pere/sami_parallel huggingface dataset:
Det er ikke mulig å bruke samme geografiske inndeling som for grunnskolen i presentasjonen av samisk språk i videregående opplæring.
Ii leat vejolaš geavahit seammá geográfalaš juohkima ovdanbuvttidettiin joatkkaoahpahusa sámegiela oahpahusa loguid go vuođđoskuvllas bajábealde.
Dette kommer av at mange kommuner mangler videregående skole og at ungdommer av den grunn ofte tar videregående utdanning utenfor hjemkommunen.
Sivvan dasa lea ahte olu gielddain ii leat joatkkaskuvla. Dan dihte váldet nuorat dávjá joatkkaoahpahusa ruovttugieldda olggobealde.
Tabell 2.12 viser at det er en forskyvning i elevmassen som får opplæring i samisk i den videregående opplæringa fra i fjor til i år.
Tabealla 2.12 čájeha ahte oahppit geat ožžot oahpahusa sámegielas joatkkaoahpahusas, válljejit earáláhkai dán jagi go ovddet jagi sámegiela molssaeavttuid gaskkas.
Antallet elever som får opplæring i Samisk førstespråk går ned med 38 elever eller 15,6 prosent.
Oahppiidlohku geat ožžot oahpahusa Sámegielas vuosttasgiellan, geahppána 38 oahppiin dahjege 15,6 proseanttain.
Samtidig øker antallet elever som får opplæring i Samisk andrespråk med 35 eller 16,7 prosent.
Seammás lassána oahppiidlohku geat ožžot oahpahusa Sámegielas nubbingiellan, 35 oahppiin dahjege 16,7 proseanttain.
Det har vært en trend før 2014/15 at flere elever får opplæring i Samisk førstespråk i den videregående opplæringa enn i Samisk andrespråk.
Ovdal 2014/15 lea leamaš treanda ahte eanet oahppit ožžot oahpahusa Sámegielas vuosttasgiellan joatkkaoahpahusas go Sámegielas nubbingiellan.
Det er uten tvil positivt dersom flere som har hatt opplæring i Samisk andrespråk i grunnskolen velger å fortsette opplæringa i Samisk andrespråk i den videregående opplæringa eller at elever som ikke har hatt opplæring i samisk, velger å lære samisk i den videregående opplæringa.
Lea eahpitkeahttá positiiva albmaneapmi jos eanet oahppit go ovdal geain leat leamaš oahpahus Sámegielas nubbingiellan vuođđoskuvllas, jotket oahpahallat Sámegiela nubbingiellan maiddái joatkkaoahpahusas dahje ahte oahppit geain ii leat leamaš oahpahus sámegielas ovdal, dál válljejit oahppat sámegiela joatkkaoahpahusas.
Det er derimot negativt dersom dette betyr at elever velger Samisk andrespråk selv om de tidligere har hatt opplæring i Samisk førstespråk, slik det har kommet fram i media (NRK 2015).
Livččii baicce negatiiva albmaneapmi jos nuppástus mearkkaša ahte oahppit válljejit oahpahusa Sámegielas nubbingiellan joatkkaoahpahusas vaikko ovdal lea leamaš oahpahus Sámegielas vuosttasgiellan nu mo medias lea boahtán ovdan (NRK 2015).
Dette er et forhold som bør undersøkes nærmere.
Dán ášši galggašii guorahallat buorebut.
Økningen i antallet andrespråkselever gjelder spesielt for nordsamisk som øker fra 155 til 217. En økning på 40 prosent.
Nuppigiela oahppiidlohku lassána erenoamážit davvisámegielas 155 oahppis 217 oahppái golbma maŋimuš jagi áigodagas.
Også lulesamisk har en viss økning, mens tallene for sørsamisk er svært stabile.
Maiddái julevsámegielas lea vissis lassáneapmi, ja máttasámegiela logut leat obba stáđđásat.
For skoleårene 2010/11 og 2011/12 har ikke adskilte tall for sør-, lule- og nordsamisk vært tilgjengelige.
Skuvlajagiin 2010/11 ja 2011/12 eai leat sierra logut mátta-, julev- ja davvisámegielas leamaš fidnemis.
Økninga i det totale antallet elever som får opplæring i Samisk andrespråk det siste året, kan ha sammenheng med innføringa av et nytt fag Samisk andrespråk 4. Faget er beregnet for elever som ikke har lest Samisk andrespråk i grunnskolen.
Lassáneamis oppalaš oahppiidlogus geat ožžot oahpahusa Sámegielas nubbingiellan maŋimuš jagi, sáhttá leat oktavuohta ođđa fágii Sámegiella nubbingiellan 4. Fága lea oaivvilduvvon oahppiide geat eai leat lohkan Sámegiela nubbingiellan vuođđoskuvllas.
Det ble for første gang undervist i Samisk andrespråk 4 høsten 2014 og faget hadde ingen elever i skoleåret 2013/14. I år mottar 100 elever opplæring i Samisk andrespråk 2, 74 elever Samisk andrespråk 3 og 74 elever Samisk andrespråk 4 i den videregående opplæringa.
Sámegiella nubbin giellan 4 oahpahuvvogođii vuosttas geardde čakčat 2014, ja fágas ii lean oktage oahppi skuvlajagi 2013/14. Dán jagi 100 oahppi ožžot oahpahusa Sámegiella nubbingiellan 2:žis, 74 oahppi Sámegiella nubbingiellan 3:žis ja 74 oahppi Sámegiella nubbingiellan 4:žis.
Det forrige skoleåret var det er omtrent like mange elever som tok Samisk andrespråk 2 som Samisk andrespråk 3. (Udir 2014: 27;
Ovddet jagi ledje sullii seammá ollu oahppit geat ožžo oahpahusa Sámegiela nubbingiellan 2:žis go Sámegiella nubbingiellan 3:žis. (Udir 2014: 27;
2015-1: 27;
2015-1: 27;
2015-2:27.)
2015-2: 27.)
2.4.3 Opplæring på samisk
2.4.3 Oahpahus sámegillii
Slik det kommer fram i kapittel 2.2.2 kan departementet pålegge enkelte skoler å tilby opplæring på samisk i den videregående opplæringa ifølge undervisningslovens § 6-3. Også fylkeskommunene kan på eget initiativ tilby opplæring på samisk ved sine skoler.
Vuollekapihttalis 2.2 boahtá ovdan ahte Máhttodepartemeanta sáhttá mearridit ahte soames skuvllat galget fállat joatkkaoahpahusa sámegillii oahpahuslága § 6-3 mielde. Maiddái fylkkagielddat sáhttet ieža mearridit fállat oahpahusa sámegillii iežaset skuvllain.
Til tross for dette har det ikke kommet fram opplysninger om at noen fylkeskommunale skoler tilbyr Opplæring på samisk.
Das beroškeahttá ii leat boahtán ovdan ahte muhtin fylkkagieldda joatkkaskuvla fállá joatkkaoahpahusa sámegillii.
Ved de to statlige samiske videregående skoler i Karasjok og Kautokeino tilbys deler av opplæringa på samisk.
Stáhta guovtti Sámi joatkkaskuvllas Kárášjogas ja Guovdageainnus fállojuvvo oassi oahpahusas sámegillii.
Det har ikke vært mulig å få en full oversikt over hvor mye opplæring Samisk videregående skole og reindriftsskole i Kautokeino tilbyr på samisk.
Ii leat leamaš vejolaš oažžut dievaslaš gova das man ollu oahpahus lea sámegillii Sámi joatkkaskuvllas ja boazodoalloskuvllas Guovdageainnus.
Samisk videregående skole i Karasjok skriver i sin årsmelding til Utdanningsdirektoratet at: Skolen har hatt som minstemål å gi undervisning på samisk i alle identitetsskapende fellesfag.
