pere/sami_parallel huggingface dataset:
Så jeg blir kjølig.
Mun de galmmihan iežan.
Sier ikke stort.
In jienat olus.
Begynner å avvise folk og heller være tøff, slik frisøren sa det.
Hilgugoađán ja lean tøffa, nu go vuoktačuohppi logai.
Plutselig smeller det.
Beaškkeha fáhkka.
Kassetten stopper.
Kaseahtta bisánii.
Jeg skvetter til.
Mun suorganan.
Mens jeg sitter i sengen, ser jeg barn løpe rund på lekeplassen.
Čohkkádettiin seaŋggas oainnán mánáid viegadeame stoahkanšiljus.
Rop og leven.
Čuorvun lea ja eallin.
Noen gynger kraftig.
Muhtun sugada garrasit.
Det er flott høstvær.
Lea čáppa čakčadálki.
Det fine været og årstiden maler trær og gress i farger.
Fiertu ja ruški herve muoraid ja suinniid.
Barna skal være ut helt til det er spisetid.
Mánát galget leat olgun boradanáigái.
Når man ringer med den store reinbjella, så samles vi barna og ansatte inne på spiserommet til middag.
Go roŋke čuodjá de mii mánát ja bargit čoahkkanit boradanlatnji mállásiidda.
Akkurat i det jeg står opp for å bytte kassett i spilleren, så smeller det i veggen.
Juste go čuožžilan molsut kaseahta čuojanasas, de boŋkila seaidnái.
Enda en gang.
Ja oktii vel.
Jeg smiler.
Mun mojohalan.
Det er Marja på naborommet.
Lea Márjá ránnjálanjas.
Hun kaster matematikkbøker i veggen.
Son bálku matematihkkagirjjiid seaidnái.
Jeg går til hennes rom.
Mun vázzilan su latnjii.
Hun sitter ved skrivebordet og henger i stolen.
Son čohkká čállinbeavdeguoras ja njaŋgá stuolus.
Jeg ser at Marja ikke vil ha hjelp.
Mun oainnán Márjá ii fuola veahkis.
Men jeg henter bøkene som ligger på golvet, og leter frem leksene som hun holder på med. Jeg setter meg i senga, og ser i boka hva hun strever med.
Muhto mun vieččan girjjiid láhttis ja ozan bihtáid maiguin lea bargamin. Čohkkedan seŋgii ja oainnán girjjis mainna bártida.
– Hvorfor skal vil lære om alskens trekanter, kvadrater, arealer, volum og annet tull?
– Manne galgat oahppat buotlágán golmmačiegaid, njealječiegaid, areálaid, volymaid ja eará duššiid?
Marja er fremdeles sint.
Márjá lei ain duskkis.
– Disse løsningene må du bare lære, sier jeg lavt.
– Daid čovdosiid ferte dušše oahppat, dajan mun vuollegaččat.
Min klassekamerat er snarsint, og jeg kjenner meg ofte liten når det koker over for henne.
Skuvlaoabbá lea boarka ja dovddan dávjá iežan unnin go son duoldá.
Jeg ønsker også å koke over.
Mun maid háliidivččen duldet.
Bli sint.
Suhttat.
Ses og høres når jeg kjenner urettferdighet.
Čájehit ja gullot go dovddan eahperehálašvuođa.
Men mitt sinne er stille tårer, mens Marjas sinne er som en kraftig, brusende foss.
Muhto mu suhttu lea jaskes ganjal ja Márjjá suhttu lea fámolaš boršu gorži.
Jeg nærmer meg skrivebordet og bretter ut bøkene.
Mun lahkonan čállinbeavddi ja lebben girjjiid.
Jeg forklarer løsningene, viser hvordan vurdere stykkene og regne dem. Jeg ser på når hun jobber.
Mun bagadan čovdosiid, čájehan mo árvvoštallat bihtáid ja rehkenastit daid. Mun geahčan go bargá.
Hun skriver fort og sikkert.
Son čállá jođánit ja sihkkarit.
– Nå ble jeg ferdig med leksene, sier Marja.
– De gergen leavssuiguin, dadjá Márjá.
Hun smiler mot meg og er fornøyd.
Son mojohallá munnje ja lea duđavaš.
Marja burde være fornøyd.
Márjá berrešii leat duđavaš.
Hun er flink, synes jeg.
Son lea čeahppi, mu mielas.
Hun tør argumentere i timene og er en flittig elev.
Son duostilit ákkastallá diimmuin ja lea viššalis oahppi.
Og alltid tiltrekkende.
Ja álo fávru.
Tenk, hun kan forklare hva hun ikke liker, som for eksempel om middagsmat og moter.
Jurddaš, son sáhttá čilget masa ii liiko, nu go mállásiidda dahje bivttasmotii.
Jeg tror ikke jeg noen gang har sett at Marja har på seg stygge klær, eller har en merkelig frisyre.
Mun in jáhke mun goassege lean oaidnán Márjjá fasttit gárvodan dahje ártegit beaskidan vuovttaid.
Jeg går til tv-rommet.
Mun vázzilan tv-latnjii.
Det dufter nykokt kaffe.
Hakso várás gáffe.
– Vil du ha kaffe, spør Ingrid, en av de ansatte.
– Siđatgo gáfe? jearrá Ingrid, muhtun bargi.
Hun har jobbet lenge på internatet.
Son lea guhká bargan internáhtas.
Nesten like lenge som min bror, Lemet.
Liika guhká go mu viellja, Lemet.
Jeg var på jakt etter Lemet.
Mun ledjenge Lemeha ohcamin.
Ingrid gir meg en kopp.
Ingrid geige munnje gohpu.
Jeg tar i mot koppen og setter meg ved bordet.
Válddán vuostá dan ja čohkkedan beavdegurrii.
Her bruker det alltid å sitte noen.
Dás láve álo gii nu čohkohallat.
Noen som leser aviser eller tegner.
Gii nu logada áviissaid dahje sárggoda govaid.
– Hvor er Lemet, spør jeg.
- Gos Lemet lea? jearan mun.
– Han kjørte til butikken med noen av barna, forklarte Ingrid.
- Son vuoddjái buvdii muhtun mánáiguin, muitala Ingrid.
Og la til at hun håpet de rekker middagen.
Ja lasihastá ahte sávvá sin joavdat mállásiidda.
En perfekt kropp.
Perfeakta gorut.
Jeg vet ikke om noen annen kvinne som har en så fullstendig muskuløs og veldreid kropp som Ingrid.
Mun in diehtán eará nissona go Ingrid geas lei áibbas deahkkás ja hámálaš gorut.
Hun kunne spise hva som helst uten å bli fet.
Son sáhtii borrat vaikko maid iige buidon.
Ingrid liker middag, snop og trimmet aldri.
Ingrid liiko mállásiidda, njálgáide iige goassege valáštallan.
Tenk om jeg kunne bruke trange klær slik som Ingrid!
Jurddaš jus mun sáhtášin baskkes biktasiid coggát, nu go Ingrid!
Min kropp var stygg og ekkel.
Mu gorut lei fasti ja unohas.
Jeg hadde altfor store bryster, magen bulte ut og rumpa var stor og bred.
Mus ledje menddo stuora čiččit, čoavji bullái ja čoarbbealit ledje govdadat ja deahkkái.
Hendene var også store, syntes jeg.
Gieđat maid ledje gassadat, mu mielas.
Nei, jeg må ta på meg telt og skjule det stygge.
Ii, mun gal ferten gárvodit rággasiin ja čiehkat fastivuođa.
Jeg tømmer kaffekoppen og går til mitt eget rom.
Mun gurren gáffegohpu ja vázzilan iežan latnjii.
Jeg går i gangene og avdelingene.
Mun váccán feaskáriid ja ossodagaid mielde.
Der hvor de små elevene sover, der hvor de større barna sover og ungdomskoleelevenes rom.
