pere/sami_parallel huggingface dataset:
Dette av to hovedårsaker : Møtesekretærer : Ellen Aina Eira
Čoahkkingirjji čállit : Marit Ellen Mienna
Side 42 av 175
42 siidu 177 siiddus
For det første har vi alt som oftest allerede en rekke saker på vår befaringsliste som vi fått inn tidligere på året , og i slutten av året før , og å få gjort ferdig denne befaringslista blir derfor prioritert .
Dasa leat guokte váldosiva : De leat vuos mis dábálaččat máŋga ášši juo min báikediđoštallanlisttas , maid mii leat ožžon juo árat jagis , ja ovddit jagi loahpageahčen , ja danne mii vuoruhit vuos daid báikediđoštallamiin geargat .
Det er nemlig et visst køsystem blant befaringssakene der de først innkomne sakene også blir først befart , selv om vi ikke følger dette slavisk .
Báikediđoštallanáššiin han lea vuoruhanlista nu ahte dat áššit mat bohtet ovddemusat , dat maid diđoštallojuvvojit vuosttamuččas , vaikke vel ii čuvvojuvvo álo nu čavga .
Dersom det viser seg at en sent innkommet befaringssak ligger i et område der vi allerede har en planlagt befaring som fortsatt ikke er gjennomført , så vil vi selvfølgelig også befare den sent innkomne saken samtidig .
Jus čájehuvvo ahte diđoštallanášši mii lea boahtán maŋŋit , lea dakkár guovllus gosa mii leat juo plánen diđoštallama mii ii leat vel čađahuvvo , de mii dieđusge diđoštallat maŋŋit boahtán ášši seammás .
Men så var ikke fallet i 2009 hva gjelder Lille Lerresfjord , vi hadde allerede gjennomført alle befaringer i det aktuelle området .
Muhto dát ii lean nu 2009:s Uhca Liidnavuonaš áššis , mii leimmet juo čađahan buot báikediđoštallamiid dien guovllus .
Sametinget må ha snøfritt , telefritt og tilstrekkelige lysforhold får å få gjennomført en befaring under det vi mener er forsvarlige forhold .
Sámediggi dárbbaša bievlaeatnama , girssehis eatnama ja doarvái čuovgga go galgá čađahit báikediđoštallamiid dakkár dilis maid mii atnit dohkálažžan .
Etter vår vurdering er befaringsforholdene i Finnmark ofte ikke forsvarlige i andre halvdel av oktober .
Min árvvoštallama mielde leat diđoštallandilit Finnmárkkus eahpedohkálaččat golggotmánu nuppi bealis .
Alt i alt ble derfor denne saken ikke gjenstand for befaring under høsten 2009 , uten utsatt til feltsesongen 2010 .
Boađusin lei ahte dán áššis ii čađahuvvon báikediđoštallan 2009 čavčča , muhto dat maŋiduvvui 2010 gieddeáigodahkii .
Årsaken til dette var at Sametinget under 2010 hadde flere store og ressurskrevende befaringer og i den forbindelse ble noen mindre befaringer trukket .
Sivvan dasa lei go Sámedikkis ledje 2010:s máŋga stuorra ja resursagáibideaddji báikediđoštallama ja dan oktavuođas gessojuvvojedje muhtun uhcit báikediđoštallama .
I denne saken ble Alta kommune gjort oppmerksom på dette i brev av 25.05.10 .
Dán áššis dat fuomášahttojuvvui Álttá suohkanii 25.05.2010 beaiváduvvon reivves .
Dette brevet gikk også i kopi til tiltakshaver .
Dán reivves sáddejuvvui maid máŋggus doaibmabidjoeaiggádii .
Sametinget brukte altså ikke 2 år på å komme med en endelig uttalelse i saken .
Nappo ii geavahan ge Sámediggi 2 jagi ovddidit loahpalaš cealkámuša áššái .
At Alta kommune i etterkant av Sametingets endelige uttalelse brukte nesten 1 år på å gi byggetillatelse til det aktuelle naustet , kan ikke nødvendig Sametinget lastes for .
Dat ahte Álttá suohkan maŋŋá Sámedikki loahpalaš cealkámuša geavahit lagabui jagi addit lobi hukset guoskevaš návsttu , dan geažil ii sáhte Sámedikki sivahallat .
Det er likevel beklagelig at tiltakshaver i denne saken fikk vente flere måneder ekstra på Sametingets endelige uttalelse .
Dattege lea šállošahtti go doaibmabidjoeaiggát dán ášši gárttai vuordit Sámedikki loahpalaš cealkámuša máŋga liigemánu .
Men det kan fra tid til annen oppstå slike situasjoner der Sametinget først varsler befaring , for deretter å trekke befaringen .
Muhto muhtumin čuožžila dakkár dilli ahte Sámediggi vuos dieđiha báikediđoštallama , ja dasto geassá dan .
Dette kan skje når det for eks. tiltaket av ulike grunner ikke lenger er aktuelt å gjennomføre , det kommer inn nye opplysninger som setter det omsøkte tiltaket i nytt lys og befaring ikke lenger vurderes nødvendig , vi får beskjed at fylkeskommunen har befart aktuelt område uten å gjøre funn av kulturminner eller at vi ser at befaringen ikke lenger bør prioriteres av ressursmessige grunner ( som i dette fallet ) .
Dat sáhttá dáhpáhuvvat go ovdamearkka dihtii doaibmabiju man nu siva geažil ii šat dárbbaš diđoštallat , go bohtet ođđa dieđut mat čuvgejit ášši eará láhkai ja diđoštallan ii šat oro dárbbašlaš , go oažžut dieđu ahte fylkkagielda lea diđoštallan guoskevaš guovllu ii ge leat gávdnan kulturmuittuid dahje go mii oaidnit ahte diđoštallama ii berre šat vuoruhit resursageavaheami geažil ( nu mo dán áššis ) .
Befaringer varsles i de saker vi har grunn til å tro at omsøkte tiltak vi kunne påvirke samiske kulturminner og i de saker vi mener ikke er godt nok opplyste fra før av .
Báikediđoštallamat dieđihuvvojit dain áššiin main mii jáhkit ahte ohccojuvvon doaibmabidju sáhttá váikkuhit sámi kulturmuittuid ja dain áššiin maid mii eat jáhke leat doarvái bures čuvgejuvvon ovddežis .
Men det er også slik at Sametinget per i dag ikke har ressurser til å gjennomføre alle befaringer som hadde vært ønskelig sett fra et faglig ståsted .
Muhto lea maid nu ahte Sámedikkis dál eai leat resurssat čađahit buot báikediđoštallamiid maid mii sávašeimmet čađahit fágalaš vuođuin .
Under 2010 varslet Sametinget som kulturminnemyndighet til sammen 169 befaringer i forbindelse med til sammen 2826 utgående uttalelser ( Sametingets årsmelding 2010 ) .
2010 dieđihii Sámediggi kulturmuitoeiseváldin oktiibuot 169 báikediđoštallama buohkanassii 2826 sáddejuvvon cealkámuša oktavuođas ( Sámedikki 2010 jahkedieđáhus ) .
Dette utgjør ca 6 % av tilfellene .
Dát dahke 6 % buot áššiin .
De saker der vi ser at kulturminner med all sannsynlighet vil bli direkte berørt av et tiltak , vil selvsagt alltid bli prioritert .
Dat áššit main mii oaidnit stuorra vejolašvuođa ahte doaibmabidju guoská njuolgga kulturmuittuide , vuoruhuvvojit dieđusge álo .
Sametinget har nemlig i liten grad egne ressurser til å befare areal- og plansaker samt egeninitierte saker .
Sámedikkis han alddis leat uhccán resurssat diđoštallat areála- ja plánaáššiid ja ieš álggahit áššiid .
