pere/sami_parallel huggingface dataset:
I tabell 5.3 er det en oversikt over kompetansegivende kurs gitt av språksentrene i perioden 2009–2014. Dessverre har det vært umulig å få tall over studenter og eksamener fra Samisk høgskole og UiT.
Tabeallas 5.3 lea visogovva mii čájeha gelbbolašvuođaaddi kurssaid maid giellaguovddážat leat lágidan jagiid 2009–2014. Dađibahábut lea leamaš veadjemeahttun oažžut studeanta- ja eksámenloguid Sámi allaskuvllas ja universitehtas.
Opplysningene i tabellen baserer seg derfor på språksentrenes årsrapporter, komplementert med informasjon fra e-post fra språksentrene.
Tabealla logut vuođđuduvvet dan dihte giellaguovddážiid jahkeraporttaide, maid lean dievasmahttán dieđuiguin maid lean ožžon giellaguovddážiin e-poastan.
Tallene forteller hvor mange som gjennomførte kursene og hvor mange som tok avsluttende eksamen.
Logut muitalit gallis leat čađahan kurssaid ja gallis leat váldán loahppaeksámena.
Det kan være litt usikkerhet med hva det vil si å gjennomføre et kurs, men det kan likevel være et poeng å ha med antall deltakere også, spesielt fordi det for mange kurs er et stort sprik mellom antall deltakere og antall eksamener.
Ii leat álo nu čielggas mo galgá meroštallat gallis leat čađahan kurssa, muhto lea dattetge dehálaš váldit dáid loguid mielde, danne go máŋgga kurssas lea stuorra erohus oasseváldi logus ja eksámenlogus.
Det har vært flere institusjoner med i samarbeidet enn dem som er nevnt i tabellen.
Eanet ásahusat leat leamaš mielde ovttasbarggus, go dat mat leat mielde tabeallas.
Språksentrene i Nesseby og Tana har samarbeidet om kurs fordi det ikke var lærer med riktig kompetanse ved språksenteret i Tana.
Unjárgga ja Deanu giellaguovddážat leat ovttasbargan kurssaid birra danne go Deanu giellaguovddážis ii leamaš oahpaheaddji rivttes gelbbolašvuođain.
I tillegg arrangerte Samisk høgskole kurset SAAL 1 ved Samisk Hus Oslo, og UiT samarbeidet med Verddeprosjektet i Kvænangen om kurset SAM-1031.
Dasa lassin lea Sámi allaskuvla lágidan SAAL 1- kurssa Sámi viesus Oslos, ja Verddeprošeakta lea ovttasbargan UiT:in lágidit SAM-1031 kurssa.
Begge disse kursene var i 2012. Disse kursene er ikke tatt med i tabellen siden de ikke var i regi av språksenter.
Goappaš kurssat lágiduvvojedje 2012:s, muhto eai leat mielde tabeallas danne go lágideaddjin ii lean giellaguovddáš.
Som vi ser fra tabellene 5.3 og 5.4 så har stadig flere språksentre benyttet seg av mulighetene for samarbeid med Samisk høgskole og UiT, og de siste tre årene har språksentrene tilsammen arrangert 11 kurs hvert år.
Nugo oaidnit tabeallain 5.3 ja 5.4 de lea eanet ja eanet giellaguovddážat geavahan vejolašvuođa ovttasbargat Sámi allaskuvllain ja UiT:in, ja maŋimuš golbma jagi leat giellaguovddážat jahkásaččat lágidan oktiibuot 11 kurssa.
Språksenteret i Kåfjord har vært mest aktiv og arrangert hele 10 kurs i perioden, fulgt av språksentrene i Alta og i Porsanger som har arrangert 8 kurs hver.
Gáivuona giellaguovddáš lea leamaš aktiivvamus ja lea dán áigodagas lágidan olles 10 kurssa, ja dan maŋŋel čuvvot Álttá ja Porsáŋggu giellaguovddážat, mat leat lágidan 8 kurssa goabbáge.
De to siste årene er det bare språksentrene i Alta og Røros som har fortsatt samarbeidet med Samisk Høgskole, mens de andre språksentrene har samarbeidet med UiT.
Maŋimuš guokte jagi dušše Álttá ja Plassje giellaguovddážat leat joatkán ovttasbarggu Sámi allaskuvllain, eará giellaguovddážat leat ovttasbargan UiT:in.
Muligheta til å kunne ta eksamen med studiepoeng beskrives i mange av språksentrenes rapporter som en viktig faktor for å øke rekruttering til kursene.
Vejolašvuohta váldit eksámena oahppačuoggáiguin namuhuvvo máŋgga giellaguovddáža raporttas dehálažžan kurssaid rekrutteremii.
Unntaket er språksenteret i Evenes, som ikke har arrangert kompetansegivende kurs de to siste årene fordi kursdeltakerne ikke ønsker å fokusere så mye på grammatikk, men heller ønsker flere kurs med fokus på muntlig kommunikasjon (Evenes e-post).
Spiehkastat lea Evenášši giellaguovddáš, mii ii leat lágidan gelbbolašvuođaaddi kurssa maŋimuš guokte jagi danne go kursalaččat eai leat háliidan bargat nu ollu grammatihkain, muhto ovdal háliidit eanet kurssaid mat deattuhit njálmmálaš gulahallama (Evenášši e-poastta).
Også språksentrene i Tromsø og Lavangen forteller at ikke alle kursdeltakerne ønsker å ta eksamen med studiepoeng.
Maiddái Romssa ja Loabága giellaguovddážat muitalit ahte eai buot kursalaččat háliid váldit eksámena oahppočuoggáiguin.
Språksenteret i Tysfjord har ikke arrangert kompetansegivende kurs, og det har heller ikke har vært kompetansegivende kurs i lulesamisk på begynnernivå.
Divttasvuona giellaguovddáš ii leat lágidan gelbbolašvuođaaddi kurssa, danne go álgodásis ii leat leamaš julevsámegiela gelbbolašvuođaaddi kursa.
Men språksenteret ønsker å samarbeide med Universitetet i Nordland om å at Sámásta -kursene skal kunne gi studiepoeng (Tysfjord rapporter 2012).
Muhto giellaguovddáš háliida ovttasbargat Nordlánda universitehtain dasa ahte Sámásta -kurssat galget addit oahppočuoggáid (Divttasvuona raporta 2012).
Språksenteret opplever at interessen for å delta på kursene er laber, slik som situasjonen er i dag (Tysfjord rapporter 2013).
Giellaguovddáš čállá ahte ii leat nu stuorra beroštupmi oasálastit kurssaide, nugo dilli lea dál (Divttasvuona raporta 2013).
Spesielt på kurs i samarbeid med UiT er det mange av dem som har gjennomført kurset, som ikke har tatt eksamen.
Erenoamážit kurssain ovttasbarggus UiT:in leat máŋgga kursalaččat geat eai leat váldán eksámena.
Delvis er årsaken at ikke alle deltakerne har brydd seg om å få studiepoeng, men en viktig årsak er også universitetets strenge tidsfrister for å søke seg som student, se mer om dette i kapittel 5.3.3. Det kommer ikke fram av alle rapportene om det er kvinner eller menn som tar kursene, men de tilfellene dette nevnes, gir en klar overvekt av kvinnelige deltakere.
Belohahkii lea sivva ahte eai buot kursalaččat leat beroštan oažžut oahppočuoggáid, muhto dehálaš sivvan dasa leat universitehta čavga áigemearit ohcat studeantan, eanet dan birra kapihttalis 5.3.3. Ii juohke raporttas boađe ovdan galle nissona ja dievddu leat čuvvon kurssaid, muhto go bidjá oktii dáid dieđuid mat leat, de leat ollu eanet nissonat go dievddut.
