pere/sami_parallel huggingface dataset:
Området for Samisk grunnforvaltning må derfor defineres og lovfestes av nasjonale myndigheter allerede i utgangspunktet .
Danne fertejit nášuvnnalaš eiseválddit juo álgovuorus defineret ja lága bokte mearridit Sámi eanahálddašanguovllu .
En frivillig tilstutningsordning er ingen garanti for at samiske hensyn ivaretas i forhold til kravene i ILO-konvensjon 169 om identifisering av samiske områder .
Eaktudáhtolaš searvanortnet ii dáhkidivčče ahte sámi beroštumit gozihuvvošedje ILO-konvenšuvnna nr. 169 gáibádusaid ektui sámi guovlluid identifiserema birra .
Kommunene Guovdageaidnu , Kárášjohka , Deatnu , Unjárga og Porsá ? gu bør allerede i utgangspunktet inngå i Samisk grunnforvaltning .
Guovdageainnu , Kárášjoga , Deanu ( vejolaččat boares Buolmát gielda ) , Unjárgga ja Porsáŋggu gielddat galggašedje juo álgovuorus gullat Sámi eanahálddašeapmái .
Andre kommuner og bygder bør selv kunne søke om å få tilhøre Samisk grunnforvaltning .
Eará gielddat ja gilit galggašedje ohcama vuođul beassat Sámi eanahálddašeapmái mielde .
Sametinget mener at siden Samerettsutvalget ikke har undersøkt samisk bruk nærmere , fastsettes omfanget av området for samisk grunnforvaltning i detalj av en egen kommisjon oppnevnt av Regjeringen og Sametinget i fellesskap .
Sámediggi oaivvilda ahte danne go Sámi vuoigatvuođalávdegoddi ii leat dárkileabbut iskan sámi geavaheami , de mearrida sierra kommišuvdna maid Ráđđehus ja Sámediggi ovttas nammadit , sámi eanahálddašeami guovllu viidodaga dárkilit .
Kommisjonen skal bestå av samiske brukere og kompetente juridiske , historiske og samfunnsvitenskapelige eksperter med lik representasjon fra begge parter .
Kommišuvnnas galget leat mielde sámi geavaheaddjit ja gelbbolaš , juridihkalaš , historjjálaš ja servodatdieđalaš áššedovdit nu ahte goappáge bealis gártet seamma mađe áirasat .
Kommisjonen skal identifisere de samiske eier- , besittelses- og bruksområdene .
Kommišuvdna galgá identifiseret sámi eaiggáduššan- , háldo- ja geavahanguovlluid .
Kommisjonen skal særlig undersøke sjøsamiske sedvaner og bruk i forhold til andre interesser .
Kommišuvdna galgá earenoamážit iskat mearrasámi boares vieruid ja geavaheami eará beroštumiid ektui .
Avgjørelse om hvilke områder som skal inngå i Samisk grunnforvaltning , i tillegg til de ovennevnte kommunene , treffes av Regjeringen i samråd med Sametinget og Finnmark fylkesting , etter anbefaling fra ovennevnte kommisjon .
Ráđđehus galggašii ovttas Sámedikkiin ja Finnmárkku fylkkadikkiin , beajábealde namuhuvvon kommišuvnna rávvagiid vuođul , mearridit mat guovllut galggašedje gullat Sámi eanahálddašeapmái . Dušše Sámediggi ja Ráđđehus sáhttet dohkkehit eretcealkima Sámi eanahálddašeamis .
Uttredelse fra Samisk grunnforvaltning kan bare skje etter godkjennelse fra Sametinget og Regjeringen .
Sámedikki oainnu mielde ferte Sámi eanahálddašeami dohkkehit daid areálaid eaiggádin maid hálddaša .
Sametinget mener at Samisk grunnforvaltning må anerkjennes som eier av de arealer som den forvalter .
Ággan dása lea geavahuvvon ahte dán oassái eatnamiin ii leat eahpádus gii boares áiggi rájes lea adnojuvvon eaiggádin .
Hensynet til samisk styring er det avgjørende argumentet for forslaget om Samisk grunnforvaltning som eget rettssubjekt .
Sámediggi deattuha dán áidna doalleváš ággan eanahálddašanorgánii oažžut eaiggáduššanposišuvnna Finnmárkkus .
Sametinget slutter seg til at styret for Samisk grunnforvaltning bør sammensettes av 7 medlemmer , med 5 representanter oppnevnt av Sametinget og 2 representanter oppnevnt av Finnmark fylkesting slik Samerettsutvalget har foreslått .
Sámediggi guorrasa dasa ahte Sámi eanahálddašeami stivrras galggašedje čieža miellahtu , main Sámediggi nammada vihtta ja Finnmárkku fylkkadiggi guokte nugo Sámi vuoigatvuođalávdegoddi lea evttohan .
Kommunene i det aktuelle området bør ha forslagsrett til styremedlemmer .
Gielddat mat gullet dán guvlui berrejit beassat evttohit stivralahtuid .
Sametinget går inn for at en representant for staten eller Finnmark fylkesting , og to representanter for Sametinget , skal utgjøre generalforsamling for Samisk grunnforvaltning .
Sámediggi dáhtošii ahte okta stáhta- dahje Finnmárkku fylkkadiggeáirras ja guokte Sámedikki áirasa galget dahkat Sámi eanahálddašeami váldočoahkkima .
Dette er begrunnet med at samene må ha full kontroll i dette organet på alle nivå om ILO-konvensjonens krav skal oppfylles , slik Folkerettsgruppen har understreket .
Sivvan dása lea ahte sápmelaččat galget dán orgána beassat ollásit stivret juohke dásis jos ILO-konvenšuvnna gáibádusaid galggaš ollašuhttit , nugo Álbmotriektejoavku lea deattuhan .
Sametinget forutsetter at det inngås uttrykkelige bindende avtaler mellom Finnmark grunnforvaltning og Samisk grunnforvaltning vedrørende forvaltningsprinsipper og samarbeid .
Sámediggi bidjá eaktun ahte ráhkaduvvojit čielga čadni šiehtadusat Finnmárkku eanahálddašeami ja Sámi eanahálddašeami gaskka hálddašanprinsihpaid ja ovttasbarggu birra .
Sametinget understreker at det i denne sammenheng er av stor viktighet å sikre at reindriftens beiterettigheter beskyttes og styrkes .
Sámediggi deattuha ahte dán oktavuođas lea hui deaŧalaš sihkkarastit ahte boazodoalu guođohanvuoigatvuođat várjaluvvojit ja nannejuvvojit .
Det foreslås videre at formålsparagrafen bør være lik for begge forvaltningsorgan - Finnmark grunnforvaltning og Samisk grunnforvaltning .
Dasto evttohuvvo ahte galggašii seammalágan ulbmilparagráfa goappašiid hálddašanorgánaide — Finnmárkku eanahálddašeapmái ja Sámi eanahálddašeapmái .
Videre at rettigheter som bygger på samisk sedvane , ikke skal kunne settes tilside gjennom forvaltningsvedtak .
Sámediggi ii guorras dasa ahte gielddaid ovttaskas gilit iešheanalaččat sáhttet searvat Sámi eanahálddašeapmái .
Sametinget går inn for at Sametinget skal være øverste klageorgan for Samisk grunnforvaltning , og at Sametinget skal ha full forvaltningsmessig prøvingsrett .
Sámediggi dáhtošii Sámedikki Sámi eanahálddašeami váidalusorgánan , ja ahte Sámedikkis livččii ollislaš hálddahuslaš dárkkistanvuoigatvuohta .
Felles forvaltningsorgan for hele Finnmark
Oktasaš hálddašanorgána olles Finnmárkui
Sametinget viser til den begrunnelse som Folkerettsgruppen har gitt for dette i NOU 1997:5 .
