pere/sami_parallel huggingface dataset:
Min oppfordring er enkel .
Mu ávžžuhus lea oktageardán .
Engasjer dere .
Berrebehtet searvat .
Bry dere .
Berrebehtet beroštit .
Meld dere inn i en organisasjon .
Vuolgga mielde muhtun organisašuvdnii .
Delta i debatter .
Searvva digaštallamiidda .
Bruk stemmeretten .
Geavat jienastanvuoigatvuođa .
Frie valg er juvelen i demokratiets krone .
Friddja válga lea árvometálla demokratiija kruvnnas .
Ved å delta sier du et rungende ja til demokrati .
Go searvvat de jitnosit cealkkát juo demokratiijii .
Til slutt .
Loahpas .
Og for å hedre og minnes dem vi har mistet .
Já dás muittašeames sin geaid mii leat massán .
Det viser at Nordahl Grieg hadde rett : ” Vi er så få her til lands , hver fallen er bror og venn ” # Dette skal vi ta med oss når vi tar fatt på arbeidet med å forme Norge etter 22. juli 2011 .
Dát čájeha ahte Nordahl Grieg sánit leat riekta : ” Mii leat nu unnánaš olbmot dán riikkas , juohke jápmán olmmoš lea juogo viellja dahje ustit ” Dán galgat atnit muittus go bargagoahtit hábmemis Norgga maŋŋil suoidnemánu 22. beaivvi 2011 .
Våre fedre og mødre lovet hverandre ” Aldri mer 9. april ” Vi sier ” Aldri mer 22. juli ” .
Min áhčit ja eatnit lohpidedje guhtet guimmiidasaset ” Ii goassege šat cuoŋománu 9. beaivi ” Mii dadjat ” Ii goassege šat suoidnemánu 22 .
Jens Stoltenberg på Twitter
Stáhtaministtar Jens Stoltenberg
Jens Stoltenberg er født i Oslo 16. mars 1959 .
Jens Stoltenberga lea riegádan Oslos njukčamánu 16. beaivvi 1959 .
Han er gift med Ingrid Schulerud .
Son lea náitalan Ingrid Schulerudain .
Paret har to barn .
Sudnos leat guokte máná .
Stoltenberg er cand.oecon ( sosialøkonom ) fra Universitetet i Oslo i 1987 .
Stoltenberga lea cand.oecon ( sosiálaekonoma ) Oslo universitehtas 1987 .
Stoltenberg var statsminister 2000-2001 , finansminister 1996-1997 i Thorbjørn Jaglands regjering , nærings- og energiminister 1993-1996 i Gro Harlem Brundtlands tredje regjering , og statssekretær i Miljøverndepartementet 1990-1991 under Gro Harlem Brundtlands tredje regjering .
Stoltenberga lei stáhtaministtar 2000-2001 , finánsaministtar 1996-1997 Thorbjørn Jaglanda ráđđehusas , ealáhus- ja energiijaministtar 1993-1996 Gro Harlem Brundtlanda ráđđehusas , ja stáhtačálli Luonddugáhttendepartemeanttas 1990-1991 Gro Harlem Brundtlanda ráđđehusa áiggi .
Stoltenberg har vært stortingsrepresentant for Oslo siden 1993 .
Stoltenberga lea leamaš Oslo stuorradiggeáirras 1993 rájes .
Han var vararepresentant til Stortinget 1989-1993 , fast møtende 1991-1993 .
Son lei Stuorradikki sadjásašáirras 1989-1993 , doaimmai áirrasin 1991-1993 .
Han var parlamentarisk leder for Arbeiderpartiet ved regjeringsskiftet , og medlem av sosialkomitéen 1991-1993 , leder av olje- og energikomitéen 1997-2000 og medlem av utenrikskomitéen 2001-2005 .
Son lei Bargiidbellodaga parlamentáralaš jođiheaddji ráđđehusmolsašumis , ja sosiálalávdegotti lahttu 1991-1993 , oljo- ja energiijalávdegotti jođiheaddji 1997-2000 ja olgoriikalávdegotti lahttu 2001-2005 .
Statsministeren inviterer til rådslag :
Stáhtaministtar bovde ráđđádallamii :
Samarbeid om arbeid
Ovttasbargu barggu birra
Arbeid var et hovedtema i statsminister Jens Stoltenbergs nyttårstale .
Bargu lei stáhtaministara Jens Stoltenberga ođđajagesártni váldofáddá .
Nå inviterer statsministeren til et bredt rådslag om inkluderende arbeidsliv og verdiskaping .
Dál son bovde viiddis ráđđádallamii searvadeaddji bargoeallima ja árvobuvttadeami birra .
– Det er hverandres arbeid og hverandres kunnskap vi skal leve av i framtiden .
– Guhtet guimmiideamet bargguiguin ja guhtet guimmiideamet máhtuiguin mii galgat birget boahtteáiggis .
Derfor vil regjeringen invitere til en bred samfunnsdebatt om disse spørsmålene , sa statsminister Jens Stoltenberg i årets nyttårstale .
Danne ráđđehus áigu bovdet viiddis servodatdivaštallamiidda dáid áššiid birra , dajai stáhtaministtar Jens Stoltenberg iežas ođđajagesártnis .
Han pekte ut kunnskapsutvikling , etablering av ny virksomhet i hele landet , nedgang i sykefravær og kamp mot frafall i skolen som noen av problemstillingene rådslaget skal se på .
Son čujuhii máhttobuorideapmái , ođđa doaimmaid álggaheapmái miehtá riikka , buohcuvuođa dahkama jávkamiid unnideapmái ja skuvlavázziid heaitinlogu unnideapmái gaskan skuvlavázzima dakkár váttisvuohtan maid ráđđádallit fertejit geahčadit .
– I det kommende året vil jeg og de mest berørte statsrådene invitere folk fra ulike miljøer til et rådslag om dette , sa statsministeren .
– Jagis mii boahtá mun ja dat stáhtaráđit geaidda áššit leat eanemusat čuohcán , áigut bovdet olbmuid sierranas birrasiin ráđđádallat dáid áššiid birra , dajai stáhtaministtar .
Han annonserte videre at hele regjeringen skal på reise ut i landet for å få innspill .
Son attii dasto vel diehttevassii ahte olles ráđđehus áigu mátkkoštit miehtá riikka ja gullat olbmuind árvalusaid .
Målet er å få en bred debatt der fagmiljøer , bedrifter , organisasjoner og andre deltar .
Ulbmil lea oaččuhit áigái viiddis divaštallamiid maidda fágabirrasat , fitnodagat , organisašuvnnat ja earátge servet .
– Vi kommer også til å bruke nettet for å invitere alle til å delta i debatten , sa Stoltenberg .
– Mii maid šaddat geavahit neahta ja bovdet buohkaid leat mielde divaštallamiin , dajai Stoltenberg .
Statsminister Jens Stoltenberg holdt årets nyttårstale fra regjeringens gjestehus i Parkveien 45 .
Stáhtaministtar Jens Stoltenberg doalai dán jagi ođđajagesártni ráđđehusa guosseviesus mii lea Parkveien 45 nammasaš geainnus .
Les mer om talen her .
Loga eambbo sártni birra dás .
Nr. : 185/08
Nr. : 185/08
Statsministeren varsler nye tiltak mot finanskrisen
Stáhtaministtar dieđiha ođđa doaibmabijuid finánsaheahtedili vuostá
Regjeringen vil tidlig på nyåret legge fram nye tiltak over statsbudsjettet for å sikre norske arbeidsplasser .
Ráđđehus áigu árrat ođđajagis ovddidit ođđa doaibmabijuid stáhtabušeahtas sihkkarastin dihtii norgga bargosajiid .
