pere/sami_parallel huggingface dataset:
Det blir til over tid og det blir til ved god kunnskap og gode beslutninger .
Dat ovddiduvvo guhkes áigodagas , ja dasa dárbbašuvvo buorre máhttu ja buorit mearrádusat .
Dette vil vi også se i framtiden .
Dan mii oaidnit maiddái boahtteáiggis .
Framtiden vil by på utfordringer både når det gjelder skatteøkonomiske problemstillinger og for offentlig økonomi .
Boahtteáiggis min ovddabealde leat sihke hástalusat , mat gusket vearroekonomiija čuolmmaide ja almmolaš ekonomiijai .
Med åpningen av disse to sentrene i dag , står vi godt rustet til disse utfordringene .
Dán guovtti guovddáža rahpamiin mii leat ráhkkaneamen bures boahtteáiggi hástalusaide .
Jeg ønsker lykke til med oppbyggingen av Norwegian Center for Taxation og Oslo Fiscal Studies !
Sávan lihku Norwegian Center for Taxation ja Oslo Fiscal Studies ovddidemiin !
Tidligere minister , 17.10.2005
Ovddeš ministt , 17.10.2005
Utgiver : Arbeids- og inkluderingsdepartementet ( Opprettet 01.01.2006 )
Almmuheaddji : Bargo- ja searvadahttindepartemeanta Stáhtus : Ráddjojuvvon dokumeanta .
Tidligere arbeids- og inkluderingsminister Bjarne Håkon Hanssen
Ovddeš bargo- ja searvadahttinministtar Bjarne Håkon Hanssen
( Periodene 17.10.05-20.06.08 og 02.10.09–20.10.09 )
( áigodagas 17.10.05–20.06.08 ja 02.10.09–20.10.09 )
Politiske verv
Politihkalaš ámmáhat
Statsråd og sjef for Helse- og omsorgsdepartementet og sjef for Arbeids- og inkluderingsdepartementet
Dearvvašvuođa- ja fuolahusdepartemeantta stáhtaráđđi ja Bargo- ja searvadahttindepartemeantta stáhtaráđđi
Statsråd i Arbeids- og inkluderingsdepartementet
Bargo- ja searvadahttindepartemeantta stáhtaráđđi
Leder i Arbeiderpartiets arbeidsgruppe for europadebatt
Bargiidbellodaga eurohpadebáhta bargojoavkku jođiheaddji
Stortingsrepresentant for Nord-Trøndelag
Davvi-Trøndelága stuoradiggeáirras
Medlem i Arbeiderpartiets gruppestyre
Bargiidbellodaga joavkku stivralahttu
Statsråd , Landsbruksdepartementet
Eanandoallodepartemeantta stáhtaráđđi
Fylkesordfører i Nord-Trøndelag
Davvi-Trøndelága fylkka sátnejođiheaddji
Vararepresentant på Stortinget fra Nord-Trøndelag
Davvi-Trøndelága Stuoradiggevárreáirras
Leder for AUF i Nord-Trøndelag
Davvi-Trøndelága AUF jođiheaddji
Medlemskap i stortingskomiteer og delegasjoner
Stuoradiggelávdegottiid ja delegašuvnnaid lahttu
Sosialkomiteen
Sosiálalávdegoddi
Konsultasjonsorganet for EØS-saker
EEO-áššiid ráđđádallanorgána
Næringskomiteen
Ealáhuslávdegoddi
Rådmann i Fosnes kommune
Fosnes suohkana ráđđeolmmái
Bestyrer for Klingenbergheimen HVPU
Klingenbergheimena HVPU jođiheaddji
Allmennlærerutdanningen , Levanger Lærerhøgskole
Dábálaš oahpaheaddjeoahppu , Levanger Oahpaheaddjeallaskuvllas
Andre verv
Eará ámmáhat
Leder for Landsdelsutvalget for Nord-Norge og Nord-Trøndelag
Davvi-Norgga ja Davvi-Trøndelága guovllulávdegotti jođiheaddji
Arbeidsmarkedspolitikk
Bargomárkanpolitihkka
Regjeringens mål i arbeidsmarkedspolitikken er å legge til rette for høy yrkesdeltakelse og god utnyttelse av arbeidskraften , samt å motvirke at personer blir gående ledige over lengre tid .
Ráđđehusa váldoulbmil bargomárkanpolitihkas lea láhčit dilálašvuođaid dakkár buresdoaibmi bargomárkanii , mas lea stuorra bargooassálastin , čáhkkilis ja čorgadis bargoeallin mii bures ávkašuvvá bargonávccaiguin .
En aktiv arbeidsmarkedspolitikk skal stimulere til god tilgang på arbeidskraft , motvirke avgang fra arbeidslivet til varige trygdeytelser og redusere og forebygge arbeidsledighet .
Dát lea dehálaš vai sáhttá jevdet eallineavttuid ja bisuhit ja viidáset ovddidit čálgoservodaga . Bargoeallimii oassálastin lea seammás ovttaskasolbmo deháleamos dienassihkkarastin .
Pressemeldinger , taler og artikler | Publikasjoner | Lover og regler Ansvarsområder
Bargo- ja čálgoetáhtas lea ovddasvástádus čađahit bargomárkanpolithihka ja iešguđet bargomárkandoaibmabijuid .
Det er i samfunnets interesse at flest mulig kan komme i jobb og forsørge seg ved hjelp av egen inntekt .
Áigumuš lea sáhttit dievaslaččat čuovvolit daid olbmuid geat dárbbašit veahki dahje gelbbolašvuođa beassat bargui .
Arbeids- og velferdsetaten har en rekke tjenester som er tilgjenglig for alle arbeidssøkere og arbeidsgivere , bl.a. oversikter over ledige jobber og arbeidssøkere . Arbeids- og velferdsetaten bistår i formidling av tilgjenglig arbeidskraft til ledige jobber .
Bargomárkandoaibmabijut galget váikkuhit eanet fidnooassálastima , vuolidit bargguhisvuođa ja eastadit ahte olbmot duvdojuvvojit eret bargomárkanis dainna lágiin ahte dat veahkehit sin geain leat váttisvuođat bargomárkanis , oažžut barggu ja bissut doaimmas .
De som er i fare for å bli langtidsledige eller som har særskilte behov er aktuelle for arbeidsrettede tiltak .
Bargodepartemeanta hálddaša iešguđetlágan doaibmabijuid olbmuid bargui oaččuheami várás ( doarjagiid , bálvalusaid ja bargomárkandoaibmabijuid ) .
Arbeidsdepartementet har det overordnede ansvaret for arbeidsmarkedspolitikken .
Doaimmaidahttin
Arbeids- og velferdsforvaltningen ( NAV ) står for gjennomføring av arbeidsmarkedspolitikken .
Doaimmaidahttinruđaid hálddaša Bargo- ja searvadahttindepartemeanta álbmotoadjolága 10. kapihttala vuođul .
Arbeidsmarkedstiltak
Bargomárkandoaibmabijut
Arbeidsmarkedstiltak er et av arbeidsmarkedspolitikkens viktigste virkemidler for å fremme et velfungerende arbeidsmarked .
Bargomárkanpolitihka muhtun deaháleamos váikkuhangaskaoamit ovddidan dihtii buresdoaibmi bargomárkana leat bargomárkandoaibmabijut .
Arbeidsmarkedstiltak skal bidra til økt yrkesdeltakelse , redusert ledighet og til å motvirke utstøting ved å hjelpe personer med problemer i arbeidsmarkedet til arbeid og aktivitet .
Bargomárkandoaibmabijut galget váikkuhit eanet fidnooassálastima , vuolidit bargguhisvuođa ja eastadit ahte olbmot duvdojuvvojit eret bargomárkanis dainna lágiin ahte dat veahkehit sin geain leat váttisvuođat bargomárkanis , oažžut barggu ja bissut doaimmas .