Den aktuelle saken i Lille Lerresfjord var en befaringssak hvor kostnadene alene ville påløpe Sametinget .
Dát ášši Uhca Liidnavuonažis lei dakkár báikediđoštallanášši , man goluid Sámediggi ieš lei fertet gokčat .
Vi har derfor en praksis hvor man samler opp saker i et område før befaring gjennomføres , og da som større befaringsrunder .
Danne mii lávet čohkket áššiid seamma guovllus ovdalgo báikediđoštallan čađahuvvo , ja dalle stuorát báikediđoštallamin .
Dette er både tidseffektivt og kostnadsbesparende både for de tiltakshavere som er betalingspliktige og for Sametinget som forvaltningsmyndighet .
Dat lea sihke bevttolaš ja seastá goluid sihke doaibmabidjoeaiggádiidda geat fertejit máksit goluid ja Sámediggái hálddašaneiseváldin .
Det er normalt 1-2 saker per år og per fylke der vi trekker en tidligere varslet befaring på bakgrunn av en egen , ny vurdering av saken .
Dábálaččat dat leat 1-2 ášši jahkái juohke fylkkas maid mii geassit ja maid mii ovdal leat dieđihan galget diđoštallojuvvot go mii leat árvvoštallan ášši ođđasis .
Side 43 av 175
43 siidu 177 siiddus
I forbindelse med planleggingen av offentlige og større private tiltak skal Sametinget som kulturminnemyndighet etter kulturminneloven normalt avgi endelig uttalelse innen 3 måneder .
Almmolaš ja stuorra doaibmabijuid plánema oktavuođas galgá Sámediggi kulturmuitoeiseváldin kulturmuitolága vuođul dábálaččat addit loahpalaš cealkámuša 3 mánu siste .
Finner vi at det aktuelle tiltaket berører automatisk fredete samiske kulturminner har vi rett at kreve ytterligere frist på 1 måned .
Go mii gávnnahit ahte guoskevaš doaibmabidju guoská automáhtalaččat ráfáiduhttojuvvon sámi kulturmuittuide , de mis lea vuoigatvuohta gáibidit vel mánu lassi áigemeari .
Fristen kan dessuten forlenges av departementet .
Ja vel sáhttá departemeanta guhkidit áigemeari .
For disse sakene vil det gå utover 4 måneder før vi avgir vår endelige uttalelse , da varslete befaringer normalt ikke kan gjennomføres før i mai / juni .
Dáin áššiin váldá guhkit go 4 mánu ovdalgo min loahpalaš cealkámuš boahtá , go dieđihuvvon báikediđoštallamiid ii sáhte dábálaččat čađahit ovdal miessemánu / geassemánu .
For saker som blir behandlet i perioden mars til september og der vi har varslet befaring , vil vi normalt kunne avgi vår endelige uttalelse , dvs. etter utført befaring , innen fristen på 4 måneder .
Dain áššiin mat meannuduvvojit áigodagas njukčamánus čakčamánnui ja main mii leat dieđihan báikediđoštallama , mii sáhttit dábálaččat addit iežamet loahpalaš cealkámuša , dat mearkkaša maŋŋá báikediđoštallama , 4 mánu áigemeari siste .
Som regel er det kun saker som behandles i perioden oktober til desember som blir utsatt til året etter .
Dábálaččat leat dušše áššit mat meannuduvvojit áigodagas golggotmánus juovlamánnui , mat maŋiduvvojit maŋit jahkái .
Dette innebærer at maks tid fra varsel om befaring til befaring utføres som regel er 7-8 måneder .
Dat mearkkaša ahte guhkimus áigi báikediđoštallama dieđiheami rádjai dan rádjai go mii čađahit báikediđoštallama , lea dábálaččat 7-8 mánu .
Det skal imidlertid også her bemerkes at feltsesongens lengde varierer noe fra fylke til fylke .
Dasa ferte gal lasihit ahte gieddeáigodat ii leat seamma guhki buot fylkkain .
Sametingsrådet vil avslutningsvis påpeke at det er tiltakshaverne og kommunene som sammen er ansvarlige for at de saker som sendes ut på høring er så godt opplyste som mulig .
Sámediggeráđđi čujuha loahpalaččat dasa ahte doaibmabidjoeaiggádiin ja gielddain dat lea oktasaš ovddasvástádus das ahte dat áššit mat sáddejuvvojit gulaskuddamii , leat nu bures čuvgejuvvon go vejolaš .
Dette fremkommer først av den nevnte avisartikkelen .
Dat boahtá ovdan easkka namuhuvvon aviisaartihkkalis .
Dersom det hadde vært informert om dette allerede fra første stund , ville Sametinget nok heller aldri ha varslet befaring av denne naustbyggingen i Lille Lerresfjord .
Jus dat livččii lean dieđihuvvon álggu rájes juo , de ii livččii várra Sámediggi goassege dieđihan báikediđoštallama dán návsttu huksema oktavuođas Uhca Liidnavuonažis .
Innlegg Odd Iver Sara Láilá Susanne Vars Aili Keskitalo Jørn Are Gaski Cecilie Grape Láilá Susanne Vars Rolf Johansen Vibeke Larsen Jørn Are Gaski Geir Tommy Pedersen Aud Marthinsen Rolf Johansen Vibeke Larsen Kirsti Guvsám Ellinor Marita Jåma Silje Karine Muotka Ellinor Marita Jåma Silje Karine Muotka Ellinor Marita Jåma Jørn Are Gaski Trond Are Anti Silje Karine Muotka Ellinor Marita Jåma Silje Karine Muotka
Sáhkavuorru Odd Iver Sara Láilá Susanne Vars Aili Keskitalo Jørn Are Gaski Cecilie Grape Láilá Susanne Vars Rolf Johansen Vibeke Larsen Jørn Are Gaski Geir Tommy Pedersen Aud Marthinsen Rolf Johansen Vibeke Larsen Kirsti Guvsám Ellinor Marita Jåma Silje Karine Muotka Kirsti Guvsám Ellinor Marita Jåma Silje Karine Muotka Ellinor Marita Jåma Jørn Are Gaski Trond Are Anti
Side 44 av 175
44 siidu 177 siiddus
Behandlingen av saken ble avsluttet 21.09.11 kl. 16.15 .
Ášši meannudeapmi loahpahuvvui 21.09.11 dii. 16.15 .
Side 45 av 175
45 siidu 177 siiddus
Arkivsaksnr. 11/4306
Arkiiváššenr . 11/4310
Saken påbegynt 21.09.11 kl.16 .
Ášši meannudeapmi álggahuvvui 21.09.11 dii. 16.15 .
Stopp det midlertidige vernet av Iesjavre-området
Iešjávrri guovllu gaskkaboddosaš gáhttema bisseheapmi
Representant Toril Bakken Kåven , Nordkalottfolket Representant Toril Bakken Kåven , Nordkalottfolket Representant Monica Dervo , Fremskrittspartiet Representant Elin Kristin Henriksen , NSR .
Áirras Toril Bakken Kåven , Nordkalottfolket Áirras Toril Bakken Kåven , Nordkalottfolket Áirras Monica Dervo , Ovddádusbellodat Áirras Elin Kristin Henriksen , NSR .
/ SáBs sametingsgruppe Representant Elin Kristin Henriksen , NSR .
/ SáB:a sámediggejoavku Áirras Elin Kristin Henriksen , NSR .
/ SáBs sametingsgruppe Representant Åge Nordkild , NSRs sametingsgruppe Representant Trond Are Anti , NSR .
/ SáB:a sámediggejoavku Áirras Åge Nordkild , NSR:a sámediggejoavku Áirras Trond Are Anti , NSR .
