pere/sami_parallel huggingface dataset:
Kontrollutvalget ber Sametingsrådet vurdere behovet for ytterligere presiseringer i gjeldende personalreglement, herunder retningslinjer for hvordan utforming av sluttattester skal være når ansatte slutter i organisasjonen.
Bearráigeahččanlávdegoddi dáhttu Sámedikki árvvoštallat leago dárbu dárkilabbo presiseremiidda gustovaš bargiidnjuolggadusain, dás njuolggadusaide dan birra mo heaitinduođaštusat galget leat go bargit heitet organisašuvnnas.
Kontrollutvalget vil bemerke at en sluttattest har stor betydning for den enkelte i det videre yrkes-og karriereløp.
Bearráigeahččanlávdegoddi áigu mearkkašit ahte heaitinduođaštusas lea stuorra mearkkašupmi ovttaskas olbmo viidásabbo fidno- ja karriearamannolahkii.
Det er derfor av stor betydning at arbeidstakers arbeidsområder blir gitt en god beskrivelse.
Danne lea deaŧalaš ahte bargi bargosuorggit bures válddahuvvojit.
28/18 Eventuelt
28/18 Vejolaš áššit
Tørfoss- ny påminnelse om pensjonssaken oversendes plenumsledelsen
Tørfoss – ođđa muittuhus penšuvdnaášši birra sáddejuvvo dievasčoahkkinjođihangoddái.
Administrasjonen oversender en påminnelse til plenumsledelsen om status i saken.
Hálddahus sádde muittuhusa dievasčoahkkinjođihangoddái ášši stáhtusa birra.
4. UNDERSØKELSER SOM VIL BLI GJENNOMFØRT I KOMMENDE ÅR
4. ISKKADEAMIT MAT GALGET ČAĐAHUVVOT BOAHTTEVAŠ JAGIID
Sametingets kontrollutvalg vil i 2019 igangsette følgende:
Sámedikki bearráigeahččanlávdegoddi áigu 2019:s bidjat johtui čuovvovačča:
Sametingets kontrollutvalg vil jobbe for å kunne gjennomføre en revisjon av tilskuddsforvaltningen.
Sámedikki bearráigeahččanlávdegoddi áigu bargat dan ala ahte čađahit revišuvnna doarjjahálddašeamis.
Sametingets kontrollutvalg ser følgende utfordringer:
Sámedikki bearráigeahččanlávdegoddi oaidná čuovvovaš hástalusaid:
Kontrollutvalget vil jobbe for at nyvalgte medlemmer i utvalget tidlig får tilbud om opplæring i arbeidet som medlemmer i kontrollutvalget.
Bearráigeahččanlávdegoddi áigu bargat dan ala ahte ođđa miellahtut lávdegottis árrat ožžot oahppofálaldaga Bearráigeahččanlávdegotti miellahtuid barggu birra.
Kontrollutvalget vil jobbe for at medlemmene har mulighet for hospitering/høringer på Stortinget i 2019.
Bearráigeahččanlávdegoddi áigu bargat dan ala ahte miellahtut ožžot vejolašvuođa hospiteret Stuorradikkis 2019:s.
Sametingets plenum - 024/19 Saken påbegynt 06.06.19 kl. 09.00
Sámedikki dievasčoahkkin - 024/19 Ášši meannudeapmi álggahuvvui 06.06.19 dii. 09.00.
Votering Av 39 representanter var 32 til stede.
Jienasteapmi 39 áirasis ledje 32 čoahkis.
Innlegg Replikk 1 Jørn Are Gaski, saksordfører 2 Gunn Anita Jacobsen 3 Arthur Johan Tørfoss 4 Runar Myrnes Balto 5 Mathis Nilsen Eira 6 Ronny Wilhelmsen Mathis Nilsen Eira 7 Anders Somby jr. 8 Tor Gunnar Nystad
Sáhkavuorrolistu ja replihkat Sáhkavuorru Replihkka 1 Jørn Are Gaski, áššejođiheaddji 2 Gunn Anita Jacobsen 3 Arthur Johan Tørfoss 4 Runar Myrnes Balto 5 Mathis Nilsen Eira 6 Ronny Wilhelmsen Mathis Nilsen Eira 7 Anders Somby jr. 8 Tor Gunnar Nystad 9 Jørn Are Gaski, áššejođiheaddji
b) å kontrollere Sametingets årsregnskap og gjennomgå eventuelle merknader vedrørende disse fra Riksrevisjonen
b) bearráigeahččat Sámedikki jahkerehketdoalu, ja vejolaš mearkkašumiid maid Riikkarevišuvdna lea buktán dáidda.
Rammeavtalen for saksbehandlingstjenester Sametingets kontrollutvalg har inngått rammeavtale for saksbehandlingstjenester med Søstrene Åsjord AS.
Rámmašiehtadus áššemeannudanbálvalusaid várás Sámedikki bearráigeahččanlávdegoddi lea dahkan rámmašiehtadusa Søstrene Åsjord AS:in.
1. Kontrollutvalget viser til Sametingets forretningsorden § 12, som sier at «Sametingsrådet forvalter Sametingets budsjett og kan utnevne styrer, råd og utvalg til forvaltning av Sametingets virkemidler»
1. Bearráigeahččanlávdegoddi čujuha Sámedikki čoahkkinortnegii § 12, mii dadjá ahte «Sámediggeráđđi hálddaša Sámedikki bušeahta ja sáhttá nammadit stivrraid, ráđiid ja lávdegottiid hálddašit Sámedikki váikkuhangaskaomiid».
2. Kontrollutvalget viser til at det ikke fremkommer av forretningsorden hvordan oppnevning til øvrige 3. Kontrollutvalget vil be plenumsledelsen om å vurdere eventuelle behov for skriftlige retningslinjer for oppnevning av representanter til øvrige utvalg, råd og styrer, herunder offentlige myndighetsorganer.
2. Bearráigeahččanlávdegoddi čujuha ahte čoahkkinortnegis ii čuoččo mo nammadeapmi eará ráđiide, lávdegottiide ja stivrraide mat eai leat čadnojuvvon Sámedikki bušehttii ja váikkuhangaskaomiide galgá dáhpáhuvvat. 3. Bearráigeahččanlávdegoddi dáhttu dievasčoahkkinjođihangotti árvvoštallat leago dárbu čálalaš njuolggadusaide áirasiid nammadeapmái eará lávdegottiide, ráđiide ja stivrraide, dás maiddái almmolaš eiseváldeorgánaide.
Samenes Folkeforbund:
Sámiid Álbmotlihttu:
Ny bestilling: BS 07/18 Søstrene Åsjord AS tar en gjennomgang av saken og fremmer notat om statusen for saken.
Ođđa diŋgojupmi: BS 07/18 Søstrene Åsjord AS geahčada ášši ja ovddida notáhta ášši stáhtusa birra.
24/18 Søstrene Åsjord AS – framlegg av bestilling – 04/18 Sametingets klagenemndas møtebøker for 2017
24/18 Søstrene Åsjord AS – diŋgojumi ovddideapmi – 04/18 Sámedikki bearráigeahččanlávdegotti čoahkkingirjjit 2017
Saken avsluttet 06.06.19 kl. 09.35
Ášši meannudeapmi loahpahuvvui 06.06.2019 dii. 09.35
Ášši/Sak 025/19
Ášši 025/19
Nærings- og kulturkomiteen Dato: 21.05.2019
Ealáhus- ja kulturlávdegoddi 21.05.2019-23.05.2019
NVEs forslag til nasjonal ramme for vindkraft
NČE nášunála bieggafámu rámma árvalus
Arkivsaknr. 17/1837
Áššenr. 17/1837 Mildosat
Sametinget forutsetter at folkeretten, menneskerettigheter og urfolksrettigheter ivaretas og vektlegges for å sikre det materielle grunnlaget for samiske samfunn, samiske næringer og samisk kultur i energisaker.
