pere/sami_parallel huggingface dataset:
Tidligere har man brukt skinn , men etter hvert ble koftene sydd i kjøpt eller hjemmevevet stoff .
Ovddeš áiggiid geavahedje sistti , muhto dađistaga álge goarrut gávttiid bájas dahje gággásis .
Som dekor på koftene og luene finnes bl.a. bånd av ulike slag , blonder , tinntrådbroderier , kråkesølv og skinn .
Čikŋan gávttiide ja gahpiriidda leat e.e. máŋggalágan čikŋabáttit , speallavearkkat , datneárpogorolmasat , riebansilba ja sisti .
Noen steder bærer man i tillegg søljer og silkesjal .
Muhtun sajiid geavahit lassin soljjuid ( riskkuid ) ja silkeliinniid .
Sølv ble tidligere kjøpt langveis fra , men produseres nå noen steder spesielt for samiske kofter av lokale sølvsmeder .
Silbba ovdal oste guhkálmas guovlluin , muhto dán áigái leat muhtun báikkiin silbarávddit guđet duddjojit silbačiŋaid aittonassii sámegávttiide .
Generelt sett er koftene langermete , mannens kofte er kortere enn kvinnens og belte hører til hos begge .
Dábálaččat sámegávttit leat guhkessoajagat , olbmáid gákti lea oaneheabbo go nissonolbmuid , ja goappašiidda gullá boagán .
Der man bruker skaller er skallebåndene ulike for kvinner og menn , for hverdag og fest . Manns- og kvinneluer er svært ulike .
Dain guovlluin main geavahit goikkehiid , doppe leat sierra vuoddagat olbmáid ja nissonolbmuid várás , ja árggaid ja basiid várás .
Dekor kan angi lokal tilhørighet , hvilken familie man tilhører og om man er gift eller ugift .
Čiŋat sáhttet čájehit guovllu , masa olmmoš gullá , bearraša ja dange leago olmmoš náitalan vai náitalkeahttá .
Man kan også si at dekor , eller snarere mangel på dekor og pynt , kan angi religiøs tilhørighet , som for eksempel til læstadianismen .
Lea maid vejolaš dadjat ahte čiŋat dahje baicce daid váilevašvuohta sáhttet čájehit man oskui olmmoš gullá , omd. lestadiánálaš oskku .
Noen kofter er rekonstruksjoner , andre har fått utvikle seg i ubrutt tradisjon og svinger med moten , dog alltid med tradisjonelt snitt og dekor .
Muhtun gávttit leat rekonstrukšuvnnat , nuppit fas leat beassan ovdánit boatkankeahtes árbevierrun ja rievddaldit bivttasvieruid mielde , dattetge álo nu ahte árbevirolaš vadjanmállet ja čiŋaheamit bissot .
Rekonstruksjonene har vært og er fortsatt et viktig ledd i folks identitssøken .
Rekonstrukšuvnnat leat leamaš ja leat ain dálge dehálaččat olbmuid iešvuođadovddu ohcaleapmái .
Samisk skolekonferanse 2005
Sámi skuvlakonferánsa 2005
Fylkesmannen i Finnmark , Fylkesmannen i Troms , Sametinget og Samisk Høgskole holder den 6. samiske skolekonferansen i Oslo 1.-2. november 2005 .
Finnmárkku fylkkamánni , Romssa fylkkasuohkan , Sámediggi ja Sámi Allaskuvla dollet 6. sámi skuvlakonferánssa Oslos skábmamánu 1. ja 2. b. 2005 .
Tema
Fáddá
Tema for årets skolekonferanse er " Samisk skole i et urfolksperspektiv " .
Dán jagi skuvlakonferánssa fáddá lea " Sámi skuvla eamiálbmotperspektiivvas . "
Sametingsrådets medlem Jarle Jonassen skal stå for åpningen av konferansen , samt ha åpningsinnlegget .
Oassálastit Sámediggeráđi lahttu Jarle Jonassen galgá rahpat konferánssa , ja doallat rahpansáhkavuoru .
I tillegg skal statssekretær Lisbeth Rugtvedt fra Utdannings- og forskingsdepartementet delta .
Oahpahus- ja dutkandepartemeantta stáhtačálli Lisbeth Rugtvedt oassálastá maiddái .
Vi vil fortsatt ha samiske verdier på dagsorden og har inviterert tidligere biskop Gunnar Stålsett som foreleser .
Mis galget ain leat sámi árvvut áššelisttus ja mii leat bovden oddeš bismma Gunnar Stålsett logaldallin .
Representanter fra Sør- Varanger kommune , Knut Hamsun videregående skole , Hamarøy og Elgå oppvekstsenter , Engerdal skal gi orientering om hvordan det jobbes med samiskopplæring generelt og med samisk innhold spesifikt .
Ovddasteaddjit Mátta-Várjjaga gielddas , Knut Hamsun joatkkaskuvllas Hápmiris ja Elgå bajásšaddanguovddážis , Engerdálas , muitalit mo sii barget sámegiel oahpahusain oppalaččat ja sámi sisdoaluin erenoamážit .
Konferansen tolkes mellom nordsamisk og norsk .
Konferánsa dulkojuvvo davvisámegillii ja dárogillii .
Påmeldingsfrist var satt til 30. september 2005 og er gått ut .
Dieđihanáigemearrin lea biddjojuvvon čakčamánu 30. b. 2005 lea mannan olggos .
Journalister som ønsker å være med på konferansen tar kontakt med noen av kontaktpersonene .
Juornalisttat geat háliidit oassálastit váldit oktavuođa muhtumii gulahallanolbmuin .
Kontaktpersoner
Gulahallanolbmot
Fylkesmannen i Finnmark , Elfrid Boine :
Finnmárkku fylkkamánni , Elfrid Boine :
tlf +47 78 95 05 48/+47 90 18 24 16
tlf +47 78 95 05 48/+47 90 18 24 16
Sametinget , Kevin Johansen :
Sámediggi , Kevin Johansen :
tlf +47 78 48 42 08 /+47 90 05 61 95
tlf +47 78 48 42 08 /+47 90 05 61 95
Samisk høgskole , Marit Kirsten Sara :
Sámi allaskuvla , Marit Kirsten Sara :
tlf +47 78 48 77 21/+47 91 74 11 39
tlf +47 78 48 77 21/+47 91 74 11 39
Første gang publisert 28.10.2005
Vuosttaš geardde almmuhan 28.10.2005
Prográmma
Prográmma
Samisk familie
Ovdahistorjá
De første menneskene kom til nord-skandinavia for ca. 11 000 år siden .
Ovddimus olbmot bohte Davvi-Skandinaviai sullii 11 000 dás ovdal .
Om de var samer , vet vi ikke .
Ledjego dat sámit vai eai , dan eat dieđe .
Men det vi regner med , er at samisk kultur oppstod og utvikla seg fra disse første menneskene og fram til i dag som et samspill mellom folk og kultur .
Muhto maid mii jáhkkit , lea ahte sámi kultuvra čuožžilii ja ahtanušai daid ovddimus olbmuid rájis otnáš beaivvi rádjai olbmuid ja kultuvrra ovttasdoaibmamis .
Fordi samene er den folkegruppen som har bodd lengst i dette området , har Norge ratifisert ILOs konvensjon nr. 169 , og anerkjenner samene som Norges urfolk .
Dainnago sámit leat dat álbmotjoavku mii guhkemusat lea ássan dán guovllus , de Norga lea dohkkehan ILO-soahpamuša nr. 169 , ja mieđiha sámiid leat Norgga álgoálbmot .
Sverige , Finland og Russland har derimot ikke ratifisert denne konvensjonen ennå .
Ruoŧŧa , Suopma ja Ruošša eai leat baicce dohkkehan velá dán soahpamuša .