Tiltakene vil innebære en enda sterkere opptrapping av bevilgningene til offentlige bygg og anlegg , og til vedlikeholdsprosjekter .
Doaibmabijut mearkkašit ahte juolludusat almmolaš visttiide ja rusttegiidda , ja bajásdoalahusprošeavttaide , lassánit mealgat .
– Regjeringen vil utarbeide nye prognoser for utviklingen i norsk økonomi .
– Ráđđehus áigu ráhkadit ođđa prognosaid das mo norgga ekonomiija ovdána .
For regjeringen er det også avgjørende at bankene fungerer normalt og at renta settes ned .
Ráđđehussii lea maid dehálaš ahte báŋkkut doibmet dábálaččat ja ahte reantu vuoliduvvo .
Lavere rente og økt tilgang på lån er det tiltaket som virker raskest .
Vuollegis reantu ja buoret vejolašvuohta oažžut loana lea dat doaibmbidju mii váikkuha johtilepmosit .
Derfor er det iverksatt omfattende tiltak både overfor private banker og statsbanker for å øke tilgangen på lån .
Danne leat čađahuvvon viidát váikkuheaddji doaibmabijut sihke priváhta báŋkkuid ektui ja stáhtabáŋkkuid ektui vai lea álkit fidnet loana .
– Regjeringen har lagt til rette for lavere rente .
– Ráđđehus lea láhčán dilálašvuođa dasa ahte reantu galgá njiedjat .
Renta er allerede satt ned i to omganger .
Reantu lea juo vuoliduvvon guktii .
Jeg er glad for at sentralbanksjefen så tydelig signaliserer at renta skal ytterligere ned .
Lean ilus go guovddášbáŋkohoavda nu čielgasit lea dovddahan ahte reantu galgá ain njiedjat .
Dette er helt i tråd med regjeringens politikk , sa Stoltenberg .
Dát dávista ollásit ráđđehusa politihkkii , dadjá Stoltenberg .
Statsministeren la også vekt på det gode samarbeidet med partene i arbeidslivet .
Stáhtaministtar deattuhii maiddái dan buori ovttasbarggu mii lea bargoeallima oasehasaiguin .
– Partene må legge til rette for ansvarlige inntektsoppgjør som bidrar til trygge arbeidsplasser .
– Oasehasat fertejit maid láhčit dilálašvuođaid dakkár ovddasvástideaddji bálkášiehtadallamii , mii veahkeha sihkkarastit bargosajiid .
Men det forutsetter at alle tar tak .
Muhto dalle fertejit buohkat ražastit .
Jeg ber derfor om at vi alle står sammen og viser solidaritet , slik vi har gjort tidligere med godt resultat , sa Stoltenberg .
Danne bivddán ahte mii rahčat ovttas ja čájehit oktiigullevašvuođa , nu mo mii ovdalge leat dahkan buriin bohtosiin , dajai Stoltenberg .
Onsdag besøkte statsminister Jens Stoltenberg Tyristrand skole på Ringerike , en skole som har pusset opp ved hjelp av ordningen med rentekompensasjon .
Gaskavahku galledii stáhtaministtar Jens Stoltenberg Tyristranda skuvlla Ringerikes , skuvla mii lea divvojuvvon reantobuhtadusortnega vehkiin .
Stoltenberg sa at kampen for å trygge arbeidsplassene er jobb nummer én for regjeringen .
Stoltenberg dajai ahte bargosajiid sihkkarastin lea ráđđehusa ovddimus bargu .
Derfor blir den internasjonale finanskrisen møtt med mange ulike tiltak og virkemidler .
Danne dustejuvvo riikkaidgaskasaš finánsaheahtedilli ollu sierranas doaibmabijuiguin ja váikkuhangaskaomiiguin .
Regjeringen har lagt fram et statsbudsjett som begynner å virke i januar og som legger til rette for økt aktivitet og rentenedgang .
Ráđđehus lea ovddidan stáhtabušeahta mii váikkuhišgoahtá ođđajagimánu rájes ja mii láhčá dilálašvuođaid doaimmaid lassáneapmái ja reanttuid njiedjamii .
Det viktigste enkelttiltaket overfor bank- og finansnæringen er den omfattende krisepakken på 350 milliarder kroner .
Deháleamos bođudoaibmabidju báŋko- ja finánsaealáhusa ektui lea viidát váikkuheaddji 350 miljárdda ruvdnosaš heahtedillepáhkka .
Dette er et tiltak som vil sikre viktige velferdsprosjekter over hele landet .
Dát doaibmabidju sihkkarastá dehálaš čálgoprošeavttaid miehtá riikka .
Forrige søndag la regjeringen fram nye tiltak rettet både mot den eksportrettede delen av næringslivet og mot de små og mellomstore bedriftene .
Ovddit sotnabeaivvi ovddidii ráđđehus ođđa doaibmabijuid eksportadiđolaš ealáhuseallima várás ja smávva ja gaskageardán fitnodagaid várás .
Vi nesten dobler rammene for den alminnelige garantiordningen i Garanti-instituttet for eksportkreditt ( GIEK ) , fra 60 milliarder kroner til 110 milliarder kroner .
Mii lagabui duppalastit eksportakredihta dáhkádusinstituhta ( Garanti-instituttet for eksportkreditt ( GIEK ) ) dábálaš dáhkádusortnega rámma 60 miljárdda ruvnnus 110 miljárdda ruvdnui .
Videre foreslår regjeringen å utvide ordningen med byggelånsgaranti for skip fra dagens ramme på 5 milliarder kroner til 8 milliarder kroner .
Viidáseappot evttoha ráđđehus viiddidit fanashuksenloatnadáhkádusa ortnega dálá 5 miljárdda ruvdnosaš rámmas 8 miljárdda ruvdnui .
I tillegg vil regjeringen øke Innovasjon Norges låneramme med 1 milliard kroner , til totalt 2,5 milliarder kroner .
Dan lassin lasiha ráđđehus Innovasjon Norge loatnarámma 1 miljárdda ruvnnuin , buohkanassii 2,5 miljárdda ruvdnui .
Utvidelsen av disse rammene vil gjelde for både 2008 og 2009 .
Dáid rámmaid viiddideapmi gusto sihke 2008:ii ja 2009:ii .
Slik bruker regjeringen statlige banker og garantier for å sikre norske arbeidsplasser .
Dán láhkai geavaha ráđđehus stáhta báŋkkuid ja dáhkádusaid norgga bargosajiid sihkkarastimii .
Disse tiltakene sikrer norske bedrifter kontrakter ute og investeringer hjemme .
Dát doaibmabijut sihkkarastet norgga fitnodagaid soahpamušaid olgun ja investeremiid ruovttus .
Tale / artikkel , 01.01.2010
Sárdni / artihkal , 07.01.2010
Statsministerens nyttårstale 2010
Stáhtaministara ođđajagesárdni jagi 2010
Framført i NRK og TV 2 1. januar 2010
Dan sáddejedje NRK ja TV 2 ođđajagemánu 1. b. 2009
Kjære alle sammen .
Ráhkis dii buohkat .
Kornlagrene er blant de første offentlige bygninger vi kjenner fra de tidligste sivilisasjoner .
Gordnerájut ledje áramus sivilisašuvnnain vuosttamuš visttit maid mii diehtit .
De inneholdt nødhjelp for de årene avlingene slo feil .
Dat ledje heahteveahkkin daid jagiid go gordnešaddu lei heittot .
Vi husker fortellingen om Josef som rådet faraoen i Egypt til å spare på kornet fordi det etter syv fete år ville komme syv magre .
