pere/sami_parallel huggingface dataset:
Det er også viktig å ha en helhetlig gjennomgang av studietilbud og organisering av hele virksomheten ved studiestedet , iberegnet bo - og fritidstilbud for studentene .
Lassin dasa ahte gáibiduvvojit oahpaheaddjit geain lea fágalaš máhttu , lea diehttelas ášši ahte oahpaheaddjibarggus fertejit maid leat buorit rámmaeavttut .
Kommunene / fylkeskommunene må ha karriereveiledere som har kunnskaper om samisk språk og samfunnsforhold .
Mii diehtit ahte sámegiel oahpaheddjiin dávjá lea váttis bargodilli , sihke fágalaš birrasa dáfus ja maiddái go guoská njuolgut bargobirrasii .
De vil være viktige i veiledningen til elevene når det gjelder valgene videre .
Dakkár dilli lea earenoamážit dain suohkaniin gos sámi oahppit leat bieđgguid máŋggain skuvllain .
Elevene må få kjennskap til hvilke utdannings- og karrieremuligheter de har ved å velge samisk språk videre i utdanningsløpet .
Eaŋkiloahpaheaddjit geat johtet skuvllas skuvlii fállat ohppiide dárbbašlaš oahpahusa , vásihit dávjá ahte sii leat hui okto .
Dette er noen av informasjonstiltakene som er i en egen nasjonal rekrutteringsstrategi , hvor Sametinget har vært med og blitt konsultert om tiltakene i strategien .
Ii leat sámi fágalaš dahje pedagogalaš fágabiras doarjjan , ja seammás sii dovdet maid dego duvdiluvvon eret skuvllaid oahpaheaddjejoavkkus , ja dan láhkái gáidet bargobirrasis eret , vaikko eai háliidivčče ge dan .
3.5.3 Læreren – elevens tillitsmann
Čoahkkingirjji čállit : Marit Ellen Mienna
For at eleven skal kunne utvikle seg både kunnskapsmessig og som person kreves det at skolehverdagen er innholdsrik i form av variert og tilpasset opplæring .
Diekkár váttis dilálašvuođa boađus lea ahte sámi oahppi čađat šaddá vásihit oahpaheaddjelonohallama , mii dagaha ahte heaitá čuovvumis oahpahusa dahje njuolgut juo botke oahpu .
Eleven må utfordres på kunnskap og verdier , og opplæringen må være tilpasset elevens individuelle forutsetninger med tanke på sosial bakgrunn , næringstilhørighet og kunnskapsnivå .
Dát hástalusat namuhuvvojit maid Mánáidáittardeaddji raporttas mii lea sámi mánáid mieldeváikkuheami birra 10. Sámedikki mielas , mii lea sámi mánáid áittardeaddji , lea dákkár skuvlaárgabeaivi dohkkemeahttun .
Alt dette fordrer at skolen har pedagogisk dyktige lærere . En lærer er elevens nærmeste tillitsperson .
Oahpaheaddji dárbbaša su doaimmas fágalaš vuođu ja oktavuođa dahje čanastaga buori bargobirrasii .
Det er læreren som står for den daglige formidlingen av kunnskap , kultur og verdier .
Dasa lassin lea dehálaš ahte bargoaddi doarjumiin čuovvu oahpaheaddji fágalaččat ja pedagogalaččat .
Det er læreren som ser og kjenner eleven best i skolemiljøet .
Juohke oahppis lea riekti oažžut kvalitehta ja sisdoalu dáfus buori oahpu .
I tillegg til krav om faglig kompetente lærere , er det også en kjensgjerning at læreren må ha gode rammevilkår for sitt virke .
Skuvlla ( skuvlla oamasteaddji ) geatnegasvuohta lea ge oahpaheaddji čuovvolemiin bearráigeahččat ahte oahppi oažžu nu buori ávkki go vejolaš oahpahusas .
Statlige utdanningsmyndigheter har i samarbeid med arbeidstakerorganisasjonene , KS og universiteter og høgskoler utarbeidet en varig nasjonal strategi for videreutdanning av lærere ; Kompetanse for kvalitet .
Stáhta oahpahuseiseválddit leat searválaga bargiidorganisašuvnnaiguin , KS:ain ja universitehtaiguin ja allaskuvllaiguin ráhkadan bissovaš našunála strategiija oahpaheddjiid joatkkaoahpaheapmái ; Kompetanse for kvalitet ( Gealbolokten danin go dárbbašuvvo kvalitehta ) .
kompetanse for lærere innenfor fagene norsk og samisk , matematikk og engelsk , fortrinnsvis på ungdomstrinnet , er et av delmålene for 2009-2012 .
Okta 2009-2012 oasseulbmiliin lea háhkat lassi gelbbolašvuođa oahpaheddjiide dárogiel ja sámegiel fágain , matematihkas ja eŋgelasgielas , ovddemustá nuoraiddásis .
Sametingets kartlegging av kompetansehevingsbehovet i samiske skoler viser at det er mest behov for kompetanseheving i samisk , bl.a. i fagskriving og lesing , tospråklighetspedagogikk og bruk av sterke opplæringsmodeller .
Sámedikki gelbbolašvuođadárbbu kárten sámi skuvllain čájeha ahte lea dárbu loktet gelbbolašvuođa sámegielas , earet eará fágačállimis ja lohkamis , guovttegielatpedagogihkas ja nana oahpahanmálliid geavaheamis .
Dernest er det behov for økt kompetanse om integrering av tradisjonell kunnskap i naturfag , samfunnsfag , matematikk og i andre fag .
Dasa lassin lea maid dárbu háhkat lassigelbbolašvuođa das movt árbemáhtu fievrredit luondufágii , servodatfágii , matematihkkii ja eará fágaide .
I matematikk er det også behov for kompetanseheving om fagbegrepene på samisk og bruk av praktiske metoder .
Matematihkas lea maid dárbu hukset gelbbolašvuođa mii guoská sámegiel fágatearpmaide ja praktihkalaš metodaid geavaheapmái .
Videre er det behov for kompetanseheving i bl.a. engelsk , duodji , flerkulturell forståelse og urfolkspedagogikk .
Lea maid dárbu nannet gelbbolašvuođa earet eará eŋgelasgielas , duojis , máŋggakultuvrralaš áddejumis ja eamiálbmotpedagogihkas .
Den nasjonale kompetansehevingsstragien ivaretar bare i begrenset omfang kompetansehevingsbehov til lærere i samiske skoler og samisklærere .
Našunála gealboloktendoaimmat áimmahuššet hui unnán daid dárbbuid mat sámi skuvllaid oahpaheddjiin ja sámegielat oahpaheddjiin leat .
Midlene skal stimulere til kompetanseheving som fremmer samisk språk og kultur i den samiske skolen .
Doarjat galget movttiidahttit nannet gelbbolašvuođa sámegielas ja sámi kultuvrras sámi skuvllain .
Midlene ble ikke benyttet i 2010 , og ble overført til 2011 .
Doarjagat eai geavahuvvon 2010:s , ja sirdojuvvo jahkái 2011 .
Kap. 17 i budsjettet omhandler driftsutgifter på administrativ nivå .
Bušeahta Kap. 17 sisttisdoallá hálddahusdási jođihangoluid .
Det er ikke satt andre krav enn at midlene benyttes iht. tildelingsbrevet fra Utdanningsdirektoratet .
Eai leat biddjojuvvon eará gáibádusat go dat ahte doarjagat galget geavahuvvot Oahpahusdirektoráhta juolludanreivve ulbmila mielde .
