pere/sami_parallel huggingface dataset:
den største økninga var knyttet til de nye vegene og utgjorde 198 mill. kr. .
Stuorámus lassáneapmi gulai ođđa geainnuide ja dagai 198 miljovnna ruvnno .
Videre har reformen ført til store økninger i driftsutgiftene , investeringene og den fylkeskommunale gjelda i 2010 .
Viidáset lea ođastus dagahan ahte doaibmagolut , investeremat ja vealgi lea fylkkagielddas lassánan ollu .
Til tross for ei betydelig økning av lånegjelda på 305 mill. kr fra 2008 til 2010 , som tilsvarer ei økning på 40,7 prosent , er renteutgiftene redusert med 7,9 mill. kr i samme periode .
Vaikko vel loatnavealgi lea lassánan 305 miljovnnain ruvnnuin 2008:s 2010 rádjái , mii vástida 40,7 proseantta lassáneami , de reantoolggosgolut leat njiedjan 8 miljovnnain ruvnnuin seamma áigodagas .
Reduksjonen skyldes det lave rentenivået i 2010 .
2010 vuollegis reantodássi lea sivvan njiedjamii .
Rentenivået er lavt og forventes å øke om noen år .
Reantodássi lea vuollin ja vuordimis dat badjána moatti jagi geahčen .
Ei økning av rentenivået på to prosent er beregnet å føre til økte finanskostnader på ca 3,7 mill. kr. . Regnskap 2008
Doaibmarehketdoallu čájeha stuora variašuvnnaid brutto doaibmabohtosis ja netto doaibmabohtosis áigodahkii 2008 rájes 2010 rádjái .
justert budsjett 2010
Dát várrejuvvon ruđat eai leat oassin fylkkagieldda dábálaš doaimmas .
Rammetilskudd
Rámmadoarjja
Overføringer
Sirdimat
Andre driftsinntekter
Eará doaibmasisaboađut
sum brutto driftsinntekter 1 218,1
oktiibuot brutto doaibmasisaboađut 1 218,1
sum brutto driftsutgifter
oktiibuot brutto doaibmaolggosgolut 1 247,5 Brutto doaibmaboađus
Renteutifter
FINÁNSASISABOAđUT Reantosisaboađut FINÁNSAOLGGOSGOLUT Reantoolggosgolut
Avdrag på lån
Loatnaoassemáksu
Finansiering av utgifter i investeringsregnsk .
Ovddit jagiid rehketdoalu geavahus unnit goluiguin
justert budsjett 2010
oktiibuot olggosgolut
Netto avsetning
Loanat earáide
Kjøp av aksjer og andeler
Ossosiid ja ossodagaid oastimat
dekning av tidligere års udekket
Liigudeamit čadnojuvvon foanddaide
Avsetninger til bundne fond
Máksinnávccalašvuođa hearbaváriide
sum finansieringstransaksjoner
logut mill. kr Finánsasridimat
Mottatte avdrag på utlån
Sisa máksojuvvon loanat
Salg av aksjer og andeler
Vuovdán ossosiid ja ossodagaid
Bruk av tidligere års udisponert
Geavahan ovddit jagiid geavahkeahtes
Overføringer fra driftsregnskapet
Sirdimat doaibmarehketdoalus
Finansieringsbehov dekket slik :
Geavahan hálddašanfonddaid 3,1
FiG 1 UTviklinG av DRiFTsinnTekTeR oG DRiFTsUTGiFTeR ( mill. kR . )
goVuS 1 doAIBMASISABoAđuId JA doAIBMAolggoSgoluId oVdáNEAPMI ( MIll. .
Bruk av ubundne investeringsfond
Geavahan čadnojuvvon fonddaid
Bruk av bundne fond
Brutto doaibmasisaboađut
Bruk av likviditetsreserve
Geavahan máksinnávccalašvuođa hearbaváriid
Brutto driftsutgift
oktiibuot ruhtadeapmi Mávssetkeahttá / geavatkeahttá
11 I hovedsak regionale utviklingsmidler fra Kommunalog regionaldepartementet .
11 Vuosttažettiin regionálalaš ovdánahttinruđat Gieldda- ja guovludepartemeanttas
muligheter til å foreta avsetninger , noe som gjør fylkeskommunen mindre sårbar i forhold til uforutsette kostnader .
2005 rájes 2010 rádjái . Gráfa čájeha mot fylkkagieldda doaibmafriddjavuohta lea ovdánan dán áigodagas .
Fra 2008 til 2010 har handlefriheten økt .
2008 rájes 2010 rádjái lea doaibmafriddjavuohta lassánan .
de løpende inntektene øker mer enn utgiftene .
Dađistaga sisaboađut lassánit eambbo go olggosgolut .
dette gir fylkeskommunen bedre
Dat dagaha ahte
Rammeområdenes netto driftsutgifter Fig. 2 viser at utdanning og samferdsel er de største sektorene i Finnmark fylkeskommune .
Rámmasurggiid netto doaibmaolggosgolut 2. govus čájeha ahte oahpahus ja johtalus leat stuorámus suorggit Finnmárkku fylkkagielddas .
I 2010 utgjorde utdanning og samferdsel
2009 rájes 2010 rádjái lea johtalusas nettoolggosgollu lassánan 78,2 proseanttain .
FiG 2 UTviklinG av RammeomRÅDenes neTTo DRiFTsUTGiFTeR ( mill. kR ) 500 450 400 350 300 250 200 150 100 50
goVuS 2 NEtto doAIBMAgoluId RáMMASuRggIId oVdáNEAPMI ( MIll. . KR ) 500 450 400 350 300 250
På rammeområdet sentraladministrasjonen er netto driftsutgifter økt med 17 prosent .
Guovddášhálddahusa rámmasuorggis leat netto doaibmaolggosgolut lassánan 17 proseanttain .
Økninga skyldes i hovedsak opprettelse av ti nye stillinger i forbindelse med forvaltningsreformen .
Lassáneapmi lea vuosttažettiin daningo leat ásahuvvon logi ođđa virggi hálddašanođastusa oktavuođas .
På rammeområdet fellesutgifter er utgiftene faktisk økt med 221 prosent i forhold til 2009. dette skyldes at mottatt momskompensasjon fra investeringer er blitt redusert med 9,2 mill. kr. .
Oktasašgolut rámmasuorggis leat olggosgolut lassánan 221 proseanttain 2009 ektui , sivvan dasa lea ahte vuostáiváldojuvvon lassiárvodivatbuhtadus investeremiin lea geahpeduvvon 9,2 miljovnnain ruvnnuin .
Av denne reduksjonen utgjør 3,5 mill. kr overføring av momskompensasjon fra drift- til investeringsregnskapet .
Dán geahpideamis lea 3,5 miljovnna ruvdno lassiárvodivatbuhtadus mii lea sirdojuvvon doaibma- ja investerenrehketdoalus .
denne overføringa vil øke årlig med 20 prosent til 2014 , hvor hele momskompensasjonen vil bli overført til investeringsregnskapet .
Dát sirdin boahtá lassánit jahkásaččat 20 proseanttain 2014 rádjái , dalle visot lassiárvodivatbuhtadus boahtá sirdojuvvot investerenrehketdollui .
Fylkeskommunens momskompensasjon knyttet til investeringer utgjorde 17,5 mill. kr i 2010 .
Fylkkagieldda investeren lassiárvodivatbuhtadus dagai 17,5 miljovnna ruvnno 2010:s .
Fellesutgifter Utdanning
Nanu lassáneapmi investeremiin
Utvikling , plan og næring 2010
goVuS 3 INVEStEREMAt 2006–2010 ( MIll. .
Kultur Samferdsel
KR ) 300 250 200
Fra 2008 til 2010 har investeringene økt med 157,4 mill. kr , fra 94,4 mill. kr i 2008 til 251,8 mill. kr i 2010 , som tilsvarer ei økning på 166,6 prosent .