De eldste skriftene Den eldste skriftlige kilden om samene er fra år 98 e. Kr. .
Boarráseamos čállosat Áramus čálalaš gáldu sámiid birra lea jagi 98 m. Kr. manu .
Da skriver den romerske historikeren Tacitus om et folk han kaller fenni .
Dalle čálii romalaš historihkar Tacitus álbmoga birra man son gohčodii namain fenni .
I år 550 e. Kr. skriver grekeren Prokopius om landet lengst mot nord , Thule .
Jagi 550 m. Kr. greikkálaš Prokopius čálii davimus eatnama , Thule , birra .
Der bodde et folk som gikk på ski som han kalte skridfinner .
Doppe lei čuoigi álbmot man son gohčodii namain skridfinni .
Disse to fortalte bare hva de hadde hørt av andre .
Dát guovttos dušše muitaleigga maid leigga gullan earáin .
Men når høvdingen Ottar fra Hålogaland ca. 890 e. Kr. forteller om finnene ( samene ) til kong Alfred den store i England , gjør han det ut fra egne erfaringer .
Muhto go hålogalándalaš oaivámuš Ottar sullii 890 m. Kr. muitala finnaid ( sámiid ) birra gonagassii Stuorra Alfredii Englánddas , de son dahká nu iežas vásáhusaid vuođul .
En stor del av inntektene hans kom fra skatten han tok inn fra samene som dyreskinn , fjær , hvalbein og skipsreip laget av hval- og selhuder .
Stuorra oassi su dinestusas bođii sámiid vearuheamis , go oaččui náhkiid , dolggiid , fálesdávttiid ja fanastoavaid maid sámit ledje dahkan fállá- ja njuorjjonáhkis .
Ellers skriver de norrøne sagaene også en del om samene .
Muđui norralaš sága-muitalusain leat veaháš dieđut sámiid birra .
I dem fortelles det bl. a. om handel og skattlegging , og om hvor gode båtbyggere samene var .
Dain muitaluvvo e.e. gávppašeamis ja vearuheamis , ja man čeahpes fanasduojárat sámit ledje .
Nasjonalstatene former seg Utover middelalderen prøvde både Norge , Sverige og Russland å få kontroll over de samiske områdene .
Álbmotstáhtat hápmašuvvet Gaskaáiggi miehtá sihke Norga , Ruoŧŧa ja Ruošša geahččaledje oažžut háloseaset sámi guovlluid .
Periodevis måtte innbyggerne betale skatt til alle tre rikene samtidig .
Gaskkohagaid veahkadat fertii máksit vearu buot njealji váldegoddái oktanaga .
Først i 1751 ble hele grensa mellom Norge og Sverige fastlagt , mellom Norge og Russland i 1826 .
Easkka jagi 1751 mearriduvvui Ruoŧa ja Norgga gaskasaš rádjá ollásit , Norgga ja Ruošša gaskasaš rádjá jagi 1826 .
Mellom Norge og Finland ble grensa i 1852 stengt for samene som hadde reinen sin på vinterbeite i Finland .
Norgga ja Suoma gaskka rádjá giddejuvvui jagi 1852 daid sámiid ovdii geain bohccot ledje Suomas dálveguohtumis .
Fra siida til tamreindrift og fiskerbondehushold Samene levde også i middelalderen av all slags jakt og fangst , både på land og hav .
Siida nuppástuvvá boazodoallun mii nuppástuvvá guolástusbonddiid dállodoallun Sámit elle maiddái gaskaáiggige buotlágan meahcástemiin ja bivdduin , sihke eatnamis ja mearas .
De var organisert i siidaer , dvs. flere familier eller hushold som forvaltet et område i fellesskap .
Sii ledje searvan máŋgga siidan , ja dain máŋga bearraša dahje bearragotti ovttas háldejedje dihto guovllu .
Men etter som ressursgrunnlaget ble redusert og koloniseringen av Sápmi økte , gikk man over til andre , mer spesialiserte måter å livberge seg på .
Muhto dađistaga go ealáhusvuođđu hedjonii ja Sápmái bohte eanet ahte eanet vierrásat , de fertejedje vuohkáduvvat ođđa ereliiggán birgenvugiide .
Nå utvikla tamreindrifta og fiskerbondehusholdet seg .
Dálgis boazodoallu ja guolástusbonddiid doallu ovdánii .
I stedet for siida-organiseringen måtte samene godta nasjonalstatenes samfunnssystem , både rettslig og religiøst .
Siidavuogádaga sadjái sámit fertejedje dohkkehit álbmotstáhtaid servodatvuogádaga oktan lágaiguin ja oskkuin mat dan mielde čuvvo .
Kristningen av samene De første kirkene i Sápmi ble bygd så tidlig som på 1100-tallet .
Kristtalašvuohta Sápmái Vuosttamuš girkut huksejuvvojedje Sápmái nu árrat juo go 1100-logus .
Men misjonsarbeidet blant samene ble ikke intensivert før flere hundre år seinere .
Muhto sámiid guovdu kristtalaš vuolggahusbargu ii leaktuluvvan ovdalgo máŋga jahkečuođi vel vásse .
På norsk side skjedde det etter at presten Thomas von Westen i 1714 ble leder for Misjonskollegiet i København .
Dážas dat dáhpáhuvai go báhppa Thomas von Westen šattai Misjonskollegiet-nammasaš ásahusa jođiheaddjin Københámmanis jagi 1714 .
Han foretok selv tre reiser i hele Nord-Norge .
Son ieš golbmii mátkkoštii Davvi-Norgii .
Von Westen mente at samene burde få høre evangeliet på sitt eget språk .
Von Westen oaivvildii ahte sámit berrejit beassat gullat evangeliuma iežaset gillii .
Derfor måtte prester og misjonærer lære seg samisk , hevdet han .
Danne fertejit báhpat ja vuolggahussárdnideaddjit oahppat sámegiela , son čuoččuhii .
Ut ifra denne tankegangen ble det viktig å lage samiske grammatikker og ordbøker , og dessuten oversette religiøse skrifter til samisk .
Dán jurdaga mielde lei dehálaš ráhkadahttit sámi giellaoahpaid ja sátnegirjjiid , ja dasto vel jorgalahttit oskuigullevaš čállagiid sámegillii .
Fornorskning Sammen med kristningen kom skolene etter hvert til Sápmi .
Kristtalaš jorgalahttinbarggu mielde bohte skuvllat dađistaga Sápmái .
I starten ble det også undervist på samisk , men utover 1800-tallet forandra dette seg radikalt .
Álggos lei maid oahpaheapmi sámegillii , muhto 1800-logu mielde dát dilli nuppástuvai sakka .
Fra 1850 ble samene utsatt for en hard fornorskningspolitikk , både som følge av den rådende ideologien , sosialdarwinismen , og av den sterke nasjonale strømningen i det norske samfunnet .
Jagi 1850 rájis sámit gillájedje garra dáruiduhttinpolitihka , sihke daláš ráđđejeaddji ideologia geažil , mii lei sosialdarwinisma , ja dáža servodaga garra álbmotstáhtalaš rávnnjádagaid geažil .
Samene skulle bli norske og lære norsk , samisk skulle brukes stadig mindre i skolen .
Sámit galge šaddat dárrun ja oahppat dárogiela , sámegiella galggai leat unnit ja unnit anus skuvllas .
Fra 1888 kunne samisk bare være hjelpespråk i kristendomsundervisningen .
Jagi 1888 rájis sámegiella ii sáhttán leat earágo kristtalašvuođa oahpahusas veahkkegiellan .
Jordsalgsloven av 1902 slo fast at bare norske statsborgere som kunne snakke , lese og skrive norsk , og som daglig brukte norsk , kunne få kjøpe jord .