Samisk høgskole har , på oppdrag fra Sametinget , utviklet kombinert etter- og videreutdanning i prinsipper for opplæringen – samisk og samisk læringsplakat .
Sámi allaskuvla lea , Sámedikki bargogohččuma mielde , ráhkadan lotnolas lassi-ja joatkkaoahpahusssii prinsihpaid – sámi oahppoplakáhta .
I følge undertegnet avtale skal Samisk høgskole også gjennomføre denne etter- og videreutdanningen .
Vuolláičállojuvvon soahpamuša mielde galgá Sámi allaskuvla maid čađahit dan lassi-ja joa2tkkaoahpahusa .
3.5.4 Samarbeid mellom skole og hjem
3.5.4 Ovttasbargu gaskal skuvlla ja ruovttu
Foreldre og foresatte har et stort ansvar for egne barns læring og utvikling .
Váhnemiin ja váhnensadjásaččain lea stuora ovddasvástádus gozihit iežaset mánáid oahppama ja ovdáneami .
Foreldrenes engasjement i sine barns læring har stor betydning for barnas motivasjon og læringsutbytte .
Mánáid oahppanmoktii váikkuha ollu dat go váhnemat atnet beroštumi iežaset mánáid oahpus .
Men det er skolen som har ansvar for å ivareta samarbeidet med hjemmet .
Muhto lea skuvlla ovddasvástádus gozihit ovttasbarggu ruovttuin .
Samarbeidet mellom skole og hjem er viktig både for å skape gode læringsvilkår for den enkelte elev og for et godt læringsmiljø i elevgruppen og på skolen .
Skuvlla ja ruovttu ovttasbargu lea dehálaš go galgá ásahit buriid oahppandilálašvuođaid guđege mánnái ja maiddái go galgá oažžut buori oahppanbirrasa ohppiidjoavkkuide ja skuvlii minddar .
Foreldrenes holdninger overfor skole og opplæring har betydning for barns motivasjon .
Váhnemiid miellaguoddu skuvlii ja oahpahussii mearkkaša ollu mánáid oahppanmoktii .
For å få til et godt samarbeid mellom skole og hjem , må foreldrene ha reell medvirkning og medbestemmelse .
Váhnemat fertejit duođas beassat leat mielde ovttasbarggus ja sis ferte leat duohta mieldemearridanfápmu , jus galgá leat buorre ovttasbargu gaskal skuvlla ja ruovttu .
Målet for samarbeidet må være barnas trivsel , trygghet og læring .
Ovttasbarggu ulbmil galgá leat ahte mánát loktet áiggi skuvllas , leat oadjebasat ja ohppet bures .
Lærerens kunnskap om samisk språk og kultur og hvordan skolen møter samiske elever og foreldre , har betydning for samarbeidet mellom skole og hjem .
Skuvlla ja ruovttu ovttasbargui mearkkaša maid ollu dat man ollu máhttu ja diehtu oahpaheaddjis lea sámegiela ja sámi kultuvrra birra , ja movt skuvla vuostáiváldá sámi ohppiid ja váhnemiid .
For noen samiske elever kan skolehverdagen fortone seg både utrygg og vanskelig .
Dain guovlluin vásihit oahppit vel dál nai givssideami iežaset sámi gullevašvuođa dihtii .
Spesielt i områder der samisk språk og kultur står svakt , opplever også i dag elever å bli mobbet for sin samiske tilhørighet .
Rätten til delaktighet och inflytande för samiska barn och ungdomar ( 2008:27 ) Čoahkkingirjji čállit : Marit Ellen Mienna
Familie og slekt er viktig og er sentral i sosialiseringen og er med på å gi barn og unge sin identitet .
Bearaš ja sohka leat mávssolaččat ja hui guovddážis sosialiseremis , ja leat mielde nanosmahttimin mánáid ja nuoraid identitehta .
I prinsipper for opplæringen i Kunnskapsløftet – samisk er dette omtalt under samarbeid med hjemmet : ” Barn og unge er også en del av sosiale og slektskapsmessige nettverk som kan bidra til vedlikehold og styrking av identitet og tradisjonelle verdier .
Máhttolokten - sámi oahpahusa prinsihpain leat dat namuhuvvon ovttasbargu ruovttuin vuolde : ” Mánát ja nuorat leat maid oassi sosiála fierpmádagas ja sogas , mii lea veahkkin bisuheamen ja nannemin identitehta ja árbeárvvuid .
Den kulturkompetansen som foreldre , / foresatte besteforeldre , familie , slekt , faddere og venner representerer skal påaktes som verdifull i opplæringen . ”
Váhnemiid , / váhnensadjásaččaid áhkuid ja ádjáid , soga , ristváhnemiid ja ustibiid kulturmáhttu galgá adnojuvvot árvvus oahpahusas . ”
Et godt samarbeid mellom skole og hjem gir muligheter til å bruke elevenes besteforeldre , familie og andre i lokalsamfunnet i overføring av kulturkunnskap .
Go skuvllas lea buorre ovttasbargu ruovttuin , de lea vejolaš geavahit ohppiid áhkuid ja ádjáid , bearraša ja earáid báikkálaš servodagas árbedieđuid viidásit fievrredeamis .
Det vil kunne være med å styrke elevenes samiske identitet .
Dat lea mielde nannemin ohppiid sámi identitehta .
Mange elever går på skoler hvor det er få elever som får samisk opplæring .
Ollu oahppit vázzet skuvlla dakkár skuvllain gos leat dušše moattes geain lea sámegiel oahpahus .
Som regel får disse elevene opplæring i samisk gjennom fjernundervisning .
Dábálaččat ožžot diet oahppit sámegiel oahpu gáidosisoahpahussan .
Dette kan skape utfordringer når det gjelder å nyttiggjøre kompetansen som familien og slekta har i opplæringen .
Dat sáhttá buktit hástalusaid dan ektui ahte nákcet geavahit oahpus ávkin dan máhtu mii bearrašis ja sogas lea .
Dette må både skolen hvor eleven hører til og skolen som gir opplæringen være bevisst på i planleggingen av undervisningen .
Dan ferte sihke dat skuvla gos oahppi vázzá , ja skuvla mii fállá oahpahusa atnit muittus ja dihtomielas go plánejit oahpaheami .
Det er en nasjonal målsetning at skolene i Norge skal ta i bruk den såkalte Feide-modellen ( Felles elektronisk identitet for utdanningssektoren ) , en felles IKT-infrastruktur , en elektronisk identitet for alle skoler og utdanningsinstitusjoner .
Lea našunála mihttomearri ahte Norgga skuvllat galget váldit atnuti nugohčoduvvon Feide-modealla ( Oahpahussuorggi oktasaš elektruvnnalaš identitehta ) , oktasaš IKT-siskkáldasstruktuvrra , seamma elektruvnnalaš identitehta buot skuvllaide ja oahppoásahusaide .
I løpet av 2012 skal alle skolene ha tatt i bruk Feidekommunikasjonsmodellen .
Jagi 2012 mielde galget buot skuvllat váldán atnui Feide-gulahallanmodealla .
Feide er et identifikasjonssystem for elever , foresatte , lærere og rektorer , som skal gjøre det enklere å kommunisere mellom lærer og elev , skole og hjem .
Feide lea identifiserenvuogádat ohppiide , váhnenovddasteddjiide , oahpaheddjiide ja rektoriidda , mii galgá dahkat oahpaheaddji ja oahppi ja skuvlla ja ruovttu gulahallama álkibun .
