pere/sami_parallel huggingface dataset:
det har vært motstridende oppfatning av konsultasjonsprosedyrene og gjennomføringen av konsultasjonene med NVE.
Lea leamaš sierramielalašvuohta das mo galgá áddet konsultašuvdnaprosedyraid ja konsultašuvnnaid čađaheami NČE:in.
Mål: Samiske interesser og rettighetshavere skal ha en reell mulighet til å bli konsultert for å kunne gi et fritt forhåndsinformert samtykke til planer og tiltak knyttet til areal- og ressursforvaltning.
Mihttomearri: Sámi beroštusain ja vuoigatvuođalaččain galgá leat duohta vejolašvuohta konsulterejuvvot addin dihtii friija mieđiheami areála- ja resursahálddašeapmái guoski plánaide ja doaibmabijuide ovddalgihtii dieđiheami vuođul.
Sametinget vil arbeide for at sentrale og regionale myndigheter skal opparbeide seg kunnskaper om urfolksspørsmål og få bedre kjennskap til konsultasjonsavtalen og retningslinjer for verneplanarbeid i samiske områder 4.2 Samvirke med samiske interesser i kommunal planlegging Sametingets mål er at samiske interesser lokalt skal ha mulighet til å bli konsultert i beslutninger, som berører naturgrunnlaget for deres virksomhet.
Sámediggi áigu bargat dan ala ahte guovddáš ja regionála eiseválddit galget háhkat máhtu álgoálbmotgažaldagain ja dovdat buorebut konsultašuvdnašiehtadusa ja njuolggadusaid suodjalanplánabargui sámi guovlluin. 4.2 Ovttasdoaibman sámi beroštusaiguin gieldda plánemis Sámedikki mihttomearri lea ahte sámi bákkálaš beroštusain galgá leat vejolašvuohta konsulterejuvvot dakkár mearrádusain, mat gusket sin doaimma luondduvuđđosii.
Sametingets innsigelse skal bidra til å sikre naturgrunnlaget for samisk kultur, utmarksbruk og næringsutøvelse.
Sámedikki vuostecealkagat galget leat mielde sihkkarastimin sámi kultuvrra, meahccegeavaheami ja ealáhusdoaimmaheami luondduvuđđosa.
Mål: Samiske interesser lokalt skal ha mulighet til å bli konsultert om beslutninger som berører naturgrunnlaget for deres virksomhet.
Mihttomearri: Sámi bákkálaš beroštusain galgá leat vejolašvuohta konsulterejuvvot dakkár mearrádusain, mat gusket sin doaimma luondduvuđđosii.
Sametingets innsigelse skal bidra til å sikre naturgrunnlaget for samisk kultur og næringsutøvelse Strategier:
Sámedikki vuostecealkagat galget leat mielde sihkkarastimin sámi kultuvrra ja ealáhusdoaimmaheami luondduvuđđosa. Strategiijat:
Sametinget skal bruke sin innsigelsesmyndighet for å sikre naturgrunnlaget for samisk kultur, utmarksbruk og næringsutvikling for fremtidige generasjoner.
Sámediggi áigu geavahit iežas vuostecealkinválddi dasa ahte sihkkarastit sámi kultuvrra, meahccegeavaheami ja ealáhusovddideami luondduvuđđosa boahttevaš buolvvaide.
4.3 Samiske rettighetshavernes kapasitet til deltakelse i beslutningsprosessene Sametingets målsetting er at samiske rettighetshavere og interesser skal ha kapasitet og kompetanse til en likeverdig samhandling og forhandling med industrien, staten og rettssystemet.
4.3 Sámi vuoigatvuođalaččaid návccat oassálastit mearridanproseassaide Sámedikki mihttomearri lea ahte sámi vuoigatvuođalaččain ja beroštusain galget leat návccat ja gelbbolašvuohta dásseárvosaš ovttasdoaibmamii ja šiehtadallamii industriijain, stáhtain ja riektevuogádagain.
Mål: Samiske rettighetshavere og interesser skal ha kapasitet og kompetanse for en likeverdig samhandling og forhandling med industrien, staten og rettssystemet Strategier:
Sámi vuoigatvuođalaččain ja beroštusain galget leat návccat ja gelbbolašvuohta dásseárvosaš ovttasdoaibmamii ja šiehtadallamii industriijain, stáhtain ja riektevuogádagain. Strategiijat:
Sametinget vil styrke den økonomiske situasjonen og forutsigbarheten for stiftelsen Protect Sápmi, slik at stiftelsen kan bistå samiske rettighetshavere i deres kontakt med industri og myndigheter
Sámediggi áigu nannet vuođđudusa Protect Sámi ekonomalaš dili ja einnostanvejolašvuođa vai vuođđudus sáhttá veahkehit sámi vuoigatvuođalaččaid sin oktavuođas industriijain ja eiseválddiiguin.
4.4 Árbediehtu - en ressurs for forvaltningen Sametingets målsetting er at samisk tradisjonell kunnskap – árbediehtu – må anerkjennes og vektlegges parallelt med forskningsbasert kunnskap i beslutningsprosessene om bruk og vern av land og ressurser.
4.4 Árbediehtu – resursa hálddašeapmái Sámedikki mihttomearri lea ahte sámi árbediehtu galgá dohkkehuvvot ja deattuhuvvot seamma dásis go dutkanvuđot máhttu mearrádusproseassain eatnamiid ja resurssaid geavaheami ja suodjaleami oktavuođas.
Árbediehtu, tradisjonell samisk kunnskap, er vår forståelse av forsvarlig forvaltning av naturresurser, og menneskets plass i naturen.
Árbediehtu lea min máhttu dohkálaš luondduresursahálddašeamis, ja das makkár sadji olbmos lea luonddus.
Mål: Samisk tradisjonell kunnskap – árbediehtu - må anerkjennes og vektlegges parallelt med forskningsbasert kunnskap i beslutningsprosessene om bruk og vern av land og ressurser.
Sámedikki mihttomearri lea ahte sámi árbediehtu galgá dohkkehuvvot ja deattuhuvvot seamma dásis go dutkanvuđot máhttu mearrádusproseassain eatnamiid ja resurssaid geavaheami ja suodjaleami oktavuođas.
Sametinget vil bidra til at et senter for tradisjonskunnskap etableres.
S ámediggi áigu váikkuhit dasa ahte ásahuvvo árbediehtoguovddáš.
4.5 Konsekvensutredninger Sametingets målsetting er at konsekvensutredninger skal gi beslutningsrelevant kunnskap om samisk arealbruk og tradisjonell kunnskap knyttet til dette.
4.5 Váikkuhusčielggadusat Sámedikki mihttomearri lea ahte váikkuhusčielggadusat galget addit mearrádusguoskevaš máhtu sámi areálageavaheami birra ja árbedieđu mii čatnasa dasa.
Mål: Konsekvensutredninger skal gi kunnskap om og ta hensyn til den helhetlige samiske arealbruken og tradisjonell kunnskap knyttet til dette.
Mihttomearri: Váikkuhusčielggadusat galget addit máhtu ja vuhtiiváldit ollislaš sámi areálageavaheami ja árbedieđu mii čatnasa dasa.
4.6 Kompetansekrav for reindriftsutredere Sametingets målsetting er at det stilles særskilte krav til utredere, som skal beskrive planenes og tiltakenes konsekvenser til reindrifta.
4.6 Gealbogáibádus boazodoalločielggadeddjiide Sámedikki mihttomearri lea ahte biddjojuvvojit sierra gáibádusat daidda čielggadeddjiide, geat galget čilget plánaid ja doaibmabijuid váikkuhusaid boazodollui.
