pere/sami_parallel huggingface dataset:
Innlegg Silje Karine Muotka Rolf Arthur Johansen Rolf Arthur Johansen Miriam Paulsen Silje Karine Muotka Silje Karine Muotka Rolf Arthur Johansen Rolf Arthur Johansen Anne Helene Saari Anne Helene Saari Ragnhild Melleby Aslaksen Ragnhild Melleby Aslaksen Mariann Wollmann Magga
Sáhkavuorru Silje Karine Muotka Rolf Arthur Johansen Rolf Arthur Johansen Miriam Paulsen Silje Karine Muotka Silje Karine Muotka Rolf Arthur Johansen Rolf Arthur Johansen Anne Helene Saari Anne Helene Saari Ragnhild Melleby Aslaksen Ragnhild Melleby Aslaksen Mariann Wollmann Magga
Replikk Bjørn Inge Mo Mariann Wollmann Magga Geir Johnsen Gunn-Britt Retter Kirsti Guvsám Geir Johnsen Jørn Are Gaski Per Andersen Bæhr Olaf Eliassen
Replihkka Bjørn Inge Mo Mariann Wollmann Magga Geir Johnsen Gunn-Britt Retter Kirsti Guvsám Geir Johnsen Jørn Are Gaski
Side 52 av 274
52 siidu 272 siiddus
Mariann Wollmann Magga Olaf Eliassen
Mariann Wollmann Magga Olaf Eliassen
Olaf Eliassen John Kappfjell Inga-Lill Sundset Hans Eriksen
Olaf Eliassen John Kappfjell Inga-Lill Sundset Hans Eriksen
Berit Marie P. E. Eira Aili Keskitalo Anne Hele Saari Willy Ørnebakk Marit Kirsten Anti Gaup Willy Ørnebakk Skjalg Jensen Mariann Wollmann Magga Geir Johnsen Aili Keskitalo Per Andersen Bæhr Geir Tommy Pedersen
Berit Marie P. E. Eira Aili Keskitalo Anne Helene Saari Willy Ørnebakk Marit Kirsten Anti Gaup Willy Ørnebakk Skjalg Jensen Mariann Wollmann Magga Geir Johnsen Aili Keskitalo Per Andersen Bæhr Geir Tommy Pedersen
Hans Eriksen
Hans Eriksen
Behandlingen av saken ble avsluttet 08.03.11 kl. 16.05
Ášši meannudeapmi loahpahuvvui 08.03.11 dii. 16.05 .
Side 53 av 274
53 siidu 272 siiddus
Redegjørelse om næringsutvikling Arkivsaknr .
Čilgehus ealáhusovddideami birra Arkiivaáššenr . .
Behandlinger Politisk nivå Sametingsrådet Sametingets plenum
Meannudeamit Politihkalaš dássi Sámediggeráđđi Sámedikki dievasčoahkkin
Møtedato 28.01.11 08. – 11.03.11
Beaivi 28.01.11 04. – 11.03.11
Saksnr. SR 022/11 SP
SR 022/11 DC 005/11
Saken påbegynt tirsdag 08.03.11 kl. 16.05
Ášši meannudeapmi álggahuvvui 08.03.11 dii. 16.05 .
Telemarksforskning
Telemarksforskning
Næringsutvikling og attraktivitet Samiske områder Utkast pr. 29. desember 2010
Næringsutvikling og attraktivitet Samiske områder Álgodivodus juovlamánu 29. b. 2010
II Forslag og merknader Sametingsrådets innstilling : Sametinget har drøftet Sametingsrådets redegjørelse om næringsutvikling .
II Evttohusat ja mearkkašumit Sámediggeráđi mearrádusárvalus : Sámediggi lea ságaškuššan ealáhusovddideami čilgehusa .
Redegjørelsen er vedlagt protokollen .
Čilgehus čuovvu protokolla .
Redegjørelse om næringsutvikling Bakgrunn
Čilgehus ealáhusovddideami birra Duogáš
Bakgrunn for redegjørelsen er at Sametinget skal ha en mer overordnet og enhetlig strategi for næringsutvikling .
Čilgehusa duogáš lea ahte Sámedikkis galgá leat bajimus ja ollislaš strategiija ealáhusovddideamis .
En redegjørelse skal gi en framstilling av utviklingen innenfor et gitt saksfelt , og diskutere framtidige utfordringer innenfor saksfeltet .
Čilgehus galgá čilget vissis áššesuorggi ovdáneami , ja digaštallat áššesuorggi boahttevaš hástalusaid .
Sametingsrådet vil ha tilbakemeldinger fra plenum om hvilke forhold som må tas opp i en melding om næringsutvikling utover det som kommer fram i denne redegjørelsen .
Sámediggeráđđi háliida oažžut dieđuid ruovttoluotta dievasčoahkkimis dan birra guđe bealit galget gieđahallojuvvot dieđáhusas ealáhusovddideami birra earret dan mii boahtá ovdan dán válddahusas .
Redegjørelsen presenteres for plenum i mars med et etterfølgende seminar om næringsutvikling .
Čilgehus ovddiduvvo dievasčoahkkimii njukčamánus ja dan maŋŋá lágiduvvo seminára ealáhusovddideami birra .
Rådet legger opp til å legge fram meldingen for komiteen og plenumet i vår .
Ráđđi áigu ovddidit dieđáhus lávdegoddái ja dievasčoahkkimii dán giđa .
Sluttbehandling vil da kunne skje i løpet av høsten 2011 slik at eventuelle nye tiltak kan innarbeides i budsjettet for 2012 .
Loahppameannudeapmi sáhttá dalle dáhpáhuvvat 2011 čavčča nu ahte vejolaš ođđa doaibmabijuid sáhttá váldit mielde 2012 bušehttii .
Sametinget har utarbeidet meldinger for de fleste næringene , men disse er i mindre grad koblet sammen til en felles strategi for næringsutvikling i samiske områder .
Sámediggi lea meannudan eanaš ealáhusaid dieđáhusaid , muhto dát eai leat nu bures čadnojuvvon oktasaš strategiijan sámi guovlluid ealáhusovddideami várás .
Med denne redegjørelsen og påfølgende melding ønsker Sametingsrådet å utvikle en overordnet felles strategi for næringsutvikling i de samiske områdene .
Dáinna čilgehusain ja čuovvovaš dieđáhusain háliida Sámediggeráđđi ráhkadit ealáhusovddideami bajimus strategiija sámi guovlluid várás .
I redegjørelsen og påfølgende melding vil det derfor være mindre fokus på enkeltnæringer og større fokus
Čilgehusas ja čuovvovaš dieđáhusas lea danne uhcit deaddu biddjojuvvon eaŋkil ealáhusaide ja
Side 54 av 274
54 siidu 272 siiddus
på overordna utfordringer og strategier for nærings- og samfunnsutvikling .
eanet deaddu ealáhus- ja servodatovddideami bajimus hástalusaide ja strategiijaide .
Det er videre et mål å koble sammen politikkutvikling og virkemiddelbruk i sterkere grad .
Viidáseappot lea áigumuš čatnat politihkkaovddideami ja váikkuhangaskaoapmegeavaheami oktii .
Kunnskapsgrunnlaget
Máhttovuođđu
Sametinget behandler jevnlig næringssaker som har betydning for politikkutviklingen i Sametinget – de fleste av disse er behandlet i plenum .
Sámediggi meannuda jeavddalaččat dakkár ealáhusáššiid main lea mearkkašupmi Sámedikki politihkkaovddideapmái – dain leat eatnašat meannuduvvon dievasčoahkkimis .
Noen av disse meldingene er fortsatt aktuelle og brukes i politikkutviklingen .
