pere/sami_parallel huggingface dataset:
I 2005 var tilsvarende andel på 34 % .
2005 lei vástideaddji oassi 34 % .
Samtidig har andelen som oppgir enten lokalaviser eller NRKs distriktssendinger sunket fra henholdsvis 16 % og 19 % til 5 % og 8 % .
Seammás lea oassi , geat válljejit juogo báikkálašáviissaid dahje NRK:a guovllusáddagiid , unnon 16 % ja 19 % rájes gitta 5 % ja 8 % .
Dette indikerer at Sameradioen i dag når frem til en bredere del av den samiske befolkningen enn tidligere , på bekostning av ikke-samiske lokalmedier .
Orru danin čájeheamen ahte sámeradio odne joksá viidábut sámi álbmoga go ovdal , muhto dan ovddas fertejit máksit dárogielat báikkálašmediat .
Det kan dessuten synes som om tv-tilbudet har styrket seg særlig .
Orru maiddái nu ahte tv-fálaldat leat erenoamážit nanusnuvvon .
NRK Sámi Radio har siden 2005 mer enn doblet sin totale sendetid på tv – fra 119,5 til 248 timer i 2009 .
NRK . Sámi Radio lea 2005 rájes eanet go duppalasttán iežaset obbalaš sáddenáiggi tv:s , 119,5 diimmus 248 diibmui jagi 2009 .
Samtidig oppnår kanalens tv-tilbud relativt høye seertall , sammenlignet med for eksempel antall innmeldte i Sametingets valgmanntall .
Seammás jokset kanála tv-fálaldagat oalle alla gehččiidloguid , go buohtastahttá ovdamearkka dihte dainna galle olbmo leat čálihuvvon Sámedikki jienastuslohkui .
Dette forteller at sendingene sannsynligvis ses av et betydelig antall ikke-samer .
Dát muitala ahte sáddagiid várra gehččet maiddái stuora oassi olbmuin geat eai leat sápmelaččat .
Sameradioens brukerundersøkelse viser at tv-sendingene også har en stor appell i store deler av den samiske befolkningen .
Sámeradio geavaheddjiidiskkus čájeha aŋkke ahte tv-sáddagat maiddái hirbmadit beroštahttet stuora oasi sámi álbmogis .
Reduserte språkbarrierer i form av norske undertekster , samt fordelen av å dekke samtlige husstander i Norge , gjør at Sameradioens tv-tilbud er i en særstilling når det gjelder å nå frem til både norske og samiske målgrupper .
Binnuduvvon giellaoazit , nugo dárogillii teksten , ja maiddái ovdamunit das go gokčet visot dállodoaluid Norggas , dahket ahte sámeradio tv-fálaldagas lea sierradiládet go lea sáhka joksat sihke dáru ja sámi mihttojoavkkuid .
Den store oppslutningen indikerer at tv-sendingene er det medietilbudet som kanskje i størst grad fungerer som et allsamisk medietilbud .
Stuora beroštupmi čujuha ahte tv-sáddagat lea dat mediafálaldat mii soaitá eanemusat doaibmat obbasámi mediafálaldahkan .
Det kan imidlertid se ut som om samer bosatt utenfor Finnmark er mindre aktive brukere av samiske medier enn samer i Finnmark .
Sáhttá aŋkke orrut nu ahte sápmelaččat geat orrot olggobealde Finnmárkku geavahit sámi mediaid unnit go sápmelaččat Finnmárkkus .
Dette har sannsynligvis sammenheng med at størstedelen av medietilbudet er på nordsamisk .
Dát lea várra guoskevaš dasa ahte eanašoassi mediafálaldagain leat davvisámegillii .
Særlig har Sameradioens tv-tilbud en sterk appell også til ikke-samiskspråklige .
Erenoamážit lea sámeradio tv-fálaldahkii leamaš garra beroštupmi maiddái sin gaskkas geat eai hálddaš sámegiela .
På avissiden er det Ságat som har klart størst dekning , med et opplag som er dobbelt så stort som samiskspråklige Ávvir .
Áviisabealis lea Ságat mii áibbas čielgasit olaha guhkimussii , go dain lea duppalit nu stuora deaddilanlohku go sámegielat Ávviris .
Ságat har økt sitt opplag med 14,7 % .
Ságat áviisa deaddilanlohku lea lassánan 14,7 % .
Fremgangen kan ha sammenheng med at Ságat henvender seg til et ikke-samisktalende publikum , samtidig som det har skjedd en bevisstgjøring av samisk identitet i perioden .
Ovdáneapmi sáhttá leat čadnon dasa go Ságat addá fálaldaga álbmogii mii ii hálddaš sámegiela , seammás go lea lassánan dihtomielalašvuohta sámi identitehtii dán áigodagas .
I tillegg har det i perioden vært flere debatter omkring samiske rettighetsspørsmål som har skapt et stort engasjement .
Dasto vel leat áigodagas leamaš ollu digaštallamat sámi riekteáššiin mat leat boktán hirbmat beroštumi .
Imidlertid er det ikke siden Skogerbøs rapport i 2000 gjort omfattende leserundersøkelser som kunne testet en slik påstand .
Goitge eai leat dahkan goatnjedis lohkiidiskosiid maŋŋel Skogerbøa raporta jagi 2000 , mat livčče sáhttán geahččalit dakkár čuoččuhusaid .
Ávvir har på den annen side ikke klart å fange opp det totale opplagstallet til forgjengerne Min Áigi og Áššu .
Ávvir fas nuppe geažis ii leat nagodan dustet ovdavázziid Min Áiggi ja Áššu obbalaš deaddilanloguid .
Opplagstallet til Ávvir i 2009 var bare 100 høyere enn det Min Áigi hadde året før fusjonen i begynnelsen av 2008 .
Ávvira deaddilanlogut ledje jagi 2009 duššo 100 badjel dan logu mii Min Áiggis lei jagi ovdal ovttasteami , jagi 2008 álggus .
Dette er en ganske markant nedgang , som sannsynligvis innebærer at antall lesere av samiskspråklige aviser har gått tilbake siden fusjonen .
Dát lea oalle mihtilmas gahččan , mii doaivumis mearkkaša ahte sámegieláviissaid lohkiid lohku lea njiedjan maŋŋel ovttasteami .
Dette må sies å være en uønsket utvikling , da et av målene for den offentlige pressestøtten er å styrke det samiske språket .
Oažžu várra dadjat ahte dát ii leat sávahahtti ovdáneapmi , go okta almmolaš preassadoarjaga mihtuin lea nannet sámegiela .
Internett er i rask fremgang , særlig blant de yngre brukerne .
Interneahtta lea jođánit ovdáneame , erenoamážit nuorat geavaheddjiid gaskkas .
Ni av ti spurte i Sameradioens brukerundersøkelser hadde i 2009 tilgang til Internett , hvorav samtlige hadde brukt mediet den siste måneden .
Ovcci logi jerrojuvvon olbmos sámeradio geavaheddjiidguorahallamis jagi 2009 lei vejolašvuohta atnit interneahta , ja buohkat ledje atnán dán dieđihangaskaoami maŋemus mánu .
Både Sameradioens og de samiske avisenes hjemmesider øker dessuten i popularitet som en viktig kilde til informasjon om samiske spørsmål .
Sihke sámeradio ja sámi áviissaid ruovttusiidduide lassána beroštupmi dehálaš diehtogáldun sámi gažaldagaid dáfus .
Det finnes imidlertid mangelfulle data om hvordan samer bruker øvrige medietilbud på Internett , som for eksempel sosiale medier .
Aŋkke leat váilevaš dieđut dan birra movt sápmelaččat atnet eará mediafálaldagaid interneahtas , nugo ovdamearkka dihte sosiála mediaid .
