pere/sami_parallel huggingface dataset:
Samevalgstyre , opptellingsstyre : Samevalgstyrene i kommunene Tana-Deatnu , Karasjok-Kárášjohka , Alta , Tromsø , Narvik , Steinkjer og Oslo skal fungere som opptellingsvalgstyre i sine respektive valgkretser ( forskriften § 62 ) .
Sámeválgastivra , lohkanstivra Sámeválgastivrrat mat leat Tana-Deanu , Karasjok-Kárášjoga , Alta-Álttá , Romssa , Narviikka , Steinkjera ja Oslo gielddain , galget doaibmat lohkanválgastivran guhtege iežas válgabiirres ( láhkaásahusa § 62 ) .
I de kommuner som har 30 eller flere innførte i Sametingets valgmanntall , skal det være et samevalgstyre valgt av kommunestyret ( forskriften § 17 ) .
Dain gielddain main leat 30 olbmo dahje eanebut girjejuvvon Sámedikki jienastuslohkui , galgá leat sámeválgastivra maid gielddastivra lea válljen ( láhkaásahusa § 17 ) .
I de kommuner som har færre enn 30 innførte i valgmanntallet , fungerer valgstyret som samevalgstyre ( forskriften § 17 ) .
Dain gielddain main leat unnit go 30 olbmo girjejuvvon Sámedikki jienastuslohkui , doaibmá válgastivra sámeválgastivran ( láhkaásahusa § 17 ) .
Stemmegivning : Velgere som er manntallsført i kommuner med 30 eller flere innførte i Sametingets valgmanntall , har anledning til å stemme på forhånd og til å avgi stemme på valgting .
Jienasteapmi Jienasteddjiin guđet leat daid gielddaid jienastuslohkui girjejuvvon main leat 30 olbmo dahje eanebut girjejuvvon Sámedikki jienastuslohkui , lea lohpi juogo jienastit ovddalgihtii dahje addit jienastaga válgadikkis .
Det skal brukes stemmeseddelkonvolutter ved stemmegivning på valgting ( forskriften § 50 ) .
Jienastanlihppogokčasat galget geavahuvvot go jienastuvvo válgadikkis ( láhkaásahusa § 50 ) .
Velgere som er manntallsført i kommuner med færre enn 30 innførte i valgmanntallet , kan bare avgi stemme på forhånd ( forskriften § 39 a ) .
Jienasteaddjit guđet leat girjejuvvon Sámedikki jienastuslohkui dain gielddain main leat unnit go 30 olbmo guđet leat girjejuvvon Sámedikki jienastuslohkui , sáhttet dušše ovddalgihtii jienastit ( láhkaásahusa § 39 a ) .
Velgere som oppholder seg innenriks , unntatt på Svalbard og Jan Mayen , og som ikke kan avgi stemme i perioden for forhåndsstemmegivning eller på valgtinget , har adgang til å avgi stemme fra 1. juli og til forhåndsstemmegivningen starter 10. august .
Jienasteddjiin guđet leat riikkas , earret Svalbárdda ja Jan Mayena , ja guđet eai sáhte jienastit ovddalgihtii jienasteami áigodagas eaige válgadikkis , lea lohpi jienastit suoidnemánu 1. beaivvi rájis ja dasságo ovddalgihtii jienasteapmi álgá borgemánu 10. beaivvi .
Valgstyret plikter å legge til rette for at velgere får avgitt stemme i denne perioden og skal angi sted for slik stemmegivning .
Válgastivra lea geatnegas lágidit nu ahte jienasteaddjit sáhttet jienastit dan áigodagas , ja dat galgá mearridit dakkár jienasteami báikki .
Valgstyret plikter å ta hensyn til velgers ønske med hensyn til tidspunkt for stemmegivning ( forskriften § 40 ) .
Válgastivra lea geatnegas váldit vuhtii jienasteaddji sávaldaga jienasteami áiggi hárrái ( láhkaásahusa § 40 ) .
Tid og sted for stemmegivning : Alle kommuner skal legge til rette for forhåndsstemmegivning til sametingsvalget .
Jienasteami áigi ja báiki Buot gielddat galget lágidit nu ahte lea vejolaš ovddalgihtii jienastit sámediggeválgii .
Samevalgstyret kunngjør tid og sted for forhåndsstemmegivningen som skal foregå i de lokaler der det foregår forhåndsstemmegivning til stortingsvalget ( forskriften §§ 40 , 42 ) .
Sámeválgastivra almmuha ovddalgihtii jienasteami áiggi ja báikki , ja dat jienasteapmi galgá čađahuvvot dain lanjain main ovddalgihtii jienasteapmi dáhpá ¬huvvá stuorradiggeválgiige ( láhkaásahusa §§ 40 , 42 ) .
Samevalgstyret kunngjør tid og sted for stemmegivning på valgting til sametingsvalget ( forskriften § 48 ) .
