pere/sami_parallel huggingface dataset:
Valgordningen til Sametinget ble endret mellom 2005 og 2009 (Josefsen og Aardal 2011), og vi opererer derfor med to territorielle inndelinger i valgkretser, én for 1997–2005 med 13 kretser og én for 2009–2017 med 7 kretser.
Válgavuohki Sámedikkis nuppástuvai gaskal 2005 ja 2009 (Josefsen ja Aardal 2011) ja mis ledje dasto dás guokte territoriála guovlojuogu válgabiriin, okta jagiide 1997-2005 mas ledje 13 bire ja okta jagiide 2009-2017 čiežain biriin.
3. Valgmanntallet: Gjennom hele perioden 1989–2017 har det funnet sted en markant økning i valgmanntallet til Sametinget.
3. Jienastuslohku: Olles 1989-2017 áigodagas lea leamašan mihtilmas lassáneapmi Sámedikki jienastuslogus.
Manntallet er mer enn tredoblet, fra 5505 i 1989 til 16 958 i 2017 (Pettersen 2011;
Jienastuslohku lea šaddan eanetgo golmmageardásažžan, 5505 rájes jagis 1989 gitta 16958 rádjái jagis 2017 (Pettersen 2011;
Sametinget.no).
Samediggi.no).
Vi har konstruert en variabel som måler antallet godkjente stemmer til Sametinget som en andel av antall godkjente stemmer til Stortinget i valgkretsene.
Mii leat hábmen variábela mii mihtida Sámedikki dohkkehuvvon jienain oassemearrin stuorradikki dohkkehuvvon jienaide válgabiriin.
Denne bruker vi som indikator på «sosial tyngdekraft» med hensyn til valgkretsenes «samiskhet».
Dán atnit «sosiála deattu» indikáhtorin válgabiriid «sámevuođa» deastta hárrái.
Det kan selvsagt innvendes at vi burde brukt størrelsen på valgmanntallene og ikke antall godkjente stemmer som indikator på sosial tyngdekraft, men data for valgmanntallet til Sametinget fordelt på de enkelte valgkretsene er ikke tilgjengelig for de første valgene.
Sáhttá dieđusge moaitit manin leat atnán jienastuslogu mahtodaga, eatge dohkkehuvvon jienaid logu, sosiála deattu indikáhtorin, muhto vuosttaš válggaide dáhtat Sámedikki jienastuslogus, sirrejuvvon ovttaskas válgabiriide, eai leat oažžumis.
Vi bruker derfor antall godkjente stemmer som en såkalt proxy, det vil si en erstatning for den egentlige variabelen.
Aniimet danin dohkkehuvvon jienaid loguid nu gohčoduvvon proxyn, dat mearkkaša buhtadussan duohta variábelii.
For sametingsvalgene totalt er korrelasjonen mellom antall registrert i manntallet og antallet godkjente stemmer på hele 0.995. Det vil si at samvariasjonen er nesten fullstendig perfekt, og at antall godkjente stemmer er en meget god erstatning for antall listeførte i manntallet for å fange opp veksten.
Sámediggeválggaide obbalaččat lea korrelašuvdna, gaskal olmmošlogu čálihuvvon jienastuslohkui ja dohkkehuvvon jienaid logu, olles 0.995. Dat máksá ahte ovttasrievddadeapmi lea goasii ollislaš ja ahte dohkkehuvvon jienaid lohku lea hirbmat buorre buhtadus jienastuslohkui čálihuvvon olmmošlogus, darvehit lassáneami.
Endringen i valgmanntallet som framkommer i regresjonsmodellene, har vi målt i 1000 manntallsførte for å lette tolkningen.
Jienastuslogu rievdama, nugo oidno regrešuvdnamodeallas, leat meroštallan 1000 jienastuslohkui čálihuvvon olbmuid lohkun, vai álkibut lea dulkot dan.
4. Disproporsjonalitet: Det er vanlig i valgforskningen å operere med ulike indekser som måler avvik fra et perfekt samsvar mellom andelen stemmer et parti oppnår, og andelen av mandatene det får i den folkevalgte forsamlingen.
4. Eahpeproporšunalitehta: Válgadutkamušain lea dábálaš atnit iešguđetlágán indeavssaid, mat mihtidit spiehkastemiid ollislaš oktiivástideamis gaskal jienaid maid bellodat oažžu ja mandáhtalogu maid oažžu álbmotválljejuvvon čoagganeamis.
Stor disproporsjonalitet betyr at det er relativt dårlig samsvar mellom partienes andeler av stemmene og deres andeler av mandatene.
Stuora eahpeproporšunalitehta muitala ahte lea oalle heajos oktiivástideapmi bellodagaid jienaid oassemeari ja daid mandáhtaid oassemeari gaskkas.
Med hensyn til effekter av endringene i valgloven mellom 2005 og 2009 har vi brukt programmet Celius for å se etter endringer i valgenes proporsjonalitet, altså samsvar mellom andelen av stemmene og andelen av representantene i Sametinget, over tid.
Válgalága nuppástuvvama, mii lei jagiin gaskal 2005 ja 2009, beavttuid dáfus leat atnán Celius nammasaš prográmma, vai leat sáhttán ohcat nuppástuvvamiid válggaid proporšunalitehtas, nappo oktiivástideami gaskal jienaid oassemeari ja ovddasteddjiid oassemeari Sámedikkis, áiggi badjel.
Vi har brukt indeksen Loosemore-Handbys.
Leat atnán Loosemore-Handsby-indeavssa.
Denne indeksen beregnes ved å summere prosentdifferansene mellom partienes andel av mandatene og deres andel av stemmene.
Dán indeavssa rehkenastá go oktii bidjá proseantadifferánssaid gaskal bellodagaid mandáhttaoassemeari ja jienaid oassemeari.
Deretter deles summen på 2. Indeksen gir et enkelt mål på hvor mange prosentpoengs avvik det er for de partiene som er overrepresentert (henholdsvis underrepresentert) i forhold til en perfekt prosentvis representasjon.
Dasto juohkit supmi guvttiin. Indeaksa addá álkes mihtu das man ollu proseantapoeaŋŋalaš spiehkasteapmi lea bellodagaide mat leat liiggásovddastuvvon (dahje váilevašovddastuvvon) ollislaš proseantasaš ovddasteami hárrái.
Fordelen med indeksen er at den er enkel å forstå og tolke.
Ovdamunni indeavssain lea ahte dan lea álki ipmirdit ja dulkot.
Indeksen uttrykker avviket fra fullstendig proporsjonalitet i prosentpoeng, og jo høyere indeksverdi, jo mindre proporsjonal er valgordningen.
Indeaksa muitala spiehkasteami ollislaš proporšunalitehtas proseantapoeaŋŋain, ja mađi stuorit indeaksaárvu, dađi unnánit proporšunála lea válgavuohki.
Svakheten med Loosemore Endring over tid: Med hensyn til oppslutningen om de fire partiene er vi både interessert i endringer i oppslutning i periodene mellom 1997–2005 og 2009–2017 og i endring i oppslutning, altså svingninger fra ett valg til det neste.
Geahnohisvuohta Loosemore-Hanbys 5. Rievdamat áiggi badjel: Go lea sáhke guorraseamis dán njealji bellodahkii, de beroštit mii sihke guorraseami rievdamiin áigodagain gaskal 1997-2005 ja 2009-2017 ja guorraseami rievdamiin, namalassii rievddadeamit válggas válgii.
Vi har derfor benyttet økonometriske effektmodeller, nærmere bestemt en såkalt panelmodell med flere nivåer.
Leat danin atnán ekonometralaš beaktomodeallaid, namalassii nu gohčoduvvon panelamodealla mas leat máŋga dási.
Modellene måler oppslutningen for de fire partiene per valgår innen valgkretsene.