Sámediggi čujuha Álbmotriektejoavkku ákkastallamii NOU 1997:5:as .
Også forhold utenfor Finnmark bør vurderes i samband med en slik overenskomst .
Maiddái diliid olggobealde Finnmárkku galggašii árvvoštallat dákkár soahpamuša oktavuođas .
Et helt sentralt vilkår er at det er en lik fordeling av medlemmer i styret fra Sametinget og Finnmark fylkesting , i tråd med flertallsforslaget fra Samerettsutvalget .
Lea guovddáš eaktun ahte Sámedikki ja Finnmárkku fylkadikki áirasiid lohku stivrras lea seamma , nugo Sámi vuoigatvuođalávdegotti eanetlohku lea evttohan .
Sametinget ser mange fordeler med et felles forvaltningsorgan , bl. a. hensynet til reindriften , samarbeid og konfliktløsning , samt at ordningen innebærer et kollektivt eierskap .
Sámediggi oaidná ahte oktasaš hálddašanorgánas livčče ollu buorrevuođat , earret eará go guoská boazodollui , ovttasbargui ja riidduid čoavdimii , ja ahte ortnet mearkkašivččii oktasaš eaiggáduššama .
Sametinget ser det i alle fall , uansett løsning , som viktig å ha et nært og godt samarbeid med Finnmark fylkesting slik at man sammen kan løse de mange utfordringer som ligger i forvaltningen av ressursene til beste for de som nå lever i Finnmark og for fremtidige generasjoner .
Sámediggi atná dattetge deaŧalažžan , vaikke makkár čoavddus de mearriduvvošii , ahte lea lagas ja buorre ovttasbargu Finnmárkku fylkkadikkiin , vai ovttas sáhtášii čoavdit ollu hástalusaid mat leat go galgá resurssaid hálddašit buorrin daidda geat dál orrot Finnmárkkus , ja buorrin boahttevaš buolvvaide .
Andre forhold
Eará bealit
Sametinget mener at det er av stor betydning å sikre at både jordbruks- og reindriftsinteressene er representert i styrene for eventuelle forvaltningsorganer som nevnt ovenfor .
Sámedikki mielas lea hui deaŧalaš sihkkarastit ahte sihke eanadoallo- ja boazodoalloberoštumiin leat ovddasteaddjit vejolaš hálddašanorgánaid stivrrain nugo ovddabealde namuhuvvon .
Sametinget er av den oppfatning at styremedlemmene skal være fast bosatt i Finnmark .
Jos gártet seamma ollu jienat vuostá ja mielde , de galgá jođiheaddjis leat duppaljietna .
Styrene skal ha vanlig delegasjonsmyndighet til sine respektive administrasjoner .
Stivrrain galgá leat dábálaš váldi delegeret válddi iežaset hálddahusaide .
Sametinget foreslår at forvalningsorganene må kunne fastsette nødvendige avgifter og vilkår knyttet til bruken av områdene som de forvalter .
Sámediggi evttoha ahte hálddašanorgánat galget beassat mearridit dárbbašlaš divadiid ja eavttuid daid guovlluid geavaheami várás maid hálddašit .
Sametinget er av den oppfatning at hyttebebyggelse kun må skje innen dertil fastsatte områder som inngår i de respektive kommunale reguleringsplaner .
Sámediggi evttoha ahte bartahuksen galgá dáhpáhuvvat dušše guovlluin mat dán várás leat mearriduvvon , ja mat leat iešguđet gielddaid regulerenplánaid oassin .
Eventuell hyttebygging i reindriftsområde eller i bygdebruksområde , forutsetter samtykke fra henholdsvis reinbeitedistriktets styre eller bygdebruksstyre .
Jos bartta galggašii beassat hukset boazodoalloguvlui dahje gillefidnoguvlui , de ferte boazoorohatstivra dahje gillefidnostivra miehtat dasa .
Sametinget har tidligere uttalt at dette ikke må være til hinder for at gamme og hyttebygging til utøvelse av tradisjonell utmarksnæring og til vedlikehold av områdetilhørighet vurderes prinsipielt annerledes enn bygging til vanlig fritidsformål .
Sámediggi lea ovdal dadjan ahte dát ii galgga hehttet dan ahte goahte- ja bartahuksema árbevirolaš meahcásteami ja guovllugullevašvuođa máđas atnima várás , prinsihpalaččat árvvoštallá earaláhkai go huksema dábálaš asttuáigedoaimmaid várás .
Det skal ikke være ekspropriasjonsadgang til fordel for slike aktiviteter eller for andre store inngrep , med mindre de er av stor nasjonal interesse .
Dákkár doaimmaide dahje eará stuorra meassamiidda ii galgga addot bággolonistanlohpi eará go jos doaimmat leat hui deaŧalaččat našuvnnalaččat .
Rett til og forvaltningen av utmarksressursene
Meahcceresurssaide vuoigatvuohta ja daid hálddašeapmi
Sametinget mener at Samerettsutvalgets mangelfulle utredning av de grunnleggende rettighetsspørsmålene er særdeles uheldig og skadelig for samiske interesser .
Dát váilevašvuođat vuoigatvuođačielggadeamis oidnojit earret eará báikegoddeálbmoga ja ovttaskas riektelačča báikkálaš luondduriggodagaid viežžama ja geavaheami oktavuođas .
Denne manglende rettighetsutredningen gjør seg blant annet gjeldende i forhold til lokalbefolkningens og den enkelte rettshavers bruk og høsting av de lokale naturressursene .
Buoret čielggadus sáhtášii nannet ahte geavahanvuoigatvuođalaččain dahje dáid joavkkuin leat sihkkaris geavahanvuoigatvuođat , maid sihke olggobeali olbmot ja hálddašanorgánat fertejit vuhtiiváldit .
Sametinget er enig i at grunneier skal forvalte grunnen og de ikke-fornybare ressurser , mens de fornybare naturgoder skal forvaltes på en annen måte .
Sámedikki oainnu mielde maid galgá eanaeaiggát hálddašit eatnama ja ođasmuvakeahtes resurssaid , muhto ođasmuvvi resurssaid gal galget earáláhkai hálddašit .
Det er også viktig at lokale organ får mer innflytelse enn hva tilfellet er i dag .
Lea maid deaŧalaš báikkálaš orgánaide oažžut eanet váikkuhanfámu go dál ožžot .
Hensynet til samisk kultur skal være det sentrale elementet i forvaltningen .
Sámi kultuvrra vuhtiiváldin galgá leat hálddašeami guovddáš beallin .
Rett til og forvaltning av utmarksressurser på bygde og kommunenivå
Giliid ja gielddaid vuoigatvuohta meahcceresurssaide ja daid hálddašeapmi
Sametinget er av den oppfatning at det bør etableres ordninger hvoretter rett til utmarksressurser og forvaltning av disse tillegges det lokale nivå : kommune- eller bygdenivå .
Sámedikki oainnu mielde galggašedje ásahuvvot ortnegat maid vuođul meahcceresurssaid vuoigatvuođat ja hálddašeapmi biddjo báikkálaš dássái : gieldda ja gili dássái .
Forutsetningen er at eksisterende sedvanemessige bruksrettigheter fortsatt står ved lag .
Eaktun lea ahte dálá boaresvirot geavahanvuoigatvuođat ain leat bissumin .
Sametinget understreker at slik lokalforvaltning er i samsvar med samiske tradisjoner .
Sámediggi deattuha ahte dákkár báikkálaš hálddašeapmi soahpá sámi árbevieruide .
I denne sammenheng vises det blant annet til det samiske siida-systemets bærekraftige funksjon og interne rettssystemer .
