pere/sami_parallel huggingface dataset:
Sametinget nedsatte høsten 2016 en ressursgruppe bestående av eksterne fagfolk til å bistå oss i dette arbeidet.
Sámediggi ásahii čakčat 2016 resursajoavkku mas ledje olggobealfágaolbmot veahkkin midjiide dán barggus.
Tilsammen representerte ressursgruppa kompetanse innenfor sør-, lule- og nordsamisk, fra grunnskole-, og videregående opplæring, og fra høgskole-, universitet og forskningsmiljø.
Oktiibuot ovddastii resursajoavku gelbbolašvuođa lulli-, julev- ja davvisámegielas, vuođđoskuvllas ja joatkkaoahpahusas ja allaskuvla-, universitehta- ja dutkanbirrasis.
Ressursgruppa har bidratt med gode og aktuelle innspill til innholdet i ny generell del.
Resursajoavku lea buktán buriid ja áigeguovdilis cealkámušaid ođđa oppalaš oasi sisdollui.
I arbeidet har Sametinget i tillegg støttet seg til forskning- og evalueringsrapporter og faglitteratur om samisk skole, samiske verdier og samisk tradisjonell kunnskap.
Dasa lassin lea Sámediggi geavahan dutkan- ja evaluerenraporttaid ja fágagirjjálašvuođa sámi skuvlla, sámi árvvuid ja sámi árbevirolaš máhtu birra doarjjan dán barggus.
Kunnskapsdepartementet har foreslått nytt navn til generell del: «Overordnet del – verdier og prinsipper».
Máhttodepartemeanta lea evttohan ođđa nama oppalaš oassái: “Bajit oassi – árvvut ja prinsihpat”.
Sametinget og Kunnskapsdepartementet hadde konsultasjoner om det samiske innholdet i høringsutkastet “Overordnet del – verdier og prinsipper Høringsutkastet fra Kunnskapsdepartementet 10.3.2017” før dette ble sendt på høring.
Sámedikkis ja Máhttodepartemeanttas ledje konsultašuvnnat sámi sisdoalu birra gulaskuddanevttohusas “Overordnet del – verdier og prinsipper Høringsutkastet fra Kunnskapsdepartementet 10.3.2017” ovdal go sáddejuvvui gulaskuddamii.
I dag er det en egen prinsippdel for samisk skole.
Odne lea sierra prinsihppaoassi sámi skuvlla várás.
Det er nå foreslått en felles overordnet del for samisk og norsk skole.
Dál lea evttohuvvon oktasaš bajit oassi sámi ja dábálaš dáčča skuvlii.
Den nye generelle delen skal, når den er fastsatt, i første omgang gi føringer for utviklingen av læreplaner for fagene.
Ođđa oppalaš oassi galgá, go lea mearriduvvon, vuos addit njuolggadusaid fágaoahppoplánaid ráhkadeamis.
I samarbeidet og konsultasjonene med departementet har Sametinget vært opptatt av at den nye generelle delen skal danne et godt grunnlag både for læreplaner for den samiske skolen og for læreplaner for den norske skolen med hensyn til samisk innhold.
Ovttasbarggus ja konsultašuvnnain departemeanttain lea Sámediggái leamaš deaŧalaš ahte ođđa oppalaš oassi galgá leat buorre vuođđun sihke oahppoplánaide sámi skuvlii ja oahppoplánaide dábálaš dáčča skuvlii sámi sisdoalu dáfus.
Ettersom Sametinget har myndighet i forhold til læreplanutvikling- og fastsetting, var det viktig for Sametinget at det i høringsbrevet bes om høringsinstansenes syn på hvorvidt forslag til den overordnede delen i tilstrekkelig grad synliggjør samiske elevers urfolksrettigheter, og om dokumentet er et godt grunnlag for opplæring i samisk skole og for samiske elever i ordinær norsk skole.
Go Sámedikkis lea váldi oahppoplánaráhkadeamis ja mearrideamis, de lei deaŧalaš Sámediggái ahte gulaskuddanreivves bivdojuvvo gulaskuddaninstánssaid oaivil das ahte bohtet go sámi ohppiid álgoálbmotvuoigatvuođat doarvái bures ovdan bajit oasi evttohusas, ja lea go dokumeanta buorre vuođđun oahpahussii sámi skuvllas ja sámi ohppiide dáčča skuvllas.
Kunnskapsdepartementet gjennomførte fem høringskonferanser i løpet av april måned.
Máhttodepartemeanta čađahii vihtta gulaskuddankonferánssa njukčamánu mielde.
På høringskonferansen i Tromsø var sametingspresidenten innleder sammen med politisk ledelse i Kunnskapsdepartementet, og Sametingets fagavdeling satt i fagpanelet.
Gulaskuddankonferánssas Romssas lei sámediggepresideanta álggaheaddji ovttas Máhttodepartemeantta politihkalaš jođihangottiin, ja Sámedikki fágaossodat lei fágapanelas.
Sametinget fulgte høringskonferansen i Trondheim og Oslo.
Sámediggi čuovui gulaskuddankonferánssa Tråantes ja Oslos.
Sametinget har avholdt en egen høringskonferanse, der samiske skoleaktører, elev- og foreldrerepresentanter og aktuelle fagmiljøer var invitert.
Sámediggi lea čađahan sierra gulaskuddankonferánssa gos sámi skuvlaolbmot, ohppiid- ja vánhenovddasteaddjit ja gullevaš fágabirrasat ledje bovdejuvvon.
Høringskonferanser gir gode og aktuelle innspill og er sentrale i det endelige arbeidet med å fastsette ny generell del til læreplanverket.
Gulaskuddankonferánssat addet buriid ja áigeguovdilis mearkkašumiid ja lea guovddážis ođđa bajit oasi loahpalaš barggus ja mearrideamis.
Høringsfristen er 12. juni 2017.
Gulaskuddanáigemearri lea geassemánu 12. beaivi 2017.
Etter høringen vil det bli ny gjennomgang av dokumentet og vurderinger om det må endres i forhold til høringsuttalelsene.
Maŋŋil gulaskuddama geahčaduvvo dokumeantta fas ođđasit ja árvvoštallojuvvo galgá go rievdadit gulaskuddancealkámušaid ektui.
Det vil bli gjennomført nye konsultasjoner mellom Sametinget og Kunnskapsdepartementet før den nye overordnete delen til Læreplanverket blir fastsatt høsten 2017.
Šaddet ođđa konsultašuvnnat gaskal Sámedikki ja Máhttodepartemeantta ovdal go ođđa bajit oassi Oahppoplánabuktosii mearriduvvo čakčat 2017.
Nærmere om forslaget til Overordnet del – verdier og prinsipper (ny generell del) Den nye generelle delen og fornyede læreplaner for fag skal sammen utgjøre et fornyet læreplanverk som skal bidra til verdiløftet i skolen.
Eambbo Bajit oassi –árvvut ja prinsihpat evttohusa birra (ođđa oppalaš oassi) Ođđa oppalaš oassi ovttas ođasmahtton fágaoahppoplánaiguin galgá leat ođasmahttojuvvon oahppoplánabuvttus mii galgá leat veahkkin árvoloktemis skuvllas.
Endringene skal også samlet sett bidra til en bedre sammenheng i læreplanverket for grunnopplæringen.
Rievdadusat galget maid oktiibuot leat veahkkin dasa ahte vuođđooahpahusa oahppoplánabuktosis lea buoret čanus.
Ved innføringen av Kunnskapsløftet i 2006 ble Generell del av læreplanverket for grunnopplæringen fra 1993 beholdt, blant annet fordi formålsparagrafen i opplæringsloven ikke var endret.