Modeallat mihtidit guorraseami dán njealji bellodahkii juohke válgajagi, válgabiriid siskkobealde.
Tid, det vil si valgår, er dermed det første nivået, mens valgkretsene er det andre nivået.
Áigi, dat mearkkaša válgajahki, lea dasto vuosttaš dássi, válgabiiret fas nubbi dássi.
Vi opererer altså både med tverrsnittstall der vi sammenligner valgoppslutningen i sametingsvalgene med stortingsvalgene, og endringstall der vi sammenligner endringene i oppslutning fra valgår til valgår.
Bargat nappo sihke rastáčuohpahatloguiguin, go buohtastahttit válgaguorraseami gaskal sámediggeválggaid ja stuorradiggeválggaid, ja rievdanloguiguin go buohtastahttit guorraseami rievdamiid válgajagiid gaskkas.
6. Regresjonsmodellene: Under har vi presentert de komplette regresjonsmodellene med diagnostikk.
6. Regrešuvdnamodeallat: Vuolde leat ovdanbuktán ollislaš regrešuvdnamodeallaid aktan diagnostihkain.
Hanbys indeks er imidlertid at den overdriver disproporsjonaliteten i systemer med mange partier.
indeavssain lea aŋkke ahte dat badjelmeari lasiha eahpeproporšunalitehta vuogádagain main leat ollu bellodagat.
I valgene til Sametinget har antall lister variert fra 27 i 1993 til 15 i 1997, med et snitt på mellom 19 og 20 lister per valg.
Sámedikki válggain leat listtuid logut rievddadan 27 rájes jagis 1993 gitta 15 rádjái jagis 1997, gaskamearálaččat gaskal 19 ja 20 listu juohke válggas.
Vi har likevel valgt å bruke Loosemore-Handbys fordi vi også bruker prosentvise avvik fra perfekt proporsjonalitet for de enkelte partiene.
Leat goitge mearridan atnit Loosemore-Hanbys daningo mii maiddái atnit proseantasaš spiehkastemiid ollislaš proporšunalitehtas ovttaskas bellodagaide.
Totalt sett er slike tall lettere å tolke enn alternative indekser.
Obba lohkui lea dakkár loguid álkibut dulkot go molssaevttolaš indeavssaid.
I tillegg er vi interessert i endring over tid, og da spiller det mindre rolle akkurat hvilken indeks vi bruker.
Dasa lassin beroštit mii rievdamis áiggi badjel ja de ii leat nu stuora mearkkašupmi das makkár indeavssa atnit.
7. Grafiske framstillinger: Her presenterer vi en variant av grafene i fig. 2.4 der vi har trukket linjer mellom punktene (valgårene).
7. Gráfalaš ovdanbuktimat: Dás ovdanbuktit eará variántta govadaga 2.4 gráfain, mas čuoggáid (válgajagiid) gaska leat njulgen sázuid.
2 Samisk musikk – livskraftig tradisjon og spennende fornying
2 Sámi musihkka – nanu árbevierru ja gelddolaš ođasteapmi
Ola Graff, professor ved Tromsø Museum – Universitetsmuseet, Norges arktiske universitet
Ola Graff, Professora Tromssa museas-Universitehtamuseas. Norgga Árktalaš universitehta.
Temaet samisk musikk har en rekke ulike sider.
Sámi musihkka fáttáš leat ollu iešguđetlágan bealit.
Det er ikke mulig å gi innblikk i mer enn enkelte sider ved dette temaet.
Ii leat vejolaš čuvget eará go muhtin beliid dán suorggis.
I denne artikkelen har jeg sett på utgivelse av samiske fonogram i ulike land og bevilgende myndigheters (det norske Sametingets) støtte til produksjon av fonogram.
Lean dán artihkkalis geahčadan sámi fonográmmaid iešguđet riikkain ja movt ruhtajuolludeaddji eiseválddiid (Norgga Sámediggi) leat juolludan doarjagiid fonográmma buvttademiide.
Jeg har lagd oversikt over joikearkiv og samlinger i alle land, hva som finnes, og hvor mye som er offentliggjort fra disse arkivene.
Lean ráhkadan listu luohtearkiivvain ja čoakkáldagain buot riikkain, mii doppe gávdno ja man ollu lea almmuhuvvon dain arkiivvain.
Spesielt har jeg sett på den samiske samlinga ved Tromsø Museum.
Earenoamážiid lean geahččan sámi čoakkáldaga Tromssa museas.
Jeg har også analysert kjønnsdimensjonen ved joiketradisjonen, sett på akademiske arbeider om joik, medieomtalen av samisk musikk, og til slutt hvilke utdanningsmuligheter som finnes.
Lean maid guorahallan sohkabeali dimenšuvnna juoiganárbevierus, geahččan akademalaš bargguid juoigama birra, mediaságastallama sámi musihka birra, ja loahpas vel makkár oahpahusvejolašvuođat gávdnojit.
Produksjonen av samiske fonogram synes å vise en livskraftig kultur med stor aktivitet.
Sámi fonográmma buvttadeapmi orru leamen nanu kultuvra ollu doaimmaiguin.
Det har vært utgitt fonogram med samisk musikk i 70 år.
Leat almmuhuvvon fonográmmat sámi musihkas juo 70 jagi.
Antallet har økt tiår for tiår.
Lohku lea lassánan juohke logi jagis.
Det er utgitt fonogram i flere land, men Norge har klart flest utgivelser.
Leat almmuhuvvon fonográmmat máŋgga riikkas, mas Norggas leat eanemus almmuheamit.
Det totale antallet utgitte samiske fonogram er muligens rundt 500. I tillegg er det de seinere årene flere digitale utgivelser.
Obbalaččat almmuhuvvon sámi fonográmmat leat jáhkkimis birrasiid 500. Dasa lassin leat daid maŋemus jagiid almmuhuvvon ollu digitála buktaga.
Nordsamisk dominerer som språk.
Eanemus gullo davvisámegiella gielaid ektui.
Sametinget er den viktigste bevilgende myndigheta.
Sámediggi lea mávssoleamos ruhtajuolludeaddji eiseváldi.
Antall søknader til Sametinget har variert en del gjennom de siste ti årene.
Man ollu ohcamušat leat boahtán Sámediggái lea rievddadan oalle ollu dan maŋemus logi jagis.
Men antall tildelinger har holdt seg ganske stabilt på gjennomsnittlig 14–15 i året.
Juolludemiid lohku lea leamaš oalle dásset 14-15 jahkái.
Den totale størrelsen på bevilgninga har variert noe, men har stabilisert seg på litt over 2 millioner kroner i året.
Obbalaš juolludemiid lohku lea rievddadan veahá, muhto orru ahte lea dássen badjelaš 2 millijovnna ruvnno jahkásaččat.
Det har vært store forskjeller i hvor mye et fonogramprosjekt har fått i støtte.
Leat leamaš stuora erohusat das man ollu juohke fonográmmaprošeakta lea ožžon doarjaga.
Det har skilt opp til 200 000 kroner.
Erohusat leat leamaš gitta 200.000 ruvdnui.
Den gjennomsnittlige bevilgninga over de siste ti årene har vært kr 142 000. Det oppnevnes konsulenter som avgir innstilling etter visse kriterier.
Gaskamearálaš ruhtajuolludeapmi dan maŋemus logi jagis lea leamaš 142.000 ruvnno jahkái. Nammaduvvojit konsuleantat geat mearridit muhtin kriteraid mielde, muhto dát dokumeantat eai leat almmolaččat.
Det er derfor ingen mulighet for å gi noen vurdering av hvordan kriteriene fungerer.
Danne ii leat vejolaš árvvoštallat movt kriterat doibmet.
Det finnes joik i en rekke offentlige arkiv i mange land, spesielt i Norge, Sverige og Finland.