Mål: Det stilles særskilte krav til utredere som skal beskrive planenes og tiltakenes konsekvenser til reindrifta.
Mihttomearri: Galget biddjojuvvojit sierra gáibádusat daidda čielggadeddjiide, geat galget čilget plánaid ja doaibmabijuid váikkuhusaid boazodollui.
4.7 Militærøvelser og annen aktivitet Det foregår utstrakt militær øvingsaktivitet i hele det samiske området.
4.7 Suodjalushárjehallan ja eará doaimmat Suodjalusas leat olu hárjehallandoaimmat miehtá sámi guovlluid.
De største enhetene ligger i • Sør-Varanger (øvingsområde sør og nord for GSV)
Dat stuorámus ovttadagat leat: Mátta-Várjjagis (Hárjehallanguovlu lulábealde ja davábealde GSV)
Luftforsvaret (Bodø, Ørland) Forsvarets aktiviteter er regulert av flere forhold.
Áibmosuodjalus (Bådåddjo, Ørland) Suodjalusa doaimmat leat regulerejuvvon máŋgga ládje.
5 Sikring av naturgrunnlaget for samisk kultur og næringsutøvelse Forvaltning av landarealer skjer i stor grad lokalt i kommunene, med plan- og bygningsloven som det viktigste styringsredskapet.
5 Sámi kultuvrra ja ealáhusdoaimmaheami luondduvuođus Eanaareálaid hálddašeapmi dáhpáhuvvá eanaš báikkálaččat gielddain, plána- ja huksenlága vuođul deaŧaleamos stivrendokumeantan.
Meahcci – utmark som utmarksnæringenes og kombinasjonsnæringenes ressursgrunnlag blir diskutert i kapittel 8. Ved merking av turstier i utmark, må organisator forpliktes til å informere om eksisterende bruk av området, samt utarbeide retningslinjer for bruk i særlig utfordrende sesonger.
Meahcci meahcástemiid ja lotnolasealáhusaid resursavuođđun gieđahallojuvvo 8. kapihttalis. Go dihkada vázzinbálgáid meahcis, ferte ovddasvástideaddji geatnegahttot muitalit dáláš geavaheami mii lea guovllus, ja maid ráhkadit njuolggadusaid mat adnojit go lea erenomáš hástaleaddji áigodagaide.
5.1 Kyst og hav som ressursgrunnlaget for sjøsamisk kultur Sametingets målsetting er at samiske lokalsamfunn skal ha tilgang til reine kyst- og havområder som sikrer grunnlaget for et levedyktig fjord- og kystfiske, men også til fiske for matauke og rekreasjon.
5.1 Riddu ja mearra mearrasámi kultuvrra resursavuođusin Sámedikki mihttomearrin lea ahte sámi báikegottiin galgá leat beassanvuohta buhtes riddo- ja mearraguovlluide mat sihkkarastet eallinnávccalaš vuotna- ja riddoguolásteami vuđđosa, muhto maiddái guolásteami biebmolassin ja arvvosmahttimii.
Mål: Samiske lokalsamfunn skal ha tilgang til reine kyst- og havområder som sikrer grunnlaget for et levedyktig fjord- og kystfiske, men også til fiske for matauke og rekreasjon.
Mihttomearri: Sámi báikegottiin galgá leat beassanvuohta buhtes riddo- ja mearraguovlluide mat sihkkarastet eallinnávccalaš vuotna- ja riddoguolásteami vuđđosa, muhto maiddái guolásteami biebmolassin ja arvvosmahttimii.
5.2 Innmark og utmark som jordbrukets ressursgrunnlaget Sametingets målsetting er at dyrka mark i samiske områder fortsatt skal være aktivt i bruk som grunnlag for dagen og framtidas matproduksjon.
5.2 Gilvvagieddi ja niitu eanadoalu resursavuođđun Sámedikki mihttomearri lea ahte ráhkaduvvon eatnamat sámi guovlluin ain galget geavahuvvot árjjalaččat vuođđun dálá ja boahtteáiggi biebmobuvttadeapmái.
Disse vil også kunne synliggjøre den verdiskapingen som skjer i utmarka, og vil med det vise det øvrige samfunnet hvor viktig beiteområdene er i sauenæringen Et effektivt vern av arealer til høsting og beite vil sikre gårdbrukere både det biologiske og økonomiske grunnlaget for fremtidsrettet og bærekraftig drift Mål: Dyrkamark i samiske områder skal fortsatt være aktivt i bruk som grunnlag for dagen og framtidens matproduksjon.
Dat sáhttet maiddái oainnusindahkat dan árvoháhkama mii dáhpáhuvvá meahcis, ja nu čájehit servodahkii muđui man deaŧalaš guohtunguovllut leat sávzaealáhussii. Ávkkástallan- ja guohtunareálaid beaktilis suodjaleapmi sihkkarastá dállodolliide sihke biologalaš ja ekonomalaš vuođu boahtteáiggediđolaš ja ceavzilis dollui.
Sametinget vil arbeide for at flere kommuner innarbeider beiteplaner for bruken av utmarksbeite i arealforvaltningen 5.3 Beitegrunnlaget for reindrift Sametingets målsetting er at reindrifta har tilgang til nødvendige beitearealer, flytteleier og særverdiområder.
Sámediggi áigu bargat dan ala ahte eanet gielddat váldet mielde meahcceguohtunplánaid areálahálddašeapmái. 5.3 Boazodoalu guohtunvuođđu Sámedikki mihttomearri lea ahte boazodoalus leat dárbbašlaš guohtumat, johtolagat ja sierraárvoguovllut.
Regional planlegging for reindrift må ta utgangspunkt i reindriftsnæringens egne behov. Svært mange, om ikke de aller fleste, kommuner fra Hedmark til Finnmark fylker har vesentlige reinbeiteområder innenfor sine kommunegrenser, selv om ikke reindriftsutøvere nødvendigvis har folkeregistrert adresse innenfor samme kommunegrenser.
Regionála plánen boazodoalu várás ferte váldit vuođu boazodoalu iežas dárbbuin Hui ollu, jus ii eanaš suohkaniin Hedemárkkus gitta Finnmárkui leat ollu boazoguohtuneatnamat suohkanrájiid siskkobealde, vaikko boazodolliin dan dihte ii leat álbmotregistrerejuvvon čujuhus seamma suohkanrájiid siskkobealde.
5.4 Sametingets planveileder som et godt verktøy i planlegging Sametingets målsetting er at planveileder skal være en aktuell og anvendelig verktøy i planlegging etter plan- og bygningsloven.
5.4 Sámedikki plánaveahkki buorre reaidu plánemii Sámedikki mihttomearri lea ahte plánaveahkki galgá leat áigeguovdilis ja ávkkálaš reaidu plánemii plána- ja huksenlága vuođul.
Mål: Sametingets planveileder skal være et aktuelt og anvendelig verktøy i planlegging etter plan- og bygningsloven.
Mihttomearri: Sámedikki plánaveahkki galgá leat áigeguovdilis ja ávkkálaš reaidu plánemii plána- ja huksenlága vuođul.
6 Vern av naturmangfoldet gjennom kontinuitet i samisk bruk 6.1 Arealvern som vern av naturgrunnlaget for samisk kultur Sametingets målsetting er at all arealvern - naturreservater, nasjonalparker og landskapsvernområder - skal ha som formål å sikre naturgrunnlaget for samisk kultur og næringsutøvelse.
6 Luonddušláddjiivuođa suodjaleapmi oktilis sámi geavaheami bokte 6.1 Areálasuodjaleapmi sámi kultuvrra luondduvuđđosa suodjaleapmin Sámedikki mihttomearri lea ahte buot areálasuodjaleamis – luonddumehciid, álbmotmehciid ja suodjemehciid – galgá mihttomearri leat ahte sihkkarastit sámi kultuvrra ja ealáhusdoaimmaheami luondduvuđđosa.
