pere/sami_parallel huggingface dataset:
Statens styring av kommunesektoren må balanseres mellom hensynet til et likeverdig tjenestetilbud uavhengig av bostedskommune , og den enkelte kommune og fylkeskommunes behov for å gi tjenester i tråd med innbyggernes ønsker og behov .
Stáhta ferte stivret suohkansuorggi dan láhkái ahte das vuhtiiváldo sihke seammadássásaš bálvalusfálaldagaid dárbu , beroškeahttá guđe suoh ­kanis ássá , ja guđege suohkana ja fylkasuohkana dáhttu fállat bálvalusaid suohkanássiid sávaldagaid ja dárbbuid mielde .
Dette gjelder også tjenester i forhold til den samiske befolkningen .
Dát guoská maid sámi álbmogii gullevaš bálvalusaide .
Selv om kommunene og fylkeskommunene har et viktig ansvar for nasjonale velferdstjenester som barnehager , grunnskole , videregående opplæring og pleie- og omsorgstjenester er det naturlig at nasjonale myndigheter kan ta initiativ til reformer og større satsinger innenfor disse sektorene .
Vaikko suohkaniin ja fylkkasuohkaniin lea dehálaš ovddasvástádus doaimmahit našuvnnalaš buresbirjejeaddji servodaga fálaldagaid nugo mánáidgárddiid , vuođđoskuvlla , joatkkaoahpahusa ja dikšun-ja fuolahusbálvalusa , de lea lunddolaš ahte riikka eiseválddit sáhttet ásahit nuppástusaid ja stuorát nannenbargguid dieid surggiid siskko ­bealde .
Gjennomføringen og finansieringen av nasjonale reformer og større satsinger har ofte skjedd utenfor rammefinansieringssystemet ved at det etableres egne tidsavgrensede øremerkede tilskudd for å finansiere økte drifts- og investeringskostnader i en oppbyggingsfase .
Našuvnnalaš nuppástusat ja stuorát nannenbarggut leat dávjá ruhtaduvvon olggobealde rámmaruhtadansystema , dakko bokte ahte leat ásahuvvon sierra mearreáigásaš doarjjaortnegat mat huksenbaji ruhtadit jođihan- ja oastingoluid .
6.1.1 Tilsyn , veiledning og rapportering i forhold til kommunesektoren
6.1.1 Bearráigeahčču , bagadallan ja raporten suohkansuorggis
Etter regjeringens syn har det vært en positiv utvikling i fylkeskommunenes arbeid med samiske spørsmål .
Ráđđehusa mielas leat fylkasuohkaniid sámi gažaldagaide gullevaš barggut ovdánan bures .
Samarbeidsavtalene mellom Sametinget og fylkeskommunene i de tradisjonelle samiske områdene , jf. kap 7.3.1 , har vært avgjørende for denne utviklingen .
Dat mii buoremusat lea váikkuhan dán buori ovdáneapmái , leat ovttasbargošoahpamušat gaskal Sáme ­dikki ja guovddáš sámi guovlluid fylkkasuohkaniid , gč. kap 7.3.1 .
Også mange kommuner har utviklet samiske tiltak innefor sine ansvarsområder , særlig gjelder dette kommunene som er omfattet av forvaltningsområdet for samisk språk .
Maiddái ollu suohkanat leat ovddidan sámi doaimmaid iežaset ovddasvástádussurggiin . Dat guoská erenoamážit suohkaniidda mat leat sámi giellalága doaibmaguovllus .
Regjeringen er likevel bekymret over at den samiske befolkningen i mange kommuner ikke i tilstrekkelig grad får ivaretatt sine interesser og behov .
Liikká ballá ráđđehus ahte máŋgga suohkanis vel eai váldde doarvái bures vuhtii sámi álbmoga beroštumiid ja dárbbuid .
I mange tilfeller kan en manglende oppfølging skyldes at det er begrenset kunnskap om utviklingen i samepolitikken .
Máŋgga oktavuođas sáhttá sivvan váilevaš čuovvoleapmái leat dat ahte eai dovdda doarvái bures sámepolitihka ovdáneami .
Sametinget har i begrenset grad hatt kapasitet til aktivt samarbeid med kommunene på samme måten som de har samarbeidet med fylkeskommunene , jf. kap. 7.3 .
Sámedikkis lea dušše muhtun muddui leamaš dilli ja návccat gozihit ovttasbarggu suohkaniiguin seamma ládje go leat bargan fylkasuohkaniiguin , gč. kap. 7.3 .
Det finnes i dag ingen systematisk oversikt eller rapportering over samepolitiske tiltak i kommunesektoren .
Otná dilis eai gávdno makkárge systemáhtalaš čállosat dahje raporttat mat čájehivčče movt suohkansuorggis gozihit sámepolitihkalaš doaimmaid .
Arbeids- og inkluderingsdepartementet vil derfor , i samråd med aktuelle departementer , se nærmere på hvordan fylkesmannen kan få en mer aktiv rolle i forhold til dette , samtidig som det vurderes hvordan fylkesmannens veiledningsrolle overfor kommunene kan utvikles .
Danin áigu ge Bargo- ja searvadahttindeparte , ­meanta ovttasráđiid eará departemeanttaiguin maidda ášši guoská , geahččat dárkileappot movt sáhtášii fylkkamánne geassit eanet mielde dán bargui . Seammás galgat árvvoštallat movt sáhttá buoridit fylkkamánne bagadallandoaimma suohkaniid ektui .
Fylkeskommunene i nord har hatt gode erfaringer med egne stillinger som har hatt særskilt ansvar for utviklingsarbeid innenfor planlegging , utvikling og koordinering av samiske spørsmål .
Davviguovlluid fylkkamánnet leat vásihan ahte leamaš ávki ásahit sierra virggiid main lea erenoamáš ovddasvástádus gozihit sámi gažaldagaid ovttastahttimiin , plánabargguin , ovdánahttinbargguin ja ovttasdoaimmaid bokte .
Regjeringen vil vurdere fylkesmennenes kapasitet med tanke på veiledning og utviklingsarbeid når det gjelder samiske forhold i kommunesektoren .
Ráđđehus áigu geahčadit fylkkamánne doaibmannávccaid mat gusket sámi gažaldagaide , go lea sáhka suohkan ­suorggi bagadallan- ja ovddidanbargguin .
Arbeids- og inkluderingsdepartementet vil også invitere KS og Sametinget til et nærmere samarbeid om kommunenes arbeid med samiske spørsmål .
Bargo – ja searvadahttindepartemeanta áigu maid bivdit KSa ja Sámedikki lagat ovttasbargui geahčadit ­suohkaniid barggu sámi áššiiguin .
I denne sammenhengen er det aktuelt å foreta en kartlegging , for eksempel av i hvilken grad kommuner innarbeider samiske problemstillinger i sine plandokumenter .
Dan oktavuođas lea heivvolaš čađahit kártema , omd. das , man muddui suohkanat váldet sámi čuolbmaáššiid iezaset plánadokumeanttaide .
6.2 Forvaltningsreformen og samene
6.2 Hálddahusođastus ja sámit
Forvaltningsreformen handler primært om overføringer av oppgaver fra staten til regionalt folkevalgt nivå .
Hálddašannuppástus sisttisdoallá dan ahte leat sirdojuvvon doaimmat stáhtas regiovnnaid álbmotválljen ásahusaid dássái .
Samtidig er det åpenbart at samene og samiske interesser i de samiske bosettingsområder vil bli berørt av forvaltningsreformen .
Ja lea áibbas čielggas ahte hálddašannuppástus boahtá čuohcit sámi ássan ­guovllu sápmelaččaide je sámi beroštumiide .
