pere/sami_parallel huggingface dataset:
Samtidig reflekteres den eksisterende kompetansen i for liten grad i undervisningen i helse- og sosialfaglig utdanning .
Seammás albmana dálá gelbbolašvuohta beare unnán dearvvasvuođa- ja sosiálafágalaš oahpu oahpahusas .
Senteret vil kunne bli et knutepunkt mellom samiske fagmiljøer , utdanningsinstitusjonene , Sametinget og helsemyndighetene .
Guovddáš galgá čatnat sámi fágabirrasiid , oahppoinstitušuvnnaid , Sámedikki ja dearvvasvuođaeiseválddiid ovttasbargui .
Senteret vil også kunne spille en rolle i det internasjonale faglige samarbeidet om urfolksspørsmål i regi av World Health Organisation .
Guovddážis sáhttá maiddái leat rolla riikkaidgaskasaš fágalaš ovttasbarggus eamiálbmotgažaldagaid hárrái Máilmmi Dearvvasvuođa Organisašuvnna ( World Health Organisation ) olis .
Norge var medforslagsstiller til en resolusjon som ble vedtatt på Verdens helseforsamling i 2001 , som vektlegger behovet for datainnsamling om urfolks helse .
Norga lei mielde evttoheamen loahppacealkámuša mii mearriduvvui Máilmmi dearvvasvuođačoagganeamis 2001 , mii deattuha eamiálbmogiid dearvvasvuođa dili datačohkkema .
Regjeringen merker seg for øvrig at Sametinget ønsker å løfte internasjonale helse- og sosialspørsmål til behandling i Samisk parlamentarisk råd .
Ráđđehus fuopmáša muđui ahte Sámediggi háliida loktet riikkaidgaskasaš dearvvasvuođa- ja sosiálagažaldagaid Sámi parlamentáralaš ráđi gieđahallamii .
Det har etter hvert blitt en bedre geografisk spredning på forsøksvirksomheter som Sametinget gir tilskudd til .
Dađistaga leat geahččaladdandoaimmat maidda Sámediggi lea juolludan ruđa buorebut biđgejuvvon geográfalaččat .
Likevel foregår fortsatt en stor del av virksomheten i forvaltningsområdet for samisk språk .
Dattege dáhpáhuvvá ain stuorra oassi doaimmas sámegiela hálddahanguovllus .
Utenfor dette området er tilgangen på samiskspråklige tjenestetilbud marginal .
Dán guovllu olggobealde leat sámegiel bálvalusfálaldagat unnán dábuheamis .
I store områder , særlig i sørsamiske strøk , er det vanskelig å få til en radikal bedring av språksituasjonen i helsesektoren .
Viiddis guovlluin , erenoamážit oarjelsámi guovlluin , lea váttis oažžut áigái vuđolaš buorráneami dearvvasvuođasuorggi gielladilis .
Tolketjeneste er derfor et nødvendig supplement for å ivareta de forsvarlighetskrav og krav til brukermedvirkning / informert samtykke som inngår i helseretten .
Danne lea dulkabálvalus lassi mii lea dárbbašlaš go galgá áimmahuššat bealuštahttivuođagáibádusaid ja geavaheaddjioassálastima / dihttesis mieđáhusa mii lea oassin dearvvasvuođarievttis .
Det er ofte enklere å gjøre tjenestetilbudet mer tilpasset samiske brukeres kulturelle bakgrunn .
Dávjá lea álkit heivehit bálvalusfálaldaga sámi geavaheddjiid kultuvrralaš duogážii .
For mange samer kan dette oppleves som vel så viktig som muligheten for å bli betjent på samisk språk .
Máŋgga sápmelačča mielas lea dát seamma deaŧalaš go vejolašvuohta oažžut bálvaleami sámegillii .
11.2 Samisk innflytelse over helsetjenester til den samiske befolkningen
11.2 Sámi váikkuhanfápmu sámi veahkadaga dearvvasvuođabálvalusaide
Regjeringen viser til at Sametinget og samiske fagfolk ønsker en formalisert samisk innflytelse over spesialisttjenestene i Indre Finnmark og andre tjenestetilbud som har et særskilt ansvar for den samiske befolkningen .
Ráđđehus čujuha ahte Sámediggi ja sámi fágaolbmot háliidit formaliseret sámi váikkuhanfámu Sis-Finnmárkku spesiálistabálvalussii ja eará bálvalusfálaldagaide main lea vásedin ovddasvástádus sámi veahkadagas .
Stortingets vedtak om statlig overtakelse av spesialisthelsetjenestene ( jf. odelstingsproposisjon nr. 66 ( 2000–2001 ) innebærer at sykehus og annen spesialisthelsetjeneste organiseres i ulike statlige driftsforetak forankret i regionale helseforetak med bestilleransvar .
Stuorradikki mearrádus spesiálistabálvalusaid stáhtalaš badjeliiváldima birra ( vrd. Od. prp. nr. 66 ( 2000–2001 ) mearkkaša ahte buohcceviesut ja eará spesiálistabálvalus organiserejuvvo iešguđetlágan stáhtalaš doaibmafitnodahkan mat leat vuođđuduvvan guovlluguovdasaš dearvvasvuođafitnodahkan main lea daguheaddjiovddasvástádus .
Sosial- og helsedepartementet har bedt Sametinget om forslag til personer som kan sitte i foretaksstyrene .
Sosiála- ja dearvvasvuođadepartemeanta lea bivdán Sámedikki evttohit olbmuid geat sáhttet čohkkát fitnodatstivrrain .
Regjeringen vil også vurdere hvordan hensynet til den samiske befolkningen kan ivaretas i styringsdialogen mellom Sosial- og helsedepartementet og de regionale helseforetakene , jamfør behovene som påpekes i Sametingets årsmelding , pkt. 2.5 .
Ráđđehus áigu maiddái árvvoštallat mo deasta sámi veahkadagas sáhttá áimmahuššojuvvot Sosiála- ja dearvvasvuođadepartemeantta ja guovlluguovdasaš dearvvasvuođafitnodagaid gaskasaš stivrendialogas , veardit dárbbuiguin mat čujuhuvvojit Sámedikki jahkedieđáhusas , čuoggás 2.5 .
Forslag framlagt i revidert nasjonalbudsjett for 2001 om omorganisering av den sentrale helseforvaltningen , innebærer blant annet at fylkeslegene innlemmes i fylkesmannsembetet , og at det nåværende Statens helsetilsyn også får ansvar for tilsyn etter lov om sosiale tjenester .
Evttohus mii lea ovdanbiddjojuvvon dárkkistuvvon našuvnnalašbudjeahtas 2001 guovddáš dearvvasvuođahálddahusa ođđasisorganiserema birra , mearkkaša earret eará ahte fylkkadoaktárat lahttuduvvojit fylkkamánneámmáhii , ja ahte dálá Stáhta dearvvasvuođabearráigeahčču maiddái oažžu bearráigeahččoovddasvástádusa lága mielde sosiála bálvalusaid birra .
Tilsyn med helse- og sosialtjenester kan dermed drøftes samlet i dialogen mellom fylkesmennene og Sametinget , jf. kap. 5 .
Dearvvasvuođa- ja sosiálabálvalusaid bearráigeahčču sáhttá dainna ságaškuššojuvvot čoahkis fylkkamánniid ja Sámedikki dialogas , vrd. kap. 5 .
11.3 Videre utvikling av tjenestetilbudene , forskning og utdanning
11.3 Bálvalusfálaldagaid viidáset gárgedeapmi , dutkan ja oahppu
Senter for samisk helseforskning vil prioritere å utarbeide dokumentasjon av eksisterende kompetanse i sektoren .