Jagi 1902 mannosaš eananvuovdinláhka mearridii ahte dušše Norgga riikkavuložat guđet máhttet dárostit , lohkat ja čállit dárogillii , ja geaid beaivválaš giella lea dárogiella , sáhtte oastit eatnama .
Jordeiendommen måtte gis norsk navn .
Eananopmodagas galggai leat dárogillii namma .
Denne språkklausulen ble formelt opphevet først i 1965 , men den ble ikke så ofte håndhevet etter 2. verdenskrig .
Dát láhkačavggalmas sámegiela vuostá ii heaittihuvvon almmolaččat ovdal easkka jagi 1965 , muhto dat ii čađahuvvon nu dávjá maŋŋá 2. máilmmisoađi .
Skoleloven ble offisielt forandret i 1959 , slik at fra da av ble det igjen lov til å bruke samisk som opplæringsspråk .
Skuvlaláhka nuppástuhttojuvvui almmolaččat jagi 1959 , nu ahte dan rájis lei fas lohpi geavahit sámegiela oahpahusgiellan .
Margarethe Wiigs ABC med parallelltekst på samisk og norsk ble utgitt i 1951 , mens samisk begynnerundervisning kom så smått i gang fra 1967/68 .
Margarethe Wiig ’ a áppes mas leat bálddalaš teavsttat sámegillii ja dárogillii almmuhuvvui jagi 1951 , ja sámegiela álgoálgi oahpahus álggii veahážiid veahážiid 1967/68 rájis .
Samene organiserer seg Selv om fornorskningspresset var sterkt i over hundre år , var det likevel mange samer som prøvde å stå imot det , både i nord og i sør .
Sámit organiserejit iežaset Vaikko dáruiduhttindeaddu lei stuoris badjel čuođi jagi , de dattetge ledje ollu sámit guđet vigge vuostálastit dan , sihke davvin ja lulde .
I nord var Anders Larsen blant disse .
Davvin Anders Larsen gulai sin lohkui .
Han ga ut avisa ” Sagai Muittalægje ” i perioden 1904-1911 .
Son ilbmadii ” Sagai Muittalægje ” - aviissa 1904-1911 .
Isak Saba ble den første samiske stortingsrepresentanten i 1906 .
Isak Saba šattai vuosttamuš sámi stuorradiggeáirrasin jagi 1906 .
Sørsamen Daniel Mortensson stod også bak en avis , ” Waren Sardne ” , som kom ut i periodene 1910-1913 og 1922-1926 .
Lullisámi Daniel Mortensson maid lei aviissa duohken , ” Waren Sardne ” , mii ilmmai 1910-1913 ja 1922-1926 áigodagaid .
Sammen med Elsa Laula Renberg var han drivkraften bak det første samiske landsmøtet i Trondheim 6.-9. febr . 1917 .
Guovttá Elsa Laula Renbergain soai leigga sámiid vuosttamuš riikkačoahkkima vuolggaheaddjit , mii lágiduvvui Troandimii guovvamánu 6.-9. b. 1917 .
Det ble allerede da prøvd å få til en samisk riksorganisasjon , men det lyktes ikke før etter 2. verdenskrig med Norske Reindriftssamers Landsforbund i 1948 og Norske samers riksforbund i 1968 .
Dalle juo oččodedje riikkaviidosaš sámi organisašuvnna , muhto dat ii lihkostuvvan ovdal maŋŋá 2. máilmmisoađi , go Norgga boazosápmelaččaid riikasearvi bođii 1948 ja Norgga sámiid riikkasearvi jagi 1968 .
Sametingenes opprettelse Den offisielle norske politikken overfor samene forandret seg etter 1945 , også fordi allmenne ideer om menneskeverd og små nasjoners rettigheter påvirket styresmaktene .
Sámedikki ásaheapmi Norgga almmolaš politihkka sámiid guovdu nuppástuvai maŋŋá jagi 1945 , maiddái dainnago oktasaš jurdagat olmmošárvvus ja unna álbmogiid vuoigatvuođain čuhce stivrejeaddjiide .
Samenes situasjon ble utredet , og samenes rett til å ta vare på og utvikle samisk språk og kultur ble offisielt godkjent i 1960-årene .
Sámiid dilli čielggaduvvui , ja sámiid vuoigatvuohta seailluhit ja ovddidit sámi giela ja kultuvrra dohkkehuvvui almmolaččat 1960-logus .
Motstanden mot utbyggingen ble så sterk at regjeringen i 1980 oppnevnte Samerettsutvalget til å utrede samenes rettsstilling .
Vuosteháhku báddadeapmái garai nu ollu ahte ráđđehus jagi 1980 fertii nammadit Sámi Vuoigatvuođalávdegotti mii čielggada sámiid riektedili .
Utvalgets arbeid førte bl.a til Sameloven ( 1987 ) , som er grunnlaget for Sametinget .
Lávdegotti barggu geažil bođii e.e. Sámeláhka ( 1987 ) , mii lea Sámedikki vuođđu .
Sametinget ble første gang åpnet 9. okt. 1989 .
Sámediggi rahppojuvvui vuosttamuš geardde golggotmánu 9. b. 1989 .
Men spørsmålet om retten til land og vann er ennå ikke avklart .
Muhto eanan- ja čáhcevuoigatvuođaide gullevaš ášši lea ain dálge mearritkeahttá .
På finsk side fikk samene Sameparlamentet i 1973 , avløst av Sametinget i 1996 ; på svensk side Sametinget i 1993 .
Suomas sámit ožžo Sámeparlameantta jagi 1973 , man sadjái dasto bođii Sámediggi jagi 1996 ; Ruoŧas sámit ožžo Sámedikki jagi 1993 .
Samene på russisk side har ennå ikke fått noe tilsvarende organ , selv om de har arbeidet mot det en tid .
Ruoššas sámit eai leat velá ožžon dakkár orgána , vaikko sii leat bargan dan badjelii muhtun áiggi juo .
En felles nordisk samekonvensjon er heller ikke endelig utformet ennå , og fortsatt får ikke samene være med i Nordisk råd på samme måte som for eksempel ålendingene og færøyingene .
Iige leat velá oktasaš davviriikkalaš sámi soahpamušge hábmejuvvon loahpalaččat , ja eai sámit leat velge beassan Davviriikkaid ráđđái lahttun nugo omd. ålándalaččat ja fearsuolulaččat .
Bl.a. dette viser at selv om samene står sterkere enn mange andre urfolk , er det fremdeles mye å kjempe for .
Dát e.e. čájeha ahte vaikko sámit leat gievrrat dilis dál go ollu álgoálbmogat , de leat ain ollu áššit maid dihte lea dárbu rahčat .
Fra de nordlige deler av Hedmark fylke i Norge og Kopparbärgslän i Sverige i en 150-300 km bred sone nordover og østover til de østlige deler av Kolahalvøya .
Hedmárkku fylkka davimus guovlluin Norggas ja Kopparberg leanas Ruoŧas , 150-300 km govda avádahkan davás ja nuorttas gitta Guoládatnjárgga nuorttamus guovlluide .
Språkområdet er ikke enhetlig , men kan deles inn i forskjellige språkgrupper . Enkelte velger å kalle språkgrupper for hoveddialekter .
Giellaguovlu ii leat oktilis , muhto dan sáhttá juohkit logi giellajovkui maid muhtimat válljejit gohčodit váldosuopmanin .
Disse språkgruppene kan like gjerne oppfattes som ulike språk .
Sámegielas leat máŋga giellajoavkku mat sáhtášedje leat sierranas gielat .
Seks av språkgruppene har sitt eget skriftspråk : enarisamisk , nordsamisk , kildinsamisk , lulesamisk , sørsamisk og østsamisk .