Muhtumat dáin dieđáhusain ain leat áigeguovdilat ja geavahuvvojit politihkkaovddideamis .
Foruten disse meldingene og redegjørelsene gir de årlige budsjettene føringer for virkemiddelbruken , her framgår også strategier både for politikkutvikling og virkemiddelbruk .
Earret dáid dieđáhusaid ja čilgehusaid , de bidjet jahkásaš bušeahtat láidestusaid váikkuhangaskaoapmegeavaheapmái . Das bohtet maid ovdan sihke politihkkaovddideapmái ja váikkuhangaskaoapmegeavaheapmái .
Telemarksforskning har på oppdrag av Sametinget foretatt en analyse av næringslivet i samiske områder .
Telemarksforskning lea Sámedikki ovddas guorahallan sámi guovlluid ealáhuseallima .
Den viser utviklingstrekkene det siste tiåret .
Dat čájeha mo ovdáneapmi lea leamaš maŋimus logi jagi .
I rapporten er det også foretatt sammenlikninger med andre områder og kommuner i landet .
Raporttas lea maid buohtastahttojuvvon eará guovlluiguin ja gielddaiguin riikkas .
Rapporten vil danne et viktig grunnlag i meldingsarbeidet .
Raporta galgá leat deaŧalaš vuođđun dieđáhusbargui .
Rapporten er avgrenset til 22 kommuner som er med i virkeområdet for Sametingets virkemidler til næringsutvikling .
Raporta lea ráddjejuvvon 22 gildii mat leat mielde Sámedikki ealáhusovddideami váikkuhangaskaomiid doaibmaguovllus .
Status Befolkningsutvikling og arbeidsplassutvikling henger sammen og begge brukes som viktige indikatorer på næringsutvikling .
Stáhtus Veahkadatovdáneapmi ja bargosadjeovdáneapmi gullet oktii ja goappašagat leat deaŧalaš indikáhtorat ealáhusovddideapmái .
I senere tid er bosted kommet inn som et viktig moment i befolknings- og arbeidsplassutviklingen .
Maŋimus áiggiid lea ássanbáiki šaddan deaŧalaš momeantan veahkadat- ja bargosadjeovddideamis .
Sametingsrådet vil derfor legge et overordna perspektiv til grunn for redegjørelsen og påfølgende melding og ta inn mer samfunnsmessige perspektiv i en næringsmelding .
Danne áigu Sámediggeráđđi bidjat bajimus perspektiivva vuođđun čilgehussii ja čuovvovaš dieđáhussii ja bidjat eanet servodatlaš perspektiivva ealáhusdieđáhussii .
Status vil derfor omhandle befolkningsutvikling , Befolkningsutvikling
Danne gullá stáhtus veahkadatovddideapmái . Veahkadatovdáneapmi
Rapporten fra Telemarksforskning viser at mens folketallet i hele landet har økt fra 1997 til 2010 er det en nedgang i samiske områder i samme periode .
Telemarksforskninga raporta čájeha ahte dan ektui go olmmošlohku olles riikkas lea lassánan 1997 rájes 2010 rádjai , de dat lea njiedjan sámi guovlluin seamma áigodagas .
Befolkningsnedgangen i det samiske området har også vært sterkere enn i alle de tre nordligste fylkene siden 1997 .
Veahkadatlogu njiedjan sámi guovlluin lea maid leamaš stuorát go buot golmma davimus fylkkain 1997 rájes .
Både negativt fødselsoverskudd og utflytting er årsakene til denne nedgangen .
Sihke negatiiva šaddanbadjebáza ja fárren leat sivat dán njiedjamii .
Det er synkende befolkningstall i de utvalgte samiske kommunene fra 55 442 i 1985 til 44 684 i 2009 .
Válljejuvvon sámi gielddain lea veahkadatlohku njiedjan 55 442:s jagis 1985 44 684:ii jagis 2009 .
Dette er en nedgang på nesten 20 % over en periode på 25 år .
Dát lea measta 20 % njiedjan 25 jagis .
Nedgangen skyldes i hovedsak netto flytting innenlands .
Njiedjama sivvan lea vuosttažettiin netto fárren sisriikkas .
I følge ‖Samiske tall forteller‖ viser det seg at i årene 2007 – 2009 har det også vært større netto utflytting av kvinner enn av menn i virkeområdet .
“ Sámi logut muitalit ” čájeha ahte jagiin 2007 – 2009 lea maid nissonolbmuid netto fárren leamaš stuorát go almmáiolbmuid netto fárren váikkuhanguovllus .
De eneste kommunene i samiske områder som har økt folketallet er Sørreisa med ( 1,9 % og Storfjord ( 0,7 % i perioden 2000 til 2010 .
Áidna gielddat sámi guovlluin main olmmošlohku lea lassánan , leat Ráisavuotna ( 1,9 % ja Omasvuotna ( 0,7 % áigodagas 2000 rájes 2010 rádjai .
Gamvik og Loppa har hatt en nedgang på over 20 prosent .
Gáŋgaviikkas ja Láhpis lea njiedjan leamaš badjel 20 % .
Loppa er den kommunen i landet som har hatt størst befolkningsnedgang etter 2000 .
Láhppi lea dat gielda riikkas gos veahkadatnjiedjan lea leamaš stuorámus maŋŋá 2000 .
Gamvik har hatt fjerde størst nedgang .
Gáŋgaviikkas lea leamaš njealját stuorámus njiedjan .
Alderssammensettingen hos befolkningen i samiske områder endres og vil gi nye utfordringer både samfunnsmessig og for næringsutviklingen .
Veahkadaga ahkečoahkádus sámi guovlluin rievdá ja bohciidahttá ođđa hástalusaid sihke servodahkii ja ealáhusovddideapmái .
Tall fra Samisk statistikk 2010 viser at i 1990 var 57 % av befolkningen under 40 år .
2010 Sámi statistihka logut čájehit ahte 1990:s ledje 57 % veahkadagas vuollel 40 jagi .
I 2009 var den sunket til 46 % .
2009:s dat lei njiedjan 46 prosentii .
En befolkning med høy alderssammensetting vil ventelig oppleve fødselsunderskudd og synkende befolkningstall om ikke innvandringen kan kompensere for dette .
Dakkár veahkadat mas lea alla ahkečoahkádus , vásiha várra riegádusvuolláibáhcaga ja njieddji veahkadatlogu jus sisafárren ii eastat dán .
Eldreomsorg vil kreve større andel av den tilgjengelige arbeidskraften , noe som særlig vil påvirke tilgangen på arbeidskraft .
Boarrásiidfuolahus gáibida stuorát oasi bargoveagas , mii erenoamážit váikkuha bargofámu fidnema .
Andel av befolkningen som bor i spredtbygde strøk er dobbelt så høy i samiske områder sammenlignet med øvrige områder nord for Saltfjellet .
Sámi guovlluin ásset guovtti geardde dan mađe olbmot boaittobeliin go guovlluin muđui davábealde Sáltoduoddara .
I følge tall fra Samisk statistikk bor nær 70 % av befolkningen i samiske områder i spredtbygde strøk , mens 30 % i øvrige områder nord for Saltfjellet .
Sámi statistihka loguid vuođul ásset lagabui 70 % sámi guovlluid álbmogis boaittobeliin , dan ektui go 30 % guovlluin muđui davábealde Sáltoduoddara .
Det forholdet vil ha stor betydning for hvordan rammene for virkemidler skal fordeles .
Das lea stuorra mearkkašupmi dasa mo váikkuhangaskaoapmerámmat galget juogaduvvot .