Sámi joatkkaskuvla Kárášjogas čállá iežas jahkedieđáhusas Oahpahusdirektoráhttii ahte: Skuvllas lea unnimus mihttomearrin fállat oahpahusa sámegillii buot identitehtahábmejeaddji oktasašfágain.
Med undervisning på samisk menes at all undervisning og veiledning av elever gis på samisk og at elevene kan besvare oppgaver og prøver på samisk.
Oahpahus sámegillii dárkkuha ahte buot oahpahus ja bagadallan oahppiide lea sámegillii ja ahte oahppit sáhttet vástidit bargobihtáid ja geahččalemiid sámegillii.
Skoleårene 2013/14 og 2014/15 ble 50 timer (45 minutters enheter) av undervisningen pr. uke gitt på samisk og resten på norsk eller norsk/samisk.
Skuvlajagiin 2013/14 ja 2014/15 oahpahuvvojit 50 diimmu (45 minuhta ovttadagat) vahkus sámegillii, ja loahppa oahpahuvvo dárogillii dahje dáro-/sámegillii.
All undervisning på medier og kommunikasjon der inntakskravet er samisk førstespråk, gis på samisk.
Visot oahpahus oahpposuorggis Media ja gulahallan mas sisabeassangáibádus lea Sámegiella vuosttasgiellan, addojuvvo sámegillii.
På studiespesialisering ble det undervist på samisk i samfunnsfag, naturfag og historie i 2013/14 og på naturfag, historie og religion i 2014/15. (Samisk videregående skole i Karasjok 2014).
Studiespesialiseremis oahpahuvvo sámegillii servodatfágas, luonddufágain ja historjjás 2013/14 ja luonddufágain, historjjás ja oskkoldagas 2014/15. (Sámi joatkkaskuvla Kárášjogas 2014)
2.5 Læremiddelsituasjonen
2.5 Oahpponeavvodilli
I dette kapitlet ses det på læremiddelsituasjon for opplæring på de tre samiske språkene nord-, lule- og sørsamisk, og i Samisk andrespråk for de samme språkene.
Dán kapihttalis buktán ovdan oahpponeavvodili sámegielat oahpahusas golmma sámegiela várás: davvi-, julev- ja máttasámegiela, ja oahpponeavvodili Sámegiela nubbingiellan oahpahusas dan seammá golmma sámegielas.
Læremidler er viktige verktøy for lærere og elever for å sikre at elevene oppnår de kompetansemålene og grunnleggende ferdighetene som eleven skal utvikle gjennom opplæringa.
Oahpponeavvut leat dehálaš reaiddut oahpaheddjiide ja ohppiide sihkkarastimis ahte oahppit galget juksat daid gealbomihttomeriid ja vuođđogálggaid maid oahppi galgá háhkat oahpus.
Sametinget har i 2010 og 2014 satt sammen informasjon om læremiddelsituasjonen.
Sámediggi lea 2010 ja 2014 háhkan dieđuid oahpponeavvodili birra.
Denne informasjonen benyttes her for å vise situasjonen og utviklinga de siste år.
Dieđut geavahuvvojit dás čájehit dálá dili ja nuppástusaid maŋimuš njeallje jagi.
(Sametinget et al. 2010: 19-24;
(Sametinget et al. 2010: 19-24;
Sametinget 2015.) Sametingets oversikt er delt opp for språkene nord-, lule- og sørsamisk og de beskriver læremiddelsituasjon for hvert fag og hvert klassetrinn med følgende kategorier:
2015) Sámediggi lea juohkán oahpponeavvodili gielaid – davvi-, julev- ja máttasámegiela – mielde juohke fágas ja juohke luohkkáceahkkái čuovvovaš kategoriijaiguin:
1. Behovet er dekket etter læreplanen Kunnskapsløftet samisk, det finnes elevbøker/digitale ressurser, flesteparten av kompetansemålene dekt 2. Deler av kompetansekravet er dekket etter læreplanen Kunnskapsløftet samisk, det finnes temabøker/hefter/digitale læremidler 3. Det finnes elevbøker, nesten heldekkende etter tidligere læreplaner 4. Svært liten dekningsgrad eller læremidler mangler helt Tabell 2.20 viser stor mangel på læremidler for opplæring i Nord-, Lule- og Sørsamisk andrespråk 2 etter læreplanverket Kunnskapsløftet i 2010. Nord- og sørsamisk måtte undervises på åtte årstrinn med læremidler utviklet etter en gammel læreplan.
Dárbu lea gokčojuvvon Máhttolokten Sámi oahppoplána mielde, leat oahppogirjjit/digitála resurssat, eanaš gealbomihttomearit leat gokčojuvvon 2 Oasit gealbomihttomeriin leat gokčojuvvon Máhttolokten Sámi oahppoplána mielde, leat fáddágirjjit/gihppagat/digitála oahpponeavvut Leat oahppogirjjit, dárbu masá gokčojuvvon boares plánaid mielde Áibbas uhca gokčanmearri dahje oahpponeavvut váilot ollásit Tabealla 2.20 čájeha stuorra váilevašvuođaid oahpponeavvuin sihke Davvi-, Julev- ja Máttasámegiella nubbingiellan 2 fágas oahppoplánabuktosa Máhttoloktema mielde jagi 2010. Davvi- ja máttasámegiela oahpahusas fertii gávcci jahkeceahkis geavahit oahpponeavvuid mat ledje ovddiduvvon boares oahppoplána mielde.
For to årstrinn fantes svært lite eller ingen læremidler.
Guovtti jahkeceahkis ledje uhccán oahpponeavvut dahje ii mihkkege davvisámegiela oahpahusas.
Lulesamisk andrespråk 2 var delvis dekket for seks årstrinn etter ny læreplan, mens det fantes svært lite eller ingen læremidler for fire årstrinn.
Julevsámegiella nubbingiellan 2:žis ledje oasit dárbbus gokčojuvvon ođđa oahppoplána mielde guđa luohkkáceahkis, muhto ledje uhccán oahpponeavvut dahje ii mihkkege njealji luohkkáceahkis.
I 2014 er situasjonen svært mye forbedret.
Jagi 2014 lea dilli sakka buorránan.
Behovet for læremidler er dekket for Lule- og Sørsamisk andrespråk 2 på alle ti klassetrinn.
Oahpponeavvodárbu lea gokčojuvvon Julev- ja Máttasámegiella nubbingiellan 2:žis buot logi jahkeceahkis.
For nordsamisk er behovet dekket for klassetrinn 1-7, mens en på klassetrinn 8-10 har dekker deler av kompetansemålet med nyutviklede eller nytt opptrykk av temabøker, hefter og digitalt materiale.
Davvisámegielas lea dárbu gokčojuvvon luohkkácehkiin 1-7, ja luohkkácehkiin 8-10 leat oasit gealbomihttomearis gokčojuvvon ođđaovddiduvvon dahje ođđasit deaddiluvvon fáddágirjjiiguin, gihppagiiguin ja digitála materiálain.
I tillegg finnes elevbøker som er nesten heldekkende etter tidligere læreplaner.
Daid lassin leat girjjit mat gokčet dárbbu masá ollásit boares oahppoplánaid mielde.
Sametingets matrise viser forøvrig at behovet for læremiddel i faget Samisk andrespråk 3 er nesten dekket i grunnskolen.
Sámedikki matriisa čájeha muđuid ahte oahpponeavvodárbu fágas Sámegiella nubbingiellan 3, lea masá gokčojuvvon vuođđoskuvllas.
Unntakene er Lulesamisk andrespråk 3, klassetrinn 10 og Sørsamisk andrespråk 3, klassetrinn 8-10 der det er mangler.
Spiehkastagat leat Julevsámegiella nubbingiellan 3 luohkkáceahkis 10 ja Máttasámegiella nubbingiellan 3 luohkkácehkiin 8-10 main leat váilevašvuođat.