Ved overføringen av oppgaver og myndighet til regionene er det viktig for regjeringen at man fortsatt kan ivareta samiske interesser på en god måte .
Go doaimmat ja váldi sirdojuvvojit regiovnnaide , de dan barggus lea ráđđehusa bealis dehálaš muitit ahte ain galgá vuhtiiváldit sámi beroštumiid buori vuogi mielde .
Når oppgaver og myndighet overføres fra staten til regionene , vil det være en utilsiktet virkning dersom Sametinget og samiske interesser får mindre gjennomslag og innflytelse i forhold til berørte oppgaver / myndighet enn i dag .
Ii leat sávahahtti ovdáneapmi jus Sámediggi ja sámi beroštumit ožžot unnit dadjamuša ja váikkuhanfámu go sis dál lea daid guoskevaš áššiin , / válddis dan geažil go doaimmat sirdojuvvojit stáhtas regiovnnaid dássái .
Det vil være særlig aktuelt for statlige tiltak og tjenester som før regionaliseringen er omfattet av prosedyrene for konsultasjoner mellom Sametinget og staten .
Dát lea erenoamáš áigeguovdil go guoská stáhta doaimmaide ja bálvalusaide mat ovdal regiovnnaide sirdima guske Sámedikki ja stáhta ráđđádallansoahpamuššii .
Det er derfor en målsetning for regjeringen at samisk innflytelse og medbestemmelse ikke skal svekkes på de saksområdene som overføres fra staten til regionene .
Danin lea ge ráđđehusa áigumuš ahte sámi váikkuheapmi ja mieldemearridanvejolašvuohta ii galgga šaddat heajut daid áššesurggiin mat sirdojuvvojit stáhtas regiovnnaide .
Sametinget har gjennom plenumsvedtak i tilknytning til forvaltningsreformen ( sak 36/06 ) tatt til orde for « reelle og effektive trepartsforhandlinger ( stat – region – Sametinget ) for å sikre at Norges forpliktelser overfor samene i henhold til folkeretten overholdes . »
Sámediggi lea dievasčoahkkinmearrádusas cealkán hálddašannuppástusa áššis ( ášši 36/06 ) ahte sii dáhttot « duođalaš ja buresdoaibmi golmmabealát šiehtadallamiid ( stáhta-regiovnnat- Sámediggi ) sihkkarastin dihtii ahte Norga doallá álbmotrievttálaš geatnegasvuođaid sápmelaččaid ektui , maid lea geatnegahttojuvvon čuovvut . »
Det er ikke angitt nærmere hvordan slike trepartsforhandlinger eventuelt skal utformes .
Ráđđehusa mielas ii leat vuos áigi dievvan bargat viidáseappot diekkár čovdosiin .
6.2.1 Alternative former for å ivareta samiske interesser i regionene
6.2.1 Molssaeavttot vuogit mo fuolahit sámi beroštumiid regiovnnain
Det kan tenkes flere modeller for å sikre ivaretakelse av samiske interesser i regionenes oppgaver .
Sáhttá jurddašit máŋga vuogi movt sihkkarastit sámi beroštumiid regiovnnaid doaimmain .
For det første kan det fra regjeringens side forutsettes at regionene , ut fra prinsippet om kommunalt selvstyre , av eget tiltak og uten pålegg gjennom lov eller forskrift , ivaretar samiske interesser på en måte som ivaretar statens forpliktelser i henhold til konsultasjonsavtalen med Sametinget og i henhold til internasjonale forpliktelser .
Vuosttažettiin ferte ráđđehus bealistis vuordit ahte regiovnnat áimmahuššet sámi beroštumiid dan láhkái ahte vuhtiiváldet stáhta ja Sámedikki ráđđádallansoahpamuša , masa gusket riikkaidgaskasaš geatnegasvuođat . Ja ahte regiovnnat dahket dan iešalddis , suohkana iešmearridanvuođđojurdaga vuođul , nu ahte eai dárbbaš lágat ja láhka ­njuolggadusat bidjat sin dan dahkat .
Det vil i prinsippet være opp til regionene å definere akseptabel standard på de ulike ansvarsområdene .
Lea gal regiovn ­naid duohken čilget makkár dohkálaš standárdda sii bidjet dáid iešguđet ovddasvástádussurggiide .
Denne situasjonen der en på regionalt nivå ensidig definerer sine samepolitiske standarder , var framtredende fram til Sametinget ble etablert .
Dákkár dilli , mas regiovnnat iehčanassii čilgejedje sámepolitihkalaš standárddaid , lei dábálaš dilli ovdal , gitta dassážii Sámediggi ásahuvvui .
For det andre kan samiske interesser ivaretas gjennom at Sametinget gis mulighet til å påvirke prosesser på regionalt nivå .
Nubbi vejolašvuohta lea ahte Sámediggái addojuvvo vejolašvuohta váikkuhit sámi áššiid proseassain regiovnna dásis .
Det er langt på vei dagens situasjon .
Dákkár dillái leat mii dál lahkoneamen .
Samarbeidsavtalene mellom fylkeskommunene og Sametinget ivaretar hensynet til det kommunale selvstyret og hensynet til sameloven hvor Sametinget på eget initiativ kan ta opp saker tinget er opptatt av .
Fylkkasuohkaniid ja Sámedikki ovttasbargosoahpamušain vuhtiiváldet sihke suohkaniid iešstivrejumi ja maiddái sámelága , mii dadjá ahte Sámediggi ieš sáhttá ovddidit áššiid mat dikki mielas orrot dehálaččat .
Samarbeidsavtalene bygger på konsensusprinsippet , slik at den parten som « vil minst » bestemmer hvor langt partene kan gå på ulike områder .
Ovttasbargosoahpamušat leat huksejuvvon konsensusjurdagii , mii mearkkaša dan ahte dat gii « unnimus háliida » mearrida man guhkás bealálaččat galget mannat guđege suorggi áššiiguin .
Avtalene kan også med kort varsel sies opp ensidig av partene , for eksempel ved endringer i politisk flertall .
Muhto goabbáge bealli soahpamušas sáhttá oalle oanehis áiggis geassit iežas eret soahpamušas , ovdamearkka dihte jus politihkalaš eanetlohku rievdá .
Utfordringen med en slik modell er at den ikke sikrer videreføring av samisk innflytelse og medbestemmelse på saksområder som overføres fra staten til regionene , altså på saksområder som i dag er omfattet av konsultasjonsavtalen mellom Sametinget og statlige myndigheter .
Hástalus dákkár ovttasbargomálliin lea ahte dat ii sihkkarastte sámi váikkuheami ja mieldemearrideami guhkit áiggi vuollái dain áššesurggiin mat sirdojuvvojit stáhtas regiovnnaide , namalassii dain áššesurggiin mat dál gullet Sámedikki ja stáhta eisev ��lddiid ráđđádallansoahpamuššii .
En utvikling av samarbeidsavtalemodellen kan være at de årlige rapportene for samarbeidsavtalene , som behandles årlig av fylkestingene og Sametinget , følger Sametingets årsmelding som vedlegg .
Dán ovttasbargosoahpamušmálle sáhtášii ovddidit dan láhkái ahte ovttasbargosoahpamuša jahkásaš raporttat , maid fylkadikkit ja Sámediggi meannudit jahkásaččat , čuvvot Sámedikki jahkedieđáhusa mielddusin .
Dette vil kunne ivareta behovet for rapportering og vil gi regjeringen mulighet til årlig vurdering av den samepolitiske utviklingen i regionene .
Dáinna lágiin sáhttá áimmahuššat raporterendárbbu ja nu oččošii ráđđehus vejolašvuođa jahkásaččat árvvoštallat guđege regiovnna sámepolitihkalaš ovdáneami .