Kilder Litteratur Skogerbø , Eli ( 2000 ) Høst , Sigurd ( 2010 )
Gáldut Litteratur Girjjálašvuohta Skogerbø , Eli ( 2000 ) Samiske medier .
Innhold , bruk og rammevilkår .
Innhold , bruk og rammevilkår .
Institutt for medier og kommunikasjon , Universitetet i Oslo . Avisåret 2009 .
Institutt for medier og kommunikasjon , Universitetet i Oslo Høst , Sigurd ( 2010 ) Avisåret 2009 .
Høgskulen i Volda .
Høgskolen i Volda .
Offentlige rapporter NRK Årsrapporter 2005–2009 . Medietilsynet Årsrapporter 2001–2008 .
Mediabearráigeahčču Mediabearráigeahčču Dieđut maid leat jearran Mediabearráigeahčču NRK .
Medietilsynet Allmennkringkastingsrapporten 2008 . Data på forespørsel Medietilsynet NRK Sámi Radio
Jahkeraporttat 2005-2009 Jahkeraporttat 2001-2008 Allmennkringkastingsrapporten 2008
Fordeling av pressestøtte . Sameradioens brukerundersøkelse 2005–2009 .
Preassadoarjaga juohkin Sámeradio geavaheddjiidguorahallamat 2005-
Internett www.nrk.no www.avvir.no www.sagat.no
Interneahtta www.nrk.no www.avvir.no www.sagat.no
3 Valgmanntall og valgdeltakelse ved sametingsvalgene i Norge 1989–2009 Torunn Pettersen Forsker , Sámi allaskuvla / Samisk høgskole Stipendiat , Senter for samisk helseforskning , Universitetet i Tromsø
3 Jienastuslohku ja válgaoassálastin Norgga sámediggeválggain 1989-2009 Torunn Pettersen Dutki , Sámi allaskuvla / Samisk høgskole Stipendiáhtta , Sámi dearvvašvuođadutkama guovddáš , Romssa universitehta
Sammenfatning Sametingets valgmanntall som helhet økte fra 5 500 i 1989 til nesten 14 000 i 2009 .
Čoahkkáigeassu Sámedikki jienastuslohku lassánii ollislaččat 5.500 rájes jagi 1989 measta 14.000 rádjái jagi 2009 .
Økningen utgjorde om lag 150 % .
Lassáneapmi dahká sullii 150 % .
Målt i rene tall var økningen spesielt stor foran valget i 2005 .
Čielga loguid ektui lei lassáneapmi erenoamáš ollu ovddabealde válggaid 2005 .
På valgkretsnivå har valgmanntallets størrelse og utvikling vist store variasjoner ved alle valg .
Jienastuslogu sturrodagas ja ovdáneamis válgabiiredásis lea leamaš stuora variašuvdna juohke válggas .
I 2009 var det 109 av landets 430 kommuner som var helt uten personer med stemmerett ved sametingsvalg .
2009 ledje 109 riikka 430 suohkaniin áibbas olbmuid haga geain lea jienastanriekti sámediggeválggain .
88 % av alle manntallsregistrerte var bosatt i en av disse 30 kommunene .
88 % buohkain geat ledje čálihan jienastuslohkui ledje ássit dain suohkaniin .
Helt siden det første sametingsvalget er det kommunene Kautokeino og Karasjok som har hatt flest manntallsregistrerte på kommunenivå .
Guovdageainnu ja Kárášjoga suohkaniin leat leamaš vuosttaš sámediggeválgga rájes juo stuorimus jienastuslogut suohkandásis .
Spesielt stor økning har manntallet hatt i kommunene Tromsø og Alta ; siden 1989 har begge økt med om lag 800 personer eller nesten 600 % .
Romssa ja Álttá suohkaniin lea leamaš erenoamáš stuora lassáneapmi ; namuhuvvon áigodagas lea jienastuslohku goappaš báikkiin lassánan sullii 800 olbmuin dahje 600 % .
I 2009 hadde Oslo det syvende største kommunevise valgmanntallet .
Jienastuslogu sturrodaga ektui lei Oslo jagi 2009 čihččet stuorámus eaŋkalsuohkan .
Over tid er det en stadig større andel av de innmeldte i Sametingets valgmanntall som er bosatt sør i landet og / eller i bykommuner .
Áiggi mielde lea jienastuslogu deaddu sirdásan dainna lágiin ahte stuorit ja stuorit oassi čálihuvvon olbmuin leat ássit riikka lulágeahčen ja/dahje gávpotsuohkaniin .
Det har vært registrert få eksplisitte utmeldinger av valgmanntallet .
Jienastuslogus leat registreren unnán čielga eret dieđihemiid . ~ 45 ~
Alderssammensetningen i valgmanntallet viser at andelen innmeldte over 50 år er økende .
Jienastuslogu ahkečoahkkádus čájeha ahte oassi sis geat čálihit jienastuslohkui ja leat badjel 50 jagi lassána .
Kjønnsfordelingen viser at mennene fremdeles er i flertall – manntallets kvinneandel var i 2009 på 47 % .
Sohkabealejuohku čájeha ahte ain leat eanemus dievddut ; jienastuslogu nissonoassi lei 47 % jagi 2009 .
Kvinneandelen er imidlertid økende i de yngre årskullene . I 2009 var den på 55 % i aldersgruppen 18–30 år .
Nissonoassi lassána nuorat jahkebuolvvain – 2009 lei dat 55 % ahkejoavkkus 18-30 jagi .
I 1989 var valgdeltakelsen ved sametingsvalget 78 % .
Jagi 1989 sámediggeválggaid oassálastin lei 78 % .
Alle senere valg har hatt lavere prosentvis deltakelse .
Buot válggain maŋŋil lea proseanttaid mielde leamaš unnit oassálastin .
På grunn av økningen i valgmanntallet har likevel antall personer som har stemt , steget fra valg til valg .
Jienastuslogu lassáneami dihte lea goitge lohku galle olbmo jienastit lassánan válggas válgii .
I 2009 var det en samlet valgdeltakelse på 69 % mens den kretsvise deltakelsen varierte mellom 78 % i Østre valgkrets og 54 % i Sør-Norge valgkrets .
2009 lei ollislaš válgaoassálastin 69% biiriid mielde oassálastin rievddadii gaskal 78 % Nuortaguovllu válgabiires ja 54 % Lulli-Norgga válgabiires .
3.1 Introduksjon Sametinget i Norge er et representativt politisk organ , valgt av og blant samer .
3.1 Álggaheapmi Norgga Sámediggi lea ovddastuslaš politihkalaš orgána , válljejuvvon sápmelaččain ja sápmelaččaid gaskkas .
Dets arbeidsområde er alle saker som etter tingets oppfatning særlig berører den samiske folkegruppe .
Dan bargosuorgin leat buot áššit mat dikki mielas erenoamážit gusket sámi álbmogii .
Valgbare og stemmeberettigede er de samer som har valgt å melde seg inn i et særskilt valgmanntall som er opprettet for dette formål – Sametingets valgmanntall .
Sii geat leat válljehahttit ja sii geain lea jienastanriekti leat sápmelaččat geat leat válljen čálihit muhtun sierra jienastuslohkui mii lea ásahuvvon dan ulbmilii– Sámedikki jienastuslohku .
Sametinget i Norge ble etablert i 1989 .
Norgga Sámediggi ásahuvvui 1989 .
Siden da har det vært avholdt seks valg .
Dan rájes leat leamaš guhtta válgga .
Valg til Sametinget foregår samtidig med valg til Stortinget , og valgårene har vært 1989 , 1993 , 1997 , 2001 , 2005 og 2009 .