Gávdnojit luođit ollu almmolaš arkiivvain máŋgga riikkas, earenoamážiid Norggas, Ruoŧas ja Suomas.
Trolig eksisterer det ca. 14 000–15 000 joiker totalt i disse arkivene.
Jáhkkimis gávdnojit birrasiid 14-15.000 luođi oktiibuot dain arkiivvain.
Norge har 9000–10 000. Tromsø Museum er den klart største samlinga med ansvar både for innsamling, ivaretaking, formidling og forskning.
Norggas leat 9-10.000. Tromssa museas lea stuorimus čoakkáldat, gos lea maid ovddasvástádus čohkket, vára váldit, gaskkustit ja dutkat daid.
Samisk arkiv i Kautokeino er under oppbygging.
Sámi arkiiva Guovdageainnus lea vuos álggahan dásis.
En del arkiv har offentliggjort joiker fra samlingene, men det er ganske lite som er offentliggjort.
Muhtin arkiivvat leat almmuhan luđiid čoakkáldagain, muhto lea ain unnán mii lea almmuhuvvon.
Gjennom arkivmaterialet synes det som om joiketradisjonen har noen kjønnsmessige ulikheter.
Arkiivamateriála vuođul orru leamen ahte juoiganárbevierus leat muhtin erohusat sohkabeliid ektui.
I de fleste tilfellene er det dokumentert flere mannlige enn kvinnelige joikere.
Eanas dáhpáhusain leat dokumenterejuvvon eambbo dievdoolbmot go nissonolbmot juoigan.
Problemet med dette er at de fleste innsamlere har vært menn, noe som kan ha påvirket innsamlinga.
Váttisvuohta dás lea ahte eanas luohtečohkkejeaddji leat leamaš dievdoolbmot, juoga mii sáhttá váikkuhan čohkkemii.
Gjennom arkivmaterialet synes det også som om det er en overvekt av joiker til menn.
Arkiivačoakkáldagas orru maid leamen nu ahte leat eambbo luođit dievdoolbmuide.
Det har vært skrevet en rekke avhandlinger om joik i flere land, noe som viser at det har vært interesse for temaet.
Leat čállojuvvon ollu dutkamušat luođi birra máŋgga riikkas, juoga mii čájeha ahte olbmot leat beroštan fáttás.
Det skrives mye om samisk musikk i norske medier.
Sámi musihka birra čállo ollu dáčča mediain.
Det er snakk om flere hundre artikler i året i en rekke aviser.
Dás lea sáhka máŋga čuođi artihkkalis ollu aviissain.
Artiklene uttrykker generelt et positiv syn på den samiske musikken.
Artihkkaliin ovdanboahtá obbalaččat positiivvalaš oaidnu sámi musihka hárrái.
I grunnskolen i de samiske områdene er joik og samisk musikk en del av læreplanen.
Sámi guovlluin lea luohti ja sámi musihkka oassin oahppoplánas.
Joik og samisk musikk er nå en del av pensum på alle norske videregående skoler med musikklinje.
Luohti ja sámi musihkka lea dál oassin lohkanmearis buot norgga joatkkaskuvllain, main lea musihkkasuorgi.
Fra 1990-tallet har det vært lagd ulike utdanningstilbud innen samisk musikk på høgskole- og universitetsnivå.
1990-logu rájes leat ásahuvvon oahppofálaldagat sámi musihka birra allaskuvlla- ja universitehtadásis.
I denne artikkelen vil jeg undersøke noen ulike sider og aspekter ved samiske musikk slik situasjonen er i våre dager.
Áiggun dán artihkkalis guorahallat muhtin iešguđetlágan beliid ja geahččanguovlluid sámi musihkas dálá dilis.
«Samisk musikk» er et vidt begrep som omfatter både den tradisjonelle joiken og den moderne samiske popmusikken, i tillegg til salmesang og annet.
“Sámi musihkka” lea viiddis doaba mii sisttisdoallá sihke árbevirolaš luođi ja ođđaáigásaš sámi popmusihka, lassin sálbmalávlumii ja earái.
Tematisk er det et vidt spekter.
Lea viiddis fáddá.
Samisk musikk finnes og utøves i fire land: Norge, Sverige, Finland og Russland, i området som heter Sápmi.
Sámi musihkka gávdno ja doaimmahuvvo njealji riikkas, Norggas, Ruoŧas, Suomas ja Ruoššas, guovllus mii gohčoduvvo Sápmin.
Jeg vil ha mest fokus på Norge, men ha noen blikk også på de andre landene.
Guorahalan eanemus Norggas, muhto geahčestan maiddái veahá eará riikkaide.
Den eldste formen for samisk musikk er joiken.
Boarráseamos vuohki sámi musihkas lea luohti.
De eldste lydopptakene av joik stammer fra 1905. Det var en finsk forsker som gjorde opptak av svensksamer som flyttet til Tromsøområdet.
Boarráseamos jietnabáttit leat báddejuvvon 1905. Lei muhtin suopmelaš dutki gii báddii ruoŧabeale sápmelaččaid, geat fárrejedje Tromssa guvlui.
De eldste noteopptegnelsene av joik stammer fra slutten av 1700-tallet.
Boarráseamos čállojuvvon nuohtat luđiin leat čállojuvvon 1700-logu loahpas.
Fra 1500-, 1600- og 1700-tallet finnes en rekke kilder som omtaler joik.
15-, 16- ja 1700-logus gávdnojit ollu gáldot mat leat luođi birra.
I en kilde fra 1100-tallet fortelles det om en samisk noaide som trommet og sang.
Muhtin gáldus 1100-logus muitaluvvo sámi noaiddi birra gii dearppai rumbbu ja lávllui.
Gjennom nesten tusen år kan man altså dokumentere en sammenhengende joiketradisjon.
Birrasiid duhát jagi lea dokumenterejuvvon oktilaš juoiganárbevierru.
Lenger bakover i tid vet vi lite.
Boarrásiid áiggis diehtit unnán.
Men det finnes helleristninger som antyder at tradisjonene har røtter mange tusen år tilbake i tid.
Gávdnojit gal báktesárgumat mat geažuhit ahte árbevierru sáhttá leat máŋga duhát jagi boaris.
Man må anta at joiking har vært utbredt over hele det samiske området. Men mange steder er joiken forsvunnet.
Fertet jáhkkit ahte juoigan lea leamaš miehtá sámi guovlluid, muhto muhtin guovlluin lea juoigan oalát nohkan.
Langs stort sett hele kysten av Nord-Norge finnes det ikke lenger joiking.
Miehtá Davvi-Norgga rittu lea juoigan nohkan.
Det er mange grunner til det.
Leat máŋga siva dasa.
En grunn er at nabokulturer alltid vil påvirke hverandre i et naturlig samspill.
Okta sivvan lea ahte ránnjákultuvrrat álo váikkuhit nubbi nuppi lunddolaš ovttastallamis.
En annen grunn er den politisk motiverte fornorskninga hvor samisk kultur blei både undertrykt og sett ned på.
Eará sivva lea politihkalaš movttiidahttojuvvon dáruiduhttin, go sámi kultuvra sihke dulbmojuvvui ja vuoliduvvui.
Religiøse holdninger som stammer fra misjonærenes tid, om at joiking var syndig, har også hatt virkning.
Mišunearaid áigge ges bohciidedje guottut dan ektui ahte juoigan lea suddu, mii maid sáhttá váikkuhan dasa.
Joiken levde videre først og fremst i de sentrale Finnmarks-kommunene.
Luohti elii viidásit vuosttažettiin guovddáš Finnmárkku suohkaniin.
Men joiken fikk en dobbelthet, den var både en levende del av kulturen og samtidig fordømt som syndig.
Luođis ledje maid guokte beali, go dat lei sihke ealli oassi kultuvrras ja seammás dubmejuvvon suddun.