Dán oktavuođas čujuhuvvo earret eará siidaortnega ceavzilis doibmii ja siskkáldas riektevuogádagaide .
Med dette som utgangspunkt , bør det arbeides videre med å lage hensiktsmessige og gjennomførbare forvaltningsordninger .
Dán vuođul galggašii viidáseappot bargat hálddašanortnegiid hábmemiin mat leat vuohkkasat ja maid lea vejolaš čađahit .
I det videre arbeidet må det legges stor vekt på eksisterende rettigheter som enkeltindivider og grupper besitter .
Viidáseabbu barggus ferte hui garrasit deattuhit ovttaskas olbmuid ja joavkkuid vuoigatvuođaid .
En grunnleggende forutsetning i denne sammenheng må være at reindriftens og jordbrukets rettigheter skal bestå .
Guovddáš eaktun dán oktavuođas ferte leat ahte boazodoalu ja eanadoalu vuoigatvuođat galget bissut .
Sametinget antar , i likhet med Samerettsutvalgets mindretall på dette punkt , at regelen om " rimelig fordeling " mellom lokalbefolkningen og andres bruk vil være tilstrekkelig til å sikre finnmarkinger adgang til disse bruksmåter
Sámedikki oaidnu dása lea nugo Sámi vuoigatvuođalávdegotti unnitlogu oaidnuge , ahte « govttolaš juogadeami » njuolggadus báikegoddeálbmoga ja earáid geavaheapmái sihkkarasttážii doarvái bures finnmárkolaččaid lobi geavahit dáid guovlluid .
Omfanget og formen for den lokale forvaltningen
Báikkálaš hálddašeami viidodat ja hápmi
Ordningen med lokal forvaltningsordning bør etter Sametingets syn omfatte alle fornybare utmarksgoder .
Báikkálaš hálddašeami ortnet galggašii Sámedikki mielas guoskat buot ođasmuvvi meahcceriggodagaide .
For eksempel bør løvtrehugst , slik tilfellet er idag , fortsatt prioriteres kommunenes innbyggere .
Ovdamearkka dihte galggašii lastamuorračuohppan nugo dálge , ain prioriterejuvvot gieldda ássiide .
Videre bør utøvere av duodji ha rett til emneuttak av alle treslag .
Dasto galggašii duojáriin leat vuoigatvuohta viežžat duodjeávdnasiid buotlágan muorraslájáin .
Sametinget er også av den oppfatning at bufebeite bør sikres ved lov .
Maiddái guohtoneatnamiid šibihiidda galggašii Sámedikki mielas sihkkarastit lágain .
Bygdebruksområder
Gillefidnoguovllut
FORHOLDSVIS FRITT MED HENSYN TIL ORGANISERING AV FORVALTNINGEN , HERUNDER OGSÅ I FORHOLD TIL HVORVIDT DE ØNSKER Å OPPRETTE BYGDEBRUKSORDNINGER .
SÁMEDIKKI MIELAS GALGGAšEDJE GIELDDAT BEASSAT VIEHKA FRIIJA ORGANISERET HÁLDDAšEAMI , JA MAIDDÁI MEARRIDIT DÁHTTOT GO GILLEFIDNOORTNEGIID ÁSAHIT .
KUNNE OPPRETTES NÅR . FORHOLDENE LIGGER TIL RETTE FOR DET .
GILLEFIDNOORTNEGIID GALGGAšII SÁHTTIT ÁSAHIT GO DILÁLAšVUOđat leat láhččojuvvon dasa .
SAMETINGET ER AV DEN OPPFATNING AT DET ER AV STOR VIKTIGHET AT MAN ETABLERER ORDNINGER , BLANT ANNET EN KLAGEADGANG , SOM SIKRER EN RETTFERDIG OG GOD FORVALTNING AV UTMARKSRESSURSENE .
Sámedikki mielas lea hui deaŧalaš ásahit ortnegiid , earret eará váidalanvejolašvuođa , mat sihkkarastet rievttalaš ja buori meahcceresursahálddašeami . Danne lea maid deaŧalaš sihkkarastit bajimuš orgána dárkkistanvejolašvuođa nago datte váidealeaddjis lea sivva váidalit .
SAMETINGET FORESLÅR AT SLIKE BYGDEBRUKSORDNINGER INNFØRES GRADVIS , FOR Å SIKRE EN RYDDIG OG VELOVERVEID ETABLERING AV SLIKE ORDNINGER .
Sámedikki mielas galggašedje dákkár gillefidnoortnegiid veahážiid geavahišgoahtit , vai ortnegiid ásaheapmi livččii čorgat ja vuđolaččat jurddašuvvon .
Ut fra praktiske betraktninger vil man også understreke at alle tiltak som kan bidra til å styrke bosetningen i utkantene er positivt .
Geavatlaš sivaid geažil dáhttu Sámediggi maid deattuhit ahte buot doaibmabijut mat sáhttet leat mielde nannemin boaittobeali guovlluid ássama , leat buorit .
Småbygdene er nemlig de som først og hardest har fått merke offentlige nedskjæringstiltak , slik at samfunssolidaritetshensyn også bør veie tungt når man skal vurdere bygdebruksmodellen .
Smávva gilážat leat nappo vuosttažin ja garrasepmosit šaddan gillát go almmolaččat ruhtaduvvon doaibmabijut leat unnon , ja solidaritehtaberoštumit servodahkii maid lea deaŧalaš bealli go galgá árvvoštallat gillefidnomálle .
Når det gjelder avgrensing av bygdebruksområdet , mener Sametinget at den enkelte kommune i samsvar med kommunelovens § 10 selv må avgjøre hvilket kommunalt organ som skal avgrense bygdebruksområdene .
Sámediggi oaivvilda ahte iešguđet gielddat gielddalága § 10 mielde galget mearridit makkár gielddalaš orgána galgá ráddjet gillifidnoguovlluid . Sámedikki oainnu mielde galggašii earenoamáš oktavuođain leat vejolaš ásahit gillifidnoguovlluid gielddarájiid rastá .
Vilkåret om at tradisjonell utmarksbruk skal ligge til grunn for opprettelsen av bygdebruksområder mener Sametinget ikke skal gjelde ubetinget .
Sámedikki mielas ii galggašii eavttukeahttá gáibiduvvot ahte árbevirolaš meahccegeavaheapmi lea gillifidnoguovlluid ásaheami vuođđun .
Utmarksstyre
Meahccestivra
SAMETINGET FORESLÅR AT DET SOM HOVEDREGEL BØR . OPPRETTES ET KOMMUNALT UTMARKSSTYRE MED ANSVAR FOR FORVALTNINGEN .
SÁMEDIGGI EVTTOHA AHTE VÁLDONJUOLGGADUSSAN GALGGAšII ÁSAHUVVOT GIELDDALAš MEAHCCESTIVRA MAN OVDDASVÁSTÁDUS LEA HÁLDDAšEAPMI .
UTMARKSSTYRET , SOM ET KOMMUNALT ORGAN , SKAL IKKE VÆRE UNDERLAGT GRUNNFORVALTNINGSORGANET - UNNTATT I KLAGESAKER .
MEAHCCESTIVRA II GALGGA GIELDDALAš ORGÁNAN LEAT EANAHÁLDDAšANSTIVRRA VUOLLÁSAžžAN — EARRET GO VÁIDALANÁššIIN .
De respektive grunnforvaltningsorganer skal fastsette forskrifter for kommunale organer og for eventuelle bygdebruksordninger .
Eanahálddašanorgánat galget mearridit njuolggadusaid gielddalaš orgánaide ja vejolaš gillefidnoortnegiidda .
Hovedprinsippet bør være at kommunens innbyggere skal behandles likt .
Váldoprinsihppan galgá leat ahte gieldda ássiid galgá seammaláhkai gieđahallat .