Go Máhttolokten sisafievrriduvvui jagis 2006 bisuhuvvui vuođđooahpahusa oahppoplánabuktosa Oppalaš oassi mii ráhkaduvvui jagis 1993, earret eará dan dihte go ulbmilparagráfa oahpahuslágas ii lean rievdan.
I 2008 fikk opplæringsloven ny formålsparagraf.
Jagis 2008 bođii ođđa ulbmilparagráfa oahpahusláhkii.
Rammene for fornying av Generell del er beskrevet i kapittel 3 i Meld. St. 28 (2015-2016) Fag – Fordypning – Forståelse. Dokumentet skal utdype verdigrunnlaget i formålsparagrafen og løfte fram opplæringens brede lærings- og kunnskapssyn.
Oppalaš oasi ođasmahttima rámmat leat válddahuvvon stuoradiggedieđáhusas Meld. St. 28 (2015-2016) Fag – Fordypning – Forståelse, kapihtal 3. Dokumeanta galgá čilget ulbmilparagráfa árvovuođu ja loktet ovdan oahpahusa govda oahppan- ja máhttooainnu.
Det skal, som i dag, ha status som forskrift til opplæringsloven sammen med resten av læreplanverket.
Das galgá, nu go odne, leat stáhtus láhkaásahussan oahpahusláhkii ovttas eará osiiguin oahppoplánabuktosis.
Den nye delen av læreplanverket skal være felles for norsk grunnopplæring og for samisk grunnopplæring.
Ođđa oassi oahppoplánabuktosis galgá leat oktasažžan norgga vuođđooahpahussii ja sámi vuođđooahpahussii.
Den nye generelle delen skal beskrive det forpliktende grunnsynet som skal prege og støtte pedagogisk praksis i skolen.
Ođđa oppalaš oassi galgá válddahit dan geatnegahtti vuođđooainnu mii galgá báidnit ja doarjut pedagogalaš práksisa skuvllas.
Alle som arbeider i opplæringen, skal la dette grunnsynet prege planlegging, gjennomføring og videreutvikling av all opplæring fra grunnskole til videregående opplæring.
Buohkat geat barget skuvllas galget diktit dán vuođđooainnu báidnit oahpahusa plánema, čađaheami viidáset ovdánahttima vuođđoskuvlla rájes joatkkaoahpahussii.
Dokumentet skal gi føringer for opplæring i fag og prinsipper for skolens praksis, og skal tydeliggjøre opplæringens ansvar for danning og utvikling av elevenes helhetlige kompetanse.
Dokumeanta galgá mearridit oahpahusa fágain ja prinsihpaid skuvlla práksisas, ja galgá čielggasmahttit oahpahusa ovddasvástádusa oahppahábmemis ja oahppi ollislaš gelbbolašvuođa ovdáneamis.
Dokumentet skal også gjelde for skoler godkjent etter lov om frittstående skoler (friskoler).
Dokumeanta galgá maid gustot skuvllaide mat leat dohkkehuvvon friddjaskuvlalága vuođul.
Friskoler som har fått godkjent en egen tilsvarende del der skolens verdigrunnlag beskrives, er unntatt.
Spiehkastat leat friddjaskuvllat mat leat ožžon dohkkehuvvot sierra vástideaddji oasi.
Vurderingsdelen består av to deler
Árvvoštallan lea guovtti oasis
Felles overordnet del eller egen samisk overordnet del for samisk skole.
Oktasaš bajit oassi vai sierra sámi bajit oassi sámi skuvlla várás
Her drøftes om hvorfor det er foreslått en felles overordnet del for samisk og norsk skole
Dás ságaskuššojuvvo manne lea evttohuvvon oktasaš bajit oassi sámi ja dábálaš dáčča skuvlii.
Om innholdet i overordnet del i Læreplanverket.
Oahppoplánabuktosa bajit oasi sisdoalu birra
I denne delen tas opp ulike deler i selve høringsutkastet Overordnet del-verdier og prinsipper og vurderes ut ifra samisk perspektiv.
Dán oasis váldit ovdan iešguđet osiid gulaskuddanevttohusas Bajit oassi – árvvut ja prinsihpat ja árvvoštallo sámi perspektiivva ektui.
Felles overordnet del eller egen samisk overordnet del for samisk skole
Oktasaš bajit oassi vai sierra sámi bajit oassi sámi skuvlla várás
I Kunnskapsløftet 2006 er det en felles generell del for det ordinære læreplanverket og det samiske læreplanverket, mens det var to ulike prinsippdeler, en for det ordinære læreplanverket Kunnskapsløftet og en egen Prinsipper for opplæring i Kunnskapsløftet-Samisk.
Máhttolokten 2006:a oppalaš oassi lei oktasaš oassi dábálaš oahppoplánabuktosis ja sámi oahppoplánabuktosis, muhto ledje guokte sierra prinsihppaoasi, okta dábálaš oahppoplánabuktosii Máhttolokten ja sierra Oahpahusa prinsihpat Máhttolokten – sámi oahppoplánabuktosii.
I Meld. St. 28 (2015-2016) Fag – Fordypning – Forståelse, går det fram at generell del og prinsipper for opplæring skal være et dokument.
Stuoradiggedieđáhusas Meld. St. 28 (2015-2016) Fag – Fordypning – Forståelse boahtá ovdan ahte oppalaš oassi ja oahpahusa prinsihpat galget leat oktan dokumeantan.
Vurdering Det har vært en viktig problemstilling, drøfting og overveiing om Sametinget skulle arbeide for et felles dokument som skal omfatte både samisk og norsk skole eller gå inn for en felles generell del for samisk og norsk skole.
Árvvoštallan: Lea leamaš deaŧalaš čuolbma, ságaskuššan ja árvvoštallan ahte galggai go Sámediggi bargat dan ala ahte galgá oktasaš dokumeanta mii galgá fátmmastit sihke sámi ja dábálaš dáčča skuvlla dahje válljet goabbat oppalaš oasi.
Alle grunnskoler i forvaltningsområdet for samisk språk, defineres som samiske skoler.
Buot skuvllat sámi guovlluin, dat mearkkaša skuvllat sámegiela hálddašanguovllus, definerejuvvojit sámi skuvlan.
Det er kun to videregående skoler i Norge som defineres som samiske skoler, det er de to samiske videregående i Kautokeino og Karasjok.
Leat dušše guokte joatkkaskuvlla Norggas mat definerejuvvojit sámi skuvlan, joatkkaskuvllat Guovdageainnus ja Kárášjogas.
Sametinget mener at det fortsatt skal være slik at opplæringen i den samiske skolen skal gis med basis i samisk språk, kultur og samfunnsliv, og at opplæringen skal bygge på samiske verdier og slik styrke samisk identitet hos samiske elever.
Sámediggi oaivvilda ahte sámi skuvlla oahpahusa vuođđun galgá ain leat sámegiella, sámi kultuvra ja servodateallin, ja oahpahus galgá huksejuvvot sámi árvvuid ala ja nu nannet sámi ohppiid sámi identitehta.
I samiske skoler går det både samiske og ikke-samiske elever.
Sámi skuvllain leat sihke sámi oahppit ja oahppit geat eai leat sámit.
Det er viktig at også ikke-samiske elever føler inkludering, får en trygg og god opplæring og får styrket og utviklet sin egen identitet.
Lea deaŧalaš ahte maid oahppit geat eai leat sámit ožžot oadjebas ja buori oahpahusa ja ožžot nannejuvvot sin iežaset identitehta.