Der er deler av kompetansemålet dekt med nyutviklet eller nytt opptrykk av temabøker, hefter og digitalt materiale.
Dáin leat oasit gealbomihttomearis gokčojuvvon ođđaovddiduvvon dahje ođđasit deaddiluvvon fáddágirjjiiguin, gihppagiiguin ja digitála materiálain.
2.5.5 Sametinget syn
2.5.5 Sámedikki oaidnu
Denne oversikten viser et stort sprik mellom Sametingets prinsipielle syn på læremidler for opplæring på samiske språk og virkeligheta.
Dát logahallan čájeha ahte lea stuorra erohusa Sámedikki prinsihpalaš oainnus sámegiela oahpahusa oahpponeavvodilis ja oahpponeavvuid duohtadilis.
Sametinget (2014-1: 5) prinsipielle syn er at samiske elever har samme rettigheter som andre elever i norsk skole til å få læremidler på sitt morsmål.
Sámedikki (2014-1: 5) prinsihpalaš oaidnu lea ahte Sámi oahppiin lea seamma vuoigatvuohta go dáža oahppiinge fidnet buot oahpponeavvuid iežaset eatnigillii.
Denne retten er ikke oppfylt ettersom det både i 2010 og 2014 er mangel på samiskspråklige læremidler i mange fag.
Dát vuoigatvuohta ii leat ollašuvvan go sihke 2010:s ja 2014:s váilot sámegielat oahpponeavvut máŋgga fágas.
Sametinget har i sin behandling av opplæringsloven i juni 2014, pekt på at samiske elevers rett til læremidler på sitt opplæringsspråk, ikke er sikret i lov med tilhørende forskrift.
Sámediggi lea meannudettiin oahpahuslága geassemánus 2014 čujuhan dasa ahte sámi oahppiid vuoigatvuohta oahpponeavvuide iežaset oahpahusgillii ii leat sihkkarastojuvvon lágas oktan dasa gulli láhkaásahusain.
Retten til læremidler på begge de norske målformene er sikret i opplæringsloven og retten presiseres og styrkes i forskrift til loven.
Vuoigatvuohta oahpponeavvuide goappašiid dáru giellahámiin lea sihkkarastojuvvon oahpahuslágas ja vuoigatvuohta aiddostahttojuvvo ja nannejuvvo láhkaásahusas.
Sametinget har av den grunn bedt om en revidering av opplærings- og privatskoleloven for å styrke samiske elevers rett til opplæring i og på samisk og på grunnlag av samiske kulturverdier, herunder særskilt retten til samiske læremidler på alle fag i hele grunnopplæringa.
Sámediggi lea dán sivas bivdán ahte oahpahus- ja priváhtaskuvlaláhka ođasmahttojuvvo nannen dihtii sámi oahppiid vuoigatvuođa oahpahussii sámegielas ja sámegillii ja sámi kulturárvvuid vuođul, dás maiddái erenoamážit vuoigatvuođa sámi oahpponeavvuide buot fágain olles vuođđooahpahusas.
(Sametinget 2014-1: 5;
(Sametinget 2014-1: 5;
2014-2: 120.)
2014-2: 120.)
2.6 Tilsyn med samiskopplæringa
2.6 Sámegiela oahpahusa bearráigeahčču
Samiske elevers rettigheter etter opplæringsloven har vært et prioritert område for tilsyn med grunnskolen og den videregående opplæringen siden 2009. I tildelingsbrevet fra Kunnskapsdepartementet ble Utdanningsdirektoratet da gitt i oppdrag:
Sámi oahppiid vuoigatvuođat oahpahuslága mielde lea leamaš vuoruhuvvon suorgi vuođđoskuvllaid ja joatkkaoahpahusa bearráigeahččamis 2009 rájes. Máhttodepartemeanta (2009: 31) barggahii dalle Oahpahusdirektoráhttii juolludanreivves:
”å gjennomføre tilsyn med fylkeskommunenes og kommunenes oppfølging av samiske elevers rettigheter etter opplæringsloven, herunder også tilgangen til læremidler”. (Kunnskapsdepartementet 2009: 31)
”bearráigeahččat sihke mo fylkkagielddaid ja gielddaid čuovvulit sámi oahppiid vuoigatvuođaid oahpahuslága mielde, dan oktavuođas maiddái oahpponeavvuid fidnemis”.
I praksis er det Fylkesmannsembetet som har ansvar for å føre tilsyn med samiskopplæringa i sine respektive fylker.
Geavadis lea fylkkamánneámmáhiin ovddasvástádus bearráigeahččat sámegiela oahpahusa iežaset fylkkain.
Tabell 2.21 viser at fylkesmannsembetene utførte 14 tilsyn med opplæringa i samiske språk i perioden 2012 til juni 2015. Disse tilsynene ble holdt i fylkene Oslo og Akershus, SørTrøndelag, Nordland og Finnmark.
Tabell 2.21 čájeha ahte fylkkamánneámmáhat čađahedje 14 bearráigeahččama sámegiela oahpahusas áigodagas 2012:s gitta geassemánu 2015. Daid bearráigeahččamiid čađahedje fylkkain: Oslos ja Akershusas, Mátta-Trøndelágas, Nordlánddas ja Finnmárkkus.
13 tilsyn gjaldt grunnskolen og ett tilsyn en videregående skole.
13 bearráigeahču dahkkojuvvojedje vuođđoskuvllain ja okta joatkkaskuvllas.
Avdelingene for barnehage og undervisning i Oslo og Akershus, samt de fem nordligste fylkene har blitt tilskrevet og bedt om opplysninger om tilsyn med samiskopplæringa.
Artihkkalii lea diđoštallan sámegiela oahpahusa bearráigeahččamiid birra Oslo ja Akershusa ja viđa davimus fylkka fylkkamánniid mánáidgárde- ja oahpahusossodagain.
Rapporter fra tilsyn i de nordlige fylkene har blitt hentet fra Fylkesmennenes hjemmesider på internett der de er offentlig tilgjengelig, mens tilsynsrapportene fra Oslo og Akershus ble tilsendt fra Fylkesmannen i Oslo/Akershus.
Bearráigeahččanraporttat davimus fylkkain leat vižžojuvvon Fylkkamánniid ruovttusiidduin interneahtas gos leat almmolaččat oaidnin láhkai. Oslo ja Akershus fylkkamánne lea sádden iežas fylkka bearráigeahččanraporttaid čállái.
En tilsynsrapport for tilsyn gjennomført i 2015 var ikke offentliggjort da artikkelen ble ferdigstilt.
Okta bearráigeahččanraporta ii lean almmuhuvvon go artihkal gárvvistuvvui.
Dette gjelder Fylkesmannen i SørTrøndelags tilsynsrapport for samiskopplæringa i Namdalseid kommune 9. juni.
Das lea sáhka Mátta-Trøndelága bearráigeahččanraporttas sámegiela oahpahusa bearráigeahččamis Namdalseid gielddas geassemánu 9. beaivvi.
2.6.1 Tilsynenes innhold
2.6.1 Bearráigeahčuid sisdoallu
Det overordnede målet med tilsynsvirksomhet i forbindelse med samiske elevers rettigheter etter opplæringsloven, er å sikre at målgruppa får det tilbudet de har krav på.
Bearráigeahččandoaimma bajimus mihttomearri go bearráigeahččá sámi mánáid vuoigatvuođaid oahpahuslága ektui, lea sihkkarastit ahte ulbmiljoavku oažžu fálaldaga maid sáhttá gáibidit.
Samiske elever skal gis mulighet til å oppnå kompetanse innen samisk språk.
Sámi oahppiide galgá addit vejolašvuođa olahit gelbbolašvuođa sámegielas.
Tilsynet skal kontrollere om kommunen forholder seg til lovens krav, og eventuelt bidra til at tilstanden i kommunen blir i samsvar med kravene i regelverket.