/ SáBs sametingsgruppe Representant Trond Are Anti , NSR .
/ SáB:a sámediggejoavku Áirras Trond Are Anti , NSR .
/ SáBs sametingsgruppe Representant Aili Keskitalo , NSRs sametingsgruppe Representant Rolf Johansen , NSRs sametingsgruppe Representant Ann-Mari Thomassen , NSRs sametingsgruppe Representant Ann-Mari Thomassen , NSRs sametingsgruppe Representant Olof Anders Kuhmunen , NSRs sametingsgruppe Representant Kirsti Guvsám , NSRs sametingsgruppe
/ SáB:a sámediggejoavku Áirras Aili Keskitalo , NSR:a sámediggejoavku Áirras Rolf Johansen , NSR:a sámediggejoavku Áirras Ann-Mari Thomassen , NSR:a sámediggejoavku Áirras Ann-Mari Thomassen , NSR:a sámediggejoavku Áirras Olaf Anders Kuhmunen , NSR:a sámediggejoavku Áirras Kirsti Guvsám , NSR:a sámediggejoavku
II Forslag og merknader Forslag 1 , representant Toril Bakken Kåven , Nordkalottfolket Stopp det midlertidige vernet i Iesjavre-området
II Evttohusat ja mearkkašumit Evttohus 1 , Áirras Toril Bakken Kåven , Nordkalottfolket Iešjávrri guovllu gaskkaboddosaš gáhttema bisseheapmi
Som en del av verneplanene til regjeringen har man foreslått å verne nordenden av Iesjavre-området .
Oassin Ráđđehusa luonddugáhttenplánain árvaluvvo ráfáidahttit Iešjávrri guovllu davágeaži .
Bakgrunnen for vernet er dverggåsa , som det hevdes er utryddingstruet .
Duogáš gáhttenplánaide lea giljobašnálli , man čuoččuhit nohkat oalát .
Dette vernet kommer til tross for Møtesekretærer : Ellen Aina Eira
Giljobaš boahtá Norgii giđđat ja guođđá guovllu árrat čakčat . Čoahkkingirjji čállit : Marit Ellen Mienna
Side 46 av 175
46 siidu 177 siiddus
I Norge kommer den på våren , og forlater området tidlig høst .
Guovllu gáhtten lea gaskaboddosaččat bissehuvvon olu váidagiid geažil .
Tidligere i høst ble næringsutøverne ved Iesjavre gjort oppmerksom på at Fylkesmannen har innført midlertidig vern av Iesjavre – i påvente av det endelige vernet .
Ealáhusbargit Iešjávrris fuomášedje árabut dán čavčča ahte Fylkkamánni lea gáhttegoahtán gaskaboddosaččat Iešjávrri – ja vuordá loahpalaš gáhttema .
Fylkesmannen har på denne måten fratatt alle utmarksutøverne med Iesjavre deres rettigheter , og regjerer nå helt på egenhånd , uten noen form for demokratiske prosesser .
Dán láhkai Fylkkamánni lea váldán eret buot vuoigatvuođaid luondduealáhusbargiin Iešjávrris , ja hálddaša guovllu dál áibbaš iešoaivválaččat , almmá makkárge demokráhtalaš proseassa haga .
Næringsutøverne er fullstendig overkjørt , og man har ikke hatt noen form for uttalerett i forbindelse med dette vernet .
Ealáhusbargit leat oalát dulbmojuvvon , iige sis leat leamaš makkárge cealkinvuoigatvuohta dán guovllu gáhttema oktavuođas .
Næringen ved Iesjavre er ikke i konflikt med dverggåsa , men er et godt eksempel på sameksistens mellom dyr og mennesker .
Ealáhusat Iešjávrris eai leat vuostálaid giljobaččain , muhto leat buorre ovdamearkan olbmo ja elliid ovttaseallimis .
Sametinget må snarest kontakte statstråden for å få stoppet denne dette midlertidige vernet , før all næring for flere familier dør ut som følge av fylkesmannens verneiver .
Sámediggi berre johtileamos lági mielde váldit oktavuođa stáhtaráđđái ja oažžut bissehit dán gaskaboddosaš gáhttema , ovdalgo máŋgga bearraša buot ealáhusat duššet Fylkkamánni gáhttendáhtu geažil .
Som en start må det midlertidige vernet oppheves , og deretter må man jobbe aktivt for å stoppe verneplanene .
Vuosttamužžan ferte fámohuhttit gaskaboddosaš gáhttema , dan maŋŋá ferte bargat áŋgirit dan guvlui , ahte gáhttenplánaid bissehit .
Forslag 2 , representant Toril Bakken Kåven , Nordkalottfolket Å ta vekk kontantstøtten gir vanskeligere hverdag for næringsutøvere
Evttohus 2 , Áirras Toril Bakken Kåven , Nordkalottfolket Reaidadoarjaga eret váldin mielddisbuktá váddásit árga beaivvi ealáhusdoaimmaheddjiide
Det har kommet signaler om at staten fjerner kontantstøtten fra sommeren 2012 .
Leat boahtán dovddahusat dasa ahte stáhta heaittiha reaidadoarjaga 2012 geasi .
I samiske næringer og spesielt i primærnæringer , er det lang tradisjon for å ha barna med på så mye av aktivitetene som mulig , og da gjerne som del av storfamilien .
Sámi ealáhusain ja erenoamážit vuođđoealáhusain , lea nana árbevierru das ahte mánát leat mielde nu ollu doaimmain go vejolaš , ja de áinnas go leat oassin stuorabearrašis .
I tillegg har gjerne næringsdrivende et arbeid som drives på døgnkontinuerlig basis , og da trenger man enkelte dager hjelp til barnepass på dagtid , andre ganger kveld eller natt .
Dasa lassin leat ealáhusdoaimmaheddjiin dávjá barggut mat bistet jándora miehtá , ja vaikko guđe áiggis jándoris , ja dalle dárbbaša soames háve veahki mánnáfuolaheapmái beaivet , ja eará háviid fas eahkes dahje ihkku .
Kontantstøtten kan da bidra til at familien sammen med storfamilien , klarer å ha omsorg for barna , selv om det er vanskelige arbeidsforhold .
Reaidadoarjja sáhttá dalle veahkehit dasa ahte bearaš sáhttá , ovttas stuorabearrašiin , addit fuolahusa mánnái , vaikko leat váttis bargodilálašvuođat .
Ved å fjerne kontantstøtten gjør man livet vanskeligere for mange næringsutøvere i samiske områder , og kan gjøre at spesielt kvinner ikke ønsker belastningen med å etablere bedrifter i en fase av livet hvor de har små barn .
Reaidadoarjaga eretváldin mielddisbuktá váddáset eallima máŋgga ealáhusdoaimmaheaddjái sámi guovlluin , ja sáhttá mielddisbuktit ahte erenoamážit nissonolbmot eai háliit dan noađi ahte álggahit fitnodagaid dan áiggi eallimis go sis leat smávva mánát .
Det beste vil være at man har en fleksibel ordning , hvor hver og en kan bestemme selv hvordan de organiserer barnepass uten å miste støtten som dette gir .
Buoremus livččii ahte gávdno ortnet man sáhttá heivehit , gos juohkehaš beassá ieš mearridit movt láhčet mánnáfuolahusa , ja seammás eai masse doarjaga maid sáhttá oažžut dákkár oktavuođain .
Det gir også mer likhet og rettferdighet , slik som formålet med ordningen er .
Dát mielddisbuktá maiddái eanet seammaláganvuođa ja rievttalašvuođa , nu go lea oaivvilduvvon ortnegiin .
Nordkalottfolket anmoder sametinget om å fremme dette synet ovenfor regjeringen .