Sametinget er videre enig med Samerettsutvalget i at det ikke skal fastsettes noe krav om botid i kommunen og at fraflyttede ikke skal ha noen særrett til kommunens eller bygdas utmarksgoder .
Sámediggi doarju maid Sámi vuoigatvuođalávdegotti das ahte ii galgga mearriduvvot makkárge gáibádus ássanáiggi birra gielddas ja ahte olbmuin geat leat fárren eret ii galgga leat makkárge sierravuoigatvuohta gieldda dahje gili meahcceriggodagaide .
Primærnæringene bør prioriteres i forvaltningen av utmarksressursene .
Meahcceresurssaid hálddašeamis galggašii vuođđoealáhusaid vuoruhit bajimužžii .
Reindriften bør gis tale og forslagsrett i utmarksstyrene .
Boazodoallu berre oažžut sárdnun- ja evttohanvuoigatvuođa meahccestivrrain .
Forpaktning og ikke-lokale private interesser
Lihttoláigu ja priváhta beroštumit mat eai leat báikkálaččat
SAMETINGET ANSER DET SOM VIKTIG AT PRIVATE ORGANISASJONERS ADGANG TIL Å FORPAKTE OG FORVALTE UTMARKSRESSURSER BEGRENSES .
SÁMEDIGGI ATNÁ DEATALAžžAN RÁDdjet priváhta organisašuvnnaid vejolašvuođa láigohit ja hálddašit meahcceresurssaid .
SÆRLIG GJELDER DET LANDSOMFATTENDE ORGANISASJONER SOM REPRESENTERER NASJONALE JAKT- OG FISKEINTERESSER , OG SOM FREM TIL I DAG STADIG HAR OVERKJØRT SAMISKE LOKALE INTERESSER - OG SOM OGSÅ I SIN HOLDNING HAR VIST AT DE I REALITETEN ER INNSTILT PÅ .
Dát guoská earenoamážit riikkaviidosaš organisašuvnnaide mat ovddastit nášuvnnalaš bivdo- ja guolástanberoštumiid , ja mat gitta otnážii dávjá leat badjelgeahččan báikkálaš sámi beroštumiid ja maid oainnuset bokte čájehan ahte duođas dáhttot joatkit ovddeš áiggi vealaheaddji politihka .
Reindriftsnæringen og jordbruket
Boazoealáhus ja eanadoallu
SAMETINGET MENER AT MAN VED LOKAL FORVALTNING AV UTMARKSGODENE MÅ . RESPEKTERE REINDRIFTENS OG JORDBRUKETS SPESIELLE BEHOV OG BRUKSRETTIGHETER .
SÁMEDIGGI DEATTUHA MAN DEATALAš LEA SIHKKARASTIT AHTE BOAZODOALLIT IEžASET EALÁHUSA DOAIMMAHEAMIS , BIDDJojuvvojit dássálagaid gielddaid ja giliid ássiiguin meahcceressursavuoigatvuođaid dáfus .
De nye reglene må utformes slik at reindriftens behov og rettigheter ivaretas .
Ođđa njuolggadusaid ferte hábmet nu ahte boazodoalu dárbbut ja vuoigatvuođat gozihuvvojit .
Særlig oppmerksomhet må vies reinens sommerbeiteområder , slik at reindriftens interesser sikres og likestilles med rimelige lokale interesser .
Ferte earenoamáš fuomášumi čatnat bohcco geasseguohtoneatnamiidda , vai boazodoalu beroštumit govttolaččat sihkkarastojuvvojit ja biddjojuvvojit dássálagaid báikkálaš beroštumiiguin .
I sine “ sommerkommuner ” oppfattes reindriften ofte , om ikke som et fremmedelement , så i hvert fall som noe som er til bryderi for de øvrige aktivitetene i kommunene .
« Geassegielddat » dávjá atnet boazodoalu jos ii amas áhtan mii ii gula dohko , de ain juo dakkárin mii lea giksin gieldda eará doaimmaide .
Reindriftens utsatte stilling gjennom sin nomadisme innebærer at den må sikres et særskilt rettslig vern , spesielt når den er utenfor sine “ vinterkommuner ” ( skattekommuner ) .
Boazodoalu hearkkes dilli nomadismma geažil dagaha ahte dasa ferte sihkkarastit sierra rievttálaš suodjaleami , earenoamážit go ii leat iežas « dálvegielddas » ( vearrogielddas ) .
Tanavassdraget og Kautokeino-Alta elva
Deanučázádat ja Guovdageainnueatnu-Álttájohka
Sametinget er av den oppfatning at det er påkrevd med nye regler vedrørende fiske i de store lakseelvene i Finnmark .
Sámedikki oainnu mielde lea dárbu ráhkadit ođđa njuolggadusaid Finnmárkku stuorra luossajogaid guollebivddu várás , vai guolleresurssaid árbevirolaš sámi geavaheapmi sihkkarasttošii .
Tanavassdraget
Deanučázádat
Sametinget støtter i hovedsak Samerettsutvalgets forslag vedrørende Tanavassdraget .
Sámediggi doarju Sámi vuoigatvuođalávdegotti váldo osiid Deanučázádaga birra .
Sametinget støtter forslaget fra Samerettsutvalget om en lovfesting av lokalbefolkningens stangfiskerett .
Sámediggi doarju Sámi vuoigatvuođalávdegotti evttohusa lága bokte nannet báikegoddeálbmoga stággobivdovuoigatvuođa .
Tilreisende stangfiskere vil kunne kjøpe fiskekort etter regler gitt av fiskestyret .
Eará guovlluid stággobivdit beasašedje oastit oaggungoartta guolástanstivrra njuolggadusaid vuođul .
Utvalget støtter den sammensetning som er foreslått .
Sámediggi doarju evttohuvvon čoahkádusa .
Rettighetsreglene for Tanavassdraget foreslås samlet i en egen lov , som avløser en del av de mange spredte regler som gjelder i dag .
Evttohuvvo čohkket Deanučázádaga vuoigatvuođanjuolggadusaid sierra láhkii , mii galggašii boahtit daid ollu njuolggadusaid sadjái mat dál gustojit .
Sametinget foreslår en fire års funksjonsperiode for fiskestyret , som følger kommunevalgperioden .
Sámediggi evttoha njeallja jagi doaibmanáigodaga guolástanstivrii , nu ahte čuovvu gielddaválgaáigodaga .
Det forutsettes at organet konstituerer seg selv .
Lea eaktun ahte orgána vuođđuda iežas .
Hva gjelder fiskestyrets myndighet , støtter Sametinget fullt ut det enstemmige forslaget fra Samerettsutvalget .
Sámediggi doarju Sámi vuoigatvuođalávdegotti ovttajienalaš evttohusa guolástanstivrra válddi birra .
Fiskestyret vil da få myndighet til å forvalte garnfisket og stangfisket i vassdraget .
Guolástanstivra oččošii dalle válddi hálddašit čázádaga fierbmebivddu ja stággobivddu .
Det vil selge stangfiskekort og fastsette kortpriser , disponere inntektene , organisere oppsynet i vassdraget og kunne innskrenke adgangen til fiske ut over det som følger av lov og forskrift hvis det er nødvendig av hensyn til fiskebestanden eller utøvelsen av fisket .
Dat vuovddášii stággobivdogoarttaid ja mearridivččii goartahattiid , háldešii sisaboađuid , organiserešii čázádaga bearráigeahču ja sáhtášii gáržžidit bivdolobi mii ii leat mearriduvvon lágain ja láhkaásahusain , jos nu lea dárbu dahkat guollemáddodaga dihte dahje guollebivddu dihte .
Styret avgjør også om vilkårene for garnfiskerett er oppfylt og inndeler elva i soner for garnfiske .