Sámediggi eaktuda ahte álbmotriekti, olmmošvuoigatvuođat, ja álgoálbmotvuoigatvuođat váldojuvvojit vuhtii ja deattuhuvvojit energiija áššiin suodjalan dihte sámi servodaga, sámi ealáhusaid, ja sámi kulturáššiid materiealla vuođu.
Da vil ansvarlige myndigheter kunne avvise vindkraftverk med store negative konsekvenser for samiske rettighetshavere og det materielle kulturgrunnlaget på tidligst mulig tidspunkt.
Dalle sáhttet vásttolaš eiseválddit hilgut bieggafápmorusttegiid main leat stuorra negatiivvalaš konsekveanssat sámi vuoigatvuođaguddiide ja materiálalaš kulturvuđđui nu árrat go vejolaš.
Dette vil i så fall kunne gjøre fremtiden for arealkrevende samiske næringer mer forutsigbar.
Dien láhkai šattašii álkibut geahččat ovddasguvlui sámi ealáhusaide mat gáibidit ollu areála.
I sametingsmeldingen om areal og miljø- «Nu guhka go mis eatnamat» fremgår det at Sametingets mål er at Sametinget og samiske interesser og rettighetshavere skal ha en reell mulighet til å bli konsultert av staten for å kunne gi et fritt forhåndsinformert samtykke til planer og tiltak knyttet til areal- og ressursforvaltning.
Sámedikki areála- ja biras dieđáhusas «Nu guhká go mis eatnamat» celko ahte Sámedikki mihttun lea ahte Sámedikkis ja eará sámi beroštumiin ja vuoigatvuođaguddiin galggašii duohta vuoigatvuohta ráđđádallat stáhtain vai sáhttá ovdagihtii mieđihit plánaide ja doaimmaide mat gusket areála- ja resursahálddašeapmái.
Sametinget mener at den nasjonale ramme for vindkraft ikke skal være en utbyggingsplan hvor det automatisk iverksettes tiltak for omfattende utbygging av vindkraft.
Sámediggi oaivvilda ahte nationála bieggafámu rámma ii galgga leahkit huksenplána mainna beassá automáhtalaččat álggahit viiddis bieggafápmohuksen doaimmaid.
Etter Sametingets syn bør den nasjonale rammen heller oppfattes som et dokument som synliggjør hvor vindkraft ikke kan bygges ut og som dermed gir trygghet for at det materielle kulturgrunnlaget for samisk kultur, næring og samfunn gjennom at det overordnede planverket styrkes ved at det ikke åpnes for utbyggingspress i områder hvor det er kjent at dette vil ha uakseptable konsekvenser for samiske interesser.
Sámediggi oaivvilda ahte nationála rámma galgá baicce áddejuvvot dakkár dokumeantan mii oainnusmahttá gosa ii sáhte bieggafámu hukset, ja ahte dat dán láhkai oadjuda sámi kultuvrra, ealáhusa ja ja servodaga materiála kulturvuođu. Bajit dási plánačoahkki nannejuvvo dan láhkai ahte eai dagat huksendeattu guovlluide gos dihtet das leat dohkketmeahttun váikkuhusat sámi beroštumiide.
For at den nasjonale rammen skal ivareta de direkte berørte samiske interessene må den derfor ikke medføre ett utilbørlig press overfor samiske rettighetshavere og berørte samiske interesser for å få iverksatt omfattende vindkraftprosjekter, med store konsekvenser for de berørte samiske interessene, i de områder som er valgt ut som egnede for vindkraft.
Jus nationála rámma galgá váldit vuhtii sámi beroštumiid, de ii sáhte dát dagahit heivetmeahttun deattu sámi vuoigatvuođaguddiide ja sámi beroštumiide go álggahit stuorra bieggadápmoprošeavttaid mat garrasit váikkuhit sámi beroštumiide vaikko vel ležžetge dan guovllu siskkobealde maid leat válljen heivvolažžan bieggafápmui.
At det gjennom 13 utvalgte områder synliggjøres hvor man potensielt kan bygge ut vindkraft, kan heller ikke medføre at øvrig sakshåndtering av enkeltsaker og konsesjoner ikke følges med strenge krav for å ivareta rettighetshavere, naturmangfoldet og folkerettslige forpliktelser.
Vaikko leat válljen 13 guovllu heivvolažžan bieggafápmui, de dát ii sáhte liikká mearkkašit ahte konsešuvdna ja eaŋkiláššiid áššegieđahallan ii čuovo seamma garra gáibádusaid váldit vuhtii vuoigatvuođaguddiid, luonddu girjáivuođa ja álbmotrievtti geatnegasvuođaid dáid guovlluin.
Saksbehandlingen må sikre at samiske interesser og rettighetshavere får en reell mulighet til å bli konsultert av staten for å kunne gi et fritt forhåndsinformert samtykke til aktuelle utbyggingsplaner.
Áššemeannudeapmi ferte dáhkidit ahte sámi beroštumit ja vuoigatvuođaguoddit ožžot duohta vejolašvuođa ráđđádallat stáhtain vai sáhttet ovdagihtii mieđihit áigeguovdilis huksenplánaide dahje hilgut daid.
En forutsetning for at de samiske interessene skal ha mulighet til å følge prosessene som myndigheter og utbygger legger opp til samt at reelle konsultasjoner kan gjennomføres, er at de settes ressursmessig i stand til dette.
Jus sámi beroštumiin galgá leat vejolaš čuovvut proseassaid maid eisseválddit ja huksejeaddjit vuolggahit, ja dasa lassin čađahit duohta ráđđádallamiid, de ferte maid leahkit eaktun ahte sidjiide láhččojuvvo resursadilli dan láhkai.
Sametinget vil presisere at områdene som berører reindrift i det sørsamiske området og områdene i Vest Finnmark som er blant de 13 områdene som i NVE sitt forslag til nasjonal ramme ikke kan tas med i den endelige nasjonale rammen for vindkraft.
Sámediggi háliida deattuhit ahte dat guovllut mat gullet máttasámi boazodoalloguvlui ja Oarje- Finnmárkku boazodoalloguovllut, mat leat NČE árvalusa 13 guovllu gaskkas, daid eai sáhte váldit mielde loahpalaš nationála bieggafámu rámmas.
Sametinget forventer at dette endres som følge av den videre prosessen.
Sámediggi vuordá ahte viidáseabbo proseassa boađus šaddá ahte dán rievdadit.
Fra Sametingets side vil man i denne sammenheng vise til Sametingets plenumsak 027/13 - Strategi for sikring og utvikling av samisk kultur ved energiutbygginger hvor det står: «Sametinget har ved mange anledninger uttalt at det er et paradoks at urfolksområdene i nord er de som først får merke konsekvensene av klimaendringene og at det samtidig er de som tilsynelatende må bære de største byrdene av de avbøtende tiltak.
Sámedikki bealis čujuhit dán oktavuođas Sámedikki dievasčoahkkináššái 027/13 Strategiija mo sihkkarastit ja ovddidit sámi kultuvrra energiijahuksemiid oktavuođas. Dáppe čuočču: «Sámediggi lea máŋgga oktavuođas cealkán ahte lea paradoksa ahte eamiálbmotguovllut davvin leat vuosttažat mat šaddet dovdat dálkkádatrievdamiid váikkuhusaid ja seammás dat mat orrot šaddame guoddit buorideaddji doaibmabijuid stuorámus nođiid.
Arealpresset er særlig sterkt i det sørsamiske området og i Vest-Finnmark.»
Areálasisabahkken lea erenoamáš garas lullisámi guovllus ja Oarje-Finnmárkkus.»
Videre vil Sametinget poengtere at dersom departementet vil foreslå områder i det samiske området, utover de som nå er forslått som egnete områder i NVEs forslag, så kan ikke slike områder anses som avklart av Sametinget i forhold til den nasjonale rammen.