Doppe gos unnoraččat ođđet, gos stuorit mánát ja nuoraidskuvlla oahppit ođđet.
Der er det i tillegg et hvilerom for ansatte og trapp ned til kjelleren til vaskerommet.
Dies lea vel bargiid vuoiŋŋastanlatnja ja ráhppa geallárii ja bassaladdanlatnjii.
Og enda en gang inn til mitt og Marjas rom.
Ja de vel feaskkir munno Márjjáin lanjaide.
Vi er kun to jenter og er de eldste.
Moai letne guovttá nieiddat ja boarrásepmosat.
Vi er seks elever på ungdomstrinnet, og vi deler klasserom med syvende, åttende og niende klasse.
Mii leat guhtta oahppi nuoraidskuvllas ja juogadat luohkkálanja, čihččet, gávccát ja ovccát luohkkálaččat.
Det går bra å dele rom, men noen ganger kjeder jeg meg.
Manai bures juogadit lanja, muhto muhtumin mun láittastuvven.
Når læreren veileder syvendeklassinger, orker jeg ikke å følge med. Det fenger meg ikke, og jeg lærer ikke noe av det.
Go oahpaheaddji bagada čihččet luohkkálaččaid de in gille guldalit. Ii dat hástal ja in mun das oahpa.
Fremdeles holder vi foredrag for hele klassen og fremdeles rekker vi å lage lange stiler.
Moai Márjjáin dávjá barge skuvlabargguid guovttá. Ain logaldalle olles luohkkái ja ain gerge guhkebuš čállosiiguin.
Jeg blir ikke vant med å holde foredrag.
Mun in hárján logaldallat.
Og heller ikke det at alle ser på meg.
Ja inge ahte buohkat gehččet munnje.
Jeg er ikke noe lærer, kan de ikke lese og lære selv?
Mun in leat makkárge oahpaheaddji, eaigo ieža sáhte lohkat ja oahppat?
– Du er fortelleren og flink til å lytte, sier læreren.
– Don leat muitaleaddji ja buorre gulahallat, dadjá oahpaheaddji.
Og når du orker, så er du nøye og flink.
Ja go gillet, de leat dárkil ja čeahppi.
Ikke vær lat, sier han.
Ale fal láikkohala, neavvu son.
Jeg liker ikke at han formaner meg mens Marja hører det.
Mun in liiko go ná cuiggoda mu Márjjá guladettiin.
– Jeg er ikke lat, protesterer jeg.
– Mun in leat láiki, vuosttildan mun.
– Jo, det er du. Du er lat. Du forsvinner fra timene.
Don láikkohalat. Don jávkkat diimmuin.
Bare pass på at fraværet ikke trekker ned karakterene dine.
Várut fal ahte jávkan ii njeaidde du árvosániid.
Læreren ser på meg med alvorlige øyne.
Oahpaheaddji geahččá munnje duođalaš čalmmiiguin.
Jeg vet ikke lenger hva jeg skal si.
Mun in dieđe šat maid dadjat.
Er mest bekymret for hva Marja vil tenke om meg nå.
Moraštan eanemus maid son Márjá jurddaša mu birra dál.
Jeg tør ikke se på henne.
Mun in duostta geahčastit sutnje.
Jeg hører læreren skryte av Marja for skolearbeidet hennes, og for at hun er så flittig i timene.
Mun gulan oahpaheaddji rámideamen Márjjá skuvlabarggu ja go lea áŋgir diimmuin.
Jeg hører de planlegger hvordan undervisningen blir frem til eksamenstida begynner.
Soai gulloba plánemin mo oahpahus šaddá dassážii go eksámenat álget.
Jeg vil til mitt eget rom.
Mun háliidan iežan latnjii.
– Du har lett etter meg, spør min bror, Lemet, når han kommer inn på rommet mitt.
– Don leat ohcan mu? jearrá mu viellja, Lemet, go boahtá mu latnjii.
Han ser på mine vindusgardiner og på bildene på veggen.
Son geahčada mu láseliinniid ja seaidnegovaid.
Jeg demper musikken.
Mun geahpedan musihkas jiena.
– Hvorfor har du slike bilder på veggen?
– Manne dus leat dakkár govat seinniin?
Er det forbilder, spør han.
Leatgo ovdagovat? jearrala son.
Lemet ser på meg.
Lemet geahčada munnje.
Men jeg ser tvilen i øynene hans.
Muhto oainnán čalmmiin eahpádusa.
Ser også at han ikke liker hvordan jeg er kledd og min tilbakeholdenhet.
Oainnán maid ahte ii liiko dasa mo gárvodan ja mu doaladupmái.
– De hjelper meg til å være annerledes, sier jeg.
– Sii veahkehit mu leat earálágan, dajan mun.
Det er første gangen jeg svarer ærlig.
Lea vuosttáš háve mun rehálaččat vástidan.
– Disse artister er selvstendige og kan protestere.
– Dát artisttat leat iešheanalaččat ja máhttet vuosttildit.
De prøver ikke å tilpasse seg til visse mønstre, forklarer jeg fort.
Sii eai geahččal heivehit iežaset dihto minstariid mielde, čilgen jođánit.
– Nei.
– Eai.
De prøver heller å være et unntak.
Sii geahččalit baicce spiehkastit.
Ser du ikke at de spiller og har anskaffet seg selv fremmede ansikter, sier Lemet.
Itgo oainne ahte sii nektet ja leat háhkan alcceseaset amas ámadeaju, dadjá Lemet.
Han setter seg i stolen.
Son čohkkeda stullui.
– Hør her, jeg synes du skal slutte å snike deg ut på bygda om kveldene.
– Gula mat, mu mielas galggat heaitit njáhkamis márkanii eahkediid.
De andre ansatte snakker og vil ringe til mamma.
Eará bargit gullojit hupmamin ja áigot čuojahit eadnái.
Det er tull å plage henne igjen, mener jeg.
Lea dušši su váivvidit fas, oaivvildan mun.
– Hvor har du vært denne gangen?
– Gos don leat leamaš dan háve?
Lemet, er en kjærlig bror.
Lemet, lea ráhkislaš vielja.
Han bryr seg om meg selv om hans familie krever hans krefter og tid.
Son morašta mu nai, vaikko iežas bearaš gáibida searaid ja áiggi.
Jeg burde ikke være hans ansvar.
Mun in galggaše leat su ovddasvástádussan.
– Jeg var på ungdomsdisko.
– Mun ledjen nuoraid diskos.
Og ja, jeg hadde åpnet vinduet før jeg forlot internatet.
Ja jua, mun ledjen ráhpan láse ovdal go guđđen internáhta.
– Se, her er nøkkelknippet som jeg har i lomma, som sikkerhet.
– Gea, dá lea čoavddagihppu mii mus lea lummas, sihkkarvuođa dihte.
Har tatt med meg nærmere tjue nøkler og samlet de til en knippe.
Lean guoktelogi neare čoavdagiid váldán ruovttus ja čohkken gihppun.
Det er tungt, dette er mitt håndvåpen.
Lea lossat, dá lea mus giehtavearjun.
Vi vet begge to at jeg leker med ilden.
Moai dihte goappašagat ahte stoagan várálašvuođain.
Stedet har en militærleir og mye soldater.
Guovllus leat militearaleairrat ja ollu soalddáhat.
Det kan være farlig for en ung jente å farte rundt alene sent på kvelden.
Sáhttá lea várálaš nuorra nieiddaide johtit akto olgun maŋŋit.
– Jeg drikker ikke, sier jeg.
– Mun in juga, dajan mun.
Jeg gjør ikke det, trøster jeg ham.
Mun in daga dan, jeđđen.
Denne gangen er jeg ærlig.
Dán háve lean rehálaš.
En kveld ble jeg oppdaget av internatets nattevakt.
Muhtun eahkeda gávnnahallen internáhta idjaváktii.
Hadde klatret inn gjennom vinduet og i tillegg var jeg full.
