit unnit sámi nissoniid gaskkas go sámi dievdduid gaskkas .
Andelen blant totalavholdene var høyest blant de eldste .
Stuorimus oassi sis geat eai oaba jugage alkohola ledje vuorrasit olbmot .
Ung i Nord undersøkelsen viste at samiske ungdom som gruppe er mindre involvert i alkohol enn annen nordnorsk ungdom .
Ung i Nord iskkadeapmi čájeha ahte sámi nuorat dego joavkun ledje unnit seahkanan alkoholajuhkamii go eará davvinorgga nuorat .
Det er grunn til å anta at Læstadianismen med sin restriktive holdning til alkoholbruk har påvirket til at samer har et lavere alkoholforbruk enn norske også i dag .
Orru nu ahte Læstadianisma su garra njuolggadusaiguin alkoholageavaheapmái lea váikkuhan dasa ahte sámiin maiddái odne lea unnit alkoholageavaheapmi go dáččain .
For tobakk er det ikke påvist store forskjeller mellom samer og nordmenn .
Duhpáha bargguheapmes eai leat stuorra erohusat sámiid ja dáččaid gaskka .
For menn har vi en noe høyere forekomst av røyking blant samer på innlandet enn blant ikke-samer .
Go guoská dievdoolbmuide , de dievdoolbmot siseatnamis borgguhit veaháš eambbo go sii geat eai leat sápmelaččat .
Blant ungdom ble det funnet at samisk ungdom starter tidligere å røyke enn norske .
Čájehuvvo ahte sámi nuorat álget borgguhit nuorabun go dáčča nuorat .
Når det gjelder narkotika så har kun 4% av samisk ungdom prøvd narkotika , mot 11% av nordnorsk ungdom .
Go guoská narkotihkkii , de leat dušše 4% sámi nuorain geahččalan narkotihkka , dan ektui go 11% davvinorgga nuora .
Disse tallene stammer fra Ung i Nord-undersøkelsen fra 1994-1995 og 1997/98 .
Dieid loguid čájeha Ung i Nord-iskadeapmii mii čađahuvvui 1994-1995 ja 1997/98 .
Her må det nevnes at antall beslag av narkotiske stoffer i Norge har økt betraktelig siden den gang , det samme har anmeldte narkotikalovbrudd .
Diesa ferte lasihuvvot ahte narkotihkkaduogušteapmi lea lassánan hui olu dien rájes , ja nu leat maid narkotihkkavearredagu váidagat lassánan .
Det er derfor viktig å få oppdatert kunnskap om narkotikamisbruk også blant samer .
Dan dihte lea dehálaš ođasmahttit dieđuid narkotihkkaboasttogeavaheami birra sámiid gaskas .
For illegal bruk av legemidler og doping blant den samiske befolkningen finnes det i dag ingen informasjon .
Go guoská sámi álbmogii de eai gávdno odne dieđut lobihis dálkkasgeavaheami ja gárihuhttima birra .
Begge disse undersøkelsene er gamle , og vi trenger oppdatert kunnskap om rusmiddelbruk og misbruk i det samiske samfunnet .
Dát leat goappašagat boares iskkadeamit , ja mii dárbbašit ođasmahttojuvvon máhtu gárrenávnnasgeavaheami ja – boasttugeavaheami birra sámi servodagas .
Vi trenger både kunnskap om utbredelse , bruk og misbruk av rusmidler , og vi trenger kunnskap om risikofaktorer for misbruk .
Mii dárbbašit sihke máhtu gárrenávdnasiid lávdama , geavaheami ja boasttugeavaheami birra , ja mii dárbbašit máhtu riskafáktoriid birra boasttugeavaheamis .
I andre urfolksområder vet man at urfolk har en høyere risiko for rusmisbruk enn andre .
Eará álgoálbmotguovlluin mii diehtit ahte álgoálbmogiin lea stuorát riska gárrenmirkkuid boasttugeavaheapmái go earáin .
I Ung i Nord undersøkelsen var store sørsamiske områder utelatt da den inkluderte kun Finnmark , Troms og Nordland .
Iskkadeapmái Ung i Nord ledje stuorra lullisámi Čoahkkingirjji čállit : Ellen Aina Eira / Ellen Mienna 372 siidu 379 siiddus
I tillegg bor det mange samer i byene som vi også mangler informasjon om .
Dasa lassin orrot gávpogiin ollu sápmelaččat geaid birra mis váilot dieđut .
Senter for samisk helseforskning ved Universitetet i Tromsø er nå i gang med SAMINOR 2 som er en helse- og levekårsundersøkelse .
Romssa universitehta sámi dearvvašvuođadutkama guovddáš bargá dál SAMINOR 2:in mii lea dearvvašvuođa- ja eallindilleiskkadeapmi .
Formålet med undersøkelsene er å få mer kunnskap om helse , sykdom og levekår blant befolkningen i Nord-Norge og Trøndelagsfylkene .
Iskkademiid ulbmil lea háhkat eanet máhtu Davvi-Norgga ja Trøndelága fylkkaid álbmoga dearvvašvuođa , dávddaid ja eallindiliid birra .
Den vil kartlegge forekomst av både risikofaktorer og ulike sykdommer , samt psykisk helse og rus .
Dat kárte sihke riskafáktoriid ja iešguđet dávddaid gávdnosiid , ja psykihkalaš dearvvašvuođa ja gárrema .
Dette er Sametinget glad for .
Sámedikki mielas dat lea illudahtti .
Møtesekretærer : Ellen Mienna / Ellen Aina Eira
Danne ávžžuha Sámediggi sámi álbmoga searat dáid iskkademiide .
Denne undersøkelsen kommer også til å se på bruk av rusmidler .
Dát iskkadeapmi galgá maid geahčadit gárrenmirkkogeavaheami .
Forebygging , behandling og ettervern er tre tema som er svært viktig når en helhetlig ruspolitikk skal utformes .
Eastadeapmi , dikšun ja fuolaheapmi maŋŋá dikšuma leat golbma hui deaŧalaš fáttá go ollislaš gárrenpolitihkka galgá hábmejuvvot .
Vi vet allerede nå at håndtering av rusproblematikk kan være kulturelt betinget , og kan uttrykkes forskjellig alt etter hvilken kultur man lever i .
Mii diehtit dál juo ahte gárrenčuolbmačilgehusa gieđahallan sáhttá leat kulturvuđot , ja sáhttá ovdanbuktojuvvot iešguđet láhkai dađi mielde guđe kultuvrii mii gullat .
Tema som rus og rusproblematikk er tabubelagte tema i det samiske samfunnet , og det kan dermed være vanskelig og nå frem .
Dakkár fáttát go gárren ja gárremii gullevaš áššit leat tabu-áššit sámi servodagas , ja danne sáhttá šaddat váttis lihkostuvvat .
I tillegg er tilnærmingsmåte i de behandlingsformer som tilbys i dag så fremmede for mange samiske pasienter at de kan virke skremmende .
Dasa lassin lea lahkonanvuohki dain dikšohámiin mat dál fállojuvvojit , nu vierrásat ollu sámi buhcciide , ahte dat sáhttet surgehit .
Sametinget mener det er viktig å sette fokus på hvordan kan man jobbe annerledes for å nå ut til samer som har et rusproblem .