Dasa lassin háliida Sámediggi poengteret ahte jus departemeanta áigu árvalit guovlluid sámi guovllus, lassin daidda maid leat jo árvalan, de eai sáhte dáid atnit Sámedikki bealis nationála rámma ektui čielggaduvvon.
Dette vil i så fall måtte være gjenstand for konsultasjoner mellom departementet og Sametinget.
Dát šattašedje dalle ráđđádallanáššin sámedikki ja departemeantta gaskkas.
For eksempel så må ikke Statnetts planer om en konsesjonssøknad for videreføring av 420kv linja fra Skaidi til Varangerbotn, endre det faktum at områder i Øst Finnmark er tatt ut av forslaget til nasjonal ramme.
Ovdamearkka dihte de lea Nuorta-Finnmárku váldon eret nationála rámma árvalusas, ja dat ii rievdda vaikko vel Statnett ohccáge plána ohcat konsešuvnna njulget 420kv linjá Skáiddis Vuonnabahtii.
Sametinget vil også vise til rapporten med Fylkesmannsembetenes reindriftsvurderinger og mener at vurderingene i rapporten som hovedsakelig peker på at det ikke er særlig rom for vindkraftutbygging i de samiske områdene, må få følger for den endelige nasjonale rammen og fremtidig konsesjonsbehandling av vindkraft i de samiske områdene.
Sámediggi maid háliida čujuhit rapportii mas leat Fylkkamánneámmáhiid boazodoallofágalaš árvvoštallamat ja mas celko ahte ii gávdno ollus sadji hukset bieggafámu sámi guovlluin. Sámediggi oaivvilda ahte dán raportta árvvoštallamat fertejit váikkuhit loahpalaš nationála rámmii ja boahttevaš konsešuvdna meannudeapmái sámi guovllus.
Fra Sametingets side vil man i denne sammenheng vise til Sametingets plenumssak 008/19 om Klimaendringer og rettferdig utvikling hvor følgende ble poengtert i plenumsvedtaket: «Det er viktig at klimarettferdighet vurderes før tiltak i urfolksområder planlegges.
Sámedikki bealis háliidit dán oktavuođas čujuhit dievasčoahkkináššái 008/19 Dálkkádatrievdan ja vuoiggalaš ovdáneapmi mas čuovvovaš deattuhuvvui dievasčoahkkinmearrádusas: «Deaŧalaš lea ahte dálkkádatvuoiggalašvuohta árvvoštallojuvvo ovdal go doaibmabijut álgoálbmogiid guovlluin plánejuvvojit.
Urfolk har ikke skapt klimakrisen, da er det rimelig at utbygninger til fornybar energi i deres områder ikke iverksettes av stater eller andre før det berørte urfolket har gitt sitt frie og informerte forhåndssamtykke.»
Go álgoálbmogat eai leat dagahan dálkkádatroasu, de lea govttolaš ahte ođasmuvvi energiijahuksemat sin guovlluide eai álggahuvvo stáhtaid beales dahje earáid beales ovdal go guoskevaš álgoálbmot lea addán friija ja dieđihuvvon miehtama ovdagihtii.»
Sametinget har ikke konsultert med staten om de konkrete områdene som i den nasjonale rammen foreslås som egnete eller ikke eller ikke egnete for vindindustriutbygginger.
Sámediggi ii leat ráđđádallan stáhtain konkrehta guovlluid maid stáhta árvala nationála rámmas jobe heivet dahje hilgut bieggafápmoindustriija guovlun.
Det innebærer at konsultasjonsavtalen og konsultasjonsforpliktelsene gjelder for videre prosess.
Dát mearkkaša ahte konsultašuvdnašiehtadus ja konsultašuvdnageatnegasvuođat gustojit go proseassa joatká.
Sametinget forutsetter derfor at det gjennomføres konsultasjoner mellom Sametinget og regjeringen om den nasjonale rammen før den blir vedtatt.
Sámediggi eaktuda danne ahte Sámediggi ja ráđđehus konsulterejit nationála rámma ovdal go dan loahpalaččat mearridit.
Nærings- og kulturkomiteen - 004/19
Ealáhus- ja kulturlávdegoddi - 004/19
Innledning Sametingets Nærings og Kulturkomite har behandlet sak 04/19 Sametingets sak om NVE`s forslag til Nasjonal Ramme for Vindkraft Komiteen instiller følgende:
EKL - Mearrádus: Álggahus: Sámedikke ealáhus- ja kulturlávdegoddi lea meannudan ášši 004/19 NČE nášunála bieggafámu rámma árvalusa. Lávdegoddi ovddida čuovvovaš evttohusa:
Forslag fremmet av Norske Samers Riksforbund (NRS) Ann Karin Kvernmo.
Evttohus ovddiduvvon Norgga sámiid Riikasearvvi (NSR) Ann Kristin Kvernmo bokte.
Komiteens medlemmer fra Norske Samers Riksforbund (NRS) Sandra Andersen Eira, Mathis Nilsen Eira og Nora Marie Bransfjell, fra Norske Samers Riksforbund/Samefolkets parti (NRS/SáB) Jovna Vars Smuk, fra Flyttsamelista Anders Somby Jr., fra Partipolitisk uavhengig Tor Mikkola stiller seg bak:
Lávdegotti miellahtut Norgga sámiid Riikasearvvi (NSR) Sandra Andersen Eira, Mathis Nilsen Eira ja Nora Marie Bransfjell, Norgga sámiid Riikasearvvi/Sámeálbmot bellodaga (NSR/SáB) Jovna Vars Smuk, Johttisámiid listtu (JOHT) Anders Somby jr, ja bellodatsorjámeahttunáirras Tor Mikkola dorjot:
Endring i avsnitt 6 og flyttes opp som avsnitt 2:
6. teakstaoasi sadjái ja sirdojuvvo nubbin teakstaoassin:
Sametinget krever at områdene som berører reindrift i de sørsamiske områdene og områdene i Vest Finnmark tas ut av NVEs forslag til nasjonal ramme for vindkraft.
Sámediggi gáibida ahte guovllut mat gusket boazodollui máttasámi guovlluin ja guovlluin OarjeFinnmárkkus váldojuvvojit eret NVE bieggafápmorámma evttohusas.
Sametinget forventer at dette endres som følge av den videre prosessen.
Sámediggi vuordá ahte dat dahkkojuvvo boahttevaš proseassa oktavuođas.
Fra Sametingets side vil man i denne sammenheng vise til Sametingets plenumsak 027/13 - Strategi for sikring og utvikling av samisk kultur ved energiutbygginger hvor det står: «Sametinget har ved mange anledninger uttalt at det er et paradoks at urfolksområdene i nord er de som først får merke konsekvensene av klimaendringene og at det samtidig er de som tilsynelatende må bære de største byrdene av de avbøtende tiltak.
Sámediggi áigu dan oktavuođas čujuhit Sámedikki dievasčoahkkináššái 027/13 Strategiija mo sihkkarastit ja ovddidit sámi kultuvrra energiijahuksemiid oktavuođas gos čuožžu: “Sámediggi lea máŋgga oktavuođas dadjan ahte lea iešvuosttaldeaddjin go dálkkádatrievdamat eanemusat čuhcet álgoálbmotguovlluide davvin seammás go dain guovlluin galget čađahuvvot eanemus ja stuorámus váidudeaddji doaibmabijut.
Arealpresset er særlig sterkt i det sørsamiske området og i Vest-Finnmark.»
Areálasisabahkken lea earenoamáš garas máttasámi guovllus ja Oarje-Finnmárkkus”.
Forslag fremmet av Arbeiderpartiet (AP) Bjørn Inge Mo.
Evttohus ovddiduvvon Bargiidbellodaga (BB) Bjørn Inge Mo bokte.