Nordkalottfolket bivdá Sámedikki ovddidit dán oainnu ráđđehussii .
Forslag 3 , representant Monica Dervo , Fremskrittspartiet Språk i lærebøker i grunnskolen
Evttohus 3 , Áirras Monica Dervo , Ovddádusbellodat Vuođđoskuvlla oahppogirjjiid giella
Mange voksne samer i dag behersker muntlig samisk , men kan slite med skriftspråket .
Ollu sámi rávesolbmot hálddašit dál njálmmálaš sámegiela , muhto rahčet čállingielain .
Dette blant annet fordi deres bøker på skolen var på norsk .
Sivvan lea go sin skuvlagirjjit ledje dárogillii .
Når de nå har barn i skolen sliter de med å hjelpe barna med lekser , da alle lærebøker er kun på samisk .
Go sis dál leat mánát skuvllas , de sii rahčet veahkehemiid mánáid bihtáiguin , go buot oahppogirjjit leat sámegillii .
Side 47 av 175
47 siidu 177 siiddus
En løsning kunne være å lage lærebøker hvor hvert oppslag er både på samisk og norsk .
Okta čoavddus sáhttá leat ráhkadit oahppogirjjiid mas juohke prentehus lea sihke sámegillii ja dárogillii .
Forslag : Sametinget ber sametingsrådet legge frem en sak hvor denne problemstillingen er belyst .
Evttohus : Sámediggi bivdá sámediggeráđi ovddidit ášši mas dát čuolbmačilgehus váldojuvvo ovdan .
Saken skal inneholde kostnadsoverslag , slik at midler til slike bøker kan innarbeides i budsjettet .
Gollomeroštallan galgá čuovvut ášši vai sáhttá bušeteret goluid dákkár girjjiide .
Forslag 4 , representant Elin Kristin Henriksen , NSR .
Evttohus 4 , Áirras Elin Kristin Henriksen , NSR .
/ SáBs sametingsgruppe Kutt i helsetjenesten i Finnmark
/ SáB:a sámediggejoavku Dearvvašvuođabálvalus Finnmárkkus unniduvvo
NSR registrerer at Helse Finnmark pga. den økonomiske situasjonen har foreslått store stillingskutt og reduksjon av driften .
NSR oaidná ahte Helse Finnmark ekonomalaš sivaid geažil lea evttohan geahpedit ollu virggiid ja unnidit doaimma .
Dette vil medføre store ulemper , spesielt for eldre .
Dát mielddisbuktá ollu heađuštusaid , erenoamážit boares olbmuide .
NSR ber om at Sametingsrådet involverer Sametinget i arbeidet for å opprette et godt helsetilbud for befolkningen i Finnmark , og vi ber om at det redegjøres for arbeidet som gjøres ifht . Helse-og omsorgsdep .
NSR bivdá ahte Sámediggeráđđi seaguha Sámedikki dan doibmii ahte seailluhit buori dearvvašvuođafálaldaga Finnmárkku álbmogii , ja mii bivdit ahte bargu mii dahkko Dearvvašvuođa- ja fuolahusdepartemeantta ja Helse Finnmark ektui čilgejuvvo .
Forslag 5 , representant Elin Kristin Henriksen , NSR .
Evttohus 5 , Áirras Elin Kristin Henriksen , NSR .
/ SáBs sametingsgruppe Rekruttering av samisktalende barnehagepersonell
/ SáB:a sámediggejoavku Sámegielat mánáidgárdebargiid rekrutteren
NSR ser frem til Sametingets arbeid med meldingen om Samiske barnehager .
NSRas leat vuordámušat Sámedikki dieđáhussii sámi mánáidgárddiid birra .
Vi er bekymret over den dårlige rekrutteringen av samisktalende personell til barnehager i samiske områder utenfor forvaltningsområdet .
Mii leat vuorjastuvvan go lea nu unnán rekrutteren sámegielat bargiide mánáidgárddiin sámi guovlluin hálddašanguovllu olggobealde .
Vi ber derfor om at det i meldingen legges vekt på gode rekrutterings- og stimuleringsordninger som kan bidra til lettere rekruttering av samisktalende personell .
Mii bivdit dan sivas ahte buorit rekrutteren- ja movttidahttinortnegat deattuhuvvojit dieđáhusas mat sáhttet mielddisbuktit álkit rekrutterema sámegielat mánáidgárdebargiin .
Forslag 6 , representant Åge Nordkild , NSRs sametingsgruppe Egen avdeling ved barnehage i Bodø
Evttohus 6 , Áirras Åge Nordkild , NSR:a sámediggejoavku Sierra ossodat mánáidgárdái Bådåddjoi
I Bodø kommune har det siden november 2008 vært barnehagetilbud for samiske barn .
Bådåddjo suohkanis lea leamaš mánáidgárdefálaldat sápmelaš mánáide skábmánu 2008 rájes .
Barnehagen er både norsk og samiskspråklig , men det er ikke hittil tilrettelagt en egen avdeling der det kun snakkes lulesamisk .
Mánáidgárdi lea sihke dáro- ja sámegielat , muhto dássážii ii leat láhččon sierra ossodat gos hállošii dušše julevsámegiella .
De samiske barnehagene har en sentral betydning i arbeidet for å styrke samisk språk .
Sámi mánáidgárddit leat guovddážis sámegiela nannemis .
NSR understreker viktigheten av at det settes fokus på barnehagetilbudet de samiske barna får .
NSR deattuha ahte lea dehálaš bidjat sápmelaš mánáid mánáidgárdefálaldaga guovddážii .
Representanten Miriam Paulsen , NSR har tidligere fremmet for Sametinget en sak hvor hun ber om en helhetlig gjennomgang av barnehagetilbudet til samiske barn .
NSR:a áirras Miriam Paulsen lea ovdalis ovddidan Sámediggái ášši , mas son dáhttu ollislaččat geahččat sámi mánáid mánáidgárdefálaldaga .
Som svar på dette har Sametingsrådet lovet å komme med en helhetlig melding om samiske barnehager i løpet av 2012 .
Vástádussan dása lea Sámediggeráđđi lohpidan almmuhit ollislaš dieđáhusa sámi mánáidgárddid birra 2012 lohppii .
For mange barn er barnehagen den eneste plassen hvor samisk språk praktiseres i hverdagen .
Mánáidgárdi lea olu mánáide áidna sadji gos sii gullet sámegiella beaivválaččat .
Derfor er det særdeles viktig at barnet lærer å bruke samisk , slik at samisk språk kan bli et tidlig utgangspunkt for videre språkopplæring .
Danin lea erenomaš dehálaš ahte mánná oahppá geavahit sámegiella , vai sámegiella árrat šaddá vuolggasadjin viidásit giellaoahppamii .
Derfor oppfordrer vi Bodø kommune om å tilrettelegge tilbudet for å fange opp dette behovet .
Danin mii ávžžuhat Bådåddjo suohkana láhčit fálaldaga , vai dát dárbu dustejuvvo .
NSR mener at det er naturlig at Sametinget er en bidragsyter i forhold til dette arbeidet .
NSR oaivvilda lunddolažžan dan , ahte Sámediggi doarju dán barggu .
NSR oppfordrer derfor Sametingsrådet om å ta tak i dette snarest mulig .
NSR ávžžuha Sámediggeráđi johtileamos lági mielde bargagoahtit dáinna .
Forslag 7 , representant Trond Are Anti , NSR .
Evttohus 7 , Áirras Trond Are Anti , NSR .
/ SáBs sametingsgruppe Samiskundervisning utenfor forvaltningsområdet for samisk språk
/ SáB:a sámediggejoavku Sámegieloahpahusa olggobealde sámegiela hálddašangu ovlluid
Etter Opplæringsloven § 6-2 har samiske grunnskoleelever utenfor forvaltningsområdet for samisk språk rett til å få opplæring i samiske fag .