Arbeidsmarkedstiltak skal bedre den enkeltes mulighet til å komme i arbeid gjennom kvalifisering og arbeidstrening , og kan deles inn i oppfølgingstiltak , formidlingstiltak , arbeidspraksis , opplæring , midlertidig sysselsetting og varig tilrettelagt arbeid .
Bargomárkandoaibmabijut galget buoridit juohkehačča vejolašvuođa beassat bargui gealbudeami ja bargohárjehallama bokte , ja daid sáhttá juohkit čuovvolandoaibmabidjun , gaskkustandoaibmabidjun , bargohárjehallamin , oahppun , gaskaboddasaš barggahussan ja bistevaččat heivehuvvon bargun .
Prioriterte målgrupper er personer med nedsatt arbeidsevne , langtidsledige , ungdom , langtidsmottakere av sosialhjelp , innvandrere , herunder nyankomne under introduksjonsprogram og personer som har gått ut lang dagpengeperiode .
Vuoruhuvvon joavkkut leat fidnonávccaheamit , guhkesáiggibargguheamit , nuorat , guhkesáiggi sosiálaveahki vuostáiváldit , sisafárrejeaddjit , dás maiddái oahpistanprográmmaide easkkaálgi sisafárrejeaddjit ja olbmot geat leat oažžugoahtán beaiveruđaid guhkit áigodahkii .
Enkelte tiltak er forbeholdt personer med nedsatt arbeidsevne .
Muhtun doaibmabijut leat várrejuvvon doaibmavádjigiidda .
Arbeidsmarkedstiltak er ingen rettighet , men gis på bakgrunn av individuell vurdering av den enkeltes behov for tiltak for å komme i arbeid .
Bargomárkandoaibmabijut eai leat makkárge vuoigatvuođaid , muhto addojuvvojit ovttaskas olbmui árvvoštaladettiin makkár doaibmabijut dárbbašuvvojit oaččohit su fas bargui .
Arbeids- og velferdsetatens tilbud om arbeidsmarkedstiltak er fleksibelt og kan tilpasses den enkeltes behov for kvalifisering og arbeidstrening .
Bargo- ja čálgoetáhta bargomárkandoaibmabidjofálaldat lea dávggas ja sáhttá heivehuvvot ovttaskas olbmo dárbui oažžut gelbbolašvuođa ja bargohárjehallama .
Arbeidsretting
Barguioaččuheapmi
Arbeids- og inkluderingsdepartementet forvalter ulike arbeidsrettede virkemidler knyttet til å få flere i arbeid ( stønader , tjenester og arbeidsmarkedstiltak ) .
Bargodepartemeanta hálddaša iešguđetlágan doaibmabijuid olbmuid bargui oaččuheami várás ( doarjagiid , bálvalusaid ja bargomárkandoaibmabijuid ) .
Dette omfatter yrkesrettet attføring , rehabiliteringspenger og virkemidler knyttet til tilbakeføring av personer på uførestønad .
Dása gullet barguimáhcahandoarjagat , doaimmaidahttinruđat ja váikkuhangaskaoamit mat galget veahkehit olbmuid geat ožžot bargonávccahisvuođadoarjaga , beassat fas bargui .
Mer informasjon om disse virkemidlene finnes på NAVs hjemmesider .
Eanet dieđuid dáid doaibmabijuid birra gávnnat dás : www.nav.no .
Arbeidstilsynet
Bargobearráigeahčču
Arbeidstilsynet er en statlig etat , underlagt Arbeids- og inkluderingsdepartementet .
Bargobearráigeahčču lea stáhtaetáhta , mii lea biddjojuvvon bargo- ja searvadahttindepartemeantta vuollai .
Arbeidstilsynet fører tilsyn med at bestemmelsene gitt i , og i medhold av arbeidsmiljøloven blir overholdt .
Bargobearráigeahčču goziha ahte mearrádusat mat leat addojuvvon bargobiraslágas ja dan vuođul , čuvvojuvvojit .
Arbeidstilsynet har også oppgaver i forhold til enkelte andre lover , der lønnsgarantiloven , ferieloven og deler av tobakkskadeloven er de viktigste .
Bargobearráigeahčus leat maiddái bargodoaimmat muhtun eará lágaid ektui , main bálkádáhkádusláhka , luopmoláhka ja duhpátvahátlága oasit leat dehálepmosat .
Utlendingsloven og allmenngjøringsloven gir Arbeidstilsynet ansvar og myndighet i forhold til tilsyn med lønns- og arbeidsvilkår for utenlandske arbeidstakere .
Olgoriikalaččaidláhka ja dáhppenláhka bidjet Bargobearráigehččui ovddasvástádusa ja válddi gozihit olgoriikkalaš bargiid bálká- ja bargoeavttuid .
Etaten har ca 500 ansatte og er organisert med et direktorat i Trondheim , syv regionskontorer og tilsynskontorer .
Etáhtas leat 500 bargi ja dat lea organiserejuvvon direktoráhtan mas leat váldokantuvra Troandimis ja vel 7 regiuvdnakantuvrra ja bearráigeahččokantuvrra .
Artikkel i boka Samisk skolehistorie 3 . Davvi Girji 2009 .
Artihkal girjjis Sámi skuvlahistorjá 3 Davvi Girji 2009 .
Andreas Arild :
Andreas Arild :
Lærerberetninger fra Kvalsund
Sámás : Issát Sámmol Heatta
Andreas Arild med familie ( Foto utlånt av Ole Johan Nikodemussen )
Andreas Arild bearrašiinnis ( Gova luoikan Ole Johan Nikodemussen )
Fortida endrer seg ofte når vi skal fortelle om den mange år etterpå .
Ovddeš áigi rievdá dávjá go galgat muitalit dan birra ollu jagiid maŋŋil .
Vi har funnet to skrifter der Andreas Arild ( 1875–1963 ) forteller om sitt liv som lærer i Kvalsund kommune rundt forrige århundreskifte .
Leat gávdnan guokte čállosa main Andreas Arild ( 1875–1963 ) muitala eallimis birra oahpaheaddjin Fálesnuori suohkanis ovddit čuohtejagimolsuma báliid .
Først gjengir vi her en artikkel han skreiv i Finnmarksposten i 1958 .
Álggos mii almmuhit dás čállosa man son čálii Finnmarksposten-aviisii 25.11.1958 .
Det er slående at artikkelen ikke nevner de språkvanskelighetene som må ha vært i skolen , særlig ut fra at Arild begynte samme år som fornorskingsinstruksen blei innskjerpa , og at vi vet at undervisningsspråket blei et stort stridsspørsmål under hans etterfølger i jobben .
Lea čalbmáičuohcci go čállosis eai namuhuvvo giellaváttisvuođat mat dalle fertejit leat leamaš skuvllain , erenoamážit go Arild álggii dohko daid áiggiid go dáruiduhttinmearrádus čavgejuvvui , ja go mii diehtit ahte oahpahusgiella šattai stuora riidofáddán sutnje gii válddii badjelasas virggi su maŋŋil .
Men på 1950-tallet var den samiske og kvenske fortida noe man ikke snakka høyt om i Kvalsund .
1950-logus eai hupman čuodjalit sámi ja látti vássánáiggi birra Fálesnuoris .
Språksituasjonen kommer derimot klart fram i det andre dokumentet , hans søknad om lønnstillegg fra Finnefondet i 1900 .
Gielladilálašvuođat bohtet čielgasit ovdan dan nuppi dokumeanttas , su ohcan 1900:s oažžut bálkálasáhusa dáruiduhttinfoanddas , « Finnefondet » .
Andreas Arild var fra Repparfjord i Kvalsund .
Andreas Arild lei Fálesnuori gieldda olmmoš , riehppovuotnalaš .
Han var lærer ved forskjellige skoler i Kvalsund fra 1898 til 1902 og deretter i Porsanger .