Komiteens medlemmer fra Arbeiderpartiet (AP) John Kappfjell og Arild Pettersen Inga og Árja Roy Arild Rasmussen stiller seg bak: Forslag 2
Lávdegotti miellahtut Bargiidbellodaga (BB) John Kappfjell ja Arild Pettersen Inga ja Árjja Roy Arild Rasmussen dorjot: Evttohus 2
Sametinget avviser alle inngrep som følge av vindkraftutbygging i samiske områder hvor samiske næringsinteresser eller rettighetshavere blir berørt, og ber om at disse blir tatt ut av NVEs forslag til nasjonal rammeplan for vindkraft.
Sámediggi hilgu buot duohtademiid bieggafápmohuksema oktavuođas sámi guovlluin dalle go sámi ealáhusberoštumit dahje riekteoamasteaddjit guoskkahuvvojit, ja bivdá ahte dat váldojuvvojit eret NČE nationála bieggafápmorámmaplána evttohusas.
For Sametinget er det et klart krav om at folkeretten, menneskerettigheter samt urfolksrettigheter ivaretas og vektlegges for å sikre grunnlaget for samiske samfunn, samiske interesser og samisk kultur i utbyggingssaker.
Sámedikkis lea čielga gáibádus ahte álbmotriekti, olmmošvuoigatvuođat ja álgoálbmotvuoigatvuođat gozihuvvojit ja deattuhuvvojit sihkkarastin dihtii vuođu sámi servodahkii, sámi beroštumiide ja sámi kultuvrii huksenáššiin.
På det grunnlaget kan ansvarlige myndigheter avvise utbyggingsprosjekter med negative konsekvenser for samiske næringsinteresser, både materielle og immatrielle kulturinteresser og arealinteresser.
Dán vuođul sáhttet ovddasvástideaddji eiseválddit hilgut huksenprošeavttaid main leat negatiivvalaš váikkuhusat sámi ealáhusberoštumiide, sihke ávnnaslaš ja eahpeávnnaslaš kulturberoštumiide ja areálaberoštumiide.
Videre forventer Sametinget at man hensyntar natur, miljø og verdifulle friluftsområder, og vil at store verdifulle naturområder uten tekniske inngrep og støy skal verdsettes når det bestemmes hvor det skal bygges vindmøller.
Dasto vuordá Sámediggi ahte luondu, biras ja árvvolaš astoáiggeguovllut vuhtii váldojuvvojit, ja háliida ahte stuorra mávssolaš luondduguovllut teknihkalaš duohtademiid ja rieja haga árvvus adnojuvvojit go mearriduvvo gosa bieggamilluid galgá hukset.
Verdien av inngrepsfrie naturområder, områder med sårbare og truede arter og naturtyper, reinens leveområder og friluftslivsområder og reiseliv, skal vektlegges.
Duohtadanfriija luondduguovlluid, guovlluid gos leat rašis ja áitojuvvon šlájat ja luondu, bohcco eallinguovlluid ja astoáiggeguovlluid ja mátkeealáhusaid árvu galgá deattuhuvvot.
Det er viktig at man hensyntar både reindrifts- og fiskerinæringen slik at man ikke etablerer nye arealkonflikter ved industriutbygginger.
Deaŧalaš lea vuhtii váldit sihke boazodoalu ja guolástusealáhusa nu ahte eai ásahuvvoše ođđa areálagiččut industriijahuksemiid oktavuođas.
De samiske primærnæringene som eksempelvis reindrift, fiske og utmarksbruk er viktige kulturbærere for det samiske samfunnet og bør ha et særskilt vern mot utbyggingssaker.
Sámi vuođđoealáhusat nugo ovdamearkka dihtii boazodoallu, guolástus ja meahcásteapmi leat deaŧalaš kulturguoddit sámi servodagas ja berrejit erenoamážit suodjaluvvon huksenáššiid vuostá.
I følge Statkraft har Norge allerede i dag et kraftoverskudd på 10 TWh (terrawattimer) i et normalår, noe som tilsvarer kraftbehovet til 625 000 husstander.
Statkraft dieđuid mielde lea Norggas juo dál fápmobadjelbáza 10 TWh (terrawatdiimmu) dábálaš jagiin, mii vástida 625 000 dállodoalu fápmodárbbu.
Sametinget mener derfor at man bør stanse utbyggingen av arealkrevende og belastende vindkraftprosjekter i de samiske områdene og se mot alternative løsninger for å møte et eventuelt økt kraftbehov i årene fremover.
Danne oaivvilda Sámediggi ahte berre bissehit areálagáibideaddji huksemiid ja noađuheaddji bieggafápmoprošeavttaid sámi guovlluin ja geahčat molssaektosaš čovdosiid vejolaš lassánan fápmodárbbu geažil jagiin ovddasguvlui.
Statkraft forventer at selv med elektrifiseringen/det grønne skiftet vil man ha et kraftoverskudd på 20 TWh i Norge frem mot 2030 hvis alle vindkraftprosjekter med konsesjoner i dag bygges ut.
Statkraft vuordá ahte ieš rávdnjemiin/ruoná molsumiin šaddá fápmobadjelbáza 20 TWh Norggas jagi 2030 vuostá jos buot bieggafápmoprošeavttat main leat konsešuvnnat dál, huksejuvvojit.
Sametinget stiller seg kritisk til at samiske interesser skal vike og bli skadelidende for at eksterne aktører skal profittere på båndlegging av viktige naturområder.
Sámediggi lea kritihkalaš dasa ahte sámi beroštumit galget addit saji ja gillát dan geažil go olggobeale aktevrrat galget ávkašuvvat deaŧalaš luondduguovlluid váldimiin.
Sametinget anerkjenner og ser viktigheten av det grønne skiftet, og mener det er viktig å påpeke det store energipotensialet som ligger i å utnytte nye former for energiproduksjon på en bærekraftig måte.
Sámediggi dohkkeha ja oaidna man deaŧalaš ruoná molsun lea, ja oaivvilda ahte lea deaŧalaš čujuhit dan stuorra energiijavejolašvuođa jos geavaha ođđa energiija buvttadanvugiid ceavzilis vuogi mielde.
I dag kommer 99% av all kraftproduksjon i Norge fra vannkraft.
Odne boahtá 99 % buot fápmobuvttadeames Norggas čáhcefámus.
Derfor mener Sametinget at oppgradering av eksisterende vannkraftverk bør ha et større fokus, og at det foreligger et stort potensiale for økt kraftproduksjon i Norge.
Danne oaivvilda Sámediggi ahte dáláš čáhcefápmorusttegiid divvumii berrešii leat stuorát fokus, ja ahte Norggas lea stuorra vejolašvuohta lasihit fápmobuvttadeami.
Forskere ved NTNU har observert gjennomsnittlig 23% økning i kraftproduksjon etter oppgradering av eksisterende vannkraftverk.
NTNU dutkit leat oaidnán ahte fápmobuvttadeapmi lea lassánan 23 % maŋŋá go čáhcefápmorusttegat lea divvojuvvon.
Havvind og andre nye former for fornybare energikilder bør videreutvikles da de har et stort energipotensiale og kan plasseres nært markedene hvor kraftbehovet er størst.
Mearrabiekka ja eará ođđa vugiid ođasmuvvi energiijagálduide berre viidásetovddidit, go dain lea stuorra energiijavejolašvuohta ja maid sáhttá bidjat lahka márkaniid gos fápmodárbu lea stuorámus.
Havvindparker med vindmøller på flytende installasjoner under utvikling i dag kan plasseres på havområder med inntil 700 meters dyp.
Mearrabieggapárkkaid bieggamilluiguin govdu installašuvnnain mat dál leat ovddiduvvomin, sáhttá bidjat mearraguovlluide gitta 700 mehtera čiekŋalii.