På flere skoler er SMS blitt det viktigste bindeleddet mellom lærere og elever og i samarbeidet mellom hjem-skole .
Ollu skuvllain lea SMS šaddan deháleamos gulahallanvuohki gaskal oahpaheddjiid ja ohppiid ja ruovttu-skuvlla ovttasbarggus .
Det er viktig at samiske foreldres stemme høres på også av sentrale myndigheter , både lovgivende og utøvende myndigheter .
Lea dehálaš ahte sihke guovddáš eiseválddit , nugo láhkaaddit ja eiseválddit mat láhkamearrádusaid galget fápmuibidjat , gullet sámi váhnemiid jiena .
Samisk foreldrenettverksarbeid er viktig i en slik sammenheng .
Sámi váhnenfierpmádagat leat dan oktavuođas dehálaččat .
Foreldrenettverksarbeid har over lengre tid vært tungvint for samiske foreldre grunnet store avstander og få ressurspersoner som har mulighet å bruke fritiden sin på frivillig foreldrearbeid .
Váhnenfierpmádaga bargu lea guhkit áiggi leamaš lossat sámi váhnemiidda dan sivas go leat guhkes gaskkat ja unnán áŋgiris olbmot geain lea vejolašvuohta geavahit astoáiggi eaktodáhtolaš váhnenbargguide .
Samisk foreldrenettverk har derfor ikke hatt de vilkårene som de burde hatt for å arbeide med utdanningspolitiske spørsmål .
Danin eai leat ge Sámi váhnenfierpmádagas leamaš dat eavttut mat das galggaše leat go galget bargat oahpahuspolitihkalaš gažaldagaiguin .
Sametinget fikk i 2010 for første gang gjennomslag for prinsippet om at det behøves en egen samisk foreldrerepresentant i Regjeringens Foreldreutvalg for barnehager ( FUB ) .
Sámediggi oaččui 2010:s vuosttaš geardde mieđáhusa dan vuođđojurdagii ahte ráđđehusa mánáidgárddiid Váhnenlávdegoddái ( dárogillii FUB ) dárbbašuvvo maid sámi váhnenáirras .
Sametinget har foreslått og fått oppnevnt en foreldrerepresentant for perioden 2010-2014 .
Sámediggi lea evttohan ja ožžon lávdegoddái nammaduvvot ovtta váhnenovddasteaddji áigodahkii 2010-2014 .
Sametinget arbeider også for å få samisk foreldrerepresentant i Foreldreutvalget for grunnopplæringen ( FUG ) , for den neste oppnevningsperioden som begynner i januar 2012. 3.5.5 Læremidler
Sámediggi lea maid bargamin oažžut sámi váhnenáirasa Vuođđooahpahusa váhnenlávdegoddái ( dárogillii FUG ) , go dasa galget nammadit olbmuid ođđajagimánus 2012. 3.5.5 Oahpponeavvut
Sametinget har ansvaret for samiske læremidler .
Sámi oahpponeavvut leat Sámedikki ovddasvástádus .
Mangel på samiske læremidler har vært den utdanningspolitiske saken som har fått størst oppmerksomhet i media . .
Sámi oahpponeavvuid vátnivuohta lea leamaš oahpahuspolitihkalaš ášši masa mediat leat gidden eanemus fuomášumi .
Mangelen på samiskspråklige læremidler i alle fag og på alle klassetrinn har vært et sentralt tema i forbindelse med innføring av Kunnskapsløftet – samisk .
Sámi oahpponeavvuid vátnivuohta buot fágain ja buot luohkáin lei guovddáš fáddán dalle go Máhttolokten – sámi váldojuvvui atnui .
De senere årene har det vært forbedring i læremiddelsituasjonen for samiske barn og unge .
Maŋemus jagiid leat oaidnán ahte sámi mánáid ja nuoraid oahpponeavvodilli lea buorránišgoahtán .
Årsakene til dette er dels Sametinget strategisk plan for læremiddelutvikling , dels at saken har fått mye fokus blant samiske forlag og ordningen med gratis læremidler for barnehager og skoler som har vært gjeldende fra 2008 .
Čilgehus dasa lea sihke Sámedikki ulbmilaš plána oahpponeavvuid ovddideapmái , ahte sámi lágádusat leat áššái gidden nu stuora fuomášumi ja nuvttá oahpponeavvut mánáidgárddiide ja skuvllaide , ortnet mii lea leamaš 2008 čavčča rájes .
For elever i videregående opplæring er det en ordning med gratis læremidler som også har vært gjeldende fra høsten 2008 .
Joatkkaoahpahusa oahppit ožžot našunála dásis nuvttá oahpponeavvuid , maiddái dat ortnet lea leamaš 2008 rájes .
Det er likevel fremdeles behov for en større satsing på læremiddelutvikling enn det Sametinget per i dag har økonomi til , eller det samiske samfunnet har kapasitet til .
Liikká lea ain dárbu nannet oahpponeavvuid ráhkadeami vel eanet go dat maid Sámediggi dál ekonomalaččat sáhttá dahkat , dahje maid sámi servodat ieš nákce .
En arbeidsgruppe bestående av medlemmer fra Kunnskapsdepartementet , Sametinget og Utdanningsdirektoratet har foreslått endringer som er ment å effektivisere læremiddelutviklingen .
Bargojoavku , mas leat mielde Máhttodepartemeantta , Sámedikki ja Oahpahusdirektoráhta ovddasteaddjit , lea evttohan rievdadusaid mat galggaše oažžut buorredoaibmi oahpponeavvoráhkadeami .
Sametinget prioriterer per i dag heldekkende læremidler på samisk , både bøker og digitale ressurser i alle fag .
Sámediggi doarju dál čađačuovvu oahpponeavvuid sámegillii , sihke girjjiid ja digitála veahkkeneavvuid .
Sametinget mener at skoleeier skal være seg sitt ansvar bevisst når det gjelder læremidler og ivaretakelse av de samiske elevenes rett til nødvendig opplæring .
Sámediggi oaivvilda ahte skuvllaid oamasteaddjit galget diehtit iežaset ovddasvástádusa go smiehttá oahpponeavvuid ja dan ahte áimmahuššat sámi ohppiid rievtti oažžut oahpu .
Sametinget mener at hovedansvaret for å sikre skolene samiske læremidler må ligge hos skoleeierne , og derfor vil Sametinget foreta en evaluering av ordningen med gratis læremidler .
Sámediggi oaivvilda ahte leat skuvlaoamasteaddjit geain lea váldoovddasvástádus sihkkarastit skuvllaide sámi oahpponeavvuid , ja danin áigu Sámediggi árvvoštallat nuvttá oahpponeavvoortnega .
Sametinget ser også et behov for tettere dialog med forlag og skoleeiere vedrørende læremiddelbruk og produksjon .
Sámediggi oaidná maid dárbbu ásahit lagat gulahallama lágádusaiguin ja skuvlaoamasteddjiiguin áššiin mat gusket oahpponeavvuid geavaheapmái ja buvttadeapmái .
Det at læremidler ikke er på plass etter offentlige reformer er ikke et særsamisk fenomen , det har også skjedd at norske skoler har vært uten oppdaterte læremidler etter at Kunnskapsløftet ble innført .
Dat ahte eai leat skáhppon oahpponeavvuid go bidjet johtui almmolaš ođastusa , ii leat váddun dušše sámi skuvllain , maiddái dáru skuvllat leat leamaš ođasmahttejuvvon oahpponeavvuid haga maŋŋel go Máhttolokten váldojuvvui atnui .