Son lei oahpaheaddjin iešguđet skuvllas Fálesnuoris 1898 rájes gitta 1902 rádjái ja dasto vel Porsáŋggus .
Seinere bodde han på Lillehammer .
Maŋŋil son orui Lillehammeris .
Andreas Arild hadde norsk som morsmål , men som det går fram av søknaden , beherska han også samisk og kvensk .
Andreas Arildis lei dárogiella eatnigiellan , muhto nu go ohcamis oaidná , de máhtii son sihke sámegiela ja suomagiela .
Kokelv for 60 år siden , da folk tok alle vanskeligheter med et godt humør
Jáhkovuotna 60 jagi dassái , dalle go olbmot birgejedje buot váivviin buriin movttain
( Finnmarksposten 25.11.1958 )
( Finnmarksposten 25.11.1958 )
Som yngste mann fikk jeg 4 – fire – kretser , derav tre i ytterkantene av kommunen .
Nuoramussan ožžon 4 – njeallje – biirre , golbma dan biirres ledje jur gieldda ravddamus guovlluin .
Neverfjord ( med grense mot Talvik ) , Komagnes ( grense mot Sørøysund ) , Kokelv ( grense mot Måsøy ) og Repparfjord ( som min barndomsdal ) .
Návvuotna ( rádji Dálbmeluovttain ) , Gámanjárga ( rádji Sállannuriin ) , Jáhkovuotna ( rádji Muosáiguin ) ja Riehppovuotna ( mu mánnávuođa guovlu ) .
I alle kretser var det ikke klassedelt skole – altså barn 7–15 år i samme klasse .
Buot biirriin ii lean skuvla juhkkojuvvon luohkáid mielde – 7-15-jahkásaš mánát ledje ovtta lanjas .
Det blev det vanskeligste – og derfor det tyngste arbeide – jeg har hatt i min livstid .
Dat šattai váddáseamos – ja danne maiddái losimus bargun – mii mus lea leamaš eallinagistan .
Det gjaldt å sysselsette alle , så ingen satt ledig og kjedet seg .
Fertejin bidjat buohkaid juogalágan doibmii , vai ii oktage čohkkán ja láittastuvvan .
Og så begynte jeg å lage oppgaver for de forskjellige alderstrinn , og det hjalp .
De ráhkadišgohten bargobihtáid buot jahkecehkiide , das gal lei ávki .
Bare jeg kunne klare å prestere noe som interesserte og eleven klarte å løse .
Go dušše fal máhtten ráhkadit juoidá mii sin mielas lei miellagiddevaš ja man sii máhtte bargat .
Jeg husker best Kokelv , der jeg satt alene på mitt kammer over klasserommet utover kveldene ( og ofte til langt på natt ) .
Muittán buoremusat Jáhkovuona , go čohkkájin lanjastan skuvlalanja bajábealde eahketbottaid ( ja muhtumin gitta idjii ) .
Kokelv skole 1912
Jáhkovuona skuvla , 1912
– Men jeg måtte jo også treffe folk .
– Dárbbašin goitge oaidnalit eará olbmuiguin .
Og folket det var av den gamle , gode , edle sorten .
Ja olbmot ledje buorit dološmállet šiega olbmot .
De hadde ikke dampskipsanløp , ikke post , ikke telefon , ikke handel og ikke fattigkasse – nærmere enn Kvalsund og Hammerfest .
Sis ii lean dámpagáddádanbáiki , ii poasta , ii telefovdna , ii gávpi ii ge váivvážiid kássa – lagabus go Fálesnuoris ja Hámmárfeasttas .
De måtte klare seg selv etter prinsippet : Jeg hjelper deg , så hjelper du meg .
Sii fertejedje birget dákkár virolašvuođa mielde : Veahkehan du , ja don ges veahkehat mu .
Når en båt kom seilende opp mot elveosen , så løp de , mann , kvinne og barn av huse til sjøen og dro båter på land .
Go fanas bođii joganjálmmi guvlui , viehkaledje buohkat , dievddut , nissonat ja mánát olggos mearragáddái ja gesse fatnasa gáddái .
Den som hadde vært ute , delte ut fisk til naboene : « Hvor mange skal du ha ? » .
Son guhte lei leamaš fávllis , juogadii guliid ránnjáiguin : « Galle dárbbašat ? »
det var ikke tale om betaling .
Ii lean hupmu mávssu birra .
Neste gang var det en annens tur .
Nuppes lei soames eará vuorru ges bargat nu .
Dette trekket i folket , denne ånd i det lille samfunn bar folk oppe , så de klarte alle vanskeligheter med godt humør .
Dakkár luondu olbmuin , dat vuoigŋa dán unna servodagažis birgehii olbmuid . Sii birgejedje buot váivviin buriin movttain .
De hadde ikke vært lykkeligere om de hadda hatt aldri så mange penger og andre livsgoder .
Eai sii livčče dađi lihkolaččabut , vaikko sis livččii leamaš ollu ruhta ja eará buorit .
Dette virket også oppmuntrende på meg i min vanskelige situasjon .
Ii ge das galle , sii ávžžuhe mu álggahit eahketskuvlla .
Og jammen kom de frem med henstilling til meg om å sette i gang aftenskole .
Diehttelasat in sáhttán eará go čuovvolit dakkár ávžžuhusa – ja de šattai somá .
Jeg kunne selvfølgelig ikke si nei til en slik oppfordring – og da ble det morro .
– Boares , skávžáluvvan ádját oktan nuorra bártniiguin , buohkat mojunjálmmiid ja reaškki .
– Gamle , skjeggete kaller sammen med unggutter , alle med smil og latter .
Ferten vel otná dán beaivvi nai rámidit sin dan buori movtta dihte .
Jeg må enda den dag i dag beundre humøret som var .
Dat lei buohkaide midjiide olles dálkkasin ( eallinvuoibmin ) .
Vi valgte som fag regning og norsk mest skriftlig med sikte på de nærmeste krav .
Mii válddiimet ovdan rehkenastima ja dárogiela , eanas čálalaččat , daid lagamus dárbbuid mielde .
Vi bevarte denne lille hendelse for oss selv som privat sak .
Mii vurkkodeimmet dan dáhpáhusa iežamet čiegusvuohtan .
Lønn og utbytte for oss alle var det gode humøret , den dyptgående forståelse og underholdning vi oppnådde .
Bálkán ja ávkin midjiide buohkaide lei dat buorre mokta , dat vuđolaš ipmárdus ja guoimmuheapmi maid oaččuimet .
– De hadde sin egen predikant , Per Nilsen ( Nilas Piera ) .
– Sis lei iežaset sárdneolmmái , Per Nilsen ( Niillas Piera ) .
Han bodde på Måsøyåsen ved Russelven og holdt oppbyggelse hver søndag .
Son orui Ruoššjoga gáttis ja doalai lohkama juohke sotnabeaivve .
Han hadde en egen evne til å knytte teksten til hverdagslivet , og dette gjenspeilet seg også i folkets arbeidsliv og omgang .
Sus lei erenoamáš máhtolašvuohta heivehit čálabáikki beaivválaš eallimii , ja dat dovdui maiddái olbmuid bargguin ja ovttastallamis .
For en tid siden traff jeg den nuværende skoledirektør i Finnmark .
Gávnnadeimme duvle Finnmárkku dálá skuvladirektevrrain .
Han fortalte at det var litt av en tautrekning mellom Kokelv og Snefjord om et kapell og i den forbindelse var det uttalt at det hender ikke noe i Kokelv .
Son muitalii leamaš oba garra gilvvu Jáhkovuona ja Muorralvuona gaskka oažžut kapealla , ja dan áššis lei daddjon ahte Jáhkovuonas ii dáhpáhuva mihkkege .
Politiet har aldri noe å gjøre der , så Kokelv behøvde ikke kapell .