Ledjen goargŋumin láseráigge ja gárremin vel.
Hun hadde våknet da hun hørte en bil som bremset opp utenfor internatet, og hadde sett i vinduet meg og en annen gå omslynget fra bilen og bak internatet.
Son lei gullán go biila goazastii šiljus ja lei láseráigge oaidnán mu ja muhtuma sallalagaid vázzimin biillas ja internáhta duogábeallái.
Og slik hadde hun oppdaget at jeg klatret inn gjennom vinduet.
Lei de fuobmán ahte mun goarkŋun láseráigge.
Min hjelper hadde løpt tilbake til bilen og hvisket, da han så at nattevakta ventet på meg inne på rommet mitt.
Mu veahkki lei viehkalan biilii fas ja savkalan «giitu otnážis», go oinnii idjavávtta mu lanjas vuordimin.
Nattevakta hjalp meg inn og ba meg legge meg med en gang.
Idjavákta veahkehii mu sisa ja gohččui velledit dakkaviđe.
Hjertet banket så høyt da jeg kledde av meg og la meg i senga.
Váibmu julkkii garrasit go nuoladin ja velledin seŋgii.
Min romkamerat, Ristin, hadde også våknet da nattevakta hjalp meg inn gjennom vinduet.
Latnjaustit, Risten, lei maid gullán go vákta veahkehii mu láseráigge latnjii.
– Hvordan er det, spør hun og fniser.
– Mo lea, jearrá son ja skužista.
– Oh, det er så bra, svarer jeg og smiler.
– Gal dat jo lea buorre, vástidan mun ja mojohalan.
Men det er ikke helt sant.
Muhto ii leat gal áibbas duohta.
Jeg tenker på mamma og hvordan hun kommer til å kjefte på meg nå.
Mun jurddašan eatni ja mo son galgá bealkit mu dál.
Hodet dundrer fordi jeg har drukket meg full på øl og fordi musikken i bilen hadde vært så høyt på.
Oaivvis jurrá go lean vuolaid juhkan gárremiidda ja go biillas lei musihkka jitnosit.
Jeg er også redd.
Mun lean balus nai.
Frykter hva de ansatte sier i morgen.
Balan maid bargit dadjet ihttin.
Hva lærerne og rektor tenker nå.
Maid oahpaheaddjit ja rektor jáhkket dál.
Nattevakta kom på rommet neste morgen.
Iđđes bođii idjavákta latnjii.
Hun bryr seg ikke om å høre på mine forklaringer, Jeg blir sint og såret.
Son ii beroš gullat mu čilgehusaid. Mun suhtan ja lean soardašuvvan.
Jeg ønsker å forklare at selvsagt vet jeg hva jeg gjør.
Mun dáhtun čilget ahte mun han gal dieđán maid barggan.
Mamma vet nok!
Eadni han gal diehtá!
Jeg holder på å bli voksen og klarer meg selv.
Mun lean rávásmuvvamin ja birgen ieš.
Jeg ventet lenge før jeg stod opp den dagen.
Mun vurden guhká ovdal go lihkken dien beaivvi.
Jeg skjemtes.
Mun heahpadin.
Det var skammelig å kjenne fyllesyka og skammelig å bli oppdaget.
Heahpat lei dovdat gomáid ja heahpat lei gávnnahallat.
Men jeg angret ikke.
Muhto in mun gáhtan gal.
Og så gikk det slik jeg fryktet.
Ja de manai nu go ballen.
Mamma skjente og sa hun var skuffet.
Eadni belkkii ja logai behtohallan.
Bror min måtte passe på meg enda mer.
Viellja fertii fáktet mu vel eanet.
Jeg fikk ikke lenger være oppe til sent på kveldene i helgene sammen med de ansatte, og jeg fikk ikke lov til å dra på butikkene alene.
In šat beassan gohcit guhkibuš vahkkoloahpa eahkediid bargiiguin, inge beassan akto finadit rámbuvrrain.
Fordelene som de eldste hadde, ble tatt fra meg.
Boarrásepmosa ovdamunit internáhtas váldoje mus eret.
Men den verste straffen var at alle på skolen og internatet visste.
Muhto vel vearrát ráŋggáštus lei go buohkat internáhtas ja skuvllas dihte.
Også de yngste.
Maiddái nuoramusat.
De så på meg, betraktet og anså meg for å være ingenting.
Sii gehčče munnje, árvvoštalle ja duššin atne.
De har behandlet meg urettferdig, og derfor har jeg det vanskelig.
Muinna leat eahperehálaččat meannudan, ja leange váivvis.
Ristin, som er ett år eldre enn meg, har også vært på kjøretur med gutter og kommet full tilbake på internatet.
Risten gii lei jagi mus boarrasut, lea maid finadan vuojašeamen bártniiguin ja boahtán gárremiin internáhtii.
Jeg låste opp døra for henne.
Mun rahpen uvssa sutnje.
Og når nattevakta spurte meg hvorfor jeg gikk i gangen om natta, så løy jeg.
Ja go idjavákta jearai maid mun lean ihkku vánddardeamen feaskáris, de mun gielistin.
Lemet så på meg.
Lemet geahčada mu.
Han betraktet meg og slipper meg ikke av synet.
Son guorahallá mu iige luoitte čalmmiid.
– Er det sant at du ikke drikker, spør han.
– Leago duohta ahte it juga? jearrá son.
Jeg sukker.
Mun šuohkehan.
Selvsagt er det sant.
Dieđusge lea duohta.
I handa har han hefter fra noen videregående skoler og folkehøyskoler.
Gieđas leat moadde joatkkaskuvllaid ja álbmotallaskuvllaid gihppagat.
Han slår meg i hodet med heftene.
Son dearpala daiguin mu oaivái.
Ikke hardt og ikke for at det skal gjøre vondt.
Ii garrasit iige bávččadahttin dihte.
Det er heller mer som et råd; bruk hodet og bruk forstanden.
Lea eanet dego ráva: geavat oaivvi ja geavat jierbmát.
Akkurat som han sa: du vet bedre enn å oppføre deg sånn.
Dego dajai: gal hal don dieđát buoret go lahttet ná.
Og levner heftene på bordet når han forlater rommet mitt.
Gullá! Ja guođđá gihppagiid beavdái ja vázzila lanjas.
Jeg fikk gode karakterer på eksamen da jeg var ferdig med ungdomsskolen.
Mus ledje buorit árvosánit eksámeniin go gergen nuoraidskuvllas.
Når jeg pakket ned plakatene og gardinene og mine egne ting, så var jeg klar til å dra ut i verden.
Go páhkken pláhkkahiid ja láseliinniid ja iežan diŋggaid lanjas, de lean gearggus vuolgit máilbmái.
Internatet hadde ruget meg og nå er jeg blitt en ung jente.
Internáhtta lei lállehan mu ja dál lean šaddan nuorra nieidan.
Jeg hadde bodd på et lite rom, og i en bygning hvor det alltid var folk som krevde noe av meg, men som også sørget for at jeg hadde det godt.
Mun ledjen unna lanjažis orron, ja viesus gos álo ledje olbmot geat gáibidedje mus, muhto maid moraštedje munnje buori.
Internatet hadde vært mitt hjem og familie under ungdomsskoletida.
Internáhtta lei leamaš ruoktu ja bearaš nuoraidskuvlla áigge.
Jeg hadde lært å ta vare på andre og vise omsorg.
Mun ledjen oahppan beroštit earáin ja ovddasmorraša čájehit.
Jeg hadde blitt voksen.
Mun ledjen šaddan olmmošeaddjái.
Mitt rom hadde vært et verksted for mine tanker.
Mu latnja lei leamaš bádji jurdagiidda.
Og her ble min selvfølelse styrket.
Ja mu iešvuohta nanosmuvai das.
Skolen førte meg inn i min egen kultur og historie, men også inn i storsamfunnet og andre kulturer.