Bearráigeahččamis galgá dárkkistit čuovvugo gielda lága gáibádusaid, ja vejolaččat fuolahit ahte dilli gielddas soahpá njuolggadusaid gáibádusaiguin.
De lovkrav som kontrolleres i tilsynet er valgt på bakgrunn av hvilke bestemmelser som er mest sentrale for at samiske elever skal få det tilbudet om opplæring i og på samisk som kommunene er pålagt å tilby.
Láhkagáibádusat mat dárkkistuvvojit bearráigeahčus, leat válljejuvvon dan ektui makkár mearrádusat leat guovddášlepmosat vai sámi oahppit ožžot dan oahpahusfálaldaga sámegillii ja sámegielas maid gielddat leat geatnegahtton addit.
Valg av lovkrav som skal kontrolleres i tilsynet ble gjort etter erfaringer fra piloteringen i Nordland høsten 2009. (Fylkesmannen i Oslo og Akershus 2012-3: 3)
Láhkagáibádusat maid galgá bearráigeahččat bearráigeahčuin, leat válljejuvvon vásáhusaid vuođul maid oaččui álggahanprošeavttas Nordlánddas čakčat 2009. (Fylkesmannen i Oslo og Akershus 2012-3: 3)
Tilsynsrapportene inneholder et kapittel der en redegjør for hva som undersøkelses.
Bearráigeahččanraporttain lea kapihtal mas čilge maid guorahallá.
Nedenfor oppsummeres hovedtrekkene fra tilsyn i Rana kommunen i Nordland da dette gir et bilde av hva som har blitt undersøkt i alle kommunene.
Vulobealde lea čoahkkáigeassu váldosárggastagain bearráigeahčus Rana gielddas Nordlánddas dannego addá buori áddejumi das mii guorahallojuvvo buot gielddain.
(Fylkesmannen i Nordland 2014-1).
(Nordlándda fylkkamánne 2014-1).
I tillegg benyttes tilsynsrapporten fra Kautokeino (Fylkesmannen i Finnmark 2015) for å vise hva som har blitt undersøkt innenfor forvaltningsområdet.
Dasa lassin geavahuvvo bearráigeahččanraporta Guovdageainnu suohkanis (Finnmárkku fylkkamánne 2015) čájehit maid guorahallá Hálddašanguovllu siskkobealde.
Det er spesielt fire forhold som har blitt undersøkt ved tilsynene.
Leat erenoamážit bearráigeahččan njeallje ášši.
1. Forsvarlig system – opplæringsloven § 13-10 annet ledd
1. Dohkálaš vuogádat – oahpahuslága § 13-10 nubbi lađas
Kommunen har etter opplæringsloven § 13-10 annet ledd et overordnet ansvar for at skoleledelsen ved hver enkelt skole oppfyller kravene og pliktene i loven, og at de tilbyr de tjenester og aktiviteter som loven beskriver.
Gielddain lea oahpahuslága § 13-10 nuppi lađđasa mielde bajimus ovddasvástádus das ahte skuvlajođiheaddjit juohke áidna skuvllas ollašuhttet lága gáibádusaid ja geatnegasvuođaid, ja ahte sii fállet daid bálvalusaid ja doaimmaid mat lágas čilgejuvvojit.
For å oppfylle kravene til et forsvarlig system må skoleeier kunne dokumentere:
Ollašuhttin dihte gáibádusaid dohkálaš vuogádaga birra galgá skuvlaeaiggát máhttit dokumenteret:
At det foreligger rutiner som sikrer at alle i organisasjonen som har oppgaver knyttet til samiske elevers rettigheter har tilstrekkelig kunnskap om innhold og krav i de bestemmelsene som er relevante.
 Ahte leat rutiinnat mat sihkkarastet ahte buohkat organisašuvnnas geain leat barggut mat leat čatnašuvvan sámi oahppiid vuoigatvuođaide, lea doarvái máhttu áššáigullevaš mearrádusaid sisdoalus ja gáibádusain
At det foreligger rutiner som sikrer at kommunen får nødvendig informasjon om det som faktisk skjer når det gjelder opplæring i samisk.
 Ahte leat rutiinnat mat sihkkarastet ahte gielda oažžu doarvái dieđu das mii duođaid dáhpáhuvvá sámegiela oahpahusas
At det foreligger rutiner for at denne informasjonen blir vurdert i forhold til lovkravene.
 Ahte leat rutiinnat mo dát dieđut árvvoštallojuvvojit láhkagáibádusaid ektui
At det foreligger rutiner for å sette inn nødvendige tiltak dersom det avdekkes at praksis ikke er i samsvar med lovkravene.
 Ahte leat rutiinnat mo álggaha dárbbašlaš doaibmabijuid jos boahtá ovdan ahte geavat ii soaba láhkagáibádusaiguin
2. Samisk opplæring i grunnskolen – opplæringsloven § 6-2
2. Sámegieloahpahus vuođđoskuvllas – oahpahuslága § 6-2
De fire kommunene der tilsyn ble utført i Nordland fylke, befinner seg utenfor Forvaltningsområdet.
Dan njealji gielddas Nordlánddas gos bearráigeahčču čađahuvvui, leat Hálddašanguovllu olggobealde.
De regnes ikke som samisk distrikt i henhold til utdanningsloven og derfor har utgangspunktet for fylkesmannens vurderinger vært avgrenset til lovbestemmelsene i opplæringsloven § 6-2 som angår rettigheter utenfor samiske distrikt.
Dat eai adnojuvvo Sámi guovlun oahpahuslágas ja danne leat ráddjehusat oahpahuslága § 6-2 láhkamearrádusain mat gusto vuoigatvuođaide Sámi guovllu olggobealde, leamaš Fylkkamánne árvvoštallamiid vuolggasadji.
Utenfor samiske distrikt har alle samer i grunnskolealder rett til opplæring i samisk.
Sámi guovllu olggobealde lea buot vuođđoskuvlaahkásaš sápmelaččain vuoigatvuohta oažžut oahpahusa sámegielas.
Dette betyr at disse kommunene plikter å gi samer i grunnskolealder opplæring i samisk uavhengig av gruppestørrelse.
Dát mearkkaša ahte gielddain lea geatnegasvuohta addit oahpahusa sámegielas almmá beroškeahttá joavkku sturrodagas.
Skoleeier må ha et system som sikrer at opplæringa i samisk er i samsvar med Læreplanverket for Kunnskapsløftet – Samisk, jf. opplæringsloven § 6-4 og forskrift til opplæringsloven §§ 11 og 1-11. Samiskopplæringa må følge den til enhver tid fastsatte fag- og timefordelingen, jf. opplæringsloven § 2-2. Fag- og timefordelinga i grunnskolen er en del av den pliktige opplæringa og kan ikke fravikes, jf. opplæringsloven §§ 2-1 og 2-3.
Skuvlaeaiggádis galgá leat vuogádat mii sihkkarastá ahte oahpahus sámegielas soahpá Oahppoplánabuktosiin Máhttoloktemiin – Sápmi vrd. oahpahuslága 6-4 ja oahpahuslága láhkaásahusa §§ 1-1 ja 1-11. Sámegiela oahpahusa galgá álo čuovvut mearriduvvon fága- ja diibmojuohkima vrd. oahpahuslága § 2-2. Vuođđoskuvlla fága- ja diibmojuohkin lea oassin geatnegahtton oahpahusa ja das ii sáhte spiehkastit vrd. oahpahuslága §§ 2-1 ja 2-3.
Fylkesmannen i Finnmark har holdt to tilsyn med samiskopplæringa i kommuner som ligger i Forvaltningsområdet for samisk språk og regnes som samisk distrikt.
Finnmárkku fylkkamánne lea bearráigeahččan guokte gieldda mat leat Sámegiela hálddašanguovllu siskkobealde ja adnojuvvo Sámi guovlun.