Stivra mearridivččii maid leat go fierbmebivdovuoigatvuođa eavttut devdojuvvon , ja juogášii joga fierbmebivdoavádagaide .
Sametinget bør delta i kommisjonarbeidet med felles norsk-finske fiskeregler .
Sámediggi galggašii leat mielde Norgga-Suoma oktasaš guolástannjuolggaduskommišuvdnabarggus .
Som klageorgan for fiskestyret bør Samisk grunnforvaltning være det naturlige organet i tilfelle Samisk grunnforvaltning opprettes som her forutsatt .
Guolástanstivrra váidalusorgánan livččii Sámi eanahálddašeapmi lunddolaš orgánan jos Sámi eanahálddašeapmi ásahuvvošii nugo dás lea eaktuduvvon .
Fiskestyret bør ha oppsynsansvaret for elva .
Guolástanstivrras galggašii leat ovddasvástádus bearráigeahččat joga .
Kautokeino - Altaelva
Guovdageainnueatnu-Álttájohka
Sametinget mener at det er hevet over enhver tvil at dagens forvaltning av Kautokeino - Alta elva har medført tap av fiskerett for en stor krets av samer som tidligere hadde uomtvistede rettigheter .
Sámedikki oainnu mielde ii sáhte oppa eahpiditge ahte dálá Guovdageainnu-Álttáčázádaga hálddašeapmi ii livčče dagahan ahte ollu sápmelaččat , geain ovdal ledje áibbas čielga vuoigatvuođat , leat massán bivdovuoigatvuođaideaset .
Måten dette har skjedd på er i prinsippet lik de måter staten og majoritetsbefolkningen forøvrig har tilsidesatt samiske rettigheter ved enkle lovtekniske pennestrøk .
Vuohki man mielde dát lea dáhpáhuvvan , lea prinsihpalaččat seammalágan go dat vuogit maid mielde stáhta ja majoritehtaálbmot muđui lea badjelgeahččan sámi vuoigatvuođaid ja oktageardánis láhkateknihkalaš peannasárgáin dušše sihkastan sámi vuoigatvuođaid .
Sametinget hevder at fiskeretten i Kautokeino - Alta elva tilhører lokalbefolkningen i Kautokeino og Alta kommuner og reindriftssamene i området .
Sámediggi čuoččuha ahte vuoigatvuohta bivdit Guovdageainnu-Álttájogas gullá Álttá ja Guovdageainnu suohkaniid báikegoddeálbmogii ja guovllu boazodolliide .
Retten bør derfor også forvaltes av et fiskestyre oppnevnt av kommunestyrene i Alta og Kautokeino , med forslagsrett for Lakseinteressentskapet , og gårdbrukerne langs elva og fra reinbeitedistriktene i området .
Danne galggašii maid Álttá ja Guovdageainnu suohkanstivrraid nammadan guolástanstivra , mas luossabivdoberoštupmisearvvis , eanadolliin geat ásset johgáttis ja guovllu boazodolliin lea evttohanvuoigatvuohta , hálddašit dán vuoigatvuođa .
Kyst- og fjordfiske
Riddo- ja vuotnabivdu
Helt fra da lokalbefolkningens førsterett til fiske ble opphevet på begynnelsen av 1800-tallet har norsk fiskeripolitikk disfavorisert sjøsamene .
Gitta dan rájes go báikegoddeálbmoga vuosttasvuoigatvuohta bivdit heaittihuvvui 1800-logu álggogeahčen , lea Norgga guolástanpolitihkka dađistaga oidán earáid sápmelaččaid ovddabeallái .
I fornorskningstiden ble dette gjort helt åpenlyst .
Dáruiduhttináigge dáhpáhuvai dát čiegakeahttá .
I nyere tid har innføringen av fartøykvoteordningen vært et av de sterkeste anslag mot samisk kultur .
Ođđa áiggis lea fanasearreortnega geavaheapmi leamaš okta dain beliin mat garrasepmosit leat goaridan sámi kultuvrra .
Ordningen medførte at kyst- og fjordfiskerne ble fratatt sitt eksistensgrunnlag .
Ortnet dagahii ahte riddo- ja vuotnabivdit njulgestaga manahedje eallinvuođuset .
Dette skjedde i en periode da Norge i prinsippet hadde erkjent sine forpliktelser om å sikre det materielle grunnlaget for samisk kultur .
Dát dáhpáhuvai dakkár áiggis go Norga prinsihpalaččat lei dovddastan geatnegasvuođaidis sihkkarastit sámi kultuvrra ávnnaslaš vuođu .
De ordninger som hittil har vært innført for å rette opp noe av skaden , har ikke monnet .
Dat ortnegat mat dán rádjai leat álggahuvvon divvun dihte muhtun oasi vahágis , eai leat ávkkuhan .
Samerettsutvalget har hevdet at en av de aller største utfordringer Norge står overfor innenfor urfolkspolitikken er å rette opp overgrep ovenfor den sjøsamiske befolkning .
Sámi vuoigatvuođalávdegoddi lea dadjan ahte okta dain stuorámus hástalusain mat Norggas leat eamiálbmotpolitihkas , lea njulget vealaheami man geažil mearrasámi álbmot lea gártan gillát .
Sametinget er fullt ut enig i dette .
Sámediggi doarju dán ollásit .
På vegne av sjøsamene retter vi fra Sametinget et krav om en varig garanti for at kyst- og fjordfiskerne skal få tilbake sitt eksistensgrunnlag .
Mearrasápmelaččaid ovddas mii gáibidit oktasaččat sápmelaččaid bealis bissovaš dáhkádusa das ahte riddo- ja vuotnabivdit galget oažžut eallinvuođuset ruovttoluotta .
Derfor er det ikke nok med årlige tilpasninger av dagens regelverk .
Danne ii leat doarvái dálá njuolggadusaid juohke jagi heivehit .
Slike ordninger bør gjelde for Finnmark som helhet og for andre områder i Troms og Nordland med samisk befolkning .
Dákkár ortnegat galggašedje guoskat olles Finnmárkui , ja dasto velá guovlluide Tromssas ja Norlánddas gos lea sámi álbmot .
Sametinget viser til tingets tidligere vedtak om kyst- og fjordfiske i samiske områder .
Sámediggi čujuha Sámedikki ovddeš mearrádussii sámi guovlluid riddo- ja vuotnabivddu birra .
Det er hevet over enhver tvil at dagens regelverk ikke sikrer samiske fiskere deres rettmessige andel av de totale fiskeressursene .
Eahpitkeahttá eai dálá njuolggadusat sihkkarastte sámi guolásteddjiide sin govttolaš oasi ollislaš guolleresurssain .
De tidligere tiders reguleringer og fordelingspolitikk har i spesielt stor grad utarmet og svekket sjøsamenes muligheter til bevaring av tradisjonelt bosettingsmønster og infrastruktur .
Ovddeš áiggiid reguleremat ja juogadanpolitihkka leat hui garrasit goaridan ja raššudan mearrasápmelaččaid vejolašvuođa seailluhit árbevirolaš ássanminstara ja infrastruktuvrra .
Dette gir staten en særlig forpliktelse til å tilrettelegge forholdene for sikring og styrking av sjøsamenes rettigheter på samenes egne premisser .
Danne lea stáhtas earenoamáš geatnegasvuohta láhčit dilálašvuođaid mearrasápmelaččaid vuoigatvuođaid sihkkarastimii ja nannemii sápmelaččaid iežaset eavttuid vuođul .
Samisk fiskerisone
Sámi guolástusavádat
Etter Sametingets syn vil det være naturlig å sikre at Sametinget har en avgjørende myndighet i forvaltningen av ressursene i en slik sone .