Oahpahuslága § 6-2 lea sámi vuođđoskuvlla ohppiin olggobealde sámegiela hálddašanguovlluid vuoigatvuohta oažžut oahpahusa sámegielafágas .
I Opplæringsloven står det at Departementet kan fastsette regler for alternative undervisningsmåter i tilfelle slik undervisning ikke kan gis av skolens lærere .
Oahpahusláhka cealká ahte Departemeanta sáhttá addit njuolggadusaid molssaeavttu oahpahushámiide go dákkár oahpahus eai sáhte fállát iežaset skuvlla oahpahusbargiin .
NSRs- og NSRs / SfPs sametingsgruppe mener at det er behov for kartlegging om alle samisk grunnskoleelever utenfor forvaltningsområdet for samisk språk har tilbud om samiskundervisning .
NSR- ja NSR . / SáB sámediggejoavku oaivvilda ahte lea dárbu kártet ožžot go buot sámi vuođđoskuvllaoahppit olggobealde sámi hálddašanguovlluid fálaldaga oahpahusa sámegielfágas .
Det er også behov for å kartlegge om samiske elever og deres foreldre utenfor forvaltningsområdet for samisk språk får informasjon om elevenes rettighet til samiskundervisning .
Lea maid dárbu kártet ožžot go sámi oahppit ja sin váhnemat olggobealde hálddašanguovlluid diehtojuohkima ahte ohppiin lea vuoigatvuohta oažžut oahpahusa sámegielfágas .
Hvis skolens lærere ikke kan tilby samiskundervisning , kan Departementet godkjenne alternativ undervisning , som fjernundervisning .
Jos skuvllat eai nagot fállat oahpahusa sámegielfágas sin oahpaheddjiin , de Departemeanta sáhttá dohkkehit molssaeavttu oahpahushámiide nugo gáiddusoahpahusa .
På bakgrunn av denne kartleggingen skal det fremkomme om det er manglende samiskundervisning utenfor forvaltningsområdet for samisk språk .
Ulbmilin kártemin lea oažžut ovdan ožžot go sámi vuođđoskuvlla oahppit olggobealde sámi hálddašanguovlluin oahpahusa sámegielas .
Hvis mangler fremkommer , så skal denne kartleggingen legges til grunn for hvilke tiltak som må settes i verk for å oppfylle den rettigheten alle samiske grunnskoleelever utenfor forvaltningsområdet for samisk språk har til undervisning i samisk etter Opplæringslovens bestemmelser .
Dát kárten galgá leat vuođđun diehtit lea go váilevašvuođat sámegielfága oahpahusas olggobealde sámi hálddašanguovlluid . Jos leat váilevašvuođat , de galgá dát kárten leat vuođđun makkár doaibmabijuid bidjat johtui deavdit Oahpahuslága vuoigatvuođa ahte buot sámi vuođđoskuvlla oahppit olggobealde sámi hálddašanguovlluin galget oažžot oahpahusa sámegielfágas .
Forslag 8 , representant Trond Are Anti , NSR .
Evttohus 8 , Áirras Trond Are Anti , NSR .
/ SáBs sametingsgruppe Sikre tilbud ved private samiske barnehager
/ SáB:a sámediggejoavku Sihkkarastit priváhta sámi mánáidgárddiid fálaldagaid
Flere samiske barnehager er private fordi offentlige myndigheter ikke har prioritert samiske barnehager .
Ollu sámi mánáidgárddit leat priváhta danne go almmolaš eiseválddit eai leat vuoruhan sámi mánáidgárddiid .
Private med interesse har etablert private samiske barnehager fordi de har sett verdien og det viktige arbeidet som blir gjort i forhold til oppdragelse av samiske barn , samisk språk og kultur i samiske barnehager .
Priváhta geain lea beroštupmi leat ásahan priváhta mánáidgárddiid go leat oaidnán árvvu ja dan dehálaš barggu mii dahkkojuvvo sámi mánáidgárddiin sámi mánáid bajasgeassima , sámi giela ja kultuvrra ektui .
Etter 01 . August 2011 skal private barnehager få minst 91 % av summen som liknende kommunale barnehager får i støtte .
Borgemánu 1. b. 2011 rájes galget priváhta mánáidgárddit oažžut uhcimusat 91% maid sullasaš gielddalaš mánáidgárddit ožžot doarjagiin .
I tillegg kan samiske barnehager søke om tilskudd fra Sametinget .
Dasa lassin sáhttet sámi mánáidgárddit ohcat sierra doarjaga Sámedikkis .
Formålet med tilskuddet er å sikre samiske barn barnehagetilbud som er grunnlagt på samisk språk og kultur .
Doarjaga ulbmil lea sihkkarastit sámi mánáide mánáidgárdefálaldaga mii lea vuođđuduvvon sámi gillii ja kultuvrii .
Sametinget utbetaler tilskuddet til private barnehager gjennom kommunens administrasjon .
Sámediggi máksá juolludan doarjagiid gieldda hálddahusa bokte priváhta mánáidgárddiide .
Det viste seg at de ikke hadde mottatt hele tilskuddet som de skulle få .
Čájehuvvui ahte eai lean ožžon ollislaš doarjaga maid galge oažžut .
NSR- og NSR .
NSR- ja NSR .
/ SáB sametingsgruppe mener at det er behov for å undersøke om private samiske barnehager får Sametingets tilskudd i tide og at tilskuddet er i tillegg til de 91 % tilskudd som kommunene betaler til private samiske barnehager .
/ SáB sámediggejoavku oaivvilda ahte lea dárbu iskat ahte priváhta sámi mánáidgárddit ožžot juolluduvvon Sámedikki doarjagiid áiggil ja ahte doarjja lea lassin dan 91% doarjagiid maid gielddat mákset priváhta sámi mánáidgárddiide .
Det er også behov for å undersøke om kommunene behandler private barnehager etter likestillingsprinsippet økonomisk sett i forhold til kommunale barnehager .
Lea maid dárbu iskat ahte gielddat meannudit priváhta mánáidgárddiid dásseárvosaččat ekonomalaččat go gieldda mánáidgárddiid .
En annen ting som bør redegjøres er om kommunene regner alle utgiftene inn i de 91 % som bla . husleie , strøm , vaktmestertjeneste , renholdsutgifter osv. .
Eará ášši lea oažžut čielggasin ahte rehkenastet go gielddat buot goluid mánáidgárddis dan 91% numo viessogolut el-rávdnji , viessohoaiddárbálvalusat , bassigolut jna. .
/ SáB Sametingsgruppe mener at Sametinget har et spesielt ansvar for å sikre samiske barnehager .
/ SáB sámediggejoavku oaivvilda ahte Sámedikkis lea erenoamáš ovddasvástádus sihkkarastit sámi mánáidgárddiid .
Samiske barnehager er viktige institusjoner som sikrer , bevarer og utvikler samisk språk og kultur .
Sámi mánáidgárddit leat dehálaš ásahusat mat sihkkarastet , ovddidit ja seailluhit sámegiela ja – kultuvra .
Forslag 9 , representant Aili Keskitalo , NSRs sametingsgruppe Tillegg i taletid for samisk språk
Evttohus 9 , Áirras Aili Keskitalo , NSR:a sámediggejoavku Lassi ságastallanáigi sámegielgeavaheddjiide
På denne måten er ikke Sametinget det gode språkforbildet det burde være , og Sametinget framstår som ” norsketinget ” ( i følge NRK Sápmi ) .