Sámi dearvvasvuođadutkama guovddáš galgá vuoruhit suorggi dálá gelbbolašvuođa duođaštusaid ráhkadeami .
Samtidig er det behov for en større samisk helse- og levekårsundersøkelse .
Seammás dárbbašuvvo stuorát sámi dearvvasvuođa- ja eallindilleguorahallan .
Denne er nå under planlegging , og vil bli gjennomført i samarbeid med Statens helseundersøkelser i forbindelse med helseundersøkelsen for Troms og Finnmark .
Dát lea dál plánejuvvomin , ja galgá čađahuvvot ovttasbarggus Stáhta dearvvasvuođaiskkademiiguin ( Statens helseundersøkelser ) Romssa ja Finnmárkku dearvvasvuođaguorahallama oktavuođas .
Det er også behov for undersøkelser om samiske brukeres tilfredshet med helse- og sosialtjenestene .
Maiddái dárbbašuvvojit guorahallamat sámi geavaheddjiid duhtavašvuođas dearvvasvuođa- ja sosiálabálvalusaide .
Det neste steget vil være å få utdanningsinstitusjonene og beslutningstakere til å anvende denne kunnskapen .
Boahtte lávki lea oažžut oahppoinstitušuvnnaid ja mearrideddjiid geavahit dán dieđu .
Sametinget ønsker midler til et eget forskningsprogram for slike formål .
Sámediggi sávvá ruđaid sierra dutkanprográmmii dákkár ulbmiliidda .
Regjeringen legger til grunn at finansieringen av virksomheten ved Senter for samisk helseforskning har forskningsressurser knyttet til stillingene .
Ráđđehus atná vuođđun ahte Sámi dearvvasvuođadutkama guovddáža ruhtadeamis leat dutkanveahkkevárit čadnojuvvon virggiide .
Prosjekter som beskrevet over vil bli finansiert gjennom særskilte midler knyttet til oppdrag fra Sosial- og helsedepartementet .
Projeavttat nugo bajábealde máinnašuvvon , ruhtaduvvojit vásedin ruđaiguin mat čatnasit bargguide Sosiála- ja dearvvasvuođadepartemeantta ovddas .
Utover dette må senteret søke Norges forskningsråd om midler til forskningsprosjekter .
Dáid lassin ferte guovddáš ieš ohcat Norgga dutkanráđis ruđaid dutkanprojeavttaide .
Det er hittil bare innen psykisk helsevern at Sosial- og helsedepartementet har lagt til rette for nasjonale funksjoner i tjenestetilbudet til den samiske befolkningen .
Dássážii lea dušše silolaš dearvvasvuođasuddjema siskkabealde ahte Sosiála- ja dearvvasvuođadepartemeanta lea láhčán bálvalusfálaldagaid riikkagottálaš doaimmaide sámi veahkadaga várás .
Departementet vil i første omgang vurdere om det somatiske spesialistlegesenteret skal ha noe av den samme rollen innen somatiske helsetjenester .
Departemeanta áigu vuos árvvoštallat galgágo somáhtalaš spesiálistadoavtterguovddážis sullii seamma lágan rolla somáhtalaš dearvvasvuođabálvalusaid hárrái .
Sosial- og helsedepartementet arbeider med løsninger for en nasjonal tolketjeneste og tolkeutdanning i sektoren , samt etablering av en informasjonstjeneste for samiske brukere av helse- og sosialtjenester .
Sosiála- ja dearvvasvuođadepartemeanta lea bargamin riikkagottálaš dulkabálvalusa ja dulkaoahpu čovdosiiguin suorggi várás , ja informašuvdnabálvalusa álggahemiin dearvvasvuođa- ja sosiálabálvalusaid sámi geavaheddjiide .
Retningslinjene for desentralisert sykepleierutdanning forutsetter at høgskolene prioriterer tilbud i kommunene med størst sykepleiermangel .
Lávdaduvvon buohccedivššároahpu njuolggadusat ovdehit ahte allaskuvllat vuoruhit fálaldagaid gielddain gos lea stuorámus buohccedivššárváili .
Dette innebærer at det ikke blir påbegynt noen ny samiskspråklig sykepleierklasse ved Samisk høgskole i Kautokeino .
Dát mearkkaša ahte ii álggahuvvo ođđa sámegielat buohccedivššárluohkká Sámi allaskuvllas Guovdageainnus .
Sosial- og helsedepartementet oppfordrer universitetene til å fastholde og videreutvikle kvoteordningene for samiske studenter på de aktuelle studiene .
Sosiála- ja dearvvasvuođadepartemeanta ávžžuha universitehtaid bisuhit ja viidáseappot gárgedit earreortnegiid sámi studeanttaide áigeguovdilis oahpuin .
Medisinsk fakultet ved universitetet i Tromsø har intensjoner om å ta et nordisk ansvar for medisinerutdanning med samisk profil , noe de-partementet ser svært positivt på .
Romssa universitehta Medisiinnalaš fakultehtta lea áigumin váldit davviriikkalaš ovddasvástádusa dálkkasteaddjioahpus mas lea sámi profiila , ja dán atná departemeanta hui positiivvalažžan .
11.4 Regjeringens handlingsplan for helse- og sosialtjenester til den samiske befolkningen
11.4 Ráđđehusa dearvvasvuođa- ja sosiálabálvalusaid doaibmaplána sámi veahkadahkii
Regjeringen vil høsten 2001 legge frem en handlingsplan for helse- og sosialtjenester til den samiske befolkningen i Norge , jf. regjeringens høringsutkast av november 1999 .
Ráđđehus áigu čakčat 2001 bidjat ovdan Norgga sámi veahkadaga dearvvasvuođa- ja sosiálabálvalusaid doaibmaplána , vrd. ráđđehusa skábmamánu 1999 mannosaš gulaskuddanevttohusain .
Hovedprinsippet for tiltak for den samiske befolkningen er at tiltakene ytes innenfor de etablerte tjenestene , i tråd med prinsippet om individuell tilpasning .
Sámi veahkadaga doaibmabijuid váldoprinsihppa lea ahte doaibmabijut addojuvvojit sajáiduvvan bálvalusaid siskkabealde , oktagaslaš heiveheami prinsihpa mielde .
Dette er hjemlet i helselovgivningen .
Dás lea láhkavuođus dearvvasvuođaláhkaaddimis .
Først og fremst er regjeringens handlingsplan en strategi for kunnskapsoppbygging , kompetanseheving hos helse- og sosialpersonell og en bevisstgjøring på forvaltningsnivå .
Vuosttažettiin lea ráđđehusa doaibmaplána diehtohuksema , dearvvasvuođa- ja sosiálabargiid gelbbolašvuođaloktema ja hálddahusdási dihtomielalažžan dahkama strategiija .
Staten tar ansvar for å utvikle forskningsbasert kompetanse om helse- og levekårsforhold i den samiske befolkningen , og deres behov for ivaretakelse av samisk språk og kultur i helse- og sosialtjenestene .
Stáhta váldá ovddasvástádusa gárgedit dutkamii vuođđuduvvan gelbbolašvuođa sámi veahkadaga dearvvasvuođadilálašvuođaid ja eallindiliid birra , ja sámi veahkadaga dárbbu birra oažžut sámi giela ja kultuvrra áimmahuššojuvvot dearvvasvuođa- ja sosiálabálvalusain .
Utvikling av slik spisskompetanse vil ha betydning for undervisning om samiske forhold i helse- og sosialfaglig utdanning .
Dákkár erenoamášgelbbolašvuođa gárgedeamis lea mearkkašupmi dearvvasvuođa- ja sosiálafágalaš oahpu oahpahussii sámi dilálašvuođaid birra .