Politiijain ii leat goassege bargu doppe , ii hal Jáhkovuotna de dárbbaš goit kapealla .
Dette skulle jo tyde på at den gamle , gode ånd ikke er slukt .
Diet goit čujuha dan guvlui ahte dat boares vuoigŋa ii leat nohkan .
( Den gnist den lever hos ennu ... ) . Vi kan bare ønske at begge steder måtte få sitt kapell snart .
( Dat vuoigŋa gal lea ain eallime ... ) Fertet sávvat ahte goabbáge báiki oččošii kapealla fargga .
Er det ikke noe som heter småkirke-saken ?
Ii go leat juoga mii gohčoduvvo smávvagirkuid ášši ?
I fortiden fantes det i de mest avsidesliggende grender en særlig klar bevissthet om gjensidig forpliktelse – for hver mann visste at han snart ville trenge naboens hjelp .
Dološ áigge lei buot doaresbeale báikkiin erenoamáš čielga ipmárdus ahte olbmuin lei geatnegasvuohta veahkahallat guhtet guimmiideaset – juohkehaš diđii ahte son fargga soaitá dárbbašit siidaguoimmis veahki .
Dette er historisk lærdom som vi bør ta vare på og la komme samfunnet til gode .
Dat lea vássán áiggiid čađa oahppa man galggašeimmet bisuhit ja atnit ávkin servodahkii .
Det gjelder å gi plass for all den visdom og alt det vidsyn menneskenes historie innebærer .
Galgat váldit atnui buot dan jierpmálašvuođa ja vuđolaš ipmárdusa maid olbmuid vássán áiggit leat addán .
Nutiden synes å ha så lett for å kaste overbord sannheter og bud som bygger på flere tusen års erfaring .
Dán ođđa áigge orrut nu gergosat hilgut duohtavuođa ja njuolggadusaid mat leat šaddaduvvon duhát jagiid vásáhusaid mielde .
Men historiske kunnskaper kombinert med moden dømmeevne og perspektiv , er det i høyeste grad bruk for til løsning av de mange samfundsproblemer .
Historjjá máhtolašvuohta oktan rávásnuvvan árvvoštallanmáhtuin ja čiekŋalis ipmárdusain lea oalle mihá čielgasit dárbbašlaš go galgat čoavdit daid ollu servodatváttisvuođaid .
Nu livet meg omflyter som et hav .
Dál golggada eallin mu birra dego áhpi .
La gamle minner dukke atter frem til dødens tåker lukker over dem .
Badjánehkoset boares muittut fas dassážii go jápmima mierká daid jávkada .
Andr .
Andr .
Arild Lillehammer
Arild Lillehammer
Til hr. Skoledirektøren i Troms stift
Hr. Romssa bismagotti skuvladirektevrii
Undertegnede andrager herved ærbødigst om lønstillæg af finnefondet .
Dán čállosa vuolláičálli jearrá dákko bokte vuollegašvuođain bálkálasáhusa sámefoanddas .
Siden jeg i 1898 blev udeksamineret fra Tromsø seminarium , har jeg nu i to aar virket som lærer i Ripperfjords skoledistrikt i Kvalsund kommune .
Dan rájes go jagis 1898 válbmanin oahpaheaddjin Romssa semináras , lean dál guokte jagi doaibman oahpaheaddjin Riehppovuona skuvlabiirres Fálesnuori suohkanis .
I dette distrikt er befolkningen næsten udelukkende af lappisk , kvænsk eller blandet herkomst .
Dán guovllus lea eanas álbmogis sámi , látti dehe seaguhus sohkaduogáš .
Kun undtagelsesvis findes en norsk eller norsktalende familie .
Dušše hui hárve gávdno dáppe dáru dehe dárogielat joavku .
Af 54 skolebørn er 10 norske , 4 kvænske og 40 lappiske .
54 skuvlamánás leat 10 dáru , 4 látti ja 40 sámi máná .
I to af de 4 til distriktet hørende kredse er der udelukkende lappiske børn .
Guovttis dán guovllu 4 biirres leat aivve sámi mánát .
Da jeg begyndte her , var gjennomsnittskarakteren i norsk for ikke norske børn 4,5 .
Go álgen deike , lei gaskamearálaš árvosátni dárogielas 4,5 dain mánáin geat eai lean dáru mánát .
Nu er den knapt 3 , saa fremgangen i norsk maa siges at være god i forhold til tiden – 2 aar .
Dál lea dat jur aitto 3 , nu ahte ferte sáhttit dadjat ahte sii leat bures ovdánan dárogielas dan vássán áigodaga ektui – 2 jagi .
Gamle Repparfjord skole
Boares Riehppovuona skuvla
( Tegning : Bjørg Monsen Vars )
( Sárgun : Bjørg Monsen Vars )
Jeg er opvokset i distriktet , er fuldt dyktig både i lappisk og kvensk og kjender godt til forholdene her , saa jeg har gode betingelser for at fremme fornorskningen .
Lean bajásšaddan dán guovllus , mus lea olles máhtolašvuohta sihke sámegielas ja láttegielas ja dieđán bures dán guovllu dilálašvuođaid , danne mus leat buorit vejolašvuođat ovddidit dáruiduhttima .
Paa seminariet gik jeg paa egen bekostning og nød ikke godt af friplads .
Vázzen semináras iežan fágaiguin ja máksen goluidan ieš , in ge geavahan nuvttá saji .
Mine formues forholde er derfor slet ikke gode .
Mu opmodaga dilálašvuođat eai dasto leat nu fávdnádat .
Distriktet er vidstrakt og vanskeligt at betjene , og da jeg paa en maade har ofret mig for det – siden det er min fødebygd – haaber jeg at dette vil bli meg paaskjønnet med et lønstillæg af nævnte fond for inneværende aar .
Dát lea viiddis guovlu ja dáppe lea váttis bálvalit , ja go muhtun láhkái lean bidjan iežan eallima dasa – go juo lea mu šaddanbáiki – sávašin ahte munnje juolluduvvošii bálkálasáhus namuhuvvon foanddas dán jagi ovddas .
Ripperfjord i Kvalsund , den 2/6 1900 ærbødigst A. B. Arild
Riehppovuonas Fálesnuoris , 2/6 1900 gutnalašvuođain A. B. . Arild
Flere artikler fra Samisk skolehistorie 3
Eará artihkkalat girjjis Sámi skuvlahistorjá 3
Arkiv og IKT
Arkiiva ja IKT
Fagenheten ivaretar store deler av departementets informasjons- og dokumentasjonsforvaltning .
Fágajuogus áimmahuššá eanas oasi departemeantta diehtojuohkin- ja dokumentašuvdnahálddašeami .
Her inngår bl.a. sortering og registrering av post , oppfølging av intern saksbehandling i forhold til interne rutiner og regelverk , håndtering av innsynsbegjæringer , innhenting og formidling av informasjon til departementets ansatte .
Dasa gullá earet eará boastta sirret ja registreret , čuovvut áššemeannudeami siskkáldas bargodábiid ja njuolggadusčállosiid ektui , gieđahallat dieđuid , oaidnit dárbbuid , čohkket ja gaskkustit dieđuid departemeantta bargiide .
Enheten tilrettelegger også for departementets interne bruk av IKT , herunder vedlikehold av IKT-strategi og oppfølging av tjenesteleverandører .
Juogus bargá maid departemeantta siskkáldas IKT geavahemiin , dasa gullá maid IKT-strategiija bearran ja bálvalusaid skáhppojeddjiid čuovvoleapmi .
Arktisk råd
Árktalaš ráđđi
Det formaliserte samarbeidet mellom de arktiske landene er relativt nytt .
Árktalaš riikkaid formaliserejuvvon ovttasbargu lea oalle ođas .
Samarbeidet om en felles miljøvernstrategi ( Arctic Environmental Protection Strategy - AEPS ) i arktis startet i 1991 .
