pere/sami_parallel huggingface dataset:
Det var søkt om erstatning for 60 000 reinsdyr, der det ble utbetalt erstatning for 19 000 i driftsåret 2016/2017.
Boazodoalus ohce buhtadusa 60 000 bohcco ovddas, muhto buhtadus máksojuvvui sullii 19 000 bohcco ovddas doaibmajagis 2016/2017.
Rovdyrtrykket har store negative konsekvenser for produksjonen.
Boraspiriid speadjamis leat hui fuones váikkuhusat buvttadeapmái.
Reindriften opplever i økende grad ekstremvær, dette som konsekvens av klimaendringene.
Boazodoallu vásiha ahte leat eanet garra dálkkit dálkkádatrievdamiid geažil.
Vinteren og våren 2017 opplevde store deler av næringen låste beiter, med is på snø som i enkelte områder vedvarte til slutten av våren.
2017:s lei goavvi dálvi ja giđđa mii dagahii ahte bohccot eai gávdnan guohtuma, go lei jiekŋa muohttaga alde mii muhtun guovlluin bisttii giđa lohppii.
Sommeren i 2018 har i perioder vært veldig varm, og man har opplevd tørke og skogbranner i forbindelse med dette.
2018 geassi lea leamaš erenoamáš báhkas ja goikkis, ja dan oktavuođas leat leamaš meahccebuollimat.
Enkelte distrikter har utsatt kalvemerkingen i forbindelse med varmen.
Muhtin orohagat leat šaddan maŋidit mearkuma go lea leamaš nu báhkka.
Klimaendringer, rovdyrtrykk og arealinngrep er store utfordringer for reindriften i fremtiden
Dálkkádatrievdamat, boraspiriid speadjamat ja sisabahkken guohtoneatnamiidda leat stuorra hástalussan boazodollui boahtte áiggis.
2. Sametingets innspill til reindriftsavtalen 2018/2019
2. Sámedikki cealkámuš 2018/2019 boazodoallošiehtadussii
Distriktstilskuddet ble økt forrige avtaleperiode.
Orohatdoarjja lassánii ovddit šiehtadusáigodagas.
Dette er noe Sametinget er fornøyd med, ettersom Sametinget fremmet innspill om at distriktstilskuddet måtte økes.
Dainna lea Sámediggi duhtavaš go Sámediggi lei ovddidan cealkámuša ahte orohatdoarjaga ferte bajidit.
Det ble påpekt fra Sametingets side at det var nødvendig og styrke distriktsstyrene, slik at de var økonomisk og kapasitetsmessig rustet til å imøtekomme kravene om konsultasjon og medvirkning i arealsaker.
Sámedikki beales čujuhuvvui ahte orohatstivrraide lea dárbu ja lea dárbu daid nannet, vai dat sáhttet ekonomalaččat ja kapasitehta dáfus dustet konsultašuvnna ja mieldeváikkuheami gáibádusaid areálaáššiin.
Det er gitt en økning i driftstilskuddet til ungdom.
Šiehtadusas leat maid lasihan doaibmadoarjaga nuoraide.
Sametinget har gitt innspill på dette, og mener det er viktig at det legges opp til økt satsing på ungdom i reindriften.
Sámediggi lea addán cealkámuša dasa, ja oaivvilda ahte lea deaŧalaš eanet áŋgiruššat nuoraid ektui boazodoalus.
Sametinget fremmet innspill i flere år om avgiftsfritak på driftsmidler i reindriften.
Sámediggi lea máŋga jagi gáibidan oažžut geahpeduvvot divadiid boazodoalus.
Det er nå gitt avgiftsfritak og dette innebærer en likestilling med jordbruksnæringen i forhold til avgiftslette på driftsmidler.
Divadiin lea luvvejuvvon dál ja mii mearkkaša ahte lea dásseárvu eanadoaluin doaibmaneavvuid divadiid geahpedemiin.
Det er fortsatt flere andre ordninger hvor reindriften bør likestilles med landbruket.
Ain leat ollu eará ortnegat main boazodoallu berre šaddat dásseárvui eanadoaluin.
Sametinget forutsetter at avgiftslette på driftsmidler dekkes inn utenom reindriftsavtalen, eller at avtalens rammer i tilfelle økes forholdsmessig med den totale sum avgiftslette måtte omfatte.
Sámediggi eaktuda ahte divatgeahpedus doaibmaneavvuin váldojuvvo sisa boazodoallošiehtadusa olggobealde, dahje šiehtadusa rámmat lasihuvvojit gorálaččat ollislaš supmiin mas lea mielde divatgeahpedeapmi.
Avtalepartene ble enige om å sette av 1,27 millioner kr. til lærings- og omsorgsbaserte tjenester i Reindriftsavtalen 2018/2019.
Šiehtadusbealit leat soahpan ahte várrejuvvo 1,27 miljon ru oahpahus- ja fuolahusvuđot bálvalusaide 2018/2019 boazodoallošiehtadusas.
Sametinget har fremmet dette i sine innspill til tidligere Reindriftsavtaler, og er fornøyd med at det er avsatt penger til dette.
Sámediggi lea ovddidan dán cealkámušas ovddeš Boazodoallošiehtadusaide, ja lea duhtavaš go leat várrejuvvon ruđat dasa.
Sametinget har gitt innspill til økonomiske krisetiltak for reineiere som er rammet av klimaendringer og låste beiter.
Sámediggi lea addán cealkámuša heahtedili doaibmabijuide boazodolliide geat gillájit dálkkádatrievdadusaid geažil ja lohkkašuvvan guohtumiid geažil.
Det er i forrige avtaleperiode lagt av penger til kriseberedskap for distriktene gjennom distriktsmidlene.
Ovddit šiehtadusas lea biddjojuvvon ruhta heahteveahkkái orohagaide orohatdoarjagiid bokte.
Dette er få men viktige innspill fra Sametinget som er tatt høyde for under forhandlingene mellom LMD og NRL.
Dat leat moadde deaŧalaš cealkámuša Sámedikkis mat leat vuhtii váldojuvvon šiehtadallamiin EBD ja NBR gaskka.
3. Sametingets innspill til reindriftsavtalen 2019/2020
3. Sámedikki cealkámuš 2019/2020 boazodoallošiehtadussii
Sikring av reindriftas arealgrunnlag
Boazodoalu areálavuođu sihkkarastin
Det er i dag flere distrikter som opplever store arealinngrep, enten i form av enkelt prosjekt med store direkte inngrep, eller så er det summen av små inngrep som til sammen utgjør et betydelig inngrep i reinbeitearealene.
Máŋggat orohagat odne vásihit stuorra areáladuohtademiid, dat sáhttet leat prošeavtta hámis mat leat njuolga duohtadeamit, dahje de lea smávva duohtademiid submi mii oktiibuot dagaha stuorra duohtademiid boazodoalloeatnamiin.
Reindriften har per i dag ikke tilgang til nasjonal oversikt eller helhetlig kartgrunnlag som viser tapet av beitearealer for reindriften.
Odne ii leat boazodoalus fidnemis nationála geahčastat dahje ollislaš kártavuođđu mii čájeha guohtoneatnamiid massima boazodoalus.
I utbyggingssaker som berører reindriften er det ofte distriktene selv som må finansiere utredninger av konsekvenser som påføres av andre aktørers utbygginger.
Huksenáššiin mat gusket boazodollui, leat dávjá orohagat ieža geat fertejit ruhtadit váikkuhusaid čielggademiid maid eará aktevrrat dagahit. Dát lea hui divrras orohagaide.
Dette er en stor kostnad for de ulike distriktene.