Sámedikki válggat leat oktanis Stuoradikki válggaiguin ja válgajagit leat leamaš 1989 , 1993 , 1997 , 2001 , 2005 ja 2009 .
Denne forskjellen kom av at det helt siden det første valget i 1989 hadde vært stor ulikhet i antall innmeldte i Sametingets valgmanntall i de respektive valgkretsene .
Erohus vulggii das go juo 46 vuosttaš válggaid rájes jagi 1989 , lei leamaš stuora erohus das gallis ledje čálihan Sámedikki jienastuslohkui guđege válgabiires .
Valgkretsene var også av svært ulik størrelse geografisk – fra to kretser bestående av én kommune til én krets bestående av nesten hele Sør-Norge .
Válgabiiriin lei maiddái hui stuora erohus geográfalaš sturrodagas ; guokte biire rájes main lei okta suohkan , ovtta biire rádjái mas lei measta olles Lulli-Norga .
En annen type misnøye relatert til valgordningen fram til 2005 var at stadig flere opplevde det som mer og mer problematisk at det kunne ta mange dager å få klart et foreløpig valgoppgjør .
Eará duhtameahttunvuohta mii guoská válgaortnegii gitta 2005 rádjái , lei ahte eambbogat ahte eambbogat vásihedje eanet ahte eanet váttisvuohtan dan go sáhtii ádjánit máŋga beaivvi oažžut čielgasii gaskaboddosaš válgabohtosa .
Etter valget i 2005 tok Sametinget initiativ til å få revidert eksisterende valgordning ( Sametinget , 2007 ) .
Maŋŋil válggaid 2005 dáhtui Sámediggi dárkkistit daláš válgaortnega ( Sámediggi , 2007 ) .
Endringene som ble vedtatt , medførte blant annet at da det sjette sametingsvalget ble avholdt i 2009 , var antall valgkretser redusert til syv .
Rievdadusat maid mearridedje mielddisbukte earret eará ahte go guđat sámediggeválggat ledje 2009 , de lei válgabiiriid lohku njiedjan čiežai .
1 Samtidig ble det lagt inn en fleksibilitet når det gjaldt hvor mange representanter som skulle velges inn fra hver krets .
1 Seammás biddjui fleksibilitehta dan ektui man galle áirasa galget válljejuvvot guđege biires .
Dette antallet baseres nå på kretsenes relative manntallsstørrelse ved foregående valg , men det skal uansett være minst to mandater fra hver krets .
Dan logu mearrá dál biiriid relatiiva jienastuslogu sturrodat dan ovddit válggas , muhto galget goitge leat unnimusat guokte mandáhta juohke biires .
Totalt skal det velges 39 representanter , det vil si samme antall som i opprinnelig valgordning ( med unntak av i 2005 , da antallet var 43 på grunn av fire utjevningsmandater ) .
Oktiibuot galget válljejuvvot 39 áirasa , namalassii seamma ollu go dan ovdalaš válgaortnegis ( earret jagi 2005 go lohku lei 43 njeallje dássenmandáhta dihte ) .
For å bidra til at opptellingen av stemmene skal gå raskere , innebærer den nye valgordningen også at det kun er lov å forhåndsstemme i kommuner som har færre enn 30 innmeldte i manntallet .
Oassin oažžut jođáneappot lohkkot jienaid , de čuovvu ođđa válgaortnega maiddái ahte suohkaniin main leat unnit go 30 olbmo čálihuvvon jienastuslohkui lea lobálaš dušše ovdagihtii jienasteapmi .
2 En slik begrensning berører likevel bare et mindretall av de stemmeberettigede ettersom de fleste manntallsregistrerte er bosatt i kommuner som har mer enn 30 innmeldte .
2 Diekkár ráddjen guoská goitge unnán olbmuide geain lea jienastanriekti , go eanas jienastuslohkui čálihuvvon olbmuin ásset suohkaniin main leat eanet go 30 čálihan jienastuslohkui .
3.1.1 Datautfordringer , kildebruk og struktur Til tross for at det i løpet av en tjueårsperiode har vært gjennomført seks sametingsvalg , finnes det lite systematisert og dokumentert kunnskap om disse valgene .
3.1.1 Datahástalusat , gáldugeavaheapmi ja struktuvra Vaikko guovttelot-jagi áigodagas leat čađahan guhtta sámediggeválgga , de lea unnán diehtu válggaid birra vuogimielde biddjon ja duođaštuvvon .
Det har også vært problematisk å få tak i relevante grunnlagsdata .
Listu válgabiriin boares ja ođđa ortnega mielde lea dán kapihttala Mielddus A ja B. 2
Tallene var heller ikke tilgjengelige i elektronisk format .
Logut eaige lean oažžumis elektrovnnalaš hámis .
I de senere år er datasituasjonen blitt merkbart forbedret .
Maŋemus jagiid lea datadilálašvuohta buorránan dovdomassii .
Fra og med valgåret 2005 er det Statistisk sentralbyrå som har ansvar for å utarbeide offisiell valgstatistikk for sametingsvalg , samt for å publisere denne via nettet .
Válgajagi 2005 rájes lea Statistihkalaš guovddášdoaimmahagas leamaš ovddasvástádus ráhkadit almmolaš válgastatistihka ( maiddái ) sámediggeválggain , ja almmuhit dan interneahta bokte .
Fra samme tidspunkt har Sametinget hatt ansvar for selve føringen av valgmanntallet .
Sámedikkis lea leamaš seamma áiggi rájes ovddasvástádus jienastuslogu čáliheamis .
På det grunnlag har Sametinget på eget nettsted publisert kretsvis informasjon om manntallets størrelse og kjønnsfordeling per kommune for valgene i 2005 og 2009 .
Dan vuođul lea Sámediggi iežas neahttabáikkis almmuhan dieđuid biiriid mielde , jienastuslogu sturrodaga ja sohkabealejuohkáseami ektui juohke suohkanis 2005 ja 2009 válggain .
I 2008 ble det igangsatt et samisk valgforskningsprogram med hovedfinansiering fra Norges forskningsråd .
2008 biddjui johtui Sámi válgadutkanprográmma mas Norgga dutkanráđđi lea váldoruhtadeaddji .
Valgforskningsprogrammet omfatter både en dokumentasjonsdel og en forskningsdel .
Ulbmilin prográmmain lea máŋggabealat ja sisdoallá sihke dokumenterenoasi ja dutkanoasi .
I tillegg er det en intensjon å bidra til utvikling av en spesifikk sametingsrelatert valgforskningskompetanse .
Dasa lassin lea áigumuššan veahkkin ovddidit spesifihkka sámediggeguoskevaš válgadutkangelbbolašvuođa .
Det foreliggende kapittelet har sitt utspring i et av valgforskningsprogrammets delprosjekter .
Čuožžovaš kapihttalis lea vuolgga ovtta válgadutkanprográmma oasseprošeavttas .
Hensikten med kapittelet er å presentere og kommentere et sett tabeller og figurer som kan bidra til å gi et overblikk over manntallsutvikling og valgdeltakelse ved de seks sametingsvalgene så langt .
Ulbmil kápihttaliin lea čájehit ja kommenteret muhtun oasi tabeallaid ja figuvrraid mat sáhttet veahkkin čájehit jienastusloguovdáneami ja válgaoassálastima dain guđa sámediggeválggain mat leat leamaš .
Fordi det altså ble gjort en omfattende endring i valgordningen etter valget i 2005 , blir forhold som spesifikt angår 2009-valget , gjennomgående omtalt for seg .
Dan dihte go dahke stuora rievdadusaid válgaortnegis maŋŋil válggaid 2005 , de šaddet áššit mat gusket erenoamážit 2009-válggaide čađat almmuhuvvot sierra .