Det er kommuners og fylkeskommuner / helseforetaks ansvar å følge opp denne strategien i de lokale tjenestene .
Gielddaid ja fylkkagielddaid / dearvvasvuođafitnodagaid ovddasvástádus lea čuovvolit dán strategiija báikkálaš bálvalusaid hárrái .
Sametinget har vært kritisk til høringsutkastet til handlingsplan , på grunn av manglende tidsangivelser og økonomiske rammer for tiltakene , foruten store forsinkelser , jamfør årsmeldingens kap. 1.3 .
Sámediggi lea moaitán doaibmaplána gulaskuddanevttohusa doaibmabijuid váilevaš áigealbmademiid ja ekonomalaš rámmaid geažil , lassin maŋŋonemiide , veardit jahkedieđáhusa kap. 1.3 .
Regjeringen understreker at tempoet i gjennomføringen av tiltakene avhenger av de årlige budsjettvedtakene .
Ráđđehus deattasta ahte doaibmabijuid čađahanjohtu lea sorjavaš jahkásaš budjeahttamearrádusain .
11.5 Tiltak
11.5 Doaibmabijut
Regjeringen vil finansiere en helse- og levekårsundersøkelse i samiske områder .
Ráđđehus áigu ruhtadit dearvvasvuođa- ja eallindilleguorahallama sámi guovlluin
Regjeringen vil høsten 2001 legge frem en handlingsplan for helse- og sosialtjenester til den samiske befolkningen i Norge .
Ráđđehus áigu čakčat 2001 bidjat ovdan dearvvasvuođa- ja sosiálabálvalusaid doaibmaplána Norgga sámi veahkadaga várás .
Nr. : 11 Dato : 09.02.2007
Nr. : 11 Beaivi : 09.02.07
De Samiske veiviserne opplever stor pågang fra skoler rundt omkring i landet som ønsker informasjon om samer og samisk kultur .
Sámi ofelaččat vásihit ollu ja dávjjibut jearaldagaid skuvllain miehta riikka geat háliidit eanet dieđuid sápmelaččaid ja sámi kultuvrra birra .
Arbeids- og inkluderingsdepartementet har derfor økt bevilgningen til prosjektet Samiske veivisere med 350 000 kroner i år , til totalt 1 650 000 kroner .
Bargo- ja searvadahttindepartemeanta lea danin dán jagi lasihan juolludeami Sámi ofelaččaid prošektii 350 000 kruvnnuin , ja mearkkaša oktiibuot 1 650 000 kruvnno .
Prosjektet Samiske veivisere ble startet i 2004 og har som målsetting å øke kunnskapen om samiske forhold blant ikke-samisk ungdom , fortrinnsvis på videregående skoler , organisasjoner og foreninger .
Prošeakta Sámi ofelaččat álggahuvvui jagi 2004 , ja ulbmil lea buoridit máhtolašvuođa ja dieđuid sámi dilálašvuođaid birra earáide go sámi nuoraide , vuosttažettiin joatkkaskuvllain , organisašuvnnain ja servviin .
Samisk høgskole har det faglige og administrative ansvaret for prosjektet .
Prošeavtta fágalaš ja hálddahuslaš ovddasvástádus lea Sámi allaskuvllas .
Den siste tiden har pågangen fra skoler som ønsker besøk økt betraktelig , noe som blant annet skyldes besøket på Slemdal skole i januar hvor også sameminister Bjarne Håkon Hanssen fikk lære det samiske alfabet .
Maŋimus áiggi leat sakka dávjjibut boahtán jearaldagat skuvllain geat háliidit ofelaččaid guossái maŋŋil gallestallama Slemdal skuvllas ođđajagimánus gos maiddái sámeministar , Bjarne Håkon Hanssen , oaččui oahppat sámi alfabehta .
– Jeg er glad for å se at interessen for det samiske øker i samfunnet .
- Mun lean ilus go oainnán ahte beroštupmi sámivuhtii lassána servodagas .
Veiviserne er gode representanter for samisk ungdom , de formidler kunnskap om sin kultur på en frisk og fengende måte som når fram til annen ungdom , uttaler Bjarne Håkon Hanssen .
Ofelaččat bures ovddastit sámi nuoraid , sii gaskkustit máhtolašvuođa kultuvrraset birra vuogas ja geasuheaddji vugiin ja olahit danin eará nuoraide dieđuiguin , cealká Bjarne Håkon Hanssen .
10 Barnehager
10 Mánáidgárddit
Norge har , med bakgrunn i urfolkets rettigheter , en særlig forpliktelse til å ivareta samiske barns og foreldres interesser .
Norggas lea , álgoálbmotvuoigatvuođaid vuođul , erenoamáš geatnegasvuohta váldit vuhtii sámi mánáid ja váhnemiid beroštumiid .
Barnehagen er en viktig arena for å utvikle samisk språk , kultur og identitet .
Mánáidgárdi lea okta servodaga deaŧaleamos arenain giella , kultuvra ja identitehta ovdánahttimii .
En trygg forankring i eget språk og kultur gir samiske barn de beste forutsetninger for å kunne utvikle sin identitet – samtidig som de skal forholde seg til majoritetssamfunnet .
Go lea oadjebas ­vuohta iežas giela ja kultuvrra dáfus , de dat addá sámi mánáide buot buoremus eavttuid das ahte ovddidit iežaset identitehta – dan seammás go sii galget eallit majoritehtaservodagas .
Regjeringens mål er å styrke bruken av samisk språk og å legge til rette for at samiske barn opplever samisk og norsk som likeverdige språk .
Ráđđehusa mihttomearri lea nannet sámegiela anu ja láhčit dili dakkárin ahte sámi mánát vásihit sámegiela ja dárogiela ovttadássásaš giellan .
Det er derfor viktig at samiske barn får et barnehagetilbud som styrker deres samiske språkutvikling .
Danne lea deaŧalaš ahte sámi mánát ožžot dakkár mánáidgárdefálaldaga mii nanne sin sámegiel ovdáneami .
Figur 11.1 Kommuner med samiske barnehager i Norge
Govus 11.1 Norgga gielddat main leat sámi mánáidgárddit
I barnehageloven understrekes at « Barnehagen skal ta hensyn til barnas alder , funksjonsnivå , kjønn , sosiale , etniske og kulturelle bakgrunn , herunder samiske barns språk og kultur . »
Mánáidgárdelágas deattuhuvvo ahte « Mánáidgárdi galgá váldit vuhtii máná agi , doaibmadási , sohkabeali , sosiála , čearddalaš ja kultuvrralaš duogáža ja dasa gullá máná giella ja kultuvra » .
Det innebærer blant annet at dersom samiske barn går i norskspråklige barnehager , bør foreldre som ønsker det kunne forvente at barnehagens ansatte har kjennskap til og legger vekt på at også den samiske kulturen skal være en del av barnehagens innhold .
Dat mearkkaša earret eará dan ahte jus sámi mánát leat dáčča mánáidgárddis , de galget dat váhnemat gean dan háliidit sáhttit vuordit mánáidgárddi bargiin dieđuid sámi kultuvrras ja sii galget maid deattuhit sámi kultuvrra leat oassin mánáidgárddi sisdoalus .
Formålet med det særskilte tilskuddet til samisk barnehagetilbud , er å legge til rette for at samiske barn skal få utvikle samisk språk og kultur i barnehagen .
Ulbmil dainna erenoamáš doarjagiin sámi mánáidgárdefálaldahkii lea dagahit dan ahte sámi mánát galget beassat ovddidit sámi giela ja kultuvrra mánáidgárddis .
Øvrige tilskudd som går til stimulering av utbygging av barnehageplasser og finansiering av drift , gjelder for samiske barnehager på lik linje med norske barnehager .