Utover på 1960- og 70-tallet vokste det fram en ny samisk kulturpolitisk bevissthet.
1960- ja 1970-logus ealáskii sámi kulturpolitihkalaš dihtomielalašvuohta.
Unge samer begynte å sette musikk til joik, å skrive nye sanger på samisk, og utviklet en ny, moderne samisk musikkultur.
Nuorra sápmelaččat álge bidjat musihka luohtái, čállit ođđa lávlagiid sámegillii, ja ovdánahtte ođđa ja ođđaáigásaš musihkkakultuvrra.
Samtidig ble joiken løftet fram som et kulturuttrykk hvor man kvittet seg med stempelet som syndig, og ble framholdt som noe man ville være stolt av.
Seammás loktejuvvui luohti oidnosii kulturovdanbuktimiin, mainna sihkastedje suttu steampila eret, ja doalahedje juoidá mainna sáhtii čevllohallat.
Denne utviklinga gikk parallelt med at det norske storsamfunnet i økende grad bygde ut institusjoner og lovverk som fremmet og tok vare på samisk kultur og samfunnsliv.
Diet ovdáneapmi dáhpáhuvai buohtalaga dainna go dáčča stuora servodat huksii ásahusaid ja láhkaásahusaid, mat ovddidedje ja vuhtii válde sámi kultuvrra ja servodateallima.
Situasjonen i dag er at joiken og den samiske musikken lever, og nyter en respekt og anerkjennelse som er enestående i historisk sammenheng.
Dálá dilli lea ahte luohti ja sámi musihkka eallá, gudnejahttojuvvo ja dohkkehuvvo, earenoamážin historjjálaš oktavuođain.
2.2 Samiske fonogram
2.2 Sámi fonográmmat
Det foreligger flere store samlinger av samiske fonogram.
Gávdnojit máŋga stuora čoakkáldaga sámi fonográmmain.
Nordnorsk folkemusikksamling ved Tromsø Museum har den største samlinga.
Davvi-Norgga álbmotmusihkkačoakkáldat lea stuorimus čoakkáldat Tromssa museas.
Den inneholder pr. dato 453 fysiske fonogram.
Dat sisttisdoallá dál 453 fysalaš sámi fonográmma.
I tillegg har museet rundt 50 ulike titler med samleplater som inneholder samiske kutt, samiske artister som synger på andre språk enn samisk, og ikke-samiske artister som anvender samisk materiale.
Dasa lassin leat museas birrasiid 50 iešguđetlágan oktasašskearru, mat sisttisdollet sámi oasážiid, sámi artisttaid geat lávlot eará gielaide go sámegillii ja earát go sápmelaččat geat geavahit sámi materiála.
Samisk spesialbibliotek i Karasjok har også en stor samling.
Sámi sierrabibliotehkas Kárášjogas lea maid viiddis čoakkáldat.
De har ikke nøyaktige tall, men oppgir at samlinga er på anslagsvis 270 titler.
Sis eai leat dárkilis logut, muhto dieđihit ahte čoakkáldagas leat birrasiid 270 fonográmma.
Den største kjente privatsamlinga tilhører Odd Mathis Hætta, Alta.
Stuorimus dovddus priváhta čoakkáldat lea Odd Mathis Hættas, Álttás.
Oversikta hans inneholder 439 titler.
Su čoakkáldagas leat 439 nama.
Ingen vet nøyaktig hvor mange samiske fonogram som er utgitt.
Ii oktage dieđe juste man ollu fonográmma leat almmuhuvvon.
Tallet er muligens nærmere 500, hvor reine digitale utgivelser ikke er regnet inn.
Lohku sáhttá leat birrasiid 500, ja dasa eai leat čielga digitála almmuheami lohkkon mielde.
I tillegg kommer som nevnt mer enn 50 andre ulike titler.
Dasa lassin bohtet nugo namuhuvvon 50 eará iešguđetlágan fonográmma nama.
Produksjon av fonogram gir en god innsikt i utviklinga av moderne samisk musikk.
Fonográmma buvttadeapmi addá buori gova das movt ođđaáigásaš sámi musihkka ovdána.
Det første diagrammet viser antall utgivelser av samisk fonogram gjennom de ulike tiårene.
Vuosttaš diagrámma čájeha man ollu sámi fonográmma leat almmuhuvvon dain iešguđet logi jagiin.
Den siste kolonnen inkluderer bare de fysiske utgivelsene for årene 2010–2016, ikke hele tiåret.
Maŋemus kolonna fátmmasta dušše daid fysalaš almmuhemiid jagiin 2010-2015, ii olles logi jagi.
I denne perioden dukker digitale utgivelser opp for fullt.
Dán áigodagas ilbmet digitála almmuheami juo ollásii.
De er ikke regnet med i denne oversikta.
Dat eai leat lohkkon mielde dán listui.
Diagrammet inkluderer utgivelser i alle land (Norge, Sverige, Finland, Russland, Estland, Tyskland, Frankrike, USA).
Diagrámma fátmmasta almmuhemiid buot riikkain (Norggas, Ruoŧas, Suomas, Ruoššas, Estteeatnamis, Duiskkas, Franskas ja USAs).
Det er talende for hvordan produksjonen av samiske fonogram har gått rett til himmels:
Lea čielggas movt sámi fonográmma buvttadeapmi lea lassánan: Dat duohta golut CD-buvttadeamis leat eanas áigge unnit go dat ohccojuvvon supmi.
Når en søker får mindre enn man søkte om, tilpasser de fleste produksjonen til den finansieringa de har.
Go oažžu unnit go dan maid lea ohcan, de heivehit eatnasat buvttadeami dan ruhtadeami ektui.
I forhold til de reelle kostnadene er en støtteandel mellom 40 og 70 prosent fra Sametinget det normale.
Duohta goluid ektui lea Sámedikki doarjjaoassi dábálaččat gaskal 40 ja 70 proseanta.
Sametinget har ingen kriterier som prioriterer tradisjonell joik som et eget satningsfelt.
Eanemus registrerejuvvon doarjjaoassi dan čieža jagi áigodagas lea 83% dain duohta goluin, ja unnimus registrerejuvvon doarjja goluide lea 15%.
Det er heller ikke alle slike søknader som blir innvilget.
Ii dáin ge leat makkárge vuođuštus manne áššebáhpiriin leat nu stuora erohusat.
2.4 Arkiv
2.4 Arkiiva
2.4.1 Hvor finnes det samlinger av joik, og hvor store er de?
2.4.1 Gos gávdnojit luohtečoakkáldagat ja man stuorrát dat leat?
I Norge finnes det joik i offentlige samlinger på følgende steder:
Norggas gávdnojit luođit almmolaš čoakkáldagain čuovvovaš sajiin:
Norsk Folkemuseum, Oslo De har 96 originale joiker samt 6 band som er uregistrert, totalt kanskje rundt 150 joiker.
Norsk folkemuseum, Oslo Sis leat 96 originála luođi ja 6 bátti mat eai leat registrerejuvvon. Oktiibuot leat birrasiid 150 luođi.
De har også en del kopier fra andre arkiv.
Sis leat maid muhtin kopiijat eará arkiivvain.
Samisk arkiv, Kautokeino Samisk arkiv har tre originale samlinger.
Sámi arkiiva, Guovdageaidnu Sámi arkiivvas leat golbma originála čoakkáldaga.
Den første er samlinga etter Thor Frette.
Vuosttaš čoakkáldat leat Thor Frette maŋis.
Frettesamlinga skal være på rundt 200 originale joiker.
Frette čoakkáldagas galget leat sullii 200 originála luođi.
Den andre er fra Diehttosiida i 2016 da det skulle etableres et joikearkiv.
Nubbi lea Diehtosiiddas 2016 rájes, go galggai ásahuvvot luohtearkiiva.
Det ble joiket inn ca. 20 joiker ved denne anledninga.