2008 rájes 2010 rádjái leat investeremat lassánan 157,4 miljovnna ruvnnuin , 94,4 miljovnna ruvnno rájes 2008:s ja 251,8 miljovnna ruvdnui 2010:s , mii vástida 166,6 proseantta lassáneami .
den største økninga er på veginvesteringer og skyldes i hovedsak forvaltningsreformen , hvor fylkeskommunen overtok ansvaret for de øvrige riksvegene , fra 623 km veg til ca 1 501 km veg .
Stuorámus lassáneapmi lea geaidnoinvesteremiin ja vuosttažettiin hálddašanođastusa geažil , mas fylkkagielda válddii badjelasas ovddasvástádusa eará riikageainnuide , 623 km geainnus sullii 1.501 km geidnui .
Investeringer på veger økte fra 2009 til 2010 med 96,8 mill. kr. .
Geaidnoinvesteremat lassánedje 2009:s 2010 rádjái 96,8 miljovnnain ruvnnuin .
FiG 5 BRUTTo DRiFTsUTGiFTeR
goVuS 5 BRutto doAIBMAolggoSgolut
2007 Kultur
2007 Kultuvra
Samferdsel
Johtalus
Tannhelse Utdanning
Bátnedearvvašvuohta
2010 Andre
2010 Oahppu
FiG 4 UTviklinG av lÅneGjelDa ( mill. kR ) 1 100 1 050
goVuS 4 loAtNAVEAlggI oVdáNEAPMI ( MIll. . KR ) 1 100 1 050
Lønn- og sosiale utgifter 36,6% Kjøp av varer / tjenester 45% Overføringer 18,6 %
Bálká- ja sosiála olggosgolut 36,6% Gálvvuid ja bálvalusaid oastimat 45% Sirdimat 18,6 %
Brutto driftsutgifter
Brutto doaibmaolggosgolut
12 RuP – regionale utviklingsmidler fra Kommunal- og regionaldepartementet .
12 ROP – regionálalaš ovdánahttinruđat Gieldda- ja guovludepartemeanttas
Fylkeskommunens brutto driftsutgifter fordeler seg på kjøp av varer og tjenester , lønnsutgifter og overføringer .
Fylkkagieldda brutto doaibmaolggosgolut juohkásit gálvvuid ja bálvalusaid oastimiidda , bálkágoluide ja sirdimiidda .
Kjøp av varer og tjenester utgjør den største kostnaden med 45 prosent .
Gálvvuid ja bálvalusaid oastin dahká stuorámus golu mii dahká 45 proseantta .
Lønn- og pensjonsutgifter utgjør til sammen 36,6 prosent av fylkeskommunens utgifter .
Bálká- ja penšuvdnagolut dahket oktiibuot 36,6 proseantta fylkkagieldda olggosgoluin .
de største investeringene er gjennomført på veger og skolebygg .
vuonduoddara divodeamit 91,3 miljovnna ruvnno .
I 2010 utgjorde investeringer på veger og skolebygg til sammen 127,5 mill. kr og 107,5 mill. kr. .
Stuorámus investeren oahpahussuorggis lei ođđa láigolatnjavistti investeren Hámmárfeastta joatkkaskuvllas mii mávssii 64,8 miljovnna ruvnno .
Investeringsregnskapet viser at det var et merforbruk på investeringer på til sammen 33,6 mill. kr i 2010 .
Investerenrehketdoallu čájeha ahte investeremiin lei lassigolaheapmi oktiibuot 33,6 miljovnna ruvnno ovddas 2010:s .
Merforbruket er knyttet til investeringer på Ifjordfjellet .
Lassigolaheapmi gullá Idjavuonduoddara investeremiidda .
Årsaken til overskridelsen tilskrives framdrifta på prosjektet .
Prošeavtta ovdáneapmi čilgejuvvo leat sivvan badjelmeari golaheapmái .
I prosjektet er det mange parseller med ulike investeringsnivå .
Prošeavttas leat ollu eananbihtát iešguhtetge investerendásiin .
Betydelig økning i lånegjelda Fig. 4 viser at lånegjelda til Finnmark fylkeskommune har økt betydelig de to siste årene .
loatnavealgi ollu lassánan 4. govus čájeha ahte Finnmárkku fylkkagieldda loatnavealgi lea lassánan ollu maŋemus guovtti jagis .
Fra 2008 til 2010 har lånegjelda økt med 305 mill. kr , som tilsvarer ei økning på 40,7 prosent .
2008 rájes 2010 rádjái lea loatnavealgi lassánan 305 miljovnnain ruvnnuin , mii vástida 40,7 prosentta .
Pr. 31.12.2010 var fylkeskommunens lånegjeld på en milliard kr. .
31.12.2010 muttos lei fylkkagieldda loatnavealgi ovtta miljárdda ruvnno .
Hovedandelen av fylkeskommunens investeringer finansieres ved låneopptak .
Váldooassi fylkkagieldda investeremiin ruhtaduvvo loatnaváldimiiguin .
I 2010 ble investeringene på 251,8 mill. kr finansiert ved et låneopptak på 184,9 mill. kr , som utgjør 73 prosent av finansieringa .
2010:s ruhtaduvvojedje investeremat 251,8 miljovnna ruvnno ovddas 184,9 miljovnna ruvdnosaš loatnaváldimiin , mii dahká 73 proseantta ruhtadeamis .
Låneopptakene økte med 126,2 mill. kr fra 2008 til 2010 .
Loatnaváldimat lassánedje 126 , 2 miljovnnain ruvnnuin 2008 rájes 2010 rádjái .
Fra 2008 til 2009 skyldtes økninga i låneopptakene i hovedsak økte investeringer på skolebygg .
2008 rájes 2009 rádjái loatnaváldin lassánii vuosttažettiin daningo skuvlavisttiin dahke eanet investeremiid .
den økte utviklinga i låneopptak fra 2009 til 2010 skyldes i hovedsak økte veginvesteringer .
Eanet geaidnoinvesteremat leat vuosttažettiin sivvan loatnaváldimiid lassáneapmái 2009 rájes 2010 rádjái .
Fra 2009 til 2010 øker egenfinansieringa av investeringene med 65,4 mill. , kr noe som har bidratt til å dempe gjeldsøkninga noe .
Stáhtalaš riikageainnuid badjelasas váldin lea mielddisbuktán ahte fylkkagielddas lea vealgi ollu lassánan 2009 rájes 2010 rádjái .
dette skyldes i hovedsak overførte driftsmidler fra samferdsel til å dekke veginvesteringer .
Dása lea vuosttažettiin sivvan dat ahte johtalusas leat sirdojuvvon doaibmaruđat maiguin máksá geaidnoinvesteremiid .
FiG 7 UTviklinG av FonDsavseTninGa ( mill. kR ) 350
goVuS 7 FoANdAlIIgudEMIId oVdáNEAPMI ( MIll. . KR ) 350
Hovedandelen av investeringene finansieres ved låneopptak , noe som bidrar til økning i lånegjelda .
Eanasoassi investeremiin ruhtaduvvo loatnaváldimiin , mii dagaha dan ahte loatnavealgi lassána .
Ei høy lånegjeld fører til høye finanskostnader , som bidrar til et dårligere driftsresultat .
Alla loatnavealgi mielddisbuktá eanet finánsagoluid , mii fas dagaha heajut doaibmabohtosa .
Finnmark fylkeskommune betaler minimumsbidrag på sine lån , noe som fører til ei raskere økning av lånegjelda , i forhold til om fylkeskommunen hadde hatt ei kortere nedbetalingstid på lån .
Finnmárkku fylkkagielda máksá unnimusmávssu dain loanain mat das leat , mii dagaha dan ahte loatnavealgi lassána jođáneappot , dan ektui go jus fylkkagielddas livččii oanehit vulosmáksináigi loanain .
2010 Disposisjonsfond
Čanakeahtes investerenfoanddat
det er kun de ubundne investerings- og disposisjonsfondene som kan disponeres fritt av fylkeskommunen .
Leat dušše čanakeahtes investeren- ja hálddašanfoanddat maid fylkkagieldda sáhttá hálddašit friddja .
de disponible fondene har i løpet av perioden fra 2005 til 2008 blitt stadig mindre .