Dávjá sáhttet areáladuohtademiin leat oalgeváikkuhusat.
Et inngrep som rammer ett reinbeitedistrikt kan ha direkte eller indirekte konsekvenser for andre reinbeitedistrikt rundt, og det er den totale konsekvensen av ulike inngrep som er utfordrende og kostbart for et reinbeitedistrikt å kartlegge alene.
Duohtadeamis mii čuohcá ovtta orohahkii sáhttet leat njuolga dahje eahpenjuolga váikkuhusat eará orohagaide birrasis, ja lea sierra duohtademiid ollislaš váikkuhusat mat leat hástaleaddji ja divrasat orohahkii okto kártet.
Sametinget mener at det bør lages kart som viser status og tapet av reinbeitearealer i samråd med reindriften eller med samiske institusjoner.
Sámediggi evttoha ahte berre ráhkaduvvot kárta mii čájeha dili ja man ollu boazodoallu lea massán guohtuneatnamiid, ovttasráđiid boazodoaluin ja sámi ásahusaiguin.
Det fremkommer i Prop. 92 S (2018-2019: 27) at beitekapasiteten i reindriften er utnyttet maksimalt.
Proposišuvnnas 92 S(2018-2019: 27) boahtá ovdan ahte boazodoallu juo geavaha visot otná guohtonkapasitehta.
Dette forsterker behovet for at beitearealene i reindriften må beskyttes.
Dát nanne dan ahte lea dárbu suodjalit boazodoalu guohtonareálaid.
I dag har reindriften liten mulighet til påvirke arealinngrepene.
Dál lea boazodoalus unnán váikkuhanvejolašvuohta sisabahkkema ektui.
Den regionale forvaltningen av arealinngrep i reindriften kommer med uttalelser, og ofte vektlegges andre samfunnshensyn i arealinngrepssaker.
Regionála areáladuohtademiid hálddašeapmi boazodoalus buktá cealkámušaid, ja dávjá deattuhuvvojit eará servodatberoštumit areáladuohtadanáššiin.
Reindriften er avhengig av de beitearealene reindriften disponerer.
Boazodoallu lea sorjavaš dain guohtonareálain mat leat boazodoalu geavahusas.
For å verne om reindriften må myndighetene forsterke vernet av reindriftens beitearealer.
Boazodoalu gáhttema dihtii fertejit eiseválddit nannet boazodoalu guohtoneatnamiid suodjaleami.
Landbruks- og matdepartementet ønsker å prioritere økologisk bærekraft i arbeidet med reindriftspolitikken.
Eanandoallu- ja biebmodepartemeanta háliida vuoruhit ekologalaš ceavzilvuođa barggus boazodoalloáššiiguin.
I begrepet økologisk bærekraft fra departementets side legges det vekt på reintallet i reindriften.
Departemeanta deattuha boazologu go čilgejit ekologalaš ceavzilvuođa.
Stortingsmeldingen «Reindrift – Lang tradisjon – unike muligheter» (St. meld. 32 20162017), peker på at man må definere innholdet i målsetningen om økologisk-, økonomisk- og kulturell bærekraft.
Stuoradiggedieđáhusas «Reindrift – Lang tradisjon – unike muligheter» (Sd. dieđ. 32 2016-2017), čujuhit dasa ahte ferte meroštit ekologalaš-, ekonomalaš- ja kultuvrralaš ceavzilvuođa.
Sametinget er villig til å definere innholdet i disse kriteriene for å legge grunnlaget for at reindriften fortsatt skal være en bærekraftig næring i fremtiden.
Sámediggi lea dáhtolaš meroštit sisdoallu dain kriteriain vai boazodoallu ain bissu guoddevaš ealáhussan boahtteáiggis.
Sametinget er klar på at man ikke kan se på økologisk bærekraft isolert fra de andre to andre bærekraftsmålene.
Sámediggái lea čielggas ahte ii sáhte geahččat ekologalaš ceavzilvuođa sierra dan guovtti eará ceavzilvuođa mihtus.
I økologisk bærekraft må sikring av reindriftens beitearealer inngå.
Ekologalaš ceavzilvuođas ferte leat mielde boazodoalu guohtoneatnamiid sihkkarastin.
Sametinget mener det er for snevert å definere økologisk bærekraft bare opp mot reintallet.
Sámediggi oaivvilda ahte lea gáržžes meroštallan jos ekologalaš ceavzilvuohta meroštallojuvvo dušše boazologu mielde.
Innen økologisk bærekraft må det biologiske mangfoldet i beitearealene inngå.
Ekologalaš ceavzilvuođa siskkobealde ferte biologalaš máŋggabealatvuohta maid leat mielde.
Skal man ivareta det biologiske mangfoldet, må beiteområdene beskyttes.
Biologalaš máŋggabealatvuođa goziheami oktavuođas ferte guohtonguovlluid suodjalit.
Hvis økologisk bærekraft bare defineres opp imot reintall, utelukker man det biologiske mangfoldet, og man utelukker også reindriftas bruk av områdene.
Jus dušše čatná ekologalaš ceavzilvuođa boazolohkui, de hilgut biologalaš máŋggabealatvuođa, ja maiddái boazodoalu guovlluid geavaheami.
Dermed utelukker man det menneskelige og kulturelle aspektet av reindriften, da frykter Sametinget at man ikke oppnår en bærekraftig reindrift.
Dieinna lágiin hilgut dan olmmošlaš ja kultuvrralaš beali boazodoalus, de ballá Sámediggi ahte mii eat olat ceavzilis boazodoalu boahtteáiggis.
Sametinget mener at sikring av reindriftas arealgrunnlag er den viktigste oppgaven.
Sámediggi oaivvilda ahte boazodoalu areálavuođu sihkkarastin lea deaŧaleamos.
Første skritt i å beskytte reindriftens arealer er å lage kart som synliggjør tapet av reinbeitearealer.
Vuosttamužžan boazodoalu areálaid suodjaleamis ferte ráhkaduvvot kárta mas oaidná man ollu leat massán boazoguohtoneatnamiid.
Dette må skje i samråd med reindriften og samiske institusjoner.
Dat ferte dahkkojuvvot ovttasráđiid boazodoaluin ja sámi ásahusaiguin.
Sametinget viser også til stortingsmelding om reindrift, der departementet signaliserer at man fremover skal prioritere midler over reindriftsavtalen til forskningsprosjekter om inngrepseffekter.
Sámediggi čujuha maiddái stuorradiggedieđáhussii boazodoalu birra, mas departemeanta dovddaha ahte sii dás duohko áigot vuoruhit ruđaid boazodoallošiehtadusa bokte dutkanprošeavttaide sisabahkkemiid váikkuhusaid várás.
Sametinget imøteser en nærmere drøfting mellom Landbruks- og matdepartementet, Sametinget og Norske Reindriftssamers Landsforbund om dette.
Sámediggi vuordá lagat ságaškuššamiid gaskal Eanadoallo- ja biebmodepartemeantta, Sámedikki ja Norgga Boazosápmelaččaid Riikkasearvvi dan birra.
Distriktstilskuddet skal bidra til å gi reinbeitedistriktene økonomisk grunnlag for å ivareta sitt ansvar og sine oppgaver med utvikling av reindriften i en bærekraftig retning.
Orohatdoarjja galgá leat mielde addimin orohagaide ekonomalaš vuođu dasa ahte fuolahit iežaset ovddasvástádusa ja bargamušaid boazodoalu ovddidemes ceavzilis ealáhussan.
Sametinget er tilfreds med at avtalepartene i forrige avtale økte grunnbeløpet per distrikt.