Dan oktavuođas báddejuvvojedje 20 luođi.
Den tredje er ei nyoppretta samling hvor det i øyeblikket er 50–60 joiker.
Goalmmát lea aitto ásahuvvon čoakkáldat, mas dál leat 50-60 luođi.
Det finnes også noen hundre kopier fra andre arkiv, blant annet fra Tromsø Museum.
Gávdnojit maid muhtin čuođi kopiija eará arkiivvain, earret eará Tromssa Museas.
Samlinga ved Samisk arkiv forventes å vokse i årene framover.
Sámi arkiivva čoakkáldat vurdojuvvo lassánit boahttevaš jagiid.
Norsk folkemusikksamling, Oslo Denne sentralsamlinga for folkemusikk i Norge har rundt 300 joiker samt en del kopier, blant annet fra Tromsø Museum.
Norgga álbmotmusihkkačoakkáldat, Oslo Dán álbmotmusihka guovddáščoakkáldagas Norggas leat birrasiid 300 luođi oktiibuot ja vel veahá kopiijat, earret eará Tromssa Museas.
NRK Folkemusikksamlinga, Oslo Denne samlinga er på litt over 300 joiker, pluss 328 fra en innsamlingstur i 1960 sammen med Tromsø Museum, til sammen opp mot 650 joiker.
NRK Álbmotmusihkkačoakkáldat, Oslo Dán čoakkáldagas leat sullii 300 luođi, ja vel 328 luođi maid leat bádden čohkkentuvrras 1960 fárrolaga Tromssa Museain. Oktiibuot lagabui 650 luođi.
NRK dreiv innsamling av folkemusikk gjennom mange tiår, men har nå sluttet med det og lagt om aktiviteten mot bare programproduksjon.
NRK čohkkii álbmotmusihka máŋgalogi jagi, muhto leat dál dainna heaitán ja rievdadan doaimmaideaset dušše prográmmabuvttadeami ektui.
NRK Sámi Radio, Karasjok De har 850 tradisjonelle joiker i arkivet.
NRK Sámi Radio, Kárášjohka Sis leat 850 árbevirolaš luođi (čuojanasaid haga) arkiivvas.
Som NRK sentralt har de sluttet å gjøre opptak for musikkarkivet.
Dál leat heaitán báddeme musihkkaarkiivva váste.
Nordnorsk folkemusikksamling ved Tromsø Museum. Det er det eneste arkivet i hele Sápmi hvor det har vært drevet innsamling av all slags samisk musikk nesten kontinuerlig gjennom mer enn 60 år (se mer nedenfor).
Davvi-Norgga álbmotmusihkkačoakkáldat Tromssa Museas Lea áidna arkiiva olles Sámis gosa leat čohkken juohke lágan sámi musihka jeavddalaččat guhkit go 60 jagi (geahča eambbo vuollelis).
Samlinga er på rundt 7000 joiker.
Čoakkáldagas leat birrasiid 7000 luođi.
I tillegg finnes det kopier fra en rekke andre samlinger både fra inn- og utland, godt over 3000 joiker.
Dasa lassin gávdnojit dáppe kopiijat ollu eará čoakkáldagain sihke Norggas ja eará riikkain, badjel 3000 luođi.
Samlinga her vil vokse i årene framover.
Čoakkáldat boahtá lassánit boahttevaš jagiid.
I Sverige finnes flere arkiv med joik:
Ruoŧas leat máŋga luohtearkiivva:
Ájtte museum i Jokkmokk har en del joik.
Ájtte museas Johkamohkis leat veahá luođit.
De oppgir at de har 522 egne joiker i samlinga, men at det kan være snakk om noen flere.
Sii dieđihit alddiineaset leat 522 iežaset báddejuvvon luođi čoakkáldagas, muhto sáhttet leat vel eambbo.
De har også en del kopier fra andre arkiv.
Sis leat maid veahá kopiijat eará arkiivvain.
SOFI-arkivet i Uppsala (opprinnelig ULMA) har ei samling på nærmere 1200 joiker fra 1940- og 50-tallet.
SOFI-arkiivvas Uppsalas (álgoálgosaččat ULMA) lea čoakkáldat mas leat 1200 luođi 1940- ja 1950-logu rájes.
DAUM-arkivet i Umeå har ei stor samling joiker.
DAUM-arkiivvas Ubmis lea stuora luohtečoakkáldat.
Den er på anslagsvis drøye 800 joiker.
Doppe leat sullii 800 luođi.
Hele arkivet ble i 2016 overført til Uppsala-arkivet, så Uppsala har nå ca. 2000 joiker i samlinga.
Olles arkiiva sirdojuvvui Uppsala arkiivii 2016. Uppsala arkiivvas leat dál birrasiid 2000 luođi čoakkáldagas.
Svenskt Visarkiv har noe joik i samlinga, blant annet Karl Tiréns opptak.
Svenskt Vis arkiivvas lea veahá luođit čoakkáldagas, earret eará Karl Tiréna báddemat.
Et søk i samlingene deres over innspilte joiker gir 312 treff.
Go ohcá čoakkáldagas báddejuvvon luđiid, de gávdná 312 luođi.
Sveriges Radio gjorde ei stor innsamlingsreise i 1953 og 1954 gjennom hele Sverige.
Sveriges Radio mátkkoštii miehtá Ruoŧa 1953 ja 1954 ja čohkkii earret eará luđiid.
Materialet blei publisert på sju LP-plater i 1969 og blei gitt ut på nytt som CD i 1997. Denne samlinga er på 193 joiker.
Materiála almmuhuvvui 7 LP-skearruin 1969 ja dat almmuhuvvui ođđasit 1997. Dán čoakkáldagas leat 193 luođi.
Finland har flere arkiv med joiker:
Suomas leat máŋga luohtearkiivva:
I Finland prøver man nå å samle alt materiale ved Giellagas-instituttet ved Oulu Universitet.
Suomas geahččalit dál čohkket buot materiálaid Oulu universitehtii Giellagas-instituhttii.
Denne samlinga er under oppbygging og er økende.
Dán čoakkáldaga leat dál viiddideame ja dat lea lassáneame.
Det finnes samlinger ved Tampere Universitet.
Ovdalaččas gávdno čoakkáldat Tampere Universitehtas.
Yle Radio Suomi har Alakönni-samlinga, samt en del annet materiale, bl.a. opptak fra Kolahalvøya.
Váldooassi dás lea Erkki Alakönni čoakkáldat, mii maiddái gávdno Yle Radio Suomis.
Åbo Universitet har samlinger, først og fremst den såkalte Talvadas-samlinga på 154 joiker.
Åbo Universitehtas leat čoakkáldagat, vuosttažettiin Dálvadas-čoakkáldat, mas leat 154 luođi.
Finsk Litteraturselskap, SKS i Helsinki har noe lydopptak av joik, trolig rundt et par hundre, blant annet Salminen-samlinga med ca. 19 melodier fra 1905, som er de eldste lydopptakene av joik som finnes.
Finsk Litteraturselskap, SKS Helssegis leat veahá báddejuvvon luođi, jáhkkimis sullii moadde čuođi, earret eará Salminen-čoakkáldat, mas leat sullii 19 šuoŋa 1905, mat leat dat boarráseamos luohtebáddema mat gávdnojit.
Kielen nauhoitearkisto, Helsinki har blant annet opptakene med Anders Ivar Guttorm fra 1962.
Kielen nauhoitearkisto, Helsinki s lea earret eará Ivar Guttorma báddemat 1962.
Global Music Center i Helsinki har kopi blant annet av alle opptakene fra Kolahalvøya som ble gjort av Tromsø Museum, over 600 joiker.
Global Music Center Helssegis lea kopiija badjel 600 luođis maid Tromssa Musea báddii Guoládatnjárggas.