Sámedikki mielas lea deaŧalaš čalmmustahttit dan mo sáhttá eará láhkai bargat vai juvssašii daid sápmelaččaid geain lea gárrenváttisvuohta .
Sametinget mener at vi trenger mer fokus på kvaliteten på behandlingstilbudet til samiske rusmisbrukere .
Sámediggi oaivvilda ahte mii dárbbašit buorebut čalmmustahttit kvalitehta dan dikšofálaldagas mii addojuvvo sámi gárrenávnnasgeavaheddjiide .
I den forbindelse viser Sametinget til sin behandling i sak 43/11 om kvalitet og pasientsikkerhet for samiske pasienter hvor man har påpekt at pasientenes språk og kultur må innlemmes som indikatorer for å måle kvalitet og pasientsikkerhet .
Dan oktavuođas čujuha Sámediggi iežas meannudeapmái áššis 43/11 kvalitehta ja buhcciidsihkarvuođa birra sámi buhcciid várás , mas čujuhuvvo dasa ahte buhcciid giella ja kultuvra ferte leat mielde indikáhtorin go galgá mihtidit kvalitehta ja buhcciidsihkarvuođa .
I rusomsorgen hvor samtaler mellom pasient og behandler er en viktig del av behandlingsmetoden er dette spesielt viktig .
Gárrenfuolahusas mas hálešteamit gaskal buohcci ja divššára lea deaŧalaš oassi dikšunvuogis , dat lea erenoamáš deaŧalaš .
Høy faglig kompetanse er en viktig forutsetning i alt helse- og sosialfaglig arbeid .
Alla fágalaš gelbbolašvuohta lea deaŧalaš eaktun buot dearvvašvuođa- ja sosiálafágalaš bargui .
Vi ser at det fortsatt er et stort behov for kunnskap om samisk språk og kultur , og flerkulturell forståelse blant helse- og sosialfaglig personell på alle nivåer .
Mii oaidnit ahte ain lea stuorra dárbu máhtolašvuhtii sámi giela ja kultuvrra birra , ja máŋggakultuvrralaš áddejupmái dearvvašvuođa- ja sosiálafágalaš bargiid gaskkas buot dásiin .
Finnmarksklinikken - Helse Finnmark har satt i gang et toårig prosjekt der målet er å registrere status innenfor rusbehandling som tilbys samiske pasienter nå , samt å utrede behov for ulike spesialiserte behandlingstiltak som konkret kan styrke tilbudet til den samiske befolkningen .
Finnmárkkuklinihkka – Finnmárkku dearvvašvuohta lea álggahan guovttejagáš prošeavtta man ulbmil lea registreret stáhtusa dan gárrendivššus mii fállojuvvo sámi buhcciide dál , ja čielggadit dárbbu iešguđet spesialiserejuvvon dikšodoaibmabijuide mat konkrehta sáhttet nannet fálaldaga sámi álbmogii .
Foreløpige tall fra denne undersøkelsen viser at det er liten andel innleggelser i rusbehandlingsklinikk fra de samiske kommunene .
Dán iskkadeami gaskaboddasaš logut čájehit ahte uhca oasáš dain lágidemiin gárrendikšoklinihkkii lea sámi gielddain .
Kun 12 % av de som søker hjelp fra samiske kommuner , søker om innleggelser , mens over 40 % av de som hjelp fra samiske kommuner , søker om poliklinisk oppfølging .
Dušše 12 % sis geat ohcet veahki sámi gielddain , ohcet sisa lágideami , ja badjel 40 % sis geat ohcet veahki sámi gielddain , ohcet poliklinihkalaš čuovvoleami .
Dette kan tyde på at samiske pasienter ønsker andre typer tilbud enn de norske .
Dat sáhttá mearkkašit ahte sámi buohccit háliidit eará lágan fálaldaga go dáža buohccit .
Det må hjelpetjenesten ta hensyn til når de skal hjelpe samiske pasienter .
Dan ferte veahkkebálvalus váldit vuhtii go sii áigot veahkehit sámi buhcciid .
Kommunene som deltar i denne undersøkelsen rapporterer også om at få samer søker om hjelp for rusproblematikk .
Gielddat mat leat mielde dán iskkadeamis , raporterejit maiddái ahte eai leat galle sápmelačča geat ohcet veahki gárrenváttisvuođaid geažil .
En grunn til det kan være at det er få samer med rusproblematikk .
Okta sivain sáhttá leat ahte leat uhccán sápmelaččat geain leat gárrenváttisvuođat .
Sametinget mener likevel at det er interessant å se på hva årsaken til det kan være .
Dattetge oaivvilda Sámediggi ahte lea beroštahtti geahčadit mii dasa sáhttá leat sivvan .
Sametinget mener forskning er viktig ser behovet for en slik registrering i samiske områder utenfor Finnmark Helse Nord gjennomførte i 2011 en kartlegging om bruk av spesialisthelsetjenester i kommuner innenfor forvaltningsområdet for samisk språk .
Sámediggi oaivvilda ahte dutkan lea deaŧalaš ja oaidná ahte dárbbašuvvo dakkár kárten sámi guovlluin olggobealde Finnmárkku . Davvi Dearvvašvuohta kártii 2011:s spesialistadearvvašvuođabálvalusaid geavaheami sámegiela hálddašanguovllu gielddain .
I følge den kartleggingen kan det virke som om samiske rusmisbrukere er eldre når de ber om hjelp .
Dan kártema vuođul orru leamen nu ahte sámi gárrenávnnasgeavaheaddjit leat boarráset go ohcet veahki .
Dette er svært bekymringsfullt fordi vi ikke kan utelukke at dette skyldes at samiske rusmisbrukere venter lenger med å oppsøke hjelp .
Dat lea fuolastahtti go sivvan dasa ii dárbbaš leat dat ahte sámi gárrenávnnasgeavaheaddjit vurdet guhkit ovdalgo ohcet veahki .
Fra Finnmarksklinikken har man også erfaringer med at alkoholmisbruk er et tabubelagt tema blant samer .
Lea duođaštuvvon ahte sápmelaččaid gaskkas lea heahpat hállat gárrenváttisvuođaid birra , ja fáddá lea tabu-ášši sápmelaččaid gaskkas .
For eksempel er drikkemønster et tema som sjelden berøres i det samiske samfunnet .
Ovdamearkka dihtii lea juhkanvuohki dakkár fáddá mas hárve lea sáhka sámi servodagas .
Det er et positivt moment som det er viktig å ta med seg for eksempel i rusbehandling i ettervern .
Sis lea dat vásihus ahte sámi gárrenávnnasgeavaheaddjit dávjá leat oassin servodagas , ja sii vásihit hárve olggušteami .
Det er bare ved den måten kan man skape en endring som på sikt kan føre til mer åpenhet om problemet , og igjen kan fører til at flere søker hjelp . Møtesekretærer : Ellen Mienna / Ellen Aina Eira
Muhto seammás fertet mii dovddastit ahte go lea gárrenváttisvuohta , ii ge oktage birrasis jearat eallinvuogi birra ja juhkanvuohki lea váttisvuohtan , de Čoahkkingirjji čállit : Ellen Aina Eira / Ellen Mienna
Side 371 av 377
373 siidu 379 siiddus
Forebygging Røyking fører til helseskader og ikke sosiale problemer .