Guđa giellajoavkkus leat iežaset čállingielat : anárašsámegielas , davvisámegielas , gieldasámegielas , julevsámegielas , lullisámegielas ja nuortalaš sámegielas .
Grensene til språkgruppene følger ikke riksgrenser : lule- og sørsamisk snakkes i Norge og Sverige , nordsamisk snakkes i Norge , Sverige og Finland .
Giellajoavkkuidráját eai čuovo riikkarájáid : julev- ja lullisámegiela hállet Norggas ja Ruoŧas , davvisámegiela hállet Norggas , Ruoŧas ja Suomas .
Det finnes ikke nøyaktig registrering av antall samisktalende .
Eat mii dieđe man ollu olbmot hállet sámegiela .
På grunnlag av rapporten Undersøkelse om bruken av samisk fra 1999 antas det at det er 23 000 samisktalende i Norge .
Raportta vuođul Iskkadeapmi sámegiela geavaheami birra árvvoštallo ahte árvvu mielde 23 000 olbmo Norggas hállet sámegiela .
I tillegg finnes det samisktalende i Sverige , Finland og Russland .
Boarráseamos čállon materiála sámegillii lea listu mas leat 95 sáni ja dajaldaga .
Forholdet mellom samiske språkgrupper Selv om de samisktalende til dels bor svært spredt , spesielt i sør og vest , henger det samiske språkområdet sammen på den måten at nabodialektene overalt er gjensidig og forståelige .
Oktavuohta giellajoavkkuid gaskka Vaikko vel sámegielagat ásset oalle biđgolagaid , erenoamážit lullin ja oarjin , de lea sámegiela guovlu čoahkis nu ahte siidaguoibmesuopmanat juohke sajis leat áddehahtti .
Forskjellene som har fått noen språkforskere til å bruke betegnelsen samiske språk istedenfor samiske dialekter framtrer først når man sammenligner dialekter som geografisk står langt fra hverandre , som f.eks. nordsamisk og sørsamisk .
Erohusat mat leat dagahan ahte muhtun gielladutkit geavahit namahusa sámegielat eai ge sámegielasuopmanat oidnojit easka go veardida suopmaniid mat geográfalaččat leat guhkkálagaid , omd. davvi sámegiella ja lullisámegiella .
De er ikke innbyrdes forståelige uten forholdsvis mye øvelse , mens derimot nabodialekter som f.eks. lulesamisk og nordsamisk står nær hverandre .
Sii eai áddehala gaskaneaset jus eai leat hárjehallan oalle olu . Siidaguoibmesuopmanat nugo omd. julevsámegiella ja davvisámegiella leat lahkalagaid .
Forskjellene her utgjøres først og fremst i substantivbøyning ( kasus ) og verbbøyning ( endelser og konstruksjoner ) , mens lydverket i prinsippet er forholdsvis likt .
Erohusat leat erenoamážit substantiivasojaheamis ( kasus ) , vearbasojaheamis ( gehčosat ja konstrukšuvnnat ) . Jienalaččat gal leat oalle ovttalágánat .
Forholdet mellom nordsamisk og lulesamisk kan sammenlignes med forholdet mellom norsk og svensk , mens nordsamisk og sørsamisk står like langt fra hverandre som norsk og islandsk .
Oktavuohta davvisámegiela ja julevsámegiela gaskkas sáhttá veardiduvvot dáro- ja ruoŧagielaid gaskka . Davvisámegiella ja lullisámegiella leat guhkkálagaid eret go dáro- ja islánddagielat .
Begrepene språk og dialekt er ikke helt klare .
Doahpagat giella ja suopman eai leat áibbas čielgasat .
Innholdet avhenger svært meget av slike ytre forhold som f.eks. riksgrenser .
Doahpaga sisdollui váikkuhit hui ollu olgguldas áššit , nu go omd. riikkarájit .
Samisk språkhistorie Slektskapet mellom samisk og finsk var relativt klart allerede på 1600-tallet .
Dás duohko dat ovdánii , ja 1800-logu gaskkamutto ledje maid jurdagat urálalaš giellabearraša birra oalle čielgasat .
I 1935 la Paavo Ravila fram teorien om at samisk og finsk har utviklet seg fra et felles urspråk , tidlig ur-finsk .
1935:s ovdanbuvttii Paavo Ravila teoriija ahte sámegiella ja suomagiella leat vuolgán oktasaš vuođđogielas , árravuođđosuomas .
Bjørn Collinder ( 1945 , 1954 ) , har hevdet at man bør nøye seg med å konstatere at samisk er et vestlig finsk-ugrisk språk , og at slektskapet med finsk ikke er så nært som Ravila hevdet , fordi en del av likhetene kan forklares med språkpåvirkning .
Vaikko nubbi urálalaš gielaid dutki , Bjørn Collinder , ( 1945 , 1954 ) čuoččuhii ahte lea doarvái dadjat ahte sámegiella lea oarjji suoma-ugralaš giella , ja ahte fuolkevuohta suomagielain ii leat nu lahka go Ravila čuoččuhii , danne go oassi ovttaláhkasašvuođas sáhttá čilgejuvvot giellaváikkuhusain .
Tidlig urfinsk har opptatt lånord fra de baltiske språk f.eks. luossa laks og suoldni dugg .
Árravuođđosuopma lea váldán loatnasániid baltalaš gielain omd. luossa ja suoldni .
Ordet duottar ( vidde ) er blitt internasjonalt kjent ved at det er lånt til russisk og derifra lånt til andre språk som norsk tundra .
Duottar lea šaddan riikkaidgaskasaš sátnin , go dát lea luoikkahuvvon ruoššagillii ja ruoššagielas fas eará gielaide , nugo dárogielas tundra .
I moderne tid er internasjonale ord som rádio og televišuvdna kommet til samisk via norsk , svensk og finsk .
Dálá áiggis riikkaidgaskasaš sánit nugo rádio ja televišuvdna leat sajáiduvvon sámegillii .
Ursamisk antas å ha utviklet seg til nåtidens dialekter via fire perioder .
Dát leat boahtán ja bohtet ain dáro- , ruoŧa- ja suomagiela bokte sámegillii .
På de første skriftlige kilders tid ( 15-1600-tallet ) er dialektinndelingen allerede stort sett som vi kjenner den i dag .
Vuođđosámegiella árvaluvvo leat ovdánan dáláš suopmaniidda njealji áigodaga čađa . Vuosttaš čállojuvvon gálduin ( 15-1600-loguin ) suopmanjuogadus lei sullii nu mo dál .
Ungdomskonferanse Gulahallatgo ?
Nuoraidkonferánsa - Gulahallatgo ?
Sametingets ungdomspolitiske utvalg og Sametinget arrangerer Sametingets ungdomskonferanse 21.–23. oktober på Saltstraumen utenfor Bodø .
Sámedikki nuoraidpolitihkalaš lávdegoddi ja Sámediggi lágidit Sámedikki njealját nuoraidkonferánssa bearjadaga golggotmánu 21.–23. b. .
Konferansens tema er samisk språk .
Konferánssa fáddá lea sámegiella .
Første gang publisert 16.09.2005
Vuosttaš geardde almmuhan 16.09.2005
Se link . .
Geahca linkka . .
Sametinget reoresentanter 2009-2013 Sametinget / Johan Mathis Gaup
Sámedikki áirasat 2005-2009 . Sametinget / Johan Mathis Gaup
Sametinget er en representativ folkevalgt forsamling som skal styrke samenes politiske stilling og bidra til en rettferdig behandling av det samiske folk i Norge .
Sámedikki dievasčoahkkin Sámediggi lea sámiid ovddasteaddji álbmotválljen čoahkkin Norggas , ja dasa válljejuvvojit 39 áirasa njuolggo válggaid bokte .