Formålsparagrafen i de nyere verneforskriftene kan enten være i en form som anerkjenner at området er viktig for samisk kultur og kan brukes til reindrift, eller at formålet omfatter bevaring av det samiske naturgrunnlaget: «Ivaretakelse av naturgrunnlaget innenfor nasjonalparken er viktig for samisk kultur og næringsutnyttelse.
Ođđasat suodjalanláhkaásahusaid mihttomearreparagráfas sáhttá leat juogo dohkkeheapmin das ahte guovlu lea deaŧalaš sámi kultuvrii ja sáhttá geavahuvvot boazodollui, dahje ahte mihttomearrái gullá sámi luondduvuđđosa suodjaleapmi:
Området skal kunne brukes til reindrift», Verneforskrift for Varangerhalvøya nasjonalpark, 2006 «Formålet omfatter også bevaring av det samiske naturgrunnlaget.
Luondduvuđđosa fuolaheapmi álbmotmehciin lea deaŧalaš sámi kultuvrii ja ealáhusávkkástallamii. Guovllu galgá maid sáhtti geavahit boazodollui.
», Verneforskrift for Rohkunborri nasjonalpark, 2011 Sametinget mener at vi samer skal ha muligheten til å benytte våre nærområder til tradisjonelle næringer, og til høsting til husholdningsbruk.
Mihttomearrái gullá maiddái sámi luondduvuđđosa fuolaheapmi, Suodjalanláhkaásahus Rohkunborri álbmotmeahci várás, 2011 Sámediggi oaivvilda ahte mis sápmelaččain galgá leat vejolašvuohta geavahit min lagasguovlluid árbevirolaš ealáhusaide, ja ávkkástallama várás dállodollui.
Sametinget er kritisk til at verneforskriften eller forvaltningsplanen skal sette begrensninger på oppsetting av nødvendige reindriftsanlegg, utøvelse av samisk utmarkshøsting og lovlig uttak av ulikt trevirke til samisk duodji.
Sámediggi ii leat mielas dasa ahte suodjalanláhkaásahus dahje hálddašanplána galgá gáržžidit dárbbašlaš boazodoallorusttegiid ceggema, sámi meahcásteami ja lobálaš ávnnasteami duodjái. Sámediggi áigu bargat dan ala ahte sámi ealáhusdoaimmaheapmi ja meahcásteapmi ain galgá dáhpáhuvvat ja ovddiduvvot suodjalanguovlluin.
Sametinget vil arbeide for at samisk næringsutøvelse og utmarksbruk skal kunne fortsette og utvikle seg i verneområder Mål: Alt arealvern - naturreservater, nasjonalparker og landskapsvernområder - skal ha som formål å sikre naturgrunnlaget for samisk kultur og næringsutøvelse.
Buot areálasuodjaleamis – luonddumehciid, álbmotmehciid ja suodjemehciid – galgá mihttomearri leat ahte sihkkarastit sámi kultuvrra ja ealáhusdoaimmaheami luondduvuđđosa.
Sametinget vil arbeide for at lovverket endres slik at det ikke stilles strengere krav til reindriftsutøvelse, utmarksbruk og tradisjonelle utmarksnæringer i verneområder enn det som reindriftsloven og motorferdselloven stiller ellers i tradisjonelle samiske områder.
Sámediggi áigu bargat dan ala ahte lágat rievdaduvvojit nu ahte eai biddjojuvvo garrasat gáibádusat boazodollui, meahccegeavaheapmái ja árbevirolaš meahcásteapmái suodjalanguovlluin go dan maid boazodoalloláhka ja mohtorjohtolatláhka bidjet muđui árbevirolaš sámi guovlluin.
6.2 Forvaltning av verneområder – ansvaret og myndighet nært brukere Sametingets målsetting er at all forvaltning av verneområder i Sápmi skal ta utgangspunkt i og sikre fortsatt tradisjonell samisk bruk av områdene.
6.2 Suodjalanguovlluid hálddašeapmi – ovddasvástádus ja váldi lahka geavaheddjiid Sámedikki mihttomearri lea ahte buot suodjalanguovlluid hálddašeapmi Sámis galgá váldit vuođu guovlluid árbevirolaš sámi geavaheamis ja sihkkarastit ahte dat geavaheapmi jotkojuvvo.
Mål: All forvaltning av verneområder i Sápmi skal ta utgangspunkt i og sikre fortsatt tradisjonell samisk bruk av områdene.
Mihttomearri: Buot suodjalanguovlluid hálddašeapmi Sámis galgá váldit vuođu guovlluid árbevirolaš sámi geavaheamis ja sihkkarastit ahte dat geavaheapmi jotkojuvvo.
6.3 Verdiskapning i verneområder Sametingets målsetting er at tilrettelegging for verdiskapning i nasjonalparker og andre større verneområder skal skje på en måte som ivaretar eksisterende samiske næringer.
6.3 Árvoháhkan suodjalanguovlluin Sámedikki mihttomearri lea ahte árvoháhkama láhčin álbmotmehciin ja eará stuorra suodjalanguovlluin galgá dáhpáhuvvat dakkár vugiin mii fuolaha sámi ealáhusaid.
Mål: Tilrettelegging for verdiskapning i nasjonalparker og andre større verneområder skal skje på en måte som ivaretar eksisterende samiske næringer.
Mihttomearri: Láhčin árvoháhkamii álbmotmehciin ja eará stuorra suodjalanguovlluin galgá dáhpáhuvvat dakkár vugiin mii fuolaha sámi ealáhusaid.
Sametinget vil arbeide for at samisk reiseliv har muligheter for å utvikle seg i verneområder 7 Utvinning av naturresurser i samisk tradisjonelt område Sametinget opplever et økende press på utvinning av naturressurser og inngrep for ny industriutvikling i samiske områder.
Sámediggi áigu bargat dan ala ahte sámi mátkeeallimis leat vejolašvuođat ovdánit suodjalanguovlluin. 7 Ávkkástallan luondduresurssaiguin sámi árbevirolaš guovllus Sámediggi vásiha lassáneami deattu ávkkástallamii luondduresurssaiguin ja sisabahkkema ođđa industriijaovddideapmái sámi guovlluin.
7.1 Behov for endringer i energiloven og mineralloven Sametingets målsetting er at inngrep og tiltak for energiproduksjon skal kun tillates etter en helhetlig planlegging som sikrer naturgrunnlaget for samisk kultur og samiske næringer.
7.1 Dárbu rievdadit energiijalága ja minerálalága Sámedikki mihttomearri lea ahte sisabahkkemiid ja doaibmabijuid energiijabuvttadeami várás galgá dušše suovvat ollislaš plánema vuođul mii sihkkarastá sámi kultuvrra ja sámi ealáhusaid luondduvuđđosa.
Sametingets målsetting er at samiske rettigheter ivaretas i mineralutvinningssaker i hele det tradisjonelle samiske området Bitvis planlegging og utbygging i forbindelse med energiproduksjon er utfordrende for reindrifta i store deler av Sápmi.
Sámedikki mihttomearri lea ahte sámi vuoigatvuođat fuolahuvvojit minerálaávkkástallanáššiin olles árbevirolaš sámi guovllus. Osiid mielde plánen ja huksen energiijabuvttadeami oktavuođas lea hástaleaddjin boazodollui stuorra osiin Sámis.