Dáinna vugiin ii leat Sámediggi buorre giellaovdagovvan maid galggašii leat . Sámediggi lea olggosoaidnit ” dárodiggi ” ( NRK Sápmi ’ čuoččuhusaid mielde ) .
Dette var senest debattert på plenum i juni 2011 , under saken om ny organisering av Sametingets møtevirksomhet .
Maŋemuš digaštalaimet dán geassemánu 2011:ii dievasčoahkkimis , Sámedikki lávdegodde- ja dievasčoahkkimiid ođđa organiserema ášši vuolde .
Sametinget bør på en positiv måte stimulere flere av representantene til å bruke samisk fra talerstolen .
Sámediggi berre positiiva vuogi mielde váikkuhit nu ahte eanet áirasat geavahišgohtet sámegiela sárdnestuolus .
Dette kan gjøres ved å gi utvidet talertid til de som snakker samisk fra talerstolen .
Dát sáhttá dahkkot jus lasiha ságastallanáiggi sidjiide geat sámástit sárdnestuolus .
Taletid er et knapphetsgode for parlamentarikere , så dette burde virke motiverende .
Ságastallanáigi lea vátni parlamentarihkkáriin , nu ahte dát berre leat movttiidahttin .
Man gir også med en slik ordning rom for at samisk språk og talemåte gjerne er indirekte og mer omstendelig enn norsk språk og talemåte .
Dáinna ortnega mielde láhčit saji sámegillii ja ságastallanvuohkái mii lea máŋga dáfus eambbo “ indireakta ” mii geažuha ja lea bienalaš go dárogiella ja dárogiela ságastallanvuohki .
I tillegg for man det positive resultatet at samisk høres mer fra talerstolen , siden flere sannsynligvis vil velge samisk , og de som velger samisk får snakke lenger .
Dasalassin oažžut positiivva bohtosa ahte sámegiella gullo eambbo sárdnestuolus , danne go jáhkkimis eambbosat geavahišgohtet sámegiela , ja sii geat válljejit sámegiela ožžot guhkit sárdnevuoru .
Dette er et konkret tiltak for å øke andelen samisk brukt fra Sametingets talerstol , som raskt kan innføres og utprøves .
Dá lea konkrehta doaibma mii lasiha sámegielageavaheami oasi Sámedikke sárdnestuolus , mii johtilit sáhttá bidjot johtui ja geahččaluvvot .
Forslag 10 , representant Rolf Johansen , NSRs sametingsgruppe Behandling av meldinger fra Sametingsrådet
Evttohus 10 , Áirras Rolf Johansen , NSR:a sámediggejoavku Dieđáhusaid meannudeapmi Sámediggeráđis
Som del av endringer i Sametingets arbeidsform , er det blitt flere meldinger å behandle i komiteer og plenum .
Oassin Sámedikki bargovugiid rievdadeamis , leat dál eambbo dieđáhusat mat galget meannuduvvot lávdegottiin ja dievasčoahkkimis .
Ved den siste endringen av Sametingets arbeidsform ble det uttalt at ordningene skal evalueres fortløpende .
Sámedikki bargovugiid maŋemus rievdadeami oktavuođas daddjui ahte ortnegat galget árvvoštallojuvvot dađistaga .
Sametingets arbeid bør ha som mål å sikre en inkluderende og forpliktende deltakelse i de politiske prosessene fra hele det politiske miljøet på Sametinget .
Sámedikki barggus berre leat ulbmil sihkkarastet fátmmasteaddji ja geatnegahtti oassálastima politihkalaš proseassain olles Sámedikki politihkalaš birrasis .
Ved behandlingen av meldinger , synes det som Sametingets arbeidsorden og prosedyrer bidrar til at grupper og enkeltrepresentanter ikke i tilstrekkelig grad får komme til orde gjennom å fremme forslag .
Dieđáhusaid meannudeami oktavuođas , orru dego ahte Sámedikki bargoortnet ja bargovuohki daguha ahte joavkkut ja eaŋkiláirasat eai oaččo doarvái sáni saji ahte beasaše buktit evttohusaid ovdan .
Forslag 11 , representant Ann-Mari Thomassen , NSRs sametingsgruppe Oppretting av luftambulanse i Midtre-Hålogaland
Evttohus 11 , Áirras Ann-Mari Thomassen , NSR:a sámediggejoavku Ambulánsagirdi ásaheapmi Gaska-Hålogalándii
Det er ca 120 000 innbyggere i regionen Midtre-Hålogaland som består av Lofoten , Ofoten , Sør-Troms og Vesterålen .
Gaska- Hålogalándda guovllus , masa gullet Lofuohta , Ofuohta , Lulli- Romsa ja Viestterálas , orrot sullii 120 000 olbmo .
Regionen har ikke et tilfredsstillende helikopterberedskap der tiden er et livsviktig moment .
Guovllus ii leat doarvái buorre helikopterfálaldat dalle go áigi lea heaggadehálaš ášši .
Luftambulansetilbudet må kunne transportere legespesialister ut i akutttilfeller der innsatstiden er helt avgjørende for om pasienten overlever eller kan unngå langvarige rehabiliteringsperioder .
Ambulánsagirdifálaldat ferte sáhttit geasehit doavtterspesialisttaid dohko gos lea heahti ja gos áigi lea heaggadehálaš dasa mii guoská eallá go buohcci dahje sáhttá go hehttet guhkit áiggi divššu buohccis .
Side 50 av 175 Sykeshusorganiseringer har medført til sentraliseringer av sykehustilbud .
Buohcciviesuid organiseren lea mielddisbuktán ahte buohccidikšunfálaldagat leat biddjon guovddáš buohcciviesuide .
Dette vil medføre til at pasienter kan risikere lange transportveier til sykehus og andre behandlingssteder .
Dát mielddisbuktá ahte buohccit sáhttet šaddat guhkás mátkkoštit buohcciviesuide ja eará dálkkodanbáikkiide .
Været varierer også i landsdelen .
Dálki maiddái rievddada dán guovllus .
En lokalisering i Midtre-Hålogaland vil gjøre regionens befolkning langt mindre sårbar og vær-avhengig enn hva som er tilfellet i dagens situasjon der helikoptrene er lokalisert til de store byene .
Jus ambulánsagirdi gávdnošii Gaska- Hålogalánddas , de eai livčče guovllu olbmot nu hearkkit , ja dálkkis ii livčče nu ollu dadjamuš go odne , gos helikopterat leat báikáduvvon stuora gávpogiidda .
Hovedpoenget med helikopteret er at lege skal bringes ut til pasient så hurtig som mulig .
Váldoulbmil helikopteriin lea ahte doavttir olle buohcci lusa nu jođánit go vejolaš .
Det redder liv .
50 siidu 177 siiddus
Idag er det for lang flytid til nærmeste luftambulansebase for befolkningen som bor i Midtre-Hålogaland .
Odne lea beare guhkes girdináigi lagamus ambulánsagirdibásii olbmuide geat orrot Gaska- Hålogalánddas .
NSR sametingsgruppe ber Sametingsrådet ta opp saken med helsemyndighetene .
NSR sámediggejoavku bivdá Sámediggeráđi guorahallat ášši dearvvašvuođaeiseválddiiguin .
Regjeringen må i sitt Statsbudsjett bevilge penger til luftambulansebase i Midtre-Hålogaland til beste for regionens innbyggere .
Ráđđehus ferte stáhtabušeahta bokte várret ruđa ambulánsagirdibásii Gaska- Hålogalándii buoremussan guovllu olbmuide .
Forslag 12 , representant Ann-Mari Thomassen , NSRs sametingsgruppe Reinstengselsgjerde på Saltfjellet
Evttohus 12 , Áirras Ann-Mari Thomassen , NSR:a sámediggejoavku Boazocagganáidi Sáltoduoddaris
NSR sametingsgruppe er fornøyd med at Jerbaneverket har bygd et reinstengselsgjerde på Saltfjellet .