Sámediggi lea duhtavaš go šiehtadallanbealit ovddit šiehtadusas lasihedje vuođđosupmi juohke orohaga nammii.
Det er imidlertid ikke tilstrekkelig.
Dat ii leat dattetge doarvái.
Det økende presset på reindriftas arealer og økte plikter fra offentlige myndigheter til å konsultere med reindrifta har resultert i stadig økende etterspørsel og forventning til reindriftas organer om avgivelse av uttalelser, deltakelse på møter og involvering i konsultasjonsprosesser.
Eanet bahkken boazodoalu guohtuneatnamiidda ja eanet geatnegasvuođat almmolaš eiseválddiin konsulteret boazodoaluin masa ášši guoská njuolga, lea mielddisbuktán ollu stuorát vuordámušaid boazodoalu orgánaide ahte sii galget addit gulaskuddancealkámušaid, ja searvat čoahkkimiidda ja konsulterenproseassaide.
Det er derfor viktig å styrke reindriftas kapasitet og kompetanse til reell medvirkning og konsultasjoner i beslutninger som kan påvirke dem direkte, og da spesielt i arealsaker.
Danne lea dehálaš nannet ealáhusa bargonávccaid ja gelbbolašvuođa nu ahte sis lea duohta mielváikkuhanfápmu ja sáhttet konsulteret áššiid birra mat sáhttet čuohcat sidjiide njuolgga, earenoamážit areálaáššiin.
For at reindrifta på best mulig måte skal kunne møte disse økte forventningene, er det behov for å styrke reinbeitedistriktene økonomisk.
Vai boazodoallu buoremus lági mielde galgá sáhttit dustet dáid lassi vuordámušaid, de lea dárbu veahkehit orohagaid ruđalaččat.
Staten har et stort ansvar for å sikre at reindrifta har tilstrekkelig med midler for å ivareta sin rolle på en god måte.
Stáhtas lea stuorra ovddasvástádus sihkkarastit ahte boazodoalus leat doarvái gaskaoamit vai sáhttet fuolahit iežaset rolla buori vuogi mielde.
Sametinget ber avtalepartene derfor om en ytterligere økning av distriktstilskuddet.
Danne bivdá Sámediggi šiehtadallanbeliid lasihit orohatdoarjaga ain eanet.
Protect Sápmi er fortsatt ikke sikret grunnfinansiering for sitt arbeid med å bidra til å ivareta samiske rettighetshaveres arealinteresser og land- og ressursrettigheter.
Protect Sápmi ii leat vel ožžon sihkkarastojuvvot vuođđoruhtadeami sin bargui ahte fuolahit sámi vuoigatvuođalaččaid areálaberoštumiid ja eana- ja resursavuoigatvuođaid.
Protect Sápmi er et av flere verktøy i det langsiktige arbeidet for å sikre reindriftas arealinteresser.
Protect Sápmi lea okta ollu gaskaomiin guhkesáiggebarggus sihkkarastit boazodoalu areálaberoštumiid.
Sametinget har fra etableringen av Protect bidratt med en årlig bevilgning, og forutsetter at andre offentlige myndigheter bidrar i betydelig grad slik at Protect Sápmi sikres langsiktig finansiering.
Sámediggi lea dan rájes go Protect Sápmi vuođđuduvvui juolludan ruđa jahkásaččat, ja eaktuda ahte maiddái eará almmolaš eiseválddit juolludit mearkkašahtti olu doarjaga nu ahte Protect Sápmái sihkkarastojuvvo guhkesáiggi ruhtadeapmi.
Sametinget ber avtalepartene om å igjen finansiere Protect Sápmi over reindriftsavtalen.
Sámediggi bivdá šiehtadallanbeliid fas ruhtadit Protect Sámi boazodoallošiehtadusa bokte.
Økonomisk utvikling
Ekonomalaš ovdáneapmi
Sametinget er opptatt av at det legges til rette for økonomisk utvikling og økt verdiskapning i reindrifta.
Sámediggái lea dehálaš ahte láhččojuvvo ekonomalaš ovdáneapmái ja eanet árvoháhkamii boazodoalus.
Reindriften har de senere år opplevd økte kostnader, det er dermed viktig at reindriftsavtalens virkemidler fortsatt bidrar til å øke lønnsomheten og utvikler markedet for reinkjøtt og andre produkter av rein.
Maŋimus jagiin leat golut lassánan boazodoalus, nu leage deaŧalaš ahte boazodoallošiehtadusa váikkuhangaskaoamit ain leat mielde loktemin gánnáheami, ja ovdánahttet biergomárkana ja eará boazobuktagiid.
Direktetilskuddene er viktige for å stimulere til slakting og omsetning av reinkjøtt, samt som inntektsoverføring til reindriftsnæringen.
Njuolggadoarjagat leat deaŧalaččat dasa ahte movttiidahttit njuovvat ja vuovdit bohccobierggu, ja dat leat maiddái mielde lasiheamen dietnasa boazodollui.
For den enkelte siidaandelshaver er det svært viktig med gode ordninger for direkte tilskudd.
Siidaoasseeaiggádiidda leat buorit njuolggadoarjjaortnegat hui deaŧalaččat.
Det gis i dag tilskudd i form av en produksjonspremie og kalveslaktetilskudd.
Dál addojuvvo doarjja buvttadanbálkkašupmin ja miessenjuovvandoarjjan.
Formålet med produksjonspremie er å premiere innsats, produksjon og videreforedling i næringen.
Buvttadanbálkkašumi mihttomearrin lea bálkkašit árjja, buvttadeami ja viidásat nállašuhttima ealáhusas.
Satsen for produksjonspremie til siidaandelene redusert fra 37 % til 34 %, under reindriftsavtalen 2017/2018.
Dálá boazodoallošiehtadusas vuoliduvvui siidaosiid buvttadanbálkkašumi máksomearri 37 proseanttas 34 prosentii 2017/2018 šiehtadallamis.
Denne satsen var tilnærmet lik for avtaleåret 2018/2019.
2018/2019 šiehtadallamis lea sullii seamma máksomearri.
Sametinget ber avtalepartene om å øke satsen for produksjonspremie med en økning av reindriftsavtalens rammer.
Sámediggi bivdá šiehtadallanbeliid lasihit buvttadanbálkkašumi máksomeari dainna lágiin ahte lasihit boazodoallošiehtadusa rámmaid.
Reindriftas kostnader er i stor grad knyttet til kjøretøy og drift av disse.
Boazodoalus leat ollu golut fievrruide ja daid doaimmaheapmái.
Både reindriftsnæringa og Sametinget har gjentatte ganger fremmet krav om avgiftslettelser på motorkjøretøy og driftsmidler som i dag klassifiseres som personkjøretøy, samt drivstoff.
Sihke boazodoallu ja Sámediggi leat máŋgii gáibidan oažžut geahpeduvvot divadiid dain mohtorfievrruin ja doallobiergasiin mat dál gohčoduvvojit personvuojánin, ja boaldámušain.
Sametinget er derfor tilfreds med at Regjeringen har innført avgiftsfritak på kjøp av driftsmiddel i reindrifta Landbruket har i dag avgiftsfritak på drivstoff.
Danne lea Sámediggi duhtavaš go ráđđehus lea geahpedan divada go oastá doallobiergasiid boazodoalus. Eanadoalus lea dál divatluvven boaldámušas.
Sametinget mener at reindriftsnæringen må likestilles med landbruket og at dagens ordning er diskriminerende ovenfor reindriftsnæringen.