Både Sametingets og SSBs data om sametingsvalg har utgjort kilder i arbeidet med kapittelet .
Sihke Sámedikki ja SGD data sámediggeválggaid birra leat leamaš gáldun kápihttala barggus .
Noen tallsett har Sametinget stilt til disposisjon i elektronisk filformat .
Muhtun loguid lea Sámediggi addán elektrovnnalaš fiilaformáhtas .
I tillegg har det vært nødvendig å benytte sametingsinterne arbeidsdokumenter for valgene 1989–2001 .
Dasa lassin lea leamaš dárbu geavahit sámedikki siskkáldas bargodokumeanttaid válggain 1989-2001 .
Dette har først og fremst vært en rapport som Sametingets eget valgregelutvalg utarbeidet i 2001 ( Sametinget , 2001 ) .
Dat lea leamaš vuosttažettiin raporta maid Sámedikki válganjuolggaduslávdegoddi ráhkadii 2001 . ( Sámediggi , 2001 ) .
De tall som benyttes i kapittelet , er uansett antatt å være de mest korrekte tall som finnes per dato .
Logut maid geavahit kápihttalis , leat goitge dat maid atnit eanemus rievttes lohkun mat leat oažžumis dássážii .
I de tilfeller det i dette kapittelet er benyttet talldata om andre valg enn sametingsvalg , er disse konsekvent hentet fra Statistisk sentralbyrås valgstatistikk på nett .
Dakko gokko dán kápihttalis leat geavahan lohkodata eará válggaid birra go sámediggeválggaid , de leat dat aivve váldon Statistihkalaš guovddáš doaimmahaga válgastatistihkas interneahtas .
Fordi kildebruken i kapittelet er så vidt avgrenset , blir det gjennomgående ikke spesifisert kilde for hver enkelt tabell og figur .
Sivas go kápihttala gáldugeavaheapmi lea nu viidát ráddjejuvvon , de ii leat ovttage tabellii ja figuvrii nammaduvvon gáldu sierra .
Kapittelet tar deretter for seg valgmanntallet på kommunenivå og dokumenterer at mens noen få kommuner har relativt mange innmeldte , har over halvparten av landets kommuner mellom null og tre i manntallet .
Kápihttal joatká dasto suohkandási jienastusloguin ja duođašta ahte muhtun moatti suohkanis leat relatiivalaš oallugat čálihan jienastuslohkui , muhto badjel beali riikka suohkaniin leat gaskal nulla ja golbma olbmo jienastuslogus .
Videre har kapittelet egne delkapitler om manntallets alders- og kjønnsfordeling på ulike nivå , samt et om utmelding .
Viidásit leat kápihttalis sierra oassekápihttalat jienastuslogu ahke- ja sohkabealejuoguin iešguđet dásiin , ja okta jienastuslogu eret dieđiheami birra .
Kapittelets siste del handler om valgdeltakelse .
Kápihttala maŋemus oassi lea válgaoassálastima birra .
Her blir først samlet valgdeltakelse ved de seks sametingsvalgene relatert til deltakelse ved andre valgtyper i Norge i samme tidsperiode .
Das álggos ollislaš válgaoassálastin guđa sámediggeválggain oassálastima ektui eará válggain Norggas seamma áigodagas .
Deretter blir valgdeltakelsen ved sametingsvalgene 1989–2005 og i 2009 presentert på kretsnivå .
Dasto joatká ovdanbuktin sámediggeválggaid 1989-2005 ja 2009 válgaoassálastin biiredásis .
Kapittelet avrundes med en kort sluttkommentar .
Kápihttal loahpahuvvo oanehis loahppacealkámušain .
3 Kapittelet er først og fremst beskrivende ; ambisjonen har vært å sammenstille informasjon , ikke å utforske mulige årsaker og sammenhenger .
3 Kápihttal lea vuosttažettiin čilgejeaddji ; ambišuvdna lea leamaš čohkket dieđuid , ii guorahallat vejolaš árttaid ja oktavuođaid .
En spesiell takk til Jo Saglie for nyttige innspill i siste fase av arbeidet med kapittelet .
Erenoamáš giitu Jo Saglie dárbbašlaš neavvagiid ovddas kapihttala maŋemus oasi barggus .
3.2 Valgmanntallet totalt og kretsvis 1989–2009 Sametingets valgmanntall er på mange måter selve fundamentet for sametingsvalgene .
3.2 Jienastuslohku obbalaččat ja biriin 1989-2009 Sámedikki jienastuslohku lea máŋgga ládje sámediggeválggaid vuođustus .
1984 : 18 ; Sametinget , 2007 ) .
1984 : 18 ; Sámediggi , 2007 ) .
4 Det har også vært ulike oppfatninger av hvor mange som kunne antas å oppfylle de vedtatte kriteriene for innmelding .
Leat maiddái leamaš iešguđetlágán oaivilat das man oallugiid sáhttá jáhkkit deavdit dohkkehuvvon sisadieđihan eavttuid .
Dette henger nært sammen med at verken Norge eller andre stater med tradisjonell samisk bosetning registrerer samisk – eller annen etnisk – tilhørighet i folketellinger eller i andre offentlige registre .
Dat lea čadnon dasa go ii Norga , eaige eará stáhtat main leat árbevirolaš sámi ássanguovllut , logahala sámi ( dahje eará čearddalaš ) gullevašvuođa álbmotlohkamiin dahje eará almmolaš logahallamiin .
Dermed kan det heller ikke produseres offisiell statistikk om samene som gruppe . Dagens samebefolkning i Norge er de facto en ukjent størrelse .
Dasto eai sáhtege buvttadit almmolaš statistihka sápmelaččaid birra joavkun ; otná sámeálbmogis Norggas lea de facto amas mahtodat .
5 Til tross for at det ikke foreligger offisielle tall for hvor mange samene er , verken totalt eller i gitte områder , er det en utbredt oppfatning at langt fra alle som formelt oppfyller kriteriene for å melde seg inn i valgmanntallet , faktisk benytter seg av denne retten .
4 Vaikko vel eai gávdnoge almmolaš logut mat muitalit man galle sápmelačča leat , eai obbalaččat , eaige vissis guovlluide , de lea goitge dovddus ipmárdus ahte eai lahkage buohkat sii geat formálalaččat deavdet eavttuid dieđihit jienastuslohkui , albma ilmmis geavat dán rievtti .
Dette er ikke blitt systematisk studert , og problemstillingen kan heller ikke utdypes i denne teksten .
Dán eai leat systemáhtalaččat guorahallan ja dán čuolmma ii sáhte čiekŋudit dán čállosis .
Inkludert her er at det ikke nødvendigvis er alle samer som er enig i Sametingets eksistensberettigelse generelt og / eller valgmanntallets føring og kriterier spesielt .
Fárus dás lea ahte eai leat dárbbu dihte visot sápmelaččat ovttaoaivilis Sámedikki eksisteansavuoigaduvvomiin generealla dásis ja/dahje jienastuslogu jođihemiin ja eavttuin erenoamážit .
Sametingets valgmanntall er altså genuint opprettet for å være et redskap i prosessen med å velge representanter til Sametinget .
Muhtimiin dáin ii leat álgoálggus beroštupmi searvat eanet konkrehta sámepolitihkalaš doibmii , ii ( duššo ) jienasteami hámisge .
Fram til revisjonen av 4 De samiske kriteriene er blitt endret én gang siden 1989 .
Sámedikki jienastuslogu leat dasto álgoálggus ásahan reaidun proseassas válljet Sámediggái ovddasteddjiid .