Flesteparten av samiske barn og unge går i ordinære norske skoler, hvor det blir gitt opplæring etter det ordinære læreplanverket i alle fag.
Eanas oassi sámi mánáin ja nuorain vázzet dábálaš dáčča skuvllain gos ožžot oahpahusa dábálaš oahppoplánabuktosa mielde buot fágain.
Det ville vært ønskelig at alle samiske elever i Norge skulle hatt rett til opplæring i og på samisk og fått opplæring etter det samiske læreplanverket, men for å få slik opplæring, må det ifølge Opplæringsloven være minst ti elever i en kommune utenfor forvaltningsområde som ønsker det.
Livččii sávahahtti ahte buot sámi oahppit Norggas oččoše oahpahusa sámegielas ja sámegillii sámi oahppoplánabuktosa mielde. Muhto jus galget oažžut dakkár oahpahusa fertejit oahpahuslága mielde leat unnimusat logi oahppi suohkanis olggobealde hálddašanguovllu geat háliidit dan.
Alle samiske elever har imidlertid individuell rett til å ha samisk som fag hvor enn de bor i Norge.
Muhto buot sámi ohppiin lea oktagaslaš vuoigatvuohta oažžut oahpahusa sámegielas beroškeahttá gos Norggas sii orrot.
Disse barn har også rett til å utvikle og styrke sin samiske identitet.
Dáin mánáin lea maid vuoigatvuohta ovdánahttit ja nannet iežaset sámi identitehta.
Både disse og de ikke-samiske elever i norsk skal få opplæring om samer, samisk historie, kultur og samfunnsliv.
Sihke dát oahppit ja oahppit geat eai leat sámit dábálaš dáčča skuvllas galget oažžut oahpahusa sápmelaččaid birra, sámi historjjá, kultuvrra ja servodateallima birra.
I forslag til ny generell del skal først og fremst verdiene i formålsparagrafen og de utfordringene som barn og unge møter i samfunnet i dag, utdypes.
Oppalaš oasis galget vuosttažettiin ulbmilparagráfa árvvut ja dat hástalusat maid mánát ja nuorat vásihit servodagas odne, čilgejuvvot.
Formålsparagrafen er felles for både den samiske og norske skolen.
Ulbmilparagráfa lea oktasaš sihke dábálaš dáčča ja sámi skuvlii.
Mye av endringene som skjer i storsamfunnet, skjer også i det samiske samfunnet.
Olu das mii dáhpáhuvvá norgga servodagas, dáhpáhuvvá maid sámi servodagas.
I Sametingets opplæringsmelding står følgende: «Verdigrunnlaget for de samiske skolene er i utgangspunktet det samme som for de norske skolene.
Sámedikki oahpahusdieđáhusas čuožžu čuovvovaš: “Sámi skuvllaid árvovuođđu lea gal álgogeahčasteamis seammalágan go dábálaš dáčča skuvllaid.
» Selv om verdigrunnlaget er stort sett likt, vil likevel utgangspunktet og tilnærmingen til verdiene, prinsippene og problemstillingene kunne være ulikt i en samisk og i en norsk skole.
» Vaikko árvovuođđu buori muddui lea seammalágan, de sáhttá vuolggasadji ja lahkoneapmi árvvuide, prinsihpaide ja čuolmmaide leat earálágan sámi skuvllas go dábálaš dáčča skuvllas.
Det er en utfordring å tilpasse innhold som skal gjelde for bare samisk skole i et felles dokument som skal gjelde alle elever.
Lea hástaleaddji heivehit sisdoalu mii galgá gustot dušše sámi skuvlii oktasaš dokumentii mii galgá gustot buot ohppiide.
Det kan likevel være en like stor utfordring å lage et helt nytt dokument, da mye av innholdet nødvendigvis vil være felles og slik vil en egen samisk generell del, fort bli en kopi med noen «samiske setninger».
Sáhttá leat seamma stuora hástalus ráhkadit áibbas ođđa dokumeantta, go olu sisdoalus vealtameahttumit šattašii oktasaš ja nu sáhttá sierra sámi oppalaš oassi šaddat kopiijan mas leat muhtin “sámi cealkagat”.
Beslutningen om å ha en felles overordnet del for samisk og norsk, er gjort i enighet med Sametinget. Dette for å synliggjøre den samiske eleven i den norske skolen og for å synliggjøre den samiske skolen for resten av Norge.
Dat mearrádus ahte galgá oktasaš bajit oassi sámi ja dábálaš dáčča skuvlii lea dahkkon ovttasráđiid Sámedikkiin, čalmmustahttin dihte sámi oahppi dábálaš dáčča skuvllas ja čalmmustahttin dihte sámi skuvlla olles Norgii.
Med tanke på at Overordnet del – verdier og prinsipper, skal ha en overordnet karakter, og ikke inneholde mye detaljer, er det viktig å ha i mente at de samiske verdiene og prinsippene må utdypes i de ulike læreplanene for fag, når disse fornyes.
Go jurddaša ahte Bajit oassi – árvvut ja prinsihpat galgá leat bajitdási hápmi, ja ii sisttisdoallat olu detáljaid, de lea deaŧalaš muitit ahte sámi árvvut ja prinsihpat fertejit čilgejuvvot dain iešguđet oahppoplánain fágain go dat ođasmahttojuvvojit.
I gjeldene samiske parallelle, likeverdige læreplaner, er det vektlagt å synliggjøre den samiske dimensjonen både i fagets formål og i kompetansemål.
Gustovaš sámi parallealla, seammaárvosaš oahppoplánain lea deaddu biddjon dasa ahte čalmmustahttit sámi dimenšuvnna sihke fága ulbmilis ja gelbbolašvuođamihttomeriin.
Det er behov for også i fremtiden å utvikle samiske parallelle, likeverdige læreplaner med forsterket samisk innhold.
Lea dárbu boahtteáiggis maid ráhkadit sámi parallealla, seammaárvosaš oahppoplánaid main lea nanusmahtton sámi sisdoallu.
Det er også nødvendig med samisk innhold i læreplaner som gjelder for alle elever i Norge.
Lea maid dárbbašlaš ahte lea sámi sisdoallu oahppoplánain mat gustojit buot ohppiide Norggas.
Om innholdet i overordnet del i Læreplanverket
Sisdoalu birra Oahppoplánabuktosa bajit oasis
Alt innhold i overordnet del er viktig og relevant for den samiske eleven og for den samiske skolen.
Buot sisdoallu bajit oasis lea seamma deaŧalaš ja relevánta sámi oahppái ja sámi skuvlii.
Her i denne delen vil vi imidlertid synliggjøre noen sitater fra høringsutkastet til den overordnede delen, vurdere og begrunne disse ut ifra et samisk perspektiv, hvordan samiske elever, samisk skole og samisk innhold i skolen ivaretas.
Muhto dán oasis čalmmustahttit mii muhtin sitáhtaid bajit oasi gulaskuddanevttohusas, árvvoštallat ja ákkastit dáid sámi perspektiivvas, movt sámi oahppit, sámi skuvla ja sámi sisdoallu skuvllas fuolahuvvo.
Det blir imidlertid for omfattende å vurdere alt i høringsforslaget.
Šaddá gal beare olu árvvoštallat buot gulaskuddanevttohusas.
De delene i den overordnede delen som ikke omtales spesifikt her, ansees som selvfølgelig og felles for alle.
Dat oasit maid mii eat namut earenoamážit dás rehkenastojit diehttelassan ja oktasažžan buohkaide.
Hovedoverskriftene her følger de samme som i høringsutkastet til ny generell del.
Váldobajilčállagat dás čuvvot seamma mat leat bajit oasi gulaskuddanevttohusas.