Foanddaid maid sáhttá hálddašit leat áigodagas 2005 rájes 2008 rádjái dađistaga unnon .
Fra 2008 , 2009 og fram til 2010 har avsetningene økt slik at fondene i 2010 ligger litt over nivået i 2005 .
2008 rájes , 2009:s ja 2010 rádjái leat liigudeamit lassánan nu ahte foanddat 2010:s leat veaháš badjelis 2005 dási .
Balanseregnskapet Balanseregnskapet gir oversikt over fylkeskommunens eiendeler , gjeld og egenkapital .
Balánsarehketdoallu Balánsarehketdoallu addá bajilgova fylkkagieldda háldoomiin , vealggis ja iežaskapitálas .
Eiendelene økte med 506,3 mill. kr i 2010. dette skyldes i hovedsak ei økning i pensjonsmidler , anleggsmidler og kontantbeholdning i bank .
Háldooamit lassánedje 506,3 miljovnnain ruvnnuin 2010:s . Dát lei vuosttažettiin daningo penšuvdnaruhta , rusttetruhta ja reaidoruhta báŋkkus lassánii .
Fylkeskommunens langsiktige gjeld har økt med 289,3 mill. kr fra 2009 til 2010 .
Fylkkagieldda guhkesáiggi vealgi lea lassánan 289,3 miljovnnain ruvnnuin 2009 rájes 2010 rádjái .
Av dette utgjør økninga av lånegjelda 204,5 mill. kr og økte pensjonsforpliktelser 84,8 mill. kr. .
Dás dahká loatnavealggi lassáneapmi 204,5 miljovnna ruvnno ja lassánan penšuvdnageatnegasvuođat dahket 84,8 miljovnna ruvnno .
TaBell 12 : BalanseReGnskaP 2006–2010 Tall i mill. kr
12. tABEllA : BAláNSAREHKEtdoAllu 2006–2010 tall i mill. kr
Kortsiktige fordringer
Johtooamit Dasa gullet : Oanehisáiggi gáibádusat
Premieavvik 26,7
Vuoitospiehkastagat
Faste eiendommer og anlegg Brukerbetaling 2% Salgs- og leieinntekter 2,6% Overføringer 26,9% Rammetilskudd 51,2% Fylkesskatt 17,3%
Bistevaš opmodagat ja rusttegat 2009 rájes 2010 rádjái lassána investeremiin iežasruhtadanoassi 65,4 miljovnnain ruvnnuin ,
utstyr , maskiner og transportmidler sUm eienDeleR
Brutto doaibmasisaboađut Oanehisáiggi vealgi
Herav : Pensjonsforpliktelser Lån ( obligasjons- , / sertifikatlån etc ) x ) sUm eGenkaPiTal oG GjelD
Loanat ( obligašuvdna- / sertifikáhtaloatna , jna. ) x )
alTa / ÁlTÁ Tannklinikken / Bátnedivššohat Alta videregående skole / Álttá joatkkaskuvla Ensemble Noor BeRlevÅG / BeaRalvÁHki Tannklinikken / Bátnedivššohat Nordkapp maritime fagskole og videregående skole ( LOSA ) / davvenjárgga maritiibma fágaskuvla ja joatkkaskuvla ( LOSA ) BÅTsFjoRD / BÁHCavUoTna Tannklinikk / Bátnedivššohat Nordkapp maritime fagskole og videregående skole ( LOSA ) / davvenjárgga maritiibma fágaskuvla ja joatkkaskuvla ( LOSA ) Gamvik / GÁŊGaviika Tannklinikk / Bátnedivššohat Nordkapp maritime fagskole og videregående skole ( LOSA ) / davvenjárgga maritiibma fágaskuvla ja joatkkaskuvla ( LOSA ) HammeRFesT / HÁmmaRFeasTa Tannklinikk / Bátnedivššohat Tann- og kjevekirurgisk klinikk / Bátne- ja oalulkirurgiija klinihkka Hammerfest videregående skole / Hámmarfeastta joatkkaskuvla LINK Hasvik / ÁkŊolUokTa Tannklinikk / Bátnedivššohat Nordkapp maritime fagskole og videregående skole ( LOSA ) / davvenjárgga maritiibma fágaskuvla ja joatkkaskuvla ( LOSA ) kÁRÁŠjoHka / kaRasjok Tannklinikk / Bátnedivššohat GUovDaGeaiDnU / kaUTokeino Tannklinikk / Bátnedivššohat leBesBY / DavvesiiDa Tannklinikk / Bátnedivššohat loPPa / lÁHPi Tannklinikk / Bátnedivššohat Nordkapp maritime fagskole og videregående skole ( LOSA ) / davvenjárgga maritiibma fágaskuvla ja joatkkaskuvla ( LOSA )
AltA / áltá Tannklinikken / Bátnedivššohat Alta videregående skole / Álttá joatkkaskuvla Ensemble Noor BERlEVÅg / BEARAlVáHKI Tannklinikken / Bátnedivššohat Nordkapp maritime fagskole og videregående skole ( LOSA ) / Davvenjárgga maritiibma fágaskuvla ja joatkkaskuvla ( LOSA ) BÅtSFJoRd / BáHCAVuotNA Tannklinikk / Bátnedivššohat Nordkapp maritime fagskole og videregående skole ( LOSA ) / Davvenjárgga maritiibma fágaskuvla ja joatkkaskuvla ( LOSA ) gAMVIK / gáŊgAVIIKA Tannklinikk / Bátnedivššohat Nordkapp maritime fagskole og videregående skole ( LOSA ) / Davvenjárgga maritiibma fágaskuvla ja joatkkaskuvla ( LOSA ) HAMMERFESt / HáMMARFEAStA Tannklinikk / Bátnedivššohat Tann- og kjevekirurgisk klinikk / Bátne- ja oalulkirurgiija klinihkka Hammerfest videregående skole / Hámmarfeastta joatkkaskuvla LINK HASVIK / áKŊoluoKtA Tannklinikk / Bátnedivššohat Nordkapp maritime fagskole og videregående skole ( LOSA ) / Davvenjárgga maritiibma fágaskuvla ja joatkkaskuvla ( LOSA ) KáRášJoHKA / KARASJoK Tannklinikk / Bátnedivššohat guoVdAgEAIdNu / KAutoKEINo Tannklinikk / Bátnedivššohat lEBESBY / dAVVESIIdA Tannklinikk / Bátnedivššohat loPPA / láHPI Tannklinikk / Bátnedivššohat Nordkapp maritime fagskole og videregående skole ( LOSA ) / Davvenjárgga maritiibma fágaskuvla ja joatkkaskuvla ( LOSA )
Finnmark / Finnmárku
Finnmark / Finnmárku
2010 jaHkeDieđÁHUs
2010 JAHKEdIEđáHuS
FinnmÁRkkU FYlkkaGielDa
FINNMáRKKu FYlKKAgIEldA
mÅsøY / mUosÁT Tannklinikk / Bátnedivššohat Nordkapp maritime fagskole og videregående skole ( LOSA ) / davvenjárgga maritiibma fágaskuvla ja joatkkaskuvla ( LOSA ) UnjÁRGa / nesseBY Tannklinikk / Bátnedivššohat noRDkaPP / DavvenjÁRGa Tannklinikk / Bátnedivššohat Nordkapp maritime fagskole og videregående skole ( LOSA ) / davvenjárgga maritiibma fágaskuvla ja joatkkaskuvla ( LOSA ) PoRsÁŊGU / PoRsanGeR
MÅSØY / MuoSát Tannklinikk / Bátnedivššohat Nordkapp maritime fagskole og videregående skole ( LOSA ) / Davvenjárgga maritiibma fágaskuvla ja joatkkaskuvla ( LOSA ) uNJáRgA / NESSEBY Tannklinikk / Bátnedivššohat NoRdKAPP / dAVVENJáRgA Tannklinikk / Bátnedivššohat Nordkapp maritime fagskole og videregående skole ( LOSA ) / Davvenjárgga maritiibma fágaskuvla ja joatkkaskuvla ( LOSA ) PoRSáŊgu / PoRSANgER
Várjjatnjárga
Várjjatnjárga