For øvrig framgår de generelle kriteriene for stemmerett i Norge av kap. 2 i valgloven ( 2002 ) .
Gitta válgaortnega dárkkisteami rádjái jagi 2008 geavahedje sámelága dárogielat čállosis sáni samemanntall dasa 4
5 Samisk tilhørighet ble på ulike vis registrert i folketellinger før 1940 .
Sámi gullevašvuođa logahalle iešguđetlágán vugiin álbmotlohkamiin ovdal 1940 .
I Norge er det etter dette kun folketellingen i 1970 som har inkludert spørsmål om samisk språkbruk og identitet ( Aubert , 1970 ) .
Norggas leat maŋŋel dan duššo jagi 1970 álbmotlohkamis váldán fárrui jearaldagaid sámi giellageavaheamis ja identitehtas ( Aubert , 1970 ) .
Se Pettersen ( 2006 ) for en nærmere omtale av denne tematikken .
Geahča Pettersen ( 2006 ) , eanet lohkat dán fáttás .
Bruken av ordet samemanntall førte til at dette manntallet iblant ble oppfattet som en form for generelt " sameregister " .
“ Samemanntall ” sáni geavahus dagahii ahte dán jienastuslogu muhtimin doivo leat muhtin lágan obbalaš “ sámeregisttarin ” .
Det var for å unngå misforståelser om dette at betegnelsen ble presisert slik at det nå framgår spesifikt av lovteksten at det dreier seg om et valgmanntall .
Danin vai hehttejedje dakkár vearuipmárdusaid , aiddostahtte doahpaga nu ahte dál oaidná čielgasit láhkačállosis ahte lea sáhka válggaid jienastuslogus 5 .
3.2.1 Valgmanntallets samlede utvikling 1989–2009 Hvor stort Sametingets valgmanntall kunne ha vært dersom alle som oppfyller begge kriteriene , hadde meldt seg inn , er det ingen som kan vite med nøyaktighet .
3.2.1 Jienastuslogu obbalaš ovdáneapmi 1989-2009 Man stuoris Sámedikki jienastuslohku livččii sáhttán leat jus buohkat geat devdet goappaš eavttuid livčče dieđihan dasa , ii leat oktage gii máhttá vissásit diehtit .
Det kan imidlertid dokumenteres at valgmanntallet helt siden det ble opprettet , har vokst fra valg til valg .
Sáhttá aŋkke dokumenterejuvvot ahte jienastuslohku jo dan rájes go ásahuvvui , lea ovdánan válggas válgii .
Denne kontinuerlige – men noe ujevne – økningen i valgmanntallet er framstilt grafisk i figur 3.1 .
Dán bistevaš – vaikko vel veaháš rumša – ovdáneapmi jienastuslogus čájehit gráfalaččat Govadat 1 .
Figur 3.1 Antall innmeldte i Sametingets valgmanntall ved valgene i 1989–2009 15 000
Govadat 3.1 Čáliheddjiid lohku Sámedikki jienastuslogus válggain 1989-2009 15 000
Innmeldte
Innmeldte
Sametingets valgmanntall samsvarer med det som hele tiden har vært brukt på samisk og i engelsk oversettelse , nemlig sámi jienastuslohku og Sámi electoral register .
Sametingets valgmanntall oktiivástida dasa maid čađat leat atnán sámegielas ja eaŋgalasgielat jorgalemiin , namalassii sámi jienastuslohku og Sámi electoral register .
I tabell 3.1 spesifiseres dette til å være en økning på nesten 8 400 registrerte stemmeberettigede , eller vel 150 % .
Tabealla 3.1 vuolábealde spesifiseret dán leat goasii 8.400 logahallon jienasteddjiin lassánan , dahje buori 150 % .
Tabell 3.1 Endringer i Sametingets valgmanntall 1989–2009 .
Tabealla 3.1 Sámedikki jienastuslogu rievdamat 1989-2009 .
Antall innmeldte 1989 1993 1997 2001 2005 2009 1989–2009
Čáliheddjiid lohku 1989 1993 1997 2001 2005 2009 1989-2009
Økning fra Økning fra forrige valg – forrige valg – antall prosent 1731 1429 1256 2617 1352 8385
Lassáneapmi Lassáneapmi ovddit válgga ovddit válgga rájes - lohku rájes – proseanta 1731 1429 1256 2617 1352 8385
Tabell 3.1 viser ellers at manntallets største prosentvise økning hittil har vært mellom det første og det andre valget ( 31 % Men også foran 2005-valget var den prosentvise veksten stor ( 26 % Denne økningen er dessuten den største som har vært i rene tall , med mer enn 2 600 nyinnmeldte .
Tabealla 3.1 čájeha muđui ahte jienastuslogu stuorámus lassáneapmi proseanttain dássážii , lea leamaš gaskal vuosttaš ja nuppi válgga ( 31 % Muhto maiddái ovdal 2005-válgga lei lassáneapmi proseanttain stuoris ( 26 % Dat lassáneapmi lea dasto stuorámus mii lea leamaš olles loguin , go ledje eanet go 2.600 ođđa čáliheaddji .
Minst relativ vekst har det vært fra 2005 til 2009 ( 11 % Tallmessig var denne veksten likevel på nesten 100 personer mer enn ved økningen på 14 % mellom valgene i 1997 og 2001 .
Unnimus relatiiva ovdáneapmi lei jagi 2005 rájes 2009 rádjái ( 11 % Loguin dagai aŋkke dát ovdáneapmi goasii 100 olbmo eanet go 14 % - lassáneapmi dagai gaskal 1997 ja 2001 válggaid .
3.2.2 Valgmanntallets kretsvise utvikling 1989–2005 I dette underkapittelet behandles manntallet for de 13 kretsene som gjaldt ved sametingsvalgene i 1989–2005 .
3.2.2 Jienastusloguid ovdáneapmi biiriin 1989-2005 Dán oassekapihttalis guorahallat jienastuslogu dan 13 biires mat ledje sámediggeválggain 1989-2005 .
Deretter presenteres manntallsdata for de fem valgkretsene i 2009 i et eget underkapittel .
Das maŋŋel ovdanbuktit sierra oassekapihttalis dan viđa válgabiire jienastuslogu dieđuid jagi 2009 ovddas .
For informasjon om de gamle og de nye valgkretsenes fulle navn og geografiske utbredelse vises til kapittelets vedlegg A og B. I figurene 3.2a og 3.2b på neste side er manntallsdata for de fem første sametingsvalgene delt mellom henholdsvis kretsene 1–6 og kretsene 7–13 .
( Dieđuid boares ja ođđa válgabiiriid ollislaš namain ja geográfalaš viidodagain gávdná kapihttala Mielddus A ja B. ) Govadagat 3.2a ja 3.2b boahtte siiddus leat jienastuslogu dieđut viđa vuosttaš sámediggeválggain , juhkkojuvvon gaskal biiriid 1-6 ja biiriid 7-13 ( guovtti sadjái juohkin lea dahkkon danin vai dahká govadagaid nu álkin 52
Figur 3.2a Valgmanntallet per krets 1–6 ved valgene i 1989–20057 2000
Govadat 3.2a Jienastuslohku juohke biires válggain 1989-20056 2000
2 Tan
2 Tan
3 Kar
3 Kar
4 Kau
4 Kau
5 Por
5 Por
6 A / K
6 A / K
Figur 3.2b Valgmanntallet per krets 7–13 ved valgene i 1989–2005 2000
Govadat 3.2b Jienastuslohku juohke biires 7-13 válggain 1989-2005 2000
8 MTr
8 MTr
9 STr
9 STr
10 NNo
10 NNo
11 MNo
11 MNo
12 Sso
12 Sso
13 SNo
13 SNo
Disse variasjonene blir ikke her kommentert i detalj , men over tid bidro de til å forrykke enkelte sider ved det opprinnelige innbyrdes størrelsesforholdet mellom kretsene .