Sametinget i plenum Sametinget i plenum er Sametingets øverste organ og myndighet .
Sámedikki dievasčoahkkin lea Sámedikki bajimuš orgána .
Tinget regulerer sin virksomhet innenfor de rammer som er gitt i Lov om Sametinget og andre samiske rettsforhold ( sameloven ) .
Sámediggi mearrida doaimmas daid rámmaid siste mat leat addojuvvon lágas Sámedikki ja eará sámi riektediliid hárrái ( sámeláhka ) .
Plenum fastsetter tingets arbeidsorden , med regler og retningslinjer for all annen virksomhet i regi av Sametinget .
Sámedikki dievasčoahkkin mearrida dikki čoahkkinortnega ja vuođđonjuolggadusaid , ja mearrida Sámedikki fágaossodagaid doaimmaid .
Plenumsmøter avholdes vanligvis fire ganger i året .
Sámedikki dievasčoahkkimat dollojuvvojit dábálaččat njealji geardde jagis .
Urfolk Som urfolk står samene i en annen stilling enn andre etniske minoritetsgrupper i Norden . Samene er ikke innvandrere i nyere historisk tid , men levde i sine bosettingsområder lenge før nasjonalstatene og grensene ble opprettet .
Danne lea Stuorradiggi cealkán ahte sáhttá dadjat ahte sámi giela ja kultuvrra álgosadji lea leamas Norggas , ja dan ferte suodjalit ja ovddidit nugo muđui davviriikkalaš majoritehta álbmogiid giela ja kultuvrra .
Derfor har Stortinget sagt at samisk språk og kultur må anses som opprinnelige i Norge , og har samme krav på vern og utviklingsmuligheter som de nordiske majoritetsfolkenes språk og kultur .
Deaŧalaš ágga Sámedikki ásaheapmái lea ahte sámit go leat uhcitlogus eai olat dábálaš demokráhtalaš orgánaide eanetlohkodemokratiija vuođul . Sámediggi ásahuvvui juste dan dihte ja vai sámiin lea oktasaš jietnaguoddi .
En viktig del av begrunnelsen for opprettelsen av Sametinget , er at samene ved å være i mindretall ikke når fram i ordinære demokratiske organer basert på flertallsdemokrati .
Dát ii mearkkaš dan ahte buot Sámedikki áirasat leat gaskaneaset ovttamielalaččat , muhto ahte vuođđun daid mearrádusaide mat dahkkojuvvojit lea politihkalaš proseassa .
Sametingets representanter 2009-2013 - Valgkrets 1 Østre
Sámediggeáirasat 2009-2013 - Válgabiire 1 Nuorta
Sametingets representanter 2009-2013 - Valgkrets 2 Ávjovárri
Sámediggeáirasat 2009-2013 - Válgabiire 2 Ávjovárri
Sametingets representanter 2009-2013 - Valgkrets 3 Nordre
Sámediggeáirasat 2009-2013 - Válgabiire 3 Davvi
Leder i næring- og kulturkomiteen , nestleder i møtelederskapet
Jođiheaddji ealáhus- ja kulturlávdegottis , nubbinjođiheaddji čoakkinjođihangottis
Sametingets representanter 2009-2013 - Valgkrets 4 Gáisi
Sámediggeáirasat 2009-2013 - Válgabiire 4 Gáisi
Sametingets representanter 2009-2013 - Valgkrets 5 Vesthavet
Sámediggeáirasat 2009-2013 - Válgabiire 5 Viesttirmearra
Sametingets representanter 2009-2013 - Valgkrets 6 Sørsamisk
Sámediggeáirasat 2009-2013 - Válgabiire 6 Lullisápmi
Sametingets representanter 2009-2013 - Valgkrets 7 Sør-Norge
Sámediggeáirasat 2009-2013 - Válgabiire 7 Lulli-Norga
51 prosent kvinner i Sametinget
51% nissonolbmot Sámedikkis
Med forbehold om at møtebøkene fra opptellingen ikke er kontrollert opp mot de innrapporterte tallene , blir 51 prosent av sametingsrepresentantene kvinner i perioden 2005-2009 .
Dainna várašumiin ahte jietnalohkama čoahkkingirjjit eai leat dárkkistuvvon dieđihuvvon loguid ektui , de lea 51 proseantta áigodaga 2005-2009 sámediggeáirasiin nissonolbmot .
Første gang publisert 22.09.2005
Vuosttaš geardde almmuhan 22.09.2005
Det er en økning med 33 prosent siden sametingsvalget i 2001 .
Dát lea 33 proseantta lassáneapmi 2001 sámediggeválgga rájes .
I perioden 2001-2005 var kvinneandelen kun 18 prosent eller 7 av 39 representanter .
Áigodagas 2001-2005 lei nissonolbmuid oassi dušše 18 proseantta dahje čiezas golbmalogiovcci áirasis .
Det nye Sametinget har 22 kvinner av 43 representanter .
Ođđa Sámedikkis leat 22 nissonolbmo 43 áirasa gaskkas .
- Jeg er svært fornøyd med det rekrutterings- og bevisstgjøringsarbeidet vi har gjort i forkant av valget .
- Lean hui duhtavaš dainna besten- ja dihtomielalašvuođaloktenbargguin , maid čađaheimmet ovdal válgga .
Når så mange kvinner fikk første eller andre plass på valglistene så gir det resultater som slo alle forventinger vi hadde .
Go ná ollu nissonolbmot ožžo vuosttas dahje nuppi saji válgalisttain , de bohtosat šaddet mealgat buoret go dan maid leimmet vuordán .
En økning i kvinneandelen fra 18 % til 51 % er fantastisk !
Nissonolbmuid oasi lassáneapmi 18 proseanttas 51 prosentii lea eanet go leimmet oppa govahallan !
Det er en betydelig styrking av det samiske demokratiet at kvinneandelen gjenspeiler det samiske samfunnet .
Dat go nissonolbmuid oassi speadjalastá sámi servodaga , nanosmahttá sámi demokratiija .
Sametinget har faktisk større kvinneandel enn alle parlamenter i Norden , sier Sametingets visepresident , Ragnhild Lydia Nystad .
Sámedikkis leat nappo dalle eanet nissonolbmot go buot eará Davviriikkaid parlameanttain , dadjá Sámedikki várrepresideanta , Ragnhild Lydia Nystad .
Sametinget iverksatte i 2001 et langsiktig arbeid for å rekruttere flere samer til samemanntallet fram mot sametingsvalget i 2005 .
Sámediggi álggahii 2001 guhkesáiggi barggu oččodit eanet sápmelaččaid sámi jienastuslohkui 2005 sámediggeválgii .
Sentrale mål i dette arbeidet var å bidra til at flere kvinner og ungdommer registrerte seg , men også å få flere kvinner valgt inn på Sametinget .
Dán barggu guovddáš ulbmilin lei ahte eanet nissonolbmot ja nuorat galge čálihit iežaset sámi jienastuslohkui , muhto maiddái ahte eanet nissonolbmot galge válljejuvvot Sámediggái .
- Vi så allerede i mai i år at samemanntallet ( valgmanntallet ) hadde økt kvinneandelen til 46 prosent .
- Oinniimet juo miessemánus dán jagi ahte sámi jienastuslogus lei nissonolbmuid oassi lassánan 46 prosentii .
Manntallet har også økt i sin helhet med over 2 600 personer til 12 538 personer .
Maiddái jienastuslohku ollislaččat lea lassánan badjel 2 600 olbmuin nu ahte dál leat das 12 538 olbmo .
Så en økt kvinneandel i samemanntallet og flere kvinnelige representanter i Sametinget er uten tvil en suksess , avslutter Nystad .