Mii muitit muitalusa Jovsseha birra , guhte rávvii Egyptena fárao seastit dannego čieža buori gordnešaddanjagi maŋŋil šaddet čieža heajos šaddanjagi .
Det er eldgammel lærdom at vi bør spare i gode tider for å ha til dårligere tider .
Dološ oahppa lea ahte mii berret seastit buriid áiggiid botta vai mis lea birgemuš heajos jagiid čađa .
Det siste året har verden opplevd det kraftigste økonomiske uværet siden 1930-tallet .
Maŋimuš jagi máilbmi lea vásihan ekonomalaš dálkki mii ii leamaš 1930-logu rájis nu bahá go dál .
Den internasjonale stormen har også rammet Norge .
Riikkaidgaskasaš stoarbma lea deaividan maiddái Norgiige .
Vi har en liten , åpen økonomi der halvparten av det vi lager , blir solgt til utlandet .
Min ekonomiija lea unni ja rabas , mas bealli das maid mii buvttadit , vuvdojuvvo olgoriikii .
Når markedet forsvinner der ute , rammes vi her hjemme .
Go gávpemárkanat jávket doppe olgomáilmmis , de dat dilli čuohcá midjiide deike ruovttueatnamii .
Folk som produserer bildeler , smelter aluminium eller bygger båter , har mistet jobben fordi utlendinger ikke kjøper det de lager .
Olbmot guđet buvttadit biillaosiid , suddadit aluminiuma dahje huksejit skiippaid , masset bargguset dannego olgoriikkalaččat eai oastte daid dávviriid maid sii ráhkadit .
Å miste jobben er først og fremst tøft for den som blir stående uten arbeid .
Barggus massit lea garra stoaida erenoamážit sutnje guhte báhcá barggu haga .
Men arbeidsledighet går også utover fellesskapet .
Muhto bargguhisvuohta čuohcá maid oktasaš servodahkii .
Når det er færre som skaper , blir det mindre å dele .
Go sin lohku unnu guđet ráhkadit , de vátnot maiddái dávviratge maid sáhttit juogadit .
Under krisen har vi brukt mye ekstra penger på å holde hjulene i gang .
Ruhtavuogádaga váttisvuođaid botta mii leat geavahan ollu liigeruđaid vai servodaga doaimmat jorret .
Vi kunne bruke mye i dårlige tider fordi vi har holdt igjen i gode tider .
Mii leat sáhttán geavahit ollu ruđaid heajos áiggi čađa dannego mii sesttiimet go ledje buorit áiggit .
Slik kan vi si at vi følger det rådet Josef ga faraoen , om enn på en litt annen måte enn i det gamle Egypt .
Mii sáhttit de dadjat ahte mii čuovvut dan rávvaga maid Jovsset attii fáraoi , vaikko vel eat jure justa nu daga go boares Egyptenis .
Egypterne bygget kornlagre .
Egyptalaččat huksejedje gordnerájuid .
Vi bygget pensjonsfondet .
Mii hukset penšonfoandda .
Historien inneholder mange eksempler på hvor galt det kan gå når man i gode tider glemmer at tidene alltid snur .
Historjjás leat máŋga ovdamearkka das man funet sáhttá geavvat jos olbmot buriid áiggiid vajáldahttet ahte áiggit álo nuppástuvvet .
Fra 1500-tallet innførte Spania store mengder gull fra Amerika .
1500-logu rájis Espánnja vieččai stuorra gollemeriid Amerihkás .
Rikdommen ble brukt til å kjøpe luksusvarer til overklassen , til skattefritak for adelen og til å føre kriger .
Riggodaga sii geavahedje árvodávviriid oastimii badjesehtui , ádela vearromáksimis luoitimii ja sođiid jođiheapmái .
Arbeid ble sett ned på .
Bargguid sii futnošedje .
Derimot arbeidet de hardt i land som England , der de produserte tøy og andre varer som de solgte til Spania .
Dakkár riikkain go Englánddas olbmot fas barge garrasit , ja sii buvttadedje váhtešiid ja earáge gálvvuid maid sii vuvde Espánnjii .
Dette førte til at engelskmennene snart lå langt foran spanjolene i velstand og utvikling .
Dat dagahii dan ahte englándalaš álbmot farga lei ollu jábáleabbo go espánnjalaččat , ja ollu buorebut ovdánan .
I Spania var det for sent da en kongelig rådgiver endelig innså misforholdet mellom den store gullbeholdningen og den lave produksjonen og oppdaget at : ” Arbeid er rikdom . ”
Espánnjii dat lei juo menddo maŋŋit go muhtun gonagaslaš rávvejeaddji olmmoš gávnnahii ahte ledje menddo stuorra erohusat riikka stuorra gollemeari ja riikka heajos buvttadeami gaskkas , ja dalle sii oidne ahte : » Bargu lea golli . ”
I 1946 sa Norges finansminister Erik Brofoss det slik : » Vi må fri oss fra forestillingen om pengene som grunnlag for levestandard og velstand .
Jagi 1946 dajai Norgga finánsaministtar Erik Brofoss áššis ná : » Mii fertet čoavdit iežamet dan jáhkus ahte ruđat leat eallindási ja buorredilálašvuođa vuođđu .
La oss alltid ha for øye at vi lever av hverandres arbeid , og jeg understreker hverandres arbeid , ikke andres . ”
Adnut mii álo muittus ahte mii eallit guhtet guimmiideamet bargguin , ja mun deattuhan guhtet guimmiideamet bargguid , inge nuppiid olbmuid bargguid . ”
Her ligger også svaret på et av de spørsmålene jeg oftest blir stilt : » Hva skal vi leve av når oljen tar slutt ? ”
Dákko lea maid vástádus gažaldahkii maid olbmot dávjá jerret mus : » Mas mii galgat eallit go olju nohká ? ”
Svaret er at vi skal leve av hverandres arbeid .
Vástádus lea ahte mii galgat eallit guhtet guimmiideamet bargguin .
Som vi gjør også i dag .
Nugo mii dahkat odnege .
Verdien av det norske folks arbeidskraft og kunnskap er mange ganger større enn verdien av oljeformuen .
Norgga álbmoga bargonávccaid ja máhtu árvu lea máŋgga geardde stuorát go oljoopmodaga árvu .
For å si det enkelt : Hvis det utenkelige skulle skje at vi alle satte oss ned , sluttet å arbeide og bare levde av pensjonsfondet , ville hele formuen være borte på litt over ett år .
Álkivuođa dihtii dajan ná : Jos dakkár dilli čuožžilivččii , maid lea veadjemeahttun jurddašit , ahte mii buohkat čohkánivččiimet ja heaittášeimmet bargamis eallin dihtii penšonfoandda ruđaiguin , de olles dat opmodat livččii lohppii gollan go badjelaš jahki lea vássán .
Det er arbeidet som er grunnlaget for vår velferd .
Bargu dat lea min buorredilálašvuođa vuođđu .
Derfor må vi hele tiden sikre at flest mulig er i arbeid .
Danne mii fertet álo geahččat bearrái ahte nu ollugiin go vejolaš lea bargu .
Gjennom å bygge broer tilbake til arbeidslivet for dem som er uføre , men som har et ønske om å bidra .
Mii sáhttit hukset beassanvejolašvuođaid ruovttoluotta bargodillái sidjiide geat leat lápmásat , muhto dattetge háliidit bargat .
Ved å la de mange friske og oppegående eldre kombinere arbeid og pensjon .
Mii sáhtti addit ollu jierbmás eallilan olbmuide vejolašvuođa sihke bargat ja oažžut boarrásiidruđa .
Ved at de som er nye i landet kan lære norsk , slik at de lettere kommer i jobb .
Mii sáhttit veahkehit sin guđet bohtet riikii , oahppat dárogiela , vai sii álkibut gávdnet bargosaji .