Russland
Ruošša:
I Russland finnes det visstnok ingen offentlige samlinger av joik, bortsett fra i Petrozavodsk, som har noen små samlinger av såkalt «karelsk joik», og i St. Petersburg, som har noen få gamle voksrullopptak.
Ruoššas ii gávdno oktage almmolaš luohtečoakkáldat, earret go Petrozavodskas, gos leat smávva čoakkáldaga “karelalaš luđiin”, ja St.Petersburgas gos leat moadde boares voksarullabáddema.
Estland
Estteeana:
I Estland finnes det visstnok ingen offentlige samlinger av joik.
Estteeatnamis eai gávdno almmolaš luohtečoakkáldaga.
Estisk radio hadde en del materiale, men det blei tapt under den urolige tida etter frigjøringa.
Estteeatnama rádios ledje veahá materiálat, muhto láhppojedje maŋŋil soađi stuimmiid áiggi.
Det finnes privatsamlinger.
Gávdnojit muhtin priváhta čoakkáldaga.
Tyskland
Duiskka:
I Tyskland finnes det flere samlinger av joik, blant annet Samlung Wustmann fra ca. 1935 med ca. 136 joiker, Lüderwaldt-samlinga fra 1970 med 303 joiker inkludert to tyske innsamlingsturer fra 1955 og 1956, og Doris Stockmann si samling med 44 joiker.
Duiskkas gávdnojit máŋga luohtečoakkáldaga, earret eará Samlung Wustmannas mii lea sullii 1935 rájes, ja mas leat sullii 136 luođi, Lüderwaldt-čoakkáldat 1970 mas leat 303 luođi, ja masa gullet vel guokte duiskalaš luohtečohkkenmátki 1955 ja 1956, Doris Stockmann čoakkáldagas ges leat 44 luođi.
I tillegg finnes blant annet den eldste samlinga fra 1911 med 8 joiker. Det totale antallet joiker i tyske arkiv er på rundt 575.
Dasa lassin gávdnojit dan boarráseamos čoakkáldagas 8 luođi mat leat báddejuvvon 1911. Oktiibuot leat duiskka arkiivvain birrasiid 575 luođi.
Østerrike
Nuortariika:
I Østerrike finnes ei lita samling joiker på 16 nummer.
Nuortariikkas gávdno unna čoakkáldagaš mas leat 16 luođi.
Ungarn
Ungára:
I Ungarn finnes ei samling joiker på 140 nummer fra Nord-Finland.
Ungáras gávdno čoakkáldat mas leat 140 luođi Davvi-Suomas.
I tillegg til de nevnte plassene finnes det spredte små forekomster av joik/samisk musikk, blant annet på et universitet i Paris, på noen lokalmuseer rundt om i Skandinavia, etc. Noen oversikt over private samlinger finnes ikke.
Dasa lassin daidda namuhuvvon sajiide, de gávdnojit vel bieđgguid veahá luođit/sámi musihkat, earret eará universitehtas Parisas, muhtin báikkálaš museain miehtá Skandinávia ja nu ain. Man ollu leat priváhta čoakkáldaga, dakkár listu gal ii gávdno.
2.4.3 Nordnorsk folkemusikksamling, Tromsø Museum
2.4.3 Davvi-Norgga álbmotmusihkkačoakkáldat, Tromssa Musea
Den største av alle de samiske musikksamlingene er ved Nordnorsk Folkemusikksamling ved Tromsø Museum, Universitetsmuseet, UiT Norges artiske universitet. Nordnorsk Folkemusikksamling omfatter de tre tradisjonelle språkkulturene i landsdelen, norsk, samisk og finsk (kvensk).
Stuorimus dain sámi musihkkačoakkáldagain lea Davvi-Norgga Álbmotmusihkkačoakkáldat Tromssa Museas, Universitehtamuseas. Čoakkáldagas leat dat golbma árbevirolaš giellakultuvrra riikkaoasis, namalassii dáru, sámi ja suoma (kvena).
Fordi de ulike samiske områdene går på tvers av landegrensene, omfatter den samiske delen av samlinga  også  materiale  fra  Sverige,  Finland  og  Russland.
Go dat iešguđet sámi guovllut rasttildit riikkarájiid, de sisttisdoallá sámi oassi čoakkáldagas materiálaid maiddái Ruoŧas, Suomas ja Ruoššas.
Folkemusikksamlinga ble etablert ved Tromsø Museum i 1949 av lektor Arnt Bakke.
Álbmotmusihkkačoakkáldat ásahuvvui Tromssa Museai 1949 lektora Arnt Bakke bokte.
Etter at han døde i 1975, sto samling ubetjent noen år før undertegnede ble ansatt som konservator i 1986. Hele samlinga består i dag blant annet av nærmere 4000 lydfiler og ca. 40 000 manuskriptsider.
Maŋŋil go son jámii 1975, de ii oktage doaimmahan čoakkáldaga ovdal go mun virgáduvvojin konserváhtoriin 1986. Čoakkáldagas leat dál earret eará lagabui 4000 jietnafiilla ja sullii 40 000 giehtačálussiiddu.
Det samiske materialet består av flere delsamlinger.
Sámi materiálas leat máŋga oassečoakkáldaga.
Først og fremst er det lydopptakene.
Vuosttažettiin leat jietnabáddema.
Det er gjort opptak og intervju med folk fra samisk miljø fra 1952 og framover til 2017. Det meste er opptak av joik.
Leat báddejuvvon ja jearahallon olbmot sámi birrasiin 1952 rájes gitta 2017 rádjái. Eanas báddemat leat luođit.
Det er også en del opptak av salmer og samiske sanger, og en del intervju.
Leat maid muhtin ráje báddemat sálmmain ja sámi lávlagiin, ja veahá jearahallamat.
Det er nærmere 7000 originale joiker i samlinga, hvorav Arnt Bakke samlet 2200 joik, Ragnvald Graff ca. 1000 joiker og undertegnede rundt 3700 joiker.
Leat lagabui 7000 originála luođi čoakkáldagas. Arnt Bakke čohkkii 2200 luođi, Ragnvald Graff sullii 1000 luođi ja ieš lean bádden 3700 luođi.
I tillegg kommer anslagsvis godt over 3000 joiker som er kopier fra andre arkiv.
Dasa lassin leat čoakkáldagas birrasiid badjelaš 3000 luođi, mat leat eará arkiivvain kopiijat.
Manuskriptsamlinga inneholder skriftlig materiale.
Giehtačálusčoakkáldagas leat čálalaš materiálat.
Den samiske delen omfatter rundt 11 000 sider.
Sámi oasis leat 11000 siiddu.
Her finner man innholdsfortegnelser over private joikeopptak, konsertplakater, feltrapporter og feltnotater, manuskripter om joik, nedskrevne intervju, meloditranskripsjoner og ulik informasjon av mange slag.
Dáppe gávdná sisdoallolistu priváhta luohtebáddemiin, konseartaplakáhtaid, fealtaraporttaid ja fealtanotáhtaid, giehtačállosiid luđiid birra, čállojuvvon jearahallamat, šuokŋatranskripšuvnna ja iešguđetlágan dieđut máŋgga lágan áššiid birra.
Utklippssamlinga er omfattende.
Aviisačuohpastatčoakkáldat lea hui viiddis.
Fra 1989 og ca. 15 år framover hadde Folkemusikksamlinga et utklippsabonnement hos Argus over alt som ble skrevet i Norge og Sverige om samisk musikk.
1989 rájes gitta sullii 15 jagi ovddos guvlui diŋgui Álbmotmusihkkačoakkáldat aviisačuohpastagaid Argusis buot das mii čállui Norggas ja Ruoŧas sámi musihka birra.
Våren 2017 engasjerte folkemusikksamlinga en person til å kopiere ut alt som er skrevet i norske aviser og blader de seinere årene.