NSR sámediggejoavku lea duhtavaš dasa ahte Ruovdemáđiidoaimmahat lea ceggen boazocagganáiddi Sáltoduoddarii .
Men problemene med reinpåkjørslene vil ikke stoppe med et gjerde som strekker seg bare 4 km etter Nordlandsbanen på Saltfjellet .
Boazovuojáhallan váttisvuođat eai almmatge noga dušše njealji kilomehtera guhkkosaš áiddiin mii manná Nordlánddaruovdemáđiid guora Sáltoduoddaris .
For å få stopp på dyretragediene må gjerdet bygges videre 22 km nordover fra Lønsdalen og til Rusanes .
Vai elliid tragediijat nogašedje , ferte áiddi cegget viidásut 22 km davás Luonosvákkis Rusanesii .
På denne strekningen har de største reintragediene inntruffet de siste vintrene .
Dán gaskkas leat dáhpáhuvvan stuorámus boazotragediijat daid maŋimuš dálvviid .
Det er viktig at reingjerdet utvides allerede til neste vintersesong .
Lea dehálaš ahte boazoáidi viiddiduvvo juo boahtte dálvái .
Planleggingen må derfor settes igang umiddelbart hvis dette skal bli en realitet .
Plánaid ferte danin bidjat dalán johtui jus dás galggaš šaddat mihkkige .
NSR sametingsgruppe krever at sametingsrådet tar problematikken om reintragediene på alvor .
NSR sámediggejoavku gáibida ahte sámediggeráđđi váldá boazotragediija váttisvuođa duođas .
Sametingsrådet må gå i dialog med Jernbaneverket og Samferdselsdepartementet og kreve videre utviding av reinstengselsgjerdet .
Sámediggeráđđi berre gulahallagoahtit Ruovdemáđiidoaimmahagain ja Johtolatdepartemeanttain ja viidásut gáibidit boazocagganáiddi viiddideami .
Reindriften på Saltfjellet har lidd store økonomiske tap .
Boazodoallu Sáltoduoddaris lea gillán stuorra ekonomalaš vahágiin .
Situasjonen har medført til uholdbare psykiske og fysiske påkjenninger for både reindriftssamfunnet på Saltfjellet og for togpersonale og togpassasjerer .
Dilli lea dagahan gierdameahttun psykalaš ja fysalaš váttuid sihke boazodolliide , togabargiide ja togamátkkošteddjiide .
Forslag 13 , representant Olof Kuhmunen , NSRs sametingsgruppe Julevsáme vahkko
Evttohus 13 , Áirras Olof Anders Kuhmunen , NSR:a sámediggejoavku Julevsáme vahkko
Julevsáme vahkko – Lulesamisk Uke er en av de svært få lulesamiske begivenheter med aktiviteter innfor språk , kultur og idrett .
Julevsáme vahkko – Julevsámi vahkku lea okta dain moatti julevsámi dáhpáhusain gos leat giella- , kultur- ja valáštallandoaimmat .
Aktivitetene samler den lulesamiske befolkningen på tvers av kommune- , fylkes og riksgrenser .
Sihke mánát , nuorat , váhnemat ja áhkut ja ádját čoahkkanit kultuvrralaš somás buđaldemiide .
Aktivitetene er både tradisjonelle som lulesamisk duodji , språk , idrett og mattradisjoner , og moderne kulturuttrykk som laging av kort og filmproduksjon .
Doppe leat sihke árbevirolaš doaimmat nugo julevsámi duodji , giella , valáštallan ja biebmoárbevierut , ja ođđaáigásaš kulturdoaimmat nugo koarttaid ráhkadeapmi ja filbmabuvttadeapmi .
NSR sametingsgruppe foreslår at Julevsáme vahkko sikres med fast finansiering på Sametingets budsjett på lik linje med andre samiske kulturelle begivenheter i Sápmi .
NSR sámediggejoavku evttoha ahte Julevsáme vahkko sihkkarastojuvvo bistevaš ruhtademiin Sámedikki bušeahtas seamma ládje go eará sámi kultuvrralaš dáhpáhusat Sámis .
Forslag 14 , representant Kirsti Guvsám , NSRs sametingsgruppe Handlingsplan for solidaritet med urfolk og urfolksområder
Evttohus 14 , Áirras Kirsti Guvsám , NSR:a sámediggejoavku Doaibmaplána solidaritehta várás álgoálbmogiiguin ja álgoálbmot guovlluiguin
Urfolk over hele verden kjemper en kamp for sine rettigheter , blant annet for sine landområder og også mot multinasjonale selskaper som vil utnytte landområder .
Álgoálbmogat miehtá máilmmi rahčet iežaset vuoigatvuođaid ovddas , earret eará iežaset eatnamiid ovddas ja maiddái máŋggariikkalaš fitnodagaid vuostá mat geahččalit geavahit sin eatnamiid .
Et eksempel er Mapucheindianere kamp i Chile .
Okta ovdamearka lea Mapuche-indiánaid rahčamušat Chiles .
Konflikten mellom dem og storsamfunnet handler nettopp om en kamp mot multinasjonale selskaper og en kamp for selv å ha rettigheter til egne områder .
Konflikta sin ja stuoraservodaga gaskkas lea juste dakkár riidu máŋggariikkalaš fitnodagaid vuostá , ja rahčamuš oažžut vuoigatvuođaid iežaset guovlluide .
Det handler også om vold , frihetsberøvelse og mangel på respekt for urfolk og urfolks tradisjoner .
Das čuovvu maiddái veahkaválddálašvuohta , friddjavuođavealaheapmi ja váilevaš árvvusatnin álgoálbmogiin ja sin árbevieruin .
Et annet eksempel er Statoils medvirkning til utvinning av tjæresandolje i Canada .
Eará ovdamearka lea Statoila searvan bihkkasáttooljju roggamis Canadas .
Det er en omstridt energikilde da den har store negative miljøkonsekvenser for landområder og mennesker .
Dat lea stuora nággovuloš energiijagáldu danne go das leat hirbmat negatiiva birasváikkuhusat eatnamiidda ja olbmuide .
NSR mener Sametinget må rette oppmerksomhet mot denne problematikken verden rundt , både fordi vi skal være solidariske med andre urfolk og med naturen . Men også fordi norske selskaper av og til spiller en viktig rolle i dette .
NSR oaivvilda ahte Sámediggi ferte geahčadišgoahtit dáid čuolmmaid miehtá máilmmi , sihke danne go mii galgat čájehit solidaritehta eará álgoálbmogiidda ja lundui , muhto maiddái danne go norgga fitnodagain muhtumin lea dehálaš rolla dáin oktavuođain .
NSR ønsker at Sametinget legger behørig press på norske myndigheter , og også bidra til å skape oppmerksomhet rundt dette .
NSR háliida ahte Sámediggi galgá garrasit hoahpuhit norgga eiseválddiid , ja maiddái leat mielde čalmmustahttimiin dan .
Derfor foreslår vi at Sametinget skal lage en handlingsplan for solidaritet med urfolk og urfolksområder .
Danne mii evttohit ahte Sámediggi galgá ráhkadit doaibmaplána solidaritehta várás álgoálbmogiiguin ja álgoálbmotguovlluiguin .
Den kan for eksempel inneholde hvordan man ønsker å forholde seg til norske myndigheters politikk på området , hvordan man skal forholde til aktuelle norskeide selskaper .
Das sáhttá ovdamearkka dihtii boahtit ovdan mo gaskavuohta galgá leat norgga eiseválddiid politihkkii dan suorggis , mo gaskavuohta galgá leat norgga fitnodagaide .