Eastadeapmi Borgguheapmi buktá dearvvašvuođa váttuid ja ii sosiála váttisvuođaid .
Bruk av tobakk er forbundet med en rekke sykdommer , som for eksempel hjerte-karsykdommer og kreft .
Borgguheamis lea oktavuohta ollu dávddaide , nugo ovdamearkka dihte váibmodávddaide ja borasdávddaide .
Tobakk er det rusmiddelet som stjeler flest friske leveår .
Duhpát lea dat gárrenávnnas mii suoláda eanemusat dearvvaš eallinjagiid .
Vi vet også at samiske menn på innlandet har en høyere forekomst av røyking enn ikke samiske menn .
Mii diehtit maiddái ahte sámi albmát siseatnamis borgguhit eanet go ii sámi albmát .
Dette tilsier at man forebyggingsarbeidet må tilpasses for at det skal ha effekt .
Dát mearkkaša dan ahte eastadanbarggu ferte heivehit jos das galgá leat beaktu .
Vi vet for eksempel at i indre-Finnmark er det mange menn som jobber innen primærnæringen .
Mii diehtit ovdamearkka dihte ahte Sis-Finnmárkkus leat ollu albmát geat barget vuođđoealáhusas .
For dem kan det være både unaturlig og praktisk vanskelig å skulle delta på et vanlig røykeslutt-kurs .
Sidjiide sáhttá leat eahpelunddolaš ja geavatlaččat váttis searvat dábálaš borgguhan heaitinkursii .
Her må man tilrettelegge slik at forebyggingen tilpasses deres språk og livsstil .
Dákko ferte láhčit nu ahte eastadeapmi heivehuvvo sin gillii ja eallindábiide .
Vi vet fra en svensk undersøkelse at reindriftsutøvere med symptomer på depresjon har en økt risiko for alkoholmisbruk .
Mii diehtit ahte iskkadeapmi ruoŧa bealde boazodolliid gaskkas čájeha ahte sis geain leat šlundivuođa váttut lea stuorát várra geavahišgoahtit boastut alkohola .
Sametinget har flere ganger tatt opp situasjonen til utøvere av tradisjonelle samiske næringer .
Sámediggi lea ollu gerddiid váldán ovdan dili mii lea árbevirolaš sámi ealáhusbargiin .
De er under sterkt press fra samfunnet utenfor .
Sii ellet garra deattu vuolde servodaga beales olggobealde .
Dette er forhold som er med å påvirke utøvernes fysiske og psykiske helse .
Dát bealit váikkuhit dolliid fysalaš ja psykalaš dearvvašvuhtii .
Utøverne opplever å være i en stadig stressituasjon , hvor man er bekymret for egen og næringas fremtid .
Boazodoallit vásihit ahte sii leat oppa áiggi huššadili , go leat fuolas sin ja ealáhusa boahtteáiggis .
Opplevelsen av å måtte forsvare næringenes berettigelse føles belastende .
Sii vásihit noađđin dan go fertejit bealuštit ealáhusa vuoigadahttojuvvoma .
SANKS avholdt seminar i november 2010 , hvor psykisk helse hos reindriftsutøverne var ett av temaene .
SANAG doalai seminára skábmamánus 2010 , mas boazodolliid psykalaš dearvvašvuohta lei okta fáttáid gaskkas .
De helsemessige belastningene på reindriftsutøverne er betydelige .
Semináras bukte dutkit , divššárat ja boazodoallit čielga signálaid .
Dette er forårsaket av en rekke faktorer som i helhet fremstår som betydelige helsemessige belastninger .
Boazodolliin leat mearkkašahtti dearvvašvuođa váttut . Dáid leat dagahan ollu bealit main ollislaččat lea stuorra váikkuhus dearvvašvuhtii .
Sametinget vil derfor igjen påpeke behovet denne gruppen har for ekstra oppmerksomhet når det gjelder forebygging av helseskader .
Danne áigu Sámediggi fas čujuhit dan dárbbu mii dán joavkkus lea oažžut liige fuomášumi go guoská dearvvašvuođa váttuid eastadeapmái .
Sametinget ønsker kampanjer som en del av rusforebyggende tiltak i det samiske samfunn .
Sámediggi háliida ahte čađahuvvojit kampánjat oassin gárrenávnnaseastadeaddji doaibmabijuin sámi servodagas .
Det er viktig at det er direkte rettet mot den samiske befolkningen i alle aldersgrupper , kulturtilpasset og på samisk .
Deaŧalaš lea ahte dat njuolga leat ráhkaduvvon sámi álbmogii buot ahkejoavkkuid várás , ja leat kultuvrii heivehuvvon ja leat sámegillii .
Sametinget vil presisere at det er viktig med forebyggende tiltak tidlig i livet , og vil ha kampanjer som er direkte rettet mot ungdom i grunnskole- og videregående skole .
Sámediggi deattasta ahte lea deaŧalaš fállat eastadeaddji doaibmabijuid árrat eallimis , ja háliida ahte čađahuvvojit kampánjat mat njuolga leat ráhkaduvvon vuođđo- ja joatkkaskuvllaid nuoraid várás .
Videre vil gode aktivitetsrettede tilbud for unge i lokalsamfunnene være viktig som ledd i rusforebygging .
Dasto leat buorit aktivitehtafálaldagat nuoraide báikegottiin deaŧalaš oassin gárrenávnnaseastadanbarggus .
Behandling Samiske pasienter har rett på et likeverdig rusbehandlingstilbud som tar utgangspunkt i samisk språk og kultur .
Dikšu Sámi pasieanttain lea vuoigatvuohta oažžut ovttaárvosaš gárrenávnnasdivššu mii váldá vuolggasaji sámi gielas ja kultuvrras .
I dag vet vi at denne kompetansen om samisk språk og kultur er varierende .
Odne mii diehtit ahte dát gelbbolašvuohta sámi gielas ja kultuvrras lea máŋggalágan .
For å få til en god rusomsorg for samer over hele landet mener Sametinget at oppbyggingen av en rusomsorg for samiske pasienter må ha et nasjonalt perspektiv .
Jos galgá oažžut áigái buori gárrenávnnasdivššu sámiide miehtá riikka de oaivvilda Sámediggi ahte gárrenávnnasdivššu sámi pasieanttaide ferte ovddidit riikkalaš perspektiivvas .
Psykiske helseproblemer og rusmisbruk henger ofte sammen .
Psykalaš dearvvašvuođa váttisvuođat ja gárrenávnnasgeavaheapmi gullet dávjá oktii .
Ved oppbygging av samisk språk og kulturkompetanse i rusomsorgen , mener vi at den allerede eksisterende kompetansen som er bygd opp innenfor psykisk helsevern til samiske pasienter , kan være verdifull for rusomsorgen .
Dan sámi giella- ja kulturgelbbolašvuođa ovddideapmái gárrenávnnasfuolahusas , sáhtášii min oaivila mielde geavahuvvot dat gelbbolašvuohta mii dál lea ovddiduvvon psykalaš dearvvašvuođas sámi pasieanttaide , ja mii sáhttá leat hui mávssolaš gárrenávnnasdikšui maid .
Rusmisbrukerne har selv ytret ønske om at det gis et tilbud der de kan bruke naturen mer eller at tilbudet er basert på felles aktiviteter .