Tannklinikk / Bátnedivššohat Lakselv videregående skole / Leavnnja joatkkaskuvla søR-vaRanGeR / mÁTTa-vÁRjjaT Tannklinikk / Bátnedivššohat Kjeveortopedisk klinikk / Oalulkirurgiija klinihkka Kirkenes videregående skole / Girkonjárgga joatkkaskuvla Pasvik folkehøgskole / Báhčaveaji álbmotallaskuvla DeaTnU / Tana Tannklinikker i Tana og i Seida / deanu ja Sieiddá bátnedivššohagat Tana videregående skole / deanu joatkkaskuvla Nordkapp maritime fagskole og videregående skole ( LOSA ) / davvenjárgga maritiibma fágaskuvla ja joatkkaskuvla ( LOSA ) vaDsø / ČÁHCesUolU Fylkeskommunens sentraladministrasjon / Fylkkagieldda guovddášhálddahus Tannklinikk / Bátnedivššohat Vadsø videregående skole / Čáhcesullo joatkkaskuvla Finnmark fylkesbibliotek / Finnmárkku fylkkagirjerádju Scene Finnmark administrasjon / Lávdi Finnmárku hálddahus Varangermusikerne / Várjjatmusihkárat vaRDø / vÁRGGÁT Tannklinikk / Bátnedivššohat Vardø videregående skole / Várggáid joatkkaskuvla
Tannklinikk / Bátnedivššohat Lakselv videregående skole / Leavnnja joatkkaskuvla SØR-VARANgER / MáttA-VáRJJAt Tannklinikk / Bátnedivššohat Kjeveortopedisk klinikk / Oalulkirurgiija klinihkka Kirkenes videregående skole / Girkonjárgga joatkkaskuvla Pasvik folkehøgskole / Báhčaveaji álbmotallaskuvla dEAtNu / tANA Tannklinikker i Tana og i Seida / Deanu ja Sieiddá bátnedivššohagat Tana videregående skole / Deanu joatkkaskuvla Nordkapp maritime fagskole og videregående skole ( LOSA ) / Davvenjárgga maritiibma fágaskuvla ja joatkkaskuvla ( LOSA ) VAdSØ / ČáHCESuolu Fylkeskommunens sentraladministrasjon / Fylkkagieldda guovddášhálddahus Tannklinikk / Bátnedivššohat Vadsø videregående skole / Čáhcesullo joatkkaskuvla Finnmark fylkesbibliotek / Finnmárkku fylkkagirjerádju Scene Finnmark administrasjon / Lávdi Finnmárku hálddahus Varangermusikerne / Várjjatmusihkárat VARdØ / VáRggát Tannklinikk / Bátnedivššohat Vardø videregående skole / Várggáid joatkkaskuvla
Artikkel i boka Samisk skolehistorie 2 .
Artihkal girjjis Sámi skuvlahistorjá 2 .
Bjørn Aarseth :
Bjørn Aarseth :
Forsøk med reindriftsfag i skolen
Geahččaleapmi boazodoallofágain skuvllas
Bjørn Aarseth med elever på skitur - på 1950-tallet .
Bjørn Aarseth čuoiganmátkkis ohppiiguin 1950-logus .
Bjørn Aarseth var da denne artikkelen blei skrevet rektor ved Karasjok ungdomsskole .
Bjørn Aarseth lei Kárášjoga nuoraidskuvlla rektor go dát artihkal čállojuvvui .
Han var ei drivkraft bak opprettinga av reindriftslinja ved den linjedelte ungdomsskolen og underviste sjøl på denne , blant annet på praktiske fjellkurs .
Son lei okta sis , geat jođihedje barggu álggahit boazodoallosuorggi suorgejuhkkojuvvon nuoraidskuvlii , ja ieš maid oahpahii doppe , earret eará praktihkalaš meahcástankurssas .
For øvrig er han grundigere presentert i Samisk skolehistorie 1 .
Su birra lea muđui dárkileappot muitaluvvon girjjis Sámi skuvlahistorjjá 1 .
I de åra Karasjok ungdomsskole hadde reindriftslinje var dette den eneste utdanninga i reindrift i landet .
Daid jagiid go Kárášjoga nuoraidskuvllas lei boazodoallosuorgi , de lei dát áidna oahppu boazodoalus riikkas .
De erfaringene som blei gjort her , et tiår før reindriftsskolen blei starta , er derfor en viktig del av reindriftsutdanningas historie .
Dat vásahusat maid dahke doppe , logenár jagi ovdal boazodoalloskuvlla álggaheami , leat dehálaš oasit boazodoallooahpu historjjás .
Den artikkelen som trykkes her , er tidligere trykt i Sámi Ællin / Sameliv , 1961–63 .
Dát artihkal mii dás deaddiluvvo , lea ovdal deaddiluvvon Sámi Ællin / Sameliv girjjážis jagiin 1961–1963 .
Vi viser også til Niillas A. Sombys artikkel i Samisk skolehistorie 1 , der han forteller om sine erfaringer som elev på reindriftslinja .
Muđui čujuhit Niillas A. Somby artihkkalii Sámi skuvlahistorjjá vuosttaš girjjis , mas son muitala iežas vásáhusaid go lei oahppin boazodoallosuorggis .
Undervisning i reindriftsfag er noe nytt her i landet .
Oahpahus boazodoallofágas lea ođas Norggas .
Noen korte kurs har vært holdt i Kautokeino .
Soames oanehit kurssat leat dollon Guovdageainnus .
Samekomitéen av 1956 pekte på at yrkesopplæringen innen reindriften må komme i fastere former .
Sámelávdegoddi ásahuvvon 1956:s oaivvildii ahte oahpahus boazodoalus ferte šaddat čavgadit hámis .
Landbruksdepartementet er i prinsippet enig med komiteen og antar at spørsmålet best kan løses i forbindelse med innføringen av 9-årig skole . ( St.meld. nr. 21 , 1962/63 . )
Eanandoallodepartemeanta lea prinsihpalaččat ovttaoaivilis lávdegottiin ja jáhkká ahte lea buoremus dan čoavdit 9-jagi vuođđoskuvlla álggaheami oktavuođas ( Stuoradiggedieđáhus nr. 21,1962/63 ) .
Innledningsvis bør det pekes på at reindriftens utøvere på ingen måte har fått del i den utbytte- og velstandsøkning som har funnet sted innen andre landbruksnæringer .
Vuosttažettiin ferte fuomášuhttit dan ahte boazodoallu ii leat ožžon oasi dain buriin maid eará eanandoalloealáhusat leat ožžon , dienas- ja buorredili lassáneami oktavuođas .
Reindriften er riktignok en høyst særpreget næring med arbeidssituasjoner som knapt har sin like i andre yrker , men det ligger likevel nær å karakterisere den som en landbruksnæring og da med fedriften som nærmeste sammenlignbare bransje .
Boazodoallu lea gal hui earenoamáš ealáhus mas leat dakkár bargodilit maid ii sáhte buohtastahttit eará fidnuiguin , muhto sáhttá goitge gohčodit dan eanandoalloealáhussan , mas šibitdoallu lea dat suorgi mainna sáhttá buoremusat buohtastahttit .
Husdyrholdet har de siste mannsaldre gjennomgått en rivende utvikling .
Šibitdoallu lea maŋemus buolvvaid hirbmosit rievdan .
Det er nok å peke på at fra 1900 til 1958 er kjøttproduksjonen økt med 80 prosent og produksjonen av kumelk med 110 prosent .
Dušše dat juo muitala olu go diehtit ahte biergobuvttadeapmi lea lassánan 80 % 1900`ja 1958`gaskkas , ja mielkebuvttadeapmi fas 110 % seamma áigodagas .
Antall dyr er i samme tidsrom økt med bare 35 prosent .
Muhto dien áigodagas eai leat go dušše 35 % lassánan oamit .
Etter siste krig har tendensen innen storfeholdet faktisk gått i retning av færre dyr og samtidig større produksjon .