En stor utfordring er at tilgangen på læremiddelutviklere er begrenset , spesielt i sør- lule , - pite og østsamiske områder .
Stuora hástalus lea dat ahte eai gávdno vaikko man ollu oahpponeavvoráhkadeaddjit , áibaida eai lulli-ja julevsámi guovlluin .
Kunnskapsløftet innførte i 2006 digitale ferdigheter som den femte ferdighet i skole i tillegg til lesing , skriving , regning og muntlig presentasjon .
Máhttolokten buvttii 2006:s digitála gálgga viđat gálgan skuvlii , lassin lohkamii , čállimii , rehkenastimii ja njálmmálaš ovdanbuktimii .
Samiske ungdom er også ” digital natives ” , de starter tidlig med å bruke digitale verktøy .
Maiddái sámi nuorat leat “ digital natives ” , sii álget árrat juo geavahit digitála reaidduid .
Den digitale skolen gjør at også læremiddelproduksjon må ta innover seg Møtesekretærer : Ellen Aina Eira
Digitála skuvla gáibida maid ahte oahpponeavvuid ráhkadeamis fertejit hálddašisgoahtit teknologalaš innovašuvnnaid .
Det førte også til opprettelsen av en egen fylkeskommunal læremiddelprodusent NDLA ( Nasjonal digital læringsarena ) .
Dat mielddisbuvttii ahte ásahuvvui sierra fylkasuohkan oahpponeavvobuvttadeaddji NDLA ( Našunála digitála oahppanarena ) .
Skolene benytter seg ofte av læringsplattformer , et intranett hvor lærere , elever og foreldre kan kommunisere .
Skuvllat geavahit dávjá oahppanlávddi , mii lea intraneahtta gos oahpaheaddjit , oahppit ja váhnemat sáhttet gulahallat .
Slik læringsplattform brukes både pedagogisk og administrativt .
Diekkár oahppanlávddit geavahuvvojit sihke pedagogalaččat ja hálddahusbargguin .
It ’ s learning og Fronter er de to største i norske skoler .
It ’ s learning ja Fronter geavahuvvojit eanemusat Norgga skuvllain .
Våren 2011 gjennomførte alle avgangselevene i videregående skole eksamen med elektronisk skriftlig eksamen .
2011 giđa čađahedje buot maŋemusjagi oahppit joatkkaskuvllas eksámena elektruvnnalaččat čálalaš eksámeniin .
Det har vært mangel på en helhetlig oversikt over eksisterende læremidler .
Dán rádjái lea váilon oppalašlistu mas oaidná buot oahpponeavvuid mat leat gávdnamis .
Portalen kalles ovttas.no , og er utviklet av Sametinget i samarbeid med Senter for IKT i utdanningen .
Dan neahttabáikki namma lea ovttas.no , ja dan lea Sámediggi ovddidan ovttas Senter for IKT oahpahusain .
Lanseringen av første del av Ovttas – Aktan-Aktasne- prosjektet markerer derfor en ny æra når det gjelder arbeidet med samiske læremidler .
Ovttas – Aktan-Aktasne- prošeavtta vuosttaš oasi rahpan mearkkaše ge ođđa áiggi sámi oahpponeavvobarggus .
Teknologiske nyvinninger som elektroniske klasserom , bruk av elektroniske brett i undervisningen er eksempler på at læremidler er mye mer enn lærebøker .
Teknologalaš ilbmamat nugo elektruvnnalaš luohkkálatnja , elektruvnnalaš breahta geavaheapmi oahpahusas leat ovdamearkkat dasa ahte oahpponeavvut leat mihá eanet go dušše skuvlagirjjit .
Finnut Consult AS foretok i 2006 en evaluering av ordningen med utvikling av samiske læremidler .
Finnut Consult AS árvvoštalai 2006:s sámi oahpponeavvuid ovddidanortnega .
Evalueringsrapporten kom med en del tilrådninger for det videre arbeidet .
Árvvoštallanraporttas leat muhtun rávvagat viidásit bargui .
Rapporten ga ikke noe entydig svar på Sametingets fremtidige rolle når det gjaldt samisk læremiddelutvikling , men anbefalte at dette måtte utredes videre .
Raporta ii buktán makkárge čielga vástádusaid dasa makkár rolla Sámedikkis galggašii leat boahtteáiggis sámi oahpponeavvuid ovddideamis , muhto ávžžuhuvvui ahte dan ferte ain čielggadit viidáseappot .
Evalueringen avdekket blant annet at det var vanskelig for skoler å ha oversikt over eksisterende samiske læremidler .
Árvvoštallan čuvgii earet eará dan ahte skuvllaide lea váttis oažžut oppalaš gova das makkár sámi oahpponeavvut leat gávdnamis .
Kunnskapsdepartementet , Utdanningsdirektoratet og Sametinget har i fellesskap utarbeidet rapporten ” Tiltak for å effektivisere utvikling og produksjon av samiske læremidler ” i 2010 .
Máhttodepartemeanta , Oahpahusdirektoráhtta ja Sámediggi leat 2010:s searválaga ráhkadan raportta “ Doaimmat mat galget buoridit sámi oahpponeavvuid ovddideami ja buvttadeami “ .
Anbefalingene er en del av bakgrunnsstoffet for utarbeiding av denne meldingen .
Dan ávžžuhusat leat oassi duogášdieđuin maid dán dieđáhusa barggus leat geavahan .
I rapporten fremkommer det at det er skoleeiers ansvar at kravene i opplæringsloven og forskrifter blir oppfylt , og i det ligger også ansvar for anskaffelse av læremidler til elevene .
Raporttas boahtá ovdan ahte lea skuvlaoamasteaddji ovddasvástádus bearráigeahččat ahte oahpahuslága gáibádusat ja láhkaásahusat čuvvojuvvojit , ja dat mearkkaša ahte galgá skáhppot ohppiide oahpponeavvuid .
Arbeidsgruppen mener at midlene som brukes til ordningen med gratis læremidler , heller bør brukes til å utvikle nye læremidler .
Bargojoavku oaivvilda ahte doarjagat mat geavahuvvojit nuvttá oahpponeavvoortnegii , baicca galggaše geavahuvvot ođđa oahpponeavvuid ovddideapmái .
Sametinget har utarbeidet en strategisk plan for læremiddelutvikling 2009-2012 .
Sámediggi lea ráhkadan ulbmilaš plána oahpponeavvuid ovddideapmái 2009-2012 .
En av strategiene er etablering av ressursskoler for læremiddelutvikling .
Okta ulbmliin lea ásahit resursaskuvllaid oahpponeavvuid ovddideapmái .
Sametinget ønsker å prøve ut forskjellige måter for effektivisering og tilgjengeliggjøring av samiske læremidler .
Sámediggi háliida geahččalit iešguđetlágan vugiid movt oažžut buorredoaibmi sámi oahpponeavvobuvttadeami ja movt oahpponeavvuid álkibut bidjat gávdnamassii .
Sametinget har finansiert et pilotprosjekt på Drag skole i Tysfjord som ett av flere tiltak for å utprøve nye metoder for utvikling av læremidler .
Sámediggi lea ruhtadan pilohtaprošeavtta Ájluovtta skuvllas Divttasvuonas , mii lea okta dain ođđa doaimmain mat gusket oahpponeavvuid ovddideapmái .
Skolen har fått midlertidig status som ressursskole for lulesamiske læremidler og har fått i oppgave å utvikle læremidler .