Eksempelvis arbeider Equinor med et prosjekt hvor de ønsker å bygge en flytende vindpark med en total kapasitet på 88 MW i tilknytning Snorre og Gullfax oljefelter, som vil dekke 35 prosent av det totale kraftbehovet til disse oljefeltene.
Ovdamearkka dihtii bargá Equinor prošeavttain mas háliidit hukset govdu bieggapárkka mas ollislaš kapasitehta lea 88 MW Snorre ja Gullfax oljofealttaid oktavuhtii, mat attášedje 35 % ollislaš fápmodárbbus dáid oljofealttaide.
Hvis Equinor realiserer prosjektet, vil det kunne kutte 200.000 tonn i årlige CO2-utslipp fra feltene.
Jos Equinor ollašuhttá prošeavtta, de dat váldá eret 200 000 tonna jahkásaččat CO2-luoitimiin fealttain.
Samtidig bør det være klart at hvis utbygging av havvindparker eller eventuelle utslipp går utover eksisterende eller fremtidig næringsvirksomhet, fiskeri, bosetting eller vil gjøre skade på økosystemet så ønsker Sametinget et vern av de berørte havområdene.
Seammás berre leat čielggas ahte jos mearrabieggapárkkaid huksen dahje vejolaš luoitimat čuhcet dáláš dahje boahtteáiggi ealáhusdoibmii, guolástussii, ássamii dahje vaháguhttet ekovuogádaga, de háliida Sámediggi suodjalit guoskevaš mearraguovlluid.
Forslag fremmet av Fremskrittspartiet (FrP) Arthur Tørfoss.
Evttohus ovddiduvvon ovddádusbellodaga Arthur Tørfoss bokte.
NVE la 1.april frem forslag til «Nasjonal Ramme for Vindkraft».
Norgga čázádat- ja energiijadoaimmahat ovddidii cuoŋománu 1. b. evttohusa «Nasjonal Ramme for Vindkraft».
Forslaget omfatter 13 områder pekt ut som mulige utbyggingsområder og er lagt ut på høring.
Evttohus guoská 13 guvlui mat leat válljejuvvon vejolaš huksenguovlun ja dat lea biddjojuvvon gulaskuddamii.
Forslaget til plan har allerede ved fremleggelsen blitt møtt med motstand fra flere miljøer, og flere steder møtt stor motstand blant både innbyggere og lokalpolitikere.
Plánaevttohussii lea juo ovddideami oktavuođas boahtán vuosteháhku ollu birrasiin, ja lea ollu báikkiin ožžon stuorra vuostehágu sihke ássiid ja báikkálaš politihkkariid beales.
Uberørt fjell- og kystnatur er et unikt gode for alle i Norge, og vi er i en særstilling i Europa.
Guoskameahttun várre- ja riddoluondu lea hirbmat ávkkálaš buohkaide Norggas, ja mis Eurohpas lea erenoamáš sajádat.
En mulig vindkraftutbygging i flere av de områdene forslaget til plan beskriver har utløst bekymring for om hittil uberørt fjell- og kystnatur kan påvirkes på en måte som sterkt forringer naturverdiene.
Vejolaš bieggafápmohuksen ollu dain guovlluin mat leat plánaevttohusas lea buktán balu, jos dán rádjai guoskameahttun várre- ja riddolundui šaddet hui garra váikkuhusat.
Dette er en bekymring som må tas på alvor, ikke minst i den etterfølgende behandlingen av forslaget, og en senere konsesjonsbehandling av mulige utbyggingsprosjekter.
Dán balu ferte váldit duođas, erenoamážit evttohusa maŋŋá meannudeames, ja vejolaš huksenprošeavttaid maŋŋá konsešuvdnameannudeames.
Vindkraftutbyggingens innvirkning på reindrifta i det aktuelle området må vurderes i dette.
Ferte árvvoštallat makkár váikkuhusat das leat boazodollui guoskevaš guovllus.
Sametinget er tilhenger av en sterk satsing på fornybar kraft.
Sámediggi doarju sakka ođasmuvvi fámuin áŋgiruššama.
Både vannkraftutbygging, kraftlinjer, tilførselsveier og vindmøller setter spor i landskapet som er synlige, og som av mange oppfattes som forstyrrende og negative elementer.
Sihke čáhcefápmohuksen, el-linját, geainnut ja bieggamillut guđđet lundui mearkkaid mat oidnojit, ja ollugiid mielas dat muosehuhttet ja dain leat negatiiva bealit.
Dimensjonene over vindkraftanleggene gjør at slike i større grad enn annen utbygging i landskapet vekker lokal bekymring.
Bieggafápmorusttegiid dimenšuvnnat dagahit ahte dat eanet go eará huksen eanadagas boktá balu báikkálaččat.
For Sametinget er både å ivareta reindriftas interesser, men også lokaldemokratiet viktig.
Sámediggái lea sihke boazodoalu beroštumiid goziheapmi, muhto maiddái báikkálaš demokratiija deaŧalaš.
I saker som angår egen kommune bør i størst mulig grad bestemmes av lokale politikere som innbyggerne selv velger i lokalvalg.
Gieldda iežas áššiid berrejit nu ollu go vejolaš beassat dat báikkálaš politihkkarat mearridit geaid ássit ieža válljejit báikkálaš válggain.
Sametinget ønsker at både energi- miljø- natur- næringsmessige- og lokale hensyn må ligge til grunn for plassering, dimensjonering og utbygging av vindkraftanlegg, i tillegg til at eiendomsretten må respekteres.
Sámediggi háliida ahte sihke energiija-, biras-, luonddu-, ealáhuslaš- ja báikkálaš beroštumit fertejit biddjojuvvot vuođđun dasa gosa bieggafápmorusttegat biddjojuvvojit, mat stuorrát dat leat, dasa lassin ferte oamastanriekti doahttaluvvot.
Derfor legger Sametinget til grunn at etablering av vindparker må bygge på lokal tilslutning fra berørte kommuner.
Danne bidjá Sámediggi vuođđun ahte bieggamilluid ásaheapmi ferte vuođđuduvvot dasa ahte guoskevaš gielddat báikkálaččat dan dohkkehit.
Komiteen har ikke flere forslag og råder Sametinget til å vedta følgende: Sametinget støtter forøvrig sametingsrådets forslag til innstilling.
Lávdegotti ráva Lávdegottis eai leat eanet evttohusat ja rávve Sámedikki mearridit čuovvovaččat: Sámediggi doarju muđui sámediggeráđi árvalusa.
Merknad - Samefolkets parti v/ Ann-Elise Finbog - NVEs forslag til nasjonal ramme for vindkraft I følge Statkraft har Norge allerede i dag et kraftoverskudd på 10 TWh (terrawattimer) i et normalår, noe som tilsvarer kraftbehovet til over 600 000 husstander.
Sámedikki dievasčoahkkin - 025/19 Mearkkašupmi - Sámeálbmot Bellodat áirras Ann-Elise Finbog Statkraft dieđuid mielde lea Norggas juo dál fápmobadjelbáza 10 TWh (terrawatdimmu) dábálaš jagiin, mii vástida 600 000 dállodoalu fápmodárbbu.
I dag kommer tilnærmet 100% av all kraftproduksjon i Norge fra vannkraft.
Odne boahtá lagabui 100% buot Norgga fápmobuvttadeapmi čáhcefámus.
Forskere ved NTNU har beregnet 23% gjennomsnittlig økning i kraftproduksjon etter oppgradering av eksisterende vannkraftverk.
Dutkit NTNU:s leat rehkenasttán 23% gaskamearálaš lassáneami fápmobuvttadeamis maŋŋel dálá čáhcefápmorusttegiid ođasmahttima.
Samefolkets Parti mener derfor at oppgradering av eksisterende vannkraftverk bør ha et mye større fokus.