Mål: Inngrep og tiltak for energiproduksjon skal kun tillates etter en helhetlig planlegging som sikrer naturgrunnlaget for samisk kultur og samiske næringer Mineralloven ivaretar samiske rettigheter i hele det tradisjonelle samiske området Strategier:
Sisabahkkemiid ja doaibmabijuid energiijabuvttadeami várás galgá dušše suovvat ollislaš plánema vuođul mii sihkkarastá sámi kultuvrra ja sámi ealáhusaid luondduvuđđosa. Minerálaláhka fuolaha sámi vuoigatvuođaid olles árbevirolaš sámi guovllus.
7.2 Behov for endringer i akvakulturloven Sametingets målsetting er at tradisjonell samisk bruk ikke tilsidesettes ved tildeling av arealer til akvakultur.
7.2 Dárbu rievdadit akvakulturlága Sámedikki mihttomearri lea ahte árbevirolaš sámi geavaheapmi ii hilgojuvvo go juolluduvvojit areálat akvakultuvrii.
7.3 Internasjonale retningslinjer for selskapenes ansvar Sametingets målsetting er at selskaper som opererer i tradisjonelle samiske områder følger internasjonale retningslinjer for næringslivet ansvar om menneskerettighetene.
7.3 Riikkaidgaskasaš njuolggadusat fitnodagaid ovddasvástádusa várás Sámedikki mihttomearri lea ahte fitnodagat mat doibmet árbevirolaš sámi guovlluin čuvvot riikkaidgaskasaš njuolggadusaid mat gustojit ealáhuseallima olmmošvuoigatvuođaovddasvástádussii.
8 Samisk utmarksbruk – meahcásteapmi – et ankerfeste for samisk kultur i et moderne samfunn Sametingets målsetning er at kommende generasjoner skal kunne nyttiggjøre seg av naturen og bevare utmarksbruken som en del av sin identitet.
8 Sámi meahcásteapmi – sámi kultuvrra geađgejuolgi ođđaáiggi servodagas Sámedikki mihttomearri lea ahte boahtte buolvvat galget beassat ávkkástallat luondduin ja bisuhit meahcásteami oassin iežaset identitehtas.
8.1 Samisk utmarksbruk – meahcásteapmi Sametinget har som mål å øke anerkjennelsen og sikre utviklinga for samisk utmarksbruk - meahcásteapmi.
8.1 Sámi meahcásteapmi Sámedikki mihttomearri lea oažžut sámi meahcásteami eanet dohkkehuvvot ja sihkkarastit dan ovdáneami.
Sametinget vektlegger viktigheten av at tradisjonell samisk gammebyggingstradisjoner skal ivaretas, dette gjelder både oppføring av nye gammer på eksistrende gammetufter og rehabilitering.
Sámediggi deattuha deaŧalažžan dan ahte árbevirolaš sámi goahtehuksenvierut galget fuolahuvvot, dat guoská sihke o đđa gođiid ceggemii dálá goahtesajiide ja ovddešteapmái – Ođđasithuksen.
Sametinget ser behov for et regelverk som tillater tradisjonell gammebygging i tråd med samiske tradisjoner.
Sámediggi oaidná dárbbu dakkár njuolggadusaide mat suvvet árbevirolaš goahtehuksema sámi árbevieruid vuođul.
Samisk utmarksbruk blir anerkjent og får utvikle seg i framtida.
Sámi meahcásteapmi dohkkehuvvo ja beassá ovdánit boahtteáiggis.
8.2 Retten til å forvalte naturgodene Sametinget vil sikre at bygdene i Finnmark kan benytte seg av og forvalte fornybare ressurser i sine nærområder.
8.2 Vuoigatvuohta hálddašit luondduriggodagaid Sámediggi áigu sihkkarastit ahte Finnmárkku gilit sáhttet geavahit ja hálddašit ođasmuvvi resurssaid iežaset lagasguovlluin.
Bygdene i Finnmark kan benytte seg av og forvalte fornybare ressurser i sine nærområder og samiske rettigheter utenfor Finnmark blir anerkjent.
Finnmárkku gilit sáhttet geavahit ja hálddašit ođasmuvvi resurssaid iežaset lagasguovlluin ja sámi vuoigatvuođat olggobealde Finnmárkku dohkkehuvvojit.
8.3 Motorferdsel i meahcci Sametingets målsetting er at regulering av motorferdsel skal bidra til å støtte opp om, videreføre og utvikle tradisjonell utmarksbruk og høsting.
8.3 Mohtorjohtolat meahcis Sámedikki mihttomearri lea ahte mohtorjohtolaga heivehallan galgá leat mielde doarjumin, viidáseappot fievrrideamen ja ovddideamen árbevirolaš meahcásteami ja ávkkástallama.
Sametinget bør gå i dialog med Regjeringen om å få endret forskrift om motorferdsel i utmark og vassdrag slik at kommunene får en større mulighet til å bestemme i motorferdselsaker i egen kommune.
Sámediggi berre gulahallat Ráđđehusain dan birra ahte oažžut rievdaduvvot láhkaásahusa mohtorjohtolaga birra mehciin ja čázádagain vai gielddain lea stuorát vejolašvuohta mearridit mohtorjohtolatáššiid iežaset gielddas.
Sametinget er kritisk til fylkesmannens praksis med å inndra motorferdseldispensasjoner som kommunene har innvilget til lokale rettighetshavere/ brukere for nødvendig nyttekjøring til sine tradisjonelle høstingsområder
Sámediggi moaitá fylkkamánni geavada dainna ahte váldit ruovttoluotta mohtorjohtolatlobiid maid gielda lea juolludan báikkálaš vuoigatvuođalaččaide/geavaheddjiide dárbbašlaš ávkevuodjima oktavuođa iežaset árbevirolaš ávkkástallanguovlluide.
Sametinget ser behov for å støtte opp om kommunenes lokale forvaltning av motorferdselsdispensasjoner, og gjennom dialog med Fylkesmannen unngå uheldig praksis med inndragelse av kommunale innvilgede motorferdseldispensasjoner
Sámediggi oaidná dárbbu doarjut gielddaid mohtorjohtolatlobiid báikkálaš hálddašeami, ja gulahaladettiin Fylkkamánniin eastadit unohit geavada dainna ahte váldit ruovttoluotta gielddaid juolludan mohtorjohtolatlobiid.
8.4 Tradisjonell kunnskap og meahcásteapmi Sametingets målsetning er å løfte fram samisk utmarksbruk innafor forvaltning, utdanning og forskning slik at den ivaretas, utvikles og tas i bruk av kommende generasjoner.
8.4 Árbediehtu ja meahcásteapmi Sámedikki mihttomearri lea oažžut ovdan sámi meahcásteami hálddašeamis, oahpahusas ja dutkamis vai boahttevaš buolvvat dan gáhttejit, ovddidit ja váldet atnui.
Samisk utmarksbruk skal løftes fram innafor forvaltning, utdanning og forskning slik at den tas vare på, utvikles og tas i bruk av kommende generasjoner.
Sámi meahcásteapmi galgá váldojuvvot ovdan sámi meahcásteapmi galgá váldojuvvot ovdan hálddašeamis, oahpahusas ja dutkamis vai boahttevaš buolvvat dan sáhttet gáhttet, ovddit ja váldet atnui.
9 Økonomiske og administrative konsekvenser Oppfølging av sametingsmelding om areal og miljø vil skje gjennom Sametingets årlige budsjett.
9 Ekonomalaš ja hálddahuslaš váikkuhusat Sámediggedieđáhus areála ja birrasa birra čuovvoluvvo Sámedikki jahkásaš bušeahta bokte.
Dette vil utfordre den administrative kapasiteten som Sametinget har til arbeidet med arealer og miljø.
Sak 22/16 Nu guhká go mis leat eatnamat - Sámediggedieđáhus areála ja birrasa birra loahppameannuduvvo čakčamánu dievasčoahkkimis.