Ovttasbargu oaččohit oktasaš birasgáhttenstrategiija ( Arctic Environmental Protection Strategy - AEPS ) Árktisii álggahuvvui 1991 .
Da Arktisk Råd ble opprettet i 1996 var det for å utvide det arktiske samarbeidet til også å omfatte økonomisk , sosial og kulturell utvikling i nord .
Go Árktalaš Ráđđi ásahuvvui 1996 , de lei ulbmilin viiddidit árktalaš ovttasbarggu nu ahte dasa maiddái galggai gullat ekonomalaš , sosiála ja kultuvrralaš ovdáneapmi davvin .
Anerkjennelse av urfolkenes spesielle kunnskaper og den betydning videreføringen av disse har for forståelsen av de arktiske samfunn , står sentralt i ministerdeklarasjonen om etableringen av Arktisk råd .
Áloálbmogiid erenoamáš máhtuid dohkkeheapmi ja dáid máhtuid bisuheami dehálašvuohta go galgá áddet árktalaš servodagaid , leat guovddážis ministtarjulggaštusas Árktalaš Ráđi ásaheami birra .
Arktisk råd er det eneste regionale samarbeidsorganet som omfatter alle de åtte arktiske land ; de fem nordiske , USA .
Árktalaš Ráđđi lea áidna regionála ovttasbargoorgána mas buot gávcci árktalaš riikka leat mielde ; vihtta davviriikka , USA .
, Canada og Russland .
, Kánada ja Ruošša .
Et spesielt trekk ved Arktisk råd er at urfolksorganisasjoner i arktis kan få status som permanente deltakere .
Árktalaš Ráđi erenoamáš dovdomearka lea ahte buot davviguovllu álgoálbmotorganisašuvnnat sáhttet oažžut stáhtusa bistevaš oassálastin .
De permanente deltakere har anledning til å delta på alle møter og aktiviteter i regi av Arktisk råd .
Bistevaš oassálastit besset searvat buot čoahkkimiidda ja doaimmaide mat lágiduvvojit Árktalaš Ráđi olis .
Seks urfolksorganisasjoner har pr. i dag slik status .
Guđa álgoálbmotorganisašuvnnas lea dál dakkár stáhtus .
, Arctic Athabaskan Council og Gwich`in Council International .
, Arctic Athabaskan Council ja Gwich`in Council International .
Arktisk råds urfolkssekretariat i København er opprettet for å bistå de permanente deltakerne faglig og praktisk i forbindelse med deres deltakelse i Arktisk råd .
Árktalaš Ráđi álgoálbmotčállingoddi lea Københámmanis ja lea ásahuvvon veahkehit bistevaš oassálastiid fágalaččat ja geavatlaččat daid oassálastima oktavuođas Árktalaš Ráđđái .
Arktisk råd har fem faste programmer som administreres av en arbeidsgruppe for hvert program .
Árktalaš Ráđis leat vihtta prográmma , maid juohke prográmma bargojuogus hálddaša .
Det arktiske miljøovervåkingsprogrammet ( AMAP )
Árktalaš birasgáhttenprográmma ( AMAP )
Programmet for bevaring av arktisk fauna og flora ( CAFF )
Prográmma seailluhit árktalaš fauna ja flora ( CAFF )
Beredskapsprogram for utslipp ved ulykker ( EPPR )
Gearggusvuođaprográmma daid olggosluoitimiid várás maid lihkohisvuođat dagahit ( EPPR )
Program for beskyttelse av det marine miljø ( PAME )
Mariidna birrasa suodjalanprográmma ( PAME )
Programmet for bærekraftig utvikling ( SDP )
Ceavzilis ovdáneami prográmma ( SDP )
De permanente deltakerne deltar aktivt på arbeidsgruppemøter , og er med på å initiere ulike prosjekter .
Bistevaš oassálastit oassálastet árjjalaččat bargojuogusčoahkkimiidda , ja leat mielde álggaheamen iešguđetlágan prošeavttaid .
Ofte er en eller flere av urfolksorganisasjonene prosjektansvarlig sammen med arbeidsgruppen .
Dávjá lea ovttas dahje eanet álgoálbmotorganisašuvnnain prošeaktaovddasvástádus ovttas bargojuhkosiin .
Dette er tilfelle både når det gjelder et biodiversitetsprosjekt og et helse / miljø-prosjekt i Russland .
Dákkár prošeakta lea biodiversitehtaprošeakta ja dearvvašvuođa- / birasprošeakta Ruoššas .
Samerådet har tatt initiativ til prosjekter om kystfiske og innlandsfiske innenfor rammen av Arktisk råds Program for bærekraftig utvikling .
Sámiráđđi lea álggahan mearrguolástan- ja sáivaguolástanprošeavttaid Árktalaš Ráđi Ceavzilis ovdáneami prográmmarámmaid siskkobealde .
Norge legger vekt på at urfolkene får anledning til å delta aktivt i det arktiske samarbeidet .
Norga deattuha ahte álgoálbmogat galget beassat árjjalaččat oassálastit árktalaš ovttasbargui .
Denne bevilgningen skal i første rekke gå til de samiske og russiske urfolksrepresentantene .
Dat juolludus galgá vuosttažettiin geavahuvvot sámi ja Ruošša álgoálbmotovddasteaddjiide .
For 2001 er det bevilget kr 400 000 .
Jahkái 2001 juolluduvvui 400 000 r.
Regjeringen koordinerer de norske forberedelsene til ministermøtene i Arktisk råd som holdes annethvert år og til møtene på embetsnivå som holdes to til tre ganger i året .
Ráđđehus oktiiordne Norgga ráhkkanemiid Árktalaš Ráđi ministtarčoahkkimiidda mat dollojuvvojit juohke nuppi jagi , ja čoahkkimiidda ámmátolbmodásis maid dollet guktii golbmii jagis .
Foruten ulike fagdepartementer er Sametinget og Landsdelsutvalget involvert i forberedelsesprosessen .
Earret iešguđetlágan fágadepartemeanttaid leat Sámediggi ja Riikkaoasselávdegoddi mielde ráhkkanahttinproseassas .
Regjeringen anser det som viktig at Sametinget blir konsultert og deltar i det arktiske samarbeidet .
Ráđđehus atná dehálažžan ahte Sámediggi konsulterejuvvo ja oassálastá árktalaš ovttasbargui .
Sametingspresidenten blir derfor invitert til å være med på Arktisk råds ministermøter .
Danne bovdejuvvo sámediggepresideanta oassálastit Árktalaš Ráđi ministtarčoahkkimiidda .
Det er et ønske om å videreføre og styrke dialogen med Sametinget for å sikre at samiske synspunkter reflekteres i norsk politikk overfor Arktisk råd .
Livččii sávaldat joatkit ja nannet gulahallama Sámedikkiin sihkkarastin dihtii ahte sámi oaivilat bohtet oidnosii Norgga Árktalaš Ráđi-politihkas .
Marit Aubert :
Marit Aubert :
Minner fra Sirma skole 1950-53
Muittut Sirpmá skuvllas 1950-53
Marit Aubert , Drammen 2003 ( Foto : Svein Lund )
Marit Aubert , Drammen 2003 ( Foto : Svein Lund )
Marit og Bill ( William ) Aubert var lærere ved Sirma skole i perioden 1950-53 .
Marit ja Bill ( William ) Aubert leigga oahpaheaddjit Sirpmá skuvllas 1950-53 áigodagas .
I denne tida var de to de eneste lærere ved skolen .
Dán áigodagas leigga soai áidna oahpaheaddjit skuvllas .
Begge var født i 1927 , Marit Aubert , f. Strømme på Lyngør i Aust-Agder , og William Dorenfeldt Aubert i Oslo .
Guktot leigga riegádan 1927:s , Marit Aubert , r. Strømme Lyngøras Aust-Agderis ja William Dorenfeldt Aubert Oslos .