Maŋŋel soađi leage šibitdoalus leamaš dakkár vierru ahte eai galgga nu ollu oamit , muhto eanet buvttadeapmi .
Dette er en fantastisk utvikling , og hva den betyr for næringens utøvere i spart arbeid og økt sikkerhet , kan neppe måles i penger .
Dat lea earenoamáš buorre ovdáneapmi , ja ii sáhte mihtidit ruđain man ollu sestet barggu ja man sihkkareabbo dat lea dan ealáhusa olbmuide .
En lignende utvikling burde finne sted også innen reindriften , og den bør komme i gang før det er for sent .
Diekkár sullasaš ovdáneapmi galggašii maid leat boazodoalus , muhto dat fertešii álggahuvvot ovdalgo lea ilá maŋŋit .
Det bedrøvelige forhold er dessverre at utbytteøkningen pr. rein ikke en gang har holdt tritt med den alminnelige prisstigning .
Dat heittot bealli lea dađibahábut ahte dienas juohke bohcco nammii ii čuovo dábálaš haddelassáneamige .
Antall rein er riktignok økt i 1950-årene , men den produktive avkastning pr. rein er sannsynligvis blitt mindre etter overgangen til ekstensive driftsforhold .
1950-logus lea boazolohku lassánan , muhto dienas biergobuvttadeamis juohke bohccos lea jáhkkimis njiedjan maŋŋel go rievddai ekstensiiva boazodoallun .
Når det gjelder reindriften har det vært en populær overtro at den er en så eiendommelig og usivilisert næring at den ikke kan underlegges vitenskapelig forskning , undervisning eller økonomisk planlegging .
Boazodoalus ges lea leamaš dakkár jáhkku ahte dat lea nu earenoamáš ja eahpesiviliserejuvvon ahte dan ii sáhte dieđalaččat dutkat , oahpahit iige plánet ekonomalaččat .
– Alt skulle være som før , og dermed er reindriften blitt akterutseilt .
– Buot galggai leat nu go ovdal ja danne lea boazodoallu bázahallan .
Likevel forsvarer næringen med glans sin plass i vår samfunnshusholdning , idet reinen som det helårs utebeitende « husdyr » den er , nyttiggjør ellers uproduktive fjellvidder som landet vårt har slik en overflod av .
Liikká bealušta ealáhus roahkka iežas saji min servodatekonomiijas , go gearddi boazu lea « šibit » , mii birra jagi guohtu olgun ja ávkkástallá dakkár duoddariid mat min riikkas leat valjis .
Den aktuelle problemstilling for reindriften er i dag : Hvordan tjene mer pr. rein med mindre slit og med større økonomisk sikkerhet for næringsutøveren ?
Čuolbma mii dál lea áigeguovdil boazodoalus lea : Movt dine eambbo juohke bohcco nammii unnit rahčamiin ja buoret ekonomalaš sihkarvuođain boazobargiide ?
Forskning er i og for seg ikke nok .
Dutkan iešalddis ii leat doarvái .
Reineierne må gjøres aktivt interessert i forskningen .
Boazodolliid ferte oažžut eambbo beroštit dutkamis .
De sitter inne med kolossale detaljkunnskaper oppsamlet gjennom generasjoner .
Sii dihtet ollu bienasta bitnii ja sis lea mearihis ollu máhttu maid leat seailluhan buolvvas bulvii .
Disse må forskerne få del i , så de kan overføres til systematisk kunnskap og veves inn i de erfaringer reinforskningen er kommet til .
Dáid dieđuid galggaše dutkit oažžut , vai sáhtáše fievrredit daid systemáhtalaš máhttun ja čadnot daidda vásáhusaide maid boazodutkamušas leat dahkan .
Resultatene må gjøres kjent for yrkesutøverne i en form som kan forstås , og de nye kunnskaper må omsettes i praktisk reindrift .
Bohtosiid galggašii addit boazobargiide dakkár hámis mii lea ipmirdahtti , ja ođđa diehtu fertešii váldot atnui praktihkalaš boazodoalus .
Dette kan bare skje gjennom en organisert veiledningstjeneste hvor reinsamene selv er aktivt med .
Dát sáhttá dušše dáhpáhuvvat organiserejuvvon bagadallanbálvalusa bokte mas boazosámit leat aktiivvalaččat mielde .
Det er i denne forbindelse viktig at skolene for reinsameungdom gir en slik undervisning i reindriftsspørsmål at denne utvikling fremmes .
Dan oktavuođas lea dehálaš ahte skuvllat addet boazosáminuoraide dakkár oahpahusa boazodoallogažaldagain ahte dát ovdáneapmi ovddiduvvo .
Den yrkesforberedende undervisning for vordende reindriftsutøvere må ta sikte på en bevisstgjøring og verdsetting av de gode samiske tradisjoner innen reindriften og samtidig innarbeide en yrkesinnstilling som er vitenskapelig fundert .
Fidnoráhkkanahtti oahpahus boahttevaš boazobargiide ferte bargat dan nala ahte hukse dihtomielalašvuođa ja árvvusatnima dain sámi arbevierun mat leat buorit boazodoalu siskkobealde ja seammás bargat vai šaddá dakkár jurddašanvuohki barggu ektui mii lea dieđalaččat jurddašuvvon .
Den grunnleggende undervisning må bestå i en systematisk gjennomgåing av reinens biologi , reindriftens arbeidsformer og det landskap den skal praktiseres i .
Vuđolaš oahpahusas ferte leat systemáhtalaš oahpaheapmi bohcco biologiijas , boazodoalu bargovugiin ja dan eanadagas gos galgá bargat .
Omsetningsspørsmål , driftsøkonomi , orientering om nye arbeidsformer og forskningsresultater kommer som en naturlig fortsettelse .
Lunddolaš joatkkan oahpaheamis šaddet gálvojođugažaldagat , doaibmaekonomiija , ođđa bargovugiid smiehttan ja dutkanbohtosat .
Ut fra disse intensjoner er det i de senere år drevet undervisning i reindriftsfag ved Karasjok linjedelte ungdomsskole som omfatter de tre øverste klasser i den 9-årige skole .
Dáid áigumušaid vuođul leage daid maŋemus jagiid oahpahuvvon boazodoallofágain Kárášjoga suorgejuhkkojuvvon nuoraidskuvllas , mat leat golbma maŋemus jagi 9-jagi skuvllas .
Den første begynnelse ble gjort i 1956 da faget « flyttsamekunnskap » ble innført i framhaldsskolen i Karasjok med et 108 timers kurs fordelt på 18 uker á 6 timer .
Das lei álgu 1956:s go « johttisámemáhttu » ( flyttsamekunnskap ) álggahuvvui joatkkaskuvllas ( framhaldsskuvllas ) Kárášjogas . Dan kurssas lei 108 diimmu oahpahus , mii juhkkojuvvui 18 vahkkui , ja lei 6 diimmu vahkkui oahpahus .
Framhaldsskolen for flyttsamer var 2-årig , og det var forutsetningen at disse timene det ene året skulle brukes til samfunnskunnskap og helselære .
Joatkkaskuvla lei 2 jagi johttisámiide , ja lei eaktun ahte nuppi jagi galget dát diimmut adnot servodatohppui ja dearvvašvuođaohppui .
En bredt opplagt prøveplan ble utarbeidet av skoleinspektør Lind Meløy , og lærer Per Lyngstad startet høsten 1956 opp med den første undervisning i faget .
Skuvlahoavda Lind Meløy ráhkadii viiddis geahččalanplána , ja oahpaheaddji Per Lyngstad álggahii vuosttaš oahpahusa dán fágas 1956:s .
Han ble året etter avløst av undertegnede som siden har vært betrodd det videre arbeid med opplegget for undervisningen i flyttsamekunnskap .
Jagi maŋŋel álggii vuolláičálli , gii lea dan rájes beassan bargat johttisámemáhtu oahpahusain .
I 1958 gikk Karasjok kommune i gang med linjedelt ungdomsskole .