Skuvla láidestii mu iežan kultuvrii ja historjái, muhto maiddái stuorát servodahkii ja kultuvrraide.
Her ble min selvfølelse, evner og selvstendighet prøvet og kvesset skarpe.
Das mu iešdovdu, attáldagat ja iešheanalašvuohta geahččaluvvui ja heidnejuvvojedje bastilin.
At jeg er ei jente betyr ikke lenger noe.
Ahte lean nieida ii šat mearkkaš maidege.
Jeg hadde rom med vindu ut mot ute-undervisninga, og hørte ofte når de yngre elevene leika eller hadde ute-undervisning.
Mus lei lanja láse olgo-oahpahusa guvlui ja gullen dávjá go nuorat oahppit stohke dahje sis lei olgo-oahpahus.
Nr. : 29/10
Nr. : 29/10
1 558,4 millioner kroner i spillemidler til idrettsformål for 2010
1 558,4 miljon ruvdno speallaruhta falástallanulbmiliidda 2010´s
Regjeringen har besluttet å fordele 1 558,4 millioner kroner i spillemidler til idrettsformål for 2010 .
Ráđđehus lea mearridan juohkit 1 558,4 miljovnna ruvnno speallanruđa falástallanulbmiliidda jahkái 2010 .
I tillegg fordeler Kulturdepartementet 21,8 millioner kroner av disponible rentemidler til idrettsformål , slik at totalbeløpet til idrettsformål for 2010 blir 1 580,2 millioner kroner .
Dasa lassin Kulturdepartemeanta juohká 21,8 miljovnna ruvnno gávdni reantoruđain falástallanulbmiliidda , nu ahte oppalaš juolludeapmi falástallanulbmiliidda 2010 šaddá leat 1 580,2 miljovnna ruvnno .
Av totalbeløpet går over halvparten , nesten 800 millioner kroner til idrettsanlegg .
Oppalaš supmis badjel bealli , váile 800 miljovdna falástallanrusttegiidda .
Prioriterer idrettsanlegg
Vuoruha falástallanrusttegiid
- Idrettsanlegg er viktig for at idrettslag kan drive sine aktiviteter og tilby barn og ungdom viktige sosiale møteplasser i lokalmiljøet .
- Falástallanrusttegat leat dehálačča vai falástallansearvvit sáhttet čađahit doaimmaideaset ja fállat mánáide ja nuoraide dehálaš deaivvadansajádagaid lagasbirrasis .
Tilgjengelighet til idrettsanlegg er også viktig for å stimulere til egenorganisert fysisk aktivitet .
Ahte falástallanrusttegat gávdnojit lea maiddái dehálaš vai movttiidahttá juohkehačča rumašlaš lihkadeapmái .
Anlegg er derfor av stor betydning for å oppnå visjonen i statlig idrettspolitikk om ” idrett og fysisk aktivitet for alle ” , sier statsråd Anniken Huitfeldt .
Rusttegat leat danin hui dehálačča vai olaha stáhta falástallanpolitihka višuvnna ” falástallan ja rumašlaš aktivitehta buohkaide ” , dadjá stáhtaráđđi Anniken Huitfeldt .
Idrettsanlegg i kommunene
Falástallanrusttegat suohkaniin
Det er fordelt 676,6 millioner kroner til nybygg og rehabilitering av idrettsanlegg i kommunene .
Lea juhkkojuvvon 676,6 miljovnna ruvdno ođđa visttiide ja divodeames ja ođasteames rusttegiid suohkaniin .
Den fylkesvise fordelingen er klar 7. mai i år .
Fylkkaid mielde juogadeapmi lea gárvvis dán jagi miessemánu 7 .
Anleggspolitisk program
Rusttetpolitihkalaš prográmma
Gjennom det anleggspolitiske programmet tildeles 65 millioner kroner i 2010 til anlegg i pressområdene , til kostnadskrevende anlegg og til utstyr , sier statsråd Huitfeldt .
Rusttetpolitihkalaš prográmma bakte juhkkojuvvo 65 miljovdna ruvdno jagi 2010 rusttegiidda olmmošvaljis guovlluin , gollogáibideaddji rusttegiidda ja reaidduide , dadjá stáhtaráđđi Huitfeldt .
Norges idrettsforbund og olympiske og paralympiske komité ( NIF ) inviteres til å komme med innspill til programmet .
Norgga falástallanlihttu ja olympia ja paralympia komitéa ( NIF ) bovdejuvvo buktet mearkkašumiid prográmmii .
Nasjonalanlegg
Našunálarusttegat
Som oppfølging av tidligere tilsagn til nasjonalanlegg , fordeles 20 millioner kroner til nordiske grener og 5 millioner kroner til skiskyting i Holmenkollen .
Čuovvoleames ovddit doarjjalohpádusaid našunálarusttegiidda , juhkkojuvvo 20 miljovnna ruvdno davviriikkalaš falástallansurggiide ja 5 miljon ruvdno čuoiganbáhčimii Holmenkollenis .
Til Vikersund skiflygingsbakke fordeles 11,5 millioner kroner .
Vikersund guhkesnjuikehahkii juhkkojuvvo 11,5 miljovnna ruvdno .
I tillegg fordeles 3,7 millioner kroner til omlegging av gressmatten på Ullevål stadion .
Lassin juhkkojuvvo 3,7 miljon ruvdno Ullevål čiekčanšillju ođasteapmái .
Norges idrettsforbund og olympiske og paralympiske komité
Norgga Falástallanlihttu ja olympia ja paralympia komitéa
Norges idrettsforbund og olympiske og paralympiske komité ( NIF ) mottar 556 millioner kroner i 2010 .
Norgga Falástallanlihttu ja olympia ja paralympia komitéa ( NIF ) oažžu 556 miljovnna ruvnno jagi 2010´s .
Dette tilskuddet er en økning på 14 millioner kroner i forhold til 2009 .
Doarjja lea lassánan 14 miljovnna ruvnnuin 2009 ektui .
- Det er viktig å styrke aktiviteten som skjer i regi av den frivillige medlemsbaserte idretten , understreker statsråd Huitfeldt .
- Lea dehálaš nannet dan doaimma mii dáhpáhuvvá eaktodáhtolaš miellahttovuođustuvvon falástallamis , deattuha stáhtaráđđi Huitfeldt .
NIF er Norges største barne- og ungdomsorganisasjon .
NIF lea Norgga stuorimis mánáid- ja nuoraidorganisašuvdna .
Økningen i tilskuddet til NIF går til aktivitetstiltak for barn og ungdom , og det legges til rette for økt satsing på idrett for funksjonshemmede .
Doarjjalassáneapmi NIF . ´ai geavahuvvo aktivitehta doaimmaide mánáide ja nuoraide , ja láhččojuvvo eanet deattuhit falástallandoaimmaid doaimmashehttejuvvon olbmuide .
Tilskuddet til NIF sikrer også videreføring av høy grunnstøtte til særforbundene og en sterk satsing på toppidrettsarbeidet i Norge .
Doarjja NIF . ´ai dáhkida maiddái ahte alla vuođđodoarjja falástallama suorgeserviide bisuhuvvo ja nannosit deattuha váldofalástallanbarggu Norggas .
Lokale lag og foreninger
Báikkálaš joavkkut ja searvvit
Lokale lag og foreninger mottar i 2010 156 millioner kroner i spillemidler .
Báikkálaš joavkkut ja searvvit ožžot 2010´s 156 miljovnna ruvnno speallanruhtan .
- I tillegg til tilskuddet på 156 millioner kroner til lokale lag og foreninger vil lokale idrettslag få et betydelig beløp fra grasrotmidlene i år .
- Lassin 156 miljovnna ruvdnosaš doarjagii báikkálaš joavkkuide ja servviide de báikkálaš falástallansearvvit dán jagi ožžot mealgadis supmi álbmotoasseruđain .