Dette gjelder Kautokeino og Porsanger (Fylkesmannen i Finnmark 2014;
Das lea sáhka Guovdageainnus ja Porsáŋggus. (Finnmárkku fylkkamánne 2014;
I disse kommunene har alle i grunnskolealder rett til opplæring i og på samisk etter opplæringsloven § 6-2. I tillegg
2015.) Daid gielddain lea buot vuođđoskuvlaahkásaččain vuoigatvuohta oažžut oahpahusa sámegielas ja sámegillii oahpahuslága § 6-2 mielde.
har Kautokeino kommune med hjemmel i loven vedtatt at alle i elever i grunnskolealder skal ha opplæring i samisk.
Dasa lassin lea Guovdageainnus suohkan geavahan lága vejolašvuođa ja mearridan ahte buot vuođđoskuvlaahkásaš oahppit galget oažžut oahpahusa sámegielas.
3. Nødvendig utstyr, inventar og læremiddel – opplæringsloven § 9-3
3. Dárbbašlaš reaiddut, luvvadagat ja oahpponeavvut – Oahpahuslága § 9-3
Etter opplæringsloven § 9-3 plikter skoleeier å sørge for at skolene har tilgang til nødvendig utstyr, inventar og læremiddel.
Oahpahuslága § 9-3 mielde lea skuvlaeaiggát geatnegahtton fuolahit ahte skuvllas lea dárbbašlaš reaiddut, luvvadagat ja oahpponeavvut.
Videre gjelder et krav om at læremidlene skal være egnet til å benyttes i undervisninga. I forbindelse med samisk opplæring innebærer det blant annet en plikt til å ha læremidler i tråd med gjeldende læreplanverk og utstyr som muliggjør undervisning/fjernundervisning.
Sámegiela oahpahusa oktavuođas dat mearkkaša ahte lea geatnegasvuohta háhkat oahpponeavvuid mat leat heivehuvvon doaibmi oahppoplánabuktosii ja reaiddut mat dahket oahpahusa/gáiddusoahpahusa vejolažžan.
4. Alternative opplæringsformer i samisk – forskrift til opplæringsloven § 7-1
4. Sámegiela oahpahusa molssaevttolaš oahpahanvuogit - – oahpahuslága § 7-1 ásahus
Dersom skolen ikke har egnet undervisningspersonale, har elever med rett til opplæring i samisk krav på å få slik opplæring i alternative former.
Jos skuvllas eai leat heivvolaš oahpahusbargit, de lea oahppiin geain lea vuoigatvuohta oažžut oahpahusa sámegielas, vuoigatvuohta oažžut dákkár oahpahusa molssaevttolaš vugiid mielde.
Slik opplæring kan blant annet være fjernundervisning, intensivundervisning og spesielle leirskoleopphold.
Dákkár oahpahus sáhttá leat gáiddusoahpahus, intensiivaoahpahus dahje erenoamáš leairaskuvlaorrumat.
Dersom fjernundervisning benyttes kreves det at skoleeier har systemer som ivaretar den enkelte elevs rettigheter.
Jos gáiddusoahpahus lágiduvvo, de gáibiduvvo ahte skuvlaeaiggádis leat vuogádagat mat vuhtiiváldet ovttaskas oahppi vuoigatvuođaid.
Skoleeier har ansvar for at opplæring er i henhold til regelverket, også når elevene får opplæring som fjernundervisning.
Skuvlaeaiggádis lea ovddasvástádus das ahte oahpahus lágiduvvo njuolggadusaid mielde, maiddái dalle go oahppit ožžot oahpahusa gáiddusoahpahusa bokte.
Det er videre viktig at skoleeier har rutiner for å bistå elevene ved fjernundervisning, ikke minst teknisk sett.
Lea maiddái dehálaš ahte skuvlaeaiggádis leat rutiinnat mo dat galgá fuolahit oahppiin gáiddusoahpahusa áiggis, ii unnimusat teknihkalaččat.
2.6.2 Tilsyn i Oslo og Akershus
2.6.2 Bearráigeahčut Oslos ja Akershusas
Fylkesmannen i Oslo og Akershus gjennomførte fem tilsyn med samiskopplæringa i 2012. Tilsyn ble gjennomført i Oppegård, Oslo, Rælingen, Skedsmo og Ås kommune (Fylkesmannen i Oslo og Akershus 2012-1;
Oslo ja Akershus fylkkamánne lea čađahan vihtta bearráigeahču sámegiela oahpahusas 2012. Dat bearráigeahčai gielddaid: Oppegård, Oslo, Rælingen, Skedsmo ja Ås (Fylkesmannen i Oslo og Akershus 2012-1;
2012-2;
2012-2;
2012-3;
2012-3;
2012-4;
2012-4;
2012-5).
2012-5).
Alle de fem tilsynene ble avsluttet med pålegg om retting.
Buot vihtta bearráigeahču loahpahuvvojedje dainna ahte gohčui gielddaid njulget dili.
Tilsynsrapportene er oppsummert i et skriv fra Utdanningsdirektoratet til Kunnskapsdepartementet (Udir 2013-4: 19-20).
Bearráigeahččanraporttain lea čoahkkáigeassu čállosis Oahpahusdirektoráhtas Máhttodepartementii (Udir 2013-4: 19-20).
Det er også avdekket en del lovbrudd i tilknytning til kontrollområdene som omhandler:
Lea maid fuopmášan muhtin láhkarihkkumiid mat leat čatnasan daid bearráigeahččansurggiide:
kravet om å utarbeide skriftlige rutiner som sikrer at alle som har oppgaver knyttet til samiske elevers rettigheter har tilstrekkelig kunnskap om innhold og krav i de bestemmelsene som er relevante krav om at det foreligger dokumentasjon på at det er innhentet foreldresamtykke ved fritak fra andre fag for elever på barnetrinnet at kommunen må sørge for at elever som har rett til opplæring i og på samisk får velge mellom språkene nordsamisk, sørsamisk og lulesamisk.
 gáibádussii ráhkadahttit čálalaš rutiinnaid mat sihkkarastet ahte buohkat geain leat barggut mat leat čatnašuvvan sámi oahppiid vuoigatvuođaide, lea doarvái máhttu áššáigullevaš mearrádusaid sisdoalus ja gáibádusain  gáibádussii ahte leat dokumentašuvdna mii čájeha ahte leat ožžon lobi mánáidceahki oahppiid váhnemiin geahpidit eará fágaid oahpahusa dasa ahte gielda ferte fuolahit ahte oahppiin geain lea vuoigatvuohta oažžut oahpahusa sámegielas  ja  sámegillii  sáhttá  válljet  gielaid  davvisámegiela,  máttasámegiela  ja julevsámegiela gaskka
Direktoratet drar ikke noen generelle konklusjoner om tilstanden for samisk opplæringa på grunnlag av vurderingene fra Oslo og Akershus fordi kun ett fylkesmannsembete hadde ført tilsyn i 2012. Direktoratet skriver avslutningsvis at: «…
Direktoráhtta ii čále mangelágan oppalaš bohtosiid sámegiela oahpahusa dilis daid árvvoštallamiid vuođul Oslos ja Akershusas dannego dušše okta fylkkamánneámmát lei bearráigeahččan sámegiela oahpahusa 2012. Loahpas direktoráhtta čállá ahte: “...
av påleggene som er gitt fremkommer det at skoleeierne i større grad må sørge for at det foreligger tilstrekkelig utstyr og undervisningsmateriale slik at elevene som har krav på samisk opplæring får dette i den utstrekning de har krav på.
addojuvvon njulgengohččumiin boahtá ovdan ahte skuvlaeaiggádat buorebut fertet fuolahit ahte lea dárbbašlaš reaiddut ja oahpponeavvut nu ahte oahppit, geain lea vuoigatvuohta oažžut sámegiela oahpahusa, ožžot dákkár oahpahusa dán meari mielde maid galget oažžut.