1958:s álggahii Kárášjoga gielda suorgejuhkkojuvvon nuoraidskuvlla .
Reindriftslinjas fjellkurs 1959 , ved Ytre Billefjord i Porsanger .
Boazodoallosuorggi meahccekurssa 1959 , Gorbovuonas , Porsáŋggus .
Bjørn Aarseth og veterinær Sven Skjenneberg veier en slaktet kalv .
Bjørn Aarseth ja šibitdoavttir Sven Skjenneberg vihkkeba njuvvon miesi .
Elevene på bildet er Per Eira og Johannes Sara .
Oahppit govas leaba Per Eira ja Johannes Sara .
Allmenn praktisk reindriftslinje , populært kalt R-linjen , har samme fagkrets og leseplaner i allmennfagene som allmenn praktisk linje ( Y-linjen ) , bortsett fra engelsk .
Dábálaš praktihkalaš boazodoallosuorggis , nu gohčoduvvon R-suorggis , leat dábálaš fágain seamma fágat ja lohkanplánat go dábálaš praktihkalaš suorggis ( Y-suorggis ) , earet eŋgelasgiella .
Dette fag , som er frivillig på Y-linjen , har på R-linjen avgitt sine timer til norsk , samfunnskunnskap og det nye faget flyttsamekunnskap , som er en direkte oversettelse av svenskenes « nomadkunnskap » .
Dat fága lea eaktodáhtolaš Y-suorggis , muhto R-suorggis leat dát diimmut biddjon dárogielfágii , servodatohppui ja ođđa fágii , johttisámemáhttui , mii lea njuolga jorgaluvvon ruoŧŧelaččaid « nomadkunnskap » .
Skoletiden på reindriftslinjen avviker en del fra det vanlige mønster .
Skuvlaáigi boazodoallosuorggis lea veahá eará go dábálaš minstaris .
Elevene har 27 uker på skolebenken ( november – juni ) .
Ohppiin lea 27 vahkku oahpaheapmi skuvllas skábmamánus geassemánnui .
I tillegg kommer 4 uker fjellkurs ( feltstudiekurs ) i juli – august .
Lassin dasa lea 4 vahkku meahcceskuvla ( gieddeoahpahuskursa ) suoidnemánus borgemánnui .
Dessuten har elevene plikt til å delta minst 7 uker i praktisk reindrift hver høst ( august – november ) .
Muđui lea ohppiin geatnegasvuohta oassálastit unnimusat 7 vahkku praktihkalaš boazodoalus juohke čavčča ( borgemánus gitta skábmamánnui ) .
Flertallet av elevene har arbeidet 10–12 uker i reindriften hvert år .
Eanas oassi ohppiin leat bargan 10–12 vahkku boazodoalus juohke jagi .
Foran arbeidsperioden får de utlevert en lang liste over oppgaver som skal stimulere dem til å gjøre iakttagelser som de igjen skal avgi rapport om på skolen .
Juohke bargoáigodaga ovddabealde ožžot oahppit guhkes čállosa mas leat bargobihtát mat galget movttiidahttit ohppiid dahkat fuomášumiid . Daid birra galget oahppit skuvllas čállit raportta .
Det er av særlig betydning at de samler materiale og får et noenlunde felles erfaringsgrunnlag til videre bearbeidelse i skoletimene .
Lea erenoamáš dehálaš ahte sii čohkkejit materiála ja ožžot sullasaš vásáhusaid maiguin barget viidáset skuvladiimmuin .
Det er også en forutsetning at elevene ved utplassering om høsten skal lære og få øving i arbeidsformer som ikke kan integreres i skolens virksomhet .
Lea maid eaktun ahte go oahppit leat čakčat gieddebarggus dahje bargohárjehallamis , de sii besset oahppat ja hárjehallat dakkár bargovugiid maid ii sáhte skuvladoaimmain čađahit .
Rapportskjema vil stadig minne dem om at dette er en viktig læretid og en del av deres utdannelse .
Raportaskovvi muittuha ohppiid ahte dát lea dehálaš oahppanáigi ja oassin sin oahpus .
I faget flyttsamekunnskap har vi i noen grad kunnet nyttiggjøre erfaringer fra Sveriges nomadskolor hvor dette har vært orienteringsfag i barneskolen i en årrekke .
Johttisámemáhttofágas leat sáhttán atnit ávkin daid vásáhusaid maid Ruoŧa bealde nomadskuvllain leat dahkan . Doppe lea dát fága leamaš birasfágan mánáidskuvllas máŋggaid jagiid .
Den linjedelte ungdomsskolen arbeider imidlertid på høyere klassetrinn .
Suorgejuhkkojuvvon nuoraidskuvla bargá fas alit luohkkácehkiin .
Våre elever har sannsynligvis større kjennskap til reindriften hjemmefra , og siden de har valgt en yrkesbetont linje , er det naturlig at vår undervisning tar sterkere preg av yrkesopplæring , spesielt i 9. klasse .
Min oahppit leat ruovttus oahpahuvvon boazodollui ja dáidet dasto dovdet eanet boazodoalu , ja go leat válljen suorggi mii bargguid deattuha , de lea lunddolaš ahte oahpahusas vuhtto nana fidnooahpahus , earenoamážit 9. luohkás .
For å illustrere hva undervisningen har gått ut på , skal her summeres opp de hovedemner som ble behandlet i faget flyttsamekunnskap skoleåret 1961/62 :
Vai čájehivččii mii oahpahusas lea leamaš , de sáhttit dás čoahkkáigeassit makkár váldofáttát leat johttisámemáhttofágas leamaš skuvlajagi 1961/62 :
7. klasse ( 3 timer pr. uke i 27 uker ) : Reinens utbredelse , særtrekk , krav til naturen .
7. luohkás ( 3 diimmu vahkkui , 27 vahkku ) : Ealu lávdan , mihtilmasvuohta , gáibádus ealáhahkii .
Alminnelig zoologi , reinens plass i det zoologiske system , slektninger .
Dábálaš zoologiija , bohcco sadji zoologalaš vuogádagas , sogalaččat .
Reinen – landskapet – mennesket .
Boazu – eanadat– olmmoš .
Tilpassing , naturlig utvalg , naturens og menneskets innvirkning på reinstammen .
Heiveheapmi , lunddolaš válljenmunni , luonddu ja olbmo váikkuhus boazonállái .
Reinens anatomi og fysiologi ( bred behandling ) .
Bohcco anatomiija ja fysiologiija ( viiddis meannudeapmi ) .
Reinens mat ( elementært om reinbeite ) . Reinens sykdommer , særlig om parasittsykdommer og forebygging av sykdommer .
Bohcco biebmu ( álggolaččat ealáhaga birra ) Boazodávddat , earenoamážit luhtehasdávddaid ja dávddaid eastadeami birra .
Reingjeteryrket , betydning , krav til kunnskaper , innsikt , ferdigheter .
Guođoheaddjifidnu , dehálašvuohta , gáibádusat máhttuide , ipmárdussii , gálggaide .
Gjeting og driving av rein i ulike landskapstyper og forskjellige årstider .
Guođoheapmi ja johttin ealuin iešguđetlágan eatnamiin ja jahkeáigodagain .
Intensiv og ekstensiv reindrift – elementær oversikt .
Intensiiva ja ekstensiiva boazodoallu – vuđolaš oppalašgeahčastat .
Litt driftsøkonomi .
Veahá doaibmaekonomiija .
Reinmerking og merkesnitt – første gangs gjennomgåing .
Bohcco merken ja mearkasánit – vuosttaš geardde oahpahus .
Andre reindriftsfolk og villreinjegere – etnografi .
Eará boazodoalloálbmogat ja goddebivdit – etnografiija .
8. klasse ( 3 timer pr. uke i 27 uker ) : Om behov for orden og administrasjon innen næringen .
8. luohkás ( 3 diimmu vahkkui , 27 vahkku ) : Dárbu ortnegii ja hálddahussii ealáhusas .
Reindriften i resten av Norge , distriktsinndeling , utbredelse og antall , flyttinger og andre særtrekk ved driften .