Eará doarjagat mat mannet dasa ahte movttiidahttit eambbo mánáidgárdesajiid háhkat ja ruhtadit doaimma , gusket sámi mánáidgárddiide seamma ollu go dáčča mánáidgárddiide .
Fylkesmannen har veiledningsplikt overfor kommuner og barnehageeiere og skal føre tilsyn med at kommunen utfører de oppgaver den som barnehagemyndighet er pålagt etter barnehageloven .
Fylkkamánnis lea bagadallangeatnegasvuohta suohkaniid ja mánáidgárdeeaiggádiid ektui ja dat galgá gozihit ahte suohkan doaimmaha daid bargguid maid galgá , ja maid mánáidgárdeláhka gohčču , go lea mánáidgárdeeiseváldi .
Det innebærer blant annet aktivt å gi veiledning på de områder barnehageloven dekker , både overfor kommunen som barnehagemyndighet og overfor kommunale og private barnehageeiere .
Dat mea rk ­kaša earret eará ahte galget aktiivvalaččat addit bagadallama dain surggiin maid mánáidgárdeláhka gokčá , sihke suohkanii mii lea mánáidgárdeeiseváldi ja suohkanlaš ja priváhta mánáidgárdeeaiggádiidda .
Sametinget har samtidig et særlig rådgivende ansvar overfor kommuner og barnehager når det gjelder utforming og innhold i samiske barnehager og barnehager med samiske barn .
Dan seammás lea Sámedikkis erenoamáš ráđđeaddi ovddasvástádus suohkanlaš ja priváhta mánáidgárddiide go lea sáhka sámi mánáidgárddiid ja daid mánáidgárddiid gos leat sámi mánát , hábmemis ja sisdoalus .
Kunnskapsdepartementet vil konsultere Sametinget om hvordan det kan samarbeides om tilsyn rettet mot den samiske barnehagesektoren , jf. også kap. 11.2 .
Máhttodepartemeanta áigu ráđđádallat Sámedikkiin dan movt sáhttet ovttasbargat goziheami dáfus mii lea jurddašuvvon sámi mánáidgárdesuorggi várás , gč. maid kap. 11.2 .
10.1 Barnehager for samiske barn
10.1 Mánáidgárddit sámi mánáide
I 2007 var det 41 samiske barnehager i Norge med om lag 1000 samiske barn .
2007:s ledje 41 sámi mánáidgárddi Norggas main ledje sullii 1000 sámi máná .
De samiske barnehagene er etablert fra Vadsø i nord til Oslo i sør .
Sámi mánáidgárddit leat ásahuvvon Čáhcesullo rájes davvin gitta Osloi lulás .
Hovedvekten av barnehagene ligger i Finnmark .
Eanaš oassi dain mánáidgárddiin leat Finnmárkkus .
Antall samiske barnehager har vært relativt stabilt de senere årene , jf. figur 10.2 .
Sámi mánáidgárddiid lohku lea leamaš oalle dásset maŋemus jagiid , gč. govvosa 0.2 .
Samiske barn i norske barnehager kan få tilbud om samiskopplæring .
Sámi mánát dáčča mánáidgárddiin sáhttet oažžut fálaldaga sámegieloahpahusas .
Dette tilbudet har vært økende de senere årene , jf. figur 10.3 . I 2007 fikk 14 norske barnehager med samiske barn tilskudd til samisk språkopplæring .
Maŋimus jagiid lea dat fálaldat lassánan , gč. govus 10.3. 2007:s ožžo 14 dáčča mánáidgárddi , main leat sámi mánát , doarjaga sámi giellaoahpahussii .
Det er et mål at samiske barn skal få et barnehagetilbud tilpasset sitt språk og sin kulturbakgrunn .
Mihttomearrin lea ahte sámi mánát galget oažžut dakkár mánáidgárdefálaldaga mii lea heivehuvvon sin gillii ja kulturduogážii .
Kommunene har et spesielt ansvar for å sikre at samiske barn får et barnehagetilbudet som bygger på samisk språk og kultur , jf. barnehageloven § 8 .
Suohkaniin lea erenoamáš ovddasvástádus sihkkarastit ahte sámi mánát ožžot dakkár mánáidgárdefálaldaga mii lea huksejuvvon sámi gillii ja kultuvrii , gč. mánáidgárdelága § 8 .
Figur 11.2 Barn i samiske barnehager 2002 – 2007
Govus 11.2 Mánát sámi mánáidgárddiin 2002 – 2007
Kilde : Sametinget
Gáldu : Sámediggi
Figur 11.3 Norske barnehager med samiskopplæring 2002 – 2007
Govus 11.3 Dáčča mánáidgárddit sámi oahpahusain 2002 – 2007
Å legge til rette for samiske barnehagetilbud i kommuner der samisk språk og kultur står svakt , er særlig viktig .
Lea erenoamáš deaŧalaš láhčit sámi mánáidgárdefálaldaga dakkár suohkaniidda gos sámi giella ja kultuvra lea hearkkes dilis .
Kommuner som er i en fase med revitalisering av samisk språk og kultur bør ta særlig hensyn til at samiske barn får møte samisk språk og kultur i barnehagen .
Suohkanat mat leat dakkár muttus ahte leat ealáskahttime sámi giela ja kultuvrra berrejit váldit erenoamážit vuhtii dan ahte sámi mánát besset deaivvadit sámi gielain ja kultuvrrain mánáidgárddis .
Utvikling av samisk språk i barnehagen bør skje i et aktivt samspill mellom barnehage , foreldre og nærmiljø .
Sámi giellaovdánahttin mánáidgárddis berre dahkkojuvvot mánáidgárddi , váhnemiid ja lagaš birrasa aktiiva ovttasdoaibmamiin .
10.2 Sametingets rolle
10.2 Sámedikki rolla
Sametinget tildeler midler over Kunnskapsdepartementets budsjett til tilskudd til samiske barnehager , til utarbeidelse av pedagogisk materiell , til språkopplæring og til informasjons- , utviklings- og veiledningsarbeid i samiske barnehager og barnehager med samiske barn .
Sámediggái juolluduvvojit ruđat Máhttodepartemeanttas ja dat ruđat galget leat sámi mánáidgárddiide , pedagogalaš materiála ráhkadeapmái , giellaoahpahussii ja sámi mánáidgárddiid diehtojuoh , ­kin- ovdánahttin- ja bagadallanbargui ja mánáid ­gárddiide gos leat sámi mánát .
Det gis et eget tilskudd til barnehager som har vedtektsfestet at de bygger på samisk språk og kultur .
Sierra doarjja addojuvvo daidda mánáidgárddii ­de main lea mearrádus ahte sii barget sámi gielain ja kultuvrrain .
Intensjonen med tilskuddet er å dekke de ekstrautgifter som et samisk barnehagetilbud medfører og sikre at samiske barn i barnehagene får mulighet til å utvikle og styrke sitt samiske språk og sin kulturbakgrunn .
Ulbmil dainna doarjagiin lea gokčat daid liigegoluid maid sámi mánáidgárdefálaldat mielddisbuktá ja sihkkarastit ahte sámi mánát mánáidgárddiin ožžot vejolašvuođa ovddidit ja nannet iežaset giela ja kulturduogáža .
Sametinget forvalter tilskuddet og har utarbeidet retningslinjer for tildeling .
Sámediggi hálddaša doarjaga ja lea ráhkadan doarjjajuolludan- njuolggadusaid .
Sametinget og departementet har fast årlig samarbeidsmøte på administrativt plan .
Sámedikkis ja departemeanttas lea jahkásaš ovttasbargočoahkkin hálddahuslaš dásis .