Sámediggi oaivvilda ahte boazodoallu ferte leat dásseárvvus eanadoaluin ja ahte dáláš ortnet vealaha boazodoalu.
Klimaendringer har store konsekvenser for reindriften gjennom økende grad av ekstremvær, der låste beiter eller andre uforutsette forhold gjør driften mer krevende, risikabel og kostbar.
Dálkkádatrievdamiin leat stuorra váikkuhusat boazodollui, go goavvedálkkit lassánit, lohkkašuvvan guohtun dahje eará vuorddekeahtes dilit dagahit ahte boazodoallu lea eambbo gáibideaddji, várálaš ja golut lassánit.
Reindriften opplever i dag økt hyppighet av låste beiter vinterstid, dette medfører at det er økt behov for tilleggsfôring, som igjen øker kostnadene for reindriften.
Boazodoalus vásihit dál dávjjit lohkkašuvvan guohtuma dálvit, mii dagaha ahte šaddet biebmat ealuid, man geažil lassánit golut boazodoalus.
Sametinget gjør oppmerksom på at bruk av tilleggsfor som er basert på soya kan ha store negative konsekvenser for urfolk og urfolks arealbruk i andre deler av verden.
Sámediggi fuomášuhttá ahte fuođđaris mii geavahuvvo lea soya mas sáhttet leat stuorra negatiivvalaš váikkuhusat álgoálbmogiidda ja sin areálageavaheapmái eará osiin máilmmis.
Det bør også prioriteres forskning på og utvikling av tilleggsfor som ikke fører til slike utfordringer for andre urfolk.
Dutkama berre vuoruhit ja lassifuođđariid ráhkadeami mat eai buvttit dán lágan hástalusaid eará álgoálbmogiidda.
Kostnadene ved tilleggsforet må være regningssvarende for næringen.
Lassefuođđariid golut fertejit addit gánnáhahttivuođa ealáhusas.
Deler av reindrifta har også opplevd skogbranner det siste året.
Boazodoallu lea muhtun sajiin vásihan vuovdebuollimiid maŋemus jagi.
Sametinget viser til at næringen forsøkte å be om kriseberedskap fra Regjeringen for året 2016/2017, men fikk negativ respons.
Sámediggi čujuha dasa ahte boazodoalloealáhus jearai 2016/2017 ráđđehusas heahtedili ruđaid, muhto eai ožžon.
Til sammenligning har bøndene i 2018 fått krisepakke på 525 millioner som skal dekke skader som følge av tørken i 2018.
Seammás attii ráđđehus eanadollui 525 miljon ru 2018:s heahtedilli buhtadussan, buhtadussan vahágiid ovddas maid 2018 goikegeasi dagahii.
I dag må distriktene legge av penger til krisetiltak for å kunne motta distriktstilskudd.
Dál galget orohagat várret ruđaid heahtedoaibmabijuide jos galget oažžut orohatdoarjaga.
Det samme gjelder for HMS-tiltak i reindriften, hvor det det er lagt til rette for at hjelpemidler kan kjøpes gjennom distriktstilskuddet.
Seamma guoská DBS-doaibmabijuide ealáhusas, mas lea láhččojuvvon ahte veahkkeruđaid sáhttá oastit orohatdoarjaga bokte.
Distriktstilskuddet har blitt økt ved forrige avtale.
Orohatdoarjja lea lassánan ovddit šiehtadusas.
Dette mener Sametinget er nødvendig for at reindriften skal kunne imøtekomme de utfordringer med arealinngrep og klimaendringer.
Sámediggi oaivvilda ahte dat lea dárbbašlaš jus boazodoallu galggaš birget boahtte áigge hástalusaiguin areáladuohtademiid ja dálkkádatrievdamiid ektui.
Skal reindriften fortsatt være en bærekraftig næring i fremtiden, og med de løsninger man har skissert ved forrige avtale angående klima- og HMS tiltak, så må de økonomiske rammene til distriktene økes, og den totale økonomiske rammen i reindriftsavtalen økes.
Jus boazodoallu galggaš ain ceavzit boahtteáiggis, ja daiguin čovdosiiguin mat leat hábmejuvvon ovddit šiehtadusas go guoská dálkkádat- ja DBS-doaimmaide, de ferte ekonomalaš rámmaid orohagaide lasihit, ja boazodoallošiehtadusa ollislaš ekonomalaš rámma bajiduvvot.
I forrige avtale ble det satt av 2. millioner til kriseberedskap for næringen.
Ovddit šiehtadusas biddjojuvvui 2 miljon ru heahteveahkkái ealáhusa várás.
Sametinget mener dette beløpet må økes.
Sámediggi oaivvilda ahte dán ruhtasupmi ferte lasihit.
Sametinget har siden det ble etablert hatt fokus på å bidra til næringsutvikling og økt verdiskaping i reindriftsnæringen.
Dan rájes juo go Sámediggi ásahuvvui, lea váikkuheapmi ealáhusovdáneapmái ja eanet árvoháhkamii ealáhusas deattuhuvvon.
Sametinget har derfor i lang tid tildelt støtte til tilleggsnæringer i reindrift.
Danne lea Sámediggi guhká juolludan doarjaga boazodoalu lasseealáhusaide.
Denne satsningen har vært et viktig bidrag til entreprenørene i reindrifta.
Dát áŋgiruššan lea leamaš buorre veahkkin boazodoalu ealáhushutkiide.
Næringskombinasjoner er en naturlig del av den samiske tradisjonelle reindrifta, og en videre satsning på dette vil stimulere til økt grad av næringsutvikling.
Lotnolasealáhusat leat lunddolaš oassin sámi árbevirolaš boazodoalus, ja viidásat áŋgiruššan dainna movttiidahttá eanet ealáhusovddideapmái.
Det kan gi flere arbeidsplasser i tilknytning til reindrifta.
Dat sáhttá vuolggahit eanet boazodollui guoskevaš bargosajiid.
Sametingets satsning har vært mulig gjennom en overføring av 2 millioner kroner over reindriftsavtalen til Sametinget.
2 miljon ruvdnosaš juolludeami bokte boazodoallošiehtadusas lea leamaš vejolaš Sámedikkis áŋgiruššat.
Etter at denne ble avviklet har Sametinget ikke i like stor grad mulighet til å bidra med finansiering til utviklingen.
Maŋŋágo dat heaittihuvvui de ii leat Sámedikkis seamma buorre vejolašvuohta ruhtadit ovddideami.
Avtalepartene anmodes derfor om å gjeninnføre overføringen til Sametinget.
Danne ávžžuhuvvojit šiehtadallanbealit fas bidjat dán juolludeami Sámediggái.
Andre faglige, sosiale, organisasjonsmessige og andre spørsmål av betydning for en utvikling av næringen
Eará fágalaš, sosiála, organisašuvdnavuđot ja eará gažaldagat main lea mearkkašupmi ealáhusa ovdáneapmái.
Sametinget registrer at kommuner innenfor reindriftsområder er i ferd med å eller allerede har etablert en praksis om å legge eiendomsskatt på næringshytter og reindriftsanlegg i reindriftsnæringen.
Sámediggi registrere ahte máŋga suohkana boazodoalloguovlluin leat gáibidišgoahtán opmodatvearu boazodoalu ealáhusvisttiin ja doallorusttegiin.
Landbruket er fritatt for eiendomsskatt- Det fremkommer i «lov om eiendomsskatt til kommunene (eiendomsskatteloven) § 5.».
Eanadoalus eai dárbbaš máksit opmodatvearu. Dat boahtá ovdan lágas opmodatvearu birra suohkaniidda (opmodatvearrolága paragráfas 5).