Skuvla lea gaskaboddosaččat ožžon resursaskuvla árvvu julevsámegiel oahpponeavvuid oktavuođas , ja lea ožžon bargun ovddidit oahpponeavvuid .
Dette skal skje gjennom å utvikle læremidler på skolen , i klassemiljøer og gjennom testing av læremidlene på elevene før sluttproduksjon skjer .
Doppe galget ovddidit oahpponeavvuid skuvllas , luohkkábirrasiin , ja galget dasto geahčaladdat oahpponeavvuid ohppiiguin ovdal go loahpalaččat daid gárvvistit .
Også andre skoler i samiske områder har vist interesse for læremiddelutvikling .
Maiddái eará skuvllat sámi guovlluin leat čájehan beroštumi oahpponeavvuid ovddideapmái .
Sametinget er kjent med at Elgå skole i Engerdal har et ønske om å få samme status og finansiering , og at Kautokeino kommune jobber med å vurdere hvilket innhold Láhpoluoppal skole skal få når det ikke lenger er elevgrunnlag for videre skoledrift .
Sámediggi diehtá ahte Elgå skuvla Engerdálas dáhtošii oažžut seamma árvvu ja ruhtadeami , ja ahte Guovdageainnu suohkan lea guorahallamin makkár sisdoallu Láhpoluobbala skuvllas galgá leat dasto go doppe eai leat šat doarvái oahppit doalahit skuvlla .
Det lulesamiske pilotprosjektets tidsramme er satt til 2011 , og prosjektet er for tiden under evaluering fra Sametingsrådets side .
Julevsámi pilohtaprošeavtta áigemearri lea biddjon 2011 rádjái , ja dáid áiggiid lea ge Sámediggeráđđi árvvoštallamin prošeavtta .
Evalueringen vil være viktig for de veivalgene Sametinget tar i det videre arbeidet med å styrke læremiddelproduksjonen , og for spørsmålet om Sametinget ønsker å satse på flere ressurskolemodeller i samiske områder .
Árvvoštallan lea dehálaš dan ektui makkár geainnuid Sámediggi vállje go galgá viidáseappot bargat oahpponeavvobuvttadeami nannemiin , ja galgá gávnnahit galgá go bargagoahtit doarjut eará resursaskuvlamálliid sámi guovlluin .
Sametinget bør også se på læremiddelpolitikken i et helhetlig perspektiv , utifra blant annet Strategisk plan for læremiddelutvikling , og vurdere den rollen samiske forlag har i forhold til læremiddelutvikling i dialog med samiske forlag selv .
Sámedikki bargun lea geahččat oahpponeavvopolitihka ollislaš geahččanguovllus , earet eará oahpponeavvuid ovddideami Ulbmilaš plána ektui , ja galgá maid árvvoštallat makkár sadji sámi lágádusain galgá leat oahpponeavvuid ovddideamis .
3.5.6 Diskriminering av samiske barn og unge
3.5.6 Sámi mánáid ja nuoraid vealáheapmi
Sametinget er kjent med at samiske barn og unge opplever mobbing , herunder mobbing på grunn av sin samiske bakgrunn .
Sámediggi lea ožžon diehttevassii ahte sámi mánát ja nuorat givssiduvvojit , maiddái danin go sis lea sámi duogáš .
All form for mobbing er uakseptabel adferd , og Sametinget ønsker at skolene skal praktisere nulltoleranse for mobbing .
Givssideapmi dáhpáhuvvá luohkkálanjas , skuvlašiljus , ohppiid gaskkas ja maiddái gaskal oahpaheaddji ja oahppi .
Særlig alvorlig er den mobbingen som skjer mellom lærer og elev , hvor læreren Møtesekretærer : Ellen Aina Eira
Buot lágán givssideapmi lea dohkkemeahttun láhtten , ja Sámediggi sávvá skuvllaid čájehit ahte sii eai moktege dohkket givssideami .
Side 81 av 175 utviser holdninger eller adferd som gjør elevens skolehverdag utrygg og ødelegger læringsmiljøet for eleven .
Earenoamáš duođalaš lea givssideapmi mii dáhpáhuvvá gaskal oahpaheaddji ja oahppi , gos oahpaheaddji čájeha dakkár miellaguottuid ja láhttema mii baldá oahppi ja billista oahppi oahppanbirrasa .
Et godt tillitsforhold mellom lærer og elev er av fundamental betydning for elevens læring .
Buorre luohttámušvuohta gaskal oahpaheaddji ja oahppi lea áibbas mearrideaddjin oahppi oahppamii .
Sametinget ser derfor behov for større medvirkning fra elevene når det gjelder evaluering av opplæringen , herunder læremiljøet for den enkelte elev .
Danin oaidná ge Sámediggi dárbbu geassit ohppiid vel eanet fárrui go galgá árvvoštallat oahpahusdili , masa maid gullá juohke oahppi oahppanbiras .
Også mobbing andre veien forekommer ; mobbing av lærere .
Muhto dáhpáhuvvá maid nuppeguvlui givssideapmi ; namalassii ahte oahppit givssidit oahpaheaddji .
Slike forhold må tas på alvor av arbeidsgiver og holdningsskapende adferd av og blant elevene kan være med på å hindre mobbing og øke forståelsen for og verdien av kulturelt mangfold .
Diekkár dáhpáhusaid galgá bargoaddi hui duođalaččat meannudit , ja ferte bargat ohppiid miellaguottuiguin , dat sáhttá eastadit givssideami ja nannet kultuvrralaš girjáivuođa ipmárdusa ja árvvu .
Mobbing forekommer også internt i det samiske samfunnet mellom ulike grupper samiske barn , avhengig av næringstilhørighet , geografisk tilhørighet eller av andre grunner .
Givssideapmi dáhpáhuvvá maid siskkáldasat sámi servodagas , iešguđet sámi mánnájoavkkuid gaskkas , dan sivas go gullet vissis ealáhussii , geográfalaš guvlui dahje eará sivaid geažil .
Ny forskning viser at en stor andel av samiske barn opplever mobbing som en del av sin skolehverdag , noe som er alvorlig .
Ođđa dutkan čájeha ahte stuora oassi sámi mánáin šaddet gillát givssideami , dat lea oassi sin beaivválaš skuvladilis , ja dat lea hui duođalaš ášši .
Sametinget ønsker å rette fokus på dette samfunnsproblemet , og ser behov for styrking av innsatsen for å motarbeide negative holdninger overfor det samiske .
Sámediggi dáhttu giddet fuomášumi dien servodatváttisvuhtii , ja oaidná dárbbu nannet doaimmaid mat galget eastadit heajos guottuid mat olbmuin leat sámivuhtii .
Konflikter eller konfliktskapende utspill i samepolitikken nasjonalt forgreiner seg ofte helt ned til grunnskolenivå ved at barna bærer med seg konfliktene inn i klasserommet og i skolegården .
Riiddut dahje riidobohciideaddji ságat našunála dási sámepolitihkas viidánit dávjá gitta vuođđoskuvladássái , gos mánát fievrredit riidduid luohkkálatnjii ja skuvlašilljui .
Etter 22. juli 2011 og Utøyamassakren rettes nå søkelyset på kulturelt mangfold og det multikulturelle Norge .
Maŋŋá suoidnemánu 22. beaivvi 2011 dáhpáhusa ja Utøyasorbmemiid lea čuovga dal biddjojuvvon kultuvrralaš girjáivuhtii ja máŋggakultuvrralaš Norgii .
Norge har alltid vært flerkulturelt , også før man fikk organisert innvandring fra andre land .