Sametingets årsmelding behandles også av Stortinget .
Sámedikki jahkedieđáhus meannuduvvo maid Stuo ­radikkis .
En ytterligere utvikling innen modellen kan være at regionene inngår konsultasjonsavtaler med Sametinget , enten som del av de eksisterende samarbeidsavtalene eller som selvstendige avtaler .
Dán málle sáhttá vel eanet buoridit , ­namalassii nu ahte regiovnnat ráhkadit iežaset ráđđádallansoahpamuša Sámedikkiin . Dat sáhttet leat juogo oassin daid ovttasbargosoahpamušain mat juo leat , dahje sáhttet ráhkaduvvot sierra soahpamuššan .
Eventuelle regionale konsultasjonsavtaler vil kunne være basert på samme type frivillighet som dagens samarbeidsavtaler .
Regiovnnaid vejolaš ráđđádallansoahpamušat sáhtáše huksejuvvot seamma dási eaktodáhtolašvuhtii go dálá ovttasbargosoahpamušat .
Et alternativ til frivillige konsultasjonsavtaler er lovfesting av plikt til å inngå slike avtaler .
Jus ii ráhkat eaktodáhtolaš soahpamuša , de lea eará vejolašvuohta ahte lága bokte geatnegahttit ráhkadit diekkár soahpamušaid .
Denne plikten ville også kunne innbefatte oppgaver og myndighet som fylkeskommunene har i dag .
Dán geatnegasvuhtii gulaše de maid dat eará doaimmat ja váldi mat fylkkasuohkaniin dál leat .
En tredje modell er at konsultasjonsavtalen mellom Sametinget og statlige myndigheter gjøres gjeldende for de nye regionene i samiske områder på de saksfelt som overføres fra stat til region og som i dag er omfattet av konsultasjonsavtalen mellom Sametinget og staten .
Goalmmát málle livččii ahte Sámedikki ja stáhta eiseválddiid ráđđádallansoahpamuš mearriduvvo maid guoskat daid ođđa regiovnnaide sámi guovlluin dain áššesurggiin maid stáhta dál sirdá regiovnnaide , mat dál gullet Sámedikki ja stáhta eiseválddiid ráđđádallansoahpamuša vuollái .
Dette vil sikre en videreføring av samisk medbestemmelse på saksområder som i dag er omfattet av konsultasjonsavtalen .
Dát sihkkarasttášii sámi mieldemearrideami guhkit áigái áššesurggiin mat dál gullet Sámedikki ja stáhta eiseválddiid ráđđádallansoahpamuša vuollái .
Regjeringen tar sikte på å fremme en samlet proposisjon til Stortinget om oppgaver og eventuelle inndelingsendringer høsten 2008 , hvor også spørsmålene om ivaretakelse av samiske interesser vil inngå .
Ráđđehus áigu bargat ráhkadit oktasaš proposišuvnna Stuoradiggái doaimmaid ja vejolaš juoh ­kinrievdadusaid birra 2008 čavčča , mas maiddái boahtit gieđahallat gažaldagaid mat gusket sámi beroštumiide .
Sametinget vil bli konsultert .
Dán barggus galgat gulahallat Sámedikkiin .
Se for øvrig Sametingets årsmelding 2007. punkt 2.1.2 .
Geahča muđui Sámedikki 2007 jáhke ­dieđáhusa čuoggá 2.1 .
6.3 Strategier og tiltak
6.3 Strategiijat ja doaibmabijut
I kommuner med en betydelig samisk befolkning bør kommuneplanleggingen offensivt ta opp oppgaver for å legge til rette for vern og utvikling av samisk kultur , næringsutøvelse og samfunnsliv .
Suohkaniin main orrot ollu sápmelaččat , berre suohkanplánain duođalaččat bargat dan badjelii ahte láhčit dili nu ahte sámi kultuvra , ealáhusat ja servodateallin suodjaluvvo ja oažžu ovdánanvejolašvuođaid .
Tilsvarende bør slike spørsmål tas opp i den regionale planleggingen .
Seamma ládje berre dieid gažaldagaid dikšut maiddái regionála plánenbargguin .
Hensynet til samiske interesser skal kunne ivaretas på samme måte som andre viktige nasjonale og regionale hensyn i planleggingen .
Sámi beroštumiid áimmahuššama galgá plánenbargguin sáhttit dikšut seamma ládje go eará dehálaš našuvnnalaš ja regionála beroštumiid .
Beslutninger og politikk på kommunalt og fylkeskommunalt nivå har avgjørende betydning for i hvilken grad samisk språk , kultur , næringer og samfunnsliv kan utvikle seg på en god måte .
Mearrádusat maid dahket suohkaniin ja fylkadásis , ja politihkka maid jođihit , lea mearrideaddjin dasa movt sámegiella , kultuvra , ealáhusat ja servodateallin lihkostuvvet ovdánit buori lági mielde .
Det er viktig at kommunene legger til rette for at samisk kultur og språk skal kunne bevares og utvikles også i byer og andre sentra med mange samiske innbyggere .
Lea hui dehálaš ahte suohkanat láhčet dili nu ahte sámi kultuvra ja giella galgá suodjaluvvot ja ovddiduvvot maiddái gávpogiin ja stuorát báikkiin gos orrot ollu sápmelaččat .
Arbeids- og inkluderingsdepartementet vil invitere KS og Sametinget til et nærmere samarbeid om kommunenes arbeid med samiske spørsmål .
Bargo- ja searvadahttindepartemeanta bovde KSa ja Sámedikki lagat ovttasbargui mas guorahallat suohkaniid bargguid sámiide gullevaš áššiin .
Det er i denne forbindelse aktuelt å gjøre en kartlegging .
Dán oktavuođas lea dárbu čađahit kártenbarggu .
Arbeids- og inkluderingsdepartementet vil i samarbeid med aktuelle departementer vurdere hvordan fylkesmannens veiledningsrolle overfor kommunene kan utvikles når det gjelder samiske forhold .
Bargo- ja searvadahttindepartemeanta áigu ovttas eará departemeanttaiguin maidda áššit gusket , árvvoštallat movt fylkkamánne bagadallandoaibma suohkaniid ektui sáhttá ovddiduvvot sámiide guoskevaš áššiid oktavuođas .
Regjeringen vil ivareta samiske interesser i arbeidet med forvaltningsreformen .
Ráđđehus áigu áimmahuššat sámi beroštumiid hálddanšansirdima nuppástusas .
Sammendrag av prosjektet « Sørsamisk rådgivningstjeneste i helse- og sosialspørsmål » , et prosjekt igangsatt av Snåsa kommune i 2005 .
Čoahkkáigeassu prošeavttas « Sørsamisk rådgivningstjeneste i helse- og sosialspørsmål » mii lea prošeakta maid Soasa suoh ­kan álggahii jagi 2005 .
Prosjektet ferdigstilles høsten 2008 .
Prošeakta gárvána jagi 2008 čavčča .
Nr. : 35
Nr. : 35
710 millioner til NAV
710 miljovnna NAV:i
710 millioner i økt driftsbudsjett , forenklinger av dagpengebehandling , omfattende organisatoriske tiltak og økt styring og intern kontroll er hovedpunktene i stortingsproposisjonen om Arbeids- og velferdsetaten som regjeringen legger fram i dag .
Doaibmabušeahtta lassanan 710 miljovnnain , álkit beaiveruhtameannudeapmi , fuopmášahtti organisatuvrralaš doaibmabijut ja lassáneaddji stivren ja siskkáldas dárkkisteapmi leat váldočuoggát stuoradiggeproposišuvnnas Bargo- ja čálgoetáhta birra man ráđđehus odne almmuha .