Gárrenávnnasgeavaheaddjit ieža leat dovddahan ahte háliidit dakkár fálaldaga man oktavuođas sáhttet geavahit luonddu eanet dahje ahte fálaldat livččii vuođđuduvvon oktasaš doaimmaide .
Det er unaturlig å sitte inne på et kontor og kun snakke .
Dat ahte čohkkát kantuvrras ja dušše hállat lea eahpelunddolaš .
Både kommuner og spesialisthelsetjeneste må tilrettelegge for mer kultursensitiv og språklig tilpasset behandling .
Ferte sáhttit geahčadit molssaektosaš vugiid movt bargat olahan dihte fálaldagaiguin nu ollugiid go lea vejolaš .
Man må kunne se på alternative måter å jobbe på for å nå ut med tilbud til flest mulig .
Ovdamearkka dihte sáhttá johtti poliklinihkalaš divššu ovddideapmi leat okta vuohki juksat eambbogiid .
Utbygging av for eksempel ambulant poliklinisk behandling kan være en måte å nå ut .
Dát mearkkaša dan ahte veahkkeapparáhta dikšu Čoahkkingirjji čállit : Ellen Aina Eira / Ellen Mienna
Det vil si at hjelpeapparatet oppsøker brukeren der de er .
374 siidu 379 siiddus geavaheddjiid doppe gos sii leat .
I tillegg må det settes inn flere ressurser slik at familier og nettverk kan kobles inn i behandlingen tidligst mulig .
Dasa lassin ferte bidjat eanet resurssaid vai bearrašiid ja fierpmádaga sáhttá váldit mielde dikšumis nu árrat go lea vejolaš .
For å få til dette må sentrale myndigheter sette inn ressurser på å bygge opp en rusomsorg som har kompetansen på samisk språk og kultur .
Go dainna galggaš lihkostuvvat de fertejit guovddáš eiseválddit bidjat resurssaid dakkár gárrenávnnasfuolahusa ovddideapmái mas lea gelbbolašvuohta sámi gielas ja kultuvrras .
Det betyr å bevilge midler til forskning og utvikling .
Dalle ferte juolludit ruđaid dutkamii ja ovddideapmái .
Det betyr også å rekruttere personell som har kompetanse i samisk språk og kultur til rusomsorgen , men også styrke kompetansen i og om samisk språk og kultur blant alle i hjelpeapparatet .
Ferte maiddái rekrutteret bargiid geain lea gelbbolašvuohta sámi gielas ja kultuvrras gárrenávnnasdikšui , muhto maiddái gelbbolašvuođa nannemii sámegielas ja sámegiela ja sámi kultuvrra birra veahkkeapparáhta siskkobealde .
Her spiller utdanningsinstitusjoner er stor rolle .
Dán oktavuođas leat oahppoásahusat deaŧalaččat .
Kulturforståelse er en viktig kompetanse som gir et godt grunnlag for kulturkompetanse .
Kulturáddejupmi lea deaŧalaš gelbbolašvuohta mii addá buori vuođu kulturgelbbolašvuhtii .
som en forutsetning for utøvelse av praksis i velferdstjenesten at behandlende personal innehar kulturforståelse og kulturkompetanse i samisk språk og samfunnsliv .
Mii oaidnit ahte eaktun čálgobálvalusa geavahusas lea ahte olbmuin geat dikšot lea kulturáddejupmi ja kulturgelbbolašvuohta sámi gielas ja servodateallimis .
SANKS har i flere år jobbet med psykisk helsevern og rusproblematikk fra samisk språk , - og kulturperspektiv .
SANAG lea ollu jagiid bargan psykalaš dearvvašvuođa dikšumiin ja gárrenávnnasváttisvuođaiguin sámi giella- ja kulturperspektiivvas .
SANKS har derfor kunnskap og erfaring som er verdifull når det gjelder rusomsorg for samiske pasienter .
Danne lea SANAG:is máhttu ja vásihusat mat leat mávssolaččat mii guoská sámi pasieanttaid gárrenávnnasfuolahussii .
Det må sikres at disse erfaringene og den kunnskapen overføres til aktuelle behandlingsinstitusjoner , og til kommuner som jobber med forebygging og ettervern .
Ferte sihkkarastit ahte dat vásihusat ja máhttu fievrriduvvojit guoskevaš dikšunásahusaide , ja gielddaide mat barget eastadanbargguin ja joatkkadivššuin .
Det vil være avgjørende for å lykkes at ettervernsmodellene tar utgangspunkt i samisk kultur og levesett , og kan tilpasses ulike aldersgrupper .
Lihkostuvvamii lea áibbas vealtameahttun deaŧalaš ahte joatkkadikšunmállet váldet vuolggasaji sámi kultuvrras ja eallinvugiin , ja ahte daid sáhttá heivehit sierra ahkejoavkkuide .
Sametinget ser det som naturlig at SANKS er sentralt når det gjelder oppbygging av en rusomsorg for samiske pasienter i et nasjonalt perspektiv .
Sámediggi oaidná lunddolažžan ahte SANAG lea guovddážis go guoská gárrenávnnasfuolaheami ovddideapmái sámi pasieanttaid várás riikkalaš perspektiivvas .
Det er også sentralt at tilbud for de som sliter med kombinasjoner av rusutfordringer og psykiatri sikres .
Guovddážis ferte maiddái leat ahte fálaldat maiddái sidjiide geat rahčet gárrenávnnashástalusaiguin ja psykalaš váttuiguin fárrolága sihkkarastojuvvo .
De som har behov for rusbehandling som samtidig har en psykiatrirelatert diagnose vil kunne oppleve at de ikke kan få behandling for rusproblematikken på grunn av psykiatrien , mens de også kan bli avvist i behandlingstilbud rettet mot psykiatrien med den begrunnelse at de er rusede .
Sii geain lea dárbu oažžut gárrenávnnasdivššu seammás go sis leat psykalaš váttut sáhttet vásihit dan , ahte sii eai sáhte oažžut divššu gárrenávnnasváttisvuođaide psykalaš váttuid geažil , go sidjiide maiddái sáhttá biehttaluvvot addimis dikšunfálaldat psykiatriijas dainna ákkain go sii leat gárremin .
Sametinget ser det kan være utfordring for tilbudet til samiske pasienter når strukturer i helse-og omsorgstjenesten endres .
Sámediggi oaidná ahte sáhttá leat hástalussan sámi pasieanttaid fálaldahkii dalle go struktuvrrat dearvvašvuođa- ja fuolahusbálvalusas rievdaduvvojit .
Etter samhandlingsreformen vil rusbehandling og oppfølging av rusmisbruk i større grad legges til kommunene .
Ovttasdoaibmanođastusa mielde biddjojuvvo gárrenávnnasdikšu ja gárrenávdnasiid boastut geavaheddjiid čuovvoleapmi eanet ja eanet gielddaide .
Sametinget vil presisere at kommunene har et ansvar for å gi samiske pasienter et tilbud som er språklig og kulturelt tilpasset , dette uavhengig om kommunene er en del av samisk språkforvaltningsområde .
Sámediggi deattasta ahte gielddain lea ovddasvástádus addit sámi pasieanttaide fálaldaga mii lea gielalaččat ja kultuvrralaččat heivehuvvon , sorjjakeahttá das gullet go gielddat sámi giellahálddašanguvlui vai eai .