Nu ahte leat eahpitkeahttá lihkostuvvan nissonolbmuid oasi lasihemiin sámi jienastuslogus ja go leat ožžon eanet nissonáirasiid Sámediggái , loahpaha Nystad .
For pressen : 64 akkrediterte journalister til åpningen
Pressii : 64 journalistta leat akkrediterejuvvon ođđa Sámedikki rahpamii
64 journalister , fotografer og redaktører er akkreditert til åpningen av det nye Sametinget 19. og 20. oktober .
64 journalistta , govvaváldi ja doaimmaheaddji leat akkrediterejuvvon ođđa Sámedikki rahpamii golggotmánu 19. ja 20. b. .
Det er 24 flere enn ved åpningen av Sametinget i 2001 .
Dát lea 24 eambbo go Sámedikki jagi 2001 rahpamis .
Første gang publisert 12.10.2005
Vuosttaš geardde almmuhan 12.10.2005
Av kapasitetsmessige grunner vil kun akkrediterte journalister få adgang til sametingsbygningen i forbindelse med åpningen og konstitueringen av det 5. sameting den 19. og 20. oktober 2005 .
Kapasitehta geažil besset dušše akkrediterejuvvon journalisttat sámediggevistái viđát sámedikki rahpama ja vuođđudeami oktavuođas golggotmánu 19. ja 20. b. 2005 .
Akkredierte journalister får utstedt særskilte adgangskort .
Akkrediterejuvvon journalisttat ožžot sierra beassankoartta .
Frist for påmelding
Dieđihan áigemearri
var onsdag 12. oktober .
lei golggotmánu 12. b. .
Program og kjøreplan
Prográmma ja čoahkkinplána
Det arbeides med å ferdigstille program og kjøreplan for åpningen og konstitueringen den 19. og 20. oktober .
Leat gárvvisteamen rahpama ja vuođđudančoahkkima prográmma ja čoahkkinplána golggotmánu 19. ja 20. b. váste .
Straks disse foreligger , vil de bli sendt til oppgitte kontaktpersoner og publisert på våre nettsider .
Dalán go dat leat gárvásat , sáddejuvvojit dat almmuhuvvon oktavuohtaolbmuide ja biddjojuvvojit min neahttasiidduide .
Pressebriefing
Preassabagadeapmi
Kong Haralds offisielle åpning av Sametinget , gjennomføres det en briefing for akkrediterte journalister kl. 11.00 den 19. oktober .
Dan oktavuođas go G. M. Gonagas Harald V almmolaččat rahpá Sámedikki , de lea preassabagadeapmi akkrediterejuvvon journalisttaid váste dii. 11.00 golggotmánu 19. b. .
Det vil bli oppnevnt adgangsbegrensede foto-pooler for fotografering under Sametingets lunsj for H.M. . Kong Harald og under selve åpningsseremonien 19. oktober .
Dušše nammaduvvon govven-joavkkut besset govvidit Sámedikki lunššas G. M. Gonagas Harald V:in ja ieš rahpamis golggotmánu 19. b. .
Det forutsettes at fotografene i poolen deler bilder vederlagsfritt med medier som ikke er representert i foto-poolene .
Eaktudit ahte diet govvideaddjit addet govaid nuvttá daid mediaide main eai leat ovddasteaddjit govven-joavkkuin .
Fagutvalg utreder valgordningene til sametingsvalget
Fágalávdegoddi čielggada válgaortnega sámediggeválggain
Sametingsrådet har i dag oppnevnt et fagutvalg for å utrede valgordningene til sametingsvalget .
Sámediggeráđđi lea odne nammadan fágalávdegotti mii galgá čielggadit válgaortnega sámediggeválggain .
Fagutvalget består av professor Per Selle som leder , forsker Torunn Pettersen , professor Bjørn Erik Rasch , forsker Eva Josefsen og professor Nils Oskal .
Fágalávdegottis leat professor Per Selle jođiheaddjin , dutki Torunn Pettersen , professor Bjørn Erik Rasch , dutki Eva Josefsen ja professor Nils Oskal .
Første gang publisert 30.09.2005
Vuosttaš geardde almmuhan 30.09.2005
- Etter fem sametingsvalg er det nå tid for å få ha en grundig , helhetlig og uavhengig faglig vurdering av valgordningen til Sametinget , uttaler visepresident Ragnhild L. Nystad .
- Maŋŋil viđaid sámediggeválggaid lea dál áigi oažžut vuđolaš , ollislaš ja sorjjasmeahttun fágalaš árvvoštallama Sámedikki válgaortnega birra , lohká várrepresideanta Ragnhild L. Nystad .
Målsettingen til utredningen er å :
Čielggadeami ulbmil lea :
• sikre velgernes rettigheter til å stå i samemanntallet og delta ved sametingsvalg
• sihkarastit jienasteddjiid vuoigatvuođaid leat jienastuslogus ja oassálastit sámediggeválggain
• styrke Sametingets legitimitet og oppslutningen om sametingsvalget
• nannet Sámedikki legitimitehta ja oassálastima sámediggeválggain
• øke representativiteten i Sametinget for det samiske samfunnet
• lasihit Sámedikki representativiteahta sámi servodaga ektui
• få bestemmelser som er lett og forstå og effektive å administrere
• oažžut njuolggadusaid maid lea álki ipmiridit ja maid sáhttá beaktilmasat hálddašit
Utvalgets utredning vil sammen med høringsuttalelsene til utredningen ligge til grunn for forslag til endringer av valgbestemmelsene i sameloven .
Lávdegotti čielggadeapmi oktan gulaskuddanvástádusaiguin šaddá vuođđun go galgá evttohit rievdadit sámelága válganjuolggadusaid .
Jeg håper Stortinget vil kunne behandle et slikt forslag til lovendring i god tid før valget i 2009 , avslutter Nystad .
Sávan ahte Stuorradiggi sáhttá meannudit láhkarievdadanevttohusa buori áiggis ovdal jagi 2009 válggaid , loahpaha Nystad .
Om forsker Eva Josefsen
Dutki Eva Josefsen birra
Om forsker Torunn Pettersen
Dutki Torunn Pettersen birra
Om professor Bjørn Erik Rasch
Professor Bjørn Erik Rasch birra
Om professor Nils Oskal
Professor Nils Oskal birra
Om professor Per Selle
Professor Per Selle birra
Reglene omfatter :
Mearrádusat gusket :
• Godtgjøring for arbeid som utføres ; fast godtgjøring og godtgjøring for oppdrag , representasjon eller deltakelse i møte for Sametinget
• Buhtadusaide barggu ovddas mii dahkkojuvvo ; fásta buhtadus ja bargobuhtadus , ovddastus dahje oasseváldin Sámedikki čoahkkimiin .
• Dekning av utgifter ; til reise og opphold , til barnepass eller annet omsorgsarbeid , til telefon og tekniske hjelpemidler , for tapt arbeidsfortjeneste med mer .
• Goluid máksimii ; mátke- ja orrungoluide , mánnabiigái dahje eará fuolahusbargui , telefongoluide ja teknihkalaš veahkkeneavvuide , massojuvvon bargodietnasii ja eará .
Reglement for Sametingets politiske nivå - revidert november 2007
Njuolggadusat Sámedikki politihkalaš dássái - reviderejuvvon 2007 skábmamánus
Kunngjøring av det første ordinære plenum i det femte sameting 19. - 20. oktober 2005 i Karasjok
Viđát sámedikki vuosttas dábálaš dievasčoahkkima gulaheapmi golggotmánu 19. – 20. b. 2005 Kárášjogas
I henhold til grunnreglene § 1-4 kunngjøres med dette at H.M. . Kong Harald V åpner det femte sameting onsdag 19. oktober 2005 kl. 13.00 i Karasjok .