– Vi må sikre at folk får ytelsene til rett tid .
– Mii ferte dáhkidit ahte olbmot ožžot buvttuid rivttes áigái .
Det siste året har måloppnåelse på sentrale områder vært for dårlig .
Maŋimus jagi lea ulbmilollášuhttin guovddáš surggiin leamašan beare heitot .
Dette gjelder ytelsesbehandlingen , tilgjengelighet på telefon og oppfølgingen av personer som mottar helserelaterte ytelser .
Dát guoská buvttuidmeannudeapmái , olahahttivuohta telefovnna bakte ja čuovvoleames olbmuid geat ožžot dearvvašvuhtii guoski buvttuid .
– Med proposisjonen gis Stortinget en samlet og helhetlig gjennomgang av situasjonen i Arbeids- og velferdsetaten og de utfordringene etaten står overfor , sier statsråden .
– Proposišuvnnain addo Stuoradiggái čohkkejuvvon ja ollislaš diehtu Bargo- ja čálgoetáhta dili birra ja makkár hástalusat etáhtas leat , dadjá stáhtaráđđi .
Tiltakene som nå foreslås satt inn , kan deles i fire grupper :
Doaibmabijut mat dál evttohuvvojit , sáhttá juohkit njealji joavkkuide :
utsatt gjennomføringstidspunkt for enkelte reformer ,
Soames ođastusaid maŋiduvvon čađahanáigemearri ,
endringer i regelverket som vil redusere saksbehandlingstiden ,
Rievdadusat njuolggadusain mat geahpidit áššemeannudanáiggi ,
organisatoriske tiltak og kompetansetiltak ,
Organisatuvrralaš doaibmabijut ja gealbodoaimmat ,
ressursmessig styrking av etaten .
Etáhta nannemis veagalaččat .
Utsatt gjennomføringstidspunkt for enkelte reformer
Soames ođastusaid maŋiduvvon čađahanáigemearri
Innføring av arbeidsavklaringspenger og retten til arbeidsevnevurdering og aktivitetsplan utsettes til 1. mars 2010 .
Álggaheames bargočielggadanruđaid ja bargonávccaárvvoštallama ja doaibmaplána maŋiduvvo 2010 njukčamánu 1.beaivái .
Metodikken for arbeidsevnevurdering kan tas i bruk der det ligger til rette for det .
Bargonávccaárvvoštallama metodihkka sáhttá adnot doppe gos vejolašvuohta lea láhččojuvvon .
Endringer i regelverket som vil redusere saksbehandlingstiden
Njuolggadusaid rievdadeapmi mii geahpida áššemeannudanáiggi
Det gis fullmakt til Arbeids- og velferdsdirektoratet om forenklet saksbehandling av dagpenger i tilfeller der det er fare for at saksbehandlingstiden blir for lang .
Daid oktavuođain go lea ballu ahte beaiveruđaid áššemeannudanáigi guhku , de Bargo- ja čálogodirektoráhtta oažžu válddi álkidit áššemeannudeami .
Perioden en kan motta tidsubegrenset uførestønad og rehabiliteringspenger i påvente av vedtak om uførepensjon forlenges .
Dat áigodat man guhká sáhttá oažžut áigeráddjekeahtes lámisoaju ja veajuiduhttinruđaid go lea vuordimin lámisoaju mearrádusa guhkiduvvo .
Organisatoriske tiltak og kompetansetiltak
Organisatuvrralaš doaibmabijut ja gealbodoaimmat
Gjennomgang av grensesnitt mellom de ulike forvaltningsnivåene med sikte på å foreta nødvendige forenklinger og forbedringer , herunder vurdering av områder der grensesnittet mellom NAV-kontor og forvaltningsenheter bør justeres .
Árvvoštallat ovddasvástádusa iešguđege hálddašandásiid gaskkas dainna áigumušain ahte čađahit dárbbašlaš álkidemiid ja buoridemiid , dákko bakte árvvoštallat surggiid mas ovttasvástádusa gaskal NAV-kantuvrraid ja hálddašanovttadagaid berre muddet .
Prosjekt med formål å avdekke og fjerne ineffektive rutiner og forenkle eksisterende rutiner .
Prošeavtta ulbmiliin lea almmustahttit ja jávkadit eahpedoaibmi vieruid ja álkidit doaibmi vieruid .
Styrke opplæringsaktivitetene i forvaltningen .
Nannet oahpahusdoaimmaid hálddahusas .
Etablere et uavhengig testmiljø for IKT-drift for å øke stabiliteten i IKT-systemene for å sikre jevn saksproduksjon .
Ásahit sorjjasmeahttun geahččalanbirrasa DGT-doaimma várás vai lasiha stáđisvuođa DGT-vuogádagain ja dáhkida dássedis áššebuvttadeami .
Legge til rette for effektive telefonløsninger og bedre elektroniske selvbetjeningsløsninger .
Láhččet beaktilis telefovdnačovdosiid ja buoret elektrovnnalaš iešhálddašančovdosiid .
Disse tiltakene gjennomføres av Arbeids- og velferdsetaten .
Dáid doaibmabijuid čađaha Bargo- ja čálgoetáhtta .
Styrking av Arbeids- og velferdsetatens ressurser
Nannemis Bargo- ja čálgoetáhta resurssaid
Arbeids- og velferdsetatens driftsbevilgning foreslås styrket med i alt 710 mill. kroner .
Bargo- ja čálgoetáhta doaibmajuolludeapmi evttohuvvo lasihuvvot oktiibuot 710 miljovnna ruvnnuin .
Styrkingen fordeles på følgende hovedkomponenter :
Lassáneapmi juhkkojuvvo čuovvovaš váldosurggiide :
Om lag 80 mill. kroner til tiltak som skal bidra en mer sikker drift av IKT-systemene i etaten .
Sullii 80 milj. ruvnno doaimmaide mat galget dáhkidit dorvvoleabbo doaimma etáhta DGT-vuogádagas .
Om lag 200 mill. kroner for å kunne håndtere en forventet framtidig vekst i ledigheten .
Sullii 200 milj. ruvnno vai nagoda dustet vurdojuvvon boahttevaš lassáneaddji bargguhisvuođa .
I tillegg foreslås at departementet styrkes med 3 mill. kroner for å forsterke departementets kontroll og oppfølging av Arbeids- og velferdsetaten .
Lassin dása evttohuvvo ahte juolludeapmi departementii lassána 3 milj. ruvnnuin vai nanne departemeantta vejolašvuođa dárkkistit ja čuovvolit Bargo- ja čálgoetáhta .
– Med disse tiltakene styrker vi gjennomføringen av NAV-reformen , en reform det er bred politisk enighet om , sier statsråd Dag Terje Andersen .
– Dáid doaimmaiguin mii nannet NAV-ođastusa čađaheami , ođastus masa lea govdadit politihkalaš ovttaoaivilvuohta , dadjá stáhtaráđđi Dag Terje Andersen .
Nett-TV Pressekonferanse om Stortingsproposisjonen om Arbeids- og velferdsetaten på Nett-TV
Neahtta-TV Preassakonferánsa Stuorradiggeproposišuvnna Bargo- ja čálgoetáhta birra Neatta-TV:s
73 millioner til samhandling landet rundt
73 miljovnna juolluduvvo ovttasdoaibmamii miehtá riikka
111 prosjekter over hele landet får totalt 73 millioner kroner til samhandling i helsevesenet .
111 prošeavtta olles riikkkas ožžot oktiibuot 73 miljovnna dearvvašvuođa ovttasdoaibmamii .
66,7 millioner kroner blir fordelt nå , resten senere i år .