Saken avsluttet 29.09.16 kl. 19.10
Ášši meannudeapmi loahpahuvvui 29.
Ášši/Sak 033/16
Ášši 033/16
16/1103
16/1103
29.08.16
29.08.16
SR 126/16
SR 126/16
Oppvekst,- omsorg og utdanningskomiteen
Bajášaddan-, fuolahus- ja oahppolávdegoddi
SP 33/16
DC 33/16
Sametinget viser til Regjeringens forslag til kvalitet- og strukturendringer i barnevernet.
Sámediggi čujuha Ráđđehusa evttohussii rievdadit mánáidsuodjalusa kvalitehta- ja struktuvrra.
Samiske barn har rett på oppvekstforhold hvor deres etniske, språklige og kulturelle tilknytning vektlegges og gis tilstrekkelig plass.
Sámi mánáin lea riekti bajásšaddandillái gos sin čearddalaš, gielalaš ja kultuvrralaš gullevašvuohta vuhtiiváldo ja dasa addo doarvái sadji.
Dette følger av rettigheter samiske barn har i henhold til nasjonale lover og internasjonale konvensjoner.
Dát čuovvu daid rivttiid mat sámi mánáin leat našuvnnalaš lágaid mielde ja gaskariikkalaš konvenšuvnnain.
Sametinget viser til Barnekonvensjonens art. 30 I stater hvor det finnes etniske, religiøse eller språklige minoriteter eller personer som tilhører en urbefolkning, skal et barn som tilhører en slik minoritet eller urbefolkningen, ikke nektet retten til sammen med andre medlemmer av sin egen gruppe å leve i pakt med sin kultur, bekjenne seg til og utøve sin religion, eller bruke sitt eget språk.”
Sámediggi čujuha Mánáidkonvenšuvdnii art.30 Riikai gos leat čearddalaš, oskkoldatlaš dahje gielalaš unnitlogut dahje olbmot geat gullet eamiálbmogii, de mánás, gii gullá dáidda unnitloguide dahje eamiálbmogii, ii galgga gieldit vuoigatvuođa ovttas eará miellahtuiguin geat gullet su jovkui, eallit nu ahte dat dávista sin kultuvrii, dovddastit gullevašvuođa iežaset oskkoldahkii, eallit oskkoldaga mielde dahke geavahit iežaset giela.
Denne retten følger også barn som er under barnevernets omsorg.
Dát riekti čuovvu maid máná mii lea mánáidsuodjalusa fuolahusa vuolde.
Barnekonvensjonen art. 20 gir barn under barnevernets omsorg et spesielt vern.
Mánáidkonvenšuvdna art. 20 addá mánáide erenoamáš suodjalusa.
Her heter det:
Dás čuožžu ná:
Et barn som midlertidig eller permanent er fratatt sitt familiemiljø, eller som i egen interesse ikke kan tillates å bli værende i et slikt miljø, skal ha rett til særskilt vern og bistand fra staten.
Mánás, gii gaskaboddosaččat dahje bistevaččat lea eretdolvojuvvon su bearašbirrasis, dahje gii iežas beroštumi mielde ii sáhte oažžut lobi joatkit orrut dán birrasis, sus galgá leat vuoigatvuohta sierranas suodjalussii ja doarjagii stáhta bealis.
I samsvar med sin nasjonale lovgivning skal partene sørge for alternative omsorgsformer for slike barn.
Našuvnnalaš lágaid mielde galget áššebealit sihkkarastit eará vejolaš áittardeami dakkár mánnái.
Slike former for omsorg kan for eksempel omfatte plassering i fosterhjem, kafala etter islamsk lov, adopsjon eller, om nødvendig, plassering i egnet institusjon for omsorg for barn.
Dákkár áittardeapmi sáhttá omd. fátmmastit saddjehuvvoma biebmoruktui, Kafkai islámalaš lága mielde, adopšuvnna dahje, jus dárbu, saddjehit máná ásahussii mii heive áittardit mánáid.
Når løsninger overveies, skal det tas tilbørlig hensyn til ønskeligheten av kontinuitet i barnets oppdragelse og til barnets etniske, religiøse, kulturelle og språklige bakgrunn
Go iešguđetlágán čovdosat dárkkuhuvvojit, galgá dohkálaš láhkái vuhtii váldit sávaldaga ahte mánná oažžu joatkevašvuođa bajásgeassimis ja vuhtii váldit máná čearddalaš, oskkoldatlaš, kultuvrralaš ja gielalaš duogáža.
A rtikkelen uttrykker klart at det skal tas hensyn til etnisk, kulturell og språklig bakgrunn ved valg av alternative omsorgsformer for barn.
Artihkal čielgasit muitala ahte go vállje molssaevttolaš fuolahusa mánnái, de galgá vuhtiiváldit máná čearddalaš, kultuvrralaš ja gielalaš duogáža.
Dette må forstås slik at samiske barn har en selvsagt og ubetinget rett til at deres kulturelle og språklige bakgrunn vektlegges når det er under barnevernets omsorg, også ved valg av fosterhjem og barneverninstitusjoner.
Dán ferte ipmirdit nu ahte sámi mánáin lea diehttelas ja vealttakeahtes riekti dasa ahte biddjo deaddu sin kultuvrralaš ja gielalaš duogážii go lea mánáidsuodjalusa fuolahusas, maiddái go válljejuvvo biebmoruoktu ja mánáidsuodjalusinstitušuvdna.
Ivaretakelse av samiske barns identitet, språk og kultur er viktige forutsetninger for at samiske barn og deres familier skal få de tilbud de har krav på innenfor barnevernet.
Sámi mánáid identitehta, giela ja kultuvrra vuhtiiváldin leat dehálaš eavttut vai sámi mánát ja bearrašat ožžot daid fálaldagaid mánáidsuodjalusas maidda sis lea riekti.
Sametinget beklager derfor at regjeringen ikke har gjort en vurdering av hvordan forslagene til strukturendringer påvirker ivaretakelsen av samiske barns rettigheter og behov når de er under barnevernets omsorg.
Dan dihte lea Sámedikki mielas váidalahtti go ráđđehus ii leat árvvoštallan dan moht dat evttohuvvon struktuvrrarievdadeapmi váikkuha vuhtiiváldima sámi mánáid rivttiin ja dárbbuin go sii leat mánáidsuodjalusa fuolahusas.
Sentrale myndigheter som har det overordnede ansvaret for at samiske barns rettigheter ivaretas når det er under barnevernets omsorg, må sette klare rammer for hvordan dette skal oppnås.
Guovddáš eiseválddit geain lea bajimus ovddasvástádus dasa ahte sámi mánáid rievttit vuhtiiváldojit go leat mánáidsuodjalusa vuolde, fertejit bidjat čielga rámmaid dasa moht dan galgá olahit.
Samiske barns rettigheter og behov må etterspørres og ivaretas i alle prosesser, og ivaretas i sentrale utredninger og styringsdokumenter
Sámi mánáid rivttiid ja dárbbuid ferte vuhtiiváldit ja ohcalit buot proseassain, ja vuhtiiváldit guovddáš čielggademiin ja stivrendokumeanttain.
Sametinget har vurdert Regjeringens endringsforslag av barnevernets struktur, med medfølgende endringer i barnevernsloven, i sammenheng med hvilke utfordringer i samiske barn møter i barnevernet.
Sámediggi lea árvvoštallan Ráđđehusa evttohusa mánáidsuodjalusa struktuvrra rievdadeapmái, ja daid čuovvovaš rievdademiid mánáidsuodjaluslágas, čatnon dasa makkár hástalusaid sámi mánáide leat mánáidsuodjalusas.
Sametinget påpeker følgende.