Norga lea álo leamaš máŋggakultuvrralaš , maiddái ovdal go riikii boahtigohte sisafárrejeaddjit eará riikkain .
Det er imidlertid slik at det samiske folket og den samiske kulturen er ukjent for de fleste som ikke har samisk bakgrunn .
Almmatge lea dilli ain nu ahte sámi álbmot ja sámi kultuvra lea amas eatnasiidda geain ii leat sámi duogáš .
Uvitenhet er den største årsaken til intoleranse .
Diehtemeahttunvuohta lea stuorámus sivvan gierdameahttunvuhtii .
jennom kunnskap bygger man broer mellom kulturer .
Dieđuid ja máhtu bokte huksejuvvojit šalddit kultuvrraid gaskka .
Barnekomiteen har i sin generelle kommentar nr. 11 om urfolksbarn og deres rettigheter etter barnekonvensjonen fastslått hvordan denne konvensjonen skal tolkes med henblikk på urfolksbarn .
Mánáidlávdegoddi lea árvalan iežas oppalaš mearkkašeamis nr. 11 eamiálbmotmánáid ja sin vuoigatvuođaid birra mánáidkonvenšuvnna vuođul , movt dan konvenšuvnna galgá dulkot eamiálbmotmánáid ektui .
I forhold til prinsippet om ikke-diskriminering sier komiteen : ” States parties should ensure that public information and educational measures are taken to address the discrimination of indigenous children .
Ii-vealaheaddji prinsihpa oktavuođas cealká lávdegoddi : ” States parties should ensure that public information and educational measures are taken to address the discrimination of indigenous children .
The obligation under article 2 in conjunction with articles 17 , 29.1 ( d ) and 30 of the Convention requires States to develop public campaigns , dissemination material and educational curricula , both in schools and for professionals , focused on the rights of indigenous children and the elimination of discriminatory attitudes and practises , including racism .
The obligation under article 2 in conjunction with articles 17 , 29.1 ( d ) and 30 of the Convention requires States to develop public campaigns , dissemination material and educational curricula , both in schools and for professionals , focused on the rights of indigenous children and the elimination of discriminatory attitudes and practises , including racism .
11 ” Sametinget ser behov for mer informasjon om samisk kultur og samiske barn og unges rettigheter i hele det norske skoleverket .
11 ” Sámediggi oaidná dárbbu vel eanet diehtojuohkimii sámi kultuvrra ja sámi mánáid ja nuoraid vuoigatvuođaid birra Norgga skuvlaásahusain .
De samiske veiviserne er en god ordning som bidrar til å øke kunnskapen om samisk kultur blant norske elever .
Sámi ofelaččat lea buorre ortnet mii lea veahkkin juohkimin dieđuid sámi kultuvrra birra dáru ohppiide .
Blant annet bør også andre barn enn de samiske lære om fornorskningspolitikken og de konsekvensene den har hatt for det samiske samfunnet .
Sámediggi oaidná dárbbu viiddidit diehtojuohkima vel eanet , nu ahte vuođđooahpahusa oppalaš oahppoplánain speadjalastá sámi kulturmáhttu mihá buorebut go dál .
På en slik måte vil barna få en bedre forståelse for hvorfor det er nødvendig med ulike tiltak for å styrke samiske barn og unges rettigheter i opplæringssammenheng , og også forstå betydningen av blant annet Sametinget og samiske institusjoner i det moderne Norge .
Dieinna lágiin ožžot mánát eanet ipmárdusa das manne lea dárbu ásahit iešguđetlágan doaimmaid mat nannejit sámi mánáid ja nuoraid vuoigatvuođaid oahpahusa oktavuođas , ja ožžot maid buoret ipmárdusa das makkár mearkkašupmi earet eará Sámedikkis ja sámi institušuvnnain lea ođđaáigásaš Norggas .
Barnekomiteens anbefaling er derfor en viktig retningslinje som Sametinget sammen med andre myndigheter må jobbe etter .
Danin lea ge Mánáidlávdegotti ávžžuhus dehálaš njuolggadus man mielde Sámediggi ovttas eará eisválddiiguin galgá bargat .
3.5.7 De samiske språkenes status
3.5.7 Sámegielaid dilli
En utdanningspolitisk utfordring som gjelder alle de samiske språkområdene er at alle de samiske språkene som snakkes i Norge , snakkes av et relativt lite antall personer .
Oahpahuspolitihkalaš hástalus mii guoská buot sámi giellaguovlluide , lea ahte leat oalle unnán olbmot Norggas geat dieid gielaid hupmet .
Situasjonen er som kjent mest alvorlig for sør , - lule , - pite og østsamisk .
Lulli , - julev – bihtánsámegiella ja nuortalašgiella leat nu go diehtit eanemus duođalaš dilis .
Når meldingen ikke skiller 11 Barnekomiteens Generelle Kommentar nr. 11 ( 2009 ) CRC . :
Go dán dieđáhusas eat earut dien gielaid , de dat lea danin go dáhttu lea lahkonit oahpahusáššiide oppalaččat .
General Comment no. . 11 : Indigenous Children and their rights under the Convention , punkt .
Sámediggi lea juo čađahan politihkalaš doaimmaid maiguin dustet hástalusaid mat gusket earenoamážit áitojuvvon sámegielaide .
Møtesekretærer : Ellen Aina Eira Side 82 av 175 mellom de ulike samiske språkene er det fordi meldingen ønsker en helhetlig tilnærming til spørsmålet om opplæring .
Dan dahkat earet eará go Sámediggi jahkásaš bušeahtain lea vuoruhan oahpponeavvoovddideami lulli , - ja julevsámegillii , ja addán oahppostipeanddaid studeanttaide geat váldet allaoahpu lulli , - ja julevsámegielas .
Sametinget ser også behov for styrking av samiskopplæringen blant ikke-samiske barn og unge .
Sámediggi oaidná maid dárbbu nannet sámegieloahpu mánáide ja nuoraide geat eai leat sápmelaččat .
Tiltaksplanen vil også kunne komme med forslag til hvordan dette kan gjøres .
Doaibmaplánas galgat maid árvalit movt dan sáhttá bargat .
3.6 Sametingets rolle , ansvar og myndighet innenfor opplæring Samelovens § 1-2 slår fast at samene skal ha sitt eget folkevalgte Sameting valgt av og blant samer i Norge .
3.6 Sámedikki rolla , ovddasvástádus ja váldi oahpahussuorggis Sámelága § 1-2 nanne ahte sápmelaččain galgá leat sin iežaset álbmotválljejuvvon Sámediggi , masa sápmelaččat Norggas válljejit áirasiid .
Opprettelsen av Sametinget er et sentralt element i oppfyllelsen av Grunnlovens § 110 a som slår fast at ” Det paaligger Statens Myndigheter at legge Forholdene til Rette for at den samiske Folkegruppe kan sikre og udvikle sit Sprog , sin Kultur og sit Samfundsliv ” .
Sámedikki ásaheapmi lea guovddáš ilbmun Vuođđolága § 110a ollašuhttimis , gos daddjo ahte ” Det paaligger Statens Myndigheter ahte legge Forholdene til Rette for ahte den samiske Folkegruppe kan sikre og udvikle sit Sprog , sin Kultur og sit Samfundsliv ” .
Sametinget er et selvstendig rettssubjekt som er fristilt fra regjeringen .
Sámediggi lea iešheanalaš riektesubjeakta mii lea sirrejuvvon ráđđehusas .
Dette er i dag lagt til grunn både av Sametinget og regjeringen 12 og innebærer at regjeringen ikke kan instruere Sametinget politisk .