Sámiálbmot bellodat oaivvilda dasto ahte dálá čáhcefápmorusttegiid ođasmahttimis berre leat mihá eanet fokusis.
Utbygging av vindmølleparker bør sees i en større sammenheng enn ren kraftproduksjon.
Bieggamillopárka huksema berre geahččat stuorit oktavuođas go dušše fápmobuvttadeapmi.
Vindmølleparker beslaglegger store landarealer som berører primærnæringer, natur, fauna og kultur.
Bieggamillopárkat váldet stuora eanaareálaid mat váikkuhit vuođđoealáhussii, lundui, faunai ja kultuvrii.
Vi ser allerede i dag store lokale konflikter i påbegynte utbyggingsområder.
Mii oaidnit odne juo stuora báikkálaš riidduid álggahuvvon huksenguovlluin.
Disse konfliktene vil eskalere i fremtiden, og vil berøre oss alle.
Dát riiddut viidot boahtteáiggis, ja čuohcá midjiide buohkaide.
Man må heller ikke glemme miljøaspektene når det gjelder allerede igangsatte utbygginger. og planlagte utbygginger av vindmølleparker.
Eat mii sáhtte vajálduhttit birasaspeavttaid mii gusto álggahuvvon huksemiidda, ja plánejuvvon bieggamillopárkkaid huksemiidda.
Dette vil kunne betegnes i fremtiden som miljøkatastrofe.
Boahtte áiggis šaddá dát gohčoduvvot biraskatastrofa.
De samiske primærnæringene er viktige kulturbærere for det samiske samfunnet og bør ha et særskilt vern mot utbyggingssaker.
Sámi vuođđoealáhusat leat dehálaš kulturguoddit sámi servodagas ja doppe berre sierra gáhtten huksenáššiid olis.
Natur, miljø og friluftsområder, uten tekniske inngrep og støy vil i fremtiden bli verdsatt.
Luondu, biras ja meahcástallanguovllut atnet boahtteáiggis árvvus gos ii leat teknihkalaš sisabahkkemat.
Verdien av inngrepsfrie naturområder, områder med sårbare og truede arter og naturtyper, friluftslivsområder og reiseliv, skal vektlegges.
Sisabahkken friddja luondduguovlluid árvu, guovllut mat leat hearkkit ja áitojuvvon šlájat ja luondduhámit, meahcástallanguovllut ja mátkeealáhus galget deattuhuvvot.
Dette må være bestemmende når og hvor det skal bygges vindmølleparker.
Dát ferte leat mearrideaddji goas ja gos galget hukset bieggamillopárkkaid.
I fremtiden vil vi også oppleve Havvindparker med vindmøller på flytende installasjoner.
Boahtte áiggis boahtit mii maid vásihit áhpebieggapárkkaid mas bieggamillot leat golgi installašuvnnaid nalde.
Disse er allerede under utvikling og planlegges plassert på havområder langt fra land.
Dáid leat juo ovdánahttime ja plánejit bidjat áhpeguovlluide guhkkin eret gáttis.
Har man tatt konsekvensanalyser om virkningen på havmiljøene.
Leat go váldán váikkuhančielggadusa movt áhpebirrasiidda váikkuha dát?
Både fisk og dyreliv i havene, og ikke minst trekkfugler.
Sihke guolit ja eallošlájat ábiin, earenoamážit bárbmolottit.
Er konsekvensanalysene som i Repparfjorden Vi lever i en merkelig tid der miljø står høyt på dagsorden, mens kapitalkreftene får rasere land og havområder med tillatelse fra våre myndigheter Sametinget må derfor arbeide for å stanse utbyggingen av arealkrevende og belastende vindkraftprosjekter både til lands og til vanns i de samiske områdene, og se mot alternative løsninger for å møte et eventuelt økt kraftbehov i årene fremover.
Mii eallit imašlaš áiggis gos biras lea bajimusas áššelisttus, dan botta go kapitálafámut billistit eatnamiid ja áhpeguovlluid eisseválddiid lobi mielde. Sámediggi ferte dasto bargat bissehit areálagáibideaddji ja deaddi bieggafápmoprošeavttaid huksema sihke gáttis ja čáziin sámi guovlluin, ja baica geahččat alternatiiva čovdosiidda dusten dihte lassi fápmodárbbu boahtte áiggis.
Saken påbegynt 06.06.19 kl. 09.35 Votering
Ášši meannudeapmi álggahuvvui 06.06.19 dii. 09.35.
Av 39 representanter var 30 til stede.
Jienasteapmi 39 áirasis ledje 30 čoahkis.
· Forslag 3 ble forkastet med 29 mot 1 stemmer · Forslag 1 ble vedtatt med 23 mot 7 stemmer · Nærings- og kulturkomiteens tilrådning ble vedtatt med 23 mot 7 stemmer
Jienasteapmi čađahuvvui čuovvovaš vuogi mielde: · Evttohus 3 hilgojuvvui 29 jienain 1 jiena vuostá · Evttohus 2 hilgojuvvui 24 jienain 6 jiena vuostá · Evttohus 1 mearriduvvui 23 jienain 7 jiena vuostá · Ealáhus- ja kulturlávdegotti ráva mearriduvvui 23 jienain 7 jiena vuostá
Representant Ann-Elise Finbog, Samefolkets parti, fremmet merknad som ikke var levert innen fristen jfr. Forretningsorden og grunnregler §24 b).
Áirras Ann-Elise Finbog, Sámeálbmot Bellodat, ovddidii mearkkašumii mii ii lean buktojuvvon áigemeari sisa gč. Čoahkkinortnet ja vuođđonjuolggadusat § 24 b).
Merknaden fra representant Ann-Elise Finbog, Samefolkets parti ble trukket.
Áirras Ann-Elise Finbog, Sámeálbmot Bellodat gesii mearkkašumi.
Taleliste og replikkordskifte Innlegg Replikk Mathis Nilsen Eira, skyggesaksordfører Jovna Vars Smuk Ann Karin Kvernmo Ronny Wilhelmsen Ann Karin Kvernmo Arthur Johan Tørfoss Anders Somby jr. Arthur Johan Tørfoss Bjørn Inge Mo Tor H. Mikkola Bjørn Inge Mo Silje Karine Muotka Nils Mikkelsen Utsi Per Mathis Oskal Nils Mikkelsen Utsi Anders Somby jr. Tor H. Mikkola Bjørn Inge Mo Silje Karine Muotka Anders Somby jr. Arild Pettersen Inga Tor H. Mikkola Ann-Elise Finbog Nora Marie Bransfjell Mathis Nilsen Eira Runar Myrnes Balto, til forretningsorden Ronny Wilhelmsen, til forretningsorden Lars Filip Paulsen, til forretningsorden Ann-Elise Finbog, til forretningsorden Hans Ole Eira Runar Myrnes Balto Sandra Andersen Eira Lars Filip Paulsen Bjørn Inge Mo Mathis Nilsen Eira, skyggesaksordfører
Sáhkavuorrolistu ja replihkat Sáhkavuorru Replihkka 1 Mathis Nilsen Eira, suoivvanáššejođiheaddji 2 Jovna Vars Smuk 3 Ann Karin Kvernmo Ronny Wilhelmsen Ann Karin Kvernmo 4 Arthur Johan Tørfoss Anders Somby jr. Arthur Johan Tørfoss 5 Bjørn Inge Mo Tor H. Mikkola Bjørn Inge Mo 6 Silje Karine Muotka 7 Nils Mikkelsen Utsi Per Mathis Oskal Nils Mikkelsen Utsi 8 Anders Somby jr. Tor H. Mikkola Bjørn Inge Mo Silje Karine Muotka Anders Somby jr. 9 Arild Pettersen Inga 10 Tor H. Mikkola 11 Ann-Elise Finbog 12 Nora Marie Bransfjell 13 Mathis Nilsen Eira Runar Myrnes Balto, čoahkkinortnegii Ronny Wilhelmsen, čoahkkinortnegii Ann-Elise Finbog, čoahkkinortnegii 14 Hans Ole Eira 15 Runar Myrnes Balto 16 Sandra Andersen Eira 17 Lars Filip Paulsen 18 Bjørn Inge Mo 19 Mathis Nilsen Eira, suoivvanáššejođiheaddji
SP - vedtak: Sametinget forutsetter at folkeretten, menneskerettigheter og urfolksrettigheter ivaretas og vektlegges for å sikre det materielle grunnlaget for samiske samfunn, samiske næringer og samisk kultur i energisaker.