Sitat fra forordet i høringsutkastet:
Sitáhta gulaskuddanevttohusa ovdasánis:
«Den overordnede delen av læreplanverket gjelder for den norske og samiske skolen.
Oahppoplánabuktosa bajit oassi guoská norgga ja sámi skuvllaide.
Samene i Norge har status som urfolk ifølge ILO-konvensjonen, og Grunnloven fastsetter at staten skal legge forholdene til rette for at samene kan sikre og utvikle sitt språk, sin kultur og sitt samfunnsliv.
Sápmelaččain Norggas lea eamiálbmotstáhtus ILO-konvenšuvnna mielde, ja Vuođđoláhka nanne ahte stáhta galgá láhčit dili nu, ahte sápmelaččat sáhttet sihkkarastit ja ovdánahttit iežaset giela, kultuvrra ja servodateallima.
Den samiske skolen har derfor et parallelt læreplanverk som gjelder i de kommunene som er en del av forvaltningsområdet for samiske språk.
Sámi skuvllas lea danne buohtalas oahppoplánabuvttus mii gusto dain gielddain mat gullet sámegielaid hálddašanguvlui.
Det samme læreplanverket gjelder for elever som har rett til opplæring på samisk i landet for øvrig.
Seamma oahppaplánabuvttus gusto ohppiide geain lea riekti oažžut oahpahusa sámegillii, riikkas muđui.
Elever i landet for øvrig som har rett til opplæring i samisk, skal følge det samiske læreplanverket når det gjelder opplæring i faget samisk.»
Oahppit muđui riikkas, geain lea riekti oažžut oahpahusa sámegielas, galget čuovvut sámi oahppoplánabuktosa sámegiela fágas.
Vurdering:
Árvvoštallan:
For Sametinget er det viktig at den samiske dimensjonen fremkommer i innledningen.
Sámediggái lea deaŧalaš ahte dát teaksta biddjo ovdasátnái.
Denne fastslår at samene er urfolk i Norge og grunngir hvorfor det finnes et eget samisk parallelt likeverdig læreplanverk, og hvor dette gjelder.
Dát cealká ahte sámit leat álgoálbmot Norggas ja vuođušta manne lea sierra sámi parallealla seammaárvosaš oahppoplánabuvttus, ja gos dat gusto.
Siste setning gir opplysning om at opplæring i samisk som fag skal gis i hele landet til samer som ønsker det.
Maŋemus cealkka dadjá ahte oahpahus sámegielfágas galgá addojuvvot miehtá riikka sápmelaččaide geat dan dáhttot.
Opplæringens verdigrunnlag
Oahpahusa árvovuođđu
Her understrekes det at skolen skal bygge sin praksis i forhold til formålsparagrafen.
Dás deattuhuvvo ahte skuvla galgá hukset iežas práksisa ulbmilparagráfa ektui.
Formålsparagrafen er felles for alle elever.
Ulbmilparagráfa lea oktasaš buot ohppiide.
Sitat fra høringsutkastet:
Sitáhta gulaskuddanevttohusas:
«Gjennom opplæringen skal elevene tilegne seg verdier som gir retning for deres livsutfoldelse, og de skal forberedes til å bli kloke og handlekraftige samfunnsborgere.
Oahpahusa bokte galget oahppit oahppat árvvuid mat láidestit sin eallinovdáneapmái, ja sii galget ráhkkanahttot šaddat jierbmás ja doaimmalaš servodatlahttun.
Disse verdiene er grunnmuren i skolens virksomhet, og skolen må ivareta og gjøre dem levende gjennom kunnskapsformidling, holdningsarbeid og i møte med hver enkelt elev.
Dát árvvut leat skuvlla doaimma geađgejuolgi, ja skuvla ferte áimmahuššat ja ealáskahttit daid máhttogaskkusteami, miellaguoddobarggu ja juohke ovttaskas ohppiin deaivvadeami bokte.
Verdiene skal prege skolens og lærernes møte med elevene og med hjemmene, og elevens beste skal alltid være et grunnleggende hensyn.
Árvvut galget báidnit skuvlla ja oahpaheddjiid deaivvadeami ohppiiguin ja ruovttuiguin, ja mii oahppái lea buoremus galgá álo lea vuođđoberoštupmin.
Forskjellige interesser, syn og verdier kan føre til spenninger mellom ulike grupper.
Iešguđetlágan beroštumit, oainnut ja árvvut sáhttet dagahit gealdduid iešguđet joavkkuid gaskii.
Lærere må derfor anvende sitt profesjonelle skjønn slik at verdier som ivaretar den enkelte, og verdier som ivaretar fellesskapet, balanseres.
Oahpaheaddjit fertejit danne geavahit iežaset profešunealla árvvošteami nu ahte árvvut mat áimmahuššet ovttaskas olbmo, ja árvvut mat áimmahuššet searvevuođa, balanserejuvvojit.
» «Den samiske skolen skal i tillegg ha et allsamisk perspektiv og bygge på samiske verdier.
Sámi skuvllas galgá dasa lassin leat buotsámi perspektiiva ja vuođđuduvvot sámi árvvuide.
Den siste setningen gir klar retning for den samiske skolen, at samiske verdier skal prege skolens og lærernes møte med elevene og hjemmene.
Maŋemus cealkka cealká čielgasit sámi skuvlla sisdoalu birra, ahte sámi árvvut galget báidnit skuvlla ja oahpaheddjiid deaivvadeami ohppiiguin ja ruovttuiguin.
For Sametinget er det viktig at opplæring blir gitt utifra et allsamisk perspektiv.
Sámediggái lea deaŧalaš ahte oahpahus addo buotsámi geahččanguovllus.
Elever skal utvikle innsikt og forståelse for at samene er ett folk som bor i fire land, samtidig som at de samiske samfunnene kan være ulike og mangfoldige.
Oahppit galget ovdánahttit máhtu ja ipmárdusa das ahte sápmelaččat lea okta álbmot mat orrot njealji riikkas, seammás go sámi servodagat sáhttet leat iešguđetláganat ja girját.
Sametinget er fornøyd med at denne teksten er i innledningen i verdikapittelet.
Sámediggi lea duđavaš go dát teaksta lea árvokapihttala álggus.
Det betyr at dette skal gjelde alle underliggende kapitler.
Dat mearkkaša ahte dát galgá gustot buot vuolitkapihttaliidda.
I Sametingsmelding om opplæring og utdanning heter det: «Innhold og rammer i den samiske skolen skal være bygget på samiske verdier og samiske verdier skal formidles i undervisningen av samiske barn» videre heter det: “Det er viktig at det bygges opp en fellesskapsforståelse;
Sámedikki oahpahusdieđáhusas čuožžu “ Sámi skuvlla sisdoallu ja rámmat galget huksejuvvot sámi árvvuid ala ja sámi árvvut galget gaskkustuvvot sámi mánáid oahpaheamis ”. Viidáseappot čuožžu: “ Seammás lea hui dehálaš hukset oktasaš áddejumi;
at alle samiske barn og unge er en del av det samme samiske folket og at de har samme egenverdi og skal møtes med samme respekt og toleranse uavhengig oppvekst, næringstilknytning, sosial bakgrunn eller andre forskjeller.»
namalassii ahte buot sámi mánát ja nuorat leat oassi seamma sámi álbmogis, ja leat seammaárvosaččat. Juohkehaš sis galgá dovdat ahte son adnojuvvo árvvus ja dohkkehuvvo beroškeahttá bajásšaddandilis, makkár ealáhussii gullá, makkár sosiála duogáš lea dahje makkár eará iešvuođat ležžet.