Det må presiseres i lovverket at reindrifta skal ha fritak for eiendomsskatt for næringsbygg og reindriftsanlegg, som øvrige primærnæringer.
Láhka ferte aiddostahttit ahte boazodoallu ii galgga máksit opmodatvearu ealáhusvisttiid ja boazodoallorusttegiid ovddas, seamma láhkai go eará vuođđoealáhusain lea.
Sametinget har tatt opp denne problemstillingen i sitt årlige innspill til reindriftsavtalen, og spilte dette også inn som tema for den nye stortingsmeldinga om reindrift.
Sámediggi lea váldán ovdan dán áššečuolmma jahkásaš cealkámušas boazodoallošiehtadussii, ja evttohii maid dán fáddán ođđa stuorradiggedieđáhussii boazodoalu birra.
Under konsultasjonene om stortingsmeldingen var tilbakemeldingen fra regjeringen at dette vil bli håndtert i den ordinære budsjettprosessen.
Konsultašuvnnain stuorradiggedieđáhusa birra vástidii ráđđehus ahte dat galgá gieđahallojuvvot dábálaš bušeahttaproseassas.
Sametinget har i brev av 15.8.17 bedt om en tilbakemelding fra Finansdepartementet om hvordan dette vil bli fulgt opp.
Sámediggi lea 15.8.17 beaiváduvvon reivves bivdán vástádusa Finánsadepartemeanttas dasa mo dan áigot čuovvulit.
1 LS (2017-2018: 144). Finansdepartementet henviser til målet om å likebehandle bønder og reineiere når det gjelder avgifter på driftsmidler.
1 LS (20172018:144): Finánsadepartemeanta čujuha mihttomearrái dan birra ahte dássásaččat meannudit boanddaid ja boazoeaiggádiid go guoská doaibmaneavvuid divadiidda.
Sametinget anmoder avtalepartene å drøfte problemstillingen om eiendomsskatt i reindriften.
Sámediggi ávžžuha šiehtadallanbeliid ságaškuššat áššečuolmma birra mii guoská opmodatverrui boazodoalus.
Sametinget vektlegger at reindriften som næring blir styrket av et sterk NRL.
Sámediggi deattuha ahte boazodoallu ealáhussan nannejuvvo nana Norgga Boazosápmelaččaid Riikasearvvi bokte.
Sametinget oppfordrer avtalepartene om å øke organisasjonstilskuddet til NRL.
Sámediggi ávžžuha šiehtadusbeliid lasihit organisašuvdnadoarjaga NBR:ii.
Dette for å styrke NRL sin rolle i å fremme reindriftssamers økonomiske-, faglige-, sosiale-, og kulturelle interesser.
Danne vai NBR rolla nannejuvvo boazosápmelaččaid ekonomalaš-, sosiála-, fágalaš- ja kultuvrralaš beroštumiid ovddideames.
Næringsutvikling for reindrifta er i aller høyeste grad en satsning som angår det samiske samfunnet.
Boazodoalu ealáhusovddideapmi lea duođas dakkár áŋgiruššan mii guoská sámi servodahkii.
Dette innebærer at man i større grad må involvere Sametinget i den næringsutviklingen som gjøres i regi av reindriftsmyndighetene og avtalepartene i reindriftsforhandlingene.
Dat mearkkaša dan ahte Sámediggi ain eanet ferte beassat váikkuhit dan ealáhusovddideapmái maid boazodoalloeiseválddit ja šiehtadallanbealit čađahit boazodoallošiehtadallamiin.
Det er naturlig at Sametinget ivaretar og sikrer samiske interesser og det samiske perspektivet ivaretas.
Lunddolaš lea ahte Sámediggi goziha ja sihkkarastá sámi beroštumiid ja ahte sámi oaidnu gozihuvvo.
Virkemidler som støtter opp om kulturell bærekraft og familiebasert reindrift Staten har ansvar for å opprettholde og styrke reindrifta som en familiebasert næring og som en hjørnestein i samisk kultur.
Váikkuhangaskaoamit mat dorjot kultuvrralaš ceavzilvuođa ja bearašvuđot ealáhusa Stáhtas lea ovddasvástádus boazodoalu seailluheames ja nannemis bearašealáhussan ja sámi kultuvrra geađgejuolgin.
Reindriftsavtalen er hovedverktøyet for realisering av reindriftspolitikken, og Sametinget mener derfor at det må finnes rom for dette aspektet i reindriftsavtalen.
Boazodoallošiehtadus lea váldogaskaoapmi boazodoallopolitihka čađaheamis, ja Sámedikki mielas ferte danne láhččojuvvot sadji dán oidnui boazodoallošiehtadusas.
Reindriftsavtalen har de senere årene hatt et forsterket næringsrettet fokus, og man har hatt en dreining av virkemidlene til en tilrettelegging for de reindriftsutøverne som har reindrift som hovedvirksomhet.
Boazodoallošiehtadusas lea maŋimus jagiid leamaš nannejuvvon fokus ealáhusbeallái, ja dan váikkuhangaskaoamit leat jorahuvvon heivehuvvot daidda boazodolliide geain boazodoallu lea váldodoaibman.
Sametinget er i utgangspunktet positive til en utvikling som støtter opp om næringsaspektet, men mener at denne satsningen ikke må gå ut over det kulturelle aspektet ved næringa.
Sámedikki mielas lea gal buorre go ealáhusbealli deattuhuvvo, muhto oaivvilda ahte dát áŋgiruššan ii galgga dagahit ealáhusa kultuvrralaš beali ovdii.
Sametinget ber om en økning av reindriftsavtalens budsjettramme til virkemidler som vil styrke reindrifta som en familiebasert næring.
Sámediggi bivdá ahte boazodoallošiehtadusa váikkuhangaskaomiid bušeahttarámma lasihuvvo nannet boazodoalu bearašealáhussan.
Sametinget vil videre vise til drøftingene om de reindriftspolitiske målene under konsultasjonen om ny stortingsmelding om reindrift, der man ble enige om et videre arbeid med å definere og utvikle kriterier for målene, herunder målet om kulturell bærekraft.
Sámediggi čujuha dasto ságastallamiidda boazodoallopolitihkalaš mihttomeriid birra konsultašuvnnain ođđa stuorradiggedieđáhusa ektui boazodoalu birra, man oktavuođas sohppojuvvui ahte viidáseappot meroštallat ja hábmet eavttuid dáidda mihttomeriide, maiddái kultuvrralaš ceavzilvuođa mihttomeari ektui.
Familiebasert reindrift og kvinnerettede tiltak
Bearašealáhus ja nissonolbmuide oaivvilduvvon doaibmabijut
Reindrifta som en samisk primærnæring kjennetegnes av dens unike struktur som en familiebasert næring.
Boazodoallu lea sámi vuođđoealáhus man dovdomearkan lea dan áidnalunddot struktuvra bearašealáhussan.
Dette kulturelle aspektet ved reindrifta er en menneskerettighet som samisk reindrift er basert på.
Kultuvrralaš bealli boazodoalus lea olmmošvuoigatvuohta, masa sámi boazodoallu lea vuođđuduvvon.
Sametinget ser at det i dag er svært få kvinner som eier siidaandel og som deltar i reindrifta i like stor grad som før.
Sámediggi oaidná ahte leat hui unnán nissonolbmot geat eaiggádit siidaoasi ja servet boazobarggus seamma olu go ovdal.
Barn og unge har også mindre muligheter til å delta i det daglige arbeidet i reindriftsnæringen.
Mánáin ja nuorain lea maiddái unnit vejolašvuohta searvat ealáhusa beaivválaš bargguide.