Utfordringene med å etablere virksomheter i grisgrendte områder er mye større enn i folketette områder hvor blant annet markeds- og salgsforholdene må betraktes som atskillig bedre .
Hástalusat doaimmaid ásaheami oktavuođas boaittobeliide leat ollu stuorát go guovlluin gos ásset eanet olbmot ja gos earret eará márkan- ja vuovdinvejolašvuođat leat mealgat stuorát .
Side 55 av 274
55 siidu 272 siiddus
Antall arbeidsplasser i det samiske området har vært relativt stabilt i det siste tiåret .
Bargosajit Bargosajiid lohku sámi guovlluin lea leamaš viehka dássit maŋimus logijagis .
Arbeidsplasser i det private næringslivet har likevel hatt en nedgang på noe over 400 arbeidsplasser .
Priváhta ealáhusaid bargosadjelohku lea dattetge njiedjan veaháš badjel 400 bargosajiiguin .
I offentlig sektor falt antall arbeidsplasser spesielt i 2001 og 2002 , deretter har det vært rimelig stabilt .
Almmolaš suorggis njiejai bargosadjelohku erenoamážit jagiid 2001 ja 2002 , das maŋŋá dat lea leamaš oalle dássit .
Utviklingen i næringslivet har vært svært forskjellig fra bransje til bransje i det samiske området .
Ealáhuseallima ovdáneamis leat leamaš hui stuorra erohusat suorggis suorgái sámi guovlluin .
Utviklingen viser en klar endring i næringsstrukturen med at ‖nye næringer‖ som forretningsmessig tjenesteyting , forlag , media og kultur og privat tjenesteyting har hatt en høy vekst .
Ovdáneapmi čájeha čielga rievdadusa ealáhusčoahkádusas dainna lágiin ahte “ ođđa ealáhusat ” nu go gávppálaš bálvalusat , lágádusat , media ja kultuvra ja priváhta bálvalusat leat gorgŋon ollu .
Bransjer som har tapt arbeidsplasser er transport , primærnæringene , hotell og restaurant og industri .
Suorggit mat leat massán bargosajiid leat fievrrideapmi , vuođđoealáhusat , hotealla ja restoráŋŋa ja industriija .
Industrien har hatt størst nedgang , med over 20 prosent .
Industriijas lea leamaš stuorámus njiedjan , badjel 20 proseantta .
Endringen i antall arbeidsplasser i absolutte tall gir et annet bilde enn de prosentvise endringene .
Bargosajiid duođalaš logu rievdan čájeha eará gova go dan maid proseantarievdamat čájehit .
Selv om de nye næringene vokste mye prosentvis , vokste de ikke like mye i antall , i og med at de var små i utgangspunktet .
Vaikke vel ođđa ealáhusat gorgŋo proseanttalaččat , de dat eai gorgŋon nu ollu logu dáfus , dannego dat álgoálggus jo ledje smávvát .
For industri og primærnæringene som var store i utgangspunktet , ga en prosentvis liten nedgang et større utslag i antall arbeidsplasser .
Industriijii ja vuođđoealáhusaide , mat álgoálggus jo ledje stuorrát , lei proseantta dáfus uhca njiedjamis stuorát mearkkašupmi bargosadjelohkui .
Figur 1 : Utvikling i antall arbeidsplasser i forskjellige bransjer i det samiske området , indeksert slik at nivået i 2000= 100 .
Govus 1 : Bargosadjelogu rievdan sierranas surggiin sámi guovlluin , indeksejuvvon nu ahte 2000 dássi = 100 .
Kilde : Telemarksforskning Næringsstruktur
Gáldu : Telemarksforskning Ealáhusstruktuvra
Næringslivet i det samiske området er preget av mye primærnæringsvirksomhet .
Ollu vuođđoealáhusdoaimmat leat sámi guovlluid ealáhuseallima mihtilmasvuohta .
Tall fra Telemarksforskning viser at primærnæringene utgjør 19 % av det private næringslivet i samiske områder og i landet utgjør disse 4 % .
Telemarksforskninga logut čájehit ahte vuođđoealáhusat dahket 19 % priváhta ealáhuseallimis sámi guovlluin ja riikkas muđui dat dahket 4 % .
Primærnæringene har av den grunn stor betydning for samiske områder .
Danne lea vuođđoealáhusain stuorra mearkkašupmi sámi guovlluide .
Når industrien for en stor del består av fiskeforedling blir primærnæringene enda viktigere .
Go eanaš oassi industriijas lea guollemuohkadeapmi , de šaddet vuođđoealáhusat ain deaŧaleabbo .
Primærnæringene har positiv innflytelse på sysselsetningen i alle de andre sektorene og synes å være en grunnpilar for sysselsettingen innen privat sektor i samiske områder .
Vuođđoealáhusain lea positiiva váikkuhus buot eará surgiid barggolašvuhtii ja vuođđoealáhusat orrot leamen barggolašvuođa geađgejuolgin sámi guovlluid priváhta suorgái .
I perioden fra 2000 til 2009 økte antall arbeidsplasser innen handel , privat tjenesteyting , bygg og anlegg , forretningsmessig tjenesteyting og forlag , media og kultur .
Áigodagas 2000 rájes 2009 rádjai goarkŋui bargosadjelohku gávppašeamis , priváhta bálvalusain , huksemis ja rusttegiin , gávppálaš bálvalusain ja lágádusain , median ja kultuvrras .
I samme periode var det en nedgang både i primærnæringene og i industrien .
Seamma áigodagas lei njiedjan sihke vuođđoealáhusain ja industriijas .
Side 56 av 274
56 siidu 272 siiddus
Figur 2 : Prosentvis andel av arbeidsplassene i næringslivet i det samiske området , Nord-Norge og Norge fordelt på ulike bransjer i 2009 .
Govus 2 : Sámi guovlluid , Davvi-Norgga ja Norgga ealáhuseallima bargosadjelogu proseantaoassi juogaduvvon sierranas surggiide 2009:s .
Telemarksforskning 2011 Kjønnsperspektivet i næringslivet
Telemarksforskning 2011 Ealáhuseallima sohkabealeperspektiiva
Det er store bransjevise forskjeller i kjønnsfordelingen i sysselsatte i de samiske områdene .
Sámi guovlluid barggolašvuođas leat stuorra surggiid gaskasaš erohusat sohkabealjuogus .
Primærnæringene er mannsdominerte med 82 % menn , det samme gjelder industri med 78 % menn .
Vuođđoealáhusain leat eanaš almmáiolbmot , 82 % seamma dilli lea industriijas gos leat 78 % almmáiolbmot .
I primærnæringene er bildet nyansert ved at forholdsvis mange menn arbeider innenfor jordbruk og fiske , mens innenfor reindriftsnæringen er det nesten like mange kvinner som menn .
Vuođđoealáhusas lea govva girjái go oalle ollu almmáiolbmot barget eanadoalus ja guolástusas , muhto boazodoalus leat measta seamma ollu nissonolbmot go almmáiolbmot .
I bransjen varehandel , hotell og restaurant er det om lag 50/50 fordeling på menn og kvinner .
Gávppašan- , hotealla- ja restoráŋŋasuorggis lea sullii 50/50 juokáseapmi albmáide ja nissoniidda .
Tallene gjelder for STNområdet ( Sametingets tilskuddsordning for næringsutvikling ) .
Logut gustojit SDEsuorgái ( Sámedikki doarjjaortnet ealáhusovddideami várás ) .
Tilbake til STN-området viser at bransjen helseog sosialtjenester har en kvinneandel på 80 % .
Davvi-Norgga mátkeealáhus čájeha ahte dearvvašvuođa- ja sosiálabálvalussuorggis lea nissoniidoassi 80 % .