66,7 miljovnna juolluduvvo dál , ja reastaruhta fas maŋŋelis dán jagi .
– Vi er glade for at det satses på samhandling landet rundt .
Mii leat hui ilus go ovttasdoaibman dál vuoruhuvvo miehtá riikka .
Dette kommer pasientene til gode , sier helse- og omsorgsminister Anne-Grete Strøm-Erichsen og kommunal- og regionalminister Liv Signe Navarsete .
Dát boahtá ávkin divššohasaide , lohká dearvvašvuođa ja fuolahusministtar Anne-Grete Strøm-Erichsen ja gielda- ja guovloministtar Liv Signe Navarsete .
Regjeringen etablerte i år en tilskuddsordning der kommuner kunne søke støtte til utbygging av lokalmedisinske sentre og samarbeid om helse- og omsorgstjenester .
Dán jagi álggahii ráđđehus doarjjaortnega mas gielddat sáhttet ohcat doarjagiid hukset báikkálaš medisiinnalaš guovddážiid ja ovdánahttit dearvvašvuođa- ja fuolahusbálvalusaid ovttasbarggu .
Regjeringen har satt av totalt 73 millioner kroner til samhandlingsprosjekter landet rundt .
Ráđđehus lea várren oktiibuot 73 miljovnna riikkaviidosaš ovttasdoaibmanprošeavttaide .
66,7 millioner kroner blir fordelt nå .
66,7 miljovnna juolluduvvo dál .
Resten blir fordelt senere i år .
Reastaruhta juolluduvvo maŋŋelis dán jagi .
111 prosjekter fra nord til sør får nå støtte .
111 prošeavtta davvin gitta máttás ožžot dál doarjagiid .
Over 300 kommuner er involvert – også på tvers av fylkesgrenser .
300 gieldda leat dás mielde – maiddái fylkkarasttideaddji .
Tilskuddsordningen har vakt stort engasjement , og det har kommet inn mange søknader .
Lea hui stuora beroštupmi dán doarjjaortnegii , ja ollu ohcamušat leat juo boahtán .
– Dette viser med all tydelighet at interessen for samhandlingsreformen er stor , og at mange ser at den både er nødvendig og riktig , sier Strøm-Erichsen og Navarsete .
- Dát čájeha hui čielgasit ahte ovttasdoaibmanođastussii lea stuora beroštupmi , ja ahte arvat ollugat oaivvildit ahte dat lea sihke riekta ja dárbbašlaš , dadjá Strøm-Erichsen ja Navarsete .
Samhandlingsreformen skal bidra til at helsevesenet kan møte den store og gledelige økningen i levetiden i Norge .
Ovttasdoaibmanođastus galgá veahkehit dearvvašvuođasuorggi dustet hástalusaid mat šaddet go olbmot dán áiggi ellet guhkit go ovdal Norggas , mii iešalddis lea buorre .
Med en langt eldre befolkning vil helsevesenet vårt settes på helt nye prøver .
Go vuorasolbmot lassánit sakka , de dát mielddisbuktá ođđa čuolmmaid ja hástalusaid dearvvašvuođabálvalussii .
– Vi kan sikre et godt helsevesen for alle om vi skaper et helsevesen som forebygger sykdom , oppdager sykdom og dermed bidrar til at færre må legges inn på sykehus .
- Mii sáhttit sihkkarastit nanu dearvvašvuođabálvalusa buohkaide jos mis leat bálvalusat mat eastadit buozalmasvuođaid , mat fuomášit dávddaid , ja nu váikkuhit ahte olbmot hárvvibut šaddet buohccevissui .
Disse midlene er starten på denne satsingen .
Dáinna ruhtaortnegiin mii álggahat ovttasdoaibman doaimmaid .
De skal forsterkes år for år og underbygges av juridiske og organisatoriske endringer for forbedringer av helsevesenet , sier helse- og omsorgsministeren og kommunal- og regionalministeren .
Doarjagat galget lassánit jagis jahkái ja dát lea duođaštussan ja boađus dearvvašvuođasuorggi juridihkalaš- ja organisašuvdnarievdadus buoridanbarggus , dadjaba dearvvašvuođa- ja fuolahusministtar ja gielda- ja guovloministtar .
Strøm-Erichsen og Navarsete slår fast at samhandlingsreformen både er en tillitserklæring og en utfordring til kommune-Norge .
Strøm-Erichsen ja Navarsete deattuheaba ahte ovttasdoaibmanođastus lea sihke luohttámuš duođaštus ja hástalus Norgga gielddaide .
– Det er gledelig å se at kommunene tar utfordringen .
- Lea illudahtti vásihit ahte gielddat váldet vuostá dáid hástalusaid .
Vi er sikre på at de også kommer til å vise seg tilliten verdig , sier de to statsrådene .
Mii leat viisásat ahte gielddat millosit čájehit ahte sii ánssášit dán luohttámuša , lohkaba dát guokte stáhtaráđi .
770 millioner kroner til utgifter etter angrepet mot regjeringskvartalet
770 miljovnna kruvnnu ráđđehuskvartála goluid máksit maŋŋil fallehemiid
Regjeringen foreslår i revidert nasjonalbudsjett å bevilge om lag 600 millioner kroner over Fornyings- , administrasjons- og kirkedepartementets budsjett som følge av angrepet mot regjeringskvartalet 22. juli .
Ráđđehus árvala dárkkistuvvon našunálabušeahtas juolludit sullii 600 miljovnna kruvnnu Ođasmahttin- , hálddahus- ja girkodepartemeantta bušeahta bokte ráđđehuskvartála goluide maŋŋá falleheami suoidnemánu 22 .
Midlene skal blant annet brukes til fysisk og teknisk sikring av regjeringskvartalet og erstatningslokalene , mer sikkerhetspersonell , oppgradering av datanettet for sensitiv informasjon og husleie for erstatningslokaler .
Ruđat galget geavahuvvot earret eará sihkkarastit ráđđehuskvartála ja ođđa lanjaid fys ála ččat ja teknihkalaččat , lasihit sihkarvuođabargoveaga , ođasmahttit dihtorvuogádaga hearkkes dieđuid ektui ja ođđa lanjaid viessoláigui .
Med bevilgninger på andre budsjettkapitler er det i revidert budsjettet fremmet forslag om totalt 770 millioner kroner .
Eará bušeahttakapihttaliid juolludusaiguin lea de dárkkistuvvon bušeahta bokte árvaluvvon oktiibuot 770 miljovnna kruvnnu .
- Arbeidet med å utbedre regjeringskvartalet og sikre nye og gamle departementslokaler har pågått kontinuerlig siden angrepet 22. juli .
- Ráđđehuskvartála divodanbarggut ja ođđa ja ovddeš departemeantalanjaid sihkkarastinbarggut leat jođihuvvon bisánkeahttá maŋŋá falleheami suoidnemánu 22 .
Bevilgningene som følge av terrorangrepet mot regjeringskvartalet 22. juli er nå totalt oppe i om lag 1,45 milliarder kroner , sier fornyings- , administrasjons- og kirkeminister Rigmor Aasrud .
beaivvi . Ruhtajuolludusat ráđđehuskvartála terrorfallehemiid geažil leat dál sullii 1,45 miljárdda kruvnnu , cealká ođasmahttin- , hálddahus- ja girkoministtar Rigmor Aasrud .
I vedtatt budsjett for 2012 er det satt av 250 millioner kroner til å dekke kostnader som følge av angrepene mot regjeringskvartalet 22. juli i fjor .
Jagi 2012 dohkkehuvvon bušeahtas lea 250 miljovnna kruvnnu várrejuvvon gokčat goluid maŋŋá ráđđehuskvartála fallehemiid suoidnemánu 22. beaivvi diibmá .