» (Udir 2013: 25.)
” (Udir 2013: 25.)
2.6.3 Tilsyn i Nordland
2.6.3 Bearráigeahčut Nordlánddas
Det er utført fire tilsyn med samisk opplæringa i Nordland fylke.
Leat čađahuvvon njeallje bearráigeahču sámegiela oahpahusas Nordlándda fylkkas.
Alle tilsyn startet i 2013 og ble avsluttet i 2014.Tilsyn er utført i Rana, Narvik, Evenes og Saltdal kommune (Fylkesmannen i Nordland 2014-1;
Visot bearráigeahčut álggahuvvojedje 2013 ja loahpahuvvojedje 2014. Lea bearráigeahččan gielddaid: Rana, Narviika, Evenášši ja Saltdal. (Nordlándda fylkkamánne 2014-1;
2014-2;
2014-2;
2014-3;
2014-3;
2014-4).
2014-4).
Resultat av tilsyn i Nordland
Nordland bearráigeahčuid bohtosat
Fylkesmannen avdekket lovbrudd i forbindelse med samiskopplæringa i alle de fire kommunene de førte tilsyn med. Færrest lovbrudd ble avdekket i Evenes kommune som ikke sikret samiske elevers rettigheter til forskriftsmessig fag- og timefordeling og minste årstimetall.
Fylkkamánne fuopmášii láhkarihkkumiid sámegiela oahpahusas buot njealji gielddas maid bearráigeahččai. Unnimus láhkarihkkumat ledje Evenáššis mii ii sihkkarastán sámi oahppiid vuoigatvuođa oažžut njuolggadusas mearriduvvon fága- ja diibmojuogu, iige unnimus jahkediibmologu.
De andre kommunene hadde ikke et forsvarlig system for å avdekke, vurdere og følge opp om opplæringslovens krav til opplæring i samisk ivaretas.
Eará gielddain ii lean dohkálaš vuogádat fuopmášit, árvvoštallat ja čuovvolahttit ahte vuhtiiváldá oahpahuslága gáibádusaid sámegiela oahpahusas.
Narvik kommune sikret heller ikke samiske elevers rettigheter til forskriftsmessig fag- og timefordeling og minste årstimetall.
Narviikka gielda iige sihkkarastán sámi oahppiid vuoigatvuođa oažžut njuolggadusas mearriduvvon fága- ja diibmojuogu, iige unnimus jahkediibmologu.
Skoleeier hadde ikke en skriftlig avtale med fjernundervisningstilbyder som avklarte ansvaret for læreplankrav, vurdering, lærerkompetanse, organisering av opplæringa og rapportering til skoleeier.
Skuvlaeaiggádis ii lean čálalaš soahpamuš gáiddusoahpahusfáluheaddjiin mas čilgejuvvui ovddasvástádus oahppoplánagáibádusain, árvvoštallamis, oahpaheaddjigelbbolašvuođas, oahpahusa organiseremis ja raporteremis skuvlaeaiggádii.
Saltdal kommune oppfylte ikke opplæringsloven § 6-2 i henhold til informasjon om retten til å velge språkform: nord-, lule- eller sørsamisk, og retten til opplæring i samisk ble ikke innfridd med det omfang lov og forskrift foreskriver.
Saltdal gielda ii deavdán oahpahuslága § 6-2 dannego ii juohkán dieđu das ahte lea vuoigatvuohta válljet sámegielain: davvi-, julev- ja máttasámegielas. Vuoigatvuohta oažžut oahpahusa sámegielas ii ollašuvvan dan meari mielde maid lágas ja njuolggadusas gáibiduvvo.
Kommunene ble pålagt å rette opp en rekke feil og mangler innen en tidsfrist.
Gielddaide bođii gáibádus njulget máŋggaid meattáhusaid ja váilevašvuođaid áigemeari siskkobealde.
Kravet var at de skal etablere og implementere et skriftlig, forsvarlig system som er egnet til å vurdere om krav i opplæringsloven med forskrift er oppfylt, og må i denne forbindelse se til at:
Gáibádus lei ahte galgá ásahit ja doibmiibidjat čálalaš, dohkálaš vuogádaga mii lea heivvolaš árvvoštallat ahte gáibádusat oahpahuslágas oktan láhkaásahusain leat ollašuvvan, ja galgá dan oktavuođas fuolahit ahte:
Det foreligger rutiner som sikrer at alle i organisasjonen som har oppgaver knyttet til samiske elevers rettigheter har tilstrekkelig kunnskap om innhold og krav i de bestemmelsene som er relevante.
 leat rutiinnat mat sihkkarastet ahte buohkat organisašuvnnas geain leat barggut mat leat čatnašuvvan sámi oahppiid vuoigatvuođaide, lea doarvái máhttu áššáigullevaš mearrádusaid sisdoalus ja gáibádusain
Det foreligger rutiner som sikrer at skoleeier får nødvendig informasjon om det som faktisk skjer når det gjelder opplæring i samisk.
 leat rutiinnat mat sihkkarastet ahte skuvlaeaiggát oažžu doarvái dieđu das mii duođaid dáhpáhuvvá sámegiela oahpahusas
Det foreligger rutiner for at informasjonsutvekslinga blir vurdert i henhold til lovkravene.
 leat rutiinnat mo diehtolonuhallan árvvoštallojuvvo láhkagáibádusaid ektui
Det foreligger rutiner for å sette inn nødvendige tiltak dersom det avdekkes at praksis ikke er i samsvar med lovkravene.
 leat rutiinnat mo álggaha dárbbašlaš doaibmabijuid jos boahtá ovdan ahte geavat ii soaba láhkagáibádusaiguin
Kommunene må også sikre at retten til samisk opplæring i grunnskolen innfris, og må i denne forbindelse se til at:
Gielddat galget maid sihkkarastit ahte vuoigatvuohta oažžut sámegiela oahpahusa vuođđoskuvllas duohtandahkkojuvvo, ja galget dan oktavuođas:
Det etableres rutiner som sikrer at årlige rundskriv om fag- og timefordeling gjøres kjent og etterleves.
 ásahit rutiinnaid mat sihkkarastet ahte jahkásaš diehtojuohkinreive fága- ja diibmojuohkima birra dahkkojuvvo dovddusin ja čuvvojuvvo
Det etableres rutiner som sikrer at samiske elever får minste årstimetall, samt utarbeide og implementere en rutine for kontroll med dette.
 ásahit rutiinnaid mat sihkkarastet ahte sámi oahppit ožžot unnimus jahkediibmomeari, ja ráhkada ja doibmiibidjá rutiinna mii bearráigeahččá dan
Det etableres rutiner som sikrer at innholdet i opplæringa til enhver tid er i samsvar med gjeldende læreplanverk.
 ásahit rutiinnaid mat sihkkarastet ahte oahpahusa sisdoallu álo soahpá doaibmi oahppoplánabuktosiin
Det etableres rutiner som sikrer foreldre og/eller elever rett til å velge språkform for opplæring i samisk (nord-, lule- eller sørsamisk).
 ásahit rutiinnaid mat sihkkarastet ahte váhnemat ja/dahje oahppit sáhttet válljet oahpahusa gielain (davvi-, julev- ja máttasámegielas).
I tillegg skal kommunene sikre at retten til alternative opplæringsformer i samisk blir ivaretatt, og må i denne forbindelse se til at det etableres rutiner for å sikre foreldremedvirkning når alternative opplæringstilbud skal utarbeides.
Dasa lassin galget gielddat sihkkarastit ahte vuhtiiváldá vuoigatvuođa oažžut molssaevttolaš oahpahusvugiid, ja fertejit dan oktavuođas ásahit rutiinnaid mat sihkkarastet váhnemiid mielváikkuheami go ráhkada molssaevttolaš oahpahusfálaldagaid.