Sametinget samarbeider også med fylkesmennene om barnehagekonferanser , kompetansetiltak , utviklingsarbeid og nettverksarbeid .
Sáme ­diggi ovttasbargá maid fylkkamánniiguin mánáidgárdekonferánssaid , gelbbolašvuođadoaimmaid , ovdánahttinbargguid ja fierpmádatbargguid ektui .
Kunnskapsdepartementet vil fra 2008 ta initiativ til to årlige samarbeidsmøter med Sametinget .
Máhttodepartemeanta áigu 2008:s bidjat johtui guktii jagis ovttasbargočoahkkima Sámedikkiin .
Se også Sametingets årsmeldinger 2006 ( punkt 7.3 ) og 2007 ( punkt 8 ) .
Geahča maiddái Sámedikki 2006 jahkedieđáhusa čuoggá 7.3 ja 2007 jahkedieđáhusa čuoggá 8 .
10.3 Kompetanse og rekruttering
10.3 Gelbbolašvuohta ja rekruhtten
Kunnskapsdepartementet har 1. mars 2006 med hjemmel i § 2 i barnehageloven fastsatt forskrift om rammeplan for barnehagens innhold og oppgaver .
Máhttodeparteameanta lea njukčamánu 1. beaivvi 2006 mánáidgárdelága § 2 mielde mearridan rámmaplána njuolggadusa mánáidgárddi sisdoalu ja doaimmaid hárrái .
Det samiske perspektivet er en integrert del av den nye rammeplanen .
Sámi perspektiiva lea sisagođđojuvvon oassin ođđa rámmaplánas .
Rammeplanen for barnehagen fastslår at « samiske barn trenger støtte til å bevare og utvikle sitt språk og sin kultur uavhengig av hvor i landet de bor . »
Mánáidgárddi rámmaplána duođašta ahte » [ ... ] sámi mánát dárbbašit doarjaga seailluhit ja ovddidit iežaset giela ja kultuvrra gos dal de orožit riikkas . »
Sametinget har i samarbeid med Kunnskapsdepartementet utarbeidet veiledningsmateriell til rammeplanen .
Sámediggi lea ovttasráđiid Máhttodeparte ­meanttain ráhkadan bagadallanmateriealla rámma ­plánii .
Det er blant annet utgitt et temahefte om samisk kultur i barnehagen .
Earret eará lea almmuhuvvon temágihpa sámi kultuvrra birra mánáidgárddis .
Dette er distribuert til alle landets barnehager .
Dat lea juogaduvvon buot riikka mánáidgárddiide .
Videre skal det utarbeides et veiledningshefte for ansatte i samiske barnehager og barnehager med samiske barn .
Muđui de galgá ráhkaduvvon bagadallagihpa sámi mánáidgárddiid bargiide ja mánáidgárddiide gos leat sámi mánát .
Kunnskapsdepartementet iverksatte våren 2007 Kompetanse i barnehagen – strategi for kompetanseutvikling i barnehagesektoren 2007 – 2010 .
Máhttodepartemeanta álggahii 2007 giđa ­Gelbbolašvuohta mánáidgárddis – strategiija ­gelbbolašvuođaovdáneapmái mánáidgárdesuorggis 2007 – 2010 .
I kompetansestrategien forutsettes det et nært samarbeid med Sametinget i utforming av tiltak for den samiske barnehagesektor .
Gelbbolašvuođastrategiijas lea eaktun lagaš ovttasbargu Sámedikkiin go galgá hábmet doaibmabijuid sámi mánáidgárdesuorgái .
Overordnet mål for kompetansestrategien er å videreutvikle barnehagen som lærende organisasjon med et aktivt forhold til kompetanseutvikling .
Bajimus mihttomearri gelbbolašvuođastrategiijas lea ovddidit mánáidgárddi viidáseappot oahpaheaddjiorganisašuvdnan mas lea aktiiva gelbbolašvuođaovdáneapmi .
Målgruppen er alle ansatte i kommunale og ikke-kommunale barnehager .
Ulbmiljoavku lea buot suohkanlaš ja ii-suoh ­kanlaš mánáidgárddit .
Fire fagområder blir prioritert i strategien : Språkmiljø og språkstimulering , barns medvirkning , samarbeid og sammenheng mellom barnehage og skole og pedagogisk ledelse .
Njeallje fágasuorggi leat vuoruhuvvon strategiijas : Giellabiras ja giellamovttidahttin , mánáid oassálastin , ovttasbargu ja oktavuohta gaskal mánáidgárddi ja skuvlla ja pedagogalaš jođiheami .
Høgskolen i Vestfold gjennomførte i 2006 en kartlegging av tilbud og behov for etter- og videreutdanning i barnehagesektoren på oppdrag fra Kunnskapsdepartementet .
Vestfold allaskuvla kártii 2006:s makkár fálaldagat ja dárbbut leat liige- ja viidáset oahpus mánáidgárdesuorggis . Máhttodepartemeanta lei sin bivdán dan bargat .
Kartleggingen konkluderte blant annet med at kompetanseplaner bør utvikles lokalt og ses i sammenheng med barnehagens funksjon og stilling i samfunnet .
Kártema boađus lei earret eará ahte gelbbolašvuođaplánat galget ovdánahttojuvvot báikkálaččat ja dan galgá dahkat dan mielde makkár doaibma ja sajádat mánáidgárddis lea servodagas .
På oppdrag fra Sametinget og Kunnskapsdepartementet har Samisk høgskole utarbeidet en kompetansekartlegging blant barnehageansatte i samiske barnehager og i barnehager med samiske barn .
Sámediggi ja Máhttodepartemeanta leat dáhtton Sámi allaskuvlla ráhkadit gelbbolašvuođakártema mánáidgárdebargiid gaskkas sámi mánáidgárddiin ja dain mánáidgárddiin gos leat sámi mánát .
Kartleggingen viser at det er stort behov for etter- og videreutdanning for styrere , pedagogiske ledere og assistenter i samiske barnehager .
Kárten čájeha stuora dárbbu liige- ja viidáset ohppui jođiheddjiide , pedagogalaš jođiheddjiide ja veahkkebargiide sámi mánáidgárddiin .
Ansatte i samiske barnehager peker på de samme kompetansebehov som framkommer i kartleggingen fra Høgskolen i Vestfold , blant annet kompetanse om barns medvirkning , de minste barna i barnehagen , sammenheng barnehage-skole og pedagogisk dokumentasjon .
Sámi mánáidgárddiid bargit čujuhit seamma gelbbolašvuođadárbbuide go daid mat bohtet ovdan Vestfold allaskuvlla kártemis , earret eará gelbbolašvuohta mánáid oassálastima birra , mánáidgárddi unnimus mánát , mánáidgárddi-skuvlla oktiigullan ja pedagogalaš duođašteapmi .
I tillegg ble det pekt på at det var stort behov for kompetanse i tospråklighet , duodji og joik .
Dasa lassin de dadje ollu dárbbašit gelbbolašvuođa guovttegielatvuođas , duojis ja luođis .
Personalet er den viktigste ressursen i barnehagen , og personalets samlede kompetanse er avgjørende for hva som blir formidlet og vektlagt i barnehagehverdagen .
Bargit leat mánáidgárddi deaŧaleamos resursa , ja sin gelbbolašvuohta lea mearrideaddjin das mii gaskkustuvvo ja deattuhuvvo mánáidgárddis juohke beaivvi .
Sametinget har gjennom sitt veiledningsarbeid overfor samiske barnehager og barnehager med samiske barn påpekt at det er stort behov for at personalet har kompetanse i de ulike delene innenfor samisk kultur , levesett og samfunnsliv .