Avtalepartene har ikke avsatt midler til kvinnerettede tiltak gjennom avtalen for 2018/2019.
Šiehtadusbealit eai leat várren ruđaid doaibmabijuide nissonolbmuid várás 2018/2019 boazodoallošiehtadusas.
Sametinget mener det må vurderes en ordning som motiverer og styrker de siidaandelene som eies av kvinner, eller som er fellessiidaandeler.
Sámediggi oaivvilda ahte ferte árvvoštallat bidjat ortnega mii movttiidahttá ja nanne daid siidaosiid maid nissonolbmot eaiggádit dahje oktasaš siidaosiid.
Rekruttering og kompetanseheving
Rekrutteren ja gelbbolašvuođa bajideapmi
Reindrifta skiller seg ut fra andre primærnæringer ved at rekrutteringssituasjonen er forholdsvis god, hvis ordningene legger til rette for at yngre får delta.
Boazodoallu lea earálágan go eará vuođđoealáhusat dainna lágiin ahte rekrutterendilli lea oalle buorre, jus ortnegat addet nuoraide vejolašvuođa álgit bohccuiguin bargat.
God rekruttering er den viktigste forutsetningen for at reindriftsnæringen skal bestå og videreutvikles.
Buorre rekrutteren lea deháleamos eaktu boazodoalu seailumii ja viidáseappot ovdáneapmái.
Sametinget anser det som viktig at ungdom stimuleres til å velge reindrift som yrke.
Sámedikki mielas lea deaŧalaš ahte nuorat movttiidahttojuvvot válljet boazodoalu fidnun.
Uten planmessige tiltak vil man kunne få en situasjon med mangelfull kulturell kontinuitet og manglende kompetanse.
Ulbmillaš doaibmabijuid haga sáhttit boahtit dan dillái ahte ii leat kultuvrralaš joatkevašvuohta ja ahte gelbbolašvuohta váilu.
Det er viktig å ha gode tilskuddsordninger for ungdom ved nyetableringer og generasjonsoverganger, samt et utvidet perspektiv på reindrift ved å tilrettelegge for flere nye arbeidsplasser med tilknytning til reindrifta, eksempelvis innen reiseliv, videreforedling og lærings- og omsorgsbaserte tjenester.
Buorit doarjjaortnegat nuoraid várás leat deaŧalaččat go sii leat álggahanproseassas ja buolvasirdinproseassas, viiddit perspektiiva boazodollui heiveheami bokte nu ahte šaddet eanet ođđa bargosajit main lea čanastus boazodollui, nu go mátkeealáhusat, viidásetbuvttadeapmi ja oahppo- ja fuolahusvuđot bálvalusat.
Det gis i dag etableringstilskudd til reindriftsutøvere under 35 år, og som er under etablering av egen enhet.
Dál addojuvvo álggahandoarjja boazodoallái gii lea vuollel 35 jagi, ja gii lea ásaheamen sierra ovttadaga.
Tilskuddet skal stimulere til strukturendringer ved at siidaandeler blir overdratt til personer under 35 år.
Doarjja galgá movttiidahttit strukturrievdademiide dainna lágiin ahte siidaoasit sirdojuvvojit olbmuide geat leat vuollel 35 jagi.
Tilskuddet tilfaller de som tar over etter en nær slektning.
Doarjja addojuvvo sidjiide geat váldet badjelasaset lagaš fuolkki siidaoasi.
Unge under 35 år som har mulighet til å etablere en ny enhet, får ikke dette tilskuddet.
Nuorat geat leat vuollel 35 jagi ja sis lea vejolašvuohta ásahit ođđa ovttadaga, eai oaččo dán doarjaga.
Tanken med denne tilskuddsordningen er å få til en strukturendring i reindriften, der man ønsker at flere yngre skal være siidaandelsledere.
Jurdda dáinna doarjjaortnegiin lea rievdadahttit struktuvrra boazodoalus, nu ahte eanet nuorat galget doaibmat siidaoassejođiheaddjin.
Ved dagens forskrift, så vil ikke denne tilskuddsordningen tilfalle alle yngre som etablerer en enhet, dermed bidrar tilskuddsordningen til en forskjellsbehandling.
Dálá láhkaásahusa oktavuođas ii guoskka dát doarjjaortnet buot nuoraide geat ásahit ovttadaga, mii váikkuha dan ahte doarjjaortnet erohusain meannuda.
Fagbrevordningen i reindriften blir finansiert gjennom avtalemidlene.
Fágareiveortnet boazodoalus ruhtaduvvo šiehtadusa bokte.
Ordningen har ikke siden år 2000 hatt noe økonomisk økning og dermed er ikke ordningen justert etter konsumprisindeksen.
Ortnegii ii leat jagi 2000 rájes lasihuvvon ruhta ja nu ii leatge ortnet muddejuvvon konsumhaddeindeaksa mielde.
Dette medfører at man per i dag har lærlinger i reindriftsfaget som ikke mottar lærlingslønn.
Dat lea mielddisbuktán ahte dál eai oaččo buot fidnooahppit boazodoalus bálkká dan fágareiveortnega bokte.
Lærlingeordningen bidrar til at unge har mulighet til å delta i reindrifta på daglig basis, og er derfor også viktig i en familiebasert næring.
Fidnooahppiortnet addá nuoraide vejolašvuođa bargat bohccuiguin beaivválaččat, ja danne lea deaŧalaš maiddái bearašvuđot ealáhusas.
Forskriftene som regulerer hvilke lærlinger har rett på lønnstilskudd, medfører at det er en forskjellsbehandling av lærlinger i reindriften.
Láhkaásahusat mat muddejit guđe fidnoohppiin lea vuoigatvuohta oažžut bálkádoarjaga, dagaha ahte fidnooahppit boazodoalus meannuduvvojit erohusain.
De lærlinger som har foreldre med siidaandel har rett på lønnstilskudd, mens de lærlinger som ikke har foreldre som har siidaandel får ikke dette lønnstilskuddet.
Dain fidnoohppiin geaid vánhemiin lea siidaoassi lea riekti oažžut bálkádoarjaga, gos fas fidnoohppiin geaid vánhemiin ii leat siidaoassi eai oaččo dán bálkádoarjaga.
Dette har konsekvenser for kunnskapsoverføringen mellom den eldre og yngre generasjonen i reindriften.
Dás leat váikkuhusat máhtu sirdimii boarráset gearddis nuoraide boazodoalus.
Sametinget mener midlene til fagbrevordningen må prioriteres og økes, samt at man ser på forskriftene.
Sámediggi oaivvilda ahte ruhtadeapmi fágareiveortnegii boazodoalus ferte lassánit ja ferte vuoruhuvvot, ja ahte láhkaásahusat geahčaduvvojit.
Reindriftsavtalen har også en ordning for tidligpensjon i reindriften, der formålet er at det skal bidra til å lette generasjonsovergangen i reindriften for de som har hatt hoveddelen av sine inntekter fra reindrift.
Boazodoallošiehtadusas lea maid árrapenšunortnet boazodoalu várás, man mihttomearrin lea ahte dat galgá álkidahttit buolvamolsumiid boazodoalus sidjiide geain váldooassi dietnasis lea leamaš boazodoalus.
Sametinget mener at det er også behov for å se på om ordningen er utformet slik at de stimulerer til de ønskede strukturendringer ved at siidaandeler blir overdratt til yngre utøvere.
Sámediggi oaivvilda ahte lea maiddái dárbu geahčadit lea go ortnet hábmejuvvon dan láhkai ahte dat movttiidahttá sávvojuvvon strukturrievdademiide dakko bokte ahte siidaoasit sirdojuvvojit nuorat boazodolliide.