Giđđat 2017 bálkáhii álbmotmusihkkačoakkáldat ovtta olbmo máŋget buot dan mii lea čállon daid maŋemus jagiid.
Det foreligger derved ei svært omfattende utklippssamling om samisk musikk for de 30 siste årene.
Gávdno hui viiddis aviisačuohpastatčoakkáldat sámi musihka birra dan maŋemus 30 jagis.
Samling med samiske fonogram (plater, kassetter, CD) er nesten komplett.
Sámi fonográmma čoakkáldat (LP-skearrut, kaseahtat, CD) lea measta ollislaš.
Det meste av utgitte fonogram finnes i samlinga (se ovenfor).
Eanas almmuhuvvon fonográmma gávdnojit čoakkáldagas (geahča badjelis).
Litteratursamlinga er stor.
Girjjálašvuođačoakkáldat lea stuoris.
Den omfatter utgitte bøker og artikler om samisk musikk, og omfatter mye av det som er skrevet, inkludert blant annet en rekke gamle reiseberetninger.
Dat sisttisdoallá almmuhuvvon girjjiid ja artihkkaliid sámi musihka birra, ja sisttisdoallá maiddái jáhkkimis eanas oasi das mii lea čállon, maiddái earret eará ollu mátkemuitalusaid.
Katalogen har i øyeblikket rundt 800 innførsler om samisk musikk.
Katalogas leat dál sullii 800 čálastaga sámi musihka birra.
Videre er det ei mindre samling med film/video, hvorav noen av disse er innspilte musikkvideoer for salg på det kommersielle markedet.
Dasto lea unnit čoakkáldat filmmain/videoin, mas muhtimat dain leat báddejuvvon musihkkavideon vuovdima váras.
Til sammen gjør dette at Nordnorsk Folkemusikksamling ved Tromsø Museum sitter på et svært omfattende dokumentasjonsmateriale over joik og samisk musikk.
Oktiibuot dahká dát ahte Davvi-Norgga Álbmotmusihkkačoakkáldagas Tromssa Museas leat viiddis dokumentašuvdnamateriála luđiin ja sámi musihkas.
2.4.4 Bruk av joikesamlinga på Tromsø Museum
2.4.4 Luohtečoakkáldaga geavaheapmi Tromssa Museas
Den samiske musikksamlinga ved Tromsø Museum er ei vitenskapelig samling som skal danne grunnlag for forskning og kunnskapsutvikling, men hvor formidling til allmenheta også er en av basisoppgavene.
Sámi musihkkačoakkáldat Tromssa Museas lea ollu digaštallon sámi medias, gos lea boahtán ovdán ahte čoakkáldaga ii sáhte geavahit.
Det vil derfor være interessant å se hvilken bruk det har vært gjort av samlinga.
Dan lea beroštahtti geahččat makkár geavaheapmi lea dahkkon čoakkáldagas.
For de senere årene finnes det god dokumentasjon på dette.
Maŋemus jagiin gávdno buorre duođašteapmi dan ektui.
Det er snakk om besøk i samlinga eller utstillinga, telefoniske henvendelser, brev/mail eller andre henvendelser.
Dás lea sáhka go olbmot leat fitnan čoakkáldagas dahje čájáhusain, leat riŋgen, leat čállán reivviid/eboastaid dahje leat eará ládje váldán oktavuođa.
Bruken omfatter henvendelser fra studenter, forskere, forfattere, musikere, komponister, artister, organisasjoner, presse og andre som søker materiale eller informasjon.
Geavaheamis leat mielde go studeanttat, dutkiid, musihkkarat, artisttat, organisašuvnnat, mediat ja earát geat ohcet dieđuid ja materiála váldet oktavuođa.
Dette gjelder all slags forespørsler knyttet til samisk musikk. Henvendelsene kommer både fra samisk og ikkesamisk miljø, både fra innland og utland:
Dás leat mielde juohke lágan gažaldagat mat guoskkahit sámi musihka birra, ja dat leat sihke sápmelaččain ja earáin, sihke Norggas ja eará riikkain:
Tallene vil naturlig variere fra år til år.
Logut lunddolaččat rievddadit jagis jahkái.
Men oversikta viser at den samiske musikksamlinga på Tromsø museum er mye brukt, med et gjennomsnittlig antall henvendelser om samisk materiale på ca. 27 pr. år i denne perioden.
Listu čájeha goitge ahte sámi musihkkačoakkáldat Tromssa Museas adno ollu, go gaskamearálaš oktavuođa lohku sámi materiála hárrái lea dán áigodagas 27 jahkái.
I disse tallene ligger hjelp til blant annet en rekke samiske artister.
Dain loguin leat mielde oktavuođat earret eará máŋgalogi sámi musihkkariin.
2.5 Joiketradisjonen
2.5 Juoiganárbevierru
2.5.1 Kjønnsfordelinga av joikere
2.5.1 Juigiid sohkabealjuohku
Et interessant spørsmål er om menn og kvinner joiket like mye.
Beroštahtti gažaldat lea jus dievdoolbmot ja nissonolbmot juiget seamma ollu.
I den perioden Arnt Bakke var virksom med innsamling av samisk materiale, 1952–1975, hadde han 64 samiske informanter.
Dan áigodagas go Arnt Bakke čohkkii sámi materiála, 1952-1975, de ledje sus 64 sápmelaš informánta.
Av disse var 63 % menn og 37 % kvinner.
Sis ledje 63% dievdoolbmot ja 37% nissonolbmo.
Dette viser ei skeivhet som kan skyldes flere forhold.
Dan sohkabeale erohussii sáhttet leat máŋga siva.
Noe kan skyldes reine tilfeldigheter.
Sáhttá leat dáhpáhuvvan dáhpedorpmis.
Det kan også være at han som mann fant det lettere å kontakte andre menn.
Sáhttá maid ovdamearkka dihte leat nu ahte dievdoolbmui lei álkit váldit oktavuođa eará dievdoolbmuiguin.
Men det kan være at det avslører ei ubevisst holdning om at menn på sett og vis var viktigere enn kvinner.
Sáhttá gal maid muitalit diehtemeahttumis guottuid birra das ahte dievdoolbmot ledje mávssoleabbo árbevirolašmáhtu seailluheaddjit go nissonolbmot.
Kjønnsbalansen er likevel bedre enn i det norske materialet i samlinga hans, hvor 73 % av informantene var menn og 27 % kvinner.
Sohkabealle balánsa lea goitge buoret go su dáru materiálas, mas ledje 73% dievdoolbmo ja 27% nissonolbmo.
Lignende kjønnsfordeling finner vi i samlinga til Nils Hövenmark fra Sverige og Ragnvald Graff fra Norge.
Sullasaš sohkabealjuogu gávdnat maiddái Hövenmark materiálas Ruoŧas ja Ragnvald Graff materiálas Norggas.
Ei større eller mindre skeivhet i kjønnsbalansen hos informantene er et gjennomgående trekk mange steder.
Stuorit dahje unnit erohus sohkabeale balánssas informánttaid ektui lea dábálaš máŋgga sajis.
Den første som samlet joiker i større grad, var finlenderen Armas Launis, som reiste i Norge og Finland.
Vuosttaš gii eanebuš čohkkii luđiid, lei suopmelaš Armas Launis, gii mátkkoštii Norggas ja Suomas.
På den første turen sin i 1904 besøkte han tolv menn og bare éi kvinne.
Vuosttaš mátkkis 1904 finai son 12 dievdoolbmo ja dušše 1 nissonolbmo luhtte.
På den neste turen i 1905 besøkte han fire menn og seks kvinner (Launis 1908).
Maŋit mátkkis 1905 finai son 4 dievdoolbmo ja 6 nissonolbmo (Launis 1908).
NRK og Tromsø Museum dro på en opptakstur gjennom Finnmark i 1960. Her er det nærmere 80 % mannlige joikere.