Sametinget ser også med bekymring på forslag om å legge ned Distriktspsykiatriske sentre i samiske områder , da de gjerne har omfattende fagkompetanse på dette området .
Sámediggi vuorjašuvvá maiddái dainna go lea evttohuvvon ahte guovlupsykiatralaš guovddážat sámi guovlluin heaittihuvvojit , go dain áinnas lea viiddis fágagelbbolašvuohta dán suorggis .
Komiteen vil presisere at ved eventuell nedleggelse så må man sikre at kompetanse og ressurser overføres og videre føres til det beste for den samiske pasienten .
Lávdegoddi deattasta ahte vejolaš heaittihemiid oktavuođas ferte sihkkarastit ahte gelbbolašvuohta ja resurssat sirdojuvvojit ja fievrriduvvojit viidáseappot ávkin sámi pasieanttaide .
Fokus på ettervern Samiske brukere melder om dårlig og manglende ettervern i kommunene .
Joatkkadikšu guovddážis Sámi geavaheaddjit dihtet muitalit ahte gielddain lea heajos ja váilevaš joatkkadikšu .
Effekten av et godt spesialisttilbud kan falle helt bort , om ikke brukeren møtes av et fungerende ettervern når de kommer heim .
Buori spesialistafálaldaga beaktilvuohta sáhttá mannat áibbas duššás , jos geavaheaddji ii oaččo doaibmi joatkkadivššu maŋŋá go boahtá ruoktot .
Hva som er godt ettervern , er det i mange tilfeller brukeren selv som må få være med å definere .
Dan mii lea buorre joatkkadikšu , fertejit geavaheaddjit dávjá ieža leat mielde meroštallamin .
Vi vet at for samiske brukere er det viktig at det kommunale hjelpeapparatet er klar over hvilken betydning samisk språk og kultur har , når brukeren skal bygge opp et rusfritt liv i hjemkommunen .
Mii diehtit ahte sámi geavaheddjiide lea deaŧalaš ahte gielddalaš veahkkeapparáhta diehtá makkár mearkkašupmi sámi gielas ja kultuvrras lea , dalle go geavaheaddji áiggošii álggahit gárrenávnnas friija eallima ruovttugielddas .
For mange kan det også være viktig å inkludere familie og nettverk i ettervernarbeidet .
Ollugiidda sáhttá maiddái leat deaŧalaš ahte bearaš ja fierpmádat leat mielde joatkkadivššus .
Behovet for kompetanse i samisk språk og kultur er like viktig i ettervernet som i behandlingstjenesten .
Sámi giella ja kulturgelbbolašvuohta lea seamma deaŧalaš joatkkadivššus go dikšunfálaldagas ge .
Det er derfor viktig at kommuner har en tjeneste som har kompetanse i samisk språk og kultur .
Danne lea deaŧalaš ahte gielddain lea dakkár bálvalus mas lea gelbbolašvuohta sámi gielas ja kultuvrras .
Forslag
375 siidu 379 siiddus
Forslag 1 Forslag fra Arbeiderpartiets sametingsgruppe , Geir Johnsen , Mariann Wollmann Magga , Jørn Are Gaski og Marit Kirsten A. Gaup , Norske samers riksforbund , Silje Karine Muotka , Kirsti Guvsám , og Miriam Paulsen , Árja , Odd Iver Sara , medlemmet fra Åarjel-Saemiej Gielh , Leif Aksel Renfjell og Flyttsamelista , Anders Somby jr. . :
Evttohusat Evttohus 1 Evttohus Bargiidbellodaga sámediggejoavkkus , Geir Johnsen , Mariann Wollmann Magga , Jørn Are Gaski ja Marit Kirsten A. Gaup Norgga Sámiid Riikkasearvvis Silje Karine Muotka , Kirsti Guvsám , Miriam Paulsen , Árjjas , Odd Iver Sara , Åarjel-Saemiej Gielhas , Leif Aksel Renfjell ja Johttisápmelaččaid listus , Anders Somby jr. .
Sametinget mener at alle samiske pasienter har rett til å bruke samisk språk i helse- og omsorgstjenesten , også i kommuner utenfor forvaltningsområdet for samisk språk .
Lasáhus maŋŋá maŋimuš teakstaoasi : Sámediggi oaivvilda ahte buot sámi pasieanttain leat vuoigatvuođat geavahit sámegiela dearvvašvuođaja fuolahusbálvalusas , maiddái gielddain mat leat olggobealde sámegiela hálddašanguovllu .
Sametinget mener strukturene må tilpasses den samiske pasienten , slik at pasienten møter tilpasset behandling i alle ledd .
Sámediggi oaivvilda ahte struktuvrraid ferte heivehit sámi pasieanttaide nu ahte sii ožžot heivehuvvon divššu juohke sajis .
Sametinget mener det er viktig med tiltak direkte tilpasset samisk rusomsorg , som for eksempel utbygging av ambulerende poliklinisk behandling , samt styrking av DPS i samiske områder .
Sámedikki oaivila mielde lea deaŧalaš ahte doaibmabijut leat njuolga heivehuvvon sámi gárrenfuolahussii nugo ovdamearkka dihte johtti poliklinihkalaš divššu ovddideapmi , ja dasto nannet DPS sámi guovlluin .
Forslag fra Fremskritsspartiet , Hans Eriksen : Fremskrittspartiet er enige i første avsnitt , men vil erstatte påfølgende tekst med dette : Fremfor å ha fokus på etnisitet , er det viktigere å ha fokus på at alle som sliter med rusavhengighet uavhengig av etnisk bakgrunn , har sin egen problemstilling , sine egne grunner for å ruse seg og sine egne behov for behandling og hjelp .
Ovddádusbellodaga evttohus , Hans Eriksen : Ovddádusbellodat doarju vuosttaš teakstaoasi , muhto háliida bidjat čuovvovaš teavstta dan sadjái : Dan sadjái go bidjat guovddážii etnihkalašvuođa , lea deaŧaleappo bidjat guovddážii dan ahte buohkat geat rahčet gárrenávnnassorjjasvuođain sorjjakeahttá etnihkalaš duogážis , de leat sis iešguđege lágan áššečuolmmat , sierralágan sivat manne gárihuhttit iežaset ja sis lea sierralágan dárbu oažžut divššu ja veahki .
Derfor er mangfoldet innen rusomsorgen helt avgjørende for at vi skal lykkes .
Danne lea áibbas vealtameahttun deaŧalaš ahte gárrendivššus leat máŋggalágan fálaldagat jos galgá lihkostuvvat .
Mangfoldet gjør at hver og en kan fanges opp og få hjelp i forhold til sine utfordringer og forutsetninger .
Máŋggalágan fálaldagaid vuođul sáhttá buohkaide fállat veahki sin iežaset hástalusaid ja eavttuid mielde .
Effekten av et godt spesialisttilbud kan falle helt bort , om ikke pasienter møtes av et fungerende ettervern når de kommer hjem .
Buriid spesialistafálaldagaid beaktilvuohta sáhttá mannat áibbas duššás jos pasieanttaide ii fállojuvvo dakkár joatkkadikšu mii doaibmá go sii bohtet ruoktot .
En god rusomsorg inkluderer også et godt ettervern med kompetanse i den enkelte pasients språk og kultur .
Buorre gárrendikšui gullá maiddái buorre dikšu maŋŋá ja mas lea gelbbolašvuohta pasieantta gielas ja kultuvrras .