Og ikke minst ved at vi makter å få ned sykefraværet .
Ja iiba unnánge dainna lágiin ahte mii unnidit buohcuvuođa dahkama jávkamiid barggus .
Ingen arbeidstakere skal frykte for å bli syke .
Ii oktage bargi galgga ballat buohccámis .
Sykelønn er en rettighet vi har kjempet fram , og en rettighet vi skal verne om .
Buohcuvuođa ruhta lea dakkár vuoigatvuohta man dihtii mii leat dorron , ja dat lea dakkár vuoigatvuohta maid mii galgat suodjalit .
Men vi må gjøre det vi kan for at færrest mulig skal trenge å bruke disse ordningene .
Muhto mii fertet bargat dan ovdii vai nu unnán olbmot go vejolaš dárbbašit geavahit dáid ortnegiid .
Først og fremst av hensyn til dem som er syke .
Erenoamážit sin dihtii guđet duođaid buhcet .
Vi skal forsvare sykelønnsordningen , ikke det høye sykefraværet .
Mii galgat suodjalit buohcuvuođa ruhtaortnega , eatge dan go menddo ollugat jávket bargguineaset .
Vi vil ha et arbeidsliv med plass for alle og et arbeidsmiljø som tar vare på den enkelte .
Mii sihtat dakkár bargoeallima mas lea sadji buohkaide , ja dakkár bargobirrasa mii váldá vuhtii guđege bargi .
Arbeidsgivere som bryr seg om sine medarbeidere er vårt viktigste virkemiddel mot sykefravær .
Barggaheaddjit guđet beroštit iežaset bargoguimmiin leat min buoremus váikkuhangaskaoamit buohcuvuođa dahkan jávkamiid unnideami várás .
Vi vet at vi skal leve av hverandres arbeid i framtiden , men vi vet lite om hva vi skal arbeide med .
Mii diehtit ahte mii boahtteáiggi galgat eallit guhtet guimmiideamet bargguin , muhto mii eat dieđe maid bargguid mii galgat čađahit .
Ti år senere begynte olje-eventyret .
Logi jagi dan maŋŋá lei oljo-máinnasdilli álgimin .
Vi klarte ikke å forutse det største norske industrieventyret i historien bare ti år før det startet .
Mii eat nagadan oaidnit historjjámet stuorámus norgalaš industriijaovdáneami eat logi jagige ovdalgo álggii .
Å treffe mennesker i dag som er skråsikre på hva vi skal leve av i morgen , gjør meg alltid litt skeptisk .
Go deaivvan olbmuid odne guđet navdet iežaset eahpitkeahttá diehtit das mainna mii galgat eallit ihttin , de álo álggán sin eahpidit .
For vi klarte ikke i går å forutse hva vi lever av i dag .
Dasgo miihan eat nagadan ikte oaidnit mainna mii šaddat eallit odne .
Ved inngangen til det forrige århundret var det knapt noen som så at fossene hadde økonomisk verdi .
Go loaiddasteimmet ođđa jahkečuohtái , de vánit ledje olbmot guđet jáhkke ahte min goržžiin lea ekonomalaš árvu .
Men kort tid etter forvandlet fossekraften landet og bygget det nye industri-Norge .
Muhto oanehis áigi golai , ja goržefámut nuppástuhtte riikamet ja huksii ođđa industriija-Norgga .
I dag eksporterer vi mer fisk fra mærer enn villfisk fra havet .
Odne mii doalvut olgoriikii eanet dakkár guliid mat leat šaddan biebmanrusttegiin go dakkáriid mat johtet mearas .
For oss som vokste opp med det gamle Televerket og som måtte vente i mange måneder i kø for å få installert telefonlinje , er det nesten uvirkelig at telekommunikasjon i dag er en av de mest spennende og lønnsomme næringene vi har .
Mii guđet bajásšattaimet dološ Televerket nammasaš telefonásahusain ja guđet fertiimet vuordit ráiddus máŋga mánu ovdalgo midjiide joavddai telefonlinnjá , lea dadjat juo imaš ahte otnáš telefongulahallamat dahket čergoseamos ja buoremusat gánnáheaddji ealáhusaid mat mis odne leat .
Statoil , Hydro , Statkraft , Marine Harvest og Telenor er av våre største bedrifter i dag .
Statoil , Hydro , Statkraft , Marine Harvest ja Telenor leat min stuorámus fitnodagat odne .
Vi forutså ingen av dem .
Mis ii oktage dan árvidan ovddalgihtii .
Det er mye vi ikke vet om framtiden , men det vi vet er at vi vil trenge kunnskap .
Ollu lea maid eat dieđe boahtteáiggis , muhto dan gal diehtit ahte mii šaddat dárbbašit máhtu .
Det var kunnskap som gjorde at vi kunne temme fossekraften .
Máhttu dat lei sivva go lihkostuvaimet geavahit goržefámuid .
Naturen har gitt oss mye .
Luondu lea midjiide ollu addán .
Men det er kunnskap som har gjort at vi kan ta det i bruk .
Muhto máhttu dat lea duogábealde go leat lihkostuvvan oljju váldit atnui .
Det at vi har erfarne fagarbeidere , gode ingeniører , flinke lærere , dyktige helsearbeidere , skapende innovatører og dristige entreprenører – mennesker med kompetanse , mot og fantasi , er det som vil drive oss framover .
Aiddofal dat , go mis leat hárjánan fágabargit , buorit inšenevrrat , diđolaš oahpaheaddjit , čeahpes dearvvasvuođabargit , hutkás olbmot ja duostilis entreprenevrrat – olbmot geain lea oahppu , duostilvuohta ja hutkáivuohta , addá midjiide buori jođu ovddas guvlui .
Det er de små menneskene som begynte på skolen i høst med store forventninger og litt for store skolesekker , som skal bygge og bære landet vårt i framtiden .
Dat unna olbmožat guđet álge skuvlii čakčat stuorra vuordámušaiguin ja menddo stuorra skuvlalávkkaiguin , leat aiddofal dat guđet boahtteáiggi galget hukset ja doalvut riikamet ovddas guvlui .
Den lærelysten de starter livet med må vi ta godt vare på så den ikke forsvinner .
Dan oahppanmielas mainna sii álget eallimis , mii fertet atnit fuola , amas dat ii jávkka sis .
En av våre største utfordringer er at for mange ikke fullfører skolen .
Min stuorámus hástalusaide gullá dat ahte menddo ollu oahppit eai čađat skuvlla .
I høst besøkte jeg Stovner videregående skole i Oslo .
Čakčat mun fitnen Stovnera joatkkaskuvllas Oslos .
De har i mange år slitt med høyt frafall .
Dál sii leat bargagoahtán čoavdit dan váttisvuođa .
Nå har de tatt tak i problemet .
Juohke oahppi sii váldet vuhtii .
Om noen slutter å møte , blir han eller hun tett fulgt opp , skolen tar kontakt med elev og foreldre , det settes inn egne oppfølgingsteam – og skolens representanter møter opp hjemme til henting om det trengs .
Jos oktage heaitá boahtimis skuvlii , de su čuovvolit dakkaviđe , ja skuvla váldá oktavuođa oahppái ja su vánhemiidda , ja sierra čuovvolanjoavkkut nammaduvvojit – ja skuvlla ovddasteaddjit mannet oahppi ruktui viežžat su , jos lea dárbu .
Også dette handler om å bry seg .
Dásge lea sáhkan beroštit nuppis .
Akkurat som engasjerte arbeidsgivere kan oppnå imponerende resultater ved å bry seg om den enkelte under sykefraværet , har Stovner videregående skole oppnådd imponerende resultater ved å bry seg om elever som står i fare for å falle ut av skolen .