Tilskuddet til lokale idrettslag og foreninger , sammen med grasrotmidlene , skaper grunnlag for en enda bedre tilrettelegging for lokal idrettsaktivitet for barn og ungdom .
Doarjja báikkálaš falástallanservviide ja servviide , ovttas álbmotoasseruđaiguin , dagahit buoret vuođu ain buorebut láhččet báikkálaš falástallandoaimmaid mánáide ja nuoraide .
Friluftsliv
Olggustallan
Regjeringen ønsker fortsatt å vektlegge betydningen av friluftsliv , spesielt for barn og ungdom .
Ráđđehus háliida ain fuomášuhttit man dehálaš olggustallan lea , earenoamážit mánáide ja nuoraide .
Tilskuddet til friluftstiltak for barn og ungdom øker med en million kroner sammenlignet med 2009 , til totalt 11 millioner kroner i 2010 .
Doarjja olggustallan doaimmaide mánáide ja nuoraide lassána ovttain miljovnna ruvnnuin 2009 ektui , oktiibuot 11 miljovnna ruvdnui 2010´s .
Tildeling av spillemidler til idrettsformål 2005-2010
Juohkimis speallanruđaid falástallanulbmiliidda 2005-2010 áigodagas
2005 : 1 200 mill kroner 2006 : 1 200 mill kroner 2007 : 1 250 mill kroner 2008 : 1 250 mill kroner + 168 mill kroner ( overgangsmidler ) = 1 418 mill kroner 2009 : 1 250,4 mill kroner + 308 mill kroner ( overgangsmidler ) = 1 558,4 mill kroner 2010 : 1 558,4 mill kroner
2005 : 1 200 milj ruvnno 2006 : 1 200 milj ruvnno 2007 : 1 250 milj ruvnno 2008 : 1 250 milj ruvnno + 168 milj ruvnno ( gaskaboddosaš juolludeapmi ) = 1 418 milj ruvnno 2009 : 1 250,4 milj ruvnno + 308 milj ruvnno ( gaskaboddosaš juolludeapmi ) = 1 558,4 milj ruvnno 2010 : 1 558,4 milj ruvnno
Vedlegg :
Mildosat :
Fullstendig oversikt over hovedfordelingen i 2010
Oppalaš dieđut váldošiehtadallamiid birra 2010´s
Fylkesvis fordeling av spillemidler til idrettsanlegg 2010
Speallanruđaid juogadeapmi fylkkaid mielde jagi 2010´s
1 600 000 kroner til Høgskolen i Bodø
Budejju allaskuvla - 1 600 000 ruvnno
Høgskolen i Bodø skal styrke gründerkulturen ved høgskolen .
Budejju allaskuvla áigu nannet fidnohutkankultuvrra allaskuvllas .
Innovasjon Norge bevilger 1 600 000 til høgskolens offensiv på nyskaping .
Innovašuvdna Norga juolluda 1 600 000 ruvnno allaskuvlla ovddosviggi áŋgiruššamii ođđahutkamiin .
I Bodø skal det de neste to årene blant annet utvikles forretningsideer , forretningsplankonkurranse , veiledning av konkrete oppstartprosjekter , og studentene skal delta i ulike innovasjonsprosjekter i bedrifter i Nordland .
Budejjus galget guokte boahttevaš jagi earret eará ovddiduvvot gávpejurdagat , gávpeplánagilvu , konkrehta prošeavttaid álggaheami rávven , ja studeanttat galget searvat Nordlándda fitnodagaid iešguđetlágan ođđahutkanprošeavttaide .
- I Bodø satser næringslivet og forskningsmiljøene på nyskaping basert på nye muligheter i hele Nord-Norge .
- Budejjus áŋgiruššet ealáhusat ja dutkanbirrasat ođđahutkamiin daid ođđa vejolašvuođaid vuođul mat leat miehtá Davvi-Norgga .
Det blir veldig spennende å se hvordan dagens studenter kan kobles ennå tettere på arbeidet , sier kommunal- og regionalminister Liv Signe Navarsete .
Hui gelddolaš šaddá oaidnit mo dálá studeanttat sáhttet čadnojuvvot vel lagabui dán bargui , cealká gielda- ja guovloministtar Liv Signe Navarsete .
Skal sparke gründere i gang Prosjektet på Bodø er en del av en større satsing for å styrke gründerkulturen ved landets høgskoler .
Áigot duvdit fidnohutkiid johtui Budejju prošeakta lea stuorát áŋgiruššama oassi mii galgá nannet ođđahutkankultuvrra riikka allaskuvllain .
Totalt 12,5 millioner kroner bevilges til ti prosjekter ved 13 høgskoler .
Oktiibuot 12,5 milj. ruvnno juolluduvvo logi prošektii 13 allaskuvlii .
Målet er å gjennomføre aktiviteter som hjelper studentene til å lage forretning av gode ideer .
Ulbmil lea čađahit doaimmaid mat veahkehit studeanttaid jorahit buriid jurdagiid gávpin .
– Vi vet at tilgang til nettverk , det å være del av et kunnskapsmiljø , er viktig for at oppstartsbedrifter skal lykkes .
– Mii diehtit ahte fierpmádahkii beassan , ja leat máhttobirrasa oassin , lea dehálaš easkkaálggahuvvon fitnodagaid lihkostuvvamii .
Vi vil samarbeide med utdanningsinstitusjonene for å bidra til å åpne dørene for studentene og skape gode bedrifter av gode ideer , sier administrerende direktør i Innovasjon Norge Gunn Ovesen .
Mii áigut ovttasráđiid bargat oahpahusásahusaiguin veahkehan dihtii rahpat vejolašvuođaid ja oktavuođaid studeanttaide ja vuođđudit buriid jurdagiid vuođul buriid fitnodagaid , cealká Innovašuvdna Norgga hálddahusdirektevra Gunn Ovesen .
Gir verdiskaping i distriktene Høgskoler fra Finnmark i nord til Haugesund i vest har fått tildelt fra 2,9 millioner til 500 000 kroner hver .
Lasiha árvobuvttadeami boaittobeliin Juohke allaskuvla Finnmárkku rájes davvin Haugesunda rádjai oarjin lea ožžon 2,9 milj. ruvnno rájes 500 000 ruvnno rádjai .
Noen høgskoler har gått sammen om felles prosjekter .
Muhtun allaskuvllat áigot čađahit oktasaš prošeavttaid .
Innovasjon Norge har behandlet søknadene og fordelt penger til prosjektene .
Innovašuvdna Norga lea meannudan ohcamiid ja juogadan ruđaid prošeavttaide .
– Unge mennesker har ofte nyskapende forretningsideer , men de sliter med å sette ideene i verk .
– Nuorra olbmuin leat dávjá ođđahutki gávpejurdagat , muhto sidjiide lea váttis ollašuhttit jurdagiiddiset .
Gjennom denne satsinga hjelper vi fram ideer som sikrer kompetansearbeidsplasser og verdiskaping i distrikter og byer over hele landet , sier kommunal- og regionalminister Liv Signe Navarsete .
Dáinna áŋgiruššamiin mii veahkehit duohtan dahkat jurdagiid mat sihkkarastet gelbbolašvuođabargosajiid ja árvoháhkama doaresbeliide ja gávpogiidda miehtá riikka , dadjá gielda- ja guovloministtar Liv Signe Navarsete .
Kommunal- og regionaldepartementets pressetelefon : 22 24 25 00 .
Gielda- ja guovlodepartemeantta preassatelefovdna : 22 24 25 00 .
T-2 09 / Ikraftsetting av ny plandel i plan- og bygningsloven
T-2 09 / Plána- ja huksenlága ođđa plánaoasi fápmuibidjan
Lov om planlegging og byggesaksbehandling ( plan- og bygningsloven ) ( plandelen ) av 27. juni 2008 nr. 71 trer i kraft 1. juli 2009 .
Geassemánu 27. b. 2008 mannosaš láhka nr. 71 plánema ja huksenáššemeannudeami birra ( plána- ja huksenláhka ) ( plánaoassi ) boahtá fápmui suoidnemánu 1. b. 2009 .