Voteringen ble gjennomført i følgende rekkefølge Forslag 2 ble forkastet med 33 stemmer .
Jienasteapmi dahkkojuvvui čuovvovaš vuogi mielde : Evttohus 2 hilgojuvvui 33 jienain .
Forslag 1 ble vedtatt med 33 stemmer mot 3 stemmer .
Evttohus 1 mearriduvvui 33 jienain 3 jiena vuostá .
Oppvekst- , omsorgs- og utdanningskomiteens tilrådning ble vedtatt med 33 stemmer mot 3 stemmer .
Bajásšaddan- fuolahus- ja oahppolávdegotti ráva mearriduvvui 33 jienain 3 jiena vuostá .
V Taleliste og replikkordskifte Innlegg 1 Marit Kirsten Anti Gaup , saksordfører
V Sáhkavuorrolistu ja replihkat Sáhkavuorru 1 Marit Kirsten Anti Gaup , áššejođiheaddji
Replikk Gunn-Britt Retter Silje Karine Muotka Anne-Marit Eira
Replihkka Gunn-Britt Retter Čoahkkingirjji čállit : Ellen Aina Eira / Ellen Mienna
Silje Karine Muotka Silje Karine Muotka Heidi Persdatter Greiner Haaker
5 Silje Karine Muotka Silje Karine Muotka 6 Heidi Persdatter Greiner Haaker
Heidi Persdatter Greiner Haaker 7 Alf Isaksen 8 Ronny Wilhelmsen 9 Ragnhild Melleby Aslaksen 10 Egil Olli 11 Kirsti Guvsám 12 Stig Furu Marit Kirsten Anti Gaup , saksordfører
7 8 9 10 11 12 Heidi Persdatter Greiner Haaker Alf Isaksen Ronny Wilhelmsen Ragnhild Melleby Aslaksen Egil Olli Kirsti Guvsám Stig Furu Marit Kister Anti Gaup , áššejođiheaddji
VI Sametingets vedtak Forebygging , behandling og ettervern er tre tema som er svært viktig når en helhetlig ruspolitikk skal utformes .
VI Sámedikki mearrádus Easttadeapmi , dikšu ja maŋit áiggi dikšu ( ettervern ) leat golbma guovddáš fáttá mat leat hui dehálaččat go galgá hábmet ollislaš gárrenmirkodivššu .
Ved oppbygging av samisk språk og kulturkompetanse i rusomsorgen , mener Sametinget at den allerede eksisterende kompetansen som er bygd opp innenfor psykisk helsevern til samiske pasienter , kan være verdifull for rusomsorgen .
Go hukse sámegiel ja kulturgelbbolašvuođa gárrenmirkodivššus , de oaivvilda Sámediggi ahte gelbbolašvuohta mii juo lea huksejuvvon psykalaš dearvvašvuođabálvalusas sáhttá leat mávssolaš gárrenmirkodikšui . Čoahkkingirjji čállit : Ellen Aina Eira / Ellen Mienna
Sentrale myndigheter må sette inn ressurser på å bygge opp en rusomsorg som har kompetansen i samisk språk og kultur .
Guovddáš eiseválddit fertejit bidjat resurssaid vai sáhttá hukset gárrenmirkodivššu mas lea gelbbolašvuohta sámegielas ja sámi kultuvrras .
Sametinget forventer at det bevilges midler til forskning og utvikling .
Sámediggi vuordá ahte juolluduvvojit ruđat dutkamii ja ovdánahttimii .
En god rusomsorg for samiske pasienter inkluderer også et godt ettervern med kompetanse i samisk språk og kultur . Møtesekretærer : Ellen Mienna / Ellen Aina Eira
Buorre gárrenmirkodikšu sámi pasieanttaide sisttisdoallá maid buori maŋit áiggi divššu ( ettervern ) mas lea gelbbolašvuohta sámegielas ja sámi kultuvrras .
Behandlingen av saken ble avsluttet 24.02.12 kl. 12.00 .
Ášši meannudeapmi loahpahuvvui 24.02.12 dii.12 . 00.
Side 376 av 377
378 siidu 379 siiddus
Kárášjohka 14.03.2012 Plenumsledelsen
Kárášjohka 14.03.2012 Dievasčoahkkinjođihangoddi
Sametingets plenum Møtebok 002/12
Sámedikki dievasčoahkkin Čoahkkingirji 02/12
18.-19.04.12 Karasjok
18.04.12 - 19.04.12 Kárášjogas
Konstituering Sametingsrådets beretning Spørsmål til Sametingsrådet Kunngjøring av nye saker Samiske rettigheter i den bioteknologiske utviklingen Sametingsrådets redegjørelse om samisk språk St. prop . 70 L Endringer i deltakerloven , havressurslova og finnmarksloven ( kystfikseutvalget )
Vuođđudeapmi Sámediggeráđi doaibmađiedahus Gažaldagat Sámediggeráđđái Ođđa áššiid dieđiheapmi Sámi vuoigatvuođat bioteknologalaš ovddideamis Sámediggeráđi čilgehus sámi giella birra St. prop. 70 L Rievdadusat oassálastinlágas , mearraresursalágas ja finnmárkolágas ( riddoguolástuslávdegottis )
Møtesekvenser Tid 18.04.12
Čoahkkináiggit Áigi 18.04.12
Sak kl 08.30 - 08.50 kl 08.50 - 12.05 kl 14.00 - 14.30 kl 14.30 - 17.40 kl 17.40 - 19.20 kl 12.35 - 12.45 kl 12.45 - 13.50 kl 13.50 - 15.20
dii. 08.30-08.50 dii. 08.50-12.05 dii. 14.00 -14.30 dii. 14.30 - 17.40 dii. 17.40 - 19.20 dii. 12.35 -12.45 dii. 12.45 - 13.50 dii. 13.50 - 15.20
Møtesekretærer : Tove Anti / Marit Ellen Mienna
Čoahkkingirjji čállit : Marit Ellen Mienna / Tove Anti
65 70 Side 2 av 88
2 siidu 90 siiddus
Konstituering Saken påbegynt 18.04.12 kl. 08.30 .
Čoahkkima vuođđudeapmi Ášši meannudeapmi álggahuvvui cuoŋománu 18. b. 2012 dii. 08.30 .
Representanter Følgende representanter var til stede ved konstitueringen : 1. 2 .
Áirasat Čuovvovaš áirasat ledje vuođđudeamis : 1. 2. 3. 4. 5. 6. 7. 8. 9. 10. 11. 12. 13 .