Sámedikki mielas livččii lunddolaš ahte Sámedikkis ovttasbargguin fylkkadikkiiguin lea guovddáš váldi dákkár avádaga resurssaid hálddašeamis .
Det er spesielt viktig at man får etablert ordninger som ivaretar den særegne sjøsamiske kombinasjonsdriften , som er spesielt tilpasset de sjøsamiske områdene .
Lea earenoamáš deaŧalaš oažžut áigái ortnegiid mat gožihit earenoamáš mearrasámi lotnolasdoaimma mii lea earenoamážit heivehuvvon mearrasámi guovlluide .
Dette er av avgjørende betydning for bevaring og utvikling av det sjøsamiske livsgrunnlag .
Dás lea guovddáš mearkkašupmi mearrasámi eallinvuođu seailluheamis ja ovddideamis .
Sametinget finner at det her foreligger et klart behov for å tilbakeføre den samiske retten til fiske .
Sámedikki mielas lea čielga dárbu ruovttoluotta addit sámi guollebivdovuoigatvuođa .
Dessverre ser man i dag en stadig tendens til at flere og flere grupper taper sin rettmessige del av fiskeressursen , noe som også rammer den ikke-samiske delen av befolkningen .
Dál oaidnit dađibahábut dávjjit ja dávjjit ahte eambbosat ja eambbosat masset iežaset govttolaš oasi guolleresurssain , ja dat guoská maid ii-sámi álbmogii .
Likevel er det slik at når dette rammer den samiske befolkning , så er det i strid med de folkerettslige forpliktelsene som Norge har påtatt seg overfor det samiske folket .
Dattetge lea nu ahte go dát dáhpáhuvvá sámi álbmoga guovdu , de dat rihkku álbmorievttálaš geatnegasvuođaid maid Norga lea váldán badjelasas sámi álbmoga ektui .
Særskilt kvote for samiske kyst- og fjordområder
Earenoamáš earri sámi riddo- ja vuotnaguovlluide
Sametinget fastholder at samiske fiskere har en rett etter gammel sedvane og etter folkeretten til sin rettmessige del av fiskeressursene i de samiske områdene .
Sámediggi čuoččuha ahte sámi guolásteddjiin lea vuoigatvuohta boares vieruid ja álbmotrievtti mielde vuoiggalaš oassái guolleresurssain sámi guovlluin .
Derfor må det ved de årlige fiskerireguleringsvedtakene avsettes en egen kvote til fiskere i samiske kyst- og fjordområder .
Danne ferte jahkásaš guolástusregulerenmearrádusain bidjat sierra eari sámi riddo- ja vuotnaguovlluid guolásteddjiide .
Sametinget foreslår at denne kvoten skal forvaltes av Sametinget og Finnmark fylkesting i fellesskap .
Sámedikki oainnu mielde galggašedje Sámediggi ja Finnmárkku fylkkadiggi dán eari ovttas hálddašit .
Fiskeriforvaltning , regulering og andre tiltak
Guolástushálddašeapmi , reguleren ja eará doaibmabijut
Sametinget ser det ikke som hensiktsmessig å innføre kommunal forvaltning av kyst- og fjordfiske .
Sámediggi ii ane vuogasin álggahit gielddalaš riddo- ja vuotnabivdohálddašeami .
Sametinget er av den oppfatning at lokale redskapsreguleringer bør forvaltes av et organ oppnevnt av Sametinget og Fylkestinget , med slik klageordning som Samerettsutvalget har foreslått .
Sámedikki oainnu mielde galggašii Sámedikki ja fylkkadikki nammadan orgána hálddašit báikkálaš bivdoneavvoreguleremiid , dakkár váidalanortnegiin go Sámi vuoigatvuođalávdegoddi lea evttohan .
Sametinget er enig i at nåværende reguleringsråd må endres i sin sammensetning .
Sámediggi maid dáhtošii rievdadit dálá regulerenráđi čoahkádusa .
Om det ikke skjer , bør Sametinget vurdere å trekke ut sin representant fra rådet .
Jos nu ii dáhpáhuvaš , de berre Sámediggi árvvoštallat galggašii go geassit iežas áirasa ráđis .
Her som ved andre reguleringer skal det være en plikt for myndighetene å redegjøre for hvordan de har vurdert sikringen av naturgrunnlaget for samisk kultur .
Seammaláhkai go earáge reguleremiin , de lea eiseválddiin geatnegasvuohta čilget mo leat árvvoštallan sámi kultuvrra luondduvuođu sihkkarastima .
Dette må uttrykkelig fremgå av grunnlaget for vedtakene .
Dát ferte oidnot čielgasit mearrádusaid vuođus .
Forøvrig viser Sametinget til de vedtak som Sametinget har gjort om disse spørsmål .
Muđui čujuha Sámediggi Sámedikki mearrádusaide dáin gažaldagain .
Et av de sentrale tiltak som også Samerettsutvaglet har understreket er sikring av mottaksstasjoner for fisk .
Guovddáš doaibmabidju maid maiddái Sámi vuoigatvuođalávdegoddi lea deattuhan , lea guollevuostáiváldinstašuvnnaid sihkkarastin .
Motorferdsel
Mohtorjohtalus
Aktiv bruk og høsting av utmarksressurser som vilt , fisk og bær står sentralt i den samiske kulturutøvelsen , og for mange er det også fortsatt en viktig næringskilde .
Meahcceresurssaid aktiivvalaš geavaheapmi , nugo muorječoaggin ja meahcceelliid ja guliid bivdin ja daiguin ávkašuvvan , lea deaŧalaš sámi kultuvrii , ja ollugiidda dat ain lea deaŧalaš ealáhusgáldun .
Dagens regelverk og praktiseringen av regelverket må tilpasses lokalbefolkningens behov i forbindelse med utmarksutøvelse som for eksempel høsting av vilt , fisk og bær .
Dálá njuolggadusaid ja njuolggadusaid geavaheami ferte heivehit báikegottiid olbmuid dárbbuide meahcceresurssaid geavaheami oktavuođas , nugo ovdamearkka dihte meahcásteami , guollebivddu ja muorječoaggima oktavuođas .
Det må være en målsetting å styre bruken av motorferdsel i utmarka .
Mihttomearrin ferte leat stivret mohtorjohtalusa meahcis .
Barmarksløyper og scooterløyper bør i størst mulig grad legges til eksisterende ferdselsårer .
Bievlageaidnun ja scooterlahttun berre nu ollu go vejolaš geavahit daid luottaid mat juo gávdnojit .
Barmarksløypene bør ha som formål å lette adgangen til tradisjonelle høstingsområder .
Bievlageainnuid ulbmilin galgá leat álkidahttit beassama árbevirolaš geavahanguovlluide .
Løypene må først og fremst dekke behovet til de lokalsamfunn som tradisjonelt har brukt områdene .
Láhtut / luottat galget leat ovddimuš daid báikegottiid dárbbuid várás mat árbevirolaččat leat geavahan guovlluid .
Sametinget ser forøvrig behovet for en bred kartlegging av konsekvensene ved barmarkskjøring .
Sámediggi oaidná muđui dárbun viidát kártet bievlavuodjima váikkuhusaid .
Sametinget frykter at kommunepolitikerne vil ha store vanskeligheter med å stå imot krav fra egne velgere om utvidet løypenett for snøscootere .
Lea baicce sivva jáhkkit ahte dákkár váldedelegeren dagahivččii eanet mohtorjohtalusa meahcis , ja nu maid stuorát noađi luondduvuđđui ja birrasii .
Sametinget foreslår at adgangen til motorferdsel i næringsøyemed opprettholdes , samtidig som det åpnes for visse lokale tilpasninger i motorferdsel på grunnlag av hevdvunnet bruk .