( Kilde : Sysselsatte personer 15-74 årđ , etter kjønn og næring .
( Gáldu : 15-74 jahkásaččatđ barggus , sohkabeali ja ealáhusa vuođul .
STN-området .
SDE-suorgi .
4. kvartal 2008 ) .
4 . Kvartála 2008 ) .
Status for næringslivet
Ealáhuseallima stáhtus
For sametinget er det interessant å utvikle indikatorer som viser utviklingen i næringslivet på andre områder enn de som er nevnt ovenfor .
Sámediggái lea miellagiddevaš ovddidit dovdomearkkaid mat čájehit ovdáneami eará surggiid ealáhuseallimis go dain mat leat namuhuvvon ovddabealde .
I rapport fra Telemarksforskning har de sett på utviklingstrekk og indikatorer knyttet til nyetableringer , lønnsomhet , vekst og næringslivets størrelse i de samiske områdene .
Raporttastis lea Telemarksforskning geahčadan daid ovdánansárgosiid ja dovdomearkkaid mat čatnasit ođđavuođđudemiide , gánnáhahttivuhtii , stuorrumii ja ealáhuseallima sturrodahkii sámi guovlluin .
Alle områdene er sentrale i arbeidet med å utvikle politikk for næringslivet og sametingsrådet vil både i meldingsarbeidet og senere handlingsplaner og årlige budsjett utvikle indikatorer innenfor disse områdene .
Buot suorggit lea deaŧalaččat politihka ovddideapmái ealáhuseallima várás , ja Sámediggeráđđi áigu sihke dieđáhusbarggus ja maŋit doaibmaplánain ja jahkásaš bušeahtain ovddidit dovdomearkkaid dáidda surggiide .
Nyetableringer er viktig for fornyelse av næringslivet og i arbeidet med å skape nye arbeidsplasser og dermed trygge bosetningen i de samiske områdene .
Ođđavuođđudeamit leat deaŧalaččat ealáhuseallima ođasmahttimii ja dan bargui ahte oččodit ođđa bargosajiid ja nu sihkkarastit sámi guovlluid ássama .
Etableringsaktiviteten har vært lavere i de samiske områdene enn sammenlignbare tall og nettoveksten i perioden 2002-2009 har vært varierende og fallende de siste årene , men kan forklares av bransjestrukturen i området .
Sámi guovlluin lea vuođđudemiid lohku leamaš uhcit go dat logut maiguin mii sáhttit buohtastahttit ja áigodagas 2002-2009 lea netto goargŋun rievddadan ja njiedjan maŋimus jagiid , muhto guovlu suorgestruktuvra sáhttá dan čilget .
Bedriftene i de samiske områdene har i perioden 1998 – 2009 har generelt en god lønnsomhet og er mindre konjunkturavhengig enn mange andre områder .
Áigodagas 1998-2009 lea sámi guovlluid fitnodagaid gánnáhahttivuohta leamaš oppalaččat buorre ja dat sorjájit uhcit konjunktuvrraiguin go eará guovlluin .
Det medførte blant annet at næringslivet i de samiske områdene klarte seg bedre gjennom finanskrisen enn andre områder : ( Kilde Telemarksforskning ) .
Dat mielddisbuktá earret eará ahte sámi guovlluid ealáhuseallin birgii buorebut finánsakriissa čađa go eará guovlluin ( Gáldu : Telemarksforskning ) .
Sametingets rolle innen næringsutvikling Finansiering I dag er det vanlig med samfinansiering med andre finansiseringsorganer .
Sámedikki sadji ealáhusovddideamis Ruhtadeapmi Dál lea oktasašruhtadeapmi eará ruhtadanorgánaiguin dábálaš .
I flere sammenhenger gjøres det dobbelt arbeid , og det kan diskuteres om Sametingets rolle som toppfinansiør gir oss den nødvendige styringen av våre virkemidler .
Máŋgga oktavuođas dahkkojuvvo duppalbargu , ja sáhttá ge eahpidit lea go Sámedikki rolla loahpparuhtadeaddjin dat mii buoremusat veahkeha min hálddašit iežamet váikkuhangaskaomiid .
Kan Sametinget spesialisere seg på innenfor visse næringer eller geografiske Møtesekretærer : Trine Guttorm Anti / Roy Amundsen
Sáhtašii go Sámediggi vuoruhit viissis ealáhusaid Čoahkkingirjji čállit : Trine Guttorm Anti / Roy Amundsen
Side 57 av 274
57 siidu 272 siiddus
områder ?
dahje geográfalaš guovlluid ?
Selv om Sametinget har fokus på småskalavirksomhet innen næringsutvikling må det vurderes om Sametinget skal prioritere større prosjekter og prioritere ned de minste etableringer .
Vaikke vel Sámediggi deattuha ge smávvilbuvttadeami ealáhusovddideamis , de ferte árvvoštallat galgá go Sámediggi vuoruhit stuorát prošeavttaid ovddabeallái uhcimus vuođđudemiid .
Et av de momentene som ligger til grunn for meldingsarbeidet er behovet for vurdering av det geografiske virkeområdet for næringsutvikling .
Okta dain beliin mat leat vuođđun dieđáhusbargui , lea dárbu árvvoštallat ealáhusovddideami geográfalaš doaibmaguovllu .
Dagens ordning med virkeområde har skapt flere utfordringer .
Dálá ortnet váikkuhanguovlluiguin lea buvttihan máŋga hástalusa .
Det finnes ikke klare kriterier for opptak av nye kommuner .
Eai leat čielga eavttut ođđa gielddaid searvvaheapmái .
Sametinget har allerede fått henvendelser fra fire kommuner som vil søke om opptak .
Njeallje gieldda leat juo váldán oktavuođa Sámedikkiin ja háliidit ohcat beassat fárrui .
Selv om virkeområdet utvides medfører ikke det at virkemiddelrammene økes .
Vaikke vel doaibmaguovlu viiddiduvvo ge , de dat ii mearkkaš ahte váikkuhangaskaoapmerámmat sturrot .
Et annet forhold er at uten målrettet bruk av virkemidler vil det være vanskelig å få den ønskede utvikling i samiske områder – virkeområdet kan ikke utvides i det uendelige .
Nubbi bealli lea ahte almmá ulbmillaš váikkuhangaskaoapmegeavaheami haga , de lea váttis oažžut háliiduvvon ovdáneami sámi guovlluin – ii sáhte doaibmaguovllu viiddidit geahčemeahttumit .
Om virkeområdet fjernes så må det en streng prioritering av virkemidler både med tanke på hvilke næringer som skal få og om det skal foretas regionvise prioriteringer av virkemidlene .
Jus doaibmaguovlu heaittihuvvo , de ferte čavga vuoruhit váikkuhangaskaomiid sihke nu ahte árvvoštallá guđe ealáhusat galget oažžut váikkuhangaskaomiid ja galgá go váikkuhangaskaomiid vuorihit regiovnnaid mielde .
Dette valget innebærer at noen næringer og områder / regioner prioriteres ned .
Dát válljen mearkkaša ahte muhtun ealáhusat ja guovllut / regiovnnat eai vuoruhuvvo nu bajás .
Utviklerrolle Sametinget har liten grad av utviklingsarbeid innenfor næringsutvikling .
Ovddideaddji Sámedikkis lea uhccán mii dahkkojuvvo ealáhusovddideami oktavuođas .
Noe skjer innen verdiskapingsprogrammet .
Árvoháhkanprográmma oktavuođas dáhpáhuvvá juoga .
Det å prioritere utviklerrollen betinger at det skjer en omfordeling av ressursbruken i Sametinget .