Skemáhtalaš čilgehus boazodoallohálddahusas . Boazodoalu vuogádat Finnmárkkus , orohatjuohku , guohtunáigi ja johttinmearrádusat .
Norsk tamreindrift ved aksjeselskaper i Sør-Norge .
Boazodoallu oasusovttastumis Lulli-Norggas .
Reindriften i Karasjok reinsogn , detaljert om hvert distrikt , flytteveier , grenser ete .
Boazodoallu Kárášjoga boazosuohkanis , vuđolaččat juohke orohaga birra , johttingeainnut ja ráját jna. .
Inntegning på kart 1:100000 .
Tevdnet kártii 1:100000 .
Elevenes rapporter om høstflyttinga .
Ohppiid raporttat čakčajohtimis .
Gjennomgåing og kommentar .
Guorahallat ja kommeanttaid oažžut .
Reindriften i Norden , historisk oversyn over framveksten .
Boazodoallu Davviriikkain , historjjálaš ovdáneami geahčastat .
Flyttsamer – skogsamer – elvesamer .
Johttisámit , vuovdesámit ja johkasámit .
Organisasjoner for samene i de nordiske land .
Searvvit dehe organisašuvnnat sámiid várás Davviriikkain .
Reindriften i Sverige .
Boazodoallu Ruoŧas .
Reindriften i Sovjet-Samveldet .
Boazodoallu Sovjetlihtus .
Reindriften i Alaska .
Boazodoallu Alaskas .
Reinens anatomi og fysiologi , repetisjon og nytt detaljstoff .
Bohcco anatomiija ja fysiologiija , geardduheapmi ja ođđa dieđut .
Slakteutvalg og slaktelære , hovedvekt på økonomi og hygiene .
Njuovvanbohcco válljen ja njuovvanoahppu , ekonomiija ja ráinnasvuohta deattuhuvvo .
Gjeterhunden .
Guođohanbeana .
Stell og dressur .
Beatnaga dikšu ja oahpaheapmi .
Forbedring av reinhundrasen .
Boazobeananáli buorideapmi .
Rovdyrene og reindriften , ulv , jerv , gaupe , rev , ørn og ravn .
Boraspiret ja boazodoallu , gumpe , geatki , rieban , goaskin ja gáranas .
9. klasse ( 5 timer pr. uke i 27 uker ) : Mer om reindriftens administrasjon i praksis .
9. luohkás ( 5 diimmu vahkkui , 27 vahkku : Eambbo boazodoalu hálddahusa birra duohtadilis .
Flyttsamers og formenns adm. plikter , utferdigelse av skjema etc. , registrering av merke .
Johttisámiid ja ovdaolbmuid hálddahuslaš geatnegasvuođat , skoviid deavdin jna. , mearkka dieđiheapmi .
Reinmerkelære , repetisjon og nytt stoff .
Oahppu bohcco bealljemearkkain , geardduheapmi ja ođđa dieđut .
Lappefogdens årsmelding om reindriften i Finnmark .
Boazodoallohoavdda jahkedieđáhus Finnmárkku boazodoalu birra .
Kommentarer .
Kommeanttat .
Reindriftens muligheter i Finnmark , vurdering av muligheter for økning av reinantallet eller øking av avkastningen tross reduksjon av reinantallet .
Boazodoalu vejolašvuođat Finnmárkkus , boazologu lasiheami vejolašvuođaid árvvoštallan , dehe dietnasa lassáneapmi vaikko unnida boazologu .
Betydning av beitegransking og veterinærforskning .
Guohtuniskama ja šibitdoavtterdutkama árvu .
Om vitenskapelig forskning og forsøk innen reindriften .
Dieđalaš dutkan ja geahččaleamit boazodoalus .
Referat av noen forsøk .
Referáhtat soames geahččalemiin .
Reinens energibehov , ernæringslære .
Bohcco energiijadárbu , biebmooahppu .
Tamreinens beiteproblemer og beitebehov .
Bohcco guohtunváttisvuođat ja guohtundárbbut .
Avlsutvalg , – opprydding i reinflokken .
Nálleválljen – ealu čorgen .
Reinrase etter markedets behov .
Boazonálli márkana dárbbu mielde .
Reinflokkens sammensetning ( alder / kjønn ) og omløpstid .
Makkár bohccot ealus leat ( ahki / sohkabealli ) , eallingierdu .
Næringsstoffer i reinkjøtt .
Biebmoávdnasat bohccobierggus .
Foredling og markedsføring av reinkjøtt .
Bohccobierggu reiden ja márkanfievrredeapmi .
Repetisjon av sentrale avsnitt i 7. – 9. års pensum .
7.–9. jagiid lohkanmeari guovddáš osiid geardduheapmi .
Terminologi innen reindriften i Finnmark ( samisk ) .
Finnmárkku boazodoalu terminologiija ( sámegiella ) .
Kulturhistorie – reinnomadismen .
Kulturhistorjá – boazonomadisma .
Lesing i Vorren &amp; Manker : Samekulturen .
Lohkamuš Vorren ja Manker : Samekulturen .
Denne årsprøva i reindriftskunnskap fra 1968 viser at reindriftslinja kom ganske langt faglig .
Dát jahkegeahččaleapmi 1968:s čájeha ahte boazodoallosuorgi doalai viehká alla dási .
Språket er ellers norsk - men i beskrivelsen av reinmerkesnitt måtte man bruke samisk !
Muđui lea dárogiella fágagiellan , muhto fertejedje sámegillii čilget náhpaid !
Årsprøva er laga av Bjørn Aarseth og hadde havna i arkivet til Skoledirektøren i Finnmark , der vi fant den ved Statsarkivet i Tromsø .
Bjørn Aarseth dat lei ráhkadan geahččaleami , mii lei vurken Finnmárkku skuvladirektora arkiivvas . Doppe gávnnaimet dan Romssa stáhtaarkiivvas .
Siden vi kom i gang har vi hatt en viss progresjon i undervisningen fra klasse til klasse .
Dan rájes go álggiimet lea mis leamaš vissis progrešuvdna oahpahusas luohkás luohkkái .
Det har imidlertid skjedd en god del nytt innen reindriften de aller siste årene , spesielt omkring veterinærforskningen , beitegransking og driftsøkonomisk kartlegging .
Boazodollui leat daid maŋemus jagiid ollu ođđa áššit boahtán , earenoamážit šibitdoavtterdutkama ja guohtuniskama oktavuođas ja doaibmaekonomiija kártemis .
Det kan ha skjedd samtidig på alle klassetrinn .
Dat sáhttá dáhpáhuvvan oktanis buot luohkáin .
Lærestoffet har derfor skiftet litt fra år til år , særlig i 9. klasse hvor vi i 1963 fører ut det 3. årskull .
Danne lea oahpu sisdoallu veahá rievdan jagis jahkái , earenoamážit 9. luohkás , mii 1963:s geargá 3. jagiin .
Men målsetting og hovedtema har vært det samme , for alle kull .
Mihttomearit ja váldofáttát goitge leat leamaš seamma , juohke buolvvas .
Vi har nå 4 kurssomrer med i alt 6 fjellkurs bak oss og skulle dermed ha grunnlag for å trekke opp linjene for permanente kursopplegg .
Mii leat dál čađahan 4 geasi kurssaid , oktiibuot 6 meahccekurssa , ja de galggašii leat doarvái vuođđu álgit lágidit bistevaš kurssaid .
Kursene holdes fra ca. 25. juli og i fire uker framover .
Kurssat álget birrasii suoidnemánu 25. b. ja bistet 4 vahkku .
De er obligatoriske for de elever som samme år skal begynne i 8. og 9. klasse på R-linjen .
Dát leat geatnegahtton kurssat sidjiide geat seamma jagi álget 8. ja 9. luohkáide R-suorggis .
Første året ( 1959 ) hadde vi bare en klasse på kurs og brukte da Karasjok , Billefjord-området ( distr. 16 ) og Ifjordfjellet ( distr. 13 ) som kurssteder .