Dan geavaha dál sihke Sámediggi ja ráđđehus vuođđun 12 ja dat mearkkaša ahte ráđđehus ii sáhte politihkalaččat instrueret Sámedikki .
Som selvstendig folkevalgt organ er den overordnede målsettingen for Sametingets politiske virksomhet å sikre tinget som politisk organ og forvaltningsorgan størst mulig grad av selvstendighet .
Bajemus dási ulbmil Sámedikki politihkalaš doaimmaide , iešheanalaš álbmotválljejuvvon orgánan , lea sihkkarastit ahte diggi beassá eanemus lági mielde iešheanalaččat doaibmat sihke politihkalaš orgánan ja hálddašanorgánan .
Samiske utdanningsspørsmål er et slikt felt hvor det er naturlig at Sametinget får en mer sentral rolle en tinget har i dag .
Okta diein osiin leat sámi oahpahusgažaldagat , dan suorggis livččii lunddolaš ahte Sámedikkis lea eanet guovddáš sadji go das dál lea .
13 Evalueringen av Sametinget som professor Per Selle har gjennomført i 2011 , konkluderer med at “ noe er alvorlig galt ” , når Sametinget hittil ikke har klart å levere språk-og opplæringsplaner slik som det samiske samfunnet forventer at Sametinget skal gjøre .
1313 Sámedikki árvvoštallamis , maid professor Per Selle čađahii 2011:s , cealká son loahppajurddan ahte “ juoga lea áibbas boastut ” , go Sámediggi dán rádjái ii leat nagodan ráhkadit giella- ja oahpahusplánaid nugo sámi servodat vuordá Sámedikki dahkat .
14 Videre pekes det på at dette ikke kun skyldes mangel på anerkjennelse av at Sametinget skal ha myndighet innen opplæring fra statlige myndigheters side , men like mye er det Sametingets egen organisering og egne politiske prioriteringer ( eller mangel på sådanne ) som er årsaken til mangel på utdanningspolitisk fokus i samepolitikken .
1414 Das čujuhuvvo viidáseappot ahte sivvan dasa ii leat dušše dat ahte guovddáš eiseválddiid bealis eai dohkket ollásii dan ahte Sámedikkis galgá leat váldi oahpahusáššiin , dat lea maid seamma ollu Sámedikki iežas organiserema ja politihkalaš vuoruhemiid ( dahje váilevaš vuoruhemiid ) sivva go sámepolitihkas eai gidde fuomášumi oahpahuspolitihkkii .
Opplæringsmeldingen tar sikte på å avklare og styrke Sametingets rolle i utdanningspolitikken .
Oahpahusdieđáhus galgá čielggadit ja nannet Sámedikki rolla oahpahuspolitihkas .
I dag er Sametingets myndighet og ansvar for gjennomføring av lovfestede rettigheter innenfor opplæring uavklart .
Otná dilis lea Sámedikki váldi ja ovddasvástádus oahpahusa lágasmearriduvvon vuoigatvuođaid čađaheamis eahpečielggas .
Sametinget har i dag flere ulike roller og forholder seg til alle forvaltningsnivåene innen opplæringssektoren .
Sámedikkis leat dál máŋga iešguđetlágan rolla ja dikkis lea dahkamuš buot hálddašandásiin olles oahpahussuorggis .
Sametinget opptrer både som tilskuddsforvalter , forvaltningsorgan med lovpålagte 12
Dan hástalusa digaštallá dieđáhus . Sámedikki ovddasvástádus sámi oahpahusáššiin lea ovdánan cehkiid mielde .
Se blant annet Rapport fra arbeidsgruppe om Sametingets rettslige stilling og brev fra Lovavdelingen 26 januar 1995 .
Sámi oahpahusráđđi nammaduvvui 1975:s Girko- ja oahpahusdepertementii sámi skuvlaáššiid ráđđeaddi orgánan .
Se hovedkonklusjonene fra Gáldu- Kompetansesenteret for urfolks rettigheter , Seminar om selvbestemmelsesrettens ulike aspekter , Gáldu Čála – Tidsskrift for urfolks rettigheter , Nr. 2/2009,”Samisk selvbestemmelse : Utdanning , forskning og kultur ” , s. 24. 14 Se Per Selle , Universitetet i Bergen og Norut Alta-Áltá , Sametingets organisatoriske utfordringer .
13 Geahča Gáldu – Álgoálbmogiid vuoigatvuođaid gelbbolašvuođaguovddáža loahppaárvvoštallama eamiálbmogiid rivttiid birra , Seminára iešguđetlágan oainnuid birra mat gusket iešmearrideapmái , Gáldu Čála – Eamiálbmotvuoigatvuođaid áigečála , Nr. 2/2009,”Sámi iešmearrideapmi : Oahpahus , dutkan ja kultuvra ” , s. 24. 14 Geača Per Selle , Bergen Universitehta ja Norut Alta-Áltá , Sámedikki organisatuvrralaš hástalusat .
En vurdering , side 43 .
Árvvoštallan , siidu 43 .
Møtesekretærer : Ellen Aina Eira Side 83 av 175 13
Čoahkkingirjji čállit : Marit Ellen Mienna 84 siidu 177 siiddus
Samtidig oppleves det som en utfordring at kunnskapen rundt Sametinget er liten både i samiske lokalsamfunn , kommuner , fylkeskommuner , fylkesmannsembeter , departementer og direktorater .
Váldi mii addojuvvui Sámediggái oahpahuslágas , lei vuosttaš láhkahálddašanváldi mii biddojuvvui njuolga Sámediggái lága bokte , mii ii lean delegerejuvvon láhkaásahusain .
I 1993 ble Sametinget overført oppgaven med å oppnevne medlemmene i Samiske utdanningsråd .
Dan válddi oaččui Sámediggi 1998:s , almmá makkárge hálddahusviiddidemiin mii livččii adnon dan čuovvoleapmái .
Samisk utdanningsråd ble oppnevnt i 1975 som et rådgivende organ for samisk skoleutvikling for Kirke- og undervisningsdepartementet .
Duohta dilis lei ge dasto Sámi oahpahusráđđi , mii lei Girko-ja oahpahusdepartemeantta vuollásaš etáhtta mii fágalaččat čuvvolii dieid bargguid .
I følge opplæringsloven skal også Sametinget i samråd med departementet lage utkast til forskriftene om andre særskilte læreplaner for grunnskoleopplæringa i samiske distrikt og for elever ellers som får samisk opplæring i grunnskole og i videregående opplæring .
Easka jagis 2000 sirdojuvvui Sámi oahpahusráđi čállingoddi , mas ledje oktiibuot 25 virggi , Sámediggái . Dat ahte manai nu guhkes áigi ovdalgo bargamušat ja ovddasvástádusa sirdojuvvui Sámediggái , lea várra báidnan ovttasbargu gaskal Sámedikki ja oahpahusovddasvástideaddji departemeantta .
Det er imidlertid departementet som skal fastsette disse forskriftene . Sametinget vedtar læreplaner i samisk språk og i særskilte samiske fag for videregående opplæring innenfor rammer fastsatt av departementet .
Nu aitto go 2008:s lei Sámediggi ja departemeanta fágalaččat hui garrasit vuostálaga gažaldagas ahte man muddui departemeanta sáhttá gohččut Sámedikki rievdadit dohkkehuvvon oahppoplánaid sámi fágain .
Forskrifter om læreplaner etter opplæringslovens § 2-3 og § 3-4 skal gi pålegg om opplæring om samer , deres språk og samfunnsliv innenfor de ulike fagområdene .