2.6.4 Tilsyn i Finnmark
2.6.4 Bearráigeahčut Finnmárkkus
Det er utført fire tilsyn med samisk opplæringa i Finnmark fylke: Grunnskolene i Alta, Alta Videregående skole, Lakselv skole i Porsanger kommune og Kautokeino barneskole og Kautokeino ungdomsskole (Fylkesmannen i Finnmark 2013-1;
Leat čađahuvvon njeallje bearráigeahču sámegiela oahpahusas Finnmárkku fylkkas: Álttá vuođđoskuvllain, Álttá joatkkaskuvllas, Leavnnja skuvllas Porsáŋggu gielddas, Guovdageainnu mánáidskuvllas ja Guovdageainnu nuoraidskuvllas. (Finnmárkku fylkkamánne 2013-1;
2013-2;
2013-2;
2014;
2014;
2015).
2015).
Tilsynene i Finnmark følger samme mal som tilsynene lenger sør, men de skiller seg ut fra tilsynene i Oslo/Akershus og Nordland ved at det ikke er avdekket noen lovbrudd.
Bearráigeahččamat Finnmárkkus čuvvot seammá málle go bearráigeahččamat máddeleappos, muhto spiehkastit bearráigeahččamiin Oslos/Akershusas ja Nordlánddas go ii leat fuopmášan ovttage láhkarihkkuma.
Grunnskolene i Alta kommune
Álttá gieldda vuođđoskuvllat
Fylkesmannen vurdering av forholdene ved Alta kommunes grunnskoler er udelt positive.
Fylkkamánne árvvoštallamat dilis Álttá gieldda vuođđoskuvllain leat oppalaččat positiivvat.
Fylkesmannen konkluderer med at «Alta kommune har et forsvarlig system for å vurdere og følge opp om opplæringslovens krav til samisk opplæring ivaretas».
Fylkkamánne loahppabohtosis daddjojuvvo ahte: “Álttá gielddas lea dohkálaš vuogádat árvvoštallat ja čuovvulit ahte oahpahuslága gáibádusat sámegiela oahpahussii vuhtiiváldojuvvojit.
Det ble ikke avdekket noen lovbrudd og heller ikke gitt noen pålegg.
” Ii leat fuopmášahttán láhkarihkkomiid, iige leat gohččon gieldda njulget maidege.
Fylkesmannen konkluderer med at Alta kommune har gode rutiner i forhold til struktur og prosess i sitt kvalitetsvurderingssystem.
Joatkagis Fylkkamánne konkludere ahte Álttá gielddas leat buorit rutiinnat struktuvrra ja proseassa hárrái iežas kvalitehtaárvvoštallanvuogádagas.
Strukturkvalitet kjennetegnes av motiverte og kvalifiserte lærere med kompetanse i samisk.
Struktuvrakvalitehta mihtilmas áššit leat movttiidahtton ja gelbbolaš oahpaheaddjit geain lea gelbbolašvuohta sámegielas.
Kommunen har stedlig opplæring på skolene.
Gielddas lea báikkálaš oahpahus sámegielas buot skuvllain.
Dette gjelder elever i grunnskolen i Alta som ønsker opplæring i samisk.
Das lea sáhka oahppiin Álttá vuođđoskuvllain geat háliidit oahpahusa sámegielas.
Kommunen sier videre at de har hatt forespørsler om alternativ opplæring og at de har gitt et tilbud i form av lyd og bilde.
Gielddas lea muitalan ahte sidjiide leat boahtán gažaldagat molssaevttolaš oahpahusa birra ja dan lea fállan jiena ja gova bokte.
Fylkesmannen ser at kommunen har et system for hvordan de tilrettelegger for alternative opplæringsformer og at de har ulike løsninger som sørger for at den enkelte elev får et tilbud om en alternativ opplæringsform.
Fylkkamánne oaidná ahte gielddas lea vuogádat mainna lágida molssaevttolaš oahpahusvugiid ja dain lea iešguđetlágan čovdosat mat fuolahit ahte ovttaskas oahppit ožžot molssaevttolaš oahpahusfálaldaga.
Andre forhold som fører til en positiv vurdering er at kommunen har informasjonsrutiner for å informere om rett til opplæring i samisk for foresatte/elever.
Eará áššit mat leat mielddisbuktán positiiva árvvoštallama lea ahte gielddas leat diehtojuohkinrutiinnat mainna juohká dieđu sámegiela oahpahusa vuoigatvuođas fuolaheaddjiide ja oahppiide.
Kommunen har et informasjonsbrev som deles ut til foresatte foran hvert skoleår.
Gielddas lea diehtojuohkinreive mii juhkkojuvvo fuolaheaddjiide juohke jagi ovdalgo skuvla álgá.
Et annet eksempel er at Alta kommune gir opplæring i og på samisk til elever ved Komsa skole.
Eará ovdamearka lea ahte Álttá gielda fállá oahpahusa sámegillii oahppiide Gorravári skuvllas.
Dette er vedtatt av kommunestyret i Alta kommune.
Dan lea Álttá gielddastivra mearridan.
Et tredje eksempel er at det er opprettet et nettverk for alle samisklærere i kommunen.
Goalmmát ovdamearka lea ahte lea ásahan fierpmádaga buot sámegieloahpaheaddjiide gielddas.
Lærerne treffes innenfor ordinær arbeidstid og har avsatt ressurs til å gjennomføre faste, månedlige møter.
Oahpaheaddjit deaivvadit dábálaš bargoáiggis, ja daidda lea várrejuvvon resursa čađahit fásta, mánnosaš čoahkkimiid.
Nettverket har utarbeidet et planverk som skolene skal bruke i samiskopplæringa.
Fierpmádat lea ráhkadan plánabuktosa maid skuvllat geavahit sámegiela oahpahusas.
Dette er, ifølge Fylkesmannens tilsynsrapport, et flott og viktig arbeid som skoleeier har satt av ressurser til.
Dát lea, Fylkkamánne bearráigeahččanraportta mielde, buorre ja dehálaš bargu masa skuvlaeaiggát leat várren resurssaid.
Lakselv skole – Porsanger kommune
Leavnnja skuvla – Porsáŋggu gielddas
Fylkesmannen har gjennomført tilsyn med samiskopplæringa ved Lakselv skole i Porsanger kommune.
Fylkkamánne lea bearráigeahččan sámegiela oahpahusa Leavnnja skuvllas Porsáŋggu gielddas.
Kommunen ligger i Forvaltningsområdet og regnes som samisk distrikt i henhold til opplæringsloven.
Gielda lea Hálddašanguovllus ja adnojuvvo Sámi guovlun oahpahusa lága mielde.
Grunnskolene i kommunen er derfor pliktige til å tilby opplæring i og på samisk (Opplæringsloven § 6-2).
Danne leat gieldda vuođđoskuvllat geatnegahtton fállat oahpahusa sámegillii ja sámegielas (oahpahuslága § 6-2).
Vurderingene i tilsynsrapporten oppgis å være gjort utfra de minstekrav som er satt for kommuner med elever i samiske distrikt.
Bearráigeahččanraporttas čilgejuvvo ahte árvvoštallamat leat dahkkon unnimusgáibádusaid ektui mat leat biddjon Hálddašanguovllu gielddaide.
1. Læreplanen i samisk må følges, 2. Fag og timefordelingsplanen er bindende.
1. Galgá čuovvut Sámi oahppoplána. 2. Fága- ja diibmojuohkinplána lea čatnašuvvi.
3. Skolen tilbyr samisk som første eller andrespråk.
3. Skuvla fállá sámegiela vuosttasgiellan ja nubbingiellan.
Vurderingene i tilsynsrapporten er udelt positive.
Bearráigeahččanraportta árvvoštallamat leat aivve positiiva.
“Dokumentasjonen viser at det gis tilbud om opplæring i og/eller på samisk på alle trinn og skolen har rutiner for overganger mellom barnetrinnet og ungdomstrinnet som sikre elever sin rett til språkvalg og språkalternativ.