Jure justa nugo áŋgiris barggaheaddjitge sáhttet olahit erenoamáš buriid bohtosiid go beroštit bargisteaset guhte jávká buohcuvuođa geažil , de lea Stovner joatkkaskuvlage olahan hirbmat buriid bohtosiid dannego beroštit dakkár oahppis guhte orru heaitinváras skuvllas .
Det er disse som er framtiden vår .
Siihan dat leat min boahtteáigi .
Vi vet at det beste vi kan utstyre dem med er kunnskap .
Mii diehtit ahte buoremus lea sidjiide dat jos sáhttit sidjiide addit máhtu .
Kunnskap trumfer alt .
Máhttu vuoitá visot .
Det er hverandres arbeid og hverandres kunnskap vi skal leve av i framtiden .
Guhtet guimmiideamet bargguiguin ja máhtuiguin mii galgat eallit boahtteáiggi .
Derfor vil Regjeringen i året som kommer invitere til en bred samfunnsdebatt om disse grunnleggende spørsmålene .
Danne Ráđđehus áigu dán jagi bovdet viiddis servodatdivaštallamii dáid vuoddudeaddji áššiid birra .
Vi inviterer til samarbeid om arbeid .
Mii bovdet ovttasbargui barggu birra .
Om hvordan vi kan utvikle et framtidsrettet næringsliv og gjøre det enklere å starte opp nye bedrifter .
Das mo mii galgat ovddidit boahtteáiggi várás ealáhuseallima ja álkkásmahttit ođđa fitnodagaid álggaheami .
Om hvordan vi skal utvikle den kunnskapen og teknologien vi trenger .
Das mo mii galgat buoridit dan máhtu ja teknologiija maid mii dárbbašit .
Om hvordan vi kan unngå at ungdom slutter under skolegangen .
Das mo mii galgat vealtat das ahte nuorat heitet skuvllavázzima gaskan .
Og om hvordan vi kan redusere sykefraværet og utstøtingen fra arbeidslivet .
Ja das mo mii galgat unnidit jávkamiid barggus ja olbmuidčuoldimiid bargoeallimis eret .
I det kommende året vil jeg og de mest berørte statsrådene invitere folk fra ulike miljøer til et rådslag om dette .
Dán jagi mun ja stáhtaráđit geaidda dat eanemusat gullá , áigut bovdet olbmuid sierranas birrasiin divaštallat dáid áššiid .
Hele regjeringen skal ut i landet for å få innspill .
Olles ráđđehus áigu mátkkoštit miehtá riikamet gullan dihtii árvalusaid .
Vi kommer også til å bruke nettet for å invitere alle til å delta i debatten .
Mii maid šaddat geavahit neahta ja bovdet buohkaid searvat divaštallamii .
Det handler om landets viktigste ressurs : Menneskene .
Dás lea sáhka riikamet deháleamos resurssas : Olbmuin .
Det er mer enn 40 år siden et menneske for første gang kunne se baksiden av månen med egne øyne .
Eanet go 40 jagi leat gollan dan rájis go olmmoš beasai iežas čalmmiidisguin oaidnit mánu duogábeali .
Apollo 8- ekspedisjonen var den første bemannede romferden som kretset rundt månen , julaften 1968 .
Apollo 8- ekspedišuvdna lei vuosttamuš mátki mánnui maid olbmot čađahedje , mas sii johte mánu birra , namalassii jagi 1968 juovlaruohta .
De tok med seg helt nye bilder hjem .
Sii bukte ruovttoluotta áibbas ođđa govaid .
Ikke bare av månen , men bilder av jorda – sett fra månen .
Eai duššefal mánus , muhto eatnamisge – nugo dat lei oaidnit mánus .
Disse bildene , med den blå og livfulle jordkloden i sentrum , den livløse overflaten på månen i forgrunnen og det endeløse universet som bakteppe , påvirket en hel verden .
Dát govat , mas alit ja ealasis eana oidnui guovddážis , mánu heakkahis bajildus ovdan ja geažehis ávus das duogábealde , váikkuhedje oppa máilbmái .
De ga oss en ny forståelse av hvor enestående planeten vår er .
Dat bukte midjiide ođđa ipmárdusa das man erenoamáš min eana duođaid lea .
Men også av hvor sårbar den er .
Muhto dasge , man hearki dat lea .
Og så blir spørsmålet : Tar vi egentlig godt nok vare på denne sårbare planeten vår ?
Ja de báhcá jearaldahkan : Válditgo mii doarvái bures vára dán min hearkkes eatnamis ?
Svaret er nei .
Vástádus lea » eat ” .
Kloden varmes opp .
Eanaspábba lieggana .
Polisen smelter .
Buollajieŋat suddet .
Havet stiger .
Áhpi badjána .
Før jul var verdens ledere samlet i København for å forhandle fram en ny og forpliktende klimaavtale .
Juovllaid ovdal ledje máilmmi jođiheaddjit čoagganan Københámmanii šiehtadallat ođđa ja geatnegahtti dálkkádatsoahpamuša .
Vi kom ikke i mål .
Eat mii joavdan mearrái .
Men vi tok et viktig første skritt .
Muhto mii lávkiimet vuosttamuš dehálaš lávkkáža .
Vi ble enige om det grunnleggende målet om å hindre at temperaturen øker med mer enn to grader .
Mii soabaimet dan vuođđudeaddji ulbmilis , ahte áigut hehttet temperatuvrra badjáneames eambbo go guokte gráda .
Vi ble enige om at vi må videre fra Kyotoavtalen , som bare omfatter noen industriland .
Mii soabaimet das , ahte mii fertet joatkit guhkkelii Kyoto-soahpamušas , mii dušše guoská moatti industriijariikii .
Nå er alle de store utslippslandene med .
Dál buot stuorra gássaidluoiti riikkat mielde .
Vi ble enige om hvordan vi skal kontrollere at klimatiltak blir gjennomført som avtalt .
Mi soabaimet das mo mii galgat dárkkistit ahte dálkkádatdoaibmabijut čađahuvvojit soahpamuša mielde .
Og viktigst : vi ble enige om at verdens rike land skal være med og betale for klimatiltak i utviklingsland .
Ja deháleamos : mii soabaimet das ahte máilmmi rikkis riikkat galget leat mielde máksimin ovdáneaddji riikkaid dálkkádatdoaibmabijuid .
Det er den rike verden som er historiens store forurensere , men det er utviklingslandene som vil stå for de største utslippene i framtiden .
Máilmmi rikkis riikkat dat leat historjjá stuorámus nuskodatluoitit , muhto boahtteáiggi ovdáneaddji riikkat šaddet lundui luoitit eanemusat .
Kina har gått forbi USA som verdens største utslippsnasjon .
Kiinná lea mannan USA meaddil ja lea dál stuorámus nuskodatluoiti .
Vi ble rike gjennom å øke våre utslipp .
Mii rikkuimet go álggiimet luoitit eambbo lundui .
Problemet er at dagens fattige land ikke kan bli rike på samme måte som oss .
Váttisvuohta odne lea ahte geafes riikkat eai sáhte riggut nugo mii rikkuimet .
Det vil simpelthen ikke jordkloden og verdens klima tåle .
Dan njulgestaga min eana ja dálkkádat ii gierdda .
Derfor kan klimaproblemet bare løses dersom rike land er med på å ta regningen for utslippskutt i fattige land .
Danne lea dálkkádatváttisvuođaid vejolaš čoavdit jos rikkes riikkat servet máksit rehkega go geafes riikkat geahpedit luoitimiid .
Dette er grunnen til at Norge satser så mye på tiltak mot avskoging .