Dáid rievddademiid eat nu vuđolaččat čielggat , muhto áiggi badjel dagahedje dat nuppástuhttima muhtin beliin álgovuolggalaš siskkáldas sturrodatdilálašvuođain biiriid gaskkas .
Samlet sett viser det seg å ha vært til dels markante kretsvise endringer mellom det første sametingsvalget i 1989 og det siste valget som ble avholdt etter " gammel " valgordning i 2005 .
Oktiibuot čájehuvvo ahte leat muhtin muddui leamaš mihtilmas biiriid guovdásaš rievdadeamit gaskal vuosttaš sámediggeválgga jagi 1989 ja maŋemus válgga maid čađahedje “ boares ” válgavugiin 2005 .
Disse endringene kommer særlig tydelig fram når det i figur 3.3 kun tas med manntallsstørrelse for disse to valgene .
Dát rievdamat šearrájit erenoamáš čielgasit go , nugo Govadat 3.3 čájeha , duššo geahččá dán guovtti válgga jienastuslogusturrodagaid .
Sorteringen i figur 3.3 er etter kretsenes størrelse i 2005 .
Govadat 3.3 juogustus lea biiriid sturrodagain jagis 2005 .
Figur 3.3 Valgmanntallet per krets ved valgene i 1989 og 2005 , etter kretsenes størrelse i 2005 2000
Jienastuslohku juohke biires válggain 1989 ja 2005 , juhkkojuvvon biiriid sturrodagaid vuođul jagi 2005 2000
1 Var
1 Var
7 NTr
7 NTr
10 NNo 80
10 NNo 80
Denne figuren illustrerer at flere av valgkretsene har " byttet plass " i forhold til en sortering basert på kretsvis manntallsstørrelse ved de to valgene .
Dát govadat govvida ahte ollu válgabiiret leat “ lonuhan saji ” jus buohtastahttá dakkár juogustusain mas vuođđun lea biiriid jienastuslohku dan guovtti válggas .
Spesielt synlig er den store veksten i kretsene Sør-Norge og Alta , / Kvalsund men også Midt-Troms og Porsanger økte merkbart .
Erenoamáš oidnosis lea Lulli-Norgga ja ÁlttáRáhkkerávjju biiriid stuora ovdáneapmi , muhto maiddái Gaska-Romssas ja Porsáŋggus lei lassáneapmi mihtilmas .
I tabell 3.2 oppgis de eksplisitte kretsvise endringene mellom valgene i 1989 og 2005 både i rene tall og prosentvis .
Tabealla 3.2 vuolábealde namuha daid eksplisihtta biirerievdamiid gaskal válggaid jagi 1989 ja 2005 sihke čielga loguin ja proseanttain .
Tabell 3.2 Valgmanntallet per krets ved valgene i 1989 og 2005 , etter kretsenes størrelse i henholdsvis 1989 og 2005 .
Tabealla 3.2 Jienastuslohku juohke biires válggain jagi 1989 ja 2005 , biiriid sturrodagaid mielde jagiin 1989 ja 2005 .
Endr .
6 Á / R
% og en midlere økning nominelt .
5 Por
Med hensyn til den generelle veksten kan én nærliggende årsak være at det har vært en kontinuerlig økende oppslutning om Sametinget som demokratisk idé og som samepolitisk institusjon .
31 Tabealla 3.2 gurut bealli čájeha jienastuslogu sturrodaga juohke biires válggain 1989 ja 2005 , erohallon biiriid sturrodaga nohkki loguide dain namuhuvvon válggain .
En annen årsak kan være endrede forståelser – både på individnivå og i individers relevante omgivelser – av hva det vil si å være same .
Olgeš bealli čájeha jienastuslogu sturrodaga rievdamiid juohke biires gaskal 1989 ja 2005 , erohallon biiriid rievdamiin , loguin ja proseanttain .
Det at manntallsøkningen prosentvis var minst i de kretsene som hadde flest innmeldte i 1989 – nemlig " enkommuneskretsene " Kautokeino og Karasjok – kan indikere at mye av " potensialet " for innmelding i valgmanntallet der ble tatt ut allerede på et tidlig tidspunkt etter Sametingets etablering .
Juoga maid galgá aiddostahttit Tabealla 3.2:s lea ahte seamma biire lei stuorámus sihke jagi 1989 ja 2005 , namalassii Guovdageaidnu ( sullii 1.150 čálihuvvon jagi 1989 ja sullii 1.540 jagi 2005 ) . Maiddái golbma unnimus biiret ledje ovttahagat goappaš válggain .
Tilsvarende kan noen geografiske områders historie med mer langvarig og / eller lokalt utslagsgivende fornorskning ha bidratt til at det der tok lengre tid å løse ut et antatt manntallspotensial .
Dat ledje Davit Nordlánda ( mii lassánii 80 rájes buori 200 ) , Gaska-Nordlánda ( mii ovdánii 150 rájes sullii 500 ) ja Lulli-Romsa ( mii lassánii birrasiid 200 gitta goasii 500 rádjái ) .
Men det er også et forhold av en helt annen karakter som kan ha hatt betydning for valgmanntallets ulike utvikling i ulike valgkretser .
Biire mii lei čielga “ nummár guokte ” jagi 1989 , Kárášjohka birrasiid 1000 dieđiheddjiinis , doalai 2005 sajis golmma bajimusa gaskkas loguin mii lei 1.310 jienastuslogus .
Et interessant framtidig prosjekt kunne derfor være å studere nærmere hvor stor ~ 56 ~
Gaska-Romssa ja Álttá / Ráhkkerávjju biiriin lei vástideaddji 56
del av de kretsvise endringene i manntallet som kan tilskrives flytting mellom kretser , og hvor mye som er genuine nyinnmeldinger .
Dát guokte biire , mat 1989 ledje jur badjelis golmma unnimus biire , sajáiduvve jagi 2005 jur dan golmma stuorámusa vuollái .
3.2.3 Valgmanntallet kretsvis i 2009 I forkant av sametingsvalget i 2009 ble det altså vedtatt å redusere antall valgkretser fra 13 til 7 .
Čielgaseappot dadjon , Gaska-Romsa lassánii birrasiid 820 dieđiheddjiin – buori 240 rájes 1.060 rádjái – dan bottu go Áltá / Ráhkkerávju lassánii 990 – 287 rájes 1.277 rádjái .
Det er fremdeles relativt stor forskjell på manntallets størrelse i de ulike valgkretsene , men denne forskjellen tas det nå mer demokratisk høyde for .
Namuhanveara lea maiddái ahte dan guovtti válgabiires mat ledje stuorámusat jagi 1989 , namalassii Guovdageaidnu ja Kárášjohka , lei áigodagas unnimus lassáneapmi proseanttain ( jur .
Dette gjøres ved at antall mandater per krets for hvert valg skal kunne justeres i henhold til kretsenes relative andel av antall innmeldte i valgmanntallet totalt .
Maiddái Lullisámeguovllus lei lassáneapmi proseanttain relatiiva unni ; biire lei jagi 1989 viđat stuorámus birrasiid 400 dieđiheddjiin – jagi 2005 lei biire šaddan okta dain unnimusain birrasiid 720 dieđiheddjiin .
Til grunn for vurderingen legges manntallets størrelse ved foregående valg , jamfør kap. 3.4.2 i fagutvalgets rapport ( Sametinget , 2007 ) .
Jagi 2005 lei dieđiheddjiidoassi biiriin 7-13 lassánan sullii golbma njealját oassái Finnmárkku biiriid dieđiheddjiidlogus ( 5.430 vs. 7.110 ) .