Vuođđonjuolggadusaid § 1-4 vuođul gulahit dakko bokte ahte Majestehtalaš Gonagas Harald V rahpá viđát sámedikki gaskavahku golggotmánu 19. b. 2005 dii. 13.00 Kárášjogas .
Konstitueringen skjer samme dag kl. 17.00 .
Vuođđudeapmi šaddá dii. 17.00 seamma beaivvi .
Sametingsbygningen - sørsiden © Jaro Hollan
Vuosttaš geardde almmuhan 19.10.2005 © Jaro Hollan
Åpningen og konstitueringen av Sametinget skjer etter en fastsatt prosedyre og tidsplan , jf. vedlagte kjøreplan .
Sámedikki rahpan ja vuođđudeapmi dáhpáhuvvá mearriduvvon vuogi ja áigeplána vuođul , gč. áigeplána mii čuovvu mielddusin .
Program for åpning av det 5. samting
Prográmma 5. sámedikki rahpamii
Saksliste og kunngjøring
Áššelisttu ja gulaheapmi
Roller og beslutningsmyndighet
Mearridanváldi
Sametinget har beslutningsmyndighet i saksområder hvor sentrale myndigheter har overført slik myndighet til Sametinget , som samiske kulturminnevern , opplæring , språk , næring , og kultur .
Sámedikkis lea mearridanváldi áššesurggiin , main guovddášeiseválddit leat addán Sámediggái dakkár válddi , nugo kulturmuitosuodjalusas , oahpahusas , gielas , ealáhusas ja kultuvrras .
Sametinget i plenum , eller de organer som har fått delegert slik myndighet , fastsetter selv størrelse og regler for ordninger som det forvalter .
Sámedikki dievasčoahkkin , dahje dat orgánat , maidda lea fápmuduvvon dakkár váldi , mearrida ieš daid ortegiid sturrodaga ja njuolggadusaid , maid dat hálddaša .
Sametinget fordeler eget budsjett , på bakgrunn av de rammer som er gitt av sentrale myndigheter .
Sámediggi juogada iežas bušeahta daid rámmaid vuođul , maid guovddáš eiseválddit leat bidjan .
Sametinget har de siste år fått overført flere finansieringsordninger over sitt budsjett , som tidligere var knyttet til poster i statsbudsjettet .
Sámediggái lea maŋimuš jagiid sirdojuvvon iežas bušehttii máŋga ruhtadanortnega , mat ovdal gulle stáhtabušeahta poasttaide .
Ettersom oppslutningen om Sametinget og den reelle beslutningsmyndigheten i ulike saker de siste årene er økt , har Sametingets syn i ulike saker fått større og større betydning .
Maŋŋá go Sámediggi lea ožžon eanet beroštumi ja duohta mearridanválddi eanet áššiin maŋimuš jagiid , de lea Sámedikki oaidnu sierranas áššiin ožžon eanet mearkkašumi .
Det er derfor riktig å si at Sametingets reelle innflytelse er større enn de eksplisitte saksfelt hvor tinget har avgjørende beslutningsmyndighet .
Danne leage riekta dadjat ahte Sámedikki duohta váikkuhanvejolašvuohta lea stuorát daddjon áššesuorggit , main dikkis lea mearridanváldi .
Dette er formalisert ved at Sametinget i stadig flere saker er en obligatorisk høringsinstans for i ulike saker .
Dat lea dahkkon hámolažžan dainna lágiin ahte Sámediggi eanet ja eanet áššiinn lea šaddan geatnegahtton gulaskuddanásahussan .
Tar Bondevik-regjeringens budsjettforslag til etterretning
Váldá Bondevik-ráđđehusa bušeahtta ¬evttohusa diehttavassii
Sametingspresident Sven-Roald Nystø tar Bondevik-regjeringens foreslåtte bevilgninger til Sametinget og samiske formål over statsbudsjettet til etterretning .
Sámedikki presideanta Sven-Roald Nystø váldá diehttavassii Bondevik-ráđđehusa evttohan juolludusaid Sámediggái ja sámi ulbmiliidda stáhtabušeahtas .
Første gang publisert 14.10.2005
Vuosttaš geardde almmuhan 14.10.2005
Budsjettforslaget innebærer stillstand , og Nystø mener den påtroppende regjeringen må vise vilje til offensiv samfunnsutvikling .
Bušeahttaevttohus mearkkaša bisáneami , ja Nystø oaivvilda ahte ođđa ráđđehus ferte čájehit dáhtu badjeliimeahtti servodatovdáneapmái .
Han er skuffet over at regjeringen ikke foreslår å øke bevilgningene til tospråklighet til kommunene , ettersom Regjeringen allerede har vedtatt å innlemme Tysfjord kommune i forvaltningsområdet for samisk språk fra 1. januar 2006 .
Ráđđehus lea mearridan laktit Divttasvuona suohkana hálddašan ¬guvlui ođđajagimánu 1. b. 2006 rájes . - Jos dát mearrádus galgá čađahuvvot , de mearkkaša dat dan ahte buot hálddašanguovllu gielddat ožžot unnánot juolludusaid .
- Dersom dette vedtaket skal gjennomføres , innebærer det at samtlige kommuner innenfor forvaltningsområdet vil få redusert sine bevilgninger .
Go juolludusat buot sámi gielddaide unniduvvojit , de dat lea seamma go fuonidit dili , iige buoridit dan .
Og det vil svekke det samiske språket innenfor forvaltningsområdet , sier Sven-Roald Nystø .
Dát sáhttá fuonidit sámegiela dili dáin guovlluin , dadjá Sven-Roald Nystø .
- Manglende bevilgning til Øst-samisk Museum innebærer nok en gang at byggeplanene skyves ut i tid .
- Váilevaš juolludus Nuortasámi Museai mielddisbuktá ahte huksenplánat maŋŋonit vuot .
Jeg forutsetter imidlertid at prosjektet er klart til gjennomføring i revidert nasjonalbudsjett våren 2006 , sier Sven-Roald Nystø .
Dat lea hui šállošahtti , erenoamážit go diehtá man guhká nuortasámit leat vuordán oažžut dan dohkkeheami maid dán musea huksen mearkkašivččii , dadjá Sven-Roald Nystø .
Sametingspresidenten er imidlertid tilfreds med at regjeringen øker bevilgningene til Samisk utviklingsfond og Sametingets samarbeidsavtaler med fylkeskommunene .
Sámedikki presideanta lea dattetge duhtavaš go ráđđehus lasiha julludusaid Sámi ovddidanfondii ja Sámedikki ovttasbargošiehtadusaide fylkkagielddaiguin .
En anerkjennelse av grenselosenes innsats
Rádjalovssaid rahčamušaid dohkkeheapmi
Sametingspresident Sven-Roald Nystø er glad for at Bondevik-regjeringen foreslår etablering av et dokumentasjonssenter for grenselosene i Tysfjord .
Sámedikki presideanta Sven-Roald Nystø lea ilus go Bondevik-ráđđehus evttoha ahte ásahuvvo rádjalovssaid duođaštanguovddáš Divttasvutnii .
Nystø har i en årrekke arbeidet for anerkjennelse av grenselosenes innsats under den andre verdenskrig .
Nystø lea ollu jagiid bargan nuppi máilmmisoađi rádjalovssaid rahčamušaid dohkkehemiin .
- Jeg er svært glad for at Regjeringen i sitt forslag til statsbudsjett anerkjenner det arbeidet grenselosene i Tysfjord utførte under andre verdenskrig .
- Mun lean hui ilus go Ráđđehus stáhtabušeahttaárvlusastis dohkkeha rádjalovssaid barggu Divttasvuonas nuppi máilmmisoađi áigge .