Dat lea sivva manne Norga bidjá nu ollu searaid vuovddehuhttimiid vuostá .
Klarer vi å stanse avskogingen vil vi redusere utslippene med en tredjedel av det som må til .
Jos mii lihkostuvvat bissehit vuvddiid jávkadeama , de luoitimat unnot goalmmádasain olles geahpedandárbbus .
I tillegg må vi utvikle miljøvennlige teknologier som gjør at vi kan kombinere vekst med lavere utslipp .
Lassin mii fertet ovddidit birrasiiheivvolaš teknologiijaid maiguin mii sáhttit oažžut sihke ovdáneami ja unnit luoitimiid .
Lykkes vi med å rense utslipp fra kraftverk og industrianlegg gjennom karbonfangst , får vi et tiltak som virkelig monner globalt .
Jos mii lihkostuvvat buhtistit fápmorusttegiid ja industriijarusttegiid luoitimiid karbonačatnamiin , de mis lea doaibmabidju mii duođaid lea ávkin miehtá máilmmi .
Skog og karbonfangst .
Vuovddit ja karbonačatnamat .
Her skal Norge utgjøre en forskjell .
Dákko Norga áigu bidjat iežas mihttun .
Vi har en historie med engasjement og vilje til innsats som gjør at vi i noen saker har en større rolle i verden enn det størrelsen på folketallet skulle tilsi .
Mis lea dakkár historjá ja álša ja dáhttu čađahit áššiid mat dahket ahte mis muhtun áššiin lea stuorát rolla máilmmi riikkaid gaskkas go min álbmoga sturrodaga mielde galggašii leat .
Vi forvalter en arv – fra Nansens engasjement for flyktninger til Gro Harlem Brundtlands internasjonale lederskap i miljøspørsmål .
Mis lea árbi mas váldit vára – dan rájis go Nansen barggai báhtareaddjiid ávkin gitta dassážii go Gro Harlem Brundtland jođihii riikkaidgaskasaš birasáššiid .
Det gir oss et ansvar , for å ta ansvar .
Dat buktá midjiide ovddasvástádussan váldit ovddasvástádusa .
Derfor skal vi fortsette kampen mot fattigdom .
Danne mii áigut joatkit doaru geafivuođa vuostá .
Derfor er vi til stede med soldater og sivile for å bidra til trygghet og gjenoppbygging i Afghanistan og Tsjad .
Danne mii searvat soalddáhiiguin ja siviila olbmuiguin Afghanistánii ja Čáddii , vai sáhttit leat mielde ovddideamen dorvvolašvuođa ja huksemin ođđasis dáid riikkaid .
Og derfor skal vi anstrenge oss hver dag for å løse klimaproblemet .
Ja danne mii áigut rahčat juohke beaivvi čoavdin dihtii dálkkádatváttisvuođaid .
Dette er felles problemer vi må løse , i fellesskap .
Dát leat oktasaš váttisvuođat maid mii fertet ovttasráđiid čoavdit .
Vi skal løse dem med hverandres kunnskap og hverandres arbeid .
Mii galgat daid čoavdit guhtet guimmiideamet máhtuiguin ja bargguiguin .
I kveld vil jeg hilse til alle dere som er på jobb og holder hjulene i gang denne nyttårsdagen , og til alle som gjør tjeneste for Norge i utlandet .
Dán eahkeda mun háliidan dearvvuođaid cealkit didjiide guđet lehpet bargguin ja lehpet mielde joraheamen servodatáššiid dán ođđajagebeaivvi , ja didjiide buohkaide guđet Norgga bálvalehpet olgoriikkas .
Jeg vil hilse til kongefamilien og takke for deres innsats i året som har gått .
Mun háliidan cealkit dearvvuođaid gonagasbearrašii ja giitit sin dan barggu ovddas maid sii doaimmahedje mannan jagi .
Og til hver enkelt av dere : Godt nytt år .
Ja vel didjiide juohkehažžii : Buori ođđa jagi !
Tale / artikkel , 01.01.2011
Sárdni / artihkal , 03.01.2011
Statsministerens nyttårstale 2011
Stáhtaministara ođđajagesárdni jagi 2011
Framført i NRK og TV 2 1. januar 2011
Dan sáddejedje NRK ja TV 2 ođđajagemánu 1. b. 2011
Statsminister Jens Stoltenberg holder sin nyttårstale 1. januar 2011 .
Stáhtaministtar Jens Stoltenberg .
I disse dager er det 100 år siden Roald Amundsen ankret opp i Hvalbukta .
Dáid beivviid lea 100 jagi dasságo Roald Amundsen áŋkorasttii Fálesgohppái .
Fra vinterbasen » Framheim ” forberedte han framrykkingen mot Sydpolen og den siste etappen i kappløpet mot britene .
» Framheim ” nammasaš doarjjabáikkis son ráhkkanii johtit maŋimuš gaskka Lullibullii vai joavdá ovdal eaŋgalasolbmuid geaiguin son lei gilvaleamen .
Verden ventet i spenning .
Máilbmi vurddii čearggosmielain .
Etter en eventyrlig ekspedisjon , nådde fem menn fra nord det sørligste punktet på kloden den 14. desember 1911 .
Erenoamážit bures lihkostuvvan ekspedišuvnna geažil vihtta albmá jovde eanajorbadasa lulimus čuoggái juovlamánu 14. beaivvi 1911 .
Da Roald Amundsen plantet det norske flagget på Sydpolen satte han Norge på verdenskartet .
Go Roald Amundsen ceggii Norgga leavgga son maiddái čalmmustahtii Norgga máilmmekárttas .
I år skal vi derfor feire et viktig årstall i vårt lands historie .
Danne mii áigut ge dán jagi ávvudit dehálaš vuođđologu riikamet historjjás .
Amundsens bragd fylte en ung nasjon med stolthet .
Amundsena máinnalmas dahku šattai nuorra riikii rámádussan .
Sammen med Fridtjof Nansens ekspedisjoner ble det en del av vår identitet som nordmenn .
Ovttas Fridtjof Nansena ekspedišuvnnaiguin dat šattai min norgalaš identitehtamet oassin .
Isødet formet Norge .
Ávdin jiekŋamáilbmi hábmii Norgga .
Et lite land viste verden at det kunne utrette store ting .
Unna riikkaš čájehii máilbmái ahte dat nákcii čađahit stuorra daguid .
I desember vil jeg delta i feiringen av 100-årsdagen på polpunktet .
Juovlamánus mun áiggun leat mielde ávvudeamen 100-jagibeaivvi buollačuoggás .
Der skal vi minne hverandre om at hver generasjon må sette seg nye djerve mål :
Doppe mii áigut muittuhit guhtet guoibmaseamet ahte juohke buolva ferte alcces válljet jálos ulbmiliid :
Antarktis i 2011 handler ikke lenger om kappløp , men om samarbeid .
Antárktisis jagi 2011 ii leat sáhka gilvaleamis , muhto ovttasbarggus .
Forskere fra mange land arbeider sammen for å forstå de farlige klimaendringene som truer hele verden .
Ollu riikkaid dutkit barget ovttasráđiid ádden dihtii daid váralaš dálkkádatnuppástuvvamiid mat áitet oppa máilmmi .
Nansen og Amundsen erobret isen .
Nansen ja Amundsen vuollásteigga jieŋaid .
Vår bragd skal være å hindre at isen smelter .
Min máinnalmas dahku galgá caggat jieŋaid suddamis .
Over 1200 av dagens nordmenn var født da Roald Amundsen nådde Sydpolen .
Eambbo go 1200 otná norgalaččain ledje riegádan go Roald Amundsen joavddai Lullibullii .