Det er verdt å merke seg at språksenteret i Tromsø har arrangert kurs, selv om UiT har kurstilbud på campus.
Lea fuomášan veara ahte Romssa giellaguovddáš lea lágidan kurssa vaikko UiT maiddái lea fállan seamma kurssa.
Språksenteret har i større grad enn universitetet gitt kurs på kveldstid og i helger, og har dermed vært et viktig tillegg til universitetets ordinære tilbud.
Giellaguovddáš lea dávjjibut go universitehta fállan kurssa eahkes ja vahkkoloahpaid, ja kurssat leat dien láhkai leamaš dehálaš lassin universitehta fálaldahkii.
Etter fusjonen med Høgskolen i Finnmark i 2013 har UiT nå campus i Alta, men det er ennå ikke gitt tilbud om samiskkurs her.
Maŋŋel go universitehta ovttastuvai Finnmárkku allaskuvllain 2013:s, de lea UiT:s ossodat maiddái Álttás, muhto ii leat vuos fállan sámegiela kurssa doppe.
Det vil si at språksenteret er eneste tilbyder kompetansegivende kurs i Alta.
Dát mearkkaša ahte dušše giellaguovddáš fállá gelbbolašvuođaaddi kurssa Álttás.
Språksenteret i Røros er det eneste språksenteret utafor nordsamisk område som arrangerer kompetansegivende kurs, og de har deltatt i voksenopplæringsprogrammet til Samisk høgskole, istedenfor å samarbeide med HiNT.
Plassje giellaguovddáš lea áidna giellaguovddáš olggobeale davvisámi guovllu mii lágida gelbbolašvuođaaddi kurssaid, ja sii leat searvan Sámi allaskuvlla rávesolbmuid oahppoprográmmii dan sajis go ovttasbargat HiNT:in.
I tabell 5.4 er det tatt med bare studenter som har tatt eksamen, og kursene er fordelt etter nivå.
Tabeallas 5.4 leat mielde dušše studeanttat geat leat váldán eksámena, ja kurssat leat juhkkon dási mielde.
Hvis man studerer på full tid, kan man ta både begynnerkurs og fortsettelseskurs som første semester.
Jus olmmoš lohká olles áiggi, de sáhttá váldit sihke álgokurssa ja joatkkakurssa vuosttaš lohkanbajis.
Semesteremne vil utgjøre hele det andre semesteret.
Lohkanbadjeoahppu dagašii olles nuppi lohkanbaji.
Som det går fram av tabellen, arrangeres det atskillig flere kurs på helt begynnernivå enn på fortsettelsesnivå, selv om fortsettelseskursene ofte er mindre av omfang enn begynnerkursene.
Nugo oaidnit tabeallas, de lágiduvvojit ollu eanet kurssat álgodásis go joatkkadásis, vaikko joatkkakurssat dávjá leat unnibut go álgokurssat.
Hele 58 % av studiepoengene avlegges på begynnerkursene.
Olles 58 % oahppočuoggáin bohtet álgokurssain.
For 2014 er det en kraftig nedgang i antall studenter som tar eksamen på fortsettelseskurs, men det kan være tilfeldig svingning i tallene.
Jagi 2014 joatkkakurssaid studeantalohku njiedjá sakka, muhto dat sáhttá leat soaittáhagas.
I årene 2011–2013 blei det sammenlagt produsert mer enn 1000 studiepoeng hvert år på kurs arrangert av språksentrene.
Jagiid 2011– 2013 giellaguovddážiid kurssat buvttadedje jahkásaččat eanet go 1000 oahppočuoggá.
Dette er mye sammenliknet med total studiepoengproduksjon i samisk ved høgskoler og universiteter i Norge, som var 2290 for året 2011, og 2669 for året 2012 (Johansen 2013: 83).
Dát lea ollu go buohtastahttá olles sámegiela oahppočuoggábuvttademiin Norgga allaskuvllain ja universitehtain, mii lei 2290 jagis 2011, ja 2669 jagis 2012 (Johansen 2013: 83).
Hvis målet er at kursdeltakerne skal kunne nok samisk til å bruke språket i jobben, er ikke ett semesters studier nok.
Jus ulbmil lea ahte kursalaččat galget máhttit nu ollu sámegiela ahte sáhttet geavahit giela barggus, de ii leat ovtta lohkanbaji oahppu doarvái.
Bare språksenteret på Røros har selv arrangert 2. semesterkurs i samisk, det vil si samisk semesteremne.
Dušše Plassje giellaguovddáš lea ieš lágidan nuppi lohkanbaji kurssa sámegielas, Sámegiela lohkanbadjeoahpu.
Dette er et krevende kurs, og i størrelse tilsvarer det to av kursene på lavere nivå.
Dát lea gáibideaddji kursa, ja dan sturrodat vástida guokte vuolit dási kurssa.
Det krever også lærere med høyere kompetanse enn på begynnerkursene.
Kursa gáibida oahpaheaddji geas lea alit gelbbolašvuohta go maid álgokursa gáibida.
I perioden blei ett samisk semesteremnekurs overført via lyd-bilde-studio fra Samisk høgskole til to språksentre, se tabell 5.3. Også tidligere har undervisning på dette nivået vært overført fra UiT via lyd-bilde-studio til språksentre (se kapittel 5.3.1), og slik overføring av undervisning ser ut til å være en god løsning.
Namuhuvvon áigodagas okta sámegiela lohkanbadjekursa fievrriduvvui jietna-govva-studios Sámi allaskuvllas guovtti giellaguovddážii, geahča tabealla 5.3. Maiddái ovdal lea dán dási oahpahus fievrriduvvon UiT:s govva-jietna-studio bokte giellaguovddážiidda (geahča kapihttala 5.3.1), ja dákkár oahpahusfievrrideapmi orru leamen buorrin čoavddusin.
Men mange av dem som har gjennomført begynnerkursene, har fortsatt på samisk semesteremne i Kautokeino i regi av Samisk høgskole, hvor søkningen er doblet i denne perioden (5-årig-programmets rapport: 16).
Muhto máŋggas dain geat leat čađahan álgokurssaid, leat joatkán Sámi lohkanbadjeohppui maid Sámi allaskuvla lea lágidan Guovdageainnus. Ohcan lea duppalaston giellaprográmma áigodagas (Viđa jagi giellaprográmma raporta: 16).
5.4.3 Problemstillinger ved samarbeid med høgskole/universitet
5.3.3 Čuolmmat ovttasbarggusallaskuvllain/universitehtain
Samisk høgskole og UiT sine tilbud har mange likheter, sjøl om kursene er forskjellige.
Sámi allaskuvla ja UiT fálaldagain leat máŋga seammasullasašvuođa, vaikko kurssat maiddái leat goabbatláganat.
Høgskolens SAAL 1 og 2-kurs vektlegger muntlig bruk av språket, og begge kursene har muntlig eksamen med bestått/ikke-bestått og gir 15 studiepoeng.
Allaskuvlla SAAL 1 ja 2-kurssat deattuhit njálmmálaš giellageavaheami, ja goappaš kurssain lea njálmmálaš eksámen man árvosátni lea ceavzán/ii-ceavzán, ja dat addet 15 oahppočuoggá.
UiT fokuserer i større grad på at kursene skal gi grunnlag for videre studier, og det er eksamen med bokstavkarakterer.
UiT deattuha eanet ahte kurssat galget ráhkkanahttit joatkkaohppui, ja eksámenis lea bustávvaárvosátni.
Begynnerkurset SAM-1031 gir 20 studiepoeng og avsluttes med både muntlig og skriftlig eksamen.
Álgokursa SAM-1031 addá 20 oahppočuoggá ja das leat sihke njálmmálaš ja čálalaš eksámenat.
Begge institusjonene har gitt tilbud om kurs eller workshops til språksenterlærerne.
Goappaš ásahusat leat fállan kurssa dahje bargobaji giellaguovddážiid oahpaheddjiide.
Samisk høgskole fikk bevilget midler fra Sametingets 5-årig voksenopplæringsprogram og har dermed hatt ressurser til å ansette en koordinator til samarbeidet med språksentrene.
Sámi allaskuvlii juolluduvvui ruhta Sámedikki Viđa jagi giellaprográmmas, ja dain ruđain sii leat ee. virgádan olbmo gii lea koordineren ovttasbarggu giellaguovddážiiguin.
En del av midlene blei brukt til å delfinansiere kursene som språksentrene holdt.
Oassi ruđain geavahuvvui doarjut giellaguovddážiid kurssaid.
UiT har ikke hatt øremerkede midler til samarbeidet med språksentrene, men har i hele perioden tatt inn kursdeltakerne som studenter på lik linje med de ordinære studentene.
UiT:s ii leamaš sierra ruhta giellaguovddášovttasbargui, muhto lea buot jagiid dohkkehan kursalaččaid studeantan seamma njuolggadusaid mielde go leat dohkkehan dábálaš studeanttaid.
Dette er en billig og en forutsigbar løsning fordi universitetet planlegger kurs i et langt perspektiv og avholder dem nærmest uansett hvor mange studenter som begynner på kursene.
Dát lea hálbbes ja vuordevaš čoavddus danne go universitehta pláne kurssaid guhkes áigái ovddos guvlui ja doallá daid measta beroškeahttá studeantalogus.
Men løsningen er også lite fleksibel fordi det betyr samtidig at kursdeltakerne og språksentrene må forholde seg til universitetssystemets ordinære tidsfrister, og det finnes heller ingen egen koordinator.
Muhto čoavddus ii leat nu njuovžil danne go dat mearkkaša seammás ahte kursalaččat ja giellaguovddážat fertejit čuovvut universitehtavuogádaga dábálaš áigemeriid, ja sivva lea ahte universitehtas ii leat sierra koordináhtora.
Deltakerne har måttet søke seg som studenter i slutten av semesteret før kurset har startet opp, og språksentrene har også måttet melde inn kursene innafor tidsfrister for at eksamen skal kunne avholdes.
Kursalaččat fertejit ohcat studeantan ovddit lohkanbaji loahpas dan ektui goas kursa álggahuvvo, ja giellaguovddážat galget dieđihit kurssaid dihto áigemeriid siskkabealde vai universitehta sáhttá doallát eksámena.
Deltakerne må på like linje med ordinære studenter dokumentere generell studiekompetanse eller søke om å få godkjent realkompetanse.
Oasseváldit fertejit seamma ládje go dábálaš studeanttat duođaštit dábálaš lohkangelbbolašvuođa dahje ohcat reálagelbbolašvuođa dohkkehuvvot.
Ikke alle kursdeltakere har rukket å gjøre dette, eller de har vært for unge til det, slik at på flere kurs er det under halvparten av deltakerne som tar eksamen.
Eai buot kursalaččat leat háhppehan dan dahkat, dahje sii leat leamaš menddo nuorat, nu ahte muhtun kurssain unnit go bealli kursalaččain leat váldán eksámena.
Forskrift til opptak til høyere utdanning gir institusjonene mulighet til å fastsette regler for å gjøre unntak til krav om generell studiekompetanse for studenter på begynnerkurs i samisk og samisk semesteremne, men UiT har ikke benyttet seg av denne muligheten.
Alit oahpahusa sisaváldin láhkaásahus addá oahppoásahusaide vejolašvuođa mearridit njuolggadusaid mo spiehkastit dábálaš lohkangelbbolašvuođagáibádusas jus studeanta áigu čuovvot sámegiela álgokurssaid ja sámegiela lohkanbadjeoahpu, muhto UiT ii leat ávkkástallan dán vejolašvuođas.
Et anna problem er at hvis studenten kommer fra et land utafor Norden, må vedkommende dokumentere spesielle tester i norsk.
Nubbi čuolbma lea go studeanta boahtá Davviriikkaid olggobealde, de son ferte duođaštit ahte son lea čađahan dihto dárogiela eksámena.
Språksentrene opplever at lista er lavere for å bli godkjent som student ved Samisk høgskole enn ved UiT. (Telefonsamtale med Lars-Joar Halonen ved språksenteret i Lavangen, Kåfjord e-poster, Alta e-poster.
Giellaguovddážat oaivvildit ahte lea álkit dohkkehuvvot Sámi allaskuvlla studeantan go UiT studeantan (Telefovdnaságastallan Lars- Joar Haloneniin Loabága giellaguovddáš;
) Det er flere viktige betingelser som skal på plass for å gi et kompetansegivende kurs i regi av språksenteret.
) Goitge golbma dehálaš eavttu galget leat sajis ovdalgo giellaguovddáš sáhttá addit gelbbolašvuođaaddi kurssa.
Det må være nok deltakere til kursene, men flere av årsrapportene fra språksentrene fremhever at kompetansegivende kurs gir økt rekruttering til kursene.
Fertejit leat doarvái oasseváldit kursii, muhto máŋgga jahkeraporttas deattuhuvvo ahte dákkár fálaldat nanne kurssaid rekrutterema.
Det har stort sett ikke vært så stort problem å finne interesserte, men utfordringa for kompetansegivende kurs er for deltakere å finne tid til å følge opp studiet.
Dábálaččat ii leat leamaš váttis gávdnat doarvái oasseváldiid kurssaide, ja muhto kursalaččaid hástalus lea gávdnat doarvái áiggi čuovvulit oahpu.
Delvis har dette vært løst med permisjon med lønn fra jobben, noen studenter har nytt godt av fylkesmannens studiehjemler.
Muhtun muddui dát lea čovdon go kursalaš lea bargoaddis ožžon virgelobi, ja muhtun studeanttat leat fylkkamánnis ožžon lohkanlobi.
Fra 2005 har det vært mulig å søke om stipend fra Sametinget (Sametinget epost) og kompetansegivende kurs gir også mulighet for å få støtte fra Statens lånekasse for utdanning.
Jagi 2005 rájes lea leamaš vejolaš ohcat stipeandda Sámedikkis (Sámedikki e-poasta) ja gelbbolašvuođaaddi kursii lea maiddái vejolaš ohcat doarjaga Stáhta loatnakássas oahpahussii.
Der hvor språksentrene samarbeider nært med kommunene, har man kunnet koordinere permisjoner fra kommunale stillinger med kurstilbudet.
Doppe gos giellaguovddáš ovttasbargá bures suohkaniin, de lea vejolaš koordineret suohkana virgelobiid kursafálaldagaide.
Språksenteret må også ha lærer med riktig kompetanse for å undervise ved samiskkurs.
Giellaguovddáš dárbbaša maiddái oahpaheaddji geas lea rivttes gelbbolašvuohta oahpahit sámegiela kurssas.
I Tana har man løst dette ved å samarbeide om kursene med senteret i Nesseby.
Deanus lea čoavdán dán go ovttasbargá Unjárgga giellaguovddážiin addit kurssaid.
Andre språksentre har opplevd å måtte avlyse kurs på grunn av manglende lærer.
Eará giellaguovddážat leat šaddan šluhttet kurssaid váilevaš oahpaheaddji dihte.
Kursene må også tilpasses høgskolenes eller universitetets studieplan, hvor et viktig moment er at studentene skal kvalifisere seg til å ta kurs på høyere nivå.
Kurssaid ferte maiddái heivehit allaskuvlla dahje universitehta oahppaplánii, mas lea dehálaš ahte studeanttat ožžot máhtu maid dárbbaša joatkit alit dási kursii.
SAAL-kursene har fokus på praktiske aktiviteter og muntlig bruk av språket, og det er i evalueringer spesielt pekt på at for deltakere uten forkunnskaper i samisk, er det vanskelig å fortsette på samisk semesteremne etter SAAL 1 og 2. Det er foreslått å i større grad tilpasse innholdet av SAAL-kursene mot det som kreves for å begynne på semesteremne.
SAAL-kurssain lea váldodeaddu leamaš praktihkalaš doaimmain ja njálmmálaš giellageavaheamis, ja kurssaid árvvoštallamis lea erenoamážit deattuhuvvon ahte oasseváldit geain ii leat ovdamáhttu sámegielas, lea váttis joatkit Sámegiela lohkanbadjeohppui maŋŋel go lea váldán SAAL 1 ja 2. Evttohuvvo eanet heivehit SAAL-kurssaid sisdoalu dasa mii gáibiduvvo álgit Sámegiela lohkanbadjeohppui.
Et annen mulig løsning vil være å tilby et kurs SAAL 3 mellom begynnerkursene og semesteremnet.
Nubbi čoavddus livččii fállat muhtun SAAL 3-kurssa ovdalgo álgá Sámegiela lohkanbadjeohppui.
(5-årig-programmets rapport: 21.)
(Viđa jagi giellaprográmma raporta: 21.)
5.4.4 Finansiering av kurs
5.3.4 Kurssaid ruhtadeapmi
Språksentrenes virksomhet finansieres delvis av fast driftstilskudd og delvis av prosjektfinansiering.
Giellaguovddážat ruhtadit doaimmaideaset muhtun muddui bissovaš vuođđodoarjaga bokte, ja muhtun muddui prošeaktaruđaid bokte.
Alle språksentrene som er nevnt i denne artikkelen får et grunntilskudd fra Sametinget, og summen er lik for alle språksentrene.
Buot giellaguovddážat mat leat namuhuvvon dán artihkkalis, ožžot vuođđodoarjaga Sámedikkis, ja submi lea seammá buot giellaguovddážiidda.
Det faste grunntilskuddet skal brukes til basisaktiviteter, planlegging av faste aktiviteter, tilrettelegging av tiltak og metoder som passer eget arbeidsfelt/region (Sametingets strategier 2015).
Bissovaš vuođđodoarjja galgá geavahuvvot vuođđodoaimmaide, bissovaš doaimmaid plánemii, ja doaibmabijuid ja bargovugiid heivehit guvlui maid guovddáš gokčá (Sámetingets strategier 2015).
Grunntilskuddet blei innført i 2001, og avløste da prosjektstøtta som måtte søkes for hvert år.
Vuođđodoarjja juolluduvvui vuosttaš geardde 2001:s, ja bođii dalle prošeaktadoarjaga sadjái, mii lei juohke jagi ohcan láhkai.
Tilskuddet har vært økt i takt med den generelle lønns- og prisutviklinga fra 400.000 kr. til 852.000 kr. i 2014 (Nygaard et.
Doarjja lea lasihuvvon dábálaš bálká- ja haddegoargŋuma ektui, 400.000 ruvnnus gitta 852.000 ruvdnui jagi 2014 (Nygaard ja earát 2012: 7;
Sametingets strategier 2015).
Sámetingets strategier 2015).
På grunnlag av samarbeidsavtaler mellom fylkeskommuner og Sametinget gis det også et fylkeskommunalt bidrag.
Sámedikkis ja fylkkasuohkaniid ovttasbargosoahpamušaid geažil maiddái fylkkasuohkanat addet doarjaga.
Troms fylkeskommune var først ute med denne ordninga i 2005. De fylkeskommunale tilskuddene varierer, både utfra hvilket fylket språksenteret er i, og utfra praksisen til hvert enkel fylkeskommune, da noen fylkeskommuner vurderer hvert enkelt språksenters behov og oppgaver.
Romssa fylkkasuohkan lei vuosttaš fylkkasuohkan mii dan dagai, jagi 2005. Fylkkasuohkanlaš doarjagat molsašuddet, sihke fylkkaid gaskkas ja fylkkasuohkaniid praksisa ektui, go muhtun fylkkasuohkanat árvvoštallet juohke giellaguovddáža dárbbuid ja bargguid, ja earát fas addet seamma supmi buohkaide.
Innafor forvaltningsområdet får de samiske språksentrene kommunal støtte bevilget av tospråklighetstilskuddet for å betjene kommunen, bortsett fra i Nesseby og Tysfjord.
Sámegielaid hálddašanguovllus giellaguovddážat ožžot doarjaga suohkaniid guovttegielalašvuođaruđain danne go giellaguovddáš bálvala suohkana. Spiehkastagat leat Unjárga ja Divttasvuotna.
Også Tromsø og Røros kommuner gir betydelig kommunal støtte.
Maiddái Romssa ja Plassje suohkanat addet ollu ruđaid giellaguovddážiidda.
Dette gir språksentrene mulighet til å ha flere fast ansatte, og ikke minst ha samisklærer som en del av den faste bemanninga.
Dát addá vejolašvuođa bidjat eanet olbmuid bissovaš virggiide, ja erenoamážit oažžut sámegiela oahpaheaddji dábálaš bargovehkii.
De andre kommunene utafor språkområdet er i en annen situasjon, og er i større grad avhengig av annen finansiering i tillegg.
Eará suohkanat mat leat hálddašanguovllu olggobealde, lea eará dilis, ja dárbbašit eanet eará ruhtadeami vai sáhttet doallat kurssaid.
Kompetansegivende kurs er dyre fordi de krever mange lærertimer, vanligvis 150–200 timer.
Gelbbolašvuođaaddi kurssat leat divrasat danne go dat gáibidit ollu oahpaheaddjediimmuid, dábálaččat 150–200 diimmu.
Stort sett krever ikke språksentrene betaling fra deltakerne, annet enn eventuelt symbolske egenandeler.
Giellaguovddážat eai láve gáibidit go symbolalaš mávssu kursalaččain.
For å kunne tilby et kompetansegivende kurs må språksenteret enten ha egne ansatte med riktig kompetanse og nok tidsressurser, eller man kan engasjere en ekstern lærer til å gi undervisning.
Nu ahte jus háliida fállat gelbbolašvuođaaddi kurssa, de giellaguovddáža bargoveagas ferte leat oahpaheaddji rivttes gelbbolašvuođain ja doarvái áigi, dahje giellaguovddáš ferte bálkáhit olggobeale oahpaheaddji doallat kurssa.
Språksentrene fikk 64.000 kr for hvert SAAL-kurs (15 vekttall) i støtte fra Samisk høgskole via 5-årig-programmet.
Giellaguovddážat ožžo su. 64.000 ru. juohke SAAL-kursii doarjjan Sámi allaskuvllas Viđa jagi giellaprográmma bokte.
Da Samisk høgskole ikke lenger ga økonomisk støttet til voksenopplæringskurs i det nordsamiske området, tok språksentrene dette opp med Sametinget.
Dalle go Sámi allaskuvla ii šat addán doarjaga dákkár kurssaide davvisámegiela guovllus, de giellaguovddážat váldet oktavuođa Sámedikkiin.
Resultatet blei at fra 2013 har Sametinget bevilget støtte til språkkurs gjennom Sametingets ordning med aktivitetstilskudd.
Boađus leai ahte 2013 rájes lea Sámediggi juolludan doarjaga giellakurssaide aktivitehtadoarjjan.
Tilskuddet skal brukes til aktiviteter som synliggjør, fremmer og utvikler språkbruk og språkopplæring (Sametingets strategier 2015;
Doarjaga galgá geavahit doaimmaide mat dahket oainnusin ja ovddidit giellageavaheami ja giellaoahpahusa (Sámetingets strategier 2015;
Rasmussen 2013), og disse midlene har vært viktige for at det har vært arrangert så mange kurs som tabellene 5.3 og 5.4 viser.
Rasmussen 2013), ja ruhta lea leamaš eaktun dasa ahte nu ollu kurssat leat lágiduvvon go tabeallat 5.3 ja 5.4 čájehit.
Det hadde vært ønskelig å kunne vise til statistikk over hvor store beløp som er bevilget til kompetansegivende kurs, men Sametinget har ikke gjort en systematisk registrering av dette.
Livččii lean sávahahtti čájehit statistihkka das man ollu ruhta lea juolluduvvon gelbbolašvuođaaddi kurssaide, muhto Sámediggi ii leat dan registreren systemáhtalaččat (Sámedikki e-poasta).
Men eksempelvis kan nevnes at språksenteret i Kåfjord i 2013 fikk 175.000 kr i støtte til å arrangere SAM-1031 (20 vekttall).
Muhto ovdamearkan sáhttá namuhit ahte Gáivuona giellaguovddáš 2013:s oaččui 175.000 ru. doarjjan lágidit SAM-1031 (20 oahppočuoggá).
Dessuten har noen av språksentrene fått støtte fra Samisk studieforbund, opptil 68.600 kr pr. kurs (Alta rapporter 2011).
Dasa lassin leat muhtun giellaguovddážat ožžon doarjaga Sámi oahppolihtus, gitta 68.600 ruvdnui juohke kursii (Álttá raporttat 2011).
For språksentrene er det viktig med forutsigbarhet.
Giellaguovddážiidda lea diehttevašvuohta dehálaš.
Det vil si at det er viktig med langsiktighet i de økonomiske betingelsene, slik at man kan kjøre et løp som går over i hvert fall 3–5 år uten årlige søknader om finansiering (Nygaard et.
Dat mearkkaša ahte lea dehálaš diehtit ruhtadili guhkes áigge ovddos guvlui, nu ahte sáhttet ráhkadit oahppobálgá mii bistá goitge 3- 5 jagi, ii ge dárbbaš jagis jahkái ohcat ruhtadeami (Nygaard ja earát 2012: 71;
Workshoprapport).
Workshop raporta).
Dette gjør det mulig å rekruttere personer med kompetansen som trenges for å undervise på kompetansegivende kurs.
Dat dagašii vejolažžan háhkat bargiid geain lea gelbbolašvuohta man gelbbolašvuođaaddi kurssat gáibidit.
Språksenteret i Alta søkte i 2012 om støtte fra Sametinget til et treårig prosjekt, men fikk avslag (Alta rapporter 2012).
Álttá giellaguovddáš ozai jagi 2012 Sámedikkis doarjaga golmma jagi prošektii, muhto ohcan hilgojuvvui (Álttá raporta 2012).
Det er også viktig med langsiktighet i tilbudet fra høgskole og universitet, ikke minst når studentene ønsker å kvalifisere seg for videre studier (Røros rapporter 2012;
Lea maiddái dehálaš diehtit allaskuvlla ja universitehta fálaldaga guhkes áiggi ovddos guvlui, erenoamážit go studeanttat háliidit gealbudahttit iežaset joatkkaohppui (Røros raporta 2012;
Johansen 2013: 85).
Johansen 2013: 85).
Samisk høgskole og UiT bør samordne kursene slik at det er mulig for en student å kombinere kurs fra begge institusjonene (Samisk høgskoles notat).
Sámi allaskuvla ja UiT berrešedje oktiiheivehit kurssaid nu ahte livččii vejolaš kombineret goappaš ásahusaid kurssaid (Sámi allaskuvlla notáhta).
5.5 Oppsummering og tilrådning
5.4 Čoahkkáigeassu ja rávven
Denne artikkelen har tatt for seg samarbeidet mellom samiske språksentre og høgskoler og universitet om kompetansegivende samiskkurs til voksne.
Dát artihkal lea gieđahallan sámi giellaguovddážiid ja alit oahppoásahusaid gaskasaš ovttasbarggu lágidit gelbbolašvuođaaddi giellakurssaid rávesolbmuide.
Det har vært fulgt forskjellige modeller for samarbeidet.
Ovttasbargu lea čuvvon iešguđetlágan málliid.
En modell er at høgskolen eller universitet gir undervisninga, gjerne via lyd-bilde-studio, og språksenteret støtter opp med infrastruktur, støtteundervisning og rekruttering.
Okta málle lea ahte allaskuvla dahje universitehta addá oahpahusa, áinnas jietna-govva- studio bokte, ja giellaguovddáš fállá infrastruktuvrra, doarjjaoahpahusa ja veahkeha háhkat studeanttaid.
En annen modell som har vært praktisert siden 1999, er at språksentrene selv arrangerer undervisning.
Nubbi málle, mii lea geavahuvvon 1999 rájes, lea ahte giellaguovddáš ieš lágida oahpahusa.
Dette har vært spesielt vellykka i samarbeid med Samisk høgskole og UiT Norges arktiske universitet når det gjelder kompetansegivende kurs innafor det første semesteret med studier i nordsamisk og sørsamisk, og i perioden 2011–2013 blei det produsert mer enn 1000 studiepoeng hvert år på slike kurs.
Dát lea lihkostuvvan erenoamážit bures ovttasráđiid Sámi allaskuvllain ja UiT Norgga árktalaš universitehtain, go leamaš sáhka gelbbolašvuođaaddi kurssain mat gullet davvisámegiela ja lullisámegiela oahpuid vuosttaš lohkanbadjái, ja jagiid 2011–2013 buvttaduvvojedje jahkásaččat eanet go 1000 oahppočuoggá dákkár kurssain.
For at kursdeltakerne skal lære nok samisk til å bruke språket i jobben, er det nødvendig å arrangere flere 2. semesterkurs.
Vai kursalaččat galget oahppat doarvái sámegiela nu ahte sáhttet geavahit giela bargosajis, de de lea dárbu lágidit eanet 2. lohkanbaji kurssaid.
I perioden har bare ett språksenter arrangert slike kurs.
Namuhuvvon áigodagas dušše okta giellaguovddáš lea lágidan dakkár kurssaid.
Men språksentrene har gjennom årene også hatt gode erfaringer med overføring av undervisning fra universitet og høgskole via lyd-bilde studio, ikke minst for kurs på dette nivået.
Muhto giellaguovddážat leat jagiid mielde ožžon buriid vásáhusaid go leat váldán vuostá universitehta- ja allaskuvlaoahpahusa jietna-govva- studio bokte, erenoamážit 2. lohkanbaji kurssain.
Dette verktøyet burde kunne brukes mer, og kan kombineres med det som språksentrene er svært gode på, nemlig å knytte språkopplæringa inn i praktiske aktiviteter, og også å skape arenaer hvor studentene kan bruke sine språkkunnskaper.
Dákkár reaiddu berrešii geavahit eanet, ja dat sáhttá ovttastuvvot dainna mas giellaguovddážat leat hui čeahpit, namalassii čatnat giellaoahpahusa praktihkalaš doaimmaide, ja ráhkadit arenaid gos studeanttat besset geavahit giellamáhtuset.
Språksentrene kunne også vurdere å samarbeide om kurs i egen regi ved hjelp av lyd-bilde-studio fordi det for noen språksentre er problemer med å få tak i lærere med riktig kompetanse også til kurs på nybegynnernivå.
Giellaguovddážatsáhttet maiddái árvvoštallatovttasbargat kurssaidlágidemiin ja geavahit jietna-govva-studio danne go muhtun giellaguovddážiidda maiddái álgokurssaide lea váttis háhkat oahpaheddjiid geain lea rivttes gelbbolašvuohta.
Språksentrene etterlyser en forutsigbar veg fra begynnerkurs i samisk til eksamen på universitets- og høgskolenivå. Dette gjelder både forutsigbarhet når det gjelder å få økonomisk støtte, og organisering og tilrettelegging ved universitet og høgskole.
Giellaguovddážat dáhttot diehttevaš bálgá álgokurssas universitehta dahje allaskuvlla eksámenii, diehttevašvuođa ruhtadoarjaga ektui ja maiddái universitehta ja allaskuvlla lágideami ja heiveheami ektui.
Forutsetninga i samarbeidet med UiT er at kursdeltakerne søker om studentstatus på like linje med ordinære studenter.
Eaktu universitehtaovttasbarggus lea ahte kursalaččat ohcet dohkkehuvvot studeantan seamma láhkai go dábálaš studeanttat dahket.
Tallene viser også at det er et stort potensiale for å få flere studenter til å melde seg opp til eksamen, hvis kravene til å få status som student med eksamensrett kunne forenkles.
Logut čájehit ahte livččii stuora potentiála oažžuteanet studeanttaid eksámenii, jus sáhtášii álkidahttit bálgá dohkkehuvvot studeantan eksámenvuoigatvuođain.
Erfaringer viser at det for mange deltakere på begynnerkursene som arrangeres etter Samisk høgskoles kursplaner, er vanskelig å fortsette på høyere nivå.
Vásáhusat čájehit ahte máŋgasiidda geat oasálastet álgokurssain mat lágiduvvojit Sámi allaskuvlla oahppoplána mielde, lea menddo váttis joatkit alit dási kurssaide.
Kursplanene bør tilpasses mot det som kreves for å fortsette på 2. semesterkurs.
Oahppoplána berrešii heivehuvvot dasa mii gáibiduvvo joatkit 2. lohkanbaji ohppui.
Det har vært vanskelig og tidkrevende å få tak i tall over hvor mange kursdeltakere som har tatt kompetansegivende eksamen på høgskole- og universitetsnivå.
Munnje lea leamaš váttis ja áddjás bargu oažžut diehtit galle kursalačča leat váldán gelbbolašvuođaaddi eksámena allaskuvlla- ja universitehta dásis.
Både Samisk høgskole og UiT bør registrere studentene fra disse kursene på en slik måte at det for hvert år er mulig å få antall eksaminander fordelt på språksentrene.
Sihke Sámi allaskuvla ja UiT berrešedje registreret giellaguovddážiid kurssaid studeanttaid dan láhkái ahte livččii vejolaš oažžut dákkár dieđuid.
Kompetansegivende kurs er dyre fordi de krever mange lærertimer.
Gelbbolašvuođaaddi kurssat leat divrasat danne go dat gáibidit ollu oahpaheaddjediimmuid.
Språksentrene fikk i perioden 2009–2013 støtte til kursene fra 5-årig voksenopplæringsprogram i regi av Samisk høgskole.
Giellaguovddážat ožžo jagiid 2009–2013 ruhtadeami kurssaide Sámi allaskuvlla Viđa jagi giellaprográmma bokte.
Voksenopplæringsprogrammet blei finansiert fra Samefolkets fond.
Rávesolbmuidoahpahusprográmma ruhtadii Sámeálbmot foanda.
Fra 2013 har Sametinget også bevilget støtte til kompetansegivende kurs via aktivitetsstøtte til språksentrene.
Jagi 2013 rájes lea Sámediggi juolludan doarjaga dákkár kurssaide giellaguovddážiid aktivitehtadoarjaga bokte.
Studenter som følger kursene, har også kunnet søke om stipend fra Sametinget.
Studeanttat geat čuvvot kurssaid, leat beassan ohcat stipeandda Sámedikkis.
Alt i alt er dette en stor økonomisk satsing fra Sametinget.
Oktiibuot Sámediggi juolluda ollu ruđa dasa.
Det burde vært ført statistikk over hvor store beløp som bevilges til slike kurs hvert år, slik at man får oversikt over ressursbruken, og også vurderes hvordan man kan utnytte midlene best mulig.
Berrešii ráhkaduvvot statistihkka das man ollu ruhta juolluduvvo dákkár kurssaide juohke jagi, vai oččošii visogova das man ollu resurssat mannet dasa, ja beasašii maiddái árvvoštallat mo sáhtášii geavahit ruđaid buoremusat.
5 Språkvalg på skilt forteller
5 Galbbaid giellaatnu muitala
Kaisa Rautio Helander, 1. amanuensis, PhD, Samisk høgskole, Kautokeino
Kaisa Rautio Helander, vuosttašamanueansa, PhD, Sámi allaskuvla, Guovdageaidnu
Yngve Johansen, prosjektleder, Samisk høgskole, Kautokeino
Yngve Johansen, prošeaktajođiheaddji, Sámi allaskuvla, Guovdageaidnu
I denne artikkelen drøftes hvordan rettighetene for samisk språk i Norge gjennomføres på en offentlig arena, nemlig i forhold til valg av språk på trafikkskilt.
Dán artihkkalis guorahallojuvvo sámegiela rivttiid ollašuvvan Norgga bealde dihto almmolaš geavahusas, namalassii johtolatgalbbain.
Som analyseområde er valgt de seks kommunene som i 1992 ble med i forvaltningsområdet for samisk språk.
Guorahallanguovlun leat válljejuvvon guhtta suohkana, mat jagi 1992 mearriduvvojedje gullat sámegiela hálddašanguvlui.
Formålet i artikkelen er å analysere, hvordan samelovens språkregler og stedsnavnloven er tatt hensyn til i den offentlige skiltingen.
Artihkkalis suokkarduvvo, mo sámelága giellanjuolggadusat ja báikenammaláhka leat váldon vuhtii almmolaš galbemis.
Analysen viser at selv om samelovens språkregler og stedsnavnloven har vært i kraft allerede over 20 år, er ikke disse lovene tatt hensyn til systematisk på offentlige trafikkskilt i de seks kommunene i forvaltningsområdet for samisk språk.
Analysa čájeha, ahte vaikko Sámelága giellanjuolggadusat ja báikenammaláhka leat leamaš fámus juo badjel 20 jagi, de sámegiela hálddašanguvlui gullevaš guđa suohkanis eai leat dát lágat vel systemáhtalaččat vuhtii váldojuvvon almmolaš johtolatgalbbain.
Det samiske språket eller samiske termer er meget sporadisk tatt hensyn til på trafikkskilt.
Sámegiella dahje sámegielat tearpmat leat hui sporádalaččat adnon johtolatgalbbain.
Veimyndighetene mangler retningslinjer i den såkalte skiltnormalen, på hvilken måte samelovens språkregler skal tas hensyn til på trafikkskilt.
Ng. galbanormálas váilot njuolggadusat, mo sámelága giellanjuolggadusat berrejit váldojuvvot vuhtii johtolatgalbbain.
Den offentlige bruken av samiske stedsnavn er regulert i henhold til stedsnavnloven.
Sámi báikenamaid virggálaš atnu lea regulerejuvvon báikenammalágas.
Analysen viser at samiske stedsnavn ennå ikke brukes systematisk på trafikkskilt.
Analysa čájeha, ahte sámi báikenamatge eai adnojuvvo johtolatgalbbain vel systemáhtalaččat.
Det er også kommunenes plikt å se til at lovene blir fulgt, at samelovens språkregler følges bl.a. i forbindelse termbruk på trafikkskilt og at samiske stedsnavn tas i offentlig bruk i henhold til bestemmelsene i stedsnavnloven.
Suohkaniin lea maiddái geatnegasvuohta čuovvut Norgga lágaid ja ovddidit, ahte Sámelága giellanjuolggadusat čuvvojuvvojit ee. johtolatgalbbaid tearbmaanus ja ahte sámi báikenamat váldojuvvojit virggálaš atnui báikenammalága gáibádusaid mielde.
Bruk av to- og flerspråklige termer og stedsnavn på trafikkskilt har også økonomiske konsekvenser.
Guovtte- ja máŋggagielat tearpmaid ja báikenamaid anus johtolatgalbbain leat maiddái ekonomalaš konsekveanssat.
Når man i Norge har gjeldende språklover, bør sentrale myndigheter garantere for økonomiske rammer til å gjennomføre lovpålagte oppgaver.
Go Norggas leat gielaide guoskevaš lágat fámus, de guovddáš eiseválddit berrejit dáhkidit, ahte leat maiddái ekonomalaš rámmat bidjat fápmui lágaid mielde gáibiduvvon doaimmaid.
I Norge har man en god språkpolitikk som tar hensyn også til samenes språklige rettigheter.
Norggas lea buorre giellapolitihkka, mii váldá vuhtii maiddái sámi álbmoga gielalaš rivttiid.
Problemet er likevel at en helhetlig språkpolitikk ennå ikke er godt nok implementert på lokalt plan.
Váttisvuohtan lea dattetge ain, ahte oppalaš giellapolitihkka ii leat vel bures implementerejuvvon báikkálaš dássái.
Både samelovens språkregler og stedsnavnloven har begge vært i kraft i over 20 år, men offentlige organer både på lokalt og regionalt nivå synes fremdeles å mangle gode rutiner for oppfølging av lovene i praktisk virksomhet.
Sihke sámelága giellanjuolggadusat ja báikenammaláhka leat leamaš fámus juo badjelaš 20 jagi, muhto báikkálaš ja guovllolaš dási almmolaš orgánain orrot ain váilume buorit rutiinnat, mo dát lágat galget váldojuvvot vuhtii geavatlaš doaimmain.
5.1 Innledning og mål
5.1 Vuolggasadji ja ulbmil
Hovedsaken i artikkelen er å analysere, hvordan samelovens språkregler og stedsnavnloven er tatt hensyn til i den offentlige skiltingen.
Guovddážis lea suokkardit, mo sámelága giellanjuolggadusat ja báikenammaláhka leat váldon vuhtii almmolaš galbemis.
Som analyseområde er valgt de kommunene som i 1992 ble med i forvaltningsområdet for samisk språk, dvs. følgende kommuner fra Finnmark fylke: Kautokeino, Karasjok, Porsanger, Tana og Nesseby, og fra Troms fylke Kåfjord kommune.
Guorahallanguovlun leat válljejuvvon suohkanat, mat jagi 1992 mearriduvvojedje gullat sámegiela hálddašanguvlui, namalassii Finnmárkku fylkkas dát vihtta suohkana: Guovdageaidnu, Kárášjohka, Porsáŋgu, Deatnu ja Unjárga, ja Romssa fylkkas Gáivuona suohkan.
I disse seks kommunene har samisk språk vært offentlig språk i over 20 år.
Dán guđa suohkanis lea sámegiella leamaš guhkimusat almmolaš giellan, namalassii badjelaš 20 jagi.
Derfor kan undersøkelsen om skiltsituasjonen nettopp i disse kommunene gi viktig informasjon om tidsperspektiv for oppfyllelse av språklige rettigheter i henhold til samelovens språkregler og stedsnavnloven i det samiske området i Norge.
Danin aiddo dáid suohkaniid galbendili guorahallan sáhttá buktit dehálaš dieđuid das, makkár áigeperspektiivvain gielalaš vuoigatvuođat, mat leat nannejuvvon sámelága giellanjuolggadusain ja báikenammalágain, leat dássái ollašuvvan sámi guovllus Norggas.
Grunnlaget for analysen er veiskilt som viser situasjonen før november 2012 (og i Nesseby kommune, mellom strekningen Karlebotn – Varangerbotn før mars 2013).
Analysa vuođđun leat johtolatgalbbat, mat čájehit dili nugo galbbaid atnu lei ovdal skábmamánu 2012 (ja Unjárgga gielddas Stuorravuonas Vuonnabahtii ovdal njukčamánu 2013).
Endringer etter dette er ikke med i materialet.
Rievdadusat mat ležžet dáhpáhuvvan dan rájes, eai leat mielde dán guorahallamis.
I analysen er det valgt trafikkskilt av typen veiskilt og opplysningstavler.
Johtolatgalbbaid joavkkus leat analysii válljejuvvon luodda- ja diehtogalbbat.
Bildene fra Finnmark er tatt av Yngve Johansen og Ramona Pedersen og Leif Ivar Nilsen har fotografert skiltene i Kåfjord kommune.
Galbbaid lea Finnmárkku suohkaniin govven Yngve Johansen, ja Gáivuona suohkanis leaba govven Ramona Pedersen ja Leif Ivar Nilsen.
Kaisa Rautio Helander har i 2007 tatt bilde 10, som ikke hører til forskningsområdets skilt.
Kaisa Rautio Helander lea govven jagi 2007 gova 10, mii ii gula dutkanguovllu galbbaid jovkui.
Yngve Johansen har laget tabeller og den vedlagde bildesamlingen av skilt.
Yngve Johansen lea ráhkadan tabeallaid ja artihkkala čuvvosa govvalisttuid.
Kaisa Rautio Helander har skrevet analysen i artikkelen.
Kaisa Rautio Helander lea čállán artihkkala analysa.
Formålet er å drøfte med en kvantitativ analyse, i hvilken grad samisk språk og samiske stedsnavn er tatt hensyn til i skiltingen, som Statens veivesen er ansvarlig for.
Ulbmilin lea kvantitatiivvalaš vugiin guorahallat, man muddui sámegiella ja sámegiel báikenamat leat dohkkehuvvon dakkár luoddagalbemis, man stáda orgána Statens vegvesen fuolaha.
I denne analysen drøftes ikke skilting som kommunene er ansvarlige for, som f.eks. kommunale veier eller kommunale institusjoner.
Dás ii dutkojuvvo dakkár galben, mii lea suohkaniid ovddasvástádussan, nugo omd. suohkaniid luottaid galbbat ja suohkaniid institušuvnnaid galben.
Utgangspunkt for analysen er de fysiske trafikkskiltene og språkvalget i skiltingen.
Analysa vuolggasadjin leat fysalaš johtolatgalbbat ja daid giellaatnu.
I denne sammenhengen legges det ikke vekt på hvilke type steder som opprinnelig har vært skiltet eller ikke.
Dás ii biddjojuvvo deaddu dasage, makkár báikkit álgoálggus leat dahje eai leat galbejuvvon.
Et slik perspektiv er også interessant, fordi det kan gi informasjon om hvilke organer som bestemmer hvilke lokaliteter blir skiltet og i henhold til hvilke kriterier (se Trafikkskilt 2012a, 24;
Dákkár perspektiiva livččii maiddái miellagiddevaš, daningo dat sáhtášii buktit dieđuid das, makkár orgánat mearridit guđe báikái biddjojuvvo galba ja makkár kriteraid vuođul (gč. Trafikkskilt 2012a, 24;
jfr. Helander 2008, 107, 196–198).
vrd. Helander 2008, 107, 196–198).
I denne analysen har det ikke vært mulig å legge vekt på å undersøke dette perspektivet.
Dán guorahallamis ii leat dattetge leamaš vejolašvuohta giddet fuomášumi dan perspektiivva guorahallamii.
I kapittel 5.3 drøftes nærmere hvilke skiltgrupper som er med i analysen.
Kapihttalis 5.3 čilgejuvvojit dárkileappot, makkár galbajoavkkut leat mielde guorahallamis.
Bilder av trafikkskilt i analysen finnes i vedlegget.
Mielddusin leat analysa johtolatgalbbaid govat.
Når det i teksten henvises til stedsnavn eller termer på skilt, finner man skiltene i vedlegget.
Go teavsttas čujuhuvvo galbbaid báikenamaide dahje tearpmaide, de dat leat mildosa galbalisttus.
5.2 Samisk som offentlig språk i Norge
5.2 Sámegiella virggálaš giellan Norggas
Bruk av samisk språk i forhold til skilting forholder seg til tre lover som berører samisk språk og samiske stedsnavn, nemlig Samelovens språkregler, stedsnavnsloven og kommuneloven.
Sámegiela atnui almmolaš luoddagalbemis váikkuhit golbma lága, namalassii sámelága giellanjuolggadusat, báikenammaláhka ja suohkanláhka.
Samelovens språkregler angår bruk av det samiske språket som et offentlig språk.
Sámelága giellanjuolggadusat gusket oppalaččat sámegiela geavaheapmái virggálaš giellan.
Den offentlige bruken av stedsnavn er regulert i stedsnavnsloven, mens kommunens offisielle tospråklige navn vedtas i henhold til reglene i kommuneloven.
Báikenammalága mielde hálddašuvvo báikenamaid virggálaš atnu, muhto suohkaniid virggálaš guovttegielat namat mearriduvvojit suohkanlága vuođul.
Ifølge Shohamy (2006, 51) er språkpolitikk manifestering eller synliggjøring av intensjoner, men som oftest er det ikke knyttet så stor oppmerksomhet til hvordan denne politikken i praksis utøves og implementeres.
Shohamy (2006, 51) čállá, ahte giellapolitihkka lea áigumušaid almmuheapmi dahje manifestašuvdna, muhto dábálaččat ii leat giddejuvvon nu olu fuomášupmi dasa, man muddui dát politihkka lea geavadis duohtandahkkon dahje implementerejuvvon.
Hun gjør også oppmerksom på at selv om de politiske målene er tydelige, garanterer det ikke at språkpolitikken alltid blir oppfylt i praksis.
Son fuomášuhttá maiddái, ahte vaikko vel politihkalaš ulbmilat livčče eksplisihtalaččat, dat ii dattetge vel dáhkit dan, ahte giellapolitihkka ollašuvvá praktihkas.
Språkbruk kan noen ganger være i strid med den vedtatte politikken.
Giellageavahus sáhttá muhtumin leat maid vuostálagaid mearriduvvon politihkain.
Drøftingen av offentlig veiskilting gir informasjon om hvordan språkpolitikk angående det samiske språket i Norge er oppfylt i praksis.
Almmolaš johtolatgalbbaid guorahallan addá dieđuid das, mo Norgga bealde sámegillii guoskevaš giellapolitihkka lea ollašuvvame geavatlaš dilis.
En kvantitativ gjennomgang av språkvalg på veiskilt viser i hvilken grad samisk er akseptert som offentlig språk i det språklige landskapet.
Luoddagalbbaid giellaanu kvantitatiivvalaš guorahallan čalmmustahttá dan, man muddui sámegiella lea dohkkehuvvon gielalaš duovdagiid almmolaš giellan.
Før vi presenterer en grundigere analyse av veiskilt i de seks kommunene i forvaltningsområdet for samisk språk, drøftes kort lovgrunnlaget for bruk av samisk språk og samiske stedsnavn på trafikkskilt.
Ovdal go analyseret dárkileappot galbendili sámegiela hálddašanguovllu guđa suohkanis, de suokkardit oanehaččat guovddáš láhkavuođu, mii lea vuolggasadjin dasa, ahte sámegiella galgá váldojuvvot vuhtii galbendoaimmain.
5.2.1 Samelovens språkregler
5.2.1 Sámelága giellanjuolggadusat
Loven om Sametinget og andre samiske rettigheter (den såkalte sameloven) trådte i kraft 1989. I Samelovens språkregler er nedfelt språklige rettigheter til den samiske befolkning spesielt i de kommunene, som er definert som forvaltningsområdet for samisk språk.
Láhka Sámedikki ja eará sámi vuoigatvuođaid birra (ng. Sámeláhka) lea boahtán Norggas fápmui jagi 1989. Sámelága giellanjuolggadusain leat nannejuvvon sámi álbmoga gielalaš vuoigatvuođat erenoamážit dain suohkaniin, mat leat meroštallojuvvon gullat sámegiela hálddašanguvlui.
Språkreglene trådte i kraft i 1992. Samisk forvaltningsområde er etter hvert utvidet og utgjør i 2013 ti kommuner, både i nord, lule- og sørsamiske områder (se nærmere Sametingsmelding 2012;
Giellanjuolggadusat bohte fápmui jagi 1992. Sámegiela hálddašanguovlu lea dađistaga viiddiduvvon, nu ahte dál, jagi 2013 dasa gullet logi suohkana davvi-, julev- ja lullisámi guovllus (gč. dárkileappot Sámediggedieđáhus 2012;
FOR 2005).
FOR 2005).
Ifølge § 1-5 i sameloven er samisk og norsk likeverdige språk i det samiske forvaltningsområdet.
Sámelága § 1-5 mielde sámegiela hálddašanguovllus leat sámegiella ja dárogiella seammaárvosaš gielat.
Ifølge § 3-2 i samelovens språkregler
Sámelága giellanjuolggadusain § 3-2 celkojuvvo ná:
skal kunngjøringer fra offentlige organ som særlig retter seg mot hele eller deler av befolkningen i forvaltningsområdet, skje både på samisk og norsk. (Sameloven 2008)
almmolaš orgánaid dieđáhusat, mat leat oaivvilduvvon juogo olles dahje oassái hálddašanguovllu álbmogis, galget leat sihke sáme- ja dárogillii (Sámeláhka 2008).
Offentlig veiskilting anses som sentral kunngjøring som retter seg mot befolkningen i forvaltningsområdet.
Almmolaš luoddagalben lea guovddáš diehtu, mii lea oaivvilduvvon hálddašanguovllu álbmogii.
Derfor undersøker vi hvorvidt samelovens språkregler er tatt hensyn til ved skiltingen og om det samiske språket er likestilt med norsk på offentlige skilt.
Danin guorahallat, man muddui luoddagalbemis leat dássážii vuhtiiváldojuvvon sámelága giellanjuolggadusat ja leago sámegiella mielde almmolaš galbbaid buohtalas giellan.