Den kretsvise mandatfordelingen for valget i 2009 framgår av tabell 3.3 nedenfor .
Sáhttet leat ollu ákkat jienastuslogu sihke generealla ja rievddadeaddji ovdáneapmái .
Tabell 3.3 Valgkretser ved sametingsvalg og antall mandater per valgkrets i 2009 Krets 1 Østre valgkrets 2 Ávjovári valgkrets 3 Nordre valgkrets 4 Gáisi valgkrets 5 Vesthavet valgkrets 6 Sørsamisk valgkrets 7 Sør-Norge valgkrets
Dakkár nuppástuvvon ipmárdusat sáhttet dasto buktit sihke lassánan dovddasteami ja dohkkeheami das ahte olmmoš ieš ja/dahje eará olmmoš julggašta iežas leat sápmelažžan , mii máksá ahte deavdá ovtta dain eavttuin mat leat go galgá dieđihit jienastuslohkui .
Hva som i 2009 ble valgmanntallets faktiske størrelse for hver av de syv nye valgkretsene , framgår av Figur 3.4a på neste side .
Mii jagi 2009 šattai jienastuslogu duohta mahtodat juohke válgabiirii dan čieža ođđa válgabiires , oaidnit Govdagat 4a boahtte siiddus .
Figur 3.4b viser det relative størrelsesforholdet mellom de syv kretsene .
Govadat 4 b čájeha relatiiva mahtodatoktavuođa gaskal dan čieža biire .
Figur 3.4a Valgmanntallet per krets ved valget i 2009 . Antall 4000
Govadat 3.4a Jienastuslohku juohke biires 2009 válggain 4000
1 Øst
1 Øst
2 Avjo
2 Avjo
3 Nord
3 Nord
4 Gais
4 Gais
5 Vest
5 Vest
6 Sso
6 Sso
7 SNo
7 SNo
Figur 3.4b Valgmanntallet per krets ved valget i 2009 .
Govadat 3.4b Jienastuslohku juohke biires 2009 válggain .
Prosent
Proseanttat
1 Østre 2 Ávjovári 3 Nordre 4 Gáisi 5 Vesthavet 6 Sørsamisk 7 Sør-Norge
1 Østre 2 Ávjovári 3 Nordre 4 Gáisi 5 Vesthavet 6 Sørsamisk 7 Sør-Norge
De nye valgkretsene 1–5 tilsvarer om lag det området som utgjorde kretsene 1–11 i den gamle valgordningen .
Ođđa válgabiiret 1-5 vástidit goasii dan guovllu maid biiret 1-11 dahke boares válgaortnegis .
Ingen av de fem nye kretsene ble til ved at gamle kretser ble slått sammen .
Ii oktage dan viđa ođđa biires ásahuvvon boares biiriid ovttastahttimiin .
Det lar seg derfor ikke gjøre å direkte sammenligne noen av kretsene 1–5 i ny kretsstruktur med noen av kretsene 1–11 i den gamle .
Danin ii leat vejolaš njuolgut buohtastahttit muhtin dan biiriin 1-5 ođđa biirehámádagas , muhtin biiriin 1-11 boares hámádagas .
Eventuelle sammenligninger må i stedet gjøres " manuelt " ved å sammenstille de kommuner som tilsvarer de gamle og nye kretser som ønskes studert .
Vejolaš buohtastahttimiid ferte baicca dahkat “ giehtaanulaččat ” , bálddalastit daid suohkaniid , mat vástidit daid boares ja ođđa biriid maid háliida guorahallat .
Hvis det eksempelvis er ønskelig å ta for seg utviklingen i Ávjovári valgkrets over tid , må dette gjøres på basis av tall for de tre kommunene Kautokeino , Karasjok og Porsanger .
Jus ovdamearkka dihte lea sávahahtti iskkat Ávjovári válgabiire ovdáneami áiggi badjel , de ferte dan dahkat loguid vuođul mat gullet dan golmma suohkanii Guovdageidnui , Kárášjohkii ja Porsáŋgui .
Man kan da blant annet finne ut at i 1989 var 43 % av de manntallsinnmeldte bosatt i en av disse tre kommunene ( 2 344 av 5 505 ) .
De sáhttá earet eará gávdnat ahte jagi 1989 orui 43 % dain geat ledje čálihuvvon jienastuslohkui muhtin dán golmma suohkanis ( 2.344 olbmo 5.505 olbmos ) .
I 2005 hadde Ávjovári valgkrets 27 % av alle innmeldte , jamfør Figur 3.4b .
Jagi 2005 ledje Ávjovári válgabiires 27 % buot dieđiheddjiin , buohtastahtton Govadat 4 b . .
Når det gjelder de to sørligste valgkretsene , er det slik at den nye krets 6 Sørsamisk valgkrets i grove trekk tilsvarer den gamle krets 12 Sørsame-området .
Go lea sáhka dan guovtti lulimus válgabiires , de lea nu ahte dat ođđa biire 6 Åarjel-Saepmie veeljemegievlie muhtin muddui vástida dan boares biire 12 Lullisámeguovlu .
Likeens tilsvarer den nye krets 7 Sør-Norge valgkrets i hovedsak den gamle krets 13 Sør-Norge .
Seamma ládje vástida dat ođđa biire 7 Lulli-Norgga válgabiire váldonjuolggaduslaččat boares biire 13 Lulli-Norga .
Dette gjøres i figuren under .
Nu dahká Govadat 3.5 vuollelis .
Figur 3.5 Valgmanntallet for de to sørligste valgkretsene ved valgene 1989–2009 2000
Govadat 3.5 Jienastuslohku dan guovtti lulimus válgabiires válggain 1989-2009 2000
Figur 3.5 viser at det har skjedd særlig én påfallende endring i løpet av den aktuelle tjueårsperioden : Mens kretsen Sørsameområdet ved det første sametingsvalget var litt større enn kretsen Sør-Norge , ble dette forholdet snudd om allerede ved valget i 1993 .
Govadat 3.5 čájeha ahte lea erenoamážit okta mearkkašahtti rievdan leamaš dán dihto guovttelot-jagi áigodagas . Dan bále go Lullisámeguovlu vuosttaš sámediggeválggas lei veaháš stuorát go Lulli-Norga biire , de jorgásii dát dilli juo 1993 válggain .
Som en oppsummering av dette underkapittelet kan det sies at tendensen til at tyngdepunktet i Sametingets valgmanntall beveger seg sørover , fortsatte i tidsrommet 2005–2009 .
Dán oassekapihttala čoahkkáigeassun sáhttit dadjat ahte tendeansa dasa ahte Sámedikki jienastuslogu deaddu rievdá lullelii , jotkkii ain áigodagas 20052009 .
Av valgmanntallets totale vekst på 1 352 personer mellom valgene i 2005 og 2009 var Sør-Norges andel på 461 .
Jienastuslogu obbalaš ovdáneamis , mii lei 1.352 olbmo gaskal 2005 ja 2009 válggaid , lei Lulli-Norgga oassi 461 .
Økningen i denne kretsen utgjorde dermed alene 34 % av den samlede manntallsveksten på 1 352 foran 2009-valget .
Lassáneapmi dán biires dagai dasto akto 34 % ollislaš jienastusloguovdáneami 1.352 olbmos ovdal 2009 válggaid .
Sørsamisk valgkrets hadde til sammenligning 12 % av totalveksten .
Åarjel-Saepmie veeljemegievlies lei go bálddastahttá , 12 % obbalašovdáneamis .
Sett i et lengre tidsperspektiv var det ved det første sametingsvalget i 1989 ca. 6 % av alle manntallsførte som var bosatt i Sør-Norge .