Beregningene ble gjort kort tid etter 22. juli i fjor .
Árvvoštallamat dahkkojuvvojedje diibmá dakka maŋŋá suoidnemánu 22 .
Arbeidet har vist seg langt mer omfattende .
Čájehuvvui ahte barggut šadde olu eanet go meroštallojuvvon .
Samlet behov for 2012 er i dag beregnet til om lag 850 millioner kroner .
Ollislaš dárbbut jahkái 2012 leat meroštallojuvvon sullii 850 miljovnna kruvdnui .
I 2011 ble det utgiftsført 340 millioner som følge av angrepet mot regjeringskvartalet .
Jagi 2011 ledje olggosgolut 340 miljovnna kruvnnu ráđđehuskvartála fallehemiid geažil .
Fysisk sikrings- og utbedringsarbeid regjeringskvartalet Regjeringen foreslår å øke bevilgningen til sikring og utbedring av regjeringskvartalet med 135 millioner kroner .
Ráđđehuskvartála fy sálaš sihkkarastin- ja divodanbarggut Ráđđehus evttoha lasihit juolludusaid ráđđehuskvartála fysálaš sihkkarastin- ja divodanbargguide 135 miljovnna kruvnnuin .
Totalt 165 millioner vil bli brukt i 2012 .
Jagi 2012 geavahuvvo oktiibuot 165 miljovnna .
Bevilgningen foreslås på Statsbyggs budsjett .
Juolludus árvaluvvo Statsbygg bušeahta bokte .
Fysisk sikring av erstatningslokaler Regjeringen foreslår å bevilge 187 millioner kroner til sikkerhetstiltak i departementenes erstatningslokaler .
Fys álaš sihkkarastindoaimmat ođđa lanjain Ráđđehus evttoha juolludit 187 miljovnna kruvnnu departemeanttaid ođđa lanjaid sihkkarastindoaibmabijuide .
Mer sikkerhetspersonell Regjeringen foreslår å styrke driftsbudsjettet til Departementenes servicesenter med 24,5 millioner kroner til blant annet oppbemanning av vakt- og sikkerhetspersonell i regjeringskvartalet og i departementenes nye lokaler .
Lasihit sihkkarvuođabargoveaga Ráđđehus evttoha nannet doaibmabušeahta Departemeantta bálvalusguovddážii 24,5 miljovnna kruvnnuin earret eará lasihit bearráigeahčču- ja sihkkarvuođabargoveaga ráđđehuskvartálas ja departemeanttaid ođđa lanjain .
Økt bemanning er nødvendig for å ivareta sikkerheten i departementenes erstatningslokaler .
Virgelasiheapmi lea dárbbašlaš áimmahuššat sihkkarvuođa departemeantta ođđa lanjain .
Det er i en overgangsfase behov for innleide vektere fra private selskaper .
Gaskaboddosaččat šaddá dárbbašlažžan láigohit bearráigeahču priváhta fitnuin .
Utgiftene til slike vektertjenester er anslått til 55,9 millioner kroner i 2012 .
Golut dákkár bearráigehččui leat meroštallojuvvon 55,9 miljovnna kruvdnui jahkái 2012 .
Det er også lagt inn 16 millioner kroner som følge av merutgifter til blant annet møbler og kontorutstyr .
Lea maiddái mielde 16 miljovnna kruvnnu bierggastit kantuvrraid ja oastit kántorávdnasiid .
Samlet forslag til økt bevilgning etter angrepet er på 96,4 millioner kroner .
Árvaluvvon juolludus lea de oktiibuot 96,4 miljovnna kruvnnu fallehemiid sivaid geažil .
Teknisk sikring i regjeringskvartalet og erstatningslokaler Regjeringen foreslår å bevilge 45,6 millioner kroner i hovedsak til å etablere grunnsikring regjeringskvartalet og i departementenes nye lokaler .
Teknalaš sihkkarastindoaimmat ráđđehuskvartálas ja ođđa lanjain Ráđđehus evttoha juolludit 45,6 miljovnna kruvnnu ásahit sierra sihkkarvuođaossodaga ráđđehuskvartálas ja departemeanttaid ođđa lanjain .
Beløpet omfatter anskaffelse av teknisk utstyr som alarm- og adgangskontrollsystemer , kortlesere , overvåkingskameraer og utstyr til vaktsentral .
Juolludusas leat mielde háhkat teknalaš ávdnasiid nugo alárbma- ja beassanbearráigeahčču vuogádagaid , koartalohkkivuogádaga , vákšunapparáhtaid ja biergasiid geahččoguovddážii .
Husleie for erstatningslokaler Statsbygg leier erstatningslokaler som departementene benytter etter angrepet 22. juli .
Viessoláigu ođđa lanjaide Statsbygg láigoha ođđa lanjaid maid departemeanttat dárbbašit maŋŋil suoidnemánu 22. beaivvi fallehemiid .
Tilpasning av lokalene til departementenes formål og behov belastes over husleien .
Lanjaid heiveheapmi departemeanttaid ulbmiliid ja dárbbuid ektui máksojuvvo viessoláiggu bokte .
Regjeringen foreslår å øke bevilgningen til Statsbygg med 133 millioner kroner for å dekke husleien for erstatningslokalene .
Ráđđehus evttoha lasihit juolludusa Statsbyggii 133 miljovnna kruvnnuin gokčat ođđa lanjaid viessoláigguid .
Midlertidig forbud mot tiltak
Gaskaboddasaš doaibmabidjogielddus
Kommunen eller statlig planmyndighet kan nedlegge midlertidig forbud mot tiltak etter bestemmelsene i kapittel 13 når den finner at et område skal undergis planlegging .
Gielda dahje stáhta plánaeiseváldi sáhttá gaskaboddasaččat gieldit doaibmabijuid kapihttala 13 mearrádusaid vuođul go gávnnaha ahte plána galgá ráhkaduvvot guovllu várás .
I hovedsak videreføres § 33 første til tredje ledd i pbl. 85 om midlertidig forbud mot deling og byggearbeid , men med enkelte justeringer og klargjøringer på bakgrunn av spørsmål som har oppstått i forbindelse med praktiseringen .
Álgovuorus jotkojuvvo phl. 85 § 33 vuosttaš lađđasa rájes gitta goalmmát lađđasa rádjai gaskaboddasaš gildosa birra juohkima ja huksema vuostá , muhto álkis muddemiiguin ja čielggademiiguin dakkár gažaldagaid vuođul mat leat čuožžilan geavaheami oktavuođas .
I forhold til tidligere regel er overskriften noe endret slik at det framgår at midlertidig forbud kan nedlegges både mot deling , byggetiltak og andre tiltak som inngår i planers virkninger .
Ovddeš njuolggadusa ektui lea bajilčála rievdaduvvon veaháš vai boahtá ovdan ahte gaskaboddasaččat sáhttet gildojuvvot sihke juohkin , huksendoaibmabijut ja eará doaibmabijut mat leat mielde plána váikkuhusain .
Henvisningen til det faste utvalget for utgår da det ikke lenger er pliktig til å ha et slikt utvalg .
Čujuhus bistevaš lávdegoddái lea sihkkojuvvon go dakkár lávdegoddi ii leat šat geatnegahttojuvvon .
Kommunen kan samtykke i at et tiltak blir gjennomført selv om det innført midlertidig forbud .
Gielda sáhttá miehtat dasa ahte doaibmabidju čađahuvvo vaikke vel lea ge mearriduvvon gaskaboddasaš gielddus .
Vilkåret et at det etter kommunens skjønn ikke vil vanskeliggjøre planleggingen .