Jus galgá vuoruhit ovddideaddjirolla , de ferte Sámedikki resursageavaheami rievdadit .
Politisk Sametinget har prioritert arbeidet med å bedre rammebetingelsene for fiske og reindrift .
Politihkalaččat Sámediggi lea vuoruhan guolásteami ja boazodoalu rámmaeavttuid buorideami .
Det har båret frukter og Sametinget har vært med å bedre rammebetingelsene for disse næringene .
Dat lea lihkostuvvan ja Sámediggi lea leamaš mielde buorideamen dán guovtti ealáhusa rámmaeavttuid .
I likhet med utviklerrollen betinger en prioritering av arbeidet med rammebetingelser en omfordeling av ressursbruken .
Seamma láhkai go ovddideaddjirolla ektui , de eaktuda rámmaeavttuid vuoruheapmi ahte resurssat geavahuvvojit eará láhkai .
Den tilnærmingen som Telemarskforskning har til dette vil også egne seg for Sametingets næringspolitikk .
Telemarskforskninga lahkoneapmi dása heive maiddái Sámedikki ealáhuspolitihkkii .
Den samlete attraktiviteten et sted har for bosted , bedriftsetableringer og besøksnæringer har betydning for vekst .
Das mii geasuha ássat ja vuođđudit fitnodagaid ja guosseealáhusaid , lea maid mearkkašeapmi lassáneapmái .
En attraktivitetsanalyse som verktøy vil være nyttig i arbeidet med å legge grunnlag for en ny næringspolitikk .
Dakkár báikkiin mat geasuhit fitnodagaid ja gallededdjiid , lassánit bargosajit . Dat váikkuhit stuorruma eará ealáhusain ja surggiin .
Steder med høy attraktivitet for bedrifter og besøkende vil få vekst i antall arbeidsplasser .
Dakkár báikkiide main lea alla ássanbáikegeasuheapmi , fárrejit eanet olbmot go dan maid bargosajit dajašedje .
Det vil gi ringvirkninger i form av vekst i andre næringer og bransjer .
Dat lasiha veahkadatvuođu ja mielddisbuktá báikkálaš bargosajiid lassáneami .
Steder med høy bostedsattraktivitet får høyere innflytting enn arbeidsplasser skulle tilsi .
Dat addá maiddái nuorat álbmoga ja buoret riegádusdássedeattu guhkit áiggi vuollái .
Det øker befolkningsgrunnlaget og fører til vekst i lokale arbeidsplasser .
Hástalusat Ealáhusdoaimmas leat ollu hástalusat maid ii sáhte čoavdit sámediggevuogádagas .
Det gir også en yngre befolkning og bedre fødselsbalanse på sikt .
Dát leat dakkár servodatovddideami bealit maid eará eiseválddit mearridit .
Sysselsetting er sjelden det eneste argumentet for å bli boende på en plass .
Barggolašvuohta lea hárve áidna sivva manne olmmoš ásaiduvvá dan baikái .
Ved endring av Sametingets næringspolitikk vil et vesentlig spørsmål være hvilke konsekvenser en kan forvente for samisk næringsliv og det samiske samfunnet .
Go rievdada Sámedikki ealáhuspolitihka , de lea deaŧalaš jearrat guđe váikkuhusaid dat mielddisbukte sámi ealáhusaide ja sámi servodahkii .
Side 58 av 274
58 siidu 272 siiddus
Negativ befolkningsutvikling og sentralisering Det er mange som flytter fra tradisjonelle samiske områder til større tettsteder .
Negatiiva veahkadatovdáneapmi ja guovdilastin Ollugat fárrejit árbevirolaš sámi guovlluin stuorát čoahkkebáikkiide .
Vi opplever en relativ sterk sentralisering til byer som Tromsø , Alta , Oslo m.fl. .
Dakkár gávpogiidda go Romsii , Áltá , Osloi ja eará gávpogiidda lea viehka stuorra guovdilastin .
Samtidig blir befolkningen i samiske områder eldre som igjen fører til færre i produktiv alder og at fødselsunderskuddet etter hvert vil øke og fraflytting vil vedvare .
Seammás boarásmuvvet olbmot sámi guovlluin ja dat fas mielddisbuktá ahte uhcit olbmot leat buvttadeaddji agis ja ahte riegádusvuolláibáza lassána dađistaga ja eretfárren bistá .
Det er imidlertid ulik utvikling i kommunene og i regionene både med hensyn til bosetting og næringsliv .
Dattetge lea erohusat ovdáneamis gieldda gildii ja regiovnnas regiovdnii sihke ássama ja ealáhuseallima dáfus .
Dette er samme tendenser som ellers i landet og i distriktene , men tendensen er mye sterkere i de samiske områdene enn ellers i landet med hensyn på sentralisering og befolkningsnedgang ved at unge og kvinner flytter .
Dát leat seamma sojut go muđui riikkas ja gávpogiid olggobealde , muhto sodju lea ollu stuorát sámi guovlluin go muđui riikkas guovdilastima ja veahkadatnjiedjama dáfus dan sivas go nuorat ja nissonolbmot fárrejit .
Omfattende endringer i næringsstrukturen De samiske områdene har hatt en betydelig reduksjon i sysselsatte i basisnæringer som primærnæringene og industrien .
Stuorra rievdadusat ealáhusstruktuvrras Sámi guovlluin lea barggolašvuohta njiedjan sakka dakkár ealáhusain go vuođđoealáhusain ja industriijas , mat fas leat vuođđun eará ealáhusaide .
Samtidig har det vært en prosentvis stor økning i nye næringer som forretningsmessig tjenesteyting , forlag , media og kultur og privat tjenesteyting .
Seammás lea leamaš proseantavuđot stuorát lassáneapmi dakkár ealáhusain go gávppálaš bálvalusain , lágádusain , median ja kultuvrras ja priváhta bálvalusain .
De tradisjonelle samiske næringene utfordres av nye næringer .
Ođđa ealáhusat leat hástalussan árbevirolaš sámi ealáhusaide .
Denne trenden vil med stor sannsynlighet forsterkes i framtida og det samiske samfunnet vil om 10-20 år ha et næringsliv med en helt annen struktur og mangfold enn det vi ser i dag .
Lea stuorra vejolašvuohta ahte dát sodju nannejuvvo boahtteáiggis ja ahte sámi servodagas 10-20 jagi geahčen lea ealáhuseallin mas lea áibbas eará struktuvra ja máŋggabealatvuohta go dan maid mii oaidnit dál .
Marginalt næringsliv Telemarksforskning peker på at det er mange næringsfattige kommuner i det samiske området , målt i antall arbeidsplasser i privat næringsliv som prosent av antall innbyggere .
Birzzehis ealáhuseallin Telemarksforskning čujuha dasa ahte sámi guovlluin leat ollu gielddain main leat uhccán ealáhusat , go mihtida priváhta ealáhuseallima bargosadjelogu proseantan olmmošlogus .
18 av 22 kommuner har mindre næringstetthet enn middels for kommuner i landet .
22 gieldda 18 gielddas leat bargosajit go riikka gielddaid gaskamearis .
Det innebærer at vilkårene for etablering og drift av næringsvirksomhet i tradisjonelle samiske områder har andre utfordringer enn hva tilfellet er på større tettsteder .
Dat mielddisbuktá ahte eavttuin ealáhusaid álggaheapmái ja doaimmaheapmái árbevirolaš sámi guovlluin leat eará hástalusat go stuorát čoahkkebáikkiin .
Det innebærer dårligere miljø for kompetanseutveksling , færre å samarbeide med , mindre mulighet for utvikling av leverandør- / kunderelasjoner osv. .