Sámediggi lea bagadallanbarggus bokte sámi mánáidgárddiide ja daidda mánáigárddiide gos leat sámi mánát , čujuhan leat stuora dárbbu das ahte bargiin lea gelbbolašvuohta iešguđet osiin sámi kultuvrras , eallinvuogis ja servodateallimis .
Sametinget vil initiere tiltak for å øke kompetansen innenfor disse områdene .
Sámediggi áigu álggahit doaibmabijuid vai lassánivččii gelbbolašvuohta diein surggiin .
Herunder blir videreutdanningstilbud og forsøks- og utviklingsarbeid sentralt .
Dasto gártá guovddážii liigeoahppu ja geahččalan- ja ovdánahttinbargu .
Arbeid med språkutvikling må starte tidlig .
Giellaovdánahttinbargguin ferte juo hui árrat álgit .
Språkarbeid er et av de viktigste arbeidsområdene for barnehagene , og for samiske barn er tidlig og god språkstimulering avgjørende for å videreutvikle og bevare samisk språk .
Giellabargu lea okta dain deaŧa ­-leamos bargguin mánáidgárddis . Sámi mánáide lea árra ja buorre giellaoalgguheapmi mearrideaddjin go sii galget ovddidit ja seailluhit sámegiela .
Det er særlig viktig å rette fokus mot lule- og sørsamiske områder hvor det samiske språket står svakt .
Ere ­noamáš deaŧalaš lea čalmmustahttit julev- ja oarjelsámiguovlluid gos sámegiella lea hearkkes dilis .
Barnehageloven § 2 understreker eksplisitt at barnehagen skal ta hensyn til samiske barns språk .
Mánáidgárdeláhka § 2 deattuha jura juste ahte mánáidgárdi galgá váldit vuhtii sámi mánáid giela .
Sametinget har arbeidet bevisst med språkutvikling i barnehager i flere år , blant annet gjennom konferanser , seminarer , veiledning overfor kommuner og enkeltbarnehager og ulike typer nettverk .
Sámediggi lea máŋga jagi bargan dihtomie ­lalaččat mánáidgárddi giellaovdánahttimiin , earret eará konferánssaid , semináraid , suohkaniid ja ovttaskas mánáidgárddiid bagadallamiin ja iešguđetlágan fierpmádagaiguin .
Flere kommuner har ansatt egne språkmedarbeidere som veileder barnehager og skoler i utviklingen av det samiske innholdet i rammeplan og læreplan .
Máŋga suohkana leat bidjan bargui sierra giellabargiid geat bagadallet skuvllaid das movt galgá ráhkadit sámi sisdoalu rámmaplánain ja oahppoplánain .
Andre har engasjert den eldre generasjon for formidling av samisk kultur og språk .
Máŋgga mánáidgárddis ja suohkanis leat maid buorit vásáhusat iešguđetlágan giellalávgunprošeavttaiguin .
Barnehageeier kan søke om statlige kompetansemidler via kommunene .
Earát gis leat bivdán boarrásit buolvva gaskkustit sámi kultuvrra ja giela .
Boks 11.1 Badjemánáid beaiveruoktu – språkprosjekt
Boksa 11.1 Badjemánáid beaiveruoktu – giellaprošeakta
Badjemánáid beáiveruoktu i Karasjok har hatt et språkmotiveringsprosjekt i to år .
Kárášjoga badjemánáid beaiveruovttus lea leamaš giellamovttidahttinprošeakta mii bisttii guokte jagi .
Målet med prosjektet er å styrke og utvikle barnas språkkompetanse i reindriftsterminologi , stedsnavn , stedsbetegnelser og vær- og føreforhold .
Ulbmil prošeavttain lea nannet ja ovddidit mánáid giellagealbbu boazodoalloterminologiijas , báikenamain , báikenamahusain ja dálke- ja siivodilálašvuođain .
Barnehagen har mottatt prosjektmidler fra Sametinget .
Mánáidgárdi lea ožžon prošeaktaruđaid Sámedikkis .
Dette har gjort det mulig for foreldrene å ta med barna til fjells eller til reinflokken uten at de har måttet betale for plassen i den perioden .
Váhnemat leat dasto beassan váldit mánáideaset mielde meahccái dahje ealu lusa , eai ge sii leat dárbbašan máksit saji ovddas dan botta .
Alle foreldre skal legge fram logg og rapport til barnehagen etter turen .
Maŋŋil mátkki galget buot váhnemat addit logga ja raportta mánáidgárdái .
Rapporten skal omhandle tiltak , arbeid , ord og uttrykk , gjennomføring , evaluering og bilder .
Raporttas galget boahtit ovdan doaimmat , bargu , sánit ja dajaldagat , čađaheapmi , árvvoštallan ja govat .
Tradisjonell kunnskap må føres fra en generasjon til neste .
Mánáidgárdeeaiggát sáhttá ohcat stáhta gelbbolašvuođaruđaid suohkaniid bokte .
10.3.1 Rekruttering av barnehagepersonale
10.3.1 Mánáidgárdebargiid háhkan
Kunnskapsdepartementet la våren 2007 fram Strategi for rekruttering av førskolelærere til barnehagen 2007 – 2011 .
Máhttodepartemeanta bijai 2007 giđa ovdan Stategiija ovdaskuvlaoahpaheddjiid háhkat mánáidgárdái 2007 – 2011 .
Den rekordstore veksten i antall barnehageplasser gjør at behovet for førskolelærere har økt de siste årene .
Mánáidgárdesajit leat hirbmadit lassánan ja dat dagaha ahte ovdaskuvlaoahpaheddjiid dárbu lea sturron maŋimus jagiid .
Strategien skal imøtekomme de nasjonale rekrutteringsutfordringene .
Strategiija galgá dustet nationála rekruterenhástalusaid .
På bakgrunn av strategien og oppdatert kunnskap om utviklingen i sektoren , vil departementet utarbeide årlige tiltaksplaner .
Strategiija ja ođastuvvon máhtu vuođul dán suorggi birra , áigu departemeanta ráhkadit doaibmaplánaid juohke jagi .
Det er fortsatt en stor utfordring å rekruttere barnehagepersonale med samiskspråklig kompetanse .
Ain lea stuora hástalussan háhkat mánáidgárdebargiid geain lea sámegielmáhttu .
Når det gjelder pedagogisk personale , står den samiske barnehagesektoren overfor en dobbel utfordring : Det er vanskelig å rekruttere førskolelærere generelt og førskolelærere med samiskspråklig kompetanse spesielt .
Sámi mánáidgárdesuorggis lea duppal hástalus go lea sáhka pedagogalaš bargiin : Oppalaččat lea juo váttis háhkat ovdaskuvlaoahpaheddjiid ja erenoamážit dakkár ovdaskuvlaoahpaheddjiid geain lea sáme ­gielmáhttu .
Samtidig er det viktig å beholde det personalet som allerede arbeider i barnehagen .
Seammás lea deaŧalaš doalahit daid bargiid geat juo barget mánáidgárddis .
Det er særlig behov for å utdanne førskolelærere med samiskspråklig kompetanse i sør- og lulesamisk språkområde .
Ere noa ­mážit lulli- ja julevsámiguovlluin lea dárbu dakkár oahppan ovdaskuvlaoahpaheddjiide geain lea sámegielmáhttu .
Likeledes er det behov for samisktalende personale i flere kommuner utenfor indre Finnmark .
Lea maid dárbu sámegielat bargii ­de oallut suohkaniin olggobealde Sis-Finnmárkku .
Sametinget har siden 2002 hatt en egen ordning med stipend til førskolelærere og allmennlærere , blant annet innenfor læremiddelpedagogikk og språk .
Sámedikkis lea 2002 rájes leamaš sierra ­stipeandaortnet ovdaskuvlaoahpaheddjiide ja dábálaš oahpaheddjiide , earret eará oahpponeav ­vopedagogihkas ja gielas .