Eaktun lea ahte gieldda árvvoštallama vuođul dat ii váttásmahte plánema .
Forbudets virkeområde i tid er inntil fire år .
Gildosa doaibmaviidodat áiggi dáfus lea eanemusat njeallje jagi .
Dette skyldes behovet for å gi tid til å revidere kommuneplan og for å kunne utarbeide regional plan og planbestemmelse .
Ággan lea dárbu addit áiggi gielddaplána ođasmahttimii ja vai regionála plána ja plánamearrádus sáhttet ráhkaduvvot .
Dette samsvarer med den fire-årige planperioden i regioner og kommuner .
Dát soahpá regiovnnaid ja gielddaid njealjejahkásaš plánaáigodahkii .
Med en slik frist er det en forutsetning at det skal helt spesielle grunner til for å forlenge fristen ytterligere .
Dakkár áigemeriin lea eaktun ahte galget leat hui erenoamáš ákkat guhkidit áigemeari ain eanet .
8 Holdninger og informasjon
8 Miellaguottut ja informašuvdna
For å oppnå dette , skal det i følge ILO-konvensjonen settes inn ressurser for å sikre at lærebøker i historie og læremidler for øvrig gir et rettferdig , korrekt og informativt bilde av disse folks samfunn og kultur .
Vai dát ollašuvvá , de galget , ILO-sohpamuša mielde , adnojuvvot ­veahkkevárit váfistit ahte historjjá oahppagirjjit ja oahppaneavvut muđui addet rehálaš , rivttes ja bajásčuvgeheaddji gova dáid álbmogiid servodagas ja kultuvrras .
På bakgrunn av språkproblemer og andre forhold hadde mange samer problemer med å oppnå de samme samfunnsgodene som den øvrige befolkningen .
Giellaváttisvuođaid ja eará dilálašvuođaid geažil ledje eatnat sápmelaččain váttisvuođat oažžut seamma servodatburiid go eará olbmot .
Det kunne også være vanskelig å få jobb hvis man hadde samisk tonefall .
Sáhtii maiddái leat váttis fidnet barggu juos olbmos lei sámi hállannuohtta .
Samisk kultur , bosettingsmønster og ressursbruk ble ofte sett ned på .
Sámi kultuvra , ássanmálle ja valljodatvárregeavaheapmi badjelgehččojuvvui dávjá .
Samekomitéens innstilling av 1959 understreket betydningen av at folkegruppene respekterte hverandre .
Sámikomitea árvalus 1959s deattastii mearkkašumi das ahte álbmotjoavkkut árvvusatne guđet guimmiideaset .
1960- og 70-tallet var en periode da samene begynte arbeidet for å få tilbake noe av det tapte .
1960- ja 70-lohku lei áigodat goas sámit bargagohte oččodit ruoktot dan maid ledje manahan .
Mange ønsket et nytt og kulturelt likeverdig samfunn for samene , og det var en politisk og kulturell oppblomstring .
Eatnagat háliidedje ođđa ja kultuvrralaččat ovttaárvosaš servodaga sámiide , ja dalle lei politihkalaš ja kultuvrralaš lieđđun .
Flere mente imidlertid at samisk kultur alt var dødsdømt og til hinder for videre utvikling .
Máŋggas oaivvildedje almmatge ahte sámi kultuvra lei jápmimii dubmejuvvon ja hehttehussan viidáset gárgedeapmái .
Fornorskningspolitikken er nå et forlatt stadium , og målsettingen er likeverdighet mellom norsk og samisk kultur .
Dáruiduhttin lea dál guđđojuvvon dássi ja juksanmearrin lea ovttaárvosašvuohta dáža ja sámi kultuvrra gaskkas .
Selv om det nå er en positiv utvikling når det gjelder forståelsen for samisk kultur , er det enda en del holdninger som henger igjen fra fortida .
Vaikko áddejupmi sámi kultuvrra hárrái dál gárgeduvváge positiivvalaččat , de leat ain muhtun miellaguottut mat leat cieggan doloža rájes .
Regjeringen tar gjenværende negative holdninger overfor kultur svært alvorlig .
Ráđđehus váldá hui duođas negatiivvalaš guottuid sámi kultuvrra hárrái , mat ain leat .
For å fjerne fordommer mot samisk kultur vil Regjeringen iverksette kortsiktige og langsiktige tiltak .
Ráđđehus áigu bidjat johtui oanehis ja guhkes áiggi doaimmaid , maiguin jávkadit ovdagáttuid sámi kultuvra vuostá .
I den forbindelse er informasjon et sentralt element .
Dan oktavuođas lea diehtojuohkin dehálaš bargu .
Regjeringen mener derfor det er behov for en informasjonssatsing om samer og om samiske forhold .
Ráđđehus oaivvilda ahte dárbbašuvvo dieđihanrahčamuš sámiid ja sámi dilálašvuođaid birra .
Blant annet i forbindelse med Samerettsutvalgets arbeid har det fremkommet negative holdninger til samer og det samiske i den offentlige debatten .
Earret eará Sámi vuoigatvuođalávdegotti barggu oktavuođas leat boahtán ovdan negatiiva miellaguottut sámiide ja sápmelašvuhtii almmolaš digaštallamis .
Når et nytt samerettsutvalg skal arbeide med rettighetsspørsmål i områdene sør for Finnmark med samisk befolkning , vil det være av stor betydning å få frem målrettet og saklig informasjon om hva dette arbeidet dreier seg om .
Go ođđa sámevuoigatvuođalávdegoddi galgá bargat vuoigatvuođagažaldagaiguin guovlluin mat leat máddelis Finnmárkku gos lea sámi veahkadat , de mearkkaša olu oažžut ovdan mearrediđolaš ja áššálaš informašuvnna das , man birra barggus lea sáhka .
Slik informasjon vil være viktig for å unngå misforståelser og grobunn for negative holdninger .
Diekkár informašuvdna lea deaŧalaš juos galgá vealtat boasttuáddejumiin ja negatiiva miellaguottuid šaddanvejolašvuođain .
Regjeringen anser barnehager og skoler som viktige arenaer for å formidle informasjon om samiske forhold til barn og ungdom .
Ráđđehus atná mánáidgárddiid ja skuvllaid deaŧalaš dáhpáhusguovddážin gaskkustit informašuvnna sámi dilálašvuođaid birra mánáide ja nuoraide .
Informasjon , dokumentasjon og nettverksbygging vil være sentrale arbeidsoppgaver for kompetansesenteret for urfolks rettigheter , jf. kap. 3 .
Informašuvdna , dokumentašuvdna ja fierpmádathuksen leat guovdilis bargodahkamušat eamiálbmogiid vuoigatvuođaid gelbbolašvuođa-guovddážii , vrd. kap. 3 .
Regjeringen mener det er nødvendig å nedsette en tverrdepartemental arbeidsgruppe , med deltakelse fra Sametinget , som skal utarbeide forslag til informasjonstiltak om flerkulturelle og samiske forhold .
Ráđđehus atná vealtameahttumin nammadit departemeanttaidgaskasaš bargojoavkku , masa Sámediggi oassálastá , mii galgá ráhkadit dieđihandoaibmabidjoevttohusaid máŋggakultuvrrat ja sámi dilálašvuođaid birra .
På bakgrunn av tidligere tiders politikk , der man bevisst gikk inn for å bli kvitt den samiske kulturen , utviklet det seg mange negative holdninger overfor samene .
Ovddeš áiggiid politihka vuođul , mas dihto ­mielalaččat bargojuvvui beassat eret sámi kultuvrras , gárgeduvve eatnat negatiiva miellaguottut sámiid ektui .