Dat mearkkaša heajut biras gelbbolašvuođa lonohallamii , uhcit ovttasbargoguoimmit , uhcit vejolašvuohta ásahit lágideaddji- / gávpeoktavuođaid jna. .
Ressursgrunnlaget setter som regel også grenser for utvidelse av produksjonen .
Resursavuođđu bidjá dábálaččat maiddái rájáid buvttadanovddideapmái .
I tillegg er det som oftest lang vei markedet .
Dan lassin lea dábálaččat guhki márkanii .
Disse forholdene virker ofte begrensende når virksomheter skal utvide sin produksjon .
Dát lea dávjá gáržžidussan go doaimmat áigot viiddidit iežaset buvttadeami .
Særlig gjelder det innenfor marine næringer , reindrift og jordbruk .
Dát guoská erenoamážit mariidna ealáhusaide , boazodollui ja eanadollui .
I samiske områder er dette forsøkt kompensert ved å kombinere ulike næringer eller virksomheter .
Sámi guovlluin lea geahččaluvvon dan buoridit dainna lágiin ahte ovttastahttit iešguđet ealáhusaid ja doaimmaid .
En slik tilpasning gjør virksomhetene mer fleksible samtidig som denne tilpasningen sikrer inntekt fra flere næringer .
Dakkár heiveheapmi dahká doaimmaid dávgaseabbon seammás go dát heiveheapmi sihkkarastá boađu eanet ealáhusain .
Lav etableringshyppighet og behov for nyskaping Utfordringene med endringer i næringsstrukturen og et marginalt næringsliv skaper en utfordring med å fornye næringslivet og legge til rette for flere nyetableringer .
Uhccán álggaheamit ja dárbu hutkamii Go ealáhusstruktuvra rievdá ja ealáhuseallin lea birzzas , de dat šaddet hástalusat ođasmahttit ealáhuseallima ja láhčit dilálašvuođaid eanet ođđaálggahemiide .
Tall fra Telemarksforskning viser at etableringsfrekvensen i kommunene i det samiske området er lavere enn de tre nordligste fylkene og landet som helhet .
Telemarksforskninga logut čájehit ahte álggahandávji sámi guovlluid gielddain lea uhcit go golmma davimus fylkkain ja riikkas muđui ge .
Nettotilvekst av nyetableringer viser at det samiske området er nærmest null , det vil si at det legges ned like mange bedrifter som det etableres nye .
Ođđaálggahemiid netto lassáneapmi čájeha ahte sámi guovlluin dat lea dadjat juo nulla , dat mearkkaša ahte seamma ollu fitnodagat heaittihuvvojit go dat mat álggahuvvojit .
Utvikle attraktive lokalsamfunn / bosteder som tiltrekker seg ungdom og personer med høy kompetanse .
Ovddidit geasuheaddji báikegottiid / ássanbáikkiid mat geasuhit nuoraid ja olbmuid geain lea alla gelbbolašvuohta .
En av hovedutfordringene i det samiske området er at mange kommuner er lite attraktive som bosted .
Okta sámi guovlluid váldohástalus lea ahte ollu gielddat eai leat geasuheaddjin ássanbáikin .
Attraktivitetsbarometeret fra Telemarksforskning viser at mange flytter ut av de samiske kommunene , selv om arbeidsplassutviklingen er som ellers i landet .
Telemarksforskninga geasuhanbaromehter čájeha ahte ollugat fárrejit eret sámi gielddain , vaikke vel bargosadjeovdáneapmi lea nu mo riikkas muđui ge .
Dermed får mange kommuner en sterk nedgang i folketallet selv med middels eller god næringsutvikling .
Nappo njiedjá ge olmmošlohku garrasit ollu gielddain vaikke vel dain lea ge gaskamearálaš dahje buorre ealáhusovdáneapmi .
Nedgangen i folketallet bidrar negativt til næringsutviklingen i framtiden .
Olmmošlogu njiedjamis leat negatiiva váikkuhus ealáhusovddideapmái boahtteáiggis .
Noen få av kommunene i det samiske området har bostedsattraktivitet over middels , som Sørreisa og Lavangen .
Dušše muhtun gielddain sámi guovlluin lea ássangeasuheapmi badjel gaskameari , nu go Ráisavuonas ja Loabágis .
Steder kan ha flere innbyggere enn det er næringsgrunnlag for , dersom de er attraktive som bosted .
Báikkiin sáhttet leat eanet ássit go dan maid ealáhusvuođđu attášii , jus dat leat geasuheaddjin ássamii .
Det vil igjen kreve en helhetlig politikk fra Sametinget og et tett samarbeid med kommunene . Møtesekretærer : Trine Guttorm Anti / Roy Amundsen
Geasuheaddji ássanbáikkit váikkuhit positiiva ealáhusovddideapmái guhkit áiggi vuollái dainna lágiin ahte Čoahkkingirjji čállit : Trine Guttorm Anti / Roy Amundsen
Side 59 av 274
59 siidu 272 siiddus
Arbeid og utdanning er sentrale stikkord for de store endringene vi ser i de samiske områdene .
Bargu ja oahppa leat guovddáš čoavddasánit daidda stuorra rievdadusaide maid mii vásihit sámi guovlluin .
Mangel på arbeid og flere som tar høyere utdanning er blant hovedårsakene til at folk flytter fra de samiske områdene .
Bargovátni ja eanebut mat váldet alit oahpu , leat váldosivaid gaskkas dasa ahte olbmot fárrejit eret sámi guovlluin .
Det er positivt med et generelt høyere utdanningsnivå i befolkningen , men samtidig vet vi at næringslivet i det samiske området ikke er variert nok til å kunne tilby alle med høyere utdanning interessante jobber .
Oppalaš alla oahppadássi álbmogis lea buorre , muhto seammás diehtit ahte sámi guovlluid ealáhuseallin ii leat doarvái máŋggabealat dasa ahte sáhttit fállat buohkaide geasuheaddji barggu , geain lea alit oahppu .
Jobbmuligheter som samsvarer med din utdanning er svært viktig for det samiske området i framtida .
Bargovejolašvuođat mat dávistit du ohppui , lea hui deaŧalačča sámi guovlluide boahtteáiggis .
Ved formulering av mål er det viktig at målene er kvantitative , realistiske , enkle , resultatorienterte og motiverende .
Go bidjá mihttomeriid , de lea deaŧalaš ahte mihttomearit leat kvantitatiivvat , realisttalaččat , álkit , boađusáŋgirat ja movttiidahttit .
Hvis Sametinget velger å se næringsutvikling i sammenheng med den generelle samfunnsutviklingen vil det måtte gjenspeile seg i målformuleringen .
Jus Sámediggi vállje geahččat ealáhusovddideami oktan oppalaš servodatovddidemiin , de dat ferte boahtit ovdan mihttomeriid bidjamis .
Sametingets mål for den nye næringspolitikken vil være : ‖Et sterkt og allsidig næringsliv i samiske områder som er bygd på samisk kultur , og som skaper attraktive samfunn å bo i.‖ Strategier Strategier skal vise hvordan vi når målene i næringspolitikken .
Sámedikki mihttomearri ođđa ealáhuspolitihkkii šaddá de : ” Nana ja máŋggabealat ealáhuseallin sámi guovlluin mii lea vuođđuduvvon sámi kultuvrii , ja man vuođul šaddet geasuheaddji servodagat ássamii . ” Strategiijat Strategiijat galget čájehit mo mii juksat ealáhuspolitihka mihttomeriid .
Nedenfor er det vist fire strategier som vil være gjeldende for Sametinget på lang sikt .
Vuolábealde čájehuvvojit njeallje strategiija mat gustojit Sámediggái guhki áiggi vuollái .