“Dokumentašuvdna čájeha ahte fállá oahpahusa sámegielas ja sámegillii buot cehkiin, ja skuvllas leat rutiinnat mo sihkkarastit oahppiid vuoigatvuođaid giellaválljemiidda ja giellamolssaeavttuide go sirdašuvvet mánáidceahkis nuoraidceahkkái.
Dette vurderer Fylkesmannen som at Lakselv skole tilbyr samisk som første eller andre språk til elevene på skolen.
Dán Fylkkamánne árvvoštallá duođaštussan dasa ahte Leavnnja skuvla fállá sámegiela vuosttas dahje nubbingiellan oahppiide skuvllas.
Skolen viser i sin dokumentasjon eksempler på halvårsplaner og årsplaner hvor kompetansemål fra samisk læreplan er førende og legges til grunn i fagene.
Skuvla čájeha iežas dokumentašuvnnas jahkebealleplánaid ja jahkeplánaid mas sámi oahppoplána lea mearrideaddjin ja fágaide vuođđun.
Innsendt dokumentasjon viser at skolen bruker godkjente læreverk og/eller andre læremidler etter Kunnskapsløftet Samisk.
Vuostáiváldon dokumentašuvdna čájeha ahte skuvla geavaha dohkkehuvvon oahpponeavvuid ja/dahje eará oahpponeavvuid mat leat heivehuvvon Máhttolokten Sápmái.
Elevene får opplæring i og/eller på samisk etter samisk læreplan og vurderes etter kompetansemål i det enkelte fag.
Oahppit ožžot oahpahusa sámegielas ja/dahje sámegielas Sámi oahppoplána mielde ja árvvoštallojuvvojit gealbomihttomeriid hárrái ovttaskas fágain.
Elevene er delt i egne samiske klasser på barne- og ungdomstrinnet og følger gjeldende fag og timefordelingsplan.
Oahppit leat juhkkojuvvon sierra sámegielat luohkáide sihke mánáid- ja nuoraidceahkis ja čuvvot doaibmi fága- ja diibmojuohkinplána.
Det er et krav at lærere som underviser skal ha relevant og godkjent kompetanse.
Gáibiduvvo ahte oahpaheaddjiin geat oahpahit, galgá leat áššáigullevaš ja dohkkehuvvon gelbbolašvuohta.
Den innsendte dokumentasjon viser at lærerne på Lakselv skole har dette og på bakgrunn av dette vurderer Fylkesmannen at Porsanger kommune sikrer at lovkravet blir oppfylt.
Vuostáiváldon dokumentašuvdna čájeha Leavnnja skuvlla oahpaheaddjiin leat dan, ja dan vuođul Fylkkamánne árvvoštallá ahte Porsáŋggu gielda ollašuhttá láhkagáibádusa.
Skolen har tilgjengelig og godkjent læremateriell/læremidler og oppfyller Opplæringsloven § 9-3 om “Utstyr” som lyder: “Skolane skal ha tilgang til nødvendig utstyr, inventar og læremiddel”
Skuvllas leat geavahan láhkai dohkálaš oahppomateriála/oahpponeavvut, ja ollašuhttá oahpahuslága § 9-3 mas daddjo: “Skuvllas galget leat dárbbašlaš reaiddut, luvvadagat ja oahpponeavvut”.
Fylkesmannen viser til Opplæringsloven § 13-10 om system.
Fylkkamánne čujuha oahpahuslága § 13-10:i vuogádaga birra.
Porsanger kommune skal ha et system som er egnet til å vurdere om kravene i lov og forskrift blir oppfylt.
Porsáŋggu gielddas galgá leat vuogádat man mielde heive árvvoštallat ollašuvvet go oahpahuslága ja láhkaásahusaid gáibádusat.
Systemkravet innebærer krav til rutiner for kommunikasjon og samhandling mellom skoleeier og skoler i organisasjonen.
Vuogádatgáibádus mielddisbuktá gáibádusa ahte leat gulahallan- ja ovttasbargorutiinnat skuvlaeaiggáda ja skuvllaid gaskkas organisašuvnnas.
Med rutiner menes det her hva som skal utføres, hvem som skal gjøre det, hvordan det skal gjøres og når det skal skje.
Rutiinnat mearkkašit dás mii galgá dahkkojuvvot, gii galgá dahkat dan, mo dan galgá dahkat ja goas galgá dahkkojuvvot.
Med bakgrunn i dokumentasjon fra kommunen mener Fylkesmannen at Porsanger kommune har et forsvarlig system som er robust nok til å avdekke lovbrudd.
Dokumentašuvnna vuođul Fylkkamánne oaivvilda ahte Porsáŋggu gielddas lea dohkálaš vuogádat mii lea doarvái nanus fuopmášit láhkarihkkumiid.
Fylkesmannen mener at Porsanger kommune og Lakselv skole har sannsynliggjort at de legger til rette for at elever får samisk opplæring og at det ikke er avdekket noe som skulle tilsi at det foreligger et lovbrudd.
Fylkkamánne oaivvilda ahte Porsáŋggu gielda ja Leavnnja skuvla lea jáhkehahtti vuogi mielde čájehan ahte láhčet dili nu ahte oahppit ožžot sámi oahpahusa, iige leat boahtán ovdan mihkkege mii čujuhivčče dasa ahte láhkarihkkun lea dáhpáhuvvan.
Kautokeino barneskole og Kautokeino ungdomsskole
Guovdageainnu mánáidskuvla ja Guovdageainnu nuoraidskuvla
Fylkesmannen har gjennomført tilsyn med samiskopplæringa ved Kautokeino barneskole og Kautokeino ungdomsskole i Kautokeino kommune i 2015. Kommunen ligger i Forvaltningsområdet og regnes som samisk distrikt i henhold til opplæringsloven.
Fylkkamánne lea bearráigeahččan sámegiela oahpahusa Guovdageainnu mánáidskuvllas ja Guovdageainnu nuoraidskuvlla Guovdageainnu suohkanis 2015. Suohkan lea Hálddašanguovllus ja adnojuvvo Sámi guovlun oahpahuslágas.
Grunnskolene I kommunen er derfor pliktige til å tilby opplæring både i og på samisk (Opplæringsloven § 6-2).
Danne suohkana vuođđoskuvllat leat geatnegahtton fállat oahpahusa sihke sámegielas ja sámegillii (oahpahuslága § 6-2).
Vurderingene i tilsynsrapporten for tilsynet i Kautokeino er udelt positive.
Bearráigeahččanraportta árvvoštallamat leat aivve positiivvat.
Dokumentasjonen viser at det gis tilbud om opplæring i og på samisk, og opplæring i og på norsk på alle trinn i grunnskolen.
Dokumentašuvdna čájeha ahte fállá oahpahusa sámegielas ja sámegillii, ja oahpahusa dárogillii ja dárogielas juohke ceahkis vuođđoskuvllas.
Skolene har rutiner for overganger mellom barnetrinnet og ungdomstrinnet for å sikre elevene sin rett til språkvalg og språkalternativ.
Skuvllain leat rutiinnat mo sihkkarastit oahppiid vuoigatvuođaid giellaválljemiidda ja giellamolssaeavttuide go sirdašuvvet mánáidceahkis nuoraidceahkkái.
Skolene viser i sin dokumentasjon eksempler på halvårsplaner og årsplaner hvor kompetansemål fra samisk læreplan er førende og legges til grunn i fagene.
Skuvllat čájehit iežaset dokumentašuvnnas jahkebealleplánáid ja jahkeplánaid mas sámi oahppoplána gealbomihttomearri lea mearrideaddjin ja fágaide vuođđun.
Dette gjelder både for samisk som førstespråk og samisk som andrespråk.
Dát gusto sihke Sámegillii vuosttasgiellan ja Sámegillii nubbingiellan.