Kompetanseheving i reindriften
Gelbbolašvuođalokten boazodoalus
Reindriften opplever en stadig økende press på sine arealer, og dette er saker som reindriften ofte selv må handtere innad i reinbeitedistriktene.
Boazodoalloealáhusas vásihit eambbo sisabahkkemiid guohtuneatnamiidda, ja dávjá šaddá boazodoallu ieš meannudit dákkár áššiid orohagain.
Arealsaker er komplekse for reindriften og det innebærer at distrikter eller siidaer bruker mye ressurser og tid på slike saker.
Areálaáššit leat váddásat boazodollui ja orohagat dahje siiddat gártet geavahit ollu resurssaid ja áiggi dákkár áššiide.
Omstillingen som ble gjort i 2014 har medført at reindriften selv må ta større ansvar og initiativ til å fremme konsekvenser av utbygginger i reindriftsområdene.
Nuppástus mii dahkkojuvvui 2014:s lea dagahan ahte boazodoallu ieš ferte váldit stuorát ovddasvástádusa ja ieš bargat huksemiid váikkuhusaid ovddidemiin boazoguohtonguovlluin.
Fylkesmannen som har overtatt rollen etter områdestyrene, hvor Fylkesmannen gir uttalelser i arealsaker.
Fylkkamánni lea dál váldán badjelasas rolla maŋŋá guovllustivrraid, ja dat addá cealkámušaid areálaáššiin.
Reindriftens interesser kan føre til innsigelse fra Fylkesmannens side, men Fylkesmannen fremmer også kriteriet om at andre samfunnsmessige hensyn kan tilsi at reindriftens interesser må vike i utbyggingssaker.
Boazodoalu beroštumit sáhttet dagahit vuostecealkámuša Fylkkamánni beales, muhto Fylkkamánni ovddida maiddái eavttuid eará servodatberoštumiide man geažil boazodoalu beroštumit garvojuvvojit huksenáššiin.
I noen tilfeller opplever siidaer eller reinbeitedistrikter at de kan bli stående alene i å fremme reindriftens interesser ved arealinngrep i viktige saker.
Muhtin oktavuođain vásihit siiddat dahje orohagat ahte sáhttet báhcit okto boazodoalu beroštumiid ovddidemiiguin deaŧalaš areáladuohtadanáššiin.
Reinbeitedistriktene må være proaktive, og følge med i arealplanlegging i kommune, og reinbeitedistriktene strekker seg ofte over flere kommuner.
Orohagat fertejit mannat ovddabealde ja čuovvut gielddaid areálaplánema, ja orohagat gullet dávjá máŋgga gildii.
Ofte blir distriktene involvert i sakene sent i prosessene og distriktene bruker mye tid og ressurser på konsultere og forhandle med mange ulike aktører.
Dávjá lea nu ahte orohagat besset maŋŋit mielde iešguđege proseassaide, ja orohagat geavahit olu áiggi ja resurssaid konsulteremii ja šiehtadallamiidda ollu iešguđege aktevrraiguin.
Dette krever kunnskap blant medlemmene i distriktsstyrene eller hos den enkelte siidaandelsleder.
Dat gáibida ahte orohatstivrraid lahtuin dahje ovttaskas siidaoassejođiheaddjis lea máhttu.
Kursing av distriktsstyrene eller siidaandelslederne på ulike fagfelt kan være en form for kompetansebygging.
Orohatstivrraid dahje siidaoassejođiheddjiid kursen sierra fágasurggiin sáhttá leat okta vuohki mo loktet gelbbolašvuođa.
Kompetanseheving for reindriften er også fremmet i rapporten «Utfordringer for selvstyre i reindriften – tiltak for å nå mål om bærekraftig reindrift» (rapport no. 7 2016).
Gelbbolašvuođa lokten boazodoalus lea maiddái ovddiduvvon raporttas «Utfordringer for selvstyre i reindriften – tiltak for å nå mål om bærekraftig reindrift» (rapport no. 7 2016).
Kurset kan gi økt forståelse på ulike fagfelt.
Kursa sáhttá addit áddejumi sierra fágasurggiide.
Dette kan være tema som offentlig forvaltning og saksbehandling av reindriftssaker, plan og bygningsloven, kommunenes regulerings- og arealplaner og forvaltningen av rovdyr.
Sáhttet leat fáttát nugo almmolaš hálddašeapmi ja boazodoalloáššiid meannudeapmi, plána- ja huksenláhka, gielddaid reguleren- ja areálaplánat ja boraspiriid hálddašeapmi.
Slike kompetansetiltak vil gi økt innblikk i forvaltningen av reindrift, men det bidrar også til økt forståelse for de ulike rettigheter distriktene og siidaene har når det kommer til forvaltning av reindriften.
Dán lágan gelbbolašvuođa doaibmabijuid bokte oahpásmuvvá boazodoalu hálddašeapmái, muhto addá maiddái eanet áddejumi iešguđege vuoigatvuođaid birra mat orohagain ja siiddain leat boazodoalu hálddašeami oktavuođas.
Også kommunenes planavdelinger har behov for mer kunnskap om reindriftsnæringen, noe som bør følges opp samen med andre aktører (for eksempel KS) utenfor denne avtaleforhandlingen, for å kunne styrke reindriftas stilling og behov i planprosesser.
Maiddái gieldda plánaossodagas lea dárbu oažžut eanet máhtu boazodoalu birra, maid ferte čuovvulit ovttas eará aktevrraiguin (omd. Gielddaid Guovddášlihtuin) olggobealde dán šiehtadallama, vai sáhttá nannet boazodoalu sajádaga ja dárbbu plánaproseassain.
Velferdsordninger og HMS-tiltak for reindriftsnæringa
Čálgoortnegat ja DBS-doaibmabijut boazodoalus
Reindrifta har spesielle arbeidsmiljøforhold som påvirkes av naturgrunnlaget og klima.
Boazodoalus lea erenoamáš bargobirasdilli maidda luondduvuođus ja dálkkádat váikkuhit.
Næringen er preget av hardt fysisk og psykisk arbeid under utfordrende klimatiske forhold.
Ealáhusas leat garra árgabeaivvit rumašlaččat ja psyhkalaččat hástaleaddji dálkkádatdiliin.
Utøverne har en rekke utfordringer i forhold til å mestre belastende arbeidsforhold og stor risiko å bli utsatt for yrkesskader og -sykdommer.
Boazodolliin leat ollu hástalusat dan ektui go galget birgehallat lossa bargodilis ja go lea stuorra várra oažžut fidnovigiid ja - dávddaid.
Sametinget vil vise til prosjektet «Reindriftas hverdag», hvor menneskelige belastninger i den samiske reindriftsbefolkningen i Norge er undersøkt og ulike stressfaktorers påvirkning i hverdagen til disse er kartlagt.
Sámediggi čujuha prošektii “Boazodoalu árgabeaivi”, mas olmmošlaš noađuheamit sámi boazodolliide Norggas leat guorahallojuvvon, ja iešguđetlágan huššafáktoriid váikkuhusat sidjiide árgabeaivvis leat kártejuvvon.
Resultatene viser at reindriftsutøvere i stor grad er tilfredse med selve arbeidet, men at mange er utsatt for arealinngrep som påfører dem og familien stress og merarbeid, og at de har en livs- og arbeidssituasjon med begrensede muligheter til å legge inn nødvendig rekreasjon.