Ny plandel i plan- og bygningsloven ble vedtatt av Stortinget 5. juni 2008 .
Stuorradiggi dohkkehii plána- ja huksenlága ođđa plánaoasi geassemánu 5. b. 2008 .
Dette rundskrivet tar sikte på å gi en kortfattet oversikt over de nye planbestemmelsene .
Dán johtočállosa ulbmil lea buktit ovdan oanehis visogova ođđa plánamearrádusain .
Samtidig med loven at trer i kraft , oppheves plan- og bygningsloven av 14 . Juni 1985 nr. 77 kapittel I – VIIa , med unntak av § 6 .
Seammás go láhka boahtá fápmui , de fámohuhttojuvvo geassemánu 14. b. 1985-mannosaš plána- ja huksenlága nr. 77 kapihtal I – VIIa , earret § 6 .
Forskrift , § 21 .
Láhkaásahus , § 21 .
Innløsning og § 32 .
Lonástus ja § 32 .
Erstatning for tap ved reguleringsplan og bebyggelsesplan .
Massimiid buhtadus maid muddenplána ja viessohuksenplána dagahit .
Det er bare plandelen i lov om planlegging og byggesaksbehandling som iverksettes nå .
Lea dušše lága plánaoassi plánema ja huksenáššemeannudeami birra mii biddjojuvvo doibmii dál .
Byggesaksbestemmelsene som hører under Kommunal og regionaldepartementet , er vedtatt av Stortinget , men vil først bli iverksatt senere .
Daid huksenáššemearrádusaid mat gullet Gielda- ja guovlodepartementii , lea Stuorradiggi mearridan , muhto dat biddjojuvvojit doibmii easkka maŋŋá .
Det er derfor utarbeidet en forskrift som viser hvordan plandelen skal virke sammen med byggesaksbestemmelsene i plan- og bygningsloven av 1985 ( pbl.85 ) inntil de nye byggesaksbestemmelsene blir iverksatt .
Danne lea ráhkaduvvon láhkaásahus mii čájeha mo plánaoassi galgá doaibmat ovttas 1985-mannosaš plána- ja huksenlága huksenáššemearrádusaiguin ( phl.85 ) dassážiigo ođđa huksenáššemearrádusat biddjojuvvojit doibmii .
Kommunenes og fylkeskommunenes oppgaver og myndighet videreføres .
Gielddaid ja fylkkagielddaid bargamušat ja váldi jotkojuvvojit .
Det samme gjelder fylkesmannens oppgaver og myndighet .
Seammá guoská fylkkamánni bargamušaide ja váldái .
Ordningen med mekling i innsigelsessaker , er nå lovfestet i § 5-6 .
Soabahallanortnet vuosttaldanáššiin lea dál mearriduvvon §:s 5-6 .
Det er bestemt at fylkesmannen skal være mekler .
Lea mearriduvvon ahte fylkkamánni galgá leat soabaheaddjin .
Det er foretatt en del endringer i andre lover for å oppnå bedre samordning med de nye bestemmelsene i plandelen ( lovens kapittel 35 ) .
Muhtun rievdadusat leat dahkkojuvvon eará lágain vai heivehallan plánaoasi ođđa mearrádusaide šaddá buoret ( lága kapihtal 35 ) .
Disse endringene trer også i kraft 1. juli 2009 .
Dát rievdadusat ge doaibmagohtet suoidnemánu 1. b. 2009 .
De rundskriv og den veiledning som er utarbeidet til pbl. 85 gjelder videre så langt de passer hvis ikke annet er særlig uttrykt .
Dat johtočállosat ja dat rávvagat mat leat ráhkaduvvon phl.85:i , gustojit viidáseappot nu guhkás go dat heivejit jus eará ii leat celkojuvvon erenoamážit .
Etter hvert som ny veiledning utarbeides vil det framgå hva den erstatter .
Go ođđa bagadus ráhkaduvvo , de das daddjojuvvo maid dat buhtte .
Det er utarbeidet et omfattende veiledningsmateriale som er tilgjengelig på departementets nettsider .
Lea ráhkaduvvon viiddes rávamateriála mii lea gávdnamis departemeantta neahttasiidduin čujuhusas www .
For mer utfyllende informasjon vises til det nevnte veiledningsmateriale .
Diehtojuohkin lea maid addojuvvon gielddaide konferánssain mat leat lágiduvvon juohke fylkkas .
Nr. : 100/10
Nr. : 100/10
1 million kroner ekstra til Ski-VMs frivillighetsprosjekt
1 miljon ruvnnu eanet Máilmmi čuoigangilvvuid eaktodáhtolašvuođaprošektii
Kulturminister Anniken Huitfeldt markerte at det i dag er 100 dager igjen til Ski-VM i Holmenkollen starter ved å tildele 1 million kroner ekstra til Ski-VMs frivillighetsprosjekt .
Kulturministtar Anniken Huitfeldt čalmmustii ahti odne leat 100 beaivvi vel dasságo Máilmmi čuoigangilvvut álget Holmenkollenis juolludettiinis 1 miljon ruvnnu lassin Máilmmi čuoigangilvvuid eaktodáhtolašvuođaprošektii .
Dette kommer i tillegg til 1 million kroner som departementet tildelte Ski-VMs frivillighetsprosjekt i 2009 .
Dát boahtá lassin 1 miljon ruvdnui maid departemeanta juolludii Máilmmi čuoigangilvvuid eaktodáhtolašvuođaprošektii jagi 2009 .
- Frivillig innsats er viktig for gjennomføring av kultur- og idrettsarrangementer .
- Eaktodáhtolaš bargu lea dehálaš kultur- ja valáštallangilvvuid čađaheapmái .
Ski-VM har tatt i bruk nye metoder for å rekruttere frivillige .
Máilmmi čuoigangilvvut leat váldán atnui ođđa vugiid háhkan dihtii eatodáhtolaš bargiid .
Det å kunne delta som frivillig har også stor betydning for dem som bidrar , sier kulturminister Anniken Huitfeldt .
Doaibman eaktodáhtolaš bargin lea dehálaš sidjiide ge geat servet , cealká kulturministtar Anniken Huitfeldt .
- De 2 200 frivillige får relevant opplæring .
- 2 200 eaktodáhtolačča ožžot oahpahusa mii gealbuda sin doibmii .
Dette er noe som også andre frivillige organisasjoner vil dra nytte av , sier kulturminister Anniken Huitfeldt .
Dán sáhttet eará ge eaktodáhtolaš organisašuvnnat geavahit ávkin , dadjá kulturministtar Anniken Huitfeldt .
Prosjektet har lykkes med å rekruttere flere kvinner , unge under 30 år og personer med flerkulturell bakgrunn .
Prošeakta lea nákcen háhkat ollu nissonolbmuid , nuoraid vuollil 30 jagi ja olbmuid geain lea máŋggakultuvrralaš duogáš .
Ekstratildelingen vil bidra til at Ski-VMs frivillighetsprosjekt kan jobbe enda bedre mot målet om et mangfoldig frivillighetskorps .
Lassejuolludus dagaha ahte Máilmmi čuoigangilvvuid eaktodáhtolašvuođaprošeakta váikkuha dasa ahte lea vejolaš lahkanit ulbmila oaččohit áigái šláddjes eaktodáhtolašvuođabargiid joavkku .
Opplæringsprogrammet for frivillige består av web-portal , e-læringsprogram og samlinger .
Eaktodáhtolaččaid oahpahusprográmma sisttisdoallá web-uskádaga , e-oahpahusprográmma ja čoahkkanemiid .
Tema i opplæringen har vært visjon og verdier for Ski-VM , arenakunnskap , vertskap , miljø , beredskap og HMS , mangfold og kulturforståelse , førstehjelp og andre fagspesifikke områder .