I hundreåret som har gått siden den gang har de deltatt i en fantastisk forvandling av Norge .
Dan čuohtejagis mii lea gollan dan rájes , sii leat vásihan man ipmašiid ollu Norga lea nuppástuvvan .
Samtidig med at polfarerne reiste sørover med Fram , reiste tusenvis av norske tjenestejenter og husmenn vestover med Amerikabåten .
Seammás go buollajohttit johte lulás Fram nammasaš fatnasiin , de norgalaš biiggát ja láigodálolaččat duháhiid mielde vulge oarjjás Amerihkáfatnasiin .
I det nye landet var det bedre muligheter for arbeid og jord .
Ođđa riikkas ledje buoret vejolašvuođat fidnet barggu ja eatnama .
En av de norske utvandrerne skrev begeistret hjem at i Amerika ” … spiser vi julemat hver dag . ”
Norgalaš sirddolaččain okta čálii jierásmuvvan ruoktot ahte Amerihkás » ... mii borrat juovlaborramušaid juohke beaivvi ” .
I 1911 var vi et fattig jordbrukssamfunn som mange flyttet fra .
Jagi 1911 mii leimmet geafes eanadoalloservodat mas olut fárrejedje eret .
I 2011 er vi et rikt , moderne samfunn som mange vil flytte til .
Jagi 2011 mii leat rikkis , ođđaáigásaš servodat masa olut háliidit fárret .
De mange svenskene som holder hjulene i gang i Norge , sier at Norge frister enormt med høye lønninger og gode jobbtilbud .
Dat ollu ruoŧŧilaččat geat doalahit Norgga jođus , dadjet ahte Norga giktala hirbmadit alla bálkkáiguin ja buriid bargofálaldagaiguin .
For en reise våre eldste har vært med på !
Jurddaš makkár eallinmátkkošteapmi min riikka boarráseamos ássiin lea leamaš !
De ble født inn i en ung nasjon som var blant de fattigste i Europa .
Sii riegádedje nuorra riikii mii lei Eurohpá geafimus riikkaid searvvis .
I ungdommen gikk mange av dem arbeidsledige i » de harde trettiåra ” , den forrige store økonomiske krisen i verden .
Nuorran olut sis fertejedje birget barggu haga » garra golbmalotjagiin ” , máilmmi ovddit stuorra ekonomalaš kriissa áigge .
De ble voksne i kampen mot nazismen .
Sii šadde rávesolmmožin nazismma vuostálasti soađi áigge .
Resten av livet brukte de til å bygge opp et velferdssamfunn ingen andre folk , noe sted i verden , noensinne i historien , har opplevd maken til .
Dan maŋŋá sii geavahedje eallimeaset hukset dakkár čálgoservodaga maid ii oktage eará álbmogiid , ii gostege eará sajis máilmmis , ii goassege historjjás leat vásihan .
» Den fremste generasjonen ” vil også bli husket for en annen innsats .
Danne leat ge boarrasepmosat min gaskkas buriin ánssášemiin gohčoduvvon » ovddimus buolvan ” .
Det var nemlig mye å glede seg over i Norge frigjøringsvåren 1945 .
Ollu lei man geažil olbmot Norggas illudedje ráfigiđa 1945 .
Resultatet så vi på de høye fødselstallene i 1946 .
Bohtosiid lei vejolaš oaidnit jagi 1946 alla riegádahttinloguin .
De store etterkrigskullene er nå i ferd med å bli pensjonister , og vi lever stadig lenger .
Stuorra soađi maŋŋásaš riegádan mánnáhivvodagat leat dál šaddamin penšonistan , ja mii eallit dađistaga boarrasabbun .
Historikerne regner 30 år som en generasjon .
Historihkárat rehkenastet 30 jagi buolvan .
I Norge har forventet levealder økt med nesten en generasjon på 100 år .
Norggas lea vurdojuvvon eallinahki guhkkon masá buolvvain maŋimus 100 jagi áiggis .
Det at så mange av oss lever lenger er kanskje det fineste og flotteste uttrykket for fremgangen vi har opplevd .
Aiddo dat ahte nu olut mis ellet guhkit , soaitá leat ge dan ovdáneami buoremus mearkan maid mii leat vásihan .
For 100 år siden fikk mange 65-åringer omsorg av sine barn .
100 jagi dás ovdal ollu 65-jahkásaččaid fuolahedje sin mánát .
I dag gir mange 65-åringer omsorg til sine foreldre .
Odne fuolahit ollu 65-jahkásaččat váhnemiiddiset .
Vi snakker om en helt ny form for alderdom .
Dás lea sáhka áibbas ođđalágan boarisvuođas .
I dag henger ikke de gamle i et horn på veggen , de henger over PC-en .
Odne eai heaŋgá boarrásat dorvves seainnis , sii čohkkájit dihtora ovddas .
De møtes på kjøpesenteret , i bridgeklubben , på golfbanen og på eldreuniversitetet .
Sii deaivvadit gávpeguovddážis , bridgesearvvis , golfagiettis ja boarrásiiduniversitehtas .
Samfunnets syn på alder endrer seg med tiden .
Servodaga ahkeoaidnu nuppástuvvá áiggi mielde .
Og som jeg selv oppdaget da jeg fylte femti :
Ja nu go mun ieš ge fuomášin go mun devden 50 jagi :
Synet på alder endrer seg også med alderen .
Ahkeoaidnu rievdá agi mielde ge .
Som samfunn må vi forandre holdningene til alder i takt med at vi lever lenger og er friskere enn før .
Servodahkan mii fertet nuppástuhttit miellaguottuideamet agi hárrái dan mielde ahte mii eallit boarrasabbun ja dearvasabbon go olbmot min ovdal .
Dette er årsaken til at vi fra og med i dag får et helt nytt pensjonssystem i Norge .
Dat lea sivvan dasa go mii otná rájes oažžut áibbas ođđa penšuvdnavuogádaga Norgii .
Da vi innførte Folketrygden i 1967 var pensjonsalderen 70 år .
Go mii válddiimet atnui Álbmotoaju jagi 1967 , lei penšuvdnaahki 70 jagi .
Forventet levealder var 74 år .
Vurdojuvvon eallinahki lei 74 jagi .
Mange fikk ingen eller kun kort tid som pensjonist .
Oluin ii oppanassii lean ge pensonistaáigi dahje ii lean go dušše oanehis penšonistaáigi .
I dag blir det mulig for alle å ta ut pensjon fra fylte 62 år , mens den forventede levealderen nå er 81 år .
Odne lea buohkain geat leat deavdán 62 jagi , vejolašvuohta váldit penšuvnna , ja vurdojuvvon eallinahki fas lea dál 81 jagi .
Nå kan de fleste regne med en langvarig tilværelse som pensjonist .
Dál sáhttet eatnašat rehkenastit ahte sii besset eallit guhká penšonistan .
Det nye pensjonssystemet sikrer valgfrihet for de som ikke kan eller ikke vil jobbe mer .
Ođđa penšuvdnavuogádat sihkkarastá sidjiide válljenfriddjavuođa guđet eai šat sáhte dahje eai šat háliit bargat .
Mange har stått på hele livet og vil heller ha velfortjent tid til å roe ned , dyrke interesser og oppfylle drømmer .
Olut leat rahčan oppa eallima ja baicce háliidit ánssášuvvon áiggi eallit siivvubut , ájahallat beroštusaideasetguin ja oallašuhttit nieguideaset .
Det er dem virkelig vel unt .
Dan sii duođaid ánssášit .
Samtidig er det mange med verdifull erfaring som har helse og vilje til å stå på videre .
Seammás leat ollu olbmot guđiin leat mávssolaš vásáhusat ja dearvvasvuohta ja dáhttu ain bargat .