DC - Mearrádus: Sámediggi eaktuda ahte álbmotriekti, olmmošvuoigatvuođat, ja álgoálbmotvuoigatvuođat váldojuvvojit vuhtii ja deattuhuvvojit energiija áššiin suodjalan dihte sámi servodaga, sámi ealáhusaid, ja sámi kulturáššiid materiealla vuođu.
Urfolk har ikke skapt klimakrisen, da er det rimelig at utbygninger til fornybar energi i deres områder ikke iverksettes av stater eller andre før det berørte urfolket har gitt sitt frie og informerte forhåndssamtykke.
Go álgoálbmogat eai leat dagahan dálkkádatroasu, de lea govttolaš ahte ođasmuvvi energiijahuksemat sin guovlluide eai álggahuvvo stáhtaid beales dahje earáid beales ovdal go guoskevaš álgoálbmot lea addán friija ja dieđihuvvon miehtama ovdagihtii.»
» Sametinget har ikke konsultert med staten om de konkrete områdene som i den nasjonale rammen foreslås som egnete eller ikke eller ikke egnete for vindindustriutbygginger.
Sámediggi ii leat ráđđádallan stáhtain konkrehta guovlluid maid stáhta árvala nationála rámmas jobe heivet dahje hilgut bieggafápmoindustriija guovlun.
Saken avsluttet 06.06.19 kl. 11.25
Ášši meannudeapmi loahpahuvvui 06.06.2019 dii. 11.25
Ášši/Sak 026/19
Ášši 026/19
Sametingsmelding om samisk barnehagetilbud
Sámediggedieđáhus sámi mánáidgárdefálaldaga birra
Arkivsaknr. 19/1973
Áššenr. 19/1973 Mildosat
Sametinget har drøftet Sametingsmelding om samisk barnehagetilbud.
Sámediggi lea ságaskuššan Sámediggedieđáhusa sámi mánáidgárdefáladaga birra.
Meldingen er vedlagt protokollen.
Dieđáhus čuovvu mielddusin protokollii.
SAMETINGSMELDING OM SAMISK BARNEHAGETILBUD INNLEDNING
SÁMEDIGGEDIEĐÁHUS SÁMI MÁNÁIDGÁRDEFÁLALDAGA BIRRA ÁLGGAHUS
Sametingets hovedmål i barnehagepolitikken
Sámedikki váldomihttomearri mánáidgárdepolitihkas
Sametingets barnehagepolitikk har det samiske barnet i sentrum.
Sámedikki mánáidgárdepolitihkas lea sámi mánná guovddážis.
Sametinget har som hovedmål i barnehagepolitikken å sikre at samiske barn møter et oppveksttilbud som tar utgangspunkt i, og videreformidler, bevarer og utvikler samiske språk, kultur og samfunnsliv.
Sámedikkis lea váldomihttomearrin sihkkarastit ahte sámi mánáin lea dakkár bajásšaddanfálaldat mii váldá vuolggasaji, ja gaskkusta, suodjala ja ovddida sámegielaid, sámi kultuvrra ja servodateallima.
Satsing på barnehager er med å utvikle det samiske samfunn i tråd med det samiske folks egne visjoner, verdier og premisser.
Mánáidgárddiid ektui áŋgiruššan lea mielde ovddideamen sámi servodaga sámi álbmoga iežas višuvnnaide, árvvuide ja eavttuide dávistettiin.
Sametinget skal styrke barnehagens viktige rolle da barnehagene har betydning for barns utvikling med tanke på samisk språk og kultur.
Sámediggi galgá nannet mánáidgárddi deaŧalaš rolla danne go mánáidgárddit leat deaŧalaččat mánáid ahtanuššamii go jurddašit sámi giela ja kultuvrra.
For å nå Sametingets mål er det sentralt at Sametinget gjennom sin barnehagepolitikk skaper gode oppvekstvilkår gjennom et samisk barnehagetilbud.
Go galgá juksat Sámedikki mihttomeari, de lea deaŧalaš ahte Sámediggi iežas mánáidgárdepolitihka bokte háhká buriid bajásšaddaneavttuid sámi mánáidgárdefálaldaga bokte.
Samiske barnehager er innovative institusjoner som er kulturelt bærekraftige.
Sámi mánáidgárddit leat innovatiivvalaš ásahusat mat leat kultuvrralaččat ceavzilat.
Samiske barn skal ha et godt barnehagetilbud som bygger på samisk barn og foreldre.
Sámi mánáin galgá leat buorre mánáidgárdefálaldat mii vuođđuduvvá sámi gillii, kultuvrii, árvvuide ja árbedieđuide.
Sametinget vil bidra til at samisk barnehagetilbud har høy kvalitet og at det er tilstrekkelig mange barnehageplasser.
Sámediggi áigu váikkuhit dan ahte sámi mánáidgárdefálaldagas lea alla kvalitehta ja ahte gávdnojit doarvái mánáidgárdesajit.
Sametinget vil også arbeide for at de ansatte i barnehagene har den kunnskapen og kompetansen som kreves for å kunne gi et godt og kvalitativt samisk barnehagetilbud og rekruttering av samiskspråklig pedagogisk personell må intensiveres.
Sámediggi áigu maiddái váikkuhit ahte mánáidgárddiid bargiin lea dat máhttu ja gelbbolašvuohta mii gáibiduvvo dasa ahte sáhttá addit buori ja kvalitatiivvalaš sámi mánáidgárdefálaldaga ja sámegielat pedagogalaš bargiid rekrutterema ferte hoahpuhit.
Nye satsingsområder i barnehagesektoren
Ođđa áŋgiruššansuorggit mánáidgárdesuorggis
Barnehagefeltet er dynamisk og i endring.
Mánaidgárdesuorgi lea árjjalaš ja rievdamin.
Det blir stilt nye og større krav til barnehagene.
Mánáidgárddiide biddjojuvvojit ođđa ja stuorát gáibádusat.
Barnehagenes rolle og funksjon har endret seg i stor grad.
Mánáidgárddiid rolla ja doaibma lea rievdan ollu.
Dette har også en sammenheng med samfunnsendringer der samiske barn har andre oppvekstvilkår nå enn tidligere.
Dás lea maiddái oktavuohta servodatrievdadusaide man geažil sámi mánáin leat eará bajásšaddaneavttut go ovdal.
I «Rammeplan for barnehagens innhold og oppgaver» (2017) blir det nå stilt større krav til alle barnehager, blant annet med tanke på innhold, rammer, kunnskap og kompetanse.
“Rámmaplánas mánáidgárddi sisdoalu ja bargguid birra” (2017) gáibiduvvo dál ollu eanet buot mánáidgárddiin, earret eará go jurddašit sisdoalu, rámmaid, máhtu ja gelbbolašvuođa.
Når det gjelder samiske barnehager og andre barnehager med samiske barn, stiller rammeplanen også tydeligere krav.
Go guoská sámi mánáidgárddiide ja eará mánáidgárddiide gos leat sámi mánát, de bidjá rámmaplána maiddái čielgaseappot gáibádusat.
Sametinget har inntatt en aktiv rolle og er med på å sette premisser for sektoren.