Den kan også si noe om vår rolle og mulighet for påvirkning i FN- systemet , og også hvordan Sametinget kan bidra til kunnskapsformidling om dette .
Dat sáhttá maid dadjat juoga min rolla birra ON-vuogádagas ja váikkuhanvejolašvuođaid birra ON-vuogádagas . Lea maid guoskevaš árvvoštallat sámi váikkuheami Stáhta olgoriikka penšunfondii .
Plenumsledelsens innstilling
Dievasčoahkkinjođihangoddi árvalus
Nye saker 9-10 oversendes plenumsledelsen for behandling , og nye saker 1-8 og 11-14 oversendes sametingsrådet for behandling .
Ođđa áššit 9-10 sáddejuvvojit dievasčoahkkinjođihangoddái meannudeapmái ja ođđa áššit 1-8 ja 11-14 sáddejuvvojit Sámediggeráđđái meannudeapmái .
Innlegg Toril Bakken Kåven Toril Bakken Kåven Toril Bakken Kåven Monica Dervo Monica Dervo Jørn Are Gaski Elin K. Henriksen
Sáhkavuorru Toril Bakken Kåven Toril Bakken Kåven Toril Bakken Kåven Monica Dervo Monica Dervo Jørn Are Gaski Elin K. Henriksen
Elin K. Henriksen Elin K. Henriksen Åge Nordkild Åge Nordkild Trond Are Anti
Elin K. Henriksen Elin K. Henriksen Åge Nordkild Åge Nordkild Trond Are Anti
Trond Are Anti Aili Keskitalo
Aili Keskitalo Trond Are Anti
VI Sametingets vedtak Nye saker 9-10 oversendes plenumsledelsen for behandling , og nye saker 1-8 og 11-14 oversendes sametingsrådet for behandling .
VI Sámedikki mearrádus Ođđa áššit 9-10 sáddejuvvojit dievasčoahkkinjođihangoddái meannudeapmái ja ođđa áššit 1-8 ja 11-14 sáddejuvvojit Sámediggeráđđái meannudeapmái .
Behandlingen av saken ble avsluttet 21.09.11 kl. 18.30 .
Ášši meannudeapmi loahpahuvvui 21.09.11 dii. 18.30 .
Side 53 av 175
53 siidu 177 siiddus
Sametingsmelding om opplæring og utdanning Arkivsaknr .
Sámedikki dieđáhus oahpahusa ja ohpu birra Arkiivaáššenr . .
Møtedato 23.08.11 21.09.11
Beaivi 23.08.11 21.09.11
Saksnr. SR 088/11 SP 034/11
Áššenr. . SR 088/11 DC 034/11
Saken påbegynt 21.09.11 kl.18 .
Ášši meannudeapmi álggahuvvui 21.09.11 dii. 18.30 .
INNLEDNING 1.1 Bakgrunn for meldingen Sametinget i Norge har siden etableringen i 1989 ikke utviklet overordnede målsetninger for en helhetlig samisk utdanningspolitikk .
ÁLGGAHUS 1.1 Duogáš dieđáhussii Norgga Sámediggi ii leat dan rájes go diggi ásahuvvui 1989:s vel ovddidan bajemusdási ulbmiliid oktilaš sámi oahpahuspolitihkkii .
Videre henger utdanning og opplæring sammen med andre viktige politikkområder , som bevaring og utvikling av tradisjonell kunnskap , næringsutvikling , innovasjon og entreprenørskap , helse-og omsorgssaker , bosetningsspørsmål , distriktspolitikk , regionalpolitikk , nordområdepolitikk og internasjonal- og urfolksrett .
Dasa lassin leat oahpahusas ja oahpaheamis čanastagat eará dehálaš politihkalaš surggiide ; mat leat suorggit nugo árbedieđuid áimmahuššan ja nannen , ealáhusovddideapmi , innovašuvdna ja barggaheaddjihoidu , dearvvašvuođa-ja sosialáššit , fuolahusáššit , ássangažaldagat , guovlopolitihkka ja internašunála-ja eamiálbmotriekti .
Det er av stor betydning å se sammenhengene mellom de ulike samfunnssektorene .
Lea hui dárbu oaidnit servodatsurggiid iešguđet beliid oktavuođas .
De viktigste byggesteinene for en god og stabil samfunnsutvikling er at våre barn og unge får kompetanse til å drive med næringsutvikling , kompetansebygging og samfunnsutvikling på egne premisser .
Nannoseamos huksengeađggit maid ala hukset buori ja bissovaš servodatovdáneami , lea dat go min mánát ja nuorat besset háhkat gelbbolašvuođa mainna ovddidit ealáhusaid , nannejit máhtolašvuođa ja ovdánahttet servodaga iežaset eavttuid vuođul .
Da det er første gang Sametinget utarbeider en slik overordnet melding om opplæring og utdanning , betyr det at meldingen må inneholde en del prinsipielle avklaringer , særlig når det gjelder spørsmålet om Sametingets rolle .
Go lea vuosttaš geardi go Sámediggi ráhkada dákkár bajitdási dieđáhusa mii guoská oahpaheapmái ja oahpahussii , de mearkkaša dat ahte dieđáhus ferte sisttisdoallat muhtun prinsihpalaš čielggademiid , earenoamážit dan ektui mii lea Sámedikki rolla .
Sametinget har over lengre tid fått signaler om at vi bør prioritere arbeidet med å sette utdanningspolitikk på den samepolitiske dagsordenen .
Sámediggi lea guhkit áiggi juo gullan álbmogis ahte mii galggašeimmet vuoruhit oahpahuspolitihkalaš barggu sámepolitihkas .
Arbeidet med sametingsmeldingen om opplæring og utdanning ( opplæringsmeldingen ) må derfor ses i lys av et slikt samfunnskrav .
Danin ferte ge geahččat Sámedikki barggu ráhkadit dieđáhusa oahpaheami ja oahpahusa birra dien servodatgáibádusa olis .
Skolen er en av våre viktigste samfunnsinstitusjoner .
Skuvla lea min deháleamos servodatinstitušuvdna .
Den er forankret i fortiden og skal ruste oss for fremtiden .
Dat lea čanastuvon vássán áiggiide ja galgá ráhkkanahttit min boahttevuhtii .
Skolen og læreren overfører kunnskap , kultur og verdier fra et slektsledd til det neste .
Skuvla ja oahpaheaddji gaskkustit máhtu , kultuvrra ja árvvuid sohkabuolvvas sohkabulvii .
Kompetanse- máhttu- er samfunnets primære ressurs .
Máhttu lea servodaga nannoseamos árja .
Satsning på skole og utdanning er derfor avgjørende for at det samiske samfunnet skal utvikles i tråd med det samiske folks egne visjoner , egne prioriteringer og premisser .
Danin lea ge skuvlla ja oahpahusa nannen hui ollu mearrideaddjin dasa go galgá sámi servodaga ovdánahttit sámi álbmoga iežas višuvnnaid , vuoruhemiid ja eavttuid vuođul .
Side 54 av 175
54 siidu 177 siiddus
Opplæringsmeldingen tar utgangspunkt i den samiske elevens og lærlingens hverdag , og den gjør opp status og synliggjør utfordringer samiske elever og lærlinger møter i sin hverdag .
Oahpahusdieđáhusa vuolggabáiki lea sámi oahppi ja fidnooahppi beaivválaš dilli , dat čilge movt dilli lea ja geassá oidnosii hástalusaid mat deaividit sámi ohppiid ja fidnoohppiid beaivválaččat .
Sametinget har et generelt inntrykk av at samiske elever trives i skolen .
Oppalaččat lea Sámedikkis dakkár áddejupmi ahte sámi oahppit loktet bures áiggi skuvllas .