Go guhkit áigeperspektiivvas geahččá , ledje vuosttaš sámediggeválggain jagi 1989 sullii 6 % buot jienastuslohkui čállojuvvon olbmot , orrume Lulli-Norggas .
I henhold til figur 4 b var denne andelen ved valget i 2009 økt til 13 % .
Govadat 3.4b muitala ahte dát oassi lei 2009 válggain lassánan 13 % .
Sørsameområdets andel av Sametingets valgmanntall gikk i samme tidsrom ned med ett prosentpoeng , fra 7 % til 6 % .
Lullisámeguovllu oassi Sámedikki jienastuslogus njiejai seamma áigodagas ovttain proseanta-čuoggáin ; 7 % rájes 6 % rádjái .
3.3 Valgmanntallet på kommunenivå i 2005 og 2009 I Samisk statistikk 2010 har Statistisk sentralbyrå ( 2010 ) publisert følgende kart over manntallets kommunevise fordeling ved sametingsvalget i 2009 : Kart 3.1 Personer i Sametingets valgmanntall 2009 per kommune
3.3 Jienastuslohku suohkandásis 2005 ja 2009 Sámi statistihkka 2010-čállosis lea Statistihkalaš guovddášdoaimmahat ( 2010 ) almmuhan čuovvovaš gártta jienastuslogu juogustusas suohkaniidda 2009 sámediggeválggain : Kárta 3.1 Olbmot Sámedikki jienastuslogus 2009 , juohke suohkanis
Kilde : Samisk statistikk 2010 ( Statistisk sentralbyrå , 2010 )
Gáldu : Sámi statistihkka 2010 ( Statistihkalaš guovddášdoaimmahat , 2010 ) 62
På grunnlag av SSBs kart kan det antydes fire hovedtendenser når det gjelder den kommunevise fordelingen av innmeldte i Sametingets valgmanntall i Norge per 2009 : 1 ) Det finnes kommuner med manntallsførte over praktisk talt hele landet .
SGD gártta vuođul sáhttá geažidit njeallje váldotendeanssa go lea sáhka jienastuslogu dieđiheddjiin , suohkaniidda juogustuvvon , Norgga sámediggeválggain 2009 : 1 ) Gávdnojit suohkanat main olbmot , geat leat jienastuslogus , leat miehtá riikka .
2 ) De fleste kommuner med mange manntallsregistrerte befinner seg nord for Saltfjellet generelt og i Finnmark fylke spesielt .
2 ) Eanaš suohkanat main leat oallugat čálihan jienastuslohkui , leat dábálaččat davábealde Sáltoduoddara ja erenoamážit Finnmárkku fylkkas .
3 ) Det er relativt få norske kommuner som er helt uten stemmeberettigede ved sametingsvalg .
3 ) Leat relatiiva unnán norgga suohkanat mat leat oalát jienastuslogu čáliheddjiid haga .
4 ) Det er regionvise opphopninger av manntallsinnmeldte i byene Tromsø , Bodø , Trondheim , Bergen og Oslo .
4 ) Romssa , Bådåddjo , Troandin , Bergen ja Oslo gávpogiidda leat guovlluid mielde čoagganeamit dain geat leat čálihan jienastuslohkui .
I dette delkapittelet blir den kommunevise fordelingen av Sametingets valgmanntall presentert noe mer detaljert for valgene i 2005 og 2009 , som er de to valgene det per dato finnes kvalitetssikrede grunnlagsdata for .
Dán oassekapihttalis ovdanbuktit vuđoleappot Sámedikki jienastuslogu , suohkaniidda juogustuvvon , válggain jagi 2005 ja 2009 ( mat leat dat guokte válgga maidda odne gávdná kvalitehtasihkaraston vuođđodieđuid ) .
3.3.1 Kommunene gruppert etter antall innmeldte i valgmanntallet I figur 3.6 er landets kommuner gruppert etter hvor mange innmeldte i valgmanntallet hver av dem hadde ved sametingsvalgene i henholdsvis 2005 og 2009 .
Suohkanat juhkkojuvvon dan vuođul man oallugat leat čálihan jienastuslohkui Govadat 3.6 vuolábealde leat riikka suohkanat juhkkojuvvon dan vuođul man gallis guhtege suohkanis ledje čálihuvvon jienastuslohkui , sámediggeválggain jagiin 2005 ja 2009 .
Figur 3.6 Antall kommuner med et gitt antall manntallsførte i 2005 og 2009 150
Govadat 3.6 Lohku suohkaniin main lei vissis oassi čálihuvvon jienastuslohkui jagi 2005 ja 2009. 150
Gruppering av kommuner kan selvsagt gjøres på ulike måter .
Suohkaniid juogustit sáhttá dieđusge dahkat máŋgga ládje .
I henhold til oppsettet i akkurat denne figuren var det mellom valgene i 2005 og 2009 ingen ~ 62 ~ store substansielle endringer i de gruppene som besto av kommuner med et vesentlig antall innmeldte .
Go geahččá juste hámádaga dán govadagas , de oaidná ahte gaskal 2005 ja 2009 válggaid eai lean makkárge stuora substansiála rievdamat joavkkuin main ledje suohkanat main lei oalle stuora dieđiheddjiidlohku .
Det mest iøynefallende i figur 6 er at antall kommuner uten manntallsførte sank med 38 , samt at det ble 26 flere kommuner med mellom én og tre innmeldte .
Eanemus čalbmáičuohcci Govadat 6 lea ahte lohku suohkaniin , main eai lean dieđiheaddjit , njiejai 38 , ja ahte lassánedje 26 eanet suohkana main leat gaskal okta ja golbma olbmo čálihan .
Dernest var det både i 2005 og 2009 syv kommuner som hadde over 500 innmeldte .
Dasto ledje sihke 2005 ja 2009 čieža suohkana main ledje eanet go 500 dieđiheaddji .
For øvrige grupperinger var det , med ett unntak , en økning på noen få kommuner .
Muđui eará joavkkut , earet okta , lassánedje duššo mottiin suohkaniin .
8 Det er også av interesse å konstatere at antall kommuner med minst 30 i valgmanntallet økte med åtte fra 2005 til 2009 .
7 Beroštahtti lea maiddái gávnnahit ahte lohku suohkaniin , main unnimusat 30 ledje jienastuslogus , lassánii gávcciin jagi 2005 rájes 2009 rádjái .
Åtte kommuner passerte dermed grensen som i ny valgordning er satt for at sametingsvelgerne i en kommune kan avlegge stemme på valgdagen ( jamfør også vedlegg C ) .
Gávcci suohkana rasttildedje dasto ráji maid ođđa válgaortnegis leat bidjan vai sámediggejienasteaddjit muhtin suohkanis sáhttet jienastit válgabeaivvi ( buohtastahttit maiddái Mielddus C ) .
Videre var det i 2009 321 kommuner som hadde minst én person med stemmerett ved sametingsvalget .
Muđui ledje jagi 2009 321 suohkana main lei unnimusat okta olmmoš geas lea jienastusvuoigatvuohta sámediggeválggas .
Av disse 321 kommunene var det 55 kommuner ( 17 % som hadde minst 30 manntallsførte .
Dán 321 suohkanis ledje 55 suohkana ( 17 % main ledje unnimusat 30 čáliheaddji .
Disse 55 kommunene hadde imidlertid til sammen hele 88 % av de manntallsregistrerte ( 12 266 av totalt 13 890 ) .
Dán 55 suohkaniin lei aŋkke oktiibuot olles 88 % olbmot , geat ledje jienastuslohkui čálihuvvon ( 12.266 dieđiheaddji ollislaš 13.890 ) .