Sámediggi cuiggoda čuovvovaččat:
S amiske barn s møte med barnevernet har lenge vært lite tilfredsstillende Samiske barns rettigheter som urfolksbarn er ikke tilstrekkelig kjent innenfor hele barnevernsystemet, og følges ikke opp i tilstrekkelig grad.
Sámi mánáid deaivvadeapmi mánáidsuodjalusain lea guhka leamaš duhtatmeahttun. Sámi mánáid rievttit mat sis leat go leat eamiálbmotmánát eai leat doarvái dovddus olles mánáidsuodjalussystemas, ja dat eai čuovvoluvvo doarvái bures.
Styrking av kommunenes ansvar og oppgaver i barnevernet vil være positivt for samiske barn bosatt i kommuner som er godt kjent med kommunens samiske befolkning.
Suohkaniid ovddasvástádusa ja bargguid nannen livččii positiiva sámi mánáide geat ásset suohkaniin mat dovden sin sámi álbmoga dan suohkanis.
Erfaring viser derimot at kommuner med samisk befolkning har varierende bevissthet og kunnskap kommunens samiske befolkning.
Muhto vásáhusat čájehit baicca ahte suohkaniin gos sápmelaččat orrot, de sin dihtomielalašvuohta ja máhttu suohkana sámiid birra lea nuo ja ná.
Kommuner som har liten kjennskap til kommunens samiske befolkning, har også manglende kunnskap om samiske barns rettigheter.
Suohkanat mat eai dieđe nu ollu suohkana sápmelaččaid birra, sis lea maid unnán máhttu sámi mánáid rivttiid birra.
Når kommuner får mer ansvar og autonomi innenfor barnevern er det viktig at sikre at kunnskap om samiske barns rettigheter og behov er tilstede i kommunene.
Go suohkanat ožžot eanet ovddasvástádusa ja iešmearrideami mánáidsuodjalussuorggis, de lea dehálaš sihkkarastit ahte sámi mánáid rievttit ja dárbbut leat oassin suohkanis.
Sametinget mener derfor at det er nødvendig å få etablert et samisk nasjonalt veiledningsorgan som har veiledningsansvar ovenfor kommunale barneverntjenester.
Dan dihte oaivvilda Sámediggi ahte lea dárbbašlaš hukset našunála sámi bagadallanorgána mas lea ovddasvástádus bagadallat suohkaniid mánáidsuodjalusbálvalusa.
Kommuner bør også ha en formalisert forpliktelse til å kontakte samisk veiledningsorgan når omsorgsovertakelse av samiske barn vurderes.
Suohkaniin berre maid leat formálalaš geatnegasvuohta váldit oktavuođa sámi bagadallanorgánain go fuolaváldin sámi mánáin árvvoštallojuvvo.
D et er også utfordrende å skape forståelse for samiske barns rettigheter og behov.
Lea maid hástalus oažžut ipmárdusa sámi mánáid rivttiid ja dárbbuid birra.
Kunnskap om samiske barns rettigheter er en viktig forutsetning for at barnevernstjenesten skal kunne gi samiske barn og deres familier det tilbud de har krav på.
Máhttu sámi mánáidrivttiid birra lea dehálaš eaktu vai mánáidsuodjalusbálvalus galggašii sáhtit addit sámi mánáide ja sin bearrašiidda dan fálaldaga masa sis lea riekti.
Det er et stort behov for kunnskap om samiske barns rettigheter og behov hos ansvarlige og fagpersonell på alle nivåer i barnevernstjenesten.
Lea stuora dárbu oažžut máhtu sámi mánáid rivttiid ja dárbbuid birra sidjiide geain lea ovddasvástádus, ja fágaolbmuide buot dásiin mánáidsuodjalusas.
Dette medfører at de avgjørelser som tas ikke alltid er de beste for det samiske barnet.
Dát mielddisbuktá ahte mearrádusat mat váldojuvvojit eai álo leat buoremussan sámi mánáide.
Sametinget mener at det er nødvendig å implementer kunnskap om samiske barns rettigheter og behov i utdanningene.
Sámediggi oaivvilda ahte lea dárbbašlaš implementeret máhtu sámi mánáid rivttiid ja dárbbuid birra oahpahusaide.
Fordi det er varierende kunnskap i kommunene som har hovedansvaret for barnevernet, mener Sametingsrådet at det også må utvikles retningslinjer for vurdering av samiske barns rettigheter og behov når barnevernstiltak igangsettes,
Dan dihte go máhttu dain suohkaniin mas lea váldo ovddasvástádus mánáidsuodjalussii, lea nuo ja ná, oaivvilda Sámediggeráđđi ahte ferte maiddái ovdánahttit njuolggadusaid maid mielde árvvoštallá sámi mánáid rivttiid ja dárbbuid go bidjá johtui mánáidsuodjalusdoaibmabijuid.
Forståelse for ulike barns behov og dertil tilrettelagte tiltak, bygges ofte på dokumentert kunnskap.
Ipmárdus iešguđetlágán mánáid dárbbuin ja dasa láhččojuvvon doaibmabijut leat dávjá huksejuvvon duođaštuvvon máhtu vuođul.
Vi har ingen dokumentert kunnskap om samiske barn som er eller har vært under barnevernets omsorg.
Mis ii leat makkárge duođaštuvvon máhttu ja diehtu sámi mánáid birra geat leat dahje leat leamaš mánáidsuodjalusa geahču vuolde.
Vi mangler kunnskap av hvor mange samiske barn som er under barnevernets omsorg, hvordan deres språk og kultur ivaretas, eller hvordan det går med barna i ettertid.
Mis váilu diehtu man ollu mánát mat leat mánáidsuodjalusa fuolahusas, moht sin giella ja kultuvra vuhtiiváldo, dahje moht daiguin mánáiguin manná maŋit áiggis.
Sametingsrådet mener det er nødvendig å registrere barns språklige og kulturelle tilhørighet i en tidlig kartlegging av barnets behov.
Sámediggeráđđi oaivvilda ahte lea dárbu registreret máná gielalaš ja kultuvrralaš duogáža árrat iskamis, go lea kárteme máná dárbbuid.
Det vil blant annet gi viktig informasjon om hvilke behov barnet vil ha i et fosterhjem.
Dat sáhttá earret eará addit mávssolaš dieđu makkár dárbbut mánás leat ovtta biebmoruovttus.
Sametinget mener at manglende kunnskap om samiske barn under barnevernets omsorg er alarmerende.
Sámediggi oaivvilda ahte váilevaš máhttu sámi mánáid birra geat leat mánáidsuodjalusa fuolahusas lea balddihahtti.
Sentrale myndigheter må ta grep slik at dokumentert kunnskap kan legges til grunn for tiltak og organisering av tilbud til samiske barn.
Guovddáš eiseválddit fertejit dahkat juoidá vai sáhttá bidjat duođaštuvvon máhtu vuođđun doaibmabijuide ja sámi mánáid fálaldaga organiseremii.
Sametinget merker seg videre at strukturreformen varsler endringer med hensyn til barneverninstitusjoner, og at kostnadene for bruk av statlige institusjoner vil være høyere enn private institusjoner.
Viidáseappot mearkkaša Sámediggi ahte strukturreforbma dieđiha rievdadusaid dasa mii guoská mánáidsuodjalusinstitušuvnnaide, ja ahte olggosgolut go geavaha stáhta institušuvnnaid leat badjelis go priváhta institušuvnnain.
Dette bekymrer Sametinget.
Dát fuolastuhttá Sámedikki.
S tatlig barneverninstitusjoner som tar imot samiske barn fra kommuner i forvaltningsområdet for samisk språk, er en offentlig helse- og sosialinstitusjoner som faller innenfor Samelovens bestemmelser.