Begge gikk lærerskolen i Oslo , og Marit tok skolekjøkkenutdanning før de i 1950 dro nordover .
Goappašagat vácciiga oahpaheaddjiskuvlla Oslos ja Marit čađahii skuvlagievkkanoahpu ovdalgo soai 1950:s vulggiiga davás .
Etter tida i Sirma flytta de til Drammen .
Sirpmá jagiid maŋŋá soai fárriiga Drammenii .
De tok begge videreutdanning og fikk etter hvert lektorkompetanse .
Soai guktot dasto čađaheigga joatkkaoahpu ja oaččuiga lektorgealbbu .
Hun arbeida i grunnskolen og han i gymnaset .
Eamit barggai vuođđoskuvllas ja isit fas gymnásas .
William Aubert døde i 1985 , men Marit Aubert bor fortsatt i Drammen .
William Aubert jámii 1985:s , muhto Marit Aubert gal ain orru Drammenis .
Som pensjonist har hun vært opptatt av skolehistorie og har engasjert seg i arbeidet med De norske skolehistoriske samlinger i Drammen .
Penšunistan sus lea leamaš beroštupmi skuvlahistorjái ja lea leamaš barggus De norske skolehistoriske samlinger - nammasaš vuorkkás Drammenis .
Mens de var i Sirma skreiv de flittig brev til familien sørpå , og en stor del av disse breva er bevart .
Go leigga Sirpmás , de soai čáliiga áŋgirit breavaid bearrašii máddin , ja oalle stuorra oassi dáin breavain leat ain áimmuin .
De har også tatt en mengde bilder , både fra skolen og ellers fra bygda .
Soa leaba maiddái govven ollu sihke skuvllas ja muđui gilis .
De var trolig de eneste som hadde fotoapparat i Sirma på den tida , slik at dette er ganske unike bilder .
Soai leigga várra áidna olbmot geain lei govvenapparáhta Sirpmás dan áigge , nu ahte dát leat oalle erenoamáš govat .
I 1996 skreiv Marit Aubert , etter oppfordring fra tidligere elever , ned minner fra 50-tallet .
1996:s čálii Marit Aubert muittuid 50-logus go su ovddeš oahppit hásttuhedje su dan dahkat .
Dette blei samla til en perm av forhenværende rektor Toralv Pedersen .
Ovddeš rektor Toralv Pedersen čohkkii daid sierra perbmii .
Vi har fått lov å gjengi noen utdrag av dette .
Mii leat ožžon lobi almmuhit osiid das .
Veien til Sirma
Mátki Sirbmái
Hva var det som fikk to søringer til å reise til Sirma ?
Mii oaččui guokte máttanorgalačča vuolgit Sirbmái ?
Hvis jeg skal svare kort , må det bli med ett eneste ord , nemlig tilfeldighetene .
Jos mun galggan vástidit oanehaččat , de sáhtán dan dahkat ovttain sániin , namalassii soaittáhagat .
Høsten 1949 var Bill i Garden .
Čakčat 1949:s lei Bill militearas Gardenis .
For å være i nærheten , søkte jeg Stabekk .
Mun ohcen Stabekk skuvlii vai lean lahkosis .
Der traff jeg en lærer som hadde vært 7 år i Polmak ved internatskolen der .
Doppe oahpásmuvven oahpaheaddjái gii lei leamaš 7 jagi Buolbmát skuvlainternáhtas .
Det var Kari Knudsen , eller Storkari , som hun ble kalt .
Dát olmmoš lei Kari Knudsen , dahje Stuorra Káre , numo su maiddái gohčodedje .
Etter hvert fant hun ut at Bill og jeg burde søke Sirma .
Dađistaga son gávnnahii ahte moai Billiin berrešeimme ohcat Sirbmái .
Første gangen vi hørte ordet Sirma , visste vi ikke engang hvor det lå .
Vuosttaš gearddi go gulaime sáni Sirbmá , de ean diehtán oppanassiige gos lei .
Vi ble nysgjerrige , og Kari måtte fortelle .
Moai šattaime sáhkkii , ja Káre fertii muitališgoahtit .
Hun berettet om elva som fremkomstmiddel , fjellene rundt Sirma som flott turterreng , lærermangel , trivelige folk og greie unger .
Son muitalii ahte Deatnu lei gokko johtaledje , ja ahte várit Sirpmá birra ledje buorit vázzinguovllut .
Det var lensmann Jann Olsen som var formann denne perioden .
Leansmánni Jann Olsen lei ovdaolmmoš dán áigodagas .
Mulighetene for arbeid var svært gode , og utpå våren averterte Polmak .
Barggu oažžuma vejolašvuođat ledje hirbmat buorit , giđabeallái almmuhii Buolbmát virggiid .
I Sirma var det " møblert leilighet og innlagt vann " .
Sirpmás lei " ásodat viessogálvvuiguin ja čáhci siste " .
All den stund vi ikke eide et eneste møbel , fristet den møblerte leiligheten oss svært .
Go munnos eai lean alddáme viessogálvvut , de ásodat mas dat ledje , geasuhii munno .
Møblenes kvalitet sto det ingenting om .
Makkár stánddas viessogálvvut ledje ii muitaluvvon .
Ei heller at det innlagte vannet kunne fryse i oktober for så å komme igjen i juli .
Iige muitaluvvon ahte čáhci viesus sáhtii galbmot golggotmánus ja ii liegganan ovdalgo suoidnemánus . .
Vi søkte postene begge to og sendte oppover både vitnemål og attester .
Moai guktot ozaime bargguid ja sáddiime sihke duođaštusaid ja ateasttaid .
Da sommerferien begynte å nærme seg , og vi ingenting hadde hørt , ringte Bill oppover .
Go geasseluopmu lahkanišgođii , ja ean lean gullan maidige , de Bill čuojahii davás .
Han var faktisk litt engstelig forat vi kan hende ikke fikk postene .
Son ballagođii ahte moai ean fidnen bargguid .
Lensmann Olsen satte i en gapskratt .
Leansmánni Olsen reaškkihii .
Selvfølgelig var vi ansatt .
Dieđusge munnos lei bargu .
Vi var de eneste lærere som hadde søkt i det hele tatt .
Moai leimme áidna oahpaheaddjit geat oppanassiige leat ohcan .
Det skulle komme skriftlig beskjed .
Moai galggaime oažžut čálalaš dieđu .
Da hadde Sirma ikke hatt fast tilsatte lærere med utdanning siden frigjøringen .
Sirpmás eai lean leamaš oahppan oahpaheaddjit soađi nohkama maŋŋá .
Den 30. juli 1950 forlot vi Drammen .
Suoidnemánu 30. beaivve 1950:s moai vulggiime Drammenis .
Lærere , som dro til Finnmark på den tiden , hadde rett til flyttegodtgjørelse .
Oahpaheaddjit , geat dan áigge vulge Finnmárkui , ožžo fárrengoluid máksot .
Bill og jeg representerte ingen utgift i så måte .
Moai Billiin ean gal golahan geange .
Vi eide en fiskestang , et fotoapparat og en liten radio .
Moai oamasteimme oaggunstákku , govvenapparáhta ja uhca radiočča .
Bill hørte til overklassen og hadde to dynetrekk og to laken .
Bill gulai allaolbmuide ja sus ledje guokte govččasolggoža ja guokte láhkana .
Selv hadde jeg bare ett dynetrekk , resten hadde hybellivet tatt knekken på .
Alddán mus lei dušše okta govččasolggoš , go eará seaŋgagávnnit ledje gollan láigolanjas orodettiin .
I tillegg hadde vi litt klær .
Dasto munnos ledje veaháš gárvvut .
Ikke rare greiene .
Eai gal nu ráhpagat .
Tekstiler var fremdeles på kort .
Liinnit ledje ain koarttas rašonerejuvvon .