Oahpahusa fáttát leat leamaš Máilmmi čuoigangilvvuid niehkodoaivagat ja árvvut , arenaoahppa , lágideaddji guoibmásvuohta , biras , gearggusvuohta ja HMS ( dearvvašvuohta , biras ja dorvvolašvuohta ) , šláddjiivuohta ja kulturáddejupmi , vuosttaš heahteveahkki ja eará fágaid suorggit .
1.0 INNLEDNING
1.0 ÁLGU
Formålet med denne landbruksplanen er å få til en diskusjon om jordbrukets framtid i Kautokeino kommune .
Eanandoalloplána ulbmil lea álggahit ságastallama Guovdageainnu suohkana eanandoalu birra . Mii !
Det viktige i denne prosessen er å bruke dette dokumentet som et utgangspunkt for en politisk landbruksdebatt i kommunen som bør ha to klare linjer .
Ságastallama bokte sávvat oažžut buoret evttohusaid . Plána deataleamos ulbmil lea ahte galgá adnot vuođđun go ságastallá eanandoallo- politihka .
Det ene er å bestemme seg for hva kommunen skal satse på .
Vuosttaš lea mearridit osiid maid suohkan galgá nannet .
Skal kommunen satse på økt spesialisert produksjon av melk og innføre spesialisert produksjon av gris eller skal kommunen satse på mangfoldet .
Galgá go suohkan nannet eanet spesialiseren mielkebuvttadeami ja álggahit spesialiseren spiidnedoalu , vai galgá go suohkan nannet máńggabealálašvuoda .
Det andre politikerne må bli enige om under diskusjon er hvor mye kommunen er villig til å satse av penger for å utvikle landbruket .
Nubbi oassi maid politihkkarat galget čielggadit lea , man ollu ruđa suohkanis lea dáhttu luvvet eanandoalu ovddideapmái .
Å vedlikeholde og utbygge koster penger .
Gártet stuora golut go galgá ortnegisdoallat ja viiddidit .
Er politikerne i Kautokeino villig til å satse 5 - 10 millioner kroner på jordbruket i kommunen over en 5 - 10 - års periode ?
Lea go Guovdageainnu politihkkariin beroštupmi rádjat 5 - 10 miljon kruvnno suohkana eanandollui boahtte 5 - 10 jagis ?
Det kan ikke understrekes sterkt nok at satsning innen primærmæringer som jordbruk og hagebruk er meget kapitalkrevende og det betinger store overføringer fra stat og kommune .
Lea dárbbašlaš garrasit deattuhit ahte vuođđoealáhusat , ee. eanandoallu ja gilvvagárdedoallu ( hagebruk ) , gäibidit kapltála . Dása dárbbahuvvojit stáhta ja suohkana ruđat .
Går vi tilbake til perioden 1973 til 1983 var det en sterk satsing på nybygging i landbraket .
Jagiid 1973 - 1983 nannejuvvui eanandoallu garrasit . Dån áigodagas ođastuvvojedje sullii 50 % Finnmárkku oapmedáluin .
Omkring 50% av alle melkeproduksjonsbrukene i Finnmark ble fornyet i den perioden .
Guovddášeiseválddit eai oro nu garrasit rahäame eanandoalu nannemiin , ja danin dárbbahuvvo suohkan várret kapitála dása .
En satsing som foreslått i denne planen vil også føre med seg økt arbeid for kommunen med rettledning , utarbeiding av planer , oppfølging av den enkelte næringsutøver .
Eanandoalu nannen , dán plána mielde , buktá lassibarggu suohkanii , ee. bagadallama , plánaid ráhkadeami , ovttaskas eanandolliid čuovvoleami .
Når landbruksplanen er vedtatt så vil den måtte være veiledende for hvordan det skal satses på landbruket i kommunen .
Go eanandoalloplána lea dohkkehuvvon , galgá dat ! eat njuolggadussan dasa movt suohkana eanandoallu galgá ovdánahttojuvvot .
Reindriften er også en del av landbruket men den vil ikke bli behandlet i denne planen .
Boazodoallu lea eanandoalu oassin , muhto dån plånas eat giedahala dan .
Jordbruk er betegnelsen for husdyrproduksjon av alle slag og grasproduksjon .
Eanandoaluin oaivvildit juohke lágan oapmeelliid-doalu ja suoidnedoalu dehe láddjema .
Hagebruk er betegnelsen for molteproduksjon , jordbærproduksjon , grønnsakproduksjon og all produksjon i drivhus .
Gilvvagárdedoaluin oaivvildit luomegilvima dehe šaddadeami , eanamuorjegilvima , ruotnasiid-gilvima ja juohke lágan gilvima mii dahkko šaddovisttiin .
Skogbruk er betegnelsen for alt uttak av trevirke .
Vuovdedoaluin oaivvildit juohke lágan muorračuollama .
Utmark er betegnelsen for all virksomhet innen bærplukking i utmark , jakt og innlandsfiske .
Meahcástemiin oaivvildit juohkelágan muorječoaggima , bivddu ja guolásteami
2.0 RAMMER FOR LANDBRUKSPLANEN
2.0 EANANDOALLOPLANA RAVDAMEARIT
2.1 ILO-konvensjon nr 169 om urbefolkninger og stammefolk i selvstendige stater
2.1 ILO-konvenšuvdna nr. 169 - eamiálbmogiid Ja caddalaš álbmogiid hárrái iešmearrideaddji rlikkain
Hvis vi går bare 30 år tilbake i historien så var det over 100 selvstendige gårdsbruk i Kautokeino kommune .
Go geahččat duššefal 30 jagi mańás historjjás , ledje badjel 100 iešbirgejeaddji eanandoalu Guovdageainnu suohkanis .
Nå nærmer det seg raskt ned mot 20-tallet og en tradisjonsrik og veltilpasset næringsgren er i ferd med å forsvinne fra det samiske området .
Dél eai leat båljo eanet go 20 doalu . Dainna Iágiin lea árbevirolaš ja sajáiduvvan ealáhus jávkame sámi guovlluin .
Dette er såpass alvorlig at vi nå må komme i dialog med myndighetene om hva slags premisser som skal legges til grunn for å bevare det samiske jordbruket .
Dilli lea duodalaš , ja danin dárbbahit beassat eiseválddiid ságaide gullan dihte makkér eavttut galget biddjot vuođđun , vai seailluhit sámi eanandoalu .
Som vi vet har det samiske landbruket i Kautokeino bestått av fehold , innlandsfiske , jakt , snekkervirksomhet og bærsanking .
Mii diehtit ahte Guovdageainnus leat såmi eanandoallit bargan omiiguin , guolástan , bivdán , snihkken ja murjen .
Nærmere beskrivelse av dette følger i kapittel 2 .
Dán birra auget eanet 2. kapihttalis .
konvensjonen om urbefolkninger har de norske myndigheter innrømmet den samiske befolkning i Norge urbefolkningsstatus .
Norgga eiseválddit leaf dovddastan Norgga sámi earniálbmogin , go leat dohkkehan ILO-konvenèuvnna eariálbmogiid birra .
Når vedkommende folk ber om det , skal rimelig faglig og økonomisk bistand skaffes til veie hvis det er mulig .
Go ddt álbmogat sihtet , de galgá addit heivvolaš teknihkalaš ja ekonomalaš veahki gokko beare lea vejolaš .
Det skal tas hensyn til disse folks tradisjonelle teknologi og kulturelle særtrekk , foruten til bærekraftig og rettferdig utvikling . "
Dan oktavuođas galgá vuhtiiváldit álbmogiid árbevirolaš teknologiija ja kulturiešvuodaid , ja maiddái guhkesáigásaš ja vuoiggalaš ovdánumi dehálašvuoda . "
Dette er en konvensjon som Norge ratifiserte den 20. juni 1990 og som myndighetene er forpliktet t å ta hensyn til .