NRK ja Tromssa Musea fitne báddenmátkkis Finnmárkkus 1960. Dás leat lagabui 80% dievdojuoigi.
Den svenske joikesamleren Karl Tirén samlet joiker i Sverige fra begynnelsen av 1900tallet.
Ruoŧŧelaš luohtečohkkejeaddji Karl Tirén čohkkii luđiid Ruoŧas álggogeahčen 1900-logu.
Han har et mer jamt utvalg med ca. 55 % mannlige joikere og 45 % kvinnelige (Tirén 1942).
Sus leat sullii 55% dievdojuoigi ja 45% nissonjuoigi (Tirén 1942).
Joikesamlinga med best kjønnsbalanse er min egen undersøkelse av joik fra Finnmarkskysten, hvor det var ni mannlige og ti kvinnlige informanter (Graff 2004).
Luohtečoakkáldat mas lea eanemus dássedis sohkabealebalánsa lea mu iežan luohtedutkan Finnmárkku rittus, mas leat 9 dievdoolbmo ja 10 nissonolbmo informántan (Graff 2004).
En helt motsatt kjønnsfordeling finner vi i innsamlingsprosjektet Kolasamisk musikalsk tradisjon 1994–1997. Her fantes det bare én mannlig sanger.
Áibbas earálágan sohkabeallejuogu gávdnat čohkkenprošeavttas Guoládat sámi musikálalaš árbevierru 1994-1997. Dás lei mielde dušše okta dievdolávlu.
Prosjektgruppa intervjuet for det meste eldre mennesker.
Prošeaktajoavku jearahalai eanas vuorrasit olbmuid.
Det blei sagt at det nesten ikke fantes eldre samiske menn, fordi de tålte dårligere overgangen fra det frie livet og hadde drukket seg i hjel.
Daddjui ahte eai báljo šat gávdnon vuorrasit sámi dievddut, go sii eai gierdan nu bures dan friddja eallima ja ledje juhkan iežaset jámas.
Framstilt grafisk ser det slik ut: Det er ut fra disse tallene ikke mulig å si om det virkelig var ulikhet mellom kjønnene i det samiske samfunnet når det gjaldt joiking.
Gráfalaš ovdanbuktin šaddá dakkár: Dáid loguid vuođul ii leat vejolaš dadjat jus ledje erohusat sohkabeliid gaskkas sámi servodagas go guoskkai juoigamii.
De fleste som har samlet folkemusikk, har vært menn.
Eatnasat geat leat čohkken álbmotmusihka, leat leamaš dievdoolbmot.
Det har selvsagt sammenheng med de manglende utdanningsmulighetene for kvinner tidligere.
Das lea diehttelas oktavuohta dainna ahte ovdal lei nissonolbmuin váilevaš oahppovejolašvuođat.
Tallene kan derfor speile mer eller mindre ubevisste valg som de mannlige innsamlerne gjorde.
Logut sáhttet dan dihte speadjalastit unnit eambbo diehtemeahttumis válljemušaid maid čohkkejeaddji dievddut dahke.
Eldre kildemateriale som blant annet Isaac Olsen (1715) synes å antyde at kvinner kunne joike like gjerne som menn.
Boarrásit gálduin, earret eará Isaac Olsenis (1715) boahtá ovdán ahte nissonolbmot juige seamma ollu go dievdoolbmot.
Så hvis det virkelig er ulikhet nå, kan det være et resultat av en moderne utvikling.
Jus dál leat erohusat, de sáhttet leat dat ođđa ovdáneami bohtosat.
2.5.2 Kjønnsfordeling av joikene
2.5.2 Sohkabealerohusat luđiin
Jeg har sett på et litt tilfeldig utvalg av opptak med ulike joikere.
Lean geahčadan báddemiid soaittáhagas iešguđet juigiid ektui.
Det første opptaket av joik som Arnt Bakke gjorde, var i 1952 med Nils Biti fra Šuošjávre.
Vuosttaš luohtebádden maid Arnt Bakke báddii lei 1952 Nils Biti Šuoššjávrris.
Han joika 70 joiker.
Son juoiggai 70 luođi.
Av disse var bare 11 kvinnejoiker, altså rundt 16 %.
Dain ledje dušše 11 nissonolbmo luođi, dahje birrasiid 16%.
Vi vet ikke grunnen til det.
Eat dieđe manne nu lea.
Men trolig var utvalget styrt av Nils Biti sjøl og forteller derved antakelig noe om hvem han omgikkes med.
Jáhkkimis válljii Nils Biti ieš luđiid ja dat muitala dasto geaiguin son árvideames servvoštalai.
Ole Aslaksen fra Tana har joiket totalt 76 joiker i tre opptak fra henholdsvis 1952, fra 1950tallet og fra 1960. Han har rundt 44 % kvinnejoiker og 56 % mannsjoiker.
Ole Aslaksen Deanus eret lea juoigan oktiibuot 76 luođi golmma báddemis 1952, 1950-logus ja 1960 rájes. Son juoigá 44% nissonolbmuid luđiid ja 56% dievdoolbmuid luđiid.
Per Hætta fra Karasjok joiket 18 personjoiker i 1953. Av disse er det bare to kvinnejoiker, dvs. 11 %.
Per Hætta Kárášjogas juoiggai 18 persovdnaluođi 1953. Dain leat dušše guokte nissonolbmo luođi, namalassii 11%.
I et opptak med Per Hætta fra 1960 er det derimot rundt 25 % kvinnejoiker.
Muhtin báttis mas Per Hætta juoigá 1960 leat sullii 25% nissonolbmuid luođit.
Samlet har han 18 % joiker til kvinner.
Oktiibuot leat de 18% luođi nissonolbmuin.
Anders Johnsen Varsi fra Sirbma joiket i 1960 35 joiker.
Anders Johnsen Varsi Sirpmás eret juoiggai 1960 35 luođi.
Av disse er 23 % til kvinner og 77 % til menn.
Dain leat 23% nissonolbmo luođi ja 77% dievdoolbmo luođi.
Anders Nilsen Bals joiket i 1956 78 joiker på band.
Anders Nilsen Bals juoiggai 1956 78 luođi báddái.
Av disse er rundt 31 % kvinnejoiker.
Dain leat 31% nissonolbmuid luođi.
Blir tallene forskjellige hvis man ser på hva kvinnelige utøvere har joiket?
Šaddet go erohusat loguin go geahččá maid nissonjuoigit leat juoigan?
Berit N.P. Sara joiket i 1953 42 joiker på band.
Berit N.P. Sara lea 1953 juoigan 42 luođi báddái.
Av disse er 45 % kvinnejoiker.
Dain leat 45% luođi nissonolbmuin.
Berit Nordland joiket på 1950-tallet inn 66 joiker.
Berit Nordland juoiggai 1950 66 luođi.
Av disse er 35 % kvinnejoiker.
Dain leat 35% nissonolbmuid luođi.
Risten Hætta fra Kautokeino joiket i 2011 inn 58 joiker.
Risten Hætta Guovdageainnus juoiggai 2011 58 luođi báddái.
Av disse er 56 % til kvinner.
Dain leat 56% nissonolbmo luođi.
Disse tre opptakene indikerer at menn har tendens til mest å joike andre menn, mens kvinner i større grad også joiker andre kvinner.
Dat golbma báddema čájehit čielgasit ahte dievdoolbmot dávjá juiget eará dievdoolbmuid, ja nissonolbmot juiget eambbo eará nissonolbmuid.
Samlet ser fordelingene slik ut: I et privat opptak fra 1976 joiker John Henrik Eira (f. 1953) nærmere 70 personjoiker.
Oktiibuot leat erohusat dakkárat: Priváhta báddemis 1976 juoigá John Henrik Eira (r. 1953) lagabui 70 persovdnaluođi.