Det kan være ulike tilnærmingsmåter og tiltak som vil variere fra tid til annen , og disse vil måtte endres og tilpasses ulike regioner .
Sáhttet leat iešguđetlágan lahkonanvuogit ja doaibmabijut mat sáhttet molsašuddat áiggis áigái , ja daid ferte rievdadit ja heivehit iešguđet regiovnnaide .
Iverksetting av tiltak er vist som underpunkter og er tatt med for å vise hvilke verktøy som kan være aktuelle i forbindelse med budsjettarbeid for de enkelte årene .
Doaibmabijuid čađaheapmi lea čájehuvvon vuollečuoggán ja leat váldojuvvon mielde čájehan dihtii guđe reaiddut sáhttet leat áigeguovdilat bušeahttabarggu oktavuođas iešguđet jagiide .
Side 60 av 274
60 siidu 272 siiddus
Styrke kontakten og samhandlingen med regionale og sentrale myndigheter og aktører Regional tilpasning av virkemiddelbruken Styrke regioners fortrinn og profil Regional tilpasning med fokus på bosted , besøk og bedrift Betinger at vi jobber aktivt med kommunene og andre samarbeidspartnere
Nannet oktavuođa ja ovttasbarggu regionála ja guovddáš eiseválddiiguin ja oassálastiiguin Váikkuhangaskaomiid regiovnnalaš heiveheapmi Nannet regiovnnaid ovddu ja profiilla Regiovnnalaš heiveheapmi mas ássan , fitnan ja fitnodat deattuhuvvojit Eaktun lea ahte mii bargat árjjalaččat gielddaiguin ja eará ovttasbargoguimmiiguin
III Votering Av 39 representanter var 30 til stede .
III Jienasteapmi 39 áirasis ledje 30 čoahkis .
Det ble ikke votert over saken .
Dán áššis ii jienastuvvon
V Taleliste og replikkordskifte 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12
V Sáhkavuorrolistu ja replihkat 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12
Innlegg Marianne Balto , saksordfører Gunn-Britt Retter Gunn-Britt Retter Inga-Lill Sundset Olaf Eliassen Geir Tommy Pedersen Per Andersen Bæhr Rolf Johansen Kirsti Guvsám Mariann Wollmann Magga Willy Ørnebakk Anne Helene Saari Heidi Persdatter Greiner Haaker Marianne Balto , saksordfører
Sáhkavuorru Marianne Balto , áššejođiheaddji Gunn-Britt Retter Gunn-Britt Retter Inga-Lill Sundset Olaf Eliassen Geir Tommy Pedersen Per Andersen Bæhr Rolf Johansen Kirsti Guvsám Mariann Wollmann Magga Willy Ørnebakk Anne Helene Saari Heidi Persdatter Greiner Haaker Marianne Balto , áššejođiheaddji
Replikk Rolf Johansen
Replihkka Rolf Johansen
VI Sametingets vedtak Sametinget har drøftet Sametingsrådets redegjørelse om næringsutvikling .
VI Sámedikki mearrádus Sámediggi lea ságaškuššan ealáhusovddideami čilgehusa .
Redegjørelse om næringsutvikling Bakgrunn Bakgrunn for redegjørelsen er at Sametinget skal ha en mer overordnet og enhetlig strategi for næringsutvikling .
Čilgehus ealáhusovddideami birra Duogáš Čilgehusa duogáš lea ahte Sámedikkis galgá leat bajimus ja ollislaš strategiija ealáhusovddideamis .
I Møtesekretærer : Trine Guttorm Anti / Roy Amundsen
Loahppameannudeapmi Čoahkkingirjji čállit : Trine Guttorm Anti / Roy Amundsen
Side 61 av 274
61 siidu 272 siiddus
Det er videre et mål å koble sammen politikkutvikling og virkemiddelbruk i sterkere grad .
sáhttá dalle dáhpáhuvvat 2011 čavčča nu ahte vejolaš ođđa doaibmabijuid sáhttá váldit mielde 2012 bušehttii .
Foruten disse meldingene og redegjørelsene gir de årlige budsjettene føringer for virkemiddelbruken , her framgår også strategier både for politikkutvikling og virkemiddelbruk .
Sámediggi lea meannudan eanaš ealáhusaid dieđáhusaid , muhto dát eai leat nu bures čadnojuvvon oktasaš strategiijan sámi guovlluid ealáhusovddideami várás .
Telemarksforskning har på oppdrag av Sametinget foretatt en analyse av næringslivet i samiske områder .
Dáinna čilgehusain ja čuovvovaš dieđáhusain háliida Sámediggeráđđi ráhkadit ealáhusovddideami bajimus strategiija sámi guovlluid várás .
I rapporten er det også foretatt sammenlikninger med andre områder og kommuner i landet . Rapporten vil danne et viktig grunnlag i meldingsarbeidet .
Čilgehusas ja čuovvovaš dieđáhusas lea danne uhcit deaddu biddjojuvvon eaŋkil ealáhusaide ja eanet deaddu ealáhus- ja servodatovddideami bajimus hástalusaide ja strategiijaide .
Rapporten er avgrenset til 22 kommuner som er med i virkeområdet for Sametingets virkemidler til næringsutvikling .
Viidáseappot lea áigumuš čatnat politihkkaovddideami ja váikkuhangaskaoapmegeavaheami oktii . Máhttovuođđu
Status Befolkningsutvikling og arbeidsplassutvikling henger sammen og begge brukes som viktige indikatorer på næringsutvikling .
Sámediggi meannuda jeavddalaččat dakkár ealáhusáššiid main lea mearkkašupmi Sámedikki politihkkaovddideapmái – dain leat eatnašat meannuduvvon dievasčoahkkimis .
I senere tid er bosted kommet inn som et viktig moment i befolknings- og arbeidsplassutviklingen .
Muhtumat dáin dieđáhusain ain leat áigeguovdilat ja geavahuvvojit politihkkaovddideamis .
Sametingsrådet vil derfor legge et overordna perspektiv til grunn for redegjørelsen og påfølgende melding og ta inn mer samfunnsmessige perspektiv i en næringsmelding .
Dat áššit ja dieđáhusat mat leat leamaš vuođđun Sámedikki ealáhuspolitihkkii , lea deaŧalaš máhttovuođđun dieđáhussii ja válddahallojuvvojit dieđáhusas .
Status vil derfor omhandle befolkningsutvikling , Befolkningsutvikling
Maŋimus áiggiid lea ássanbáiki šaddan deaŧalaš momeantan veahkadat- ja bargosadjeovddideamis .
Det forholdet vil ha stor betydning for hvordan rammene for virkemidler skal fordeles .
Boarrásiidfuolahus gáibida stuorát oasi bargoveagas , mii erenoamážit váikkuha bargofámu fidnema .
Side 62 av 274
62 siidu 272 siiddus
Antall arbeidsplasser i det samiske området har vært relativt stabilt i det siste tiåret .
Das lea stuorra mearkkašupmi dasa mo váikkuhangaskaoapmerámmat galget juogaduvvot .
Primærnæringene har positiv innflytelse på sysselsetningen i alle de andre sektorene og synes å være en grunnpilar for sysselsettingen innen privat sektor i samiske områder .
Vuođđoealáhusain lea positiiva váikkuhus buot eará surgiid barggolašvuhtii ja vuođđoealáhusat orrot Čoahkkingirjji čállit : Trine Guttorm Anti / Roy Amundsen
Kan Sametinget spesialisere seg på innenfor visse næringer eller geografiske Møtesekretærer : Trine Guttorm Anti / Roy Amundsen
Sámedikki sadji ealáhusovddideamis Ruhtadeapmi Čoahkkingirjji čállit : Trine Guttorm Anti / Roy Amundsen
Side 64 av 274
64 siidu 272 siiddus
områder ?