Stáhta mánáidsuodjalusinstitušuvnnat mat váldet vuostá sámi mánáid suohkaniin sámegiela hálddašanguovllus, leat almmolaš dearvvašvuođa – ja sosiálainstitušuvnnat ja daidda gustojit Sámelága mearrádusat.
Statlige institusjoner har derfor vært en sikring av samiske barns rett til bruk av eget språk.
Dan dihte leat stáhta institušuvnnat leamaš dego sihkarvuohtan sámi mánáide ja sin riektái geavahit iežas giela.
I private barnevernsinstitusjoner er kunnskapen om samiske barns rett til å vokse opp med samisk språk og kultur begrenset.
Priváhta mánáidsuodjalusinstitušuvnnain lea gáržžes máhttu sámi mánáid rivttiid birra bajásšaddat sámi gielan ja kultuvrrain.
Bruk av private institusjoner øker også muligheten for at samiske barn sendes ut av samiske områder, og risikerer tap av egen identitet og tilknytning til det samiske samfunnet.
Lea maid stuorit vejolašvuohta ahte sámi mánát sáddejuvvojit eret sámi guovlluin go atná priváhta institušuvnnaid. Nu sii sáhttet massit iežaset identitehta ja gullevašvuođa sámi servodahkii.
Sametinget mener derfor at det er nødvendig med særskilte tiltak for å sikre samiske barns rettsvern, deriblant en egen samisk barnevernsinstitusjon.
Dan dihte oaivvilda Sámediggi ahte lea dárbbašlaš sierra doaimmaide sihkkarastin dihte sámi mánáid riektesuodjaleami, nu go sierra sámi mánáidsuodjalusinstitušuvdnii.
Regjeringen viser til at forslag til strukturendringer vil følges opp med nødvendige endringer av barnevernsloven.
Ráđđehus čujuha dasa ahte struktuvrrarievdadeapmi čuovvoluvvo dárbbašlaš rievdadusaiguin mánáidsuodjaluslágas.
Sametingets innspill og vedtak vil legges til grunn for Sametingets videre arbeid vedrørende barnevernstjenester for samiske barn.
Sámedikki cealkámuš ja mearrádus biddjo vuođđun Sámedikki bargui viidáseappot bargguin mánáidsuodjalusbálvalusáššiin sámi mánáid várás.
Med bakgrunn i Sametingets konsultasjonsrett, og samiske barns rettigheter jfr Barnekonvensjonens ber Sametinget om konsultasjoner på endringer i Barnevernsloven.
Sámedikki konsulterenrievtti vuođul ja sámi mánáid rivttiid vuođul nu go dat leat Mánáidkonvenšuvnnas, bivdá Sámediggi konsultašuvnna Mánáidsuodjaluslága rievdadeami birra.
Oppvekst-, omsorg- og utdanningskomiteen - 005/16
Bajásšaddan- fuolahus- ja oahppolávdegoddi - 005/16
Innledning Sametingets oppvekst-, omsorgs- og utdanningskomite har behandlet sak 033/16 – Ivaretakelse av samiske barns rettigheter og behov ved kvalitet- og strukturendringer i barnevernet.
Álggahus Sámedikki bajásšaddan-, fuolahus- ja oahpahuslávdegoddi lea meannudan ášši 033/16 Sámi mánáid rivttiid ja dárbbuid áimmahuššan mánáidsuodjalusa kvalitehta- ja strukturrievdadeamis.
Komiteens innstilling er følgende: Merknader Merknad fra Norske Samers Riksforbund (NSR) Beaska Niillas, Sandra Márjá West, Yvonne-Marie Miniggio og Olof Anders Kuhmunen, fra Arbeiderpartiet (AP) Vibeke Larsen, John Kappfjell og Jørn Are Gaski, fra Nordkalottfolket Kjellrun Wilhelmsen, fra Åarjel-Saemiej Gielh Eva Maria Fjellheim og fra Høyre Lars Filip Paulsen: Fosterhjem i slekt eller nettverk BUFDIR anbefaler at det skal letes etter fosterhjem i barnets slekt eller nettverk.
Lávdegotti evttohus lea čuovvovaččat: Mearkkašumit Mearkkašupmi Norgga Sámiid Riikkasearvi (NSR) Beaska Niillas, Sandra Márjá West, Yvonne-Marie Miniggio ja Olof Anders Kuhmunen, Bargiidbellodat Vibeke Larsen, John Kappfjell ja Jørn Are Gaski, Nordkalottfolket Kjellrun Wilhelmsen, Åarjel-Saemiej Gielh Eva Maria Fjellheim ja Olgešbellodat Lars Filip Paulsen bokte: Biebmoruoktu bearrašis dahje fierpmádagas BUFDIR ávžžuha ahte biebmoruovttu galgá ohcat máná bearrašis dahje fierpmádagas.
Komiteens flertall mener at dette er en god løsning for samiske barns behov ved omsorgsovertakelse, som vil ivareta barnets behov og rettigheter til samisk språk, identitet og tilknytning til det samiske samfunnet.
Lávdegotti eanetlogu mielas dat lea buorre čoavddus sámi mánáid dárbbuid ektui go šaddá earáid lusa orrut, ja mat bihtet váldit vuhtii máná dárbbuid ja vuoigatvuođaid sámi gillii, identitehtii ja gullevašvuođa sámi servodahkii.
Barn har det bedre hvis de vokser opp hos egne slektninger, både med hensyn til psysisk helse og bostedsstabilitet (Winokur M, Holtan A, Batchelder KE 2014: Kinship care for the safety, permanency, and well-being of children removed from the home for maltreatment).
Mánnái lea buoret jus son beassá bajásšaddat iežas fulkkiid luhtte, sihke psyhkalaš dearvvašvuođa dihte ja dássilis orruma dihte (Winokur M, Holtan A, Batchelder KE 2014: Kinship care for the safety, permanency, and well-being of children removed from the home for maltreatment).
I følge BUFDIR ønsker ofte barn og ungdom, som trenger et nytt sted å bo, å flytte til noen de kjenner fra før.
BUFDIR dieđuid mielde háliidit mánát ja nuorat, geat dárbbašit ođđa ruovttu, fárret soapmásiid lusa geaid dovdet ovdalaččas.
Slekt- eller nettverksfosterhjem kan skje på foreldrenes initiativ eller initieres av barnets slektninger eller nettverk.
Fuolke- ja fierpmádatbiebmoruovttut sáhtte vuolggahuvvot máná fulkkiin dahje fierpmádagas.
Disse medlemmene stiller spørsmål ved om denne ordningen er godt nok kjent i det samiske samfunnet.
Dát lahtut ovdanbuktet gažaldaga lea go dát ortnet doarvái dovddus sámi servodagas.
Det virker også som at de enkelte kommuner ser ulikt på arbeidet med fosterhjem i slekt og nettverk.
Orru maid leame nu ahte muhtin suohkanat gehččet iešguđet ládje biebmoruovttobargguid bearraša ja fierpmádaga siskkobealde.
Videre har det kommet fram at det er mangel på samiske fosterhjem og beredskapshjem.
Viidáset lea boahtán ovdan ahte váilot sámi biebmo- ja dustenruovttut.
Disse medlemmene mener at arbeidet med samiske fosterhjem i slekt eller nettverk må styrkes, fordi de fleste har en større motivasjon for å stille opp som fosterhjem for et barn de kjenner fra før.
Dát lahtut oaivvildit ahte bargu ferte nannejuvvot oažžut sámi biebmoruovttuid bearraša ja fierpmádaga siskkobealde, danin go eatnašiin lea eanet mokta álgit biebmoruovttuin jus mánná lea oahpis ovdalaččas.