Klæsmerker hadde vi i haugevis , men det hjalp lite , for butikkene hadde sjelden akkurat de varene en trengte .
Bivttasrašonerenmearkkat munnos ledje ollu , muhto ii dat ábuhan go buvddain hárve ledje justa dat gálvvut maid olmmoš dárbbašii .
Hele flyttelasset bar vi i to ryggsekker og i hendene .
Buot munno fárrenbiergasat ledje giehtaguotti guovtti lávkkas .
Vi reiste via Oslo med tog til Stockholm .
Moai jođiime Oslo bokte togain Stockholmii .
Der stoppet vi to dager og reiste videre med tog til Narvik .
Doppe bisáneimme guokte beaivvi ja mátkkošteimme viidáseappot Nárviikii .
Derfra med buss til Tromsø .
Das bussiin Romsii .
Fra Tromsø med hurtigruten til Vadsø .
Romssas riddoruvttuin Čáhcesullui .
Hele turen tok seks dager , og den var en opplevelse fra først til sist .
Olles mátki bisttii guhtta beaivvi , ja dan návddašeimme álggus lohppii .
Lørdag ettermiddag , 5. august , steg vi av bussen i Skipagurra og gikk nedover mot elvebredden .
Lávvardat eahketbeaivve , borgemánu 5. beaivve , moai lávkiime busses eret Skiippaguras ja manaime Deatnogáddái .
Der traff vi to laksefiskere . De kunne fortelle at postbåten til Sirma var gått oppover dagen i forvegen .
Doppe ledje guokte luossabivdi geat muitaleigga ahte poastafanas lei Sirbmái mannan juo ovddit beaivve .
Når neste båt gikk , visste de ikke .
Goas nubbi vulggii , eaba gal diehtán .
Vår formue på det tidspunkt var to krøllete tiere .
Munno opmodat dalle lei guokte moaibme logeža .
Hva i all verden skulle vi gjøre ?
Maid ipmašiid galggaime dahkat ?
Vi satt lenge og vel , vi var trette og sultne , og begge fant vi det best å holde munn .
Moai guhká čohkkáime das , leimme váiban ja nelgon , ja guktot gávnnaheimme buoremussan orrut jienajávohaga .
Omsider kom en båt oppover elva .
Viimmat bođii fanas bajás manadettiin .
Den kjørte nær der hvor vi satt .
Dat vujii munno beale .
Bill ropte plutselig : " Skal dere til Polmak ? " "
Bill huikkádii fáhkka : " Lehpetgo Buolbmágii mannamin ? " "
Ja , " lød svaret . "
Leat " , vástidedje . "
Vil dere ta oss med for 20 kroner og sette oss av ved internatet ? "
Bessego moai mielde , mákse 20 ruvnnu jos beašeimme internáhta rádjái ? "
Joda , det var greit og vi steg ombord . ...
Na , dathan gal lei ortnegis ja moai fatnasii . ...
Slik beskrev Bill turen i et brev hjem : " Båten var et monstrum på 1 x 10 m. Ombord var vi 7 mennesker , en bikkje , to sykler plus bagasje .
Ná Bill govvádalai mátkki breavas ruoktot : " Fanas lei guhkes fasttadas mii lei 1 x 10 m. Fatnasis mii leimmet 7 olbmo , okta beana , guokte sihkkela ja gálvvut .
Men gikk gjorde det når først motoren kom i gang .
Muhto hurggii dat gal go vuos mohtor jurragođii .
Fortere enn hurtigruta , så vass-føyka sto , bar det oppover mot Polmak .
Manai johtileabbo go riddoruvttu , čáhceborgan , bajásguvlui Buolbmágii .
Jeg er overbevist om at det å kjøre elvebåt oppover Tana må være et av verdens underverker . "
Mun ledjen vissis das ahte beassat vuodjit johkafatnasa Deanu vuosterávdnjái lei okta máilmmi ipmašiin . "
Vi gikk mot internatet hvor vi ble ønsket velkommen av lærer Hjelmbrekke .
Moai manaime internáhttii gos oahpaheaddji Hjelmbrekke sávai bures boahtima .
Snart satt vi til bords og derpå sovnet vi på to madrasser i et klasserom .
Fargga leimmet boradeamen ja dasto nohkaime guovtti bolstara ala klássalatnjii .
Etter frokost neste dag kjørte Hjelmbrekke oss til Båteng .
Maŋŋá iđđedaččaid doalvvui Hjelmbrekke munno Fanasgieddái .
Han anropte Isak Hansen som kom med lastebilen .
Son fidnii Hánssa-Jon Issáha viežžat guorbmebiillain .
Vi fikk låne penger til bilskyss og elvebåt fra Bildan , og snart sto vi utenfor huset til Inga .
Son lonii munnuide ruđa biilasáhttui ja fanassáhttui Bildámis , ja fargga leimme Iŋggá dálu olggobealde .
Joda , vi skulle få skyss .
Dieđusge galggaime sáhtu oažžut .
Mannen var ikke hjemme , hun skulle selv kjøre oss oppover .
Isit ii lean ruovttus , eamit ieš galggai munno doalvut .
Det var liten vannføring i elva denne sommeren , så Bill og Inga måtte vasse uti for å dra båten løs .
Lei unnán čáhci deanus dán gease , ja Bill-guovttos Iŋggáin fertiiga gálistit luvvet fatnasa .
Før vi reiste , hadde Inga ringt til Sirma og fortalt at de nye lærerne var undervegs .
Ovdalgo vulggiimet , čuojahii Iŋgá Sirbmái muitalit ahte ođđa oahpaheaddjit ledje boađi .
Det resulterte i at vi ble møtt av en hel del mennesker ved elvebredden .
Dát dagahii ahte ollu olbmot ledje boahtán deatnogáddái munno ovddaldastit .
Turen oppover var skjønn , jeg var full av inntrykk da vi steg i land .
Mátki bajásguvlui lei fiinna tuvra , ja ovdalgo gáddái olliime , ledjen nu ollu oaidnán .
Jeg trykket mange hender , men den eneste som jeg husker konkret , var Nils Varsi .
Mun dearvvahin ollusiid , muhto áidna gean muittán bures , lei Pávval Niillas .
Han kom med et skrin som inneholdt internatets kassabeholdning , dessuten nøklene .
Munno veahkehedje orrunbáikái , ja fargga leimme bráhkka olggobealde gos galggaime orrut . ...
Vi ble hjulpet opp , og snart sto vi utenfor brakka hvor vi skulle bo . ...
Bráhkka lei hoahpus ceggejuvvon . Jos láhttái velledii , de oinnii olggos .
Brakke med gjennomtrekk
Vuosttaš dálvve jieŋui láhtti .
Brakka var nok satt opp i all hast .
Moddii mun njaláhasten ja gahččen .
Hvis vi la oss på gulvet , kunne vi titte ut . Første vinteren dannet det seg endel is innover .
Nuppi lanjas , " stohpoossodagas " , lei čáppa čállinbeavdi , stuollu ja girjehildu .
Jeg hadde meg et par ufrivillige skliturer i den anledning .
Nuppi lanjas fas ledje guokte mieiganstuolu main lei báddegođus olggoš .
I det ene rommet i " stueavdelingen " hadde vi et pent skrivebord , en stol og en bokhylle .
Ánná , internáhta dálueamit , sáhtii muitalit ahte dáid ledje lottát Mossas sádden maŋŋá soađi .
Det ble " kontor " . I det andre rommet sto to lenestoler med hyssingtrekk .
Doppe lei guhkesdáláš beavdi ja seaŋgavuođđu masa muhtun lei snihkken njeallje juolggi .
Mer var det ikke , men vi var storfornøyde . ...
Eambbo gal ii lean , muhto moai leimme hirbmat duđavaččat . ...
Sammenliknet med dagens standard var boligen under enhver kritikk .
Go dálá standárddain veardida , de gal lei visti heittot .