Boks 8.13 Etnisk diskriminering mot samer i Sverige
Boksa 8.13 Etnalaš vealaheapmi sámiid vuostá Ruoŧas
I 1998 undersøkte Centrum for innvandringsforskning ( CEIFO ) , på oppdrag fra den svenske Ombudsmannen mot etnisk diskriminering , opplevd etnisk diskriminering blant svenske samer .
1998 guorahalai Sisafárrendutkama guovddáš ( Centrum for innvandringsforskning ) ( CEIFO ) , ruoŧŧelaš Áittardeaddji etnalaš vealaheami vuostá ( Ombudsmannen mot etnisk diskriminering ) nammasaš orgána ovddas , Ruoŧa sámiid vásihan etnalaš vealaheami .
Nærmere 75 pst. av de spurte mener at Sverige , til en viss grad , er et samefiendtlig og rasistisk samfunn .
Lagabui 75 pst. jerrojuvvon olbmuin oaivvildit ahte Ruoŧŧa , muhtun muddui , lea sámevašuheaddji ja nállevealaheaddji servodat .
I følge undersøkelsen har hver tredje same i Sverige blitt utsatt for nedsettende bemerkninger og hver femte same har blitt trakassert på sin arbeidsplass .
Guorahallama mielde lei juohke goalmmát sápmelaš Ruoŧas šaddan gillát fuonušteaddji dajahusaid ja juohke viđát sápmelaš lei hiddjiduvvon ja skudniduvvon bargosajis .
Samer som er bosatt innenfor det tradisjonelle samiske bosettingsområdet , opplever problemene som størst og tendensen er spesielt tydelig blant ungdom .
Sámit geat ásset árbevirolaš sámi ássanguovllus vásihit stuorámus váttisvuođaid ja sodju lea čielgaseamos nuoraid gaskkas .
Relativt få samer har opplevd diskriminering i form av å ikke få arbeid eller lån , eller blitt nektet adgang til varer eller tjenester fordi de er samer .
Oalle hárve sámit leat vásihan vealaheami nu ahte eai leat ožžon barggu dahje loana , dahje nu ahte eai leat fidnen gálvvuid dahje bálvalusaid danne go leat sápmelaččat .
Ingen av de 372 som deltok i undersøkelsen hadde anmeldt diskriminering til politiet .
Ii oktage dan 372:s geat oassálaste guorahallamii lean váidán vealaheami politiijaide .
Boks 8.14 Svensk informasjonskampanje om samene som urfolk og deres kultur
Boksa 8.14 Ruoŧŧelaš dieđihanáŋggirdeapmi sámiid birra eamiálbmogin ja sin kultuvrra birra
I forbindelse med en rapport om mulig svensk ratifikasjon av ILO-konvensjon nr. 169 , « Samene – et urfolk i Sverige » , ble det foreslått en informasjonssatsing om urfolk i Sverige .
Raporttas , mii geahčada Ruoŧa vejolašvuođaid ratifiseret ILO-konvenšuvnna nr. 169 , « Sámit – eamiálbmot Ruoŧas » ( « Samene – et urfolk i Sverige » ) , evttohuvvui dieđihanáŋggir ­deapmi eamiálbmogiid birra Ruoŧas .
Den svenske regjeringen har i 2001 avsatt 6 mill. kr til en slik informasjonssatsing om samene som urfolk i Sverige og om deres kultur .
Ruoŧŧelaš ráđđehus lea 2001 várren 6 milj. kr diekkár dieđihanáŋggirdeapmái sámiid birra eamiálbmogin Ruoŧas ja sin kultuvrra birra .
Det tas sikte på en bred og langsiktig innsats for å øke kunnskapen om , og forståelsen for , samene og den samiske kulturen .
Ulbmilin lea čađahit áŋggirdeami viidát ja guhká vai diehtu , ja áddejupmi , sámiid ja sámi kultuvrra hárrái lassánivččii .
Det er nedsatt en prosjektkomité som i 2001 skal lede informasjonssatsingen .
Lea nammaduvvon projeaktakomitea mii 2001 galgá jođihit informašuvdnaáŋggirdeami .
Komitéen skal utarbeide en strategiplan samt komme med forslag for gjennomføring av informasjonssatsingen fra 2002 til 2005 .
Komitea galgá ráhkadit strategiijaplána ja evttohit mo čađahit dieđihanáŋggirdeami 2002 rájes 2005 rádjai .
Målet for kampanjen er å øke kunnskapen om samene som Sveriges urfolk og om samenes kultur i hele landet .
Áŋggirdeami ulbmilin lea lasihit dieđu sámiid birra Ruoŧa eamiálbmogin ja sámiid kultuvrra birra miehtá riikka .
Det er også viktig å få en økt og langsiktig tillit mellom samer og ikke-samer , og å kunne forebygge og motvirke diskriminering .
Deaŧalaš lea maiddái oažžut lasi ja guhkilmas luohttámuša sámiid ja ruoŧŧelaččaid gaskii , ja eastadit ja vuosttaldit vealaheami .
8.1 Dagens situasjon
8.1 Dálá dilli
De fleste unge samer har i dag et mye mer positivt selvbilde og en helt annen erfaringsbakgrunn enn tidligere generasjoner har hatt .
Eanaš nuorra sámiin lea dál sakka positiivvalaččat iešgovva ja áibbas eará dovddiidusduogáš go ovdalaš buolvvain lea leamaš .
Samisk ungdom og ungdom fra majoritetsbefolkningen snakker ikke lenger bare om hverandre , men de snakker også med hverandre og til hverandre .
Sámi nuorat ja eanádatveahkadaga nuorat eai šat dušše hála guđetguimmiineaset , muhto sii hupmet maiddái guđetguimmiideasetguin ja guđetguimmiidasaset .
For mange unge samer er det sannsynligvis ikke noe problem å være både samisk og norsk .
Máŋgga nuorra sápmelažžii ii dáidde leat váttisin leat sihke sápmelaš ja norgalaš .
Det har også skjedd en positiv utvikling når det gjelder majoritetens holdninger til samer og det samiske .
Lea dáhpáhuvvan positiiva gárgedeapmi eanádaga miellaguottuiguin sámiide ja sápmelašvuhtii .
Mange norske er antakelig interessert i å lære mer om samer og om samiske forhold , og ser på den kulturelle og språklige revitaliseringen blant samer som noe positivt .
Eatnat norgalaččat vedjet atnit miellagiddevažžan oahppat eanet sámiid ja sámi dilálašvuođaid birra , ja gehččet sámiid kultuvrralaš ja gielalaš ođđasisvirkkosmahttima juonin positiivalažžan .
Samene møter en helt annen aksept i dag enn for bare 20–30 år siden .
Sámit deaividit áibbas eará dohkkehusa dál go dušše 20–30 jagi dás ovdal .
Den samiske befolkningen har de siste årene deltatt mer aktivt i samfunnslivet generelt , bl.a. i media , politikk og nye næringsveier .
Sámi veahkadat lea maŋimuš jagiid oassálastán árjjálaččabut servodateallimii oppalaččat , ee. mediain , politihkas ja ođđa ealáhusgeainnuin .
Samiske kunstnere og samiske kultursentre har i betydelig grad medvirket til positive holdninger til det samiske , både i nasjonal og internasjonal sammenheng .
Sámi dáiddárat ja sámi kulturguovddážat lea mearkkašahtti láhkai leamaš mielde váikkuheamen positiiva miellaguottuid beales sápmelašvuhtii , sihke riikkagottálaš ja riikkaidgaskasaš oktavuođain .
På den andre siden blir samisk språk og kultur fortsatt ikke fullt ut respektert .
Nuppi dáfus ii árvvusadnojuvvo velge sámi giella ja kultuvra ollásit .