Disse medlemmene mener det også er viktig å ta hensyn til samisk kultur og barneoppdragelse i dette arbeidet.
Dáid lahtuid mielas lea maid dehálaš váldit vuhtii sámi kultuvrra ja bajásgeassima dán barggus.
Et viktig aspekt er samenes utvidede slektskap og barnets fadderes viktige rituelle og praktiske rolle i barnets liv og oppdragelse.
Dehálaš lea sámi viiddis sohkavuohta ja máná fáddariid dehálaš rituálalaš ja praktihkalaš rolla máná eallimis ja bajásgeassimis.
Disse medlemmene mener det i samarbeid med BUFETAT bør utarbeides egne fosterhjemskampanjer, med et samisk innhold, særlig rettet mot samiske hjem.
Dát lahtut oaivvildit ahte ovttasbarggus BUFETAT:in ferte hábmejuvvot sierra biebmoruovttokampánja main lea sámi sisdoallu, earenoamážit oaivvilduvvon sámi ruovttuide.
Merknad fra Norske Samers Riksforbund (NSR) Beaska Niillas, Sandra Márjá West, Yvonne-Marie Miniggio og Olof Anders Kuhmunen, fra Arbeiderpartiet (AP) Vibeke Larsen, John Kappfjell og Jørn Are Gaski, fra Árja Torbjørg Haldis Leirbakken og Hartvik Hansen, fra Åarjel-Saemiej Gielh Eva Maria Fjellheim og fra Høyre Lars Filip Paulsen: Det finnes personer som på grunn av barnevernets gjerninger har mistet sitt språk, kultur og identitet.
Mearkkašupmi Norgga Sámiid Riikkasearvi (NSR) Beaska Niillas, Sandra Márjá West, Yvonne-Marie Miniggio ja Olof Anders Kuhmunen, Bargiidbellodat Vibeke Larsen, John Kappfjell ja Jørn Are Gaski, Árja Torbjørg Haldis Leirbakken ja Hartvik Hansen, Åarjel-Saemiej Gielh Eva Maria Fjellheim ja Olgešbellodat Lars Filip Paulsen bokte: Leat olbmot mat mánáidsuodjalusa daguid bokte leat massán gielaset, kultuvrraset ja identitehtaset.
Dette er et brudd på barnekonvensjonens artikkel 30 og med det brudd på folkeretten.
Dát rihkku mánáidkonvenšuvnna artihkal 30, ja maiddái álbmotrievtti.
Sametinget må arbeide for at det for disse personene blir satt i gang særskilte tiltak som bøter totalt for de skadelidte, slik at de kan ta tilbake sitt samiske språk, samiske kultur og tilhørighet til det samiske samfunn.
Sámediggi ferte bargat ahte dáidda olbmuide biddjojit johtui sierra doaibmabijut ja vearredagut ollásit buhtaduvvojit vai guoskkahuvvon olbmot sáhttet máhcahit iežaset sámi giela, sámi kultuvrra ja gullevašvuođa sámi servodahkii.
Forslag Forslag fra Norske Samers Riksforbund (NSR) Beaska Niillas, Sandra Márjá West, Yvonne-Marie Miniggio og Olof Anders Kuhmunen, fra Arbeiderpartiet (AP) Vibeke Larsen, John Kappfjell og Jørn Are Gaski, fra Árja Torbjørg Haldis Leirbakken og Hartvik Hansen, fra Nordkalottfolket Kjellrun Wilhelmsen, fra Åarjel-Saemiej Gielh Eva Maria Fjellheim og fra Høyre Lars Filip Paulsen: Forslag 1 2. avsnitt 3. setning endres til å lyde slik: Sametinget viser til Barnekonvensjonen art. 30 som fastslår følgende: 3. avsnitt 1. setning endres til å lyde slik: Denne retten tilhører også barn som er under barnevernets omsorg.
Evttohusat Evttohus Norgga Sámiid Riikkasearvi (NSR) Beaska Niillas, Sandra Márjá West, Yvonne-Marie Miniggio ja Olof Anders Kuhmunen, Bargiidbellodat Vibeke Larsen, John Kappfjell ja Jørn Are Gaski, Árja Torbjørg Haldis Leirbakken ja Hartvik Hansen, Nordkalottfolket Kjellrun Wilhelmsen, Åarjel-Saemiej Gielh Eva Maria Fjellheim ja Olgešbellodat Lars Filip Paulsen bokte: Evttohus 1 2. teakstaoasi 3. cealkagis galgá čuožžut: Sámediggi čujuha mánáidkonvenšuvdnii 30. artihkkalii mas čuožžu ná: 3. teakstaoasi 1. cealkka rievdaduvvo ja šaddá ná: Dát riekti gullá maid mánáide geat lea mánáidsuodjalusa fuolahusas.
5. avsnitt, 2. setning endres fra: ”Sametinget beklager derfor...
5. teakstaoasi 2. cealkka rievdaduvvo, mii ovdal lei ”Sámediggi šálloša danin...
” endres til ”Sametinget mener det er beklagelig...
” čállo dál “ Sámedikki mielas lea váidalahtti go...
” Nytt 6. avsnitt: Sametinget mener det må etableres en kulturell støtteplan for samiske barn i barnevernssaker.
” Ođđa 6. teakstaoassi: Sámediggi oaivvilda ahte ferte ásahuvvot kultuvrralaš doarjjaplána sámi mánáid várás mánáidsuodjalusáššiin.
En slik støtteplan skal sikre at samiske barn beholder sin tilknytning til familien, lokalsamfunnet og den samiske kulturen uavhengig av hvor barnet plasseres.
Dákkár doarjjaplána galgá sihkkarastit ahte sámi mánát bisuhit iežaset gullevašvuođa bearrašii, báikegoddái ja sámi kultuvrii, gosa ihkinassii son de sirdojuvvo.
Det vises til at det er etablert slik støtteplan for aboriginer i Australia, "Cultural support plan for an Aboriginal or Torres Strait Islander child", hvor det kan hentes inspirasjon fra.
Čujuhuvvo dasa ahte lea ásahuvvon dákkár doarjjaplána aborigiinnaide Austrálias, Cultural support plan for an Aboriginal or Torres Strait Islander child", mas sáhttá viežžat jurdagiid.
Norske myndigheter må påbegynne dette prosjektet snarest i samråd med samiske institusjoner.
Norgga eiseválddit fertejit bidjat johtui dán prošeavtta jođánepmosit ovttasráđiid sámi institušuvnnaiguin.
Tillegg på slutten av avsnitt 6 som begynner slik "Sentrale myndigheter som har det overordnede...
Lasáhus 6. teakstaoassái mii álgá ná; “Guovddáš eiseválddit geain lea bajimus...
": Dette gjelder også ved prosess angående omsorgsovertakelse gjennom Fylkesnemnda for barnevernssaker der rettssikkerheten skal være spesielt prioritert for alle parter og at Fylkesnemnda er spesielt klar over at tolkebehovet mellom samisk og norsk er nemndas ansvar.
” Dát guoská maid proseassaide mánáidsuodjalusáššiid Fylkkalávdegotti bokte go lea fuolahussirdin main riektesihkarvuohta galgá leat earenoamážit vuoruhuvvon buot beliide ja ahte fylkkalávdegoddi lea earenoamáš diehttevaš ahte dulkadárbu gaskal sámi ja dárogiela lea lávdegotti ovddasvástádus.
Punktum etter første setning i avsnitt 8 som lyder slik: Samiske barns møte med barnevernet har lenge vært lite tilfredsstillende.
Čuokkis maŋŋil vuosttaš cealkaga 8. teakstaoasis: Sámegielteaksta ii rievdda.