Mariann Wollmann Magga Kirsten Ellinor G. Utsi ( vara for Gunn-Britt Retter ) Knut Inge Store Trond Are Anti Ingen møtte for Ragnhild M. Aslaksen Hans J. Eriksen Alf Isaksen , ikke til stede Aili Keskitalo Ronny Wilhelmsen Per Andersen Bæhr
Mariann Wollmann Magga Kirsten Ellinor G. Utsi ( várrelahtu Gunn-Britt Retter ovddas ) Knut Inge Store Trond Are Anti Ii várrelahtu Ragnhild M. Aslaksen ovddas Hans J. Eriksen Alf Isaksen , ii lean sajis Aili Keskitalo Ronny Wilhelmsen Per Andersen Bæhr
Olaf Eliassen
Odd Iver Sara
Mathis Nilsen Eira Marit Kirsten A. Gaup ( vara for Anne Helene Moeng Saari ) Anders Somby jr Ingen møtte for Knut Roger Hanssen Hilde Anita Nyvoll Arthur Johan Tørfoss Rolf Wilhelmsen ( vara for Toril Bakken Kåven ) Silje Karine Muotka Inger Jørstad
Olaf Eliassen Mathis Nilsen Eira Marit Kirsten A. Gaup ( várrelahtu Anne Helene Moeng Saari ovddas ) Anders Somby jr Ii várrelahtu Knut Roger Hanssen ovddas Hilde Anita Nyvoll Arthur Johan Tørfoss Rolf Wilhelmsen ( várrelahtu Toril Bakken Kåven ovddas ) Silje Karine Muotka Inger Jørstad
Aud Marthinsen Rolf Johansen Ann-Mari Thomassen Inga-Lill Sundset Nanna Thomassen ( vara for Miriam Paulsen ) Åge Nordkild , ikke gyldig fravær Geir Johnsen
Aud Marthinsen Rolf Johansen Ann-Mari Thomassen Inga-Lill Sundset Nanna Thomassen ( várrelahtu Miriam Paulsen ovddas ) Åge Nordkild , lobihis jávkan Geir Johnsen
Innvilgende permisjoner Permisjoner hele plenumsmøtet
Juolluduvvon permišuvnnat Permišuvnnat olles dievasčoahkkimis
Representant nr 2 Gunn-Britt Retter Representant nr 5 Ragnhild Melleby Aslaksen Representant nr 13 Anne Helene Moeng Saari Representant nr 15 Knut Roger Hanssen Representant nr 18 Toril Bakken Kåven Representant nr 30 Miriam Paulsen Møtesekretærer : Tove Anti / Marit Ellen Mienna
Áirras nr. 2 Gunn-Britt Retter Áirras nr. 5 Ragnhild Melleby-Aslaksen Áirras nr 13 Anne Helene Moeng Saari Áirras nr 15 Knut Roger Hanssen Áirras nr 18 Toril Bakken Kåven Čoahkkingirjji čállit : Marit Ellen Mienna / Tove Anti
Side 3 av 88
3 siidu 90 siiddus
Permisjoner for deler av plenumsmøtet
Áirras nr 30 Miriram Paulsen Permišuvnnat osiid dievasčoahkkimis
Representant nr 20 Inger Jørstad 18.04.12 Representant nr 28 Ann-Mari Thomassen 18.04.12 fra kl. 15.50 Representant nr 17 Arthur Johan Tørfoss 19.04.12 Vararepresentanter
Áirras nr 20 Inger Jørstad 18.04.12 Áirras nr 28 Ann-Mari Thomassen 18.04.12 dii. 15.50 rájes . Áirras nr 17 Arthur Johan Tørfoss 19.04.12 .
Vararepresentant Kirsten Ellinor Guttorm Utsi møtte for representant nr 2 Gunn-Britt Retter Vararepresentant Rolf Wilhelmsen møtte for representant nr 18 Toril Bakken Kåven Vararepresentant Nanna Thomassen møtte for representant nr 30 Miriam Paulsen Vararepresentant Marit Kirsten A. Gaup møtte for representant 13 Anne Helene Moeng Saari
Várrelahtu Kirsten Ellinor Guttorm Utsi áirras nr 2 Gunn-Britt Retter ovddas Várrelahtu Rolf Wilhelmsen áirras nr 18 Toril Bakken Kåven ovddas Várrelahtu Nanna Thomassen áirras nr 30 Miriam Paulsen ovddas Várrelahtu Marit Kirsten A. Gaup áirras nr 13 Anne Helene Moeng Saari ovddas
I Dokumenter Møteinnkalling av 28.03.12 med forslag til saksliste .
I Áššebáhpirat 28.03.12 beaiváduvvon gohččun ja áššelistu
II Forslag og merknader Plenumsledelsens innstilling Innkalling av 28.03.12 med innstilling til saksliste , program og taletid godkjennes
II Evttohusat ja mearkkašumit Dievasčoahkkinjođihangotti árvalus 28.03.12.beaiváduvvon gohččun oktan áššelisttuin , prográmmain ja sárdneáiggiin dohkkehuvvo .
Innlegg Jarle Jonassen Aili Keskitalo forretningsorden Jarle Jonassen forretningsorden Willy Ørnebakk forretningsorden Jarle Jonassen forretningsorden
Sáhkavuorru Jarle Jonassen , dievasčoahkkinjođiheaddji Aili Keskitalo , čoahkkinortnegii Jarle Jonassen , čoahkkinortnegii Willy Ørnebakk , čoahkkinortnegii Jarle Jonassen , čoahkkinortnegii
VI Sametingets vedtak 
VI Sámedikki mearrádus 
Innkalling av 28.03.12 med forslag til saksliste , program og taletid godkjennes .
28.03.12.beaiváduvvon gohččun oktan áššelisttuin , prográmmain ja sárdneáiggiin dohkkehuvvo .
Behandlingen av saken ble avsluttet 18.04.12 kl. 08.50 .
Ášši meannudeapmi loahpahuvvui 18.04.12 dii. 08.50 .
Side 4 av 88
4 siidu 90 siiddus
Sametingsrådets beretning om virksomheten Arkiv SF-
Sámediggeráđi doaibmadieđáhus Arkiiva SF- Arkiiváššenr .
Arkivsaksnr. 12/1786 Saken påbegynt 18.04.12 kl 08.50 .
Ášši meannudeapmi álggahuvvui cuoŋománu 18.04.12 dii. 08.50 .
II Forslag og merknader Sametingsrådets innstilling overfor Sametinget : Sametinget tar Sametingsrådets beretning om virksomheten i perioden 8.2. - 29.3.2012 til orientering .
II Evttohusat ja mearkkašumit Sámediggeráđi árvalus Sámediggái Sámediggi váldá Sámediggeráđi doaibmadieđáhusa áigodagas guovvamánu 8. b. – njukčamánu 29. b. 2012 diehtun .
1 Innledning Denne beretningen gjelder perioden fra 8.2. - 29.3.2012 og er knyttet opp mot Sametingets budsjett for 2012 .
1 Álggahus Dát dieđáhus guoská áigodahkii guovvamánu 8. b. njukčamánu - 29. b. 2012 ja čatnasa Sámedikki 2012 bušehttii .
Sametingsrådet har i denne perioden avholdt ett møte og behandlet 25 saker .
Sámediggeráđđi lea dán áigodagas doallan ovtta čoahkkima ja lea meannudan 25 ášši .
Eksamineringen av staten Norge om FNs kvinnediskrimineringskomité FNs kvinnediskrimineringskomité ( CEDAW ) har ansvaret for å følge opp statenes oppfølging av FNs kvinnediskrimineringskonvensjon .
Norgga stáhta gažadeapmi ON nissonvealahanlávdegotti birra ON nissonvealahanlávdegottis ( CEDAW ) lea ovddasvástádus čuovvolit dan movt stáhtat čuovvolit ON nissonvealahankonvenšuvnna .
Sametinget deltok som observatør på eksamineringen av Norge 16.2.2012 i Genève .
Sámediggi lei mielde áicin dalle go Norga gažaduvvui Genèvas 16.2.2012 .