Regjeringen signaliserer at Sametingets forslag , om et forsknings- og dokumentasjonssenter om grenselosene i Tysfjord tilknyttet Árran samiske senter , vil bli fulgt opp .
Ráđđehus dovddaha ahte Sámedikki evttohus rádjalovssaid dutkan- ja duođaštanguovddáža hárrái Divttasvutnii Árrana sámi guovddáža oktavuhtii , čuovvoluvvo .
Det er nå opp til Sametinget og Árran å komme med forslag til konkret gjennomføring , uttaler sametingspresident Sven-Roald Nystø .
Dál lea Sámedikki ja Árrana duohken buktit evttohusa movt dan konkrehta čađahit , cealká Sámedikki presideanta Sven-Roald Nystø .
Grenselosene i Tysfjord bidro til å redde mange menneskers liv ved å lose dem fra Norge og over til Sverige under andre verdenskrig .
Rádjalovssat Divttasvuonas gádjo ollu olbmuid heakka go lovsejedje olbmuid Norggas Ruŧŧii nuppi máilmmi ¬soađi áigge .
I ettertid ble losenes innsats mistenkeliggjort og enkeltpersoner uthengt .
Maŋit áiggis leat lovssaid ráhčamušat ja ovttaskas olbmot eahpiduvvon .
De aller fleste grenselosene var samer .
Eanaš rádjalovssat ledje sámit .
Omtalen er sterkt preget av datidens syn på samene i befolkningen , og av den fornorskningspolitikk som ble ført overfor samene .
Máinnašumi báidná sakka dalášáiggi oaidnu sámiide álbmoga gaskkas , ja dáruiduhttinpolitihkka , mii fievrriduvvui sámiid guovdu .
En politikk statsmyndighetene og Kirken nå har beklaget og bedt samene om unnskyldning for .
Dán politihka leat stáhtaeiseválddit ja Girku dál šállošan ja bivdán sámiin ándagassii .
- Et dokumentasjonssenter er en oppreisning i seg selv , og vil en gang for alle dokumentere den edle innsatsen til grenselosene gjorde , både for enkeltpersoner og for landet under krigen , sier Nystø .
- Duođaštanguovddáš lea čuoččaldahttin iešalddis , ja duođašta oppalohkái daid mávssolaš ráhčamušaid maid rádjalovssat barge , sihke ovttaskas olbmuid ja riikka ektui soađi áigge , dadjá Nystø .
Se åpningen av Sametinget direkte på nett
Sámedikki rahpama oainnát interneahtas
Du har muligheten til å se Sametingets åpning på internett .
Sámedikki rahpama lea vejolaš oaidnit interneahtas , go NRK .
NRK Sámi Radio sender direkte fra åpningen , både på NRK 1 og internett , kl 12.45 i dag .
Sámi Radio sádde njuolgga dan viđat Sámedikki rahpamis . Rahpama oainnát maid NRK 1.
NRK Sámi Radio sender direkte fra den offisielle åpningen av det femte Sameting .
NRK . Sámi Radio sádde njuolgga dan viđat Sámedikki rahpamis .
Sendingen ser du på NRK 1 onsdag 19. oktober , fra klokka 12.45 .
Rahpama oainnát NRK1 , gaskavahkku golggotmánu 19. beaivve , diibmu 12.45 .
Hvis du ikke har mulighet til å se åpningen på TV , så sendes den også på internett .
Jus dus ii leat vejolašvuohta geahččat TV dalle , de lea maid vejolašvuohta oaidnit Sámedikki rahpama interneahtas .
Første gang publisert 19.10.2005
Vuosttaš geardde almmuhan 19.10.2005
Valg av sametingsråd , komiteer og møtelederskap
Sámediggeráđi , lávdegottiid ja čoahkkinjođihangotti válljen
Sametinget har under konstitueringen 19. og 20. oktober foretatt valg av nytt sametingsråd , komiteer og møtelederskap .
Sámediggi lea vuođđudeami oktavuođas golggotmánu 19. ja 20. b. válljen ođđa sámediggeráđi , lávdegottiid ja čoahkkinjođihangotti .
Under finner du informasjon om medlemmene i sametingsrådet , komiteene og møtelederskapet .
Vuolábealde gávnnat dieđuid sámediggeráđi , lávdegottiid ja čoahkkinjođihangotti válljema birra
Så snart som mulig vil det bli publisert mer informasjon om de ulike medlemmer og de ulike råd og utvalg .
Nu johtilit go vejolaš almmuhuvvojit eanet dieđut iešguđet lahtuid ráđiid ja lávdegottiid birra .
Bilder av de ulike representantene er ikke klar ennå .
Iešguđet áirasiid govat eai leat vuos .
Første gang publisert 21.10.2005
Vuosttaš geardde almmuhan 21.10.2005
artikler Kontrollkomiteen
Bajásšaddan- ja oahppolávdegoddi
Medlemmer til Samisk parlamentarisk råd
Bearráigeahččanlávdegoddi Dievasčoahkkinjođihangoddi
Oppvekst- og utdanningskomiteen
Miellahtuid Sámi parlamentáralaš ráđđái
Serviceerklæring
Bálvalusčilgehus
Her informerer vi om innhold og kvalitet på våre tjenester .
Dás muitalit min bálvalusaid sisdoalu ja kvalitehta birra .
Med denne serviceerklæringen vil vi informere om de viktigeste tjenestene våre og vise hvilken service du som bruker kan forvente av oss .
Dáinna cealkámušain háliidit juohkit dieđuid min deháleamos bálvalusaid birra ja čájehit makkár váittasvuođa maid geavaheaddjin sáhtát vuordit mis .
Sametingets resepsjon © Jaro Hollan
Resepšuvna Kárášjogas . © Jaro Hollan
Sametingets ansatte står bak denne serviceerklæringen , og vi arbeider systematisk for å bygge opp gode tjenester til våre brukere .
Sámedikki bargit dorjot dán cealkámuša , ja bargat vuogádatlaččat ovdánahttit bálvalusaid min geavaheddjiide .
Vi ønsker du skal oppleve en god personlig service i din kontakt med Sametinget . Vi håper at serviceerklæringen oppleves som nyttig for deg .
Háliidit ahte návddašat buori peršovnnalaš váittasvuođa go válddát oktavuođa Sámediggái ja sávvat ahte vásihat cealkámuša alccesat ávkkálažžan .
Dersom du har synspunkter eller forslag til forbedringer av servicen vår , vil vi gjerne at du kontakter oss .
Váldde áinnas oktavuođa midjiide jus dus leat mearkkašumit ja evttohusat movt sáhttit buoridit iežamet bálvalusaid .
Det er dine erfaringer som bruker som er vår viktigste kilde til hvordan vi skal forbedre vår service .
Leat du vásáhusat geavaheaddjin mii lea min deháleamos gáldun ovdánahttit bálvalusaideamet .
Hva kan du forvente av Sametinget ?
Makkár bálvalusaid sáhtát vuordit Sámedikkis ?
• vårt personale til enhver tid opptrer vennlig og høflig .
• min bargit galget álo loaiddastit buorrelunddogin ja buorremenolažžan .
• vi er tilgjengelige og følger opp henvendelser fra deg .
• leat deaivvadeamis ja čuovvulit du ovddidusaid .
• vi tilbyr våre tjenester på det språk du benytter – samisk eller norsk .
• fállat iežamet bálvalusaid dan gillii maid geavahat – sámegiela dahje dáru .
• vi gir veiledning og hjelp når du har spørsmål .
• mii bagadit ja veahkehit du go dus leat jearaldagat .
• når du ringer , skal du få svar umiddelbart eller bli henvist til rette instans .
• go riŋget , de oaččut ovttatmano vástádusa dahje čujuhuvvot rivttes instánsii .