Sámediggi evttoha bisuhit mohtorjohtalusvejolašvuođa ealáhusdoaimmaheami oktavuođas , seammás go áiggiid čađa geavaheami vuođul galgá leat vejolaš báikkálaččat heivehit mohtorjohtalusa .
Kommunen bør kunne gi personer bosatt i kommunen fortrinn ved søknad om individuelle tillatelser til motorferdsel , forutsatt at det foreligger et næringsbehov eller at ferdselen er å betrakte som en fortsettelse av gammel tradisjonell bruk av et område .
Gielda galggašii beassat addit olbmuide geat orrot gielddas ovdamuni go ohcet individuálalaš lobi vuodjit mohtorfievrruin , jos ealáhusa oktavuođas lea dárbu vuodjit , dahje jos vuodjima sáhttá atnit joatkkan guovllu árbevirolaš geavaheamis .
Reindriftens spesielle stilling i det samiske samfunnet
Boazodoalu earenoamáš sadji sámi servodagas
Sametinget understreker at reindriften er en av de sentrale samiske næringer og dermed også blant de viktigste samiske kulturbærere .
Sámediggi dáhttu deattuhit ahte boazodoallu lea okta dain eanemus guovddáš sámi ealáhusain mat leat , ja nu maid okta dain deaŧaleamos sámi kulturseailluheddjiin mat leat .
Sametinget støtter hovedlinjene som Norske Reindriftsamers Landsforbund ( NRL ) har fremmet både når det gjelder vurderingen av Samerettsutvalgets utredning og om de særlige forhold som må tas i betraktning i forhold til reindriftens behov og rettigheter .
Sámediggi doarju váldooainnu maid Norgga Boazosápmelaččaid Riikkasearvvi ( NBR ) lea ovddidan sihke Sámi vuoigatvuođalávdegotti čielggadusa árvvoštallamis ja earenoamáš beliid dáfus maid ferte vuhtiiváldit boazodoalu dárbbuid ja vuoigatvuođaid dáfus .
Sametinget anser reindriftens rettigheter som en viktig del av de samlede samiske rettigheter og beklager derfor på det sterkeste at Samerettsutvalget i altfor liten grad har utredet reindriftens rettigheter og forholdet til framtidige forvaltningsmodeller .
Sámediggi atná boazodoalu vuoigatvuođaid ollislaš sámi vuoigatvuođaid deaŧalaš oassin , ja šálloša danne hui sakka go Sámi vuoigatvuođalávdegoddi nu unnán lea čielggadan boazodoalu vuoigatvuođaid ja oktavuođa boahttevaš hálddašanmálliide .
Det er avgjørende for den samiske kulturen at reindriftens rettigheter sikres og videreføres .
Sámi kultuvrii lea cealkemeahttun deaŧalaš sihkkarastit ja joatkit boazodoalu vuoigatvuođaid .
Det ville være fullstendig i strid med intensjonen og formålet for Samerettsutvalgets arbeid om man ender opp med en svekkelse av reindriftens rettigheter .
Livččii áibbas vuostá Sámi vuoigatvuođalávdegotti barggu áigumuša ja ulbmila jos boađusin šattašii ahte boazodoalu vuoigatvuođat leat hedjonan .
Forvaltningsordninger i reindriftsområder
Hálddašanortnegat boazodoalloguovlluin
Ved opprettelse av nye forvaltningsordninger , som for eksempel en ordning med bygdebruksområder , må det uttrykkelig garanteres at allerede eksisterende reindriftsrettigheter ikke svekkes , blant annet gjelder dette næringens bruks- og beiteområder og flytteleier .
Sámediggi atná hui deaŧalažžan ahte boahttevaš hálddašanmálliid hábmemiin vuhtiiváldá boazodoalu doarvái bures , vai ealáhus ii vaháguva . Ođđa hálddašanortnegiid ásahemiin , ovdamearkka dihte gillifidnoguovlluid ortnega , de ferte čielgasit dáhkiduvvot ahte dálá boazodoallovuoigatvuođat eai hedjon .
Det er derfor klart at reindriftens bruksrettigheter til utmarka i Finnmark setter klare rettslige skranker for forvaltnings- og grunneierorganenes adgang til å disponere over arealene i Finnmark til skade for reindriftsnæringen .
Dát guoská earret eará ealáhusa geavahan- ja guohtonguovlluide ja johtolagaide . Lea čielggas ahte boazodoalu geavahanvuoigatvuođat Finnmárkku mehciide hui čielgasit ráddjejit hálddašan- ja eanaeaiggádussanorgána vejolašvuođa háldet Finnmárkku areálaid boazoealáhussii vahágin .
Man er forpliktet til å ta hensyn til disse bruksrettighetene ved utformingen av de framtidige forvaltningsregler .
Boahttevaš hálddašannjuolggadusaid hábmemiin lea njuolggadusdahkkiin geatnegasvuohta vuhtiiváldit dáid geavahanvuoigatvuođaid .
Reindriftens rettslige grunnlag
Boazodoalu rievttálaš vuođđu
Sametinget mener at respekt , sikring og videreføring av reindriftens rettigheter må danne rammene for løsninger i spørsmålene om land og ressursrettigheter .
Sámedikki oainnu mielde fertejit boazodoalu vuoigatvuođaid doahttaleapmi , sihkkarastin ja joatkka leat rámman čovdosiidda eana- ja resursavuoigatvuođagažaldagain .
Dette bør være et ufravikelig grunnprinsipp , gjeldende i Finnmark såvel som i resten av landet .
Dát galggašii leat eavttukeahtes vuođđoprinsihppan , mii gusto sihke Finnmárkui ja riikka eará guovlluide .
Reindriftens rettigheter skal bestå og respekteres , uavhengig av hvem som eier grunnen og forvalter naturressursene .
Boazodoalu vuoigatvuođat galget bissut ja doahttaluvvot , vaikke gii de eaiggádušašii eatnamiid ja hálddašivččii luondduriggodagaid .
Sametinget støtter derfor forslaget om å kodifisere reindriftens rettsgrunnlag gjennom lovfesting med basis i bruk fra gammel tid , fordi det er helt avgjørende for reindriftsnæringens fremtid at den har et sterkt rettslig vern mot at reindriftsarealer blir omdisponert til andre formål , og til skade for næringen .
Sámediggi doarju danne evttohusa kodifiseret boazodoalu riektevuođu lága bokte man vuođđun lea geavaheapmi boares áiggi rájes . Dán ferte dahkat danne go boazoealáhussii lea nana rievttálaš suodjaleapmi nu deaŧalaš , ja vai boazodoalloareálat eai sirdojuvvoše eará ulbmiliidda ja vahágin ealáhussii .
Reindriften er den enkeltnæring som har størst arealbehov og arealmessig utbredelse i Finnmark .
Boazodoallu lea dat ovttaskas ealáhus mas lea stuorámus areáladárbu ja mii geavaha eanemus eatnamiid .
Reindriften har brukt arealene i Finnmark gjennom uminnelige tider og næringen har derfor en sterk stilling som rettighetshaver .
Boazodoallu lea geavahan Finnmárkku areálaid don doložis , ja ealáhusas leat danne nana vuoigatvuođat .
Sametinget understreker derfor at utmarksområdene i Finnmark verken er “ villmark ” eller “ ingenmannsland ” , men områder der det i uminnelige tider har vært drevet samisk reindrift , og hvor reindriften gjennom alders tids bruk har etablert uomtvistelige rettigheter .
Danne dáhttu Sámediggi deattuhit ahte Finnmárkku meahcceguovllut eai leat « ávdin meahcit » eaige « buigameahcit » , muhto guovllut gos don doložis lea leamaš sámi boazodoallu , ja gos boazodoallu dološ áiggi rájes geavahemiin lea ásahan eahpitkeahtes vuoigatvuođaid .