Vi hadde det imidlertid bra i brakka .
Muhto munnos dattetge lei buorre dilli bráhkas .
Jeg tenker tilbake og fornemmer den frihetsfølelsen som jeg hadde .
Go smiehtan ruovttoluotta , de muittán friddjavuođa dovddu .
Det var ikke nødvendig å låse døren .
Ii lean dárbu uvssa lohkkadit .
Vi hadde ingen forsikringer .
Munnos eai lean dáhkádusat .
Tingene eide oss ikke slik de gjør idag .
Diŋggat eai eaiggáduššan munno nugo dál dahket .
Likevel - vi savnet ingenting .
Liikká - moai ean váillahan ean maidige .
Marit Aubert med førsteklassen .
Marit Aubert vuosttaš luohkáin .
Forskremte førsteklassinger
Ballán vuosttašluohkkálaččat
Det var svært spennende da elevene kom 24. august og ble installert på skolen .
Lei hirbmat gelddolaš dilli go oahppit jovde borgemánu 24. beaivve ja ásaiduvve skuvlii .
Både ovenfra og nedenfra ble de skysset med elvebåter .
Sihke badje- ja vuolledeanus bohte johkafanassáhtuin .
Alle hadde bagasje med , noen bar på små trekister , andre hadde sitt i papirposer , det var før plastposenes tid .
Buohkain lei mátkegálvu mielde , muhtumiin ledje smávva giissát , earáin fas dávvirat bábirseahkas , dát lei ovdal plástaseahkaid áigodaga .
2. og 3. klassingene løp frimodig inn i skolebygningen .
Nuppi ja goalmmát luohkkálaččat vihke roahkkadit skuvlavistái .
De visste hvor de skulle .
Sii dihte gosa galge .
Guttene til storsalen i 2. etasje , samme inngang som til klasserommet .
Gánddat stuorrasálii nuppi gearddis , seamma uksaráigge go klássalatnjii .
Jentene hadde hovedinngangen , rett frem gikk en inn til spiserom og dagligstue , opp trappen kom en til to soverom .
Nieiddat fas váldouksaráigge , njuolgga ovddas lei boradanlatnja ja stohpu , tráhpá bajás fas guokte oađđenlanja .
De nye førsteklassingene så svært forskremte ut .
Ođđa vuosttašluohkkálaččat orro hirbmadit ballán .
De som hadde søsken å holde fast i , klamret seg til dem .
Sii , geain ledje oappát ja vieljat , sálve sidjiide .
En og annen kjente ingen , og da var det godt å ha Anna som snakket samisk .
Muhtumat eai dovdan ovttage , ja dalle lei buorre go Ánná máhtii sámegiela .
Alle sengene var gjort ferdige med rent sengetøy .
Buot seaŋggaid ledje láhčán buhtes seaŋgagávnniiguin .
Når samtlige hadde funnet seg en seng , kom de ned for å spise .
Go buohkat ledje seaŋgga fidnen , de bohte vulos boradit .
Siden bar det ut for å leke eller gå på besøk til slektninger i Sirma .
Dasto sii manne olggos stoahkat dahje fulkkiid gallestallat Sirpmás .
Det var satt lunkent vann i vannmuggene og det var glass eller kopp til tannbørste .
Maŋŋá eahketborramušaid vuosttaš beaivve , de galge mánát ráhkkanit nohkkanláhkai .
Første skoletur var det ikke alle som hadde tannbørste .
Loika čáhci lei čáhcemukkain ja glássa dahje kohppa lei bátnegusttaide .
Anna hadde lager og delte ut .
Álggos ii lean buohkain bátnegusta .
De små var gjerne trette etter ankomsten , så de sovnet raskt .
Smávimusat ledje váiban mátkki maŋŋá , ja nohkke fargga .
Bill og jeg ventet en stund med å gå opp og si godnatt .
Moai Billiin vurddiime veaháš ovdalgo manaime bajás sávvat buori ija .
På min første godnattrunde fikk jeg se at de som var hjemmefra for første gang , hadde krøpet opp i sengene til de større .
Mu vuosttaš buorreidja-vuorus oidnen ahte sii geat ledje ruovttus eret vuosttaš geardde , ledje čákŋan boarráseabbuid seŋgii .
Det samme opplevde Bill .
Dán seamma oinnii Billge .
Dersom de hadde sovnet , løftet vi dem varsomt tilbake i egen seng .
Jos ledje oađđimin , de loktiime sin várrugasat ruovttoluotta iežaset seŋgii .
Det gjaldt å venne dem til å sovne hver for seg , da oppdaget de etter hvert at det ikke var så farlig likevel .
Dát govva , mii čájeha 4.-5. luohká lea hui hárvenaš govaid gaskkas , mat leat govviduvvon siste Sirpmá skuvllas dan áigge .
Livet på internatet
Internáhttaeallin
Dagsrytmen på internatskolen var ens for både de små ( 1. , 2. og 3. klasse ) og for de store ( 4. , 5. , 6. , 7. klasse ) .
Internáhttaskuvlla dábit ledje seammaláganat sihke smávibuidda ( 1. , 2. ja 3. luohkkálaččaide ) ja stuoribuidda ( 4. , 5. , 6. ja 7. luohkkálaččaide ) .
Vi hadde alltid enkelte morgenfugler som sørget for at alle kom seg opp av sengene .
( Ánnás ledje guokte biiggá juohke jagi , ja dáid jagiid go moai leimme Sirpmás , de ledje sii unjárgalaččat . )
I vinterhalvåret tok påkledningen mer tid enn ellers i året .
Skábman eatnašat háliidedje guhká oađđit , muhto eai bállen .
Alle skallene skulle forsynes med sennegras , og det skulle gjøres etter forskriftene .
Mis ledje álo muhtumat geat árrat lihkke ja sii bokte buohkaid . Dálvet ádjánedje guhkit gárvodit go muđui jagis .
Ikke alle var like flinke til dette , og de minste måtte få hjelp av de store barna .
Eai buohkat lean nu dasa hárjánan , ja unnimusaid fertejedje stuorábut veahkehit .
Klokka åtte var frokostbordene dekket .
Diibmu gávcci ledje iđđedaččat borranláhkai .
Det lille spiserommet var helt fullt når alle var kommet på plass .
Unna boradanlanjaš lei áibbas dievva go buohkat ledje boahtán .
Ute på kjøkkenbordet var det dekket til Anna og lærerne .
Gievkkanbeavdde birra lei Ánnái ja oahpaheddjiide sadji .
Døren mellom rommene sto åpen , slik at vi kunne følge med på hva som foregikk .
Uksa dán guovtti lanja gaskkas lei rabas , nu ahte mii diđiimet mii dáhpáhuvai .
Husmor Anna og jentene som jobba på Sirma internat
Dálueamit Anna ja biiggát geat barge Sirpmá internáhtas
Jeg husker en av våre elever som nektet plent å gå på do .
Mun muittán ahte okta min ohppiin biehttalii álfárot hivssegii mannamis .
Han satte seg i skolegården .
Son earánasttii skuvllašilljui .
Anna måtte forklare ham at når vi var så mange på ett sted , måtte vi ha andre regler enn dem han fulgte når han var på fjellet .
Ánná fertii čilget sutnje ahte go mii leat nu máŋggas orrumin seamma sajis , de ferte čuovvut eará njuolggadusaid go mat ruovttus duoddaris ledje .
Gutten så på Anna , deretter forkynte han at han ikke ville gå på doen . "
Gánda geahčastii Ánnái , dasto dieđihii ahte son gal ii mana hivssegii . "
Men hvorfor ikke det , da ? "
Muhto manin it ? "
spurte Anna . "
jearai Ánná . "
Nei , det lukter så vondt der inne , " sa den lille fyren .
Danin go doppe lea nu bahča hádja " , dát unnoraš muitalii .