Dál lea oktasašruhtadeapmi eará ruhtadanorgánaiguin dábálaš .
Selv om Sametinget har fokus på småskalavirksomhet innen næringsutvikling må det vurderes om Sametinget skal prioritere større prosjekter og prioritere ned de minste etableringer .
Máŋgga oktavuođas dahkkojuvvo duppalbargu , ja sáhttá ge eahpidit lea go Sámedikki rolla loahpparuhtadeaddjin dat mii buoremusat veahkeha min hálddašit iežamet váikkuhangaskaomiid .
Et av de momentene som ligger til grunn for meldingsarbeidet er behovet for vurdering av det geografiske virkeområdet for næringsutvikling .
Vaikke vel Sámediggi deattuha ge smávvilbuvttadeami ealáhusovddideamis , de ferte árvvoštallat galgá go Sámediggi vuoruhit stuorát prošeavttaid ovddabeallái uhcimus vuođđudemiid .
Side 65 av 274
65 siidu 272 siiddus
Det vil igjen kreve en helhetlig politikk fra Sametinget og et tett samarbeid med kommunene .
Dušše muhtun gielddain sámi guovlluin lea ássangeasuheapmi badjel gaskameari , nu go Ráisavuonas ja Loabágis .
Side 66 av 274
66 siidu 272 siiddus
Arbeid og utdanning er sentrale stikkord for de store endringene vi ser i de samiske områdene .
Báikkiin sáhttet leat eanet ássit go dan maid ealáhusvuođđu attášii , jus dat leat geasuheaddjin ássamii .
Samordne nærings- og kultursatsingen i Sametinget Økt etableringshyppighet i de samiske områdene Bred satsing på entreprenørskap Bedre rammebetingelsene for basisnæringene Arbeide for å bedre rammebetingelsene for naturbaserte virksomheter som jordbruk , reindrift , fiske og industri . Møtesekretærer : Trine Guttorm Anti / Roy Amundsen
Ovddidit geasuheaddji ássanbáikkiid nannen dihtii ássama Eanet sisafárren addá eanet bargosajiid báikkálaš ealáhusain Doarjut ealáhusaid ja doaibmabijuid mat dagahit ahte olbmot ásset guvlui Oktiiordnet Sámedikki áŋgiruššama gielddaid ja báikegottiid ektui Movttiidahttit álggahemiid ođđa ealáhusain Čoahkkingirjji čállit : Trine Guttorm Anti / Roy Amundsen
Side 67 av 274
67 siidu 272 siiddus
Styrke kontakten og samhandlingen med regionale og sentrale myndigheter og aktører Regional tilpasning av virkemiddelbruken Styrke regioners fortrinn og profil Regional tilpasning med fokus på bosted , besøk og bedrift Betinger at vi jobber aktivt med kommunene og andre samarbeidspartnere Behandlingen av saken ble avsluttet 10.03.11 kl. 15.35
Nannet oktavuođa ja ovttasbarggu regionála ja guovddáš eiseválddiiguin ja oassálastiiguin Váikkuhangaskaomiid regiovnnalaš heiveheapmi Nannet regiovnnaid ovddu ja profiilla Regiovnnalaš heiveheapmi mas ássan , fitnan ja fitnodat deattuhuvvojit Eaktun lea ahte mii bargat árjjalaččat gielddaiguin ja eará ovttasbargoguimmiiguin Ášši meannudeapmi loahpahuvvui 10.03.11 dii. 15.35 .
Side 68 av 274
68 siidu 272 siiddus
Redegjørelse om regionalt og lokalt samarbeid 2011 Arkivsaknr .
Čilgehus regionála ja báikkálaš ovttasbarggu birra 2011 Arkiivaáššenr . .
Møtedato 28.01.11 08. – 11.03.11
Beaivi 28.01.11 08. – 11.03.11
Saksnr. SR 026/11 SP
Áššenr. . SR 026/11 DC
Saken påbegynt 08.03.11 kl. 16.25
Ášši meannudeapmi álggahuvvui 08.03.11 dii. 16.25 .
II Forslag og merknader Sametingsrådets innstilling : Sametinget har drøftet Sametingsrådets redegjørelse om regionalt og lokalt samarbeid .
II Evttohusat ja mearkkašumit Sámediggeráđi mearrádusárvalus : Sámediggi lea ságaškuššan Sámediggeráđi čielggadusa regionála ja báikkálaš ovttasbarggu birra .
Redegjørelsen er vedlagt protokollen .
Čielggadus biddjojuvvui mielddusin beavdegirjái .
Dette er et ansvar som Sametinget verken skal , kan eller vil bære alene .
Dán ovddasvástádusa Sámediggi ii galgga , ii sáhte , iige háliitge guoddit okto .
Regjeringen har det overordnede ansvaret for utviklingen av samisk samfunn , språk og kultur .
Ráđđehusas lea bajimuš ovddasvástádus sámi servodaga , giela ja kultuvrra ovddideames .
I tillegg jobber Sametinget opp mot og samarbeider med lokale , regionale og internasjonale aktører .
Dasa lassin bargá Sámediggi ovttas báikkálaš , regionála ja riikkaidgaskasaš aktevrraiguin .
Sametingsrådet ønsker et større fokus på mulighetene og utfordringene i dette samarbeidet .
Sámediggeráđđi háliida bidjat stuorát fokusa daid vejolašvuođaide ja hástalusaide mat dán ovttasbarggus leat .
Sametingsrådet vil derfor starte arbeidet både med en regionalpolitisk melding og en internasjonal melding .
Danne áiguge Sámediggeráđđi álggahit barggu sihke regionálapolitihkalaš dieđáhusain ja riikkaidgaskasaš dieđáhusain .
Vi ønsker debatt om og innspill fra plenum på hvordan vi kan videreutvikle samarbeidet med fylkeskommunene og kommunene .
Dát válddahus regionála ja báikkálaš ovttasbarggus ovddiduvvo dan dihte vai oččošeimmet nu govda go vejolaš vuođu regionálapolitihkalaš dieđáhussii .
Fylkeskommunene er viktige regionale utviklingsaktører .
Politihkalaš vuoruheamit ovddiduvvojit regionálapolitihkalaš dieđáhusas .
Side 69 av 274
69 siidu 272 siiddus
Sametingsrådet ønsker å sette fokus på enkeltmenneskets behov og deres hverdagsliv i sine nærområder .
Sámediggeráđđi háliida bidjat fokusa ovttaskas olbmuid dárbbuide ja sin beaivválaš eallimii sin lagaš guovlluin .
Kommunene er viktige iverksettere av tiltak rettet mot den samiske befolkningen .
Gielddat leat doaibmabijuid deaŧalaš álggaheaddjit sámi álbmoga várás .
Sametingsrådet vil arbeide for en nærmere kontakt med kommunene , og ønsker å finne dialogformer som ivaretar denne kontakten .
Sámediggeráđđi áigu bargat dan ala ahte oažžut lagat oktavuođa gielddaiguin , ja háliida gávdnat gulahallanvugiid maiguin dán oktavuođa gozihit .
Blant annet er samisk språkforvaltning , plan- og bygningsloven , næringsutvikling og kulturminnevernet saksområder som krever god dialog med kommunene .
Earret eará gáibiduvvo buorre gulahallan gielddaiguin áššesurggiin mat gusket sámi giellahálddašeapmái , plána- ja huksenláhkii , ealáhusovddideapmái ja kulturmuittuid suodjaleapmái .