Bohtosat čájehit ahte boazodoallit leat hui duhtavaččat ieš bargguin, muhto ahte ollugiidda čuhcet sisabahkkemat mat mielddisbuktet sidjiide ja bearrašii huša ja lassibarggu, ja ahte sis lea dakkár eallin- ja bargodilli mas leat ráddjejuvvon vejolašvuođat dárbbašlaš áhpásmahttimii.
En del utøvere har aldri har vært borte fra arbeid pga. sykdom eller hatt ferie, blant annet på grunn av vanskeligheter med å få tak i kvalifisert vikar.
Ollu boazodoallit eai leat goassege leamaš eret barggus buohcuvuođa geažil, dahje sis ii leat leamaš luopmu, earret eará danne go lea váttis oažžut dohkálaš sadjásačča.
Det er helt nødvendig å bedre arbeidsforholdene i reindrifta, både det psykososiale og det fysiske arbeidsmiljøet.
Áibbas dárbbašlaš lea buoridit bargodiliid boazodoalus, sihke psykososiála ja fysihkalaš bargobirrasa.
Sametinget er tilfreds med at avtalepartene i forrige avtale nedsatte en arbeidsgruppe for å utrede hvordan HMS-tiltak i reindriften kan ivaretas og organiseres, og forventer at dette arbeidet følges opp også i neste reindriftsavtale.
Sámediggi lea duhtavaš dainna go šiehtadallanbealit ovddit šiehtadallamiin nammadedje bargojoavkku mii galgá čielggadit mo DBS-doaibmabijuid boazodoalus sáhttá gozihit ja organiseret, ja vuordá ahte dát bargu čuovvuluvvo maiddái boahtte boazodoallošiehtadusas.
Sametinget mener at man også må prioritere utvikling av bedre velferdsordninger for reindriftutøverne, og har ved flere anledninger pekt på at landbruket har en rekke velferdsordninger som finansieres over jordbruksavtalen, som tilskudd til avløsere ved ferie, fritid og sykdom.
Sámedikki mielas lea áigi vuoruhit buoret čálgoortnegiid ovddideami boazodolliid várás, ja Sámediggi lea máŋgii čujuhan dasa ahte eanadoalus gávdnojit čálgoortnegat mat ruhtaduvvojit eanadoallošiehtadusa bokte, nu go doarjja sadjásaččaide luomu, astoáiggi ja buohcuvuođa oktavuođas.
Sametinget ber avtalepartene se på tilsvarende ordninger for reindriftsnæringa.
Sámediggi bivdá šiehtadallanbeliid árvvoštallat sullasaš ortnegiid boazodoalu várás.
Sametinget er opptatt av at reindriftsutøverne har en trygg arbeidsplass med et godt arbeidsmiljø.
Sámediggái lea deaŧalaš ahte boazodolliin lea oadjebas bargosadji ja buorre bargobiras.
Resultater fra «Reindriftas hverdag» viser at flere distrikter har hatt langvarige konflikter og personer som kan opptre truende.
“Boazodoalu árgabeaivvi” prošeavtta bohtosat čájehit ahte máŋgga orohagas leat leamaš guhkesáiggi riiddut ja olbmot geat leat láhtten áitalasat.
Dette skaper utrygge arbeidsforhold og kan utgjøre en helserisiko.
Dat buktá dorvvohis bargodiliid ja sáhttá čuohcat dearvvašvuhtii.
Uheldige hendelser i reindrifta viser behov for større fokus på arbeidsmiljø og forebygging av konflikter og kriminelle handlinger.
Unohis dáhpáhusat boazodoalus čájehit ahte ferte eanet deattuhit bargobirrasa ja eastadit riidduid ja vearredaguid.
Sametinget ber avtalepartene drøfte tiltak for å sikre trygghet og rettsikkerhet for reindriftsutøvere.
Sámediggi bivdá šiehtadallanbeliid árvvoštallat doaimmaid mat sihkkarastet oadjebasvuođa ja riektesihkarvuođa boazodolliide.
Nærings- og kulturkomiteen - 009/18
Ealáhus- ja kulturlávdegoddi - 009/18
Innledning Sametingets nærings- og kulturkomite har behandlet sak 009/18 sametingsrådets forslag til Sametingets innspill til reindriftsavtalen 2019/2020.
EKL - Mearrádus: Álggahus Sámedikki ealáhus- ja kulturlávdegoddi lea meannudan ášši 009/18 Sámedikki cealkámuš 2019/2020 boazodoallošiehtadussii.
Merknad
Mearkkašupmi
Merknad fremmet av Nordkalottfolket Tor Mikkola.
Mearkkašupmi ovddiduvvon Nordkalottfolket Tor Mikkola bokte.
Komiteens medlem fra Árja Klemet Klemetsen stiller seg bak:
Lávdegotti miellahttu Árjja Klemet Klemetsen doarju:
Disse medlemmene støtter ikke innstillingen om sametingets innspill til Reindriftsavtalen og fremmer følgende merknad:
Dát miellahtut eai doarjjo árvalusa Sámedikki cealkámuša birra boazodoallošiehtadussii ja ovddida čuovvovaš mearkkašumi:
Disse medlemmene er tilhengere av at reindriftsnæringen skal ha et godt rammeverk som sikrer mest mulig stabilitet i næringen, og som fremmer utvikling og rekruttering.
Dát miellahtut dáhtošii ahte boazodoalloealáhusas galget leat buorit rámmat mat sihkkarastet ealáhussii nu buori stabilitehta go vejolaš, ja mat ovddidit ovdáneami ja rekruterema.
Dette betyr at økonomisk, økologisk og kulturell bærekraft er grunnleggende for at reindriftsnæringen skal være livskraftig i fremtiden.
Dat mearkkaša ahte ekonomalaš, ekologalaš ja kultuvrralaš guoddevašvuohta lea eaktun jus boazodoalloealáhus galgá boahtteáiggis ceavzit.
NRL representerer et mindretall av reindriftsutøverne, men forhandler på vegne av hele næringen.
NBR ovddasta unnitlogu boazodolliin, muhto šiehtadallá olles ealáhusa ovddas.
Sametinget bør støtte opp om en møteplass for de reindriftsutøverne som ikke ønsker deltakelse i NRL, på lik linje med at man har to/flere organisasjoner innenfor andre primærnæringer som landbruk og fiskeri.
Sámediggi galggašii doarjut čoahkkanansaji boazodolliide geat eai hálit NBR:i searvat, seamma láhkái go leat guokte/máŋga organisašuvnna eará vuođđoealáhusain nugo eanadoalus ja guolásteamis.
Så snart en alternativ reindriftsorganisasjon er på plass skal det åpnes for at flere reindriftsorganisasjoner kan være med i forhandlinger om reindriftsavtalen.
Dakkaviđe go eará boazodoalloorganisašuvdna lea sajis galgá rahpat vejolašvuođa eanet boazodoalloorganisašuvnnaide searvat boazodoallošiehtadusa šiehtadallamiidda.
Om reindriftsorganisasjonen(e) og staten ikke kommer til enighet, bør saken løftes til Sametinget, som da konsulterer på vegne av partene.
Jus boazodoalloorganisašuvdna (-organisašuvnnat) ja stáhta eai nagot soahpat, de berre ášši loktejuvvot Sámediggái, mii dasto konsultere beliid ovddas.
Disse medlemmene mener at reindriftsavtalen skal legge til rette for mer samarbeid mellom reindrift og andre brukere av utmark.
Dát miellahtut oaivvildeaba ahte boazodoallošiehtadus galgá láhččit saji eanet ovttasbargui boazodoalu ja eará meahccegeavaheddjiid gaskka.