Menneskeverdet
Olmmošárvu
Sitat fra høringsutkastet
Sitáhta gulaskuddanevttohusas:
«Skolen skal sørge for at menneskeverdet og de verdiene som støtter opp om det, legges til grunn for opplæringen og hele virksomheten.»
Skuvla galgá fuolahit ahte olmmošárvu ja dat árvvut mat dorjot dan, leat oahpahusa ja olles doaimma vuođđun.
«Alle mennesker er like mye verdt.
Buot olbmot leat ovttaárvosaččat.
Menneskeverdets ukrenkelighet er forankret i formålsparagrafen og bygger på grunnleggende tanker om likeverd, solidaritet og på de bånd som gjør oss avhengige av hverandre.
Olmmošárvvu loavkitmeahttunvuohta lea vuođđuduvvon ulbmilparagráfas ja huksejuvvo ovttaárvosašvuođa, solidaritehta ja daid gaskavuođaid jurdagiidda mat dahket min sorjavažžan nubbi nuppis.
Når elever lærer å mestre sitt eget liv, utvikler de selvtillit og en trygg identitet som setter dem i stand til å fortsette å vokse mentalt, følelsesmessig og sosialt.
Go oahppit ohppet hálddašit iežaset eallima, de ovdánahttet iešdovddu ja oadjebas identitehta, mii addá sidjiide ain vuođu ahtanuššat mentálalaččat, dovddolaččat ja sosiálalaččat.
Skolens oppgave er å støtte hver elev slik at den enkelte opplever livet som trygt og meningsfylt.»
Skuvlla bargu lea doarjut juohke oahppi nu ahte ovttaskas oahppi dovdá eallima oadjebassan ja jierpmálažžan.
I samisk sammenheng er det viktig å se innholdet her, sammen med følgende utsagn i forordet: «Samene i Norge har status som urfolk ifølge ILO-konvensjonen, og Grunnloven fastsetter at staten skal legge forholdene til rette for at samene kan sikre og utvikle sitt språk, sin kultur og sitt samfunnsliv.
Sámi oktavuođas lea deaŧalaš geahččat sisdoalu dás ovttas čuovvovaš dajahusain ovdasánis: Sápmelaččain Norggas lea eamiálbmotstáhtus ILO-konvenšuvnna mielde, ja Vuođđoláhka nanne ahte stáhta galgá láhčit dili nu, ahte sápmelaččat sáhttet sihkkarastit ja ovdánahttit iežaset giela, kultuvrra ja servodateallima”
» For samer som urfolk betyr likeverdighet å få opplæring i og på eget språk, om egen kultur og historie.
Sápmelaččaide álgoálbmogin mearkkaša ovttadássásašvuohta oažžut oahpahusa iežas gielas ja gillii, iežas kultuvrra ja historjjá birra.
Dette er ingen særrettighet, men en menneske- og urfolksrettighet, og viser at samisk språk og kultur er likeverdig med majoritetsfolkets språk og kultur.
Dát ii leat sierravuoigatvuohta, muhto olmmoš- ja álgoálbmotvuoigatvuohta, ja čájeha ahte sámegiella ja sámi kultuvra lea ovttaárvosaš eanetloguálbmoga gielain ja kultuvrrain.
I kapittelet understrekes det at elevene skal lære å mestre sitt eget liv, utvikle selvtillit og en trygg identitet.
Kapihttalis deattuhuvvo ahte oahppit galget oahppat hálddašit iežaset eallima, ovdánahttit iešluohttámuša ja oadjebas identitehta.
Videre står det at den enkelte elev har krav på å bli verdsatt og behandlet likeverdig ut fra den enkeltes forutsetninger og behov, uten å bli utsatt for diskriminering.
Viidáseappot čuožžu ahte ovttaskas oahppis lea riekti árvvusadnojuvvot ja oažžut ovttaárvosaš meannudeami ovttaskas oahppi eavttuid ja dárbbuid vuođul, almmá vealaheami vásitkeahttá.
Dette er momenter som understrekes som viktige i Sametingsmelding om opplæring og utdanning.
Dát leat momeanttat mat deattuhuvvojit Sámedikki oahpahusdieđáhusas.
Forskning viser at samiske barn og unge er mer utsatt for mobbing og diskriminering enn andre, men det viser seg og at det foregår mye mobbing i samisk skole.
Dutkan čájeha ahte sámi mánát ja nuorat givssiduvvojit ja vealahuvvojit eambbo go earát, muhto čájehuvvo maid ahte lea olu givssideapmi sámi skuvllas.
Derfor er det viktig at skolen skal arbeide for respekt og likeverd og omsorg for alle elever.
Dan dihte lea deaŧalaš ahte skuvllas barget dan ala ahte buot oahppit dovdet áktema ja ovttaárvosašvuođa ja áimmahuššama.
1.2 Kultur, identitet og mangfold
1.2 Kultuvra, identitehta ja girjáivuohta
«Skolen skal gi elevene historisk og kulturell innsikt og forankring, og skal bidra til at hver elev kan ivareta og utvikle sin identitet i et inkluderende og mangfoldig fellesskap.
Skuvla galgá addit ohppiide historjjálaš ja kultuvrralaš máhtolašvuođa ja gullevašvuođa, ja galgá veahkehit ahte juohke oahppi sáhttá áimmahuššat ja ovdánahttit iežas identitehta fátmmasteaddji ja girjás searvevuođas.
Opplæringen skal gi elevene historisk og kulturell innsikt og forankring, samtidig som den skal åpne dører mot verden og fremtiden.
Oahpahus galgá addit ohppiide historjjálaš ja kultuvrralaš máhtu ja gullevašvuođa, ja galgá seammás rahpat uvssaid máilbmái ja boahtteáigái.
Kristen og humanistisk arv og tradisjon er en viktig del av landets samlede kulturarv og har spilt en avgjørende rolle i formingen av samfunnet.
Kristtalaš ja humanisttalaš árvvut ja árbevierut leat dehálaš oassi riikka oppalaš kulturárbbis, ja das lea leamaš dehálaš rolla servodaga hábmemis.
Denne arven har utviklet seg opp gjennom historien.
Dát árbi lea ovdánahtton historjjá čađa.
Det har gitt grunnlaget for en styreform og en rekke verdier og kulturelle tradisjoner som bidrar til å samle menneskene i landet.
Dat lea leamaš vuolggasadjin stivrenvuohkái ja olu árvvuide ja kultuvrralaš árbevieruide mat veahkehit čohkket riikka álbmoga.
Den samiske kulturarven er også en del av kulturarven i Norge.»
Sámi kulturárbi lea maiddái oassi Norgga kulturárbbis.
Vurdering
Árvvoštallan:
Samisk innhold er tydeligst spesifisert i høringsutkastet i kapittel 1.2. I formålsparagrafen står det: “ Opplæringa skal bidra til å utvide kjennskapen til og forståinga av den nasjonale kulturarven og vår felles internasjonale kulturtradisjon.
Sámi sisdoallu lea čielgasepmosit spesifiserejuvvon kapihtal 1.2. Ulbmilparagráfas čuožžu: Oahpahus galgá váikkuhit dasa ahte oahppá eanet ja ipmirda našunálakulturárbbi ja min oktasaš riikkaidgaskasaš kulturárbevieruid.
” For Sametinget har det vært viktig å presisere i ny generell del, som har status som forskrift, at nasjonal kulturarv inkluderer samisk kulturarv.
” Sámediggái lea leamaš deaŧalaš deattuhit ođđa oppalaš oasis ahte našuvnnalaš kulturárbi fátmmasta sámi kulturárbbi.