Det er blant annet gitt stipend til førskolelærere med fordypning i lulesamisk språk .
Earret eará de leat juolludan stipeanddaid ovdaskuvlaoahpaheddjiide geat leat čiekŋudahttán julevsámegillii .
Utfordringen er imidlertid at det er få søkere , og at et fåtall av disse oppfyller kriteriene som er satt for tildeling .
Hástalussan lea dat go leat unnán ohccit , ja ahte dat ohccit hárve devdet eavttuid mat leat biddjon juolludeami oktavuođas .
Sametinget har særlig fokus på tiltak for å rekruttere barnehagepersonale i sin barnehageplan .
Sámediggi lea erenoamážit čalmmustahttán iežas mánáidgárdeplánas doaibmabijuid háhkan dihte mánáidgárdebargiid .
Samisk høgskole i Kautokeino er den eneste høgskolen som utdanner førskolelærere med samiskspråklig kompetanse .
Sámi allaskuvla Guovdageainnus lea áidna allaskuvla mii oahpaha allaskuvlaoahpaheddjiid geain lea sámegielat gelbbolašvuohta .
Samisk høgskole har enkelte år ikke hatt stort nok søkergrunnlag til å igangsette førskolelærerstudiet .
Sámi alla ­skuvllas eai leat buot jagiid leamaš doarvái ohccit bidjat johtui ovdaskuvlaoahpaheaddjeoahpu .
Samisk høgskole arbeider med ulike strategier for å møte behovet om generell studiekompetanse , og i tillegg vurderes modeller for desentraliserte opplegg for førskolelærerutdanning og etterutdanningstilbud .
Okta ágga dasa soaitá leat ahte ohcciin váilu lohkangelbbolašvuohta , ja dasa lassin árvvoštallojuvvojit modeallat gáiddusoahpahuslágideapmái ovdaskuvlaoahpaheddjiid ja liigeoahpaheami várás .
Handlingsplanen skal videreføres i en strategi for likestilling i barnehagen og grunnopplæringen 2007 – 2012 .
Doaibmaplána galgá viidáseappot dolvojuv-vot muhtin strategiijas dásseárvui mánáidgárddiin ja vuođđooahpahusas 2007 – 2012 .
Det må arbeides systematisk med veiledning og utviklingsarbeid i barnehagene for å rekruttere til arbeid i samiske barnehager og for å kunne bidra til stabilitet i personalgruppen .
Fertet systemáhtalaččat bargat bagadallamiin ja ovdánahttinbargguiguin mánáidgárddiin vai sáhttá háhkat olbmuid bargat sámi mánáidgárddiin ja vai sáhtášii doalahit dássehisvuođa bargiidjoavkkus .
Likeledes bør det stimuleres til nettverksbygging mellom samiske barnehager for informasjons- og erfaringsutveksling .
Ferte maid oalgguhit fierpmádagaid hukset gaskal sámi mánáidgárddiid vai sáhttá háhkat dieđuid- ja lonohallat vásáhusaid .
Sametinget har i de siste årene tatt initiativ til en rekke nettverkssamlinger .
Sáme ­diggi lea maŋimus jagiid álggahan muhtin ráje fierpmádatčoahkkimiid .
Hovedhensikten med nettverkene er å bygge opp kompetanse , informere og spre gode erfaringer mellom de ansatte i barnehagene .
Váldo mihttomearrin fierpmádagaiguin lea hukset gelbbolašvuođa , dieđuid juohkit ja gilvit buriid vásáhusaid mánáidgárdebargiid gaskii .
Det er først og fremst kommunen som barnehageeier og barnehagemyndighet og private barnehageeiere som har ansvar for å stimulere til utviklingsarbeid og nettverksbygging .
Leat ovddimustá suohkan gii lea mánáidgárdeeaiggát ja mánáidgárdeeiseváldi ja priváhta mánáidgárdeeaiggádat geain lea ovddasvástádus movttiidahttit bargat ovdánahttinbargguiguin ja fierpmádathuksemiin .
Også interkommunalt samarbeid vil være viktig for å spre erfaringer , knytte kontakter og for motivasjon og inspirasjon .
Maiddái suohkangaskasaš ovttasbargu lea deaŧalaš go galgá gilvit vásáhusaid , čatnat oktavuođaid movttidahttima ja inspirašuvn ­na dihte .
Fylkesmennene i Finnmark og Troms og Sametinget arrangerer årlige nasjonale konferanser for ansatte i samiske barnehager .
Finnmárkku ja Romssa fylkkamánnit ja Sámediggi lágidit juohke jagi nationála konferánssaid sámi mánáidgárdebargiide .
10.4 Utvikling av pedagogisk materiell
10.4 Oahpponeavvuid ráhkadeapmi
Det er fortsatt mangel på pedagogisk materiell tilpasset samiske barn og samiske barnehager .
Ain váilu sámi mánáide ja sámi mánáidgárddiide heivehuvvon pedagogalaš materiála .
De siste årene er det utgitt læremidler på alle de tre samiske språkene .
Maŋimus jagiid leat almmuhuvvon oahpponeavvut buot golmma sámegillii .
Sametinget har en læremiddelsentral med pedagogisk materiell for barnehage og skole .
Sámedikkis lea oahpponeavvoguovddáš gos lea pedagogalaš materiála mánáidgárdái ja skuvlii .
Det er behov for barnebøker , fagbøker , filmer , plakater , samisk inspirerte leker , CD med samisk musikk / joik og IKT-læremidler .
Dárbbašuvvojit mánáidgirjjit , fágagirjjit , filmmat , plakáhtat , sámi inspirerjuvvon stohkosat , CDat main lea sámi musihkka / luohti ja IKT-oahpponeavvut .
Sametinget tildeles årlig midler fra Kunnskapsdepartementet til utvikling av pedagogisk materiell til bruk i samiske barnehager og barnehager med samiske barn .
Máhttodepartemeanta juolluda jahkásaččat ruđa Sámediggái vai sáhttá ovddidit pedagogalaš materiála mii adnojuvvo sámi mánáidgárddiin ja dain mánáidgárddiin gos leat sámi mánát .
10.5 Overgang barnehage – skole
10.5 Sirdin mánáidgárddis – skuvlii
I rammeplan for barnehagens innhold og oppgaver vektlegges at barnehagen , i samarbeid med skolen , skal legge til rette for barns overgang fra barnehage til første klasse og eventuelt SFO .
Mánáidgárdi deattuha rámmaplána mánáidgárddi sisdollui ja doaimmaide , ovttasráđiid skuvllain ja galgá láhčit dili buorrin mánáide go galget sirdit mánáidgárddis vuosttaš luohkkái skuvlii dahje SAáOii .
Dette skal skje i nært samarbeid med barnets hjem .
Diet galgá dáhpáhuvvat lagaš ovttasbargguin máná ruovttuin .
Det er særlig viktig at samiske barn og foreldre opplever kontinuitet i utdanningsløpet for å få videreutviklet språk og kultur .
Ja lea erenoamáš deaŧalaš ahte sámi mánát ja váhnemat vásihit kontinuitehta oahpus vai besset ovddidit giela ja kultuvrra .
Samarbeid og sammenheng mellom barnehage og skole er ett av satsingsområdene i Kunnskapsdepartementets strategi for kompetanseutvikling i barnehagesektoren .
Ovttasbargu ja oktavuohta mánáidgárddi ja skuvlla gaskkas lea okta nannensurggiin Máhttodepartemeantta strategiijas gelbbolašvuođaloktemii mánáidgárdesuorggis .