Vuosttaš jagi ( 1959 ) lei dušše okta luohkká kurssas ja dalle lei Kárášjoga – Billávuona guovlu ( orohat 16 ) ja Lágesduottar ( orohat 13 ) kursabáikin .
Året etter hadde vi 8. og 9. klasse på felles kurs i Karasjok og i Vestgaissene ( distr. 16-17 ) .
Jagi maŋŋel lei 8. ja 9. luohkáin oktasaš kursa Kárášjogas ja Oarjegáissáin ( orohagain 16-17 ) .
Erfaringene med to klassetrinn på samme kurs var ikke bare gunstige , og i 1961 hadde vi atskilte kurs for klassene .
Vásáhusat dáinna guvttiin luohkáin eai lean dušše buorit , ja 1961:s jugiimet dáid luohkáid .
8. klassen var på vestsiden av Porsanger og i Vestgaissene ( distr. 16 ) , mens 9. klasse var på østsiden av Porsanger og i østgaissene ( distr. 14 og 13 ) .
8. luohkká lei oarjjabealde Porsáŋggu ja Oarjegáissáin ( orohagas 16 ) , ja 9. luohkká ges lei nuorttabealde Porsáŋggu ja Nuortagáissáin ( orohagain 14 ja 13 ) .
De første dagene var begge klasser i Karasjok .
Vuosttaš beivviid ledje goappašat luohkát Kárášjogas .
Sommeren 1962 hadde vi de samme kursopplegg med noen forbedringer , og vi mener nå å ha funnet fram til kursmåter som kan brukes i noen år framover .
1962 geasi doalaimet seamma kurssaid , muhto de leimmet veahá buoridan , ja oaivvildit dál ahte leat gávnnahan kursavugiid maid sáhttit doallat moadde jagi ovddosguvlui .
For at elevene skal få et bredere oversyn over reindriften og de ulike arbeidsformer er det nødvendig at de får følge med arbeidet i flere reinflokker og beiteområder .
Vai oahppit viidábut oidnet boazodoalu ja iešguđetlágan bargovugiid , de lea dárbbašlaš ahte besset čuovvut bargguid máŋgga ealus ja guohtoneatnamis .
Forutsetningen er at hvert kurs omfatter minst to reinflokker .
Lea eaktun ahte juohke kurssa olis fitnet unnimusat guovtti ealu luhtte .
De som har vært med på fjellkursene de to siste årene , har således fått praktisere i fem reinflokker på ulike beiteområder , og de har dessuten hatt ekskursjon til høst- og vinterbeiter .
Sii geat leat leamaš meahccekurssain dan guokte maŋemus jagi leat beassan hárjehallat bargat viđa ealu luhtte iešguđetge guohtoneatnamis . Sis leat maid leamaš oahppomátkkit čakča- ja dálveorohagaide .
Hva vi ellers gjør på disse kursene har vært en kilde til forundring for mange .
Máŋggas leat imaštallan maid mii muđui dahkat dáin kurssain .
De som selv har deltatt i kursene , stiller seg meget velvillige i sine vurderinger .
Sii geat ieža leat oassálastán dáin kurssain leat iežaset árvvoštallamiin leamaš hui duhtavaččat .
Samarbeidet med flyttsamene har på et eneste unntak nær vært meget godt , og skolen får hvert år henvendelser fra andre flyttsamegrupper som gjerne vil ha kurset til sitt sommerbeite .
Ovttasbargu johttisápmelaččaiguin , earet ovttain , lea leamaš buorre , ja juohke jagi oažžu skuvla fálaldagaid eará siiddain geat háliidit kurssa sin geasseorohahkii .
Endel emner for undervisning og arbeidsøving nevnes her : Orientering – med og uten kart og kompass .
Soames fáttát oahpahusas ja bargohárjehallamis namuhuvvojit dás : Meahccedádjadeapmi – sihke kárttain ja kompássain ja daid haga .
Førstehjelp ved ulykker i fjellet .
Heahteveahkki lihkohisvuođain meahcis .
Leirordning og leirhygiene .
Leairaortnet ja leairabuhtisvuohta .
Beitedistriktenes geografi og utnytting i reindriftens tjeneste .
Orohagaid guovlu ja dan guovllu ávkkástallan boazodollui .
Grenser , flytteveier , naturlige knutepunkter .
Rájit , johtingeainnut , lunddolaš deaivvadanbáikkit .
Reinens trekkvaner i forskjellige områder og metoder ved samling og driving .
Bohcco johttindábit iešguđetge guovllus , ja čohkken- ja vuojehandábit .
Reinsamling , gjeting og driving av rein til samleplass .
Čohkken , guođoheapmi ja vuojeheapmi dohko gosa čohkkejit ealu .
Gjenkjenning av rein , lassokasting og øremerking .
Bohcco dovdan dehe áican , njoarosteapmi ja merken .
Feltslakting , oppretting av feltslakteplass , avliving , slakting av kalver og hygienisk behandling av kjøttet .
Fealtanjuovvan , fealtanjuovvanbáikki ceggen , goddin , misiid njuovvan ja biergguid ráidnasit gieđahallan .
Partering av kalveskrotter , hygienisk og økonomisk .
Miessegorudiid rihtten ráidnasit ja ekonomalaččat .
Bruk av kastreringstang .
Gáldendoaŋggaid geavaheapmi .
Matstell i fjellet , brødbaking i sametelt , stell av kjøtt og fisk for salting og røyking .
Biebmoráhkadeapmi meahcis , láibun lávus , bierggu ja guoli sálten ja suovastuhttin .
Utnytting av fjellets nyttevekster .
Ee. lávu ja luovi ceggen ja sirdin .
Litt fiskeribiologi , bruk av forskjellige fiskeredskaper .
Veahá guolástanbiologiija , iešguđetlágán guolástanrusttegiid geavaheapmi .
Geologi – plantelære – plantesamfunn , synfaring av beiter og utregning av beiteverdi , synfaring av overbeitede steder .
Geologiija – šaddodieđa – šaddoservodat , guohtumiid geahčadeapmi ja guohtunárvvu rehkenastin , geahčadanmátki báikkiide maid leat badjelmeari guhton .
Samling og pressing av planter .
Šattuid čohkken ja vuožuheapmi .
Fjellvandringer i studieøyemed ( flere døgn , uten telt og sovepose ) , ordning av natteleie ute , løvhytter , vindskjermer o. l. .
Meahccevánddardeapmi oahppama várás ( máŋga jándora , lávu ja gávnniid haga ) , láhččit olggos idjadansaji , ráhkadit lastagoađi , cegget bieggasuoji jna. .
Ekskursjon til viktige knutepunkter for reinflyttinga , steder av kulturhistorisk betydning ( gamle melkegjerder , fangstgraver etc. ) .
Oahppomátki dehálaš čohkkenbáikkiide johttingeainnus , báikkiide main lea kulturhistorjjálaš mearkkašupmi ( dološ bohččingárddiide , bivdorokkiide jna. )
Under fjellkurset for 9. klasse søker en å bygge videre på forrige års kurs .
9. luohká meahccekurssa geahččalit hukset ovddit jagi kurssa nala .
Om en av praktiske grunner ikke kan rekke over et undervisningsemne på 8. klasses kurs , passer en på å få det med neste år .
Jus 8. luohká kurssas ii leat praktihkalaš sivaid geažil ollen ovtta fáttá oahpahit , de váruha ahte dat fáddá šaddá nuppi jagi mielde .
Et utkast til arbeidsplan for fjellkursene ble våren 1959 sendt forskjellige instanser innen reindriftsadministrasjonen og flyttsamenes organisasjon til uttalelse .
Meahccekurssa bargoplánaevttohus sáddejuvvui 1958 giđa gulaskuddamii iešguđetlágán ásahusaide boazodoallohálddahusas ja johttisápmelaččaid organisašuvnnas .
Selvfølgelig ble utkastet også drøftet med flyttsamer .
Diehttelas ahte dán evttohusa ságastalle maid johttisápmelaččaiguin .
Samtlige stilte seg positivt .
Buohkat ledje mielas dása .