Sametinget fikk gjennomslag for dette, og det står i høringsutkastet: «Den samiske kulturarven er en del av kulturarven i Norge.
Sámediggi oaččui dán mielde, ja gulaskuddanevttohusas čuožžu: «Sámi kulturárbi lea maiddái oassi Norgga kulturárbbis».
» Sametinget er fornøyd med at dette fremkommer i innledningen.
Sámediggi lea duđavaš go dát boahtá ovdan álggus.
Dette viser at den samiske historien og kulturen ikke er noe som er kommet til Norge ved senere innvandring, men har alltid vært en del av historien og kulturen i Norge.
Dát čájeha ahte sámi historjá ja kultuvra ii leat juoga mii lea boahtán Norgii maŋitáiggi sisafárremiin, muhto lea áloáigge leamaš oassin Norgga historjjás ja kultuvrras.
«Den samiske skolen skal legge til rette for at elevene får en opplæring med basis i samisk språk, kultur og samfunnsliv.
«Sámi skuvla galgá láhčit dili nu ahte oahppit ožžot oahpahusa man vuođđun lea sámegiella, kultuvra ja servodateallin.
Den skal også ivareta samiske verdier som samisk språk, tradisjonell kunnskap og slekt- og familierelasjoner.»
Dat galgá maiddái áimmahuššat sámi árvvuid nugo sámegiela, árbevirolaš máhtu ja sohka- ja fuolkeoktavuođaid.»
Vurdering Dette sitatet har referanse til samisk læringsplakat i gjeldende Prinsipper for opplæring for Kunnskapsløftet-Samisk.
Árvvoštallan: Dán sitáhtas lea referánsa sámi oahppoplakáhttii gustovaš Oahpahusa prinsihpat Máhttolokten –sámi oahppoplánabuktosis.
Denne setningen vurderes som den viktigste delen for samisk skole i hele den overordnete delen i gjeldende læreplanverk.
Dát cealkka árvvoštallo deaŧaleamos oassin sámi skuvlii olles bajit oasis gustovaš oahppoplánabuktosis.
Den samiske skolen har plikt til å gi opplæring med basis i samisk språk, kultur og samfunnsliv.
Sámi skuvla lea geatnegahtton addit oahpahusa mas sámegiella, sámi kultuvra ja servodateallin lea vuođđun.
Denne forplikter skoleeiere i samiske kommuner og skoleeiere til klasser som gir opplæring i og på samisk om å tilrettelegge en slik opplæring.
Dát geatnegahttá skuvlaeaiggádiid sámi suohkaniin ja skuvlaeaiggádiid luohkáin mat addet oahpahusa sámegielas ja sámegillii láhčit dili dakkár oahpahussii.
Alle elever, både samiske og ikke-samiske elever i den samiske skolen har rett til opplæring både i og på samisk og etter samisk læreplanverk.
Buot ohppiin, sihke sámi ohppiin ja eará ohppiin, lea vuoigatvuohta oažžut oahpahusa sihke sámegielas ja sámegillii ja sámi oahppoplánabuktosa mielde.
Tilretteleggingen innebærer at skolen skal organisere samisk opplæring og sørge for å ha kvalifiserte lærere som har kompetanse i samisk språk, kultur og samfunnsliv.
Dili láhčin mearkkaša ahte skuvla galgá organiseret sámi oahpahusa ja fuolahit ahte leat kvalifiserejuvvon oahpaheaddjit geain lea gelbbolašvuohta sámegielas, sámi kultuvrras ja servodateallimis.
Den skal også ivareta samiske verdier som samisk språk, tradisjonell kunnskap og slekt- og familierelasjoner.
Dat galgá maid fuolahit sámi árvvuid nugo sámegiela, árbevirolaš máhtu ja sohka- ja fuolkeoktavuođaid.
Videreføring av den første setningen i gjeldene samiske læringsplakat til ny generell del, vil være førende for forestående revideringer av de samiske parallelle likeverdige læreplaner.
Gustovaš oahppoplakáhta vuosttaš cealkaga viidásetfievrredeapmi ođđa oppalaš oassái lea mearrideaddjin sámi parallealla seammaárvosaš oahppoplánaid ođasmahttimiidda mat fargga galget dahkkot.
På Sametingets nettsider fins en oversikt over hvilke fag som har samiske parallelle likeverdige læreplaner.
Sámedikki neahttasiiddus lea bajilgovva guđiin fágain lea sámi parallealla seammaárvosaš oahppoplána.
Også i opplæringen i fag hvor det ikke finnes egne samiske, parallelle læreplaner, gjelder prinsippet om å gi opplæring med basis i samisk språk, kultur og samfunnsliv.
Oahpahus maiddái fágain main ii leat sierra sámi parallealla seammaárvosaš oahppoplánat gusto prinsihppa ahte addit oahpahusa mas sámegiella, sámi kultuvra ja servodateallin lea vuođđun.
Det vil gjelde i fag som matematikk og kroppsøving.
Dat guoská fágaide nugo matematihkka ja lášmmohallan.
I matematikk vil det for eksempel bety at elever skal lære samiske tellemåter, samiske måleenheter, bruke eksempler fra samisk kultur mm. I kroppsøving vil det bety at det skal bli lagt vekt på tradisjonell kunnskap for eksempel i hovedområdet friluftsliv, selv om dette ikke spesifikt står i læreplanen.
Matematihkas mearkkaša dat ovdamearkka dihte ahte oahppit galget oahppat sámi lohkanvugiid, sámi mihttoovttadagaid, geavahit ovdamearkkaid sámi kultuvrras jna. Lášmmohallamis mearkkaša dát ahte bidjat deattu árbevirolaš máhttui, ovdamearkka dihte olgodaddan váldooasis, vaikko ii čuoččo juste dat oahppoplánas.
Alle kompetansemål i alle læreplaner skal i prinsippet være samiske i samisk skole.
Buot gelbbolašvuođamihttomearit buot oahppoplánain galget prinsihpalaččat leat sámi gelbbolašvuođamihttomearit sámi skuvllas.
Dette krever lærere med samiske kunnskaper.
Dát gáibida ahte leat oahpaheaddjit geain lea sámi gelbbolašvuohta.
I sametingsmeldingen understrekes viktigheten av opplæring i samisk språk, kultur og samfunnsliv.
Sámediggedieđáhusas deattuhuvvo man deaŧalaš oahpahus sámegielas, sámi kultuvrras ja servodateallimis lea.
Dette er viktig for samiske barns identitetsoppbygging, trygghet og tilhørighet.
Dát lea deaŧalaš sámi mánáid identitehtahuksemii, oadjebasvuhtii ja gullevašvuhtii.
Videre understreker meldingen at opplæringen skal ha et allsamisk perspektiv.
Viidáseappot deattuha dieđáhus ahte oahpahusas galgá leat buotsámi perspektiiva.
I meldingen omtales også tradisjonell kunnskap som en viktig verdi i samisk skole.
Dieđáhusas namuhuvvo maid árbevirolaš máhttu deaŧalaš árvun sámi skuvllas.
Ved fornying av læreplaner for fag, er det viktig at tradisjonell kunnskap blir utdypet i de læreplanene hvor dette er relevant.
Fágaoahppoplánaid ođasmahttima oktavuođas lea deaŧalaš ahte árbevirolaš máhttu čilgejuvvo dain oahppoplánain gos lea relevánta.
Kunnskap om slekt –og familierelasjoner løftes opp som viktig verdi i en samisk skole.
Máhttu sohka- ja bearašoktavuođaid birra loktejuvvo deaŧalaš árvun sámi skuvllas.