Sametingsrådet har prioritert dette arbeidet for å løfte samiske kvinners utfordringer i et internasjonalt forum .
Sámediggeráđđi lea vuoruhan dán barggu , ja lea ovddidan sámi nissoniid hástalusaid riikkaidgaskasaš forumii .
Sametinget ga innspill til Norges 8. rapportering om gjennomføringen av rettighetene i kvinnediskrimineringskonvensjonen .
Sámediggi attii cealkámuša gávccát raporteremii movt Norga ollašuhttá nissonvealahankonvenšuvnna rivttiid .
I innspillet tok Sametinget opp samiske kvinners helse , samiske kvinner i primærnæringene og det manglende kunnskapsgrunnlaget om samiske kvinner .
Cealkámušas válddii Sámediggi ovdan sámi nissonolbmuid dearvvašvuođa , sámi nissonolbmuid vuođđoealáhusain ja dan go váilu máhttovuođđu sámi nissonolbmuid birra .
CEDAW uttrykte bekymring for at samiske kvinner fortsatt skal oppleve sammensatt diskriminering , og dette inkluderer også vanskelighetene med å få et tilfredsstillende helsetilbud .
CEDAW dovddahii fuola dan geažil go sámi nissonat ain gártet gillát ollu vealaheami , ja maiddái go leat váttisvuođat oažžut dohkálaš dearvvašvuođafálaldaga .
Som en konklusjon på dette , anbefalte komiteen regjeringen om å sikre at samiske kvinner skal få et tilfredsstillende helsetilbud
Konklušuvdnan dása , rávvii lávdegoddi ráđđehusa sihkkarastit dan ahte sámi nissonolbmot ožžot dohkálaš dearvvašvuođafálaldaga , ja dohkálaš psykalaš
Side 5 av 88
5 siidu 90 siiddus
og et tilfredsstillende psykisk helsevern .
dearvvašvuođadivššu .
Sametingsrådet er fornøyd med å få støtte fra FN i en sak som rådet har arbeidet med i mange år .
Sámediggeráđđi lea duhtavaš go oažžu doarjaga ON:s áššis mainna ráđđi lea bargan máŋggaid jagiid .
CEDAW anbefalte også regjeringen at kjønnsperspektivet gjennomføres i all politikk og programmer som angår samer .
CEDAW rávvii ráđđehusa maiddái ahte čađahit nissonperspektiivva buot politihkas ja prográmmain mat gusket sámiide .
Dette er også i tråd med intensjonene i Sametingets handlingsplan for likestilling 2009-2013 .
Dát dávista maiddái áigumušaide mat leat Sámedikki dásseárvodoaibmaplánas 2009-2013 .
Kvinnekommisjonens 56. sesjon Sametingsrådet deltok på FNs 56. kommisjon om kvinner .
Nissonkommišuvnna 56. sešuvdna Sámediggeráđđi searvvai ON 56. nissonkommišuvdnii .
Tema for årets kommisjon var kvinner i rurale områder .
Dán jagi fáddán ledje nissonolbmot eanadoalloguovlluin .
Rådsmedlem Vibeke Larsen deltok i paneldebatt om urfolkskvinners rett til et anstendig arbeid .
Ráđđelahttu Vibeke Larsen searvvai paneladigaštallamii álgoálbmot nissonolbmuid vuoigatvuođaid birra oažžut seđolaš barggu .
Det var også første gang FNs kvinnekommisjon forhandlet frem en egen resolusjon om urfolkskvinner .
ON nissonkommišuvdna lea dál vuosttaš gearddi šiehtadallan sierra resolušuvnna álgoálbmot nissonolbmuid birra .
Det endelige resolusjonsutkastet anmoder blant annet statene om å iverksette særskilte tiltak for å sikre urfolkskvinners deltakelse i offentlige beslutningsprosesser .
Loahpalaš resolušuvdnaárvalusas ávžžuhuvvo earret eará stáhtaid álggahit sierra doaibmabijuid ovdánahttit ja nannet politihka ja prográmmaid maid bokte sihkkarastit ahte álgoálbmot nissonolbmot beasašedje searvat almmolaš mearrádusproseassaide .
Resolusjonen framhever videre betydningen av fullt ut å styrke urfolkskvinners og - jenters rettigheter , herunder rett til opplæring , og til å fremme flerkulturell tilnærming i opplæringssystemet slik at det tas hensyn til urfolkskvinners særlige målsettinger og behov .
Resolušuvnnas deattuhuvvo viidáseappot man deaŧalaš lea ollásit nannet álgoálbmot nissonolbmuid ja nieiddaid vuoigatvuođaid , nugo vuoigatvuođa oahpahussii , ja ovdánahttit máŋggakultuvrralaš lagadeami oahpahusvuogádagas – dainna lágiin ahte álgoálbmot nissonolbmuid sierra mihttomearit ja dárbbut vuhtii váldojuvvojit .
Urfolkskvinners tradisjonelle kunnskap framheves som viktig i utviklingen av urfolkssamfunn .
Álgoálbmot nissonolbmuid árbedieđut deattuhuvvojit deaŧalažžan álgoálbmotservodaga ovddideamis .
Resolusjonen understreker at urfolkskvinner har krav på respekt og full gjennomføring av sine menneskerettigheter .
Resolušuvnnas deattuhuvvo ahte álgoálbmot nissonolbmuin lea riekti gudnejahttojuvvot ja oažžut ollislaš olmmošvuoigatvuođaid .
Vold mot urfolkskvinner er et av flere forhold som framheves i resolusjonen , og statene oppfordres til å iverksette tiltak for å bekjempe slik vold på nasjonalt og lokalt nivå .
Veahkaváldi maid álgoálbmotnissonolbmot gillájit lea okta ollu beliin mat deattuhuvvojit resolušuvnnas , ja stáhtat ávžžuhuvvojit álggahit doaibmabijuid eastadan dihte dán lágan veahkaválddi , nationála ja báikkálaš dásis .
Resolusjonen oppfordrer statene til å støtte urfolkskvinners deltakelse i den forestående verdenskonferansen om urfolk som skal avholdes i 2014 .
Resolušuvnnas ávžžuhuvvo ahte stáhtat dorjjošedje dan ahte álgoálbmot nissonolbmot beasašedje searvat álgoálbmogiid máilmmikonferánsii , mii galgá dollojuvvot 2014:s .
Dette er første gang at man i FNs kvinnekommisjon har forhandlet frem en egen resolusjon om urfolkskvinners situasjon .
ON nissonkommišuvdna lea dál vuosttaš gearddi šiehtadallan sierra resolušuvnna álgoálbmot nissonolbmuid birra .
Dette er i seg selv et viktig skritt i riktig retning .
Dát iešalddis lea deaŧalaš lávki rivttes guvlui .
Sametinget arbeidet aktivt i forhold til resolusjonsteksten .
Sámediggi barggai árjjalaččat resolušuvdnateavsttain .
Det var få urfolkskvinner som deltok under kvinnekommisjonens seksjon , og kun et fåtall hadde tilgang til og innflytelse i forhandlingene .
Nissonkommišuvnna sekšuvdnii eai searvan nu ollu álgoálbmot nissonolbmot , ja eai nu gallis beassan šiehtadallamiidda eaige lean ožžon váikkuhanfámu .