Samerettsutvalgets folkerettsgruppe fastslår i sin innstilling ( NOU .
Sámi vuoigatvuođalávdegotti álbmotriektejoavku dadjá čielggadusastis ( NOU .
1997 : 5 ) at samene må ansees som eiere av deler av Finnmark .
1997:5 ) ahte sápmelaččaid ferte atnit eaiggádin osiide Finnmárkkus .
Det er spesielt reindriftens bruk av disse arealene som danner grunnlaget for samenes rett til disse områdene .
Lea earenoamážit boazodoalu geavaheapmi dáin areálain mii lea vuođđun sápmelaččaid eanavuoigatvuođaide .
Denne bruksretten legger begrensninger på hva eieren kan foreta seg .
Dát geavahanvuoigatvuohta ráddje maiddái maid eaiggát oažžu dahkat .
Dette har blant annet Høyesterett slått fast .
Dán lea earret eará Alimusriekti cealkán .
Høyesterett har også fastslått at reindriftens rett til bruk av områdene ikke alene hviler på reindriftsloven , men er etablert gjennom alders tids bruk .
Alimusriekti lea maid cealkán ahte vuođđun boazodoalu geavahanvuoigatvuhtii ii leat dušše boazodoalloláhka , muhto maiddái geavaheapmi dološ áiggi rájes .
Reindriftens beiterett er derfor å anse som en samisk sedvanerett , som ikke uten videre kan settes til side , selv ikke gjennom lov .
Boazodoalu guođohanvuoigatvuođa ferte danne atnit sámi boaresvirot vuoigatvuohtan , maid ii sáhte almmá mange haga duvdilit eret , ii šat lágainge .
Ved endringen av reindriftsloven i 1996 , erkjente Regjeringen at det gjennom rettspraksis var slått fast at reindriften hadde et særskilt rettsgrunnlag , etablert gjennom sedvane og alders tids bruk .
Go boazodoalloláhka rievdaduvvui 1996:s , dovddastii Ráđđehus ( loga Eanadoallodepartemeanta ) ahte boazodoalus riektegeavahusain lei ožžon earenoamáš riektevuođu mii lei ásahuvvon boaresvirot vuoigatvuođain ja dološ áiggi rájes geavahemiin .
Både Sametinget og Norske Reindriftsamers Landsforbund ( NRL ) fremhevet ved den anledning at dette særskilte rettsgrunnlaget uttrykkelig burde fastslås i reindriftsloven .
Sihke Sámediggi ja Norgga Boazosápmelaččaid Riikkasearvi ( NBR ) deattuhedje dan oktavuođas ahte dán earenoamáš riektevuođu galggašii čielgasit nannet boazodoallolágas .
Samerettsutvalget erkjenner også at reindriften har et slikt rettsgrunnlag ( s. 328 ) , og foreslår å lovfeste dette i en ny bestemmelse i reindriftsloven - § 1 ( a ) :
Sámi vuoigatvuođalávdegoddi maid mieđiha ahte boazodoalus lea dákkár riektevuođđu ( s. 328 ) , ja evttoha nannet dán ođđa mearrádusain boazodoallolágas — § 1 ( a ) :
" Retten til reindrift har grunnlag i den bruk som har vært utøvd i de områder reindriften har foregått fra gammel tid . "
" Boazodoallovuoigatvuođa vuođđun lea dat geavaheapmi mii lea dáhpáhuvvan dain guovlluin gos boazodoallu lea leamaš boares áiggi rájes . "
Sametinget er enig i at reindriftens rettigheter er tuftet på alders tids bruk , og at det derfor er tale om rettigheter med sterkere vern enn rettigheter som kun følger av alminnelig lovgivning .
Sámediggi maid oaivvilda ahte boazodoalu vuoigatvuođaid vuođđun lea boares áiggi rájes geavaheapmi , ja ahte dás lea sáhka vuoigatvuođain mat leat nannoseabbut suodjaluvvon go vuoigatvuođat maid dušše láhka addá .
Rettigheter som kun følger av lovgivningen kan i prinsippet fritt oppheves eller innskrenkes gjennom ny lov .
Vuoigatvuođaid maid dušše láhka addá , sáhttá prinsihpalaččat friija fámuhuhttit dahje gáržžidit ođđa lágain .
Rettigheter som har et annet grunnlag enn loven , kan derimot ikke oppheves , selv om bruken til en viss grad kan reguleres gjennom ordinær lovgivning .
Vuoigatvuođaid main lea eará vuođđu go láhka gal ii sáhte fámuhuhttit , vaikke vel geavaheami muhtun muddui sáhttá reguleret dábálaš lágain .
I henhold til rettspraksis er det også visse grenser for hvor omfattende rådighetsinnskrenkninger som kan foretas , uten at det etter Grunnloven § 105 må ytes erstatning .
Riektegeavahusa mielde leat maid dihto rájit dasa man ollu sáhttá gáržžidit ráđđema ovdal go Vuođđolága § 105 mielde ferte buhtadit vahága .
Sametinget er imidlertid av den oppfatning at dette ikke er tilstrekkelig for å sikre reindriftens rettigheter .
Sámedikki oainnu mielde ii leat dát doarvái boazodoalu vuoigatvuođaid sihkkarastimii .
Sametinget støtter Samerettsutvalgets forslag til å uttrykkelig lovfeste reindriftens ekspropriasjonsrettslige vern .
Sámediggi doarju Sámi vuoigatvuođalávdegotti árvalusa čielgasit nannet boazodoalu bággolonistanrievttálaš suodjaleami .
Samerettsutvalgets forslaget til ny § 1 ( a ) , annet ledd i reindriftsloven lyder som følger :
Sámi vuoigatvuođalávdegoddi evttoha čuovvovaš ođđa § 1 ( a ) nuppi lađđasa boazodoalloláhkii :
“ Ved inngrep i denne retten skal det ytes erstatning i samsvar med alminnelige ekspropriasjonsrettslige grunnsetninger . ”
“ Jos dát vuoigatvuohta rihkkojuvvo , de galgá buhtaduvvot dábálaš bággolonistanrievttálaš vuođđocealkagiid mielde . »
Dette er noe som tydelig illustreres i « Korssjøfjell-sakenš fra 1988 og « Aursunden-sakenš fra 1997 .
Sámediggi lohká justa dán gažaldaga leamaš guovddážin nugohčoduvvon « Álttesjávre-duomus » .
Sametinget ønsker å påpeke at reindriftens utsatte stilling i stor grad skyldes at nomadismen i utgangspunktet blir møtt med liten respekt og forståelse fra det norske storsamfunnets side .
Dan oaidná bures « Korssjøfjell-áššis » 1988:s ja « Aursunden-áššis » 1997:s . Sámediggi dáhttu čujuhit ahte boazodoalu uhkiduvvon dilli ollu vuolgá das go Norgga stuorraservodat ii ane árvvus iige ádde nomadismma .
Derfor er det nødvendig å sikre reindriften et særskilt rettslig vern , spesielt i de områdene som ligger utenfor den kommune der reineierne formelt er bosatt og betaler skatt .
Danne lea dárbu sihkkarastit boazodollui earenoamáš rievttálaš suodjaleami , earenoamážit dain guovlluin mat leat olggobealde daid gielddaid gos boazodoallit formálalaččat ásset ja gosa mákset vearu .
I den politiske debatten i Finnmark er reindriftssamenes “ kommunetilhørighet ” ofte gjort til et stort poeng .
Politihkalaš digaštallamis Finnmárkkus lea boazosápmelaččaid « gielddagullevašvuohta » dávjá šaddan deaŧalaš áššin .