I høringsutkastets overordnete del, kapittel 3.1 Tilrettelegging for den enkelte elev, står det omtalt om viktigheten av samarbeid mellom hjem og skole, hvor det understrekes foreldrenes og foresattes betydning i opplæringen.
Gulaskuddanevttohusas, kapihtal 3.1 Láhčin ovttaskas oahppái, čuožžu man deaŧalaš ovttasbargu gaskal ruovttu ja skuvlla lea, mas vánhemiid ja ovddasteddjiid mearkkašupmi oahpahussii deattuhuvvo.
I samisk sammenheng er også familie for øvrig, faddere og slekta en viktig ressurs i barns opplæring- og sosialiseringsprosess.
Sámiide leat maid bearaš muđui, fáddarat ja sohka deaŧalaš resursan mánáid oahpahus- ja sosialiserenproseassas.
Det ansees som en verdi å kjenne til slekta og kunne bruke slektsbegrepene som det er mange av i samisk språk.
Dovdat soga ja máhttit geavahit daid olu sámegielsohkadoahpagiid adno árvun.
I samisk kultur er det en viktig verdi å verdsette eldres kunnskap.
Sámi kultuvrras lea deaŧalaš árvvusatnit vuorasolbmuid máhtu.
Også i samiske samfunn er bo- og levestrukturene i endring, mange samiske barn må bo langt unna og har ikke den nære kontakten med sine slektninger som tidligere.
Sámi servodagain maid lea orrun- ja eallinstruktuvra rievdame, olu sámi mánát šaddet orrut guhkkin eret ja ii leat dat lagasvuohta iežaset fulkkiide nugo ovdal.
I vår datatid er det likevel gode muligheter til å ta vare på denne verdien.
Min dáhtaáiggis leat aŋkke buorit vejolašvuođat áimmahuššat dán árvvu.
«Gjennom opplæringen skal elevene få kunnskap om og forståelse for urfolk og minoriteter.
«Oahpahusa bokte galget oahppit oahppat ja áddet eamiálbmogiid ja minoritehtaid.
Alle elever i Norge skal lære om det samiske urfolkets historie, kultur, samfunnsliv og rettigheter.»
Buot oahppit Norggas galget oahppat sámi eamiálbmoga historjjá, kultuvrra, servodateallima ja vuoigatvuođaid birra.»
Dette sitatet fra høringsutkastet ivaretar det viktige prinsipp, om at alle elever i Norge skal lære om samer, og er gjeldende for alle fire målgrupper i den samiske og norske skolen.
Dát sitáhtta gulaskuddanevttohusas fuolaha deaŧalaš prinsihpa, ahte buot oahppit Norggas galget oahppat sápmelaččaid birra, ja gusto buot njealji ulbmiljovkui sámi skuvllas ja dábálaš dáčča skuvllas.
Innenfor rammer fastsette av departementet gir Sametinget forskrifter om innholdet i slik opplæring.
Departemeanta mearriduvvon rámmaid bakte mearrida Sámediggi láhkaásahusaid dákkár oahpahusa sisdoalu birra.
Ved å ta denne teksten inn, vil den nye generelle delen etter Sametingets mening, bli betydelig bedre og klarere med hensyn til samisk innhold i skolen, enn gjeldende generell del og i prinsipper som mangler dette perspektivet.
Go dán teavstta váldá dasa, de šaddá ođđa oppalaš oassi Sámedikki oaivila mielde, olu buoret ja čielgaseabbo sámi sisdoalu dáfus skuvllas go gustojeaddji oppalaš oassi ja prinsihpat gos dát perspektiiva váilu.
Dette vil legge føringer for at samisk innhold skal ivaretas i fornying av læreplaner.
Dát mearrida ahte sámi sisdoallu galgá fuolahuvvot go oahppoplánat ođasmahttojuvvojit.
Det betyr at skolen er forpliktet til å gi både den samiske eleven og den ikke-samiske eleven i ordinær norsk skole kunnskap om samer og andre urfolk.
Dat mearkkaša ahte skuvla lea geatnegahtton addit máhtu sámiid ja eará álgoálbmogiid birra sihke sámi oahppái ja oahppái gii ii leat sápmelaš.
«Norsk og samisk er likeverdige språk.»
«Dárogiella ja sámegiella leat ovttaárvosaš gielat.»
«Opplæringen skal sikre at elevene blir trygge språkbrukere, at de utvikler sin språklige identitet, og at de kan bruke språk for å tenke, skape mening og knytte bånd til andre.»
«Oahpahus galgá sihkkarastit ahte oahppit šaddet oadjebas giellageavaheaddjit, ahte ovdánahttet iežaset gielalaš identitehta, ja ahte sáhttet geavahit giela jurddašit, duddjot oaivila ja čatnat oktavuođaid earáide.»
Se også sitat 2.4 Grunnleggende ferdigheter:
Geahča maid sitáhta 2.4 Vuođđogálggat:
«Arbeidet med grunnleggende ferdigheter skal derfor ivaretas av alle lærere i alle fag og på alle trinn.
«Vuođđogálgabarggu galget danne buot oahpaheaddjit buot fágain ja buot cehkiin fuolahit.
Samtidig er et større ansvar for de enkelte ferdighetene plassert i enkelte fag.
Seammás lea stuorát ovddasvástádus ovttaskas gálggaide ovttaskas fágain.
Fagene norsk og samisk har hovedansvaret for opplæringen i lesing, skriving og muntlige ferdigheter, mens matematikkfaget har hovedansvaret for regneopplæringen.
Dárogiela ja sámegiela fágain lea váldoovddasvástádus lohkama, čállima ja njálmmálaš gálggaid oahpaheamis, ja matematihkkafágas ges lea váldoovddasvástádus rehkenastinoahpahusas.
Ulike fag har et hovedansvar for forskjellige sider av opplæringen i digitale ferdigheter.»
Iešguđet fágain lea váldoovddasvástádus digitála gálggaid oahpahusa iešguđet beliin.»
Vurdering: Dette er en viktig synliggjøring i høringsutkastet og følger av Sameloven § 1-5, - at samisk og norsk er likeverdige språk.
Árvvoštallan: Dát lea deaŧalaš čalmmustahttin gulaskuddanevttohusas ja čuovvu Sámelága § 1-5, - ahte sámegiella ja dárogiella leat seammaárvosaš gielat.
En slik synliggjøring viser at i andre utsagn om språkopplæring i høringsutkastet, inkluderer også samisk språk, som eksempelvis her: «Opplæringen skal sikre at elevene blir trygge språkbrukere, at de utvikler sin språklige identitet, og at de kan bruke språk for å tenke, skape mening og knytte bånd til andre.
Dakkár čalmmustahttin čájeha ahte eará cealkámušat giellaoahpahusa birra gulaskuddanevttohusas fátmmastit maid sámegiela, nugo ovdamearkka dihte dás: «Oahpahus galgá sihkkarastit ahte oahppit šaddet oadjebas giellageavaheaddjit, ahte ovdánahttet iežaset gielalaš identitehta, ja ahte sáhttet geavahit giela jurddašit, duddjot oaivila ja čatnat oktavuođaid earáide».
» I kapittelet Kultur, identitet og mangfold tas også opp viktigheten av å kunne kunne norsk for å kunne fungere i det norske samfunnet.
Kapihttalis Kultuvra, identitehta ja girjáivuohta váldo maid ovdan man deaŧalaš lea máhttit dárogiela jus galgá doaibmat norgga servodagas.
I utkastet står det blant annet: «Utviklingen av et felles språk er en forutsetning for at samfunnet skal fungere.».