Sámediggi lea váldán árjjalaš rolla ja lea mielde bidjamin eavttuid suorgái.
Sametinget er delaktig i de fleste prosesser som foregår i både den norske og den samiske barnehagesektoren.
Sámediggi lea searvá eanaš proseassaide mat gevvet sihke norgga ja sámi mánáidgárdesuorggis.
Sametinget løfter frem saker som gjelder samiske barn og barnehager med samisktilbud i flere aktuelle fora og på ulike nivå for å synliggjøre viktigheten av en politikk som skal være til beste for de samiske barna.
Sámediggi ovddida áššiid mat gusket sámi mánáide ja mánáidgárddiide main lea sámefálaldat ollu áigeguovdilis forain ja iešguđege dásiin oainnusmahttin dihtii deaŧalašvuođa politihkas mii galgá leat buoremusat ávkin sámi mánáide.
Det mest synlige og utadvendte premisset er et nylig igangsatt barnehageprosjekt med navnet «Sámi mánát ođđa searvelanjain” (SáMOS).
Eanemus oinnolaš ja olggos guvlui eavttut lea gieskat álggahuvvon mánáidgárdeprošeakta man namma lea «Sámi mánát ođđa searvelanjain” (SáMOS).
Prosjektet skal gjennom målrettede tiltak løfte kvaliteten i samiske barnehager.
Prošeakta galgá ulbmildiđolaš doaibmabijuid bokte buoridit sámi mánáidgárddiin kvalitehta.
Dette vil blant annet skje gjennom en tydeliggjøring i den pedagogiske tilnærmingen, slik at barnehagene tar utgangspunkt i samiske verdier, samisk språk, levesett, tenkemåte og forståelse i arbeids- og læringsmetoder.
Dat dahkkojuvvo earret eará pedagogalaš lagadeami čielggasmahttima bokte, nu ahte mánáidgárddit váldet vuolggasaji sámi árvvuin, sámi gielas, eallinvuogis, jurddašanvuogis ja bargo- ja oahppanmetodaid áddemis.
Den nasjonale strategien «Kompetanse for fremtidens barnehage (2018-2022)» er revidert, og det er planlagt nye kompetansetiltak også mot den samiske barnehagesektoren.
Nationála strategiija «Kompetanse for fremtidens barnehage (2018-2022)» lea ođastuvvon, ja plánejuvvon leat ođđa gealbodoaibmabijut maiddái sámi mánáidgárdesuorggi ektui.
Dette er et samarbeid med Sámi allaskuvla, Kunnskapsdepartementet og Utdanningsdirektoratet.
Dat dahkkojuvvo ovttas Sámi allaskuvllain, Máhttodepartemeanttain ja Oahppodirektoráhtain.
Videre har «NOU 2016:18 Hjertespråket» kommet med en rekke forslag til lovverk, tiltak og ordninger for samiske språk.
Dasto lea «NOU 2016:18 Váibmogiella» evttohan láhkadahkosiid, doaibmabijuid ja ortnegiid sámegielaide.
Da en av hovedoppgavene for Sametinget er å sikre og utvikle de samiske språkenes fremtid, vil det bli lagt vekt på å følge opp utredningens anbefalinger når det gjelder å bevare og vitalisere samiske språk i barnehagene.
Go okta váldodoaimmain Sámedikkis lea sihkkarastit ja ovddidit sámegielaid boahtteáiggi, de deattuhuvvo čielggadusa rávvagiid čuovvuleapmi go guoská sámegielaid suodjaleapmái ja ealáskahttimii mánáidgárddiin.
Myndighetene har nådd målet om full barnehagedekning og har flyttet fokuset fra kvantitet til kvalitet.
Eiseválddit leat dál juksan mihttomeari ollislaš mánáidgárdefálaldagas ja leat sirdán fokusa kvantitehtas kvalitehtii.
Regjeringen la frem en ny rammeplan for barnehagen i 2017 der innholdet i det samiske barnehagetilbudet har blitt styrket gjennom denne forskriften.
Ráđđehus ovddidii ođđa mánáidgárderámmaplána 2017:s mas sámi mánáidgárdefálaldaga sisdoallu lea nannejuvvon dán láhkaásahusa bokte.
For å iverksette rammeplanens intensjoner, er det satt i gang en nasjonal satsing i form av en implementeringsprosess for dette arbeidet.
Vuolggahan dihtii rámmaplána áigumušaid, lea álggahuvvon nationála áŋgiruššan implementerenproseassa hámis dán barggu várás.
Parallelt går også en egen implementeringsprosess for de samiske barnehager der Sametinget, Utdanningsdirektoratet og fem fylkesmenn deltar i arbeidsgruppen.
Bálddalagaid manná maiddái sierra implementerenproseassa sámi mánáidgárddiid várás mas Sámediggi, Oahppodirektoráhta ja vihtta fylkkamánni servet bargojovkui.
Kunnskapsdepartementet er i gang med en stortingsmelding om tidlig innsats og inkluderende fellesskap for både barnehage, skole og skolefritidsordningen.
Máhttodepartemeanta lea bargagoahtán Stuorradiggedieđáhusain árra áŋgiruššama ja searvvaheaddji oktavuođa birra sihke mánáidgárddiid, skuvllaid ja skuvlaasttuáigeortnega várás.
Målet med meldingen er blant annet å gi alle barn mulighet til å lykkes uavhengig av sosial, kulturell og språklig bakgrunn, kjønn, kognitive og fysiske forskjeller.
Dieđáhusa ulbmilin lea earret eará addit buot mánáide vejolašvuođa lihkostuvvat sorjjakeahttá sosiála, kultuvrralaš ja gielalaš duogážis, sohkabeali, kognitiiva ja fysalaš erohusain.
Ny rammeplan for barnehagen gir tydelige krav til at personalet i barnehagene skal forebygge, håndtere og stoppe mobbing.
Ođđa mánáidgárderámmaplána addá čielgaseappo gáibádusaid dasa ahte mánáidgárddiid bargit galget eastadit, gieđahallat ja bissehit givssideami.
Sametinget er med i kampanjen “partnerskap mot mobbing” og mener at alle barn har rett til en oppvekst og et læringsmiljø fri for mobbing og trakassering.
Sámediggi searvá kampánjii “partnerskap mot mobbing” ja oaivvilda ahte buot mánáin lea vuoigatvuohta oažžut bajásšaddama ja oahppanbirrasa givssideami ja vealaheami haga.
Videre har regjeringen endret barnehageloven i 2018 som omhandler minimumsnorm for grunnbemanning i barnehagene.
Dasto lea ráđđehus rievdadan mánáidgárdelága 2018:s mas válddahuvvo norpma man ollu unnimusat galget leat bargit mánáidgárddiin.
Loven stiller krav om at barnehagene har en bemanning som tilsvarer minimum èn voksen per tre barn under tre år og èn voksen per seks barn over tre år.
Lága bokte gáibiduvvo ahte mánáidgárddiin galget leat unnimusat okta rávisolmmoš golmma máná nammii vuollel golbma jagi ja okta rávisolmmoš guđa máná nammii badjel golbma jagi.
Det skal være en pedagogisk leder per 14 barn når barna er over tre år og en pedagogisk leder per syv barn når barna er under tre år.
Galgá lea okta pedagogalaš jođiheaddji 14 máná nammii go mánát leat badjel golbma jagi ja okta pedagogalaš jođiheaddji čieža máná nammii go mánát leat vuollel golbma jagi.
Videre er barnehageloven endret slik at det nå er en plikt for de berørte parter til å samarbeide om barns overgang fra barnehage til skole og skolefritidsordningen.
Dasto lea mánáidgárdeláhka rievdaduvvon nu ahte dál geatnegahttojuvvojit guoskevaš bealit ovttas bargat máná sirdimis mánáidgárddis skuvlii ja skuvlaasttuáiggeortnegii.