Dette vil kunne bidra til økt lokal satsing gjennom for eksempel utviklingsarbeid , felles kurs og seminarer mellom barnehager og skoler .
Diet dagahivččii eambbo báikkálaš rahčamuša ovdamearkka dihte ovdánahttinbargguid , oktasaš kurssaid ja semináraid bokte mánáidgárddiide ja skuvllaide .
Midler som tildeles til kompetansetiltak i barnehagesektoren , kan ses i sammenheng med midler til kompetanseutvikling i grunnopplæringen .
Dat ruđat mat juolluduvvojit gelbbolašvuođa doai ­bmabijuide mánáidgárdesuorggis , galget gehččot ovttas daid ruđaiguin mat leat vuođđooahpahusa gelbbolašvuođaloktemii .
Departementet skal for øvrig utarbeide en veileder om samarbeid og sammenheng mellom barnehage og skole .
Departemeanta áigu ráhkadit bagadallančál ­losa mánáidgárddi ja skuvlla ovttasbarggu ja oktav ­uođa birra .
10.6 Strategier og tiltak
10.6 Strategiijat ja doaibmabijut
Som en oppfølging av Kompetansestrategien for barnehagen , vil Kunnskapsdepartementet invitere Sametinget til samarbeid om tiltak rettet mot den samiske barnehagesektor , bl.a. tilsyn .
Mánáidgárddi Gelbbolašvuođastrategiija čuovvoleapmin áigu Máhttodepartemeanta bovdet Sámedikki ovttasbargat dakkár doaibmabijuid ektui mat leat jurddašuvvon sámi mánáidgárdesuorgái , ee. bearráigeahču ektui .
Kunnskapsdepartementet vil se behovet for rekruttering av pedagogisk barnehagepersonale med samisk språk- og kulturkompetanse i sammenheng med fordelingen av kompetansemidler i barnehagesektoren .
Máhttodepartemeanta áigu guorahallat dárbbu háhkat sámi giella- ja kulturgelbbolaš pedagogalaš mánáidgárdebargiid go juolluda gelbbolašvuođaruđaid mánáidgárdesuorgái .
Kunnskapsdepartementet vil fra 2008 ta initiativ til to årlige administrative samarbeidsmøter med Sametinget om utfordringer og tiltak i den samiske barnehagesektoren .
Máhttodepartemeanta áigu 2008 rájes álggahit juohke jagi hálddahuslaš ovttasbargočoahkkimiid Sámedikkiin mat dollojuvvojit guovtti geardde jagis ja mat leat sámi mánáidgárdi ­suorggi hástalusaid ja doaibmabijuid birra .
Nr. : 111
Nr. : 111
Urfolkserklæringen vedtatt av FNs generalforsamling
Eamiálbmotjulggaštus maid ON . ’ a váldočoahkkin lea mearridan
– Dette er en svært gledelig og stor dag for samene og andre urfolk over hele verden , sier arbeids- og inkluderingsminister Bjarne Håkon Hanssen .
Lea ilolaš ja stuorra beaivi sámiide ja eará eamiálbmogiidda miehtá máilmmi , lohká bargo ja searvádahttinministtar Bjarne Håkon Hanssen .
Ulike urfolksgrupper har deltatt i arbeidet med erklæringen .
Julggaštusa ráhkadeapmi leamaš proseassa mas leamaš lagas ovttasbargu gaskal stáhtaid ja iešguhtetge eamiálbmotjoavkkuid .
– I dag , den 13. september , ble FN-erklæringen om urfolksrettigheter vedtatt i FNs generalforsamling .
- Odne čakčamánu 13. beaivvi , mearriduvvui eamiálbmotjulggaštus ON . ’ a váldočoahkkin .
Erklæringen er ikke et folkerettslig bindende dokument , men vil legge viktige føringer i det videre arbeidet for å fastslå hvilke rettigheter urfolk har .
Julggaštus ii leat čadni álbmoriektedokumeanta , muhto bidjá deaŧalaš eavttuid bargui ovddosguvlui mearridit makkár vuoigatvuođat eamiálbmogiin leat .
Erklæringen vil nok bli særlig viktig for fattige urfolk i land i Sør som er blant de mest marginaliserte grupper i samfunnet , sier statsråden .
Julggaštus šaddá earenoamáš deaŧalaš geafes eamiálbmogiidda lullin geat leat eanemus marginaliserejuvvon joavkkut obba servvodagas , lohká stáhtaráđđi .
Erklæringen har bestemmelser både når det gjelder grunnleggende behov som mat , helse og utdanning , i tillegg til bestemmelser om bruk av tradisjonelle ressurser og landområder .
Julggaštusas leat mearrádusat mat gusket vuođđodárbbuide nugo biebmu , dearvvašvuohta ja oahppu , ja dasa lassin mearrádusat árbevirolaš resurssaid ja eatnamiid geavaheami birra .
– For Norges del er urfolkserklæringen i tråd med regjeringens politikk overfor samene , presiserer sameminister Bjarne Håkon Hanssen .
- Norgga bealis čuovvu ráđđehus politihka sámiid guovdu eamiálbmotjulggaštusa , deattuha , sámeministtar Bjarne Håkon Hanssen .
Erklæringen er utarbeidet i en prosess med tett samarbeid mellom stater og ulike urfolksgrupper .
Julggaštusa ráhkadeapmi leamaš proseassa mas leamaš lagas ovttasbargu gaskal stáhtaid ja iešguhtetge eamiálbmotjoavkkuid .
Norske myndigheter har deltatt aktivt i arbeidet med urfolkserklæringen siden dette startet i 1984 .
Norgga eiseválddit leat árjjalaččat searvan bargat eamiálbmotjulggaštusain dán rájes go álggahuvvui 1984:s .
Regjeringens mål har vært en erklæring som kan bidra til et styrket rettslig vern for verdens urfolk .
Ráđđehusa mihttomearri lea leamaš julggaštus mii sáhttá leat veahkkin nanneme máilmmi eamiálbmogiid riektesuodjaleami .
I arbeidet har regjeringen hatt et nært samarbeid med Sametinget som hele tiden har vært representert i den norske delegasjonen til forhandlingene i FN om urfolkserklæringen .
Barggustis lea ráđđehusas leamaš lagas ovttasbarggu Sámedikkiin mii čađat lea leamaš ovddastuvvon norgga sáttagottis go leat šiehtadallan eamiálbmotjulggaštusa ON .
FNs menneskerettighetsråd sluttet seg i juni 2006 til utkastet til urfolkserklæringen fremmet fra en arbeidsgruppe etablert av Menneskerettighetskommisjonen .
’ a eamiálbmotráđđi doahttalii geassemánus 2006:s evttohuvvon eamiálbmotjulggaštusa maid bargojoavku maid Álbmoriektekommišuvnda lei ásahan buvttii .
Under den påfølgende behandlingen i generalforsamlingens 3. komité i november 2006 ble det vedtatt at man skulle forsøke å vedta en erklæring innen utgangen av september 2007 .
Go váldočoahkkima 3. lávdegoddi lei gieđahallame dan skábmamánus 2006:s mearriduvvui ahte galge geahččalit mearridit julggaštusa ovdal čakčamánu loahpas 2007 .
Overgangsbestemmelser ( § 34-2 )
Sirdásannjuolggadusat
Kongen skal snarest mulig og innen to år etter lovens ikrafttreden presentere et dokument med nasjonale forventninger til regional og kommunal planlegging , jf. § 6-1 .
Gonagas galgá nu fargga go vejolaš ja maŋimusat guokte jagi maŋŋágo láhka lea boahtán fápmui , bidjat ovdan dokumeantta mii válddahallá nationála vuordámušaid regionála ja gieldda plánemii , geahča § 6-1 .