Derfor blir det fra i dag lettere å kombinere pensjon og arbeid .
Danne šaddá otná rájes álkit ovttastit penšuvnna ja barggu .
Til glede for den enkelte og for fellesskapet .
Illun oktagassii ja oktasašvuhtii .
Og til de som måtte være i tvil om at godt voksne har mye å bidra med :
Ja sidjiide guđet eahpidit ahte vuorrasat olbmuin lea ollu oasseveahkki maid addit :
Se på Egil » Drillo ” Olsen .
Geahča Egil » Drillo ” Olsena .
I året som gikk beviste han ettertrykkelig at erfaring er en kraft det er vanskelig å slå .
Vássán jagi son duođaštii nannosit ahte vásáhus lea dakkár fápmu mas lea váttis birget .
Men det er også en del av livet at helsa skranter med alderen .
Muhto dat ge lea oassi eallimis ahte dearvvasvuohta hedjona agi mielde .
For ikke så mange tiår siden var omsorg for eldre stort sett et privat ansvar i Norge .
Eai nu galle logijagi dás ovdal lei boarrásiidfuolla Norggas eanaš priváhta ovddasvástádus .
Så sent som på 1960-tallet måtte de fleste tas hånd om av familien .
Nu maŋŋit go 1960-logus fertii bearaš fuolahit eatnašiid .
En av de viktigste bærebjelkene i et moderne velferdssamfunn er offentlig eldreomsorg av god kvalitet .
Ođđaáigásaš čálgoservodaga deháleamos cakkiin okta lea bures lágiduvvon almmolaš boarrásiidfuolla .
Vi skal gi de eldre den omsorgen de trenger .
Mii áigut addit boarrásiidda dan fuola maid sii dárbbašit .
De aller fleste greier seg heldigvis selv , men ingen skal være redd for at de ikke får en hjelpende hånd .
Lihkus birgejit eatnašat ieža , muhto ii oktage dárbbaš ballat ahte ii oaččo veahki .
For noen holder det med noen timer hjemmehjelp i uka .
Muhtumat eai dárbbaš go moadde diimmu ruovttuveahki vahkkui .
Andre trenger pleie hele døgnet .
Earát fas dárbbašit divššu birra jándora .
De aller fleste får den hjelpen de trenger .
Eatnašat ožžot dan veahki maid dárbbašit .
Hver dag gjør titusenvis av ansatte en fantastisk innsats .
Juohke beaivvi logiduháhiid mielde bargit bidjet stuorra návccaid bargoseaset .
I kommunal hjemmehjelp , i sykehjem drevet av ideelle organisasjoner og i private omsorgsbedrifter .
Gielddaid ruovttuveahkis , boarrásiidsiiddain maid eaktodáhtolaš ásahusat jođihit ja priváhta fuollafitnodagain .
De trøster og løfter .
Sii jeđđejit ja loktejit .
Vasker og steller .
Basset ja dikšot .
Handler mat og gir medisiner .
Gávppašit ja addet dálkasiid .
Takk for den omsorgen og omtanken dere gir hver eneste dag !
Giitu dan fuola ja beroštumi ovddas maid dii addibehtet juohke áidna beaivvi !
Men vi må også gjøre noe med det som ikke fungerer .
Muhto mii fertet maiddái njulget dan mii ii doaimma .
Ved å sette alle kluter til , fikk vi til full barnehagedekning .
Go mii čohkkiimet buot searaid , de juvssaimet olles mánáidgárdegokčama .
Nå er vi i gang med den neste store oppgaven :
Dál mii leat áŋgiruššamin nuppiin stuora doaibmamušain :
Alle eldre skal få den hjelpen de trenger .
Buot boarrásat galget oažžut dan veahki maid sii dárbbašit .
Derfor bygger vi nå ut tilbud om sykehjemsplass eller heldøgns omsorg til alle som trenger det .
Danne mii dál hukset boarrásiidsiidafálaldagaid dahje jándorbirrasaš fuola buohkaide guđet dan dárbbašit .
Det har til alle tider vært kvinnene som har tatt de største omsorgsløftene .
Álot dat leat nissonolbmot guđet leat eanemusat rahčan fuollaaddimiin .
For de oppvoksende slekter , og for familiens eldste .
Sihke šaddi buolvvaide , ja bearraša boarrasepmosiidda .
Derfor er det fullt fortjent at vi i det nye pensjonssystemet i større grad belønner kvinners omsorgsinnsats .
Danne sii ollásit ánssášit ahte ođđa penšuvdnavuogádat , eambbo go ovddeš pešuvdnavuogádagat , bálkkaša nissonolbmuid fuollaáŋgiruššama .
De som har vært hjemme med barn , vil når de nå blir pensjonister , få et større tillegg i pensjonen for dette .
Sii guđet leat leamaš ruovttus mánáiguin , ožžot go sii šaddet penšonistan , stuorát penšuvdnalasáhusaid dán ovddas .
Lave inntekter og deltidsarbeid vil også gi mer i pensjon .
Fuones bálká ja oasseáigebargu galget maid addit eanet penšuvnna .
Samlet gjør dette at langt færre kvinner blir minstepensjonister .
Oktiibuot mearkkaša dat ahte ollu unnit nissonat go ovdal šaddet
Det som gjør Norge rikt , er at så mange er i jobb .
Dat mii dahká Norgga nu rikkisin , lea ahte nu olut leat barggus .
Og det som særlig skiller oss fra de fleste andre land , er at så mange kvinner velger å være yrkesaktive .
Ja dat mii earuha min eanaš eará riikkain , lea ahte nu ollu nissonat válljejit dienasbarggu .
Mange sier ofte til meg at Norge er heldig som har oljen .
Máŋggas dadjet dávjá munnje ahte Norga lea lihkkoš go das lea olju .
Det er riktig ; men mye viktigere :
Dat lea riekta ; muhto ollu dehálat lea dát :
Norge er heldig som har norske kvinner .
Norga lea lihkkoš mas leat norgalaš nissonat .
Og med dette er vi tilbake til en av mine kjepphester .
Ja de fáhkka máhccat oktii mu stuorámus beroštusáššiin .
Det er hverandres arbeid vi lever av .
Guhtet guoibmámet barggus han mii eallit .
Jo flere som er i arbeid , jo mer velferd .
Mađe eanebut leat barggus , dađe eambbo buorredilálašvuohta buohkaide .
Roald Amundsen ble nasjonens helt for det mot han viste i isen .
Roald Amundsen šattai riikka sáŋgárin iežas jálu geažil maid son čájehii jiekŋaguovlluin .
Våre fremste helter i dag , er de norske kvinner og menn som tjenestegjør i Afghanistan .
Min otná stuorámus sáŋgárat leat Norgga albmát ja nissonat guđet bálvalit Afghanistánas .
Jeg hadde gleden av å feire 17. mai med våre styrker i Meymaneh og Mazar-E-Sharif og ble fylt av stolthet over å se hva norske soldater utretter i et land langt borte .
Munnje lei illu go bessen ávvudit miessemánu 17. beaivvi min soalddáhiiguin Meymaneh ja Mazar-E-Sharif nammasaš báikkiin ja ledjen rámis oaidnit maid Norgga soalddáhat barget riikkas mii lea guhkkin eret ruovttus .
Sorgen var desto større da jeg få uker senere fikk meldingen om at en veibombe hadde tatt livet av Andreas Eldjarn , Simen Tokle , Trond André Bolle og Christian Lian .
Moraš lei dađe stuorát go mun moatti vahku maŋŋá ožžon dieđu ahte geaidnobomba lei goddán Andreas Eldjarn , Simen Tokle , Trond André Bolle ja Christian Lian .