Sámedikki konsultašuvdnariekti addá diggái buoret vejolašvuođa váikkuhit našuvnna oahpahuspolitihkkii ja láhkaaddimii go lei dalle ovdal go konsultašuvdnaortnet ásahuvvui .
Innenfor rammer fastsatt av departementet har Sametinget myndighet til å gi forskrifter om innholdet i slik opplæring .
Muhto eaktun dasa lea ahte departemeanttat mat leat oahpahusa ja máhtu ovddasvástideaddjit , čuvvot šiehtadusa nugo lea jurdda ahte dan galgá čuovvut .
Sametingets myndighet etter opplæringsloven var den første lovforvaltningsmyndighet som ble lagt direkte til Sametinget gjennom lov , og ikke delegert ved forskrift .
Dan rájes go Sámedikki ja stáhtalaš eiseválddiid konsultašuvdnavuohki mearriduvvui Gonagaslaš resolušuvnnain 2005:s , galgá Sámedikkiin ráđđádallat buot oahpahusáššiin mat gusket sámi beroštumiide .
Fra 2010 har Kunnskapsdepartementet praktisert en ordning hvor Sametinget foreslår en samisk kandidat til hvert av foreldreutvalgene , og departementet legger vekt på å følge Sametingets anbefaling .
2010 rájes lea Máhttodepartemeanta čuvvon dakkár bargovuogi gos Sámediggi evttoha ovtta sámi evttohasa goappáge váhnenlávdegoddái , ja departemeanta dáhttu čuovvut Sámedikki evttohusa .
Sametinget er ikke gitt egen oppnevningsmyndighet , siden medlemmene av disse to utvalgene oppnevnes av Kongen i Statsråd .
Sámedikkis ii leat alddis váldi nammadit áirasiid , danin go dien guovtti lávdegotti lahtuid nammada Gonagas Stáhtaráđis .
Fra 2010 fikk FUB sin første samiske foreldrerepresentant .
2010 rájes oaččui Vuođđooahpahusa váhnenlávdegoddi vuosttaš sámi váhnenáirasa .
Konsultasjonsavtalen har ført til mer ordnete prosesser mellom Sametinget og regjeringen .
Konsultašuvdnašiehtadus lea dagahan ahte Sámedikki ja ráđđehusa gaskaneasgulahallan jođihuvvo eanet ortnega mielde .
Det finnes flere eksempler på gode prosesser der Sametingets syn har blitt hørt og konkret fulgt opp i den aktuelle lov eller forskrift .
Leat máŋga ovdamearkka mat čájehit buriid ráđđádallamiid gos Sámedikki oainnu leat gullan ja čuovvolan áššáiguoskivaš lágas dahje láhkaásahusas .
Samtidig gjenstår fortsatt mange utfordringer , da særlig med tanke på en helhetlig tilnærming til samisk opplæringspolitikk .
Muhto leat maid ollu hástallusat ovddabealde , earenoamážit gažaldagain mat gusket dasa movt ollislaččat lahkonit sámi oahpahuspolitihkkii .
Sametinget arbeider i dag fra sak til sak , med små muligheter for å komme med mer overordnede innspill og prinsipielle avklaringer .
Dál bargá Sámediggi áššis áššái , ja leat unnán vejolašvuođat buktit bajitdási smiehttamušaid ja árvalit prinsihpalaš čielggademiid .
Dette henger dels sammen med at samepolitikken er fragmentert i mange ulike departementer , og dels at utdanningsspørsmål ( prosjektmidler til læremidler , særskilte tilskudd til skoledrift og liknende ikke alltid ligger under Kunnskapsdepartementet , men ofte også involverer det departementet som har hovedansvaret for samepolitiske saker .
Sivvan dasa lea muhtun muddui dat ahte sámepolitihkka lea dego luovos oassi dain iešguđet departemeanttain , muhto maiddái dat ahte oahpahusáššit ( prošeaktadoarjagat oahpponeavvuide , earenoamáš doarjagat skuvlajođiheapmái ja sullasaččat ) álo leat Máhttodepartemeanta vuollásaš áššit , muhto dat gusket maid eará departemeanttaide main lea váldoovddasvástádus sámepolitihkalaš áššiide .
Dette medfører store utfordringer både med hensyn til ekstern og intern koordinering og kommunikasjon , i tillegg til at Sametinget ofte kommer for sent inn i viktige prosesser .
Dat dagaha stuora hástalusaid sihke olggobealde ja siskkáldas ovttastahttimii ja gulahallamii , ja dasa lassin váldet dávjá Sámedikki hui maŋŋit mielde dehálaš proseassaide .
En annen utfordring er forholdet mellom departementet og Utdanningsdirektoratet og internt mellom ulike deler av departementet .
Eará hástalus lea departemeantta ja Oahpahusdirektoráhta gaskavuohta , ja maiddái siskkáldasat departemeantta iešguđet osiid oktavuođat .
Sametinget ser her et vesentlig forbedringspotensiale med tanke på samordning av tilgrensende prosesser og økt kunnskap om konsultasjonsordningen .
Sámediggi oainnášii vejolašvuođaid ovttastahttima buorebut láhčit , vai proseassat buorebut ovttastuvvot ja šattašii buoret diehtu konsultašuvdnašiehtadusa birra .
Når Sametinget deltar i beslutningsprosesser på et lavere medvirkningsnivå , eksempelvis gjennom konsultasjoner på detaljnivå , der de overordede prinsipper allerede er fastsatt , er det Sametingets erfaring at slike prosesser ofte blir initiert med grunnlag i myndighetenes egne interesser , og samenes behov er sjelden prioritert .
Go Sámediggi oassálastá vuolit váikkuhandási mearrideddjiiguin , ovdamearkkadihte go ráđđádallá detáljadásis , ovdamearkkadihte detáljadási konsultašuvnnain , gos bajitdási prinsihpat juo leat mearriduvvon , de lea Sámedikki vásáhus ahte diekkár proseassat dávjá álggahuvvojit eiseválddiid iežaset beroštumiid vuođul , ja sámi dárbbut vuoruhuvvojit hárve .
Dermed kan myndighetene fastsette egne vilkår for alle konsultasjoner og definere hva som utgjør viktige saker .
Nu sáhttet ge eiseválddit ieža bidjat eavttuid buot konšultašuvnnaide ja ieža defineret mat galget leat dehálaš áššit .
Det må være klart at det er deltagelse i beslutningsprosesser på overordnet nivå som vil gi de beste forutsetninger når man skal utvikle et samfunn på egne premisser .
Galgá leat čielggas ahte easka de go beassá leat mielde bajemusdási mearridanproseassain , doppe gos mearridit eavttuid , de easka sáhttá servodaga ovddidit iežas áigumušaid mielde .
Jo lenger ned på detaljeringsnivåene vi kommer , jo mer fjerner vi oss fra retten til selvbestemmelse og desto mer spres Sametingets knappe ressurser .
Mađi vuolit detáljadásiide boahtit , dađi eanet gáidat mii iešmearridanrievttis eret , ja dađi eanet bieđganit Sámedikki vátná návccat .
Forskeren Graham Smith fra maori-folket har anbefalt at urfolk må være på vakt mot det han kaller ” distraherende politikk ” ( Smith 2003 : 3 ) .
Maori álbmoga dutki Graham Smith lea rávven eamiálbmogiid váruhit das maid ieš gohčoda ” distraheren politihkkan ” ( Smith 2003 : 3 ) .