Evttohusas čuožžu earret eará: Oktasaš giela ovdánahttin lea servodaga doaibmama eaktun.
Etter Sametingets vurderinger kan dette også forstås dit hen, at det er viktig å kunne samisk for å fungere i det samiske samfunnet, at funksjonell to-språklighet er viktig.
Sámedikki árvvoštallamiid mielde sáhttá dát ipmirduvvot nu ahte lea deaŧalaš máhttit sámegiela go galgá doaibmat sámi servodagas, ahte guovttegielalašvuohta lea deaŧalaš.
Sametinget anser samisk språk som en grunnleggende verdi i det samiske samfunnet.
Sámediggi atná sámegiela vuođđoárvun sámi servodagas.
Dette kommer fram blant annet frem i Sametingets budsjett og ellers i ulike satsinger.
Dát boahtá ovdan earret eará Sámedikki bušeahtas ja muđui iešguđet áŋgiruššamiin.
I sametingsmeldingen står det mye om verdien av å få lære samisk språk og om to-språklighet.
Sámediggedieđáhusas čuožžu olu man mávssolaš lea beassat oahppat sámegiela ja guovttegielalašvuođa birra.
Der er også utfordringene i forhold til språkopplæring drøftet.
Doppe lea maid giellaoahpahusa hástalusat ságaskuššon.
Disse utfordringene behandles ikke i dette dokumentet, men vil bli fulgt opp i arbeidet med NOU 2016:18 Hjertespråket.
Dat hástalusat eai meannuduvvo dán dokumeanttas, muhto čuovvoluvvojit NAČ 2016:18 Váibmogiella barggus.
Etter Sametingets vurderinger er samisk språk som verdi, ivaretatt i innholdet til ny generell del.
Sámedikki árvvoštallamiid mielde lea sámegiella árvun fuolahuvvon ođđa oppalaš oasi sisdoalus.
I språkplanene for samisk og norsk må det selvsagt komme inn mer om hva elevene skal lære og om tospråklighet.
Sámegiela ja dárogiela oahppoplánain ferte dieđosge boahtit eambbo dan birra maid oahppit galget oahppat ja guovttegielalašvuođa birra.
«Skolen skal gi elevene historisk og kulturell innsikt og forankring, og skal bidra til at hver elev kan ivareta og utvikle sin identitet i et inkluderende og mangfoldig fellesskap.
«Skuvla galgá addit ohppiide historjjálaš ja kultuvrralaš máhtu ja gullevašvuođa, ja galgá veahkehit ahte juohke oahppi sáhttá áimmahuššat ja ovdánahttit iežas identitehta fátmmasteaddji ja girjás searvevuođas.
Gjennom alle tider har samfunnet blitt påvirket av ulike strømninger og kulturtradisjoner.
Buot áiggiid čađa leat iešguđet rávnnjáldagat ja kulturárbevierut váikkuhan servodahkii.
Kulturelt, språklig og livssynsmessig mangfold setter sitt preg på samfunnet og skolen.
Kultuvrralaš, gielalaš ja eallinoinnolaš girjáivuohta báidná servodaga ja skuvlla.
Skolen skal ivareta dette mangfoldet og inkludere alle.
Skuvla galgá áimmahuššat dán girjáivuođa ja fátmmastit buohkaid.
Dette stiller store krav til skolen og lærernes flerkulturelle kompetanse.
Dát bidjá stuorra gáibádusaid skuvlii ja oahpaheddjiid máŋggakultuvrralaš gelbbolašvuhtii.
Skolen skal støtte elevenes utvikling av egen identitet og legge til rette for at alle kan oppleve at de hører hjemme i skolen og i samfunnet.
Skuvla galgá doarjut ohppiid iežaset identitehta ovdáneami ja láhčit dili nu ahte buohkat dovdet gullevašvuođa skuvlii ja servodahkii.
Kunnskap om historie, kultur og tradisjon og om samspillet mellom ulike strømninger og kulturtradisjoner styrker elevenes identitetsutvikling og kulturelle forståelse, og det skaper tilhørighet i samfunnet.
Máhttu historjjá, kultuvrra ja árbevieru birra ja iešguđet rávnnjáldagaid ja kulturárbevieruid ovttasdoaibmama birra nanne ohppiid identitehtaovdáneami ja kultuvrralaš áddejumi, ja dat duddjo gullevašvuođa servodahkii.
I opplæringen skal elevene utvikle både felles kulturelle referanser, og respekt og toleranse for ulikhet.
Oahpahusas galget oahppit ovdánahttit sihke oktasaš kultuvrralaš referánssaid, ja áktejumi ja gierdavašvuođa iešguđetláganvuhtii.
Innsikt i lokal-, nasjonal- og internasjonal kulturarv er av betydning for elevenes danning og identitetsutvikling»
Ipmárdus báikkálaš, našuvnnalaš ja riikkaidgaskasaš kulturárbbis lea dehálaš oahppi oahppahábmemii ja identitehtaovdánahttimii.
Både i den norske og den samiske skolen er det elever med ulike språklig-, nasjonal- og kulturbakgrunn.
Sihke dábálaš dáčča ja sámi skuvllas leat oahppit geain lea iešguđet giella-, našuvnnalaš- ja kulturduogáš.
Det er viktig at alle elever skal føle seg likeverdig og inkluderte.
Lea deaŧalaš ahte buot oahppit dovdet ahte leat seammaárvvus ja fátmmastuvvon.
Ingen barn skal føle seg oversett og diskriminert.
Ii oktage mánná galgga dovdat iežas badjelgehččon ja vealáhuvvon.
Selv om det i samisk skole er viktig å ha fokus på samisk, språk og samfunnsliv, er det viktig at de ikke-samiske elevene skal føle seg likeverdig og få utvikle sin identitet.
Vaikko sámi skuvllas lea deaŧalaš fokus lea sámegielas, sámi kultuvrras ja servodateallimis, de lea deaŧalaš ahte oahppit geat eai leat sámit galget dovdat ahte sii leat seammaárvosaččat ja oažžut ovdánahttit iežaset identitehta.
De ikke-samiske elevene skal også få lære det samiske språket og slik bli i stand til å kunne kommunisere og delta i det samiske samfunnet.
Sii galget maid beassat oahppat sámegiela ja nu sáhttit gulahallat ja oassálastit sámi servodagas.
I den norske skolen er det viktig at den samiske eleven ikke skal føle seg diskriminert og at skolen skal tilrettelegge opplæringen slik at den samiske eleven får utvikle sitt samiske språk og sin samiske identitet.
Dábálaš dáčča skuvllas lea deaŧalaš ahte sámi oahppi ii dovdda iežas vealahuvvon ja ahte skuvla láhčá dili oahpahussii nu ahte sámi oahppi beassá ovdánahttit iežas sámegiela ja iežas sámi identitehta.
Sametingets syn er at det er viktig at skolen arbeider for likeverdighet og inkludering av alle barn.
Sámedikki oaidnu lea ahte lea deaŧalaš ahte skuvla bargá seammaárvosašvuođa ja ahte fátmmastit buot mánáid.
Det er viktig at barn lærer toleranse og respekt for ulikhet.
Lea deaŧalaš ahte mánát ohppet gierdevašvuođa ja áktet earaláganvuođa.
Likeså er det viktig å arbeide for likestilling mellom kjønnene.
Dásseárvu sohkabeliid gaskka lea maid deaŧalaš bargu skuvllas.
1.3 Kritisk tenkning og etisk bevissthet
1.3 Kritihkalaš jurddašeapmi ja ehtalaš diđolašvuohta
Sitat fra høringsutkastet
Sitáhtat gulaskuddanevttohusas: