pere/sami_parallel huggingface dataset:
I avisa Vårt Land leser vi at noen av våre jøder er redde for å gjøre seg synlige som jøder .
Vårt Land áviissas lohkat ahte muhtumat min juvddálaččain ballet oainnusindahkame iežaset juvddálažžan .
Slik skal vi ikke ha det i Norge .
Norggas mis ii galgga leat nu .
Ingen skal behøve å skjule sin tro , kulturelle identitet eller legning .
Ii oktage galgga dárbbašit čiehkat iežas osku , kultuvrralaš identitehta dahje soju .
Ethvert menneske er like mye verdt .
Juohke olmmoš lea seamma dehálaš .
Alle har like rettigheter .
Buohkain leat seamma vuoigatvuođat .
Slik , og bare slik , skal det være i Norge
Nu , ja dušše nu , galgá leat Norggas
Naturligvis kan det være fristende å vende seg bort fra ubehaget .
Diehttalasat sáhttá leat miella jorggihit eret unohisvuođas .
Overse de gryende tegn til ondskap .
Ii beroštit dovdomearkkain mat čájehit ahte bahávuohta lassána .
Men vi har ikke lov .
Muhto mis ii leat lohpi .
Da svikter vi som mennesker .
Dalle mii beahttit olmmožin .
Da svikter vi oss selv .
Dalle beahttit iežamet .
I stedet skal vi love hverandre å møte totalitære forførere med fasthet .
Mii baicca galgat lohpidit nubbi nubbái ahte mii dustet visot válddálaš fillejeddjiid nanusvuođain .
Vi skal argumentere mot dem med klippefast tro på humanitet og likeverd .
Mii galgat ákkastallat sin vuostá dainna ahte mis lea nanu jáhkku olmmošvuhtii ja dásseárvui .
Å verne utsatte grupper mot trusler og vold er et oppdrag for fellesskapet .
Searvevuođa bargu lea suodjalit rašes joavkkuid áitagiid ja veahkaválddálašvuođaid vuostá .
Målet er det samme :
Ulbmil lea dat seamma :
Det skal være trygt å være jøde i Norge .
Norggas galgá leat oadjebas leat juvddálaš .
Ingen – intet menneske , ingen minoritet – skal behøve å leve i frykt her i landet .
Ii oktage – ii oktage olmmoš , ii oktage minoritehta – galgga riikkas dárbbašit eallit balus .
Minnesmerker 22. juli
Muitobáccit Suoidnemánu 22. beaivvi oktavuođas
Den regjeringsoppnevnte styringsgruppen for minnesmerker / minnemonumenter har i dag levert sin rapport til Kulturdepartementet .
Ráđđehusa nammaduvvon muitobácciid stivrenjoavku lea otne geigen raporttastis Kulturdepartementii .
Styringsgruppens mandat var å utrede og foreslå utforming av minnesmerker / minnemonumenter i Oslo og i tilknytning til Utøya .
Stivrenjoavkku mandáhta lei čielggadit ja árvalit muitobácciid Osloi ja Utøyai . Raporta – girjegillii ( pdf . )
- Jeg vil takke Styringsgruppen for en god og grundig rapport som vil danne et solid grunnlag når regjeringen skal ta sin beslutning , sier kulturminister Anniken Huitfeldt .
- Mun háliidan giitit Stivrenjoavkku buori ja vuđolaš rapporta ovddas mii doaibmá nanu vuođđun go ráđđehus dahká mearrádusastis , cealká kulturministtar Anniken Huitfeldt .
Lokalisering :
Ásaheapmi :
Styringsgruppen foreslår følgende lokalisering av minnested i Oslo :
Muitobácciide Oslos árvala stivrenjoavku čuovvovaš báikkiid :
Nisseberget i Slottparken Regjeringskvartalet
Nisseberget Slottsparken:s Ráđđehuskvartála
Styringsgruppen foreslår følgende lokalisering av minnested i Hole kommune :
Muitobácciide Hole gielddas árvala stivrenjoavku čuovvovaš báikkiid :
Sørbråten Lauvodden ( Veikroa )
Sørbråten Lauvodden ( Veikroa )
Begrunnelsen for forslagene går fram av rapporten fra Styringsgruppen .
Árvalusaid vuođuštusat bohtet ovdan Stivrenjoavkku raporttas . Golut :
De samlede kostnadene for kunstprosjektet i Oslo og Hole er beregnet til 23,3 millioner kroner .
Dáiddaprošeavtta ollislaš golut Oslos ja Hole gielddas leat meroštallojuvvon 23,3 miljovnna kruvdnui .
I tillegg til dette kommer kostnader knyttet til tilrettelegging på de stedene som blir valgt av regjeringen .
Lassin bohtet vel lágidangolut daid báikkiin maid ráđđehus mearrida .
Videre prosess :
Viidásat proseassa :
Det er regjeringen som beslutter hvor minnestedene skal ligge .
Ráđđehus dat mearrida gosa muitobáccit galget ceggejuvvot .
Styringsgruppen anbefaler at Kunst i offentlig rom ( KORO ) skal ha det operative og kunstfaglige ansvaret for minnestedene .
Stivrenjoavku ávžžuha ahte Kunst i offentlige rom ( KORO ) vástida muitobácciid dáiddafágalaččat ja čađaheami .
Videre anbefales det at prekvalifiseringen etterfølges av en lukket konkurranse med inntil 20 deltakere .
Dasto ávžžuhuvvo ahte maŋŋil go lágideaddjit leat ovdagihtii árvvoštallojuvvon de galget 20 oassálasti bovdejuvvot gittagilvui .
Det legges opp til at minnesmerkene kan bli avduket senest 22. juli 2015 .
Muitobácciid almmolaš almmuheapmi galgá čađahuvvot maŋimuš suoidnemánu 22. beaivvi 2015 .
Styringsgruppen :
Stivrenjoavku :
Nr. : 116/11
Nr. : 116/11
Minnesmerker og hedring etter angrepene 22. juli
Muitobáccit ja gudnejahttimat maŋŋil suoidnemánu 22. beaivve fallehemiid
Regjeringen har besluttet at det skal opprettes to minnesmerker etter 22. juli , både i Oslo og i tilknytning til Utøya .
Ráđđehus lea mearridan cegget guokte muitobácci maŋŋil suoidnemánu 22. beaivve , sihke Osloi ja Utøyai .
Regjeringen setter ned en styringsgruppe som skal utrede og foreslå utforming av minnesmerkene .
Ráđđehus nammada stivrenjoavkku čielggadit ja árvalit muitobácciid hámi .
Minnesmerkene skal hedre omkomne , overlevende , hjelpemannskaper og frivillige .
Muitobáccit galget gudnejahttit sin geat leat duššan , heakkas beassan , veahkkebargiid ja eaktodáhtolaččaid .
Gruppen skal ledes av Åse Kleveland .
Åse Kleveland jođiha joavkku .
- Minnesmerkene skal både ivareta minnene etter de omkomne og representere en kollektiv hedring av frivillige , overlevende og hjelpemannskaper .
- Muitobáccit galget muitun sidjiide geat dušše ja ovddastit kollektiivvalaš gudnejahttima eaktodáhtolaččaid ektui , sin ektui geat besse heakkas ja veahkkebargiid ektui .
Styringsgruppa skal ha representanter fra Kulturdepartementet , Fornyings- , administrasjons- og kirkedepartementet , AUF , den nasjonale støttegruppen etter 22. juli hendelsene og de berørte i regjeringskvartalet .
Stivrenjoavkku ovddastit áirasat Kulturdepartemeanttas , Ođasmahttin- , hálddahus- ja girkodepartemeanttas , AUF , našunála doarjjajoavkkus maŋŋil suoidnemánu 22. b. dáhpáhusaid ja guskkolaččat ráđđehuskvartálas .
Styringsgruppen skal ha nær dialog med Oslo kommune og Hole kommune om lokalisering av minnesmerkene og skal legge fram sin innstilling til Kulturdepartementet innen 1. april 2012 .
Stivrenjoavkkus galgá lagaš gulahallan Oslo gielddain ja Hole gielddain báikki ektui gosa muitobáccit galget ceggejuvvot ja galgá ovdanbuktit árvalusas Kulturdepartementii ovdal cuoŋománu 1.b.2012 .
Det opprettes ikke særskilte individuelle hedersbevisninger knyttet til 22. juli .
Dat eai ásahuvvo sierra oktagaslaš gudneduođaštusat suoidnemánu 22. b. oktavuhtii .
Det kan likevel gis individuell heder innenfor gjeldende ordning med medaljer og dekorasjoner .
Almmatge lea vejolaš čájehit oktagaslaš gudnejahttimiid doaibmi njuolggadusaid mielde mat gusket medáljjaide ja čiŋahemiide .
Anne Smeland og Svein Kollstrøm :
Anne Smeland og Svein Kollstrøm :
Tana montessoriskole – fra protest til alternativ
Tana montessoriskole – vuostalastimis molssaektui
Fortalt til Svein Lund
Svein Lundii muitaluvvon
Svein Kollstrøm er styreleder ved Tana montessoriskole .
Svein Kollstrøm lea Tana montessoriskole stivrajođiheaddji .
Tana er den eneste kommunen i Finnmark som har en privatskole basert på en bestemt pedagogikk .
Deatnu lea áidna gielda Finnmárkkus gos lea priváhtaskuvla man vuođđun lea alternatiiva pedagogihkka .
Bakgrunnen for skolen er ganske spesiell – den oppsto som resultat av motstanden mot innføring av obligatorisk samisk læreplan .
Duogáš dása lea viehka erenoamáš – skuvla lea bákkolaš sámi oahppoplána vuostálastima boađus .
Rektor Anne Smeland ( f. 1964 ) er oppvokst bl.a. i Tana .
Rektor Anne Smeland ( r. 1964 ) lea bajásšaddan earet eará Deanus .
Hun er utdannet førskolelærer og logoped og var rektor ved Tana montessoriskole fra 2002 til 2005 .
Son lea ovdaskuvlaoahppaheaddji ja logopeda ja lei Tana montessoriskole rektor 2002 rájes gitta 2005 lohppii .
Styreleder Svein Kollstrøm ( f. 1960 ) er oppvokst i Tana .
Stivrajođiheaddji Svein Kollstrøm ( r. 1960 ) lea bajásšaddan Deanus .
Han er bonde og har agronomutdanning fra Finnmark landbruksskole .
Son lea boanda ja sus lea agronomaoahppu Deanu eanandoalloskuvllas .
Artikkelen bygger på intervju høsten 2003 .
Artihkkala vuođđun lea jearahallan 2003 ’ čavčča .
Rektor Anne Smeland viser noen av de spesielle læremidlene som montessoriskolene bruker .
Rektor Anne Smeland čájeha muhtun erenoamáš montessoriskuvlla oahpponeavvuid .
Vi finner Tana montessoriskole i Søndre Luftjok , på østsida av elva .
Mii gávdnat Tana montessoriskole Máddi Luovttejogas , Deanu nuorttabealde .
Skolebygget er ikke bygd som skole , men opprinnelig « driftshytte » for Statnett .
Skuvlavisti ii lean skuvlan huksejuvvon , muhto lei Statnett « doaibmabarta » .
Seinere er det ombygd og påbygd , men likevel er det i trangeste laget .
Maŋŋá lea viiddiduvvon ja rievdaduvvon , muhto liikká lea viehka gárži .
Skolen starta i august 1999 og i skoleåret 2003/04 er det 69 elever , fordelt på klassetrinna 1–10 .
Skuvla álggahuvvui 1999`borgemánus , ja 2003/04 skuvlajagis leat dás 69 oahppi 1.–10. luohká rádjái .
Elevene kommer fra nedre del av Tana kommune og fra nabokommunen Nesseby .
Oahppit bohtet Vuolle-Deanus ja ránnjágielddas Unjárggas .
– Skolen er godkjent for 90 elever , forteller rektor , men her er ikke plass til flere elever enn vi har i dag .
– Skuvla lea dohkkehuvvon gitta 90 oahppi várás , muitala rektor , muhto dása eai čága eanet oahppit go dat mat dál leat .
– Om den samiske læreplanen hadde blitt tvangsinnført i dag , hadde det samme skjedd , svarer Svein Kollstrøm .
– Jus sámi oahppoplána livččii dál biddjojuvvon johtui bákkuin , de livččii seammá boađus , vástida Svein Kollstrøm .
Samisk identitet for nordmenn og kvener ?
Sámi identitehta dážaide ja kvenaide ?
– Det var spesielt formuleringene om formålet med samisk læreplan som var årsaka , fortsetter Anne Smeland .
– Ledje erenoamážit dajaldagat sámi oahppoplána ulbmila birra , mat dagahedje riiddu , joatká Anne Smeland .
Det som førte til de skarpeste reaksjonene var vel at skolen skulle utvikle elevenes samiske identitet .
Dat mii bohciidahtii garrasamos vuostehágu , lei ahte skuvla galggai ovddidit ohppiid sámi identitehta .
Det hadde vært greitt om dette bare var en plan for undervisning av samiske elever på samisk , men ikke som eneste plan for et område der store deler av befolkninga ikke er samer eller ikke regner seg som samer .
Livččii ortnegis jus dát plána guoskkašii dušše sámi ohppiid mat galge oahpu gazzat sámegillii , muhto ii lean dohkálaš go lei áidna plána mii galggai gokčat guovllu gos stuorra oassi álbmogis eai leat sápmelaččat dahje eai dovdda iežaset sápmelažžan .
Svein Kollstrøm legger til : – Da den samiske læreplanen blei innført , var det en kven fra Tana som uttalte i radioen : – Først var jeg kven .
Svein Kollstrøm lasiha : – Go sámi oahppoplána bođii atnui , de lei kveana Deanus mii radios dajai : – Álggus ledjen kveana .
Så fortalte skolen at jeg var norsk .
De skuvla muitalii ahte lean dáža .
Nå skal skolen fortelle barna mine at de er samer .
Dál galgá skuvla muitalit mánáidasan ahte sii leat sápmelaččat .
– Jeg har jo lest gjennom hele den samiske læreplanen .
– Mun han lean lohkan olles sámi oahppoplána .
Mesteparten av innholdet syns jeg er greitt .
Eanáš sisdoallu lea áibbas buorre .
Vi har jo for eksempel bare godt av å lese om samisk historie .
Ovdamearkka dihtii lea buorre lohkat sámi historjjá .
Men der var en del ting som jeg og mange andre har reagert på .
Muhto ledje muhtun áššit man vuostá sihke mun ja earát leat reageren .
En av dem er at elevene skal forberedes på å leve i det samiske samfunnet .
Okta lea ahte skuvla galgá ohppiid ráhkkanahttit sámi servodagas eallit .
Som om det fantes et samfunn som var entydig samisk .
Dego livččii servodat mii lea oktageardánis sámi servodat .
Og i den nasjonale læreplanen står det at elevene skal lære seg respekt og toleranse og forståelse for andre folkeslag .
Ja nášunála oahppoplánas lea čállon ahte oahppit galget oahppat vuhtii váldit , gierdat ja áddet eará álbmotjoavkkuid .
Men det er ikke med i den samiske læreplanen . I alle fall sto det ikke i den første utgava .
Muhto sámi oahppoplánas dát ii leat mielde , ii goittot vuosttaš veršuvnnas .
Og hvorfor ikke det ?
Na , manne bat ii ?
Nå skal man liksom ta hevn .
Dál galget mahkáš mávssahit .
Dårlig informasjon
Fuones diehtojuohkin
– Informasjonen til skolene og foreldrene om den samiske læreplanen var dårlig , både fra departementet og fra kommunen , fortsetter Svein Kollstrøm .
– Skuvllaide ja váhnemiidda lei váilevaš diehtojuohkin sámi oahppoplána birra , sihke departemeantta bealis ja gieldda bealis , joatká Svein Kollstrøm .
– Forskjellige folk sa forskjellige ting og det kom svært motstridende konklusjoner .
– Iešguđet olbmot čilgejedje iešguđetgeláhkái , ja ledje áibbas vuostálasti konklušuvnnat .
Vi foreldre som protesterte mot innføringa av den samiske læreplanen hadde flere møter med representanter for departementet .
Mii váhnemat geat vuostálasttiimet sámi oahppoplána atnuiváldima , čoahkkimasttiimet departemeantta áirasiiguin moanaid gerddiid .
Problemet er at i departementet der er det så mange man skal forholde seg til .
Čuolbma lea , ahte departemeanttas leat nu ollu olbmot geaiguin ferte áddehallat .
Vi hadde bl.a. en underdirektør her oppe , han var fra Vestlandet .
Lei earret eará vuolitdirektevra gii finai dáppe , son lei oarje-Norgalaš .
Han forsto ikke hvorfor vi protesterte .
Son ii ádden manne mii vuostálasttiimet .
Da han kom trudde han alle i Finnmark var samer .
Go deike bođii , de gáttii ahte buot finnmárkolaččat leat sápmelaččat .
Når vi hadde prata litt med han , så sa han at han skjønte godt at vi protesterte på å innføre denne læreplanen for alle .
Go de leimmet suinna háleštallan , de dajai iežas áddet manne mii eat dohkkehan dán oahppoplána buohkaid várás .
Vi klaga til sivilombudsmannen over brudd på lover og regler i saksbehandlinga .
Váidaleimmet siviláittardeaddjái go lágat ja njuolggadusat eai lean čuvvojuvvon dán áššis .
Det var ikke samsvar mellom det som blei sendt på høring og det som blei innført .
Dat mii bođii gulaskuddamii ii lean seamma go dat mii váldui atnui .
Og er det ei vesentlig endring skal det sendes på ny høring .
Ja go lea mearkkašahtti erohus , de galgá ášši ođđasit gulaskuddamii .
Vi fikk medhold fra sivilombudsmannen om at den samiske læreplanen var ulovlig innført .
Siviláittardeaddji lei ovttaoaivilis minguin ahte sámi oahppoplána lea lobiheamet váldon atnui .
Men hva hjalp det , planen blei jo innført likevel .
Muhto mii ávkkiid das , plána han liikká čađahuvvui .
Alle skal joike !
Buohkat galget juoigat !
Kollstrøm mener den samiske læreplanen må være skrevet for helt andre forhold enn dem han kjenner fra nedre Tana .
Kollstrøm oaivvilda sámi oahppoplána ferte leat čállojuvvon áibbas eará servodatdiliid ektui , go maid son dovdá Vuolle-Deanus .
– Jeg kan ta et par eksempler på hvordan en firkanta tolking av denne læreplanen kunne slå ut i vårt område .
– Sáhtán mottiin ovdamearkkain čilget mo sáhtášii geavvat min guovllus jus oahppoplána ádde justa nu mo lea čállojuvvon .
Det står i læreplanen at elevene skal kunne lage og framføre sine egne joiker .
Oahppoplánas čuožžu ahte oahppit galget máhttit bidjat ja juoigat luđiid .
Dette kravet gjelder sjøl om elevene ikke har samisk som språk .
Dát lea gáibádus vaikko oahppit eai máhte sámegiela .
Eldste sønnen min hadde en lærer som var bergenser , og han forlangte at ungene skulle joike .
Mu boarrásamos gánddas lei oahpaheaddji gii lei Bergenis eret , ja son gal gáibidii ahte mánát galge juoigat .
Jeg prøver å lære mine unger at de skal høre på det lærerne sier , men det blir jo helt fortvilt .
Ieš lei gitta čalmmiiguin huradeamen , mahkáš juoiggai . Lei áibbas endorii , ii han son máhttán juoigat .
På et av møtene med departementet var rådgiveren for samiske skolespørsmål der .
Vikkan mánáidasan oahpahit ahte galget jeagadit oahpaheddjiid , muhto šaddá čađa váivi .
Så spurte jeg han om han oppfatta seg som same .
Ovtta departemantačoahkkimis lei sámi skuvlaáššiid ráđđeaddi .
Jo , det var han jo .
De jerren sus lea go sápmelaš ?
– Så da vil jeg oppfordre deg til å ta en joik for oss , nå er vi bare seks voksne personer her .
Dat gal lei . Na , de mun ávžžuhan du juoiggastit , mii han eat leat go guhtta ollesolbmo dás .
Nei , det ville han ikke , han kunne ikke joike .
Na , dan gal ii sáhttán , ii máhttán juoigat .
– Men , sa jeg , – likevel så går dere inn for at våre unger , som ikke kan et ord samisk , skal lage og framføre joiker for hele klassen .
– Muhto , lohken , – liikká de háliidehpet ahte min mánát , geat eai máhte sánige sámegiela , galget bidjat ja juoigat luđiid olles luohká ovddabealde .
Det står i den samiske læreplanen at ungene skal kunne fastsette hvor Sameland er .
Sámi oahppoplánas čuožžu ahte mánát galget máhttit meroštallat gos Sápmi lea .
Jeg spurte rådgiveren om hva Sameland er , og han sa det er alle steder der samer til forskjellige tider har vandra .
Jerren ráđđeaddis mii Sápmi lea , ja son dajai ahte Sápmi lea doppe gos sápmelaččat iešguđet áiggi leat vádjolan .
Ja , sa jeg , da er Oslo også Sameland .
Na , dadjen , dalle Oslo gal gullá Sápmái .
Nei , det ville han ikke være med på .
Son gal ii miehtan dasa .
Så jeg ga han et kart og ba han tegne Sameland .
De adden sutnje kártta , ja bivden su sárgut dien Sámi .
Men det ville han ikke .
Muhto dan gal ii háliidan .
Skolestreik og hjemmeundervisning
Skuvlastreaika ja ruovttooahpahus
Av de seks kommunene der samisk læreplan blei innført , var det større eller mindre protester i tre ; Tana , Porsanger og Kåfjord .
Guđa gielddas gos sámi oahppoplána váldui atnui , ledje stuorát dahje unnit vuostálastimat golmma gielddas : Deanus , Porsáŋggus ja Gáivuonas .
Siden departementet hadde avgjort at alle skolene i forvaltningsområdet for samisk språk skulle ha den samiske læreplanen , blei protestene delvis kobla til krav om at kommunene skulle ut av forvaltningsområdet .
Ja go departemeanta lei mearridan ahte buot sámi hálddašanguovllu skuvllaide galggai sámi oahppoplána , de bođii oahppoplána vuostálastimiid lassin gáibádus ahte gielddat galge sámi hálddašanguovllus eret .
I Kåfjord blei det diskutert om man skulle lage privatskole for å unngå den samiske læreplanen , men bare i Tana gjorde man alvor av det .
Gáivuonas digaštalle priváhtaskuvlla asáheami vai garvvášedje sámi oahppoplána , muhto Deatnu lei áidna gielda gos priváhtaskuvla šattai duohtan .
Man danna « Foreldreaksjonen for nasjonal læreplan i Tana » og i september 1997 blei over 80 barn tatt ut av skolen .
« Váhnenakšuvdna nášunála oahppoplána bealis Detnui » vuođđuduvvui . Čakčamánus 1997 váldojuvvojedje badjel 80 máná eret skuvllas .
Skolestreiken ramma de tre skolene Boftsa , Austertana og Seida , sterkest slo det ut i Austertana der et stort flertall av elevene blei holdt borte .
Skuvlastreaika guoskkai golbma skuvlla : Bokcá , Juovlavuotna ja Sieidá . Vearrámus lei Juovlavuonas , gos eanáš oassi ohppiin báhce ruoktot .
De fikk da hjemmeundervisning av foreldrene , delvis med hjelp av pensjonerte lærere .
Váhnemat ja penšunerejuvvon oahpaheaddjit oahpahedje mánáid ruovttuin .
Etter noen uker kom ei ny regjering som lova å løse problemet , og foreldrene lot barna gå tilbake til skolen igjen .
Moadde vahku maŋŋá bođii ođđa ráđđehus mii lohpidii čoavdit riiddu , ja váhnemat luite mánáideaset fas skuvlii .
Jon Lilletun var nå blitt utdanningsminister , og han hadde tidligere vist forståelse for kravet til foreldreaksjonen .
Jon Lilletun lei dál šaddan oahpahusministtarin , ja son lei ovdal čájehan áddejumi váhnenakšuvnna gáibádusaide .
3. september 1997 sa han , ifølge avisa Dagen : « Løsningen er å utsette reformen et år og satse på et venteår når man oppdaget den meget sterke motstanden .
Čakčamánu 3. b. 1997 dajai son , Dagen - aviissa mielde : " Čoavddus lea ođastusa maŋidit . Go leat garra vuostehágu vávján , de lea buorre vuordit jagi .
Dette venteåret kunne de to skolekretsene med flertall for samisk hatt samisk læreplan , og de tre skolekretsene med flertall for nasjonal læreplan hatt nasjonal læreplan .
Vuordinjagis sáhtášedje dat guokte skuvlabiire , gos lea eanetlohku sámi oahppoplánii , geavahit sámi oahppopláná , ja dat golbma skuvlabiire , gos lea eanetlohku nášunála oahppoplánii , sáhtášedje nášunála oahppoplána čuovvut .
I løpet av dette året kunne man ha brukt tid til å finne fram til en minnelig ordning .
Dán jagi mielde sáhtášii de áiggi geavahit čovdosa gávdnat man buohkat sáhttet dohkkehit .
Etter mitt syn burde det fortsatt være muligheter for et slikt forlik . »
Mu mielas galggašii ain leat vejolaš dien láhkái soabadit . "
Dette ga de aksjonerende foreldrene et håp , men i desember vedtok stortingsflertallet at de samiske læreplanene skulle gjelde i alle offentlige skoler i forvaltningsområdet for samisk språk .
Dát attii akšunerejeaddji váhnemiidda fas doaivaga , muhto Stuoradiggi mearridii juovlamánus ahte sámi oahppoplána galggai leat anus buot almmolaš skuvllain sámi hálddašanguovllus .
Departementet endra noen av de mest omstridte formuleringene i den samiske læreplanen , bl.a. om å utvikle elevenes samiske identitet .
Departemeanta rievdadii de muhtun sámi oahppoplána riidodajaldagaid , earet eará dajaldaga gos čuožžu ahte plána galgá ovddidit ohppiid sámi identitehta .
Men de protesterende foreldrene slo seg ikke til ro med det .
Muhto vuosttaldeaddji vánhemat eai duhtan dása .
I følge Svein Kollstrøm var det for seint å snu : – Nå blei de verste formuleringene seinere endra , men da var vi kommet så langt i arbeidet med å lage et alternativ at vi ikke ville snu .
Svein Kollstrøm čilge ahte lei menddo maŋŋit jorgalit : – Dál de rievdadedje vearrámus dajaldagaid , muhto dalle leimmet juo boahtán nu guhkás min bargguin ráhkadit molssaeavttu , ahte eat háliidan jorgalit .
Det er vanskelig å leve på nykker fra departementet .
Lei váttis eallit departemeantta hovrriid mielde .
Vi vurderte steinerskole , montessoriskole og kristen skole .
Árvvoštalaimet steinerskuvlla , montessoriskuvlla ja risttalaš skuvlla .
Etter flertallets mening var det bedre å bygge på pedagogikk enn på livssyn .
Eanetlogu oaivila mielde lei buoret hukset pedagogihka ala go eallinoainnu ala .
Noen få trakk seg da det blei klart at det ikke blei en kristen skole .
Moattis geassádedje go šattai čielggas ahte ii šatta risttalaš skuvla .
Steinerskole syntes vi var for spesielt , så vi endte med montessori .
Steinerskuvla orui min mielas menddo erenoamáš , de šattai montessoriskuvla .
Vi visste vel ikke så veldig mye om dette skoleslaget da vi starta , men i dag er de fleste glade for at vi valgte som vi gjorde .
Eat diehtán nu olu dakkár skuvllas go álggaheimmet dan , muhto dál leat eatnašat duhtavaččat go válljiimet nu mo dagaimet .
På montessoriskoler har hver elev sin egen arbeidsplass og elevene arbeider mer sjølstendig enn i andre skoler .
Montessoriskuvllain lea juohke oahppis iežas bargosadji , ja oahppit barget iešheanalaččabut go eará skuvllain .
I alle klasserom er det hyller med læremidler som elevene kan bruke .
Juohke luohkkálanjas leat hilduin oahpponeavvut maid oahppit sáhttet geavahit .
Hvorfor montessoriskole ?
Manne montessoriskuvla ?
Montessoriskolene er oppkalt etter den italienske legen Maria Montessori ( 1870–1952 ) .
Montessoriskuvla lea namas ožžon itálialaš doaktára Maria Montessori ( 1870–1952 ) mielde .
Hun utvikla en egen pedagogisk metode som ligger til grunn for montessoribarnehager og - skoler i mange land .
Son ovdánahtii iežas pedagogalaš vuogi mii lea máŋgga riikka montessorimánáidgárddiid ja - skuvllaid vuođđun .
– Hva er det viktigste med montessoripedagogikken ?
– Mii lea dehálamos montessoripedagogihkas ?
– Det er en annerledes måte å lære på , sier styrelederen .
– Lea earálágán oahppanvuohki , dadjá stivrajođiheaddji .
De siste åra har skolen vært alt for teoretisk .
Maŋimuš jagit lea almmolaš skuvla leamaš menddo teorehtalaš .
Skolen presenterer ideene bak skolen slik : « Maria Montessori erfarte gjennom sitt arbeid at når barn ble aktive på en positiv måte kunne de lære mye som i utgangspunktet virket umulig .
Skuvla ovdanbuktá iežas pedagogihka ná : " Maria Montessori vásihii bargguidis bokte ahte go mánát šadde doaimmalažžan positiivva vuogi mielde , de sáhtte oahppat olu mii ovddalgihtii orui veadjemeahttumin .
Skolen bygger på hennes pedagogiske prinsipper og metoder med en klar innebygget progresjon .
Skuvlla vuođđun leat su pedagogalaš prinsihpat ja vuogit , main lea hui čielga progrešuvdna .
I motsetning til vanlig skole som går fra det nære til det fjerne tar vi utgangspunkt i de lange linjene og « de store fortellingene » for å gi sammenheng og oversikt før vi studerer detaljene .
Nuppeláhkái go almmolaš skuvllat , mat váldet vuođu lagas birrasis ja de mannet stuorát linjjáide , de mii álgit guhkit linjjáiguin ja « stuorrá muitalusaiguin » vai oaidnit oktavuođaid ja ollislašvuođaid , ovdalgo álgit detálljaid geahččat .
Vi bruker mindre lærebøker enn andre fordi vi anvender montessorimateriell som stimulerer til aktiv tenkning og konkretiserer abstrakte termer og begreper .
Geavahit unnit oahppogirjjiid go earát , go mii geavahit montessorioahpponeavvuid mat movttiidahttet aktiivvalaš jurddašeapmái , ja mat konkretiserejit abstrákta doahpagiid ja tearpmaid .
Materiellet og oppgavene har fasit og gir elevene selv mulighet til å se om de har gjort rett .
Oahpponeavvuin ja bargobihtáin lea čoavdda , ja oahppit sáhttet de ieža geahččat leat go bargan riekta .
I tillegg til ferdig produsert materiell lager lærerne selv en stor del av materiellet som brukes .
Gárvásit ráhkaduvvon oahpponeavvuid lassin , dit bare ráhkadit oahppaheaddjit ieža stuorra oasi oahpponeavvuin mat geavahuvvojit .
Det er lite lærerstyrt undervisning .
Lea unnán oahpahus maid oahpaheaddji stivre .
Læreren er tilrettelegger og veileder som skal tiltrekke og fange barnets interesse og oppmerksomhet for nytt stoff .
Oahpaheaddji lea bagadalli ja láhčá dili nu ahte mánná geasuhuvvo ođđa fáttáide , ja nu ahte son berošta ođđa áššiid oahppat .
Når materiell er presentert , eller nytt stoff gjennomgått velger barnet selv arbeidsoppgaver blant det som er tilgjengelig og i henhold til egen plan .
Go oahpponeavvu lea presenterejuvvon dahje go ođđa ášši birra lea hállon , de mánná ieš vállje bargobihtáid daid gaskkas mat leat biddjon su ovdii , ja iežas plána ektui .
De planlegger eget arbeid alene , eller sammen med andre , de formulerer problemstillinger og planlegger presentasjonen .
Sii plánejit iežaset barggu okto dahje earáiguin ovttas , sii hápmejit čuolmmaid ja plánejit ovdanbuktima .
Eleven skal ha mulighet til å arbeide uforstyrret i lange tidsperioder og kunne konsentrere seg og fullføre en oppgave før det tar pause .
Oahppi galgá beassat ráfis bargat guhkit áiggi , galgá beassat čiekŋudit bargui ja válbmet barggu ovdalgo bisána vuoiŋŋastit .
Derfor er det tilrettelagt for individuelle pauser i løpet av øktene og felles utetid en klokketime midt på dagen .
Danin lea dilli láhččon ovttaskas bottuide bargoáiggis , ja lea oktasaš olgoáigi mii bistá olles tiimmu gasku beaivvi .
Vi er opptatt av å være mye ute og utnytte de mulighetene vi har i nærmiljøet .
Midjiide lea dehálaš leat olu olgun ja geavahit lagasbirrasa vejolašvuođaid .
Klasserommene er innredet etter fag , slik at elevene vet nøyaktig hvor de finner materiell og litteratur .
Luohkkálanjat leat fágáid mielde hábmejuvvon , nu ahte oahppit álo dihtet juste gokko gávdnet oahpponeavvuid ja čáppagirjjálašvuođa .
Disse har fargekoder etter et spesielt system og progresjon .
Dáin leat ivdnekodat dihto systema ja progrešuvnna mielde .
– Det er ikke gjort over natta å bygge opp en montessoriskole , forteller rektor .
– Montessoriskuvlla ii sáhte ovtta ijas hukset , muitala rektor .
– Derfor er vi fortsatt under oppbygging .
– Danin leat ain huksemin skuvlla .
Man regner med at det tar 10–15 år å gjennomføre montessoripedagogikken fullt ut .
Rehkenasto ain ádjánit 10-15 jagi ollásit čađahit montessoripedagogihka .
– Bevisste foreldre velger det de tror er den beste pedagogikken for ungene sine , sier styrelederen .
– Dihtomielalaš váhnemat válljejit dan maid sii atnet buoremus pedagogihkkan mánáidasaset , lohká stivrajođiheaddji .
– Dette er i dag viktigere enn spørsmålet om samisk læreplan .
– Dát dat lea dál dehálabbot go sámi oahppoplána-gažaldat .
Man kan ikke drive en skole i årevis bare på ei sak .
Ii sáhte skuvlla jođihit jahkeviissaid ovtta ášši geažil .
Når vi har starta montessoriskole er det derfor mye mer som ligger bak enn misnøye med den samiske læreplanen .
Go mii leat álggahan montessoriskuvlla , de lei danin olu eará mii lea duogábealde go dušše duhtameahttunvuohta sámi oahppoplánii .
Ideer om privatskole fantes i Tana før samisk læreplan kom opp – som alternativ til offentlig skole .
Jurdagat priváhtaskuvlla birra ledje Deanus ovdal go sámi oahppoplána bođii – almmolaš skuvlla molssaeaktun .
Ikke rikmannsskole
Ii fal riggáid skuvla
Når vi hører om privatskoler , tenker vi gjerne på skoler for barn av rike foreldre .
Go gullat priváhtaskuvllaid birra , de jurddašit dávjá skuvllaid riggáid mánáid várás .
Er montessoriskolen en rikmannsskole ?
Lea go montessoriskuvla riggáid skuvla ?
– Det argumentet kjenner jeg godt , sier Svein Kollstrøm .
– Dán ákka dovddan bures , dadjá Svein Kollstrøm .
– Før vi begynte med dette , var jeg ikke tilhenger av privatskole .
– Ovdal go dáinna álggiimet , de in dorjon priváhtaskuvllaid .
Vi er jo oppvokst i et sosialdemokrati .
Mii han leat bajásšaddan sosialdemokratiijas .
For å få en privatskole som ikke er for rike folk , og det er ikke denne , så må vi faktisk jobbe ganske mye sjøl .
Jus galgat fidnet priváhtaskuvlla nu mo dát , mii ii leat dušše riggáid várás , de fertet ieža maid olu bargat .
Vi driver skolen på statstilskudd med tillegg av litt foreldrebetaling .
Mii jođihit skuvlla stáhtadoarjagiin , dasa lassin mákset váhnemat veaháš .
Denne er på 800 kr. pr. måned for første barn , deretter 400 kr. pr. barn .
Sii mákset 800 ru. mánnosaččat vuosttaš mánás , dasto 400 ru. mánnui eará mánáin .
I tillegg driver foreldrene mye dugnadsinnsats , som vask og vedlikehold , kjøring og tilsyn .
Dasa lassin barget váhnemat olu nuvttá , sii basset skuvlla , hoidejit dan , bearráigehččet dálu ja fievrridit mánáid .
I tillegg hender det at vi får gaver .
Muhtumin oažžut skeaŋkkaid velá .
– Lærerne har også stått veldig på , legger Anne Smeland til , De har gjort mye ubetalt arbeid på overtid , skulle vi ha betalt for alt , hadde det aldri gått rundt .
– Oahpaheaddjit leat maid duođaid bargan , lasiha Anne Smeland . Sii leat olu nuvttá bargan bargoáiggi maŋŋá , jus galggašeimmet buot máksit , de eat livčče birgen .
Vi er svært bevisste på økonomi .
Leat hui dihtomielalaččat ekonomiijas .
Siden vi ikke er en del av kommunens innkjøpsordning , velger vi sjøl hvilke forhandlere vi vil kjøpe fra .
Go eat leat oassin gieldda sisaoastinvuogádagas , de mearridit ieža gos oastit .
For foreldrene er det viktig at skolepengene er lave .
Váhnemiidda lea dehálaš ahte lea govttolaš skuvlamáksu .
Det skal være en skole for alle , ikke en rikmannsskole .
Galgá leat skuvla buohkaid várás , ii fal riggáid mánáid várás .
Gjennomsnittsinntekta blant foreldrene er heller under enn over gjennomsnittet i kommunen .
Min váhnenjoavkku gaskamearálaš sisaboahtu lea baicce unnit go muđui gielddas .
Vi må også si at mange lærere og ledelsen på de offentlige skolene i Tana har vært veldig greie med oss .
Fertet maid lasihit ahte máŋga oahpaheaddji ja jođiheaddji Deanu almmolaš skuvllain leat duođaid leamaš šiega minguin .
– Må man ha noen spesiell utdanning for å være lærer ved en montessoriskole ?
– Dárbbaša go erenoamáš oahpu beassat montessoriskuvlla oahpaheaddjivirgái ?
– Det er ønskelig at lærerne på skolen er montessoripedagoger .
– Livččii gal buoremus ahte skuvlla oahpaheaddjit leat montessoripedagogat .
Å rekruttere ferdig utdannede montessorilærere har vist seg vanskelig .
Leat vásihan ahte lea váttis háhkat oahppan montessorioahpaheaddjiid .
I Norge har Norwegian Montessori College gitt tilbud om montessoripedagogutdanning i flere år .
Norggas lea Norwegian Montessori College máŋga jagi fállan montessoripedagogihkkaoahpu .
Dette studiet er basert på to år med intensive sommerkurs i Oslo hvor en lærer fag og metodikk med praktisk eksamen i oktober .
Studeanta oahppá fágaid ja metodihka guovtti jagi intensiivvalaš geassekurssas , de lea geavatlaš eksámen golggotmánus .
Teoridelen er nettbasert med innlevering av essays , diskusjonsforum osv. og ei ukes skriftlig hjemmeeksamen .
Teoriijaoasi lohká interneahta bokte , das leat esseijat , digaštallanlatnja jna. ja vahkkosaš ruovttueksámen .
Noen studenter reiser til utlandet , hvor de har egne lærerskoler .
Muhtun studeanttat mannet olgoriikii , doppe leat sierra oahpaheaddjiskuvllat .
Høsten 2004 starter Høgskolen i Nesna med årsstudium i montessoripedagogikk , desentralisert over to år .
2004 ’ čavčča álggaha Nesna allaskuvla montessoripedagogihka jahkeovttadaga , maid sáhttá oasseáiggis lohkat guovtti jagi badjel , ja lea lávdaduvvon oahppu .
For å få starte opp en montessoriskole er det et minimumskrav at minst en lærer har utdanning i montessoripedagogikk .
Ferte leat unnimusat okta oahpaheaddji geas lea montessoriduogáš ovdal go beassá montessoriskuvlla álggahit .
Da skolen startet opp fikk vi tak i en utdanna montessoripedagog som hadde arbeidet ved en skole i USA .
Go skuvla álggahuvvui dás , fidniimet deike montessoripedagoga gii lei bargan USA:s .
I år har vi to ferdig utdanna montessoripedagoger og en som er ferdig i oktober 2004 .
Dán jagi leat mis guokte montessoripedagoga , ja vel okta geargá montessorioahpus golggotmánu 2004:s .
Det har vært stor utskiftning i personalet og vi satser på å rekruttere lærere med lokal tilknytning i tillegg til litt import sørfra .
Leat leamaš olu molsumat bargoveagas , ja geahččalit dál háhkat báikkálaš oahpaheddjiid deike mátta-norgga oahpaheddjiid lassin .
Noen av de ansatte har allmennlærerutdanning , mens andre har fag fra universitetet .
Muhtun oahpaheaddjit leat vázzán dábálaš oahpaheaddjioahpu , earát ges leat fágaid lohkan universitehtas .
– Allerede på de første møtene som var om å danne privatskole blei det tatt opp om at de som ville det skulle ha anledning til å lære samisk eller finsk som andrespråk .
Ii leat makkárge " ii fal sápmi " - skuvla – Dalle juo go čoahkkáneimmet vuosttaš háviid hállat priváhtaskuvlla vuođđudeamis , de loktejuvvui ášši sáme- ja suomagiel nubbingieloahpahusas .
Det er motsatt av det som blei framstilt om at vi var rasister som ikke ville ha noe med det samiske å gjøre .
Lea áibbas nubbeláhkái go dan maid mediat leat ovdanbidjan , ahte mii leimmet mahkáš rasisttat geat eat háliidan makkárge dahkamuša sámevuođain .
Av 69 elever har i dag 15 samisk som andrespråk , mens 30 har finsk .
69 ohppiin leat dál 15:s lohkamin sámegiela nubbingiellan , ja 30:s lohket suomagiela .
Vi har ikke lykkes i å rekruttere egen samisk lærer og baserer oss på timelærere som også arbeider på andre skoler .
Eat leat nagodan fidnet iežamet sámegieloahpaheaddji , fertet duhtat tiibmooahpaheaddjiide geat maiddái barget eará skuvllain .
– Hva er det som avgjør elevenes eller foreldrenes valg av språk ?
– Mii mearrida ohppiid dahje váhnemiid giellaválljema ?
– Mange her i Tana er etnisk blanda , sier Svein Kollstrøm .
– Máŋggas dáppe Deanus dovdet gullevašvuođa máŋgga čerdii , lohká Svein Kollstrøm .
– De som velger samisk eller finsk har det jo gjerne i slekta .
– Sii geat válljejit sámegiela dahje suomagiela bohtet dávjá sáme- dahje suomasogas .
I stor grad velger elevene sjøl , i en del tilfeller velger søsken forskjellig .
Eanáš háviid oahppit ieža válljejit , muhtumin válljejit oarbinaččat ( oappát ja viellját ) ge iešguđetlágán giela .
Det viser at også annet enn familiebakgrunnen spiller inn .
Dát fas čájeha ahte ii leat álo sohkaduogáš mii mearrida .
Mine unger har finsk .
Mu mánát lohket suomagiela .
Far min var fjerde generasjons kven i Norge , men kunne ikke noe norsk da han begynte på skolen .
Áhččán lei 4. buolvva kveana Norggas , muhto ii máhttán ii veaháge dárogiela go skuvlii álggii .
Mor mi var norsk .
Eadnán lei rivgu .
Nyhet , 10.02.2011
Ođas , 10.02.2011
- Nå er vi i gang
- Dál mii leat jođus
Mandag møttes sameminister Rigmor Aasrud og sametingspresident Egil Olli på Røros .
Vuossárgga deaivvadeigga sámeministtar Rigmor Aasrud ja sámediggepresideanta Egil Olli Plassjes .
Møte markerte starten på det politiske arbeidet med forslagene fra Samerettsutvalget om samiske rettsforhold i områdene sør for Finnmark .
Čoahkkimiin čalmmustahtte dan politihkalaš barggu álggaheami , man olis bargagohtet Sámi vuoigatvuođalávdegotti árvalusaiguin , mat gusket sámiid vuoigatvuođadiliide Finnmárkku máttabealde .
- Det er en lang rekke kompliserte spørsmål som skal løses , så dette kommer til å bli en krevende prosess , sa statsråd Aasrud etter møtet .
- Ollu máŋggadáfot jearaldagat vurdet čoavdima , nu ahte proseassa šaddat gáibidit ollu , stáhtaráđđi Aasrud dadjalii čoahkkima maŋŋá .
Samerettsutvalget II har utredet rettigheter til og disponeringen og bruken av land og vann i samiske områder i syv fylker , fra Troms i nord til Hedmark i sør .
Sámi vuoigatvuođalávdegoddi II lea čielggadan čieža fylkka sámi guovlluid eatnamiid ja čázádagaid vuoigatvuođaid ja hálddašeami , Romssas davvin gitta Hedmárkui máddin .
Forslagene tar for seg en lang rekke temaer og vil kreve en omfattende prosess i forhold til lokale og regionale interesser .
Árvalusat guoskkahit ollu iešguđetlágan fáttáid ja gáibidit viiddis proseassa báikkálaš ja guovlluguovdasaš beroštumiid ektui .
Enkelte av utvalgets forslag berører også Finnmark .
Muhtumat lávdegotti árvalusain guoskkahit maid Finnmárkku .
- Det er mange ulike interesser som skal involveres , og jeg er nå først og fremst opptatt av å etablere gode samarbeidsforhold med alle berørte parter , fortsatte statsråden .
- Leat ollu sierralágan beroštumit , mat galget fátmmastuvvot , ja lean dál ovddemusat ásaheamen buriid ovttasbargooktavuođaid buot oasálaččaiguin , geaidda ášši guoská , stáhtaráđđi joatká .
Forslagene fra Samerettsutvalget II berører mange departementer , og det er nødvendig med god koordinering .
Sámi vuoigatvuođalávdegotti II árvalusat guoskkahit ollu departemeanttaid doaimmaide , maid ferte de bálddalastit bures .
Derfor opprettes det nå en embetsmannsgruppe som skal ledes av Fornyingsdepartementet og Justisdepartementet .
Danin ásahit dál virgeolbmuid joavkku , maid Ođasmahttindepartemeanta ja Justisdepartemeanta jođihit .
Det legges opp til en bred prosess for å informere og innhente synspunkter fra befolkningen i de berørte områdene , særlig via berørte fylkeskommuner og kommuner , Sametinget , samt nærings- og interesseorganisasjoner .
Barggu ráhkkanit ollašuhttit viiddis proseassan , mas juohkit dieđuid ja háhkat dieđuid guovlluid ássiin , erenoamážit guovllu fylkkagielddaid , gielddaid , Sámedikki ja ealáhus- ja beroštumiservviid bokte .
Møtet mellom Aasrud og Olli fant sted i gammen hos Eva Norfjell og Magne Haugom i familiebedriften Rørosrein , som også bød på lunsj med sørsamiske spesialiteter og sledetur med kjørerein .
Aasrud ja Olli deaivvadeigga Eva Norfjell ja Magne Haugom bearašfitnodaga Rørosrein goađis , gos sudnuide guossohedje máttasámi herskos mállásiid . Maŋŋá beasaiga vel vuojašit herggiiguin .
Bilde : Eva Norfjell og Magne Haugom i familiebedriften Rørosrein , sammen med sametingspresident Egil Olli og sameminister Rigmor Aasrud .
Govva : Rørosrein-bearašfitnodaga Eva Norfjell ja Magne Haugom , ovttas sámediggepresideanttain Egil Olliin ja sámeministariin Rigmor Aasrudiin .
Bilde : Alle samlet rundt bordet til oppstartsmøtet om den videre oppfølging av arbeidet med Samerettsutvalget sør for Finnmark .
Govva : Buohkat leat boahtán čoahkkimii , mainna álggahit Finnmárkku máttabeale Sámi vuoigatvuođalávdegotti barggu čuovvuleami .
Bilde : Statsråd Aasrud forsyner seg av sørsamiske spesialiteter .
Govva : Stáhtaráđđi Aasrud váldimin máttasámi herskuid .
Bilde : Sameminister Rigmor Aasrud og sametingspresident Egil Olli i sleden .
Govva : Sámeministtar Rigmor Aasrud ja sámediggepresideanta Egil Olli reagas .
Nå kan du kikke forvaltningen i kortene
Dál don beasat diehtit maid hálddahus bargá
Offentlig elektronisk postjournal ( OEP ) er lansert som den første av sitt slag i verden .
Almmolaš elektrovnnalaš poastajournála ( AEP ) lea máilmmi vuosttamus almmolaš elektrovnnalaš poastajournála mii oppanassiige lea almmuhuvvon .
– Fra og med i dag kan alle nå bestille innsyn i sentralforvaltningens dokumenter .
– Otná rájes sáhttet buohkat diŋgot beassama geahčadit guovddášhálddahusa dokumeanttaid .
Før var det kun journalister som kunne gjøre dette .
Ovdal besse dušše journalisttat dan dahkat .
OEP er åpenhet og demokrati i praksis , sier fornyingsminister Rigmor Aasrud .
AEP lea rabasvuohta ja demokratiija geavadis , cealká ođasmahttinministtar Rigmor Aasrud .
På OEP.no er det mulig å bla og søke i postjournalene .
AEP.no čujuhusas lea vejolaš bláđet ja ohcat poastajournálain .
Finner du noe interessant , kan du enkelt bestille innsyn i dokumentet .
Jus gávnnat juoidá mii beroštahttá , de sáhtát álkit dáhttut beassat dokumentii ja dan lohkat .
- Åpenhet forutsetter tilgjengelighet .
- Rabasvuohta eaktuda beassama .
Med OEP kan både eksperter og nybegynnere på enkel måte skaffe seg oversikt og innblikk i statsforvaltningen .
AEPain sáhttet sihke čeahpit ja easkkaálgit álkit oažžut stáhtahálddahusas visogova ja oaidnit maid dat bargá .
Vi har gjennom flere år sett hvor viktig tilgang til postjournaler er for pressen når det gjelder kritisk journalistikk .
Mii leat máŋga jagi oaidnán man dehálaš poastajournálat leat pressii go dat galgá čađahit kritihkalaš journalistihka .
Jeg håper OEP blir et verktøy for demokrati og innbyggermedvirkning , sier fornyingsminister Aasrud .
Mun doaivvun AEP šaddá dakkár reaidun mii váikkuha demokratiijii ja ássiid searvamii , dadjá ođasmahttinministtar Aasrud .
Også tidligere har det vært mulig for alle å bestille innsyn i offentlige dokumenter , men det forutsatte at man kjente til en bestemt sak .
Ovdal ge lea leamaš vejolaš beassat geahčadit almmolaš dokumeanttaid , muhto dalle fertii olmmoš diehtit dihto ášši gávdnoma birra .
Kun journalister har hatt en generell oversikt over hvilke saker som sendes til og fra for eksempel departementene .
Dušše journalisttain lea leamaš oppalaš visogovva das mat dokumenttaid sáddejuvvojit ovdamearkka dihtii departemeanttaide ja departemeanttain .
- Med OEP får alle den tilgangen som før var forebeholdt journalister , dessuten gjør nå flere virksomheter enn før sine postjournaler tilgjengelig , sier statsråden .
- AEPain ožžot buohkat dan vejolašvuođa mii ovdal lei aivve journalisttain , ja dan lassin bidjet eanet doaimmahagat go ovdal poastajournálaideaset olbmuid olámuddui , cealká stáhtaráđđi .
Ved lansering 18. mai 2010 er alle departementene , Statsministerens kontor samt flere statlige virksomheter med i OEP .
Go dat almmuhuvvo miessemánu 18. beaivvi 2010 , de leat buot departemeanttat , Stáhtaministara kontuvra ja vel máŋga stáhtalaš doaimmahaga mielde AEPas .
Flere virksomheter vil bli faset inn etter hvert som disse er klare til å delta .
Arvat doaimmahagat bohtet lassin dađistaga go dat leat gárvásat searvat .
Direktoratet for forvaltning og IKT ( Difi ) har forvalnings- og administrasjonsansvaret for tjenesten .
Hálddahusa ja IKTa direktoráhtas lea ovddasvástádus hálddašit ja jođihit bálvalus .
Fornyings- , administrasjons- og kirkedepartementet har hatt ansvaret for utviklingen av OEP.
Ođasmahttin- , hálddahus- ja girkodepartemeanttas lea leamaš ovddasvástádus ráhkadit AEPa .
Når målene for langtidsplanen og veteranarbeidet styrkes
Guhkesáiggeplána ulbmilat ja veteránaid doaimmat nannejuvvojit
Med regjeringens forslag til forsvarsbudsjett på 40,5 milliarder kroner ferdigfinansieres langtidsplanen for Forsvaret .
Ráđđehus árvala 40,5 miljárdda kruvnnu sturrosaš suodjalusbušeahta čađahit Suodjalusa guhkesáiggeplána .
– Dette er viktig for å sikre mer varig balanse i Forsvaret , fastslår forsvarsminister Grete Faremo .
– Dát lea dehálaš sihkkarastit bistevaš dássejuvvon doaimmaid Suodjalusas , deattuha suodjalusministtar Grete Faremo .
Målene i langtidsplanen for perioden 2009–2012 nås gjennom både bevilgningsopptrapping på 895 millioner kroner og intern ressursfrigjøring i Forsvaret for 1 260 millioner kroner .
Guhkesáiggeplána 2009 – 2012 ulbmiliid lea vejolaš ollašuhttit 895 miljovnna kruvnnu sturrosaš juolluduslassánemiin ja Suodjalusa siskkáldas resursageahpedemiin mii dahká 1 260 miljovnna kruvnnu .
I 2012 styrkes forsvarsbudsjettet med 672 millioner kroner gjennom bevilgningsøkning , effektiviseringer og organisasjonstiltak .
Jagi 2012 lasihuvvo suodjalusbušeahtta 672 miljovnna kruvnnuin juolluduslassánemiin , beavttálmahttindoaimmaid ja organisašuvdnadoaimmaid bokte .
Gjennomføring av langtidsplanens målsettinger og styrking av forebyggingsarbeid og rettigheter for veteraner prioriteres med bevilgningsøkninger .
Guhkesáiggeplána ulbmiliid čađaheapmi ja easttadandoaimmaid nannen ja veteránaid vuoigatvuođat vuoruhuvvojit juolluduslassánemiid bokte .
Økt felles innsats fra regjering og forsvar - Både regjeringen og Forsvaret har levd opp til de forsikringer som ble gitt da forsvarsplanen ble vedtatt av Stortinget i 2008 .
Eanet ovttasbargu gaskal ráđđehusa ja suodjalusa - Sihke ráđđehus ja Suodjalus leaba čuvvon lohpádusaid mearriduvvon suodjalusplánas maid Stuoradiggi dohkkehii jagi 2008 .
Vi har foreslått et budsjett der hovedmålene i langtidsplanen 2009–2012 med blant annet mer varig balanse mellom budsjett , oppgaver og forsvarskapasiteter nå er godt innenfor rekkevidde , sier forsvarsminister Grete Faremo .
Mii leat árvalan bušeahta guhkesáiggiplána 2009 – 2012 váldoulbmiliid eavttuid mielde , ee. ahte guhkit áigái doalahit dássedeattu gaskal bušeahta , doaimmaid ja suodjalusnávccasetemiid , muitala suodjalusministtar Grete Faremo .
Budsjettstyrkingen går til prioriterte områder i Forsvarets langtidsplan som økt bemanning , økt øving og trening , en stor vinterøvelse i Nord-Norge og innfasing av nye kapasiteter som fregatter , helikoptre og transportfly .
Bušeahttalassáneapmi geavahuvvo Suodjalusa guhkesáiggeplána vuoruhuvvon doaimmaide , nugo bargiidveaga lasihit , eanet hárjehallamat , stuorra dálvehárjehallan Davvi-Norggas ja ođđa rusttegiid oastit nugo fatnasiid , helikopteriid ja fievrridangirdiid .
I tillegg foreslår regjeringen bevilgningsøkning til bedre ordninger for våre veteraner .
Ráđđehus evttoha vel juolluduslassáneami buoridit ortnegiid mat gusket iežamet veteránaide .
En bedre kompensasjonsording for de med skader fra før 2010 , tettere oppfølging av de som kommer hjem fra operasjoner og et nyopprettet apparat for ivaretakelse av veteranene iverksettes .
Buoret buhtadusortnega sidjiide geat leat lápmašuvvan ovdal jagi 2010 , buorebut čuovvolit sin geat bohtet ruoktot soahteriikkain ja vuogádaga álggahit mii galgá áimmahuššat veteránaid .
- Parallelt med den pågående forsvarsomstilingen leverer Forsvaret solide resultater i daglige operasjoner både hjemme og ute .
- Dássálagaid jotkkolaš suodjalusnuppástuhttimiin fuolaha Suodjalus buriid bohtosiid juohke beaivvi sihke ruovtturiikkas ja olgoriikkas .
Samlet gir budsjettstyrkingen grunnlag for å øke Forsvarets operative evne , sier Faremo .
Oppalohkkái addá bušeahttalassáneapmi vuođu buoridit Suodjalusa doaibmannávccaid , lohká Faremo .
Samtidig leverer forsvarssektoren selv sin del av langtidsplanavtalen med interne effektiviseringer og organisasjonsmessige tiltak for 315 millioner kroner i 2012 og frigjør med dette til sammen 1 260 millioner kroner i løpet av den fireårige planperioden .
Suodjalussuorgi ollašuhttá de ieš guhkesáiggišiehtadusa iežas oasi siskkáldas beavttálmahttin- ja organisašuvdnadoaibmabijuiguin 315 miljovnna kruvnnu ovddas jagi 2012 ja geahpeda dalle plánaáigodaga njealji jagis oktiibuot 1 260 miljovnna kruvnnu .
Regjeringen foreslår også en videre satsing på veteranarbeidet med 59 millioner kroner mer enn i saldert budsjett 2011 .
Ráđđehus evttoha maiddái ain vuoruhit veteránaid doaibmabijuid 59 miljovnna kruvnnuin eanet go sáldejuvvon 2011 bušeahtas .
I tillegg til økte bevilgninger til den særskilte kompensasjonsordningen åpner budsjettforslaget for en rekke tiltak som samlet representerer en betydelig satsing på personell før , under og etter deltakelse i utenlandsoperasjoner .
Sierra buhtadusortnega juolluduslassánemiin leat bušeahttaevttohusas olu doaibmabijut bargiid várás , ovdal go vulget olgoriikii , go leat olgoriikkas ja go máhccet fas ruoktot .