Norga dohkkehii konvenšuvnna geassemánu 20. beaivvi 1990 , ja eiseválddit ! eat geatnegahtton dan öuovvut .
Derfor er det viktig at en landbruksplan for Kautokeino kommune tar tilstrekkelig hensyn til de rammer ILO-konvensjonen setter for myndighetenes ansvar for urbefolkningen og tradisjonell næringsutøvelse .
Danin lea mávssolaš ahte Guovdageainnu suohkana eanandoalloplána dohkálaččat vuhtiiváldá eiseválddiid ovddasvástádusa , mii sis lea eamiálbmogiid árbevirolaš ealáhusaide , ILO-konvenšuvnna ravdameriid vuođul .
Viktig er det også at de sentrale myndigheter stadig påminnes det ansvaret de har etter ILO-konvensjonen .
Lea maiddái deaŧalaš duos dés muittuhit guovddášeiseválddiid ovddasvástádusa ILO-konvenšuvnna vuođul .
2.2 . Samisk jordbruksplan
2.2 Sámi eanandoalloplána
Den samiske jordbruksplanen , som er laget for Sametinget , ble ferdig høsten 1995 og har følgende hovedmålsetting :
Sámedikki váste ráhkadan sámi eanandoalloplána gárvánii 1995 öavööa ja váldoulbmilin lea :
Utvalget har også skissert fire delmål som lyder :
Lávdegoddi lea hábmen 4 oassemihttomeari :
1. bedre Iønnsomheten i jordbruket ved å redusere kostnadsnivå og utnytte de naturgitte fortrinn bedre .
Geahpediteanandoalugoluidjabuorebutávkinatnitlunddolaš ovdam uniid , vai eanandoallu gánnáha buorebut .
Synliggjøring av kombinasjonstilpasningenes betydning og bedring av rammevilkårene .
Oainnusin dahkat man má vssolaš lotnolasealáhusa sajáiduvvan leaf buoridlt dan ravdaeavttuid .
Utvikle nye næringer som et tillegg til tradisjonell jordbruksproduksjon
3.Ovdánahttit ođđa ealáhusaid / assinárbevirolaš eanandollui .
Større lokal innflytelse over forvaltning av utmarksressursene .
Eanetbáikkálaš váikkuhanváldimeahccevalljodagaidhálddašeamis .
For å nå hovedmålet og delmålene har utvalget foreslått 3 strategier for Sametingets fremtidige arbeid med jordbruksspørsmål :
Sámediggi lea boahttevaš eanandoalloáššiid ovdánahttimii válljen 3 strategiija maid bolde galgá olahit váldoulbmila ja oasseulbmiliid :
1. Utvikling av en landbrukspolitisk sone for samiske områder
1 . Eanandoallopolitihkalaš duovdaga sámi guovlluid tiara`s
2. Sametinget som aktor i jordbruksforhandlingene- innflytelse over fastsettelsen av de årlige rammevilkår for næringen .
2 . Sámediggi galgá leaf mielde eanandoallošiehtadallamiin - oažžut vđikkuhanválddi go mearriduvvojit ealáhusa jahkásaš ravdameriid eavttut .
3. Sametinget utvikler og gjennomfører en egen landbrukspolitikk
Sám ediggi ovddidaja Cadaha sierranas eanandoallopolitihka .
Hvis en ser dette i sammenheng med de føringer ILo-konvensjonen trekker opp bør det være grunnlag for en tilskuddsordning over statsbudsjettet , spesielt beregnet på samisk landbruk .
Jus dáld ulbmiliid geahččá oktavuhtii ILO-konvenšuvnna njunuštusaiguin , berre ! eat vuođđu ásahit sierra doarjjaortnega stáhtabušeahtas mii erenoamážit galgá mannat sámi eanandollui .
La det imidlertid være presisert at " samisk landbruk " da blir en tilpasningsform som selvsagt kan drives av alle folkeslag .
Atnet fal muittus ahte " sámi eanandoallu " garta leat heivehusvuohkin , man diehttelasas buot olmmošnálit satinet åIggahit .
Det betyr at den kompetansen som finnes blant de som driver jordbruk med samisk bakgrunn , blir belønnet .
Dås lea mávssolaš ásahit njuolggadusald mat dagahit sámi árbevirolaš eanandoalu fltnodatekonomalaööat gánnáhahttin .
2.3 . Jordbruksavtalen
2.3 Eanandoalloálehtadus
Jordbruksavtalen er den viktigste premissleverandør for utvikling av jordbruket .
Eanandoallošiehtadus lea dat gaskaoapmi mii bidjá guovdileamos eavttuid mat mearridit eanandoalu ovdáneami .
I den senere tid har avtalen dreid mer bort fra tilskudd til ulike husdyrproduksjoner og over på mere kulturlandskapsproduksjoner .
Mańemus áiggiid lea šiehtadus jorran eret doarjagiin mat manne iešguđetlágan oapmedáluide ja mannagoahtán eanet bargojuvvon eatnamiidda .
Dette er særlig av hensyn til EØS-avtalen Der heter det at en ikke kan støtte de enkelte produksjoner direkte .
DM lea erenoamážit danin go galgá vuhtiiváldit EEO-šiehtadusa . Das daddjo ahte ii sáhte doarjut njuolga ovttaskas buvttadeami .
Det betyr at tilskudd til kumelkproduksjon og tilskudd til sau mer og mer har blitt erstattet med produksjonsnøytrale tilskudd som kulturlandskapstilskudd og arealtilskudd .
Dat mearkkaša ahte gusamielke- ja sávzadoallo-doarjja lea eanet jorran ja rievdan doarjjan mas ii namut njuolga mii buvttaduvvo , omd. addo doarjja bargojuvvon eatnamiidda ja areáldoarjja .
Dette har både positive og negative sider .
Ortnegis ! eat sihke buorit ja heajut bealit .
Den positive er at den enkelte gårdbruker har flere valg i sin tilpasning avhengig av de lokale forhold .
Buorre beallin lea ahte eanandoallis feat válljenvejolašvuodat go galgá doalu sajáiduhttit luonddu eavttuide .
Det negative er at de som lever av jordbruk vil få mindre tilgang til oppdyrket jordbruksareal gjennom leiekontrakter .
Dat lea danin go areáldoarjja addojuvvo dan mae ollu ahte gokčá eananeaiggáda duktengoluid ja ládjobargo-goluid iešguđet eatnamis .
En annen negativ virkning som følge av bestemmelser i jordbruksavtalen kan være at bønder får en meget gunstig pris for salg av sine melkekvoter .
Eanandoallošiehtadusas sáhttá veld nubbi heajut bealli ! eat ahte boanddat ožžot buori hatti go vuvdet mielke-eriideaset .
Denne prisen er ikke bestemt ut fra hva markedet er villig til å betale men bestemt fra sentralt hold .
Haddi ii mearriduvvo gávpemárkana máksindáhtu mielde , muhto lea mearriduvvon guovddáseiseválddiin .
Denne prisen er såpass høg at det er attraktivt å selge men mindre attraktivt å kjøpe . .
Máksojuvvo dan made buorre haddi ahte lea gánnáhahtti vuovdit , muhto ii báljo gánnát oastit .
I jordbruksavtalen inngått i 1998 er det nå kommet inn en bestemmelse om at kumelkekvoter som blir solgt fra gårdbrukere først skal tilbys andre gårdbrukere i samme kommune .
Jagi 1998 eanandoallošiehtadussii lea lasihuvvon mearrádus ahte mielke-earit , maid eanandoallit vuvdet , vuostta2in galget fálloluvvot eará eanandolliide seammá suohkanis .
For å sikre kvotene i Kautokeino kommune bør det derfor legges opp til en sterk subsidiering fra kommunens side til bønder som ønsker å kjøpe kvoter .
Sihkkarast / n dihte Guovdageainnusuohkana eanandoalu , berre láhčit dili nuahte suohkan addá ollu doarjaga boanddaide geat háliidit oastit eriid .