Sámeválgastivra almmuha áiggi ja báikki jienasteapmái mii čađahuvvo sámediggi ¬válgii válgadikkis ( láhkaásahusa § 48 ) .
Åpningstiden for både forhåndsstemmegivning og stemmegivning ved valgting til sametingsvalget skal være i samsvar med åpningstidene for stortingsvalget ( forskriften § 47 ) .
Rahpanáigi sihke ovddalgihtii jienasteapmái ja dan jienasteapmái mii sámediggeválgii čađahuvvo válgadikkis galgá heivet oktii stuorradiggeválgga rahpanáiggiide ( láhka ¬ásahusa § 47 ) .
De kommuner som avholder valgting , avgjør selv om de tilrettelegger for mottak av stemmegivninger til sametingsvalget sentralt eller i alle stemmekretser .
Gielddat mat lágidit válgadikki , mearridit ieža láhčetgo nu ahte sáhttet vuostáiváldit sámediggeválgga jienastagaid guovddážis vai buot jienastanbiirriin .
Foregår det ikke stemmegivning til sametingsvalget i lokalet , skal velgeren vises til et stemmelokale der det mottas stemmer til sametingsvalget ( forskriften §§ 47,50 ) .
Jos lanjas ii leat jienasteapmi sámediggeválgii , de jienasteaddji galgá sáddejuvvot jienastanbáikái mas vuostáiváldet jienastagaid sámediggeválgii ( láhkaásahusa §§ 47 , 50 ) .
Forhåndsstemmegivninger – løpende ekspedering : Forhåndsstemmegivninger fra velgere som er manntallsført i en kommune med 30 eller flere i Sametingets valgmanntall , skal sendes fortløpende til samevalgstyret i kommunen hvor velger er manntallsført ( forskriften § 43 ) .
Ovddalgihtii jienasteamit – dađistaga doaimmaheapmi Ovddalgihtii jienastagat maid dat jienasteaddjit leat jienastan guđet leat girjejuvvon Sámedikki jienastuslohkui dakkár gielddas mas leat 30 olbmo dahje eanebut girjejuvvon Sámedikki jienastuslohkui , galget sáddejuvvot dađistaga dan gieldda sámeválgastivrii mas jienasteaddji lea girjejuvvon Sámedikki jienastuslohkui ( láhkaásahusa § 43 ) .
Forhåndsstemmegivninger fra velgere som er manntallsført i en kommune med færre enn 30 innførte i Sametingets valgmanntall , skal sendes fortløpende til opptellingsvalgstyret i kretsen ( forskriften § 43 ) .
Ovddalgihtii jienastagat maid dat jienasteaddjit leat jienastan guđet leat girjejuvvon Sámedikki jienastuslohkui dakkár gielddas mas leat unnit go 30 olbmo girjejuvvon Sámedikki jienastuslohkui , galget sáddejuvvot dađistaga válgabiirre lohkan ¬válgastivrii ( láhkaásahusa § 43 ) .
Valgkortet til den enkelte velger skal inneholde opplysninger om hvilket valgstyre eller opptellingsvalgstyre vedkommendes forhåndsstemmegivning skal sendes til ( forskriften § 13 ) .
Guđege jienasteaddji válgakoarttas galget leat dieđut man válgastivrii dahje lohkanválgastivrii ovddalgihtii jienastat galgá sáddejuvvot ( láhkaásahusa § 13 ) .
Ansvar for opptellingen og valgoppgjør : I kommuner med 30 eller flere personer i Sametingets valgmanntall , skal samevalgstyret i kommunen foreta foreløpig opptelling av forhåndsstemmer og valgtingsstemmer ( forskriften § 62 ) .
Ovddasvástádus lohkamis ja válgga loahppameanuin Dain gielddain main leat 30 olbmo dahje eanebut girjejuvvon Sáme ¬dikki jienastuslohkui , galgá gieldda sámeválgastivra čađahit gaska ¬boddasaš lohkama ovddalgihtii jienastagain ja válgadiggejienastagain ( láhkaásahusa § 62 ) .
Opptellingsvalgstyret er ansvarlig for foreløpig opptelling av forhåndsstemmer i kommuner med færre enn 30 innførte i valgmanntallet ( forskriften § 62 ) .
Dain gielddain main leat unnit go 30 olbmo girjejuvvon Sáme ¬dikki jienastuslohkui , lohkanválgastivrra ovddasvástádus lea čađahit gaskaboddasaš lohkama ovddalgihtii jienastagain ( láhkaásahusa § 62 ) .
Opptellingen og valgoppgjøret skjer samlet for hele kretsen ( forskriften §§ 62 , 66 ) .
Oppa válgabiirre lohkan ja válgga loahppameanut čađahuvvojit ovttas ( láhkaásahusa §§ 62 , 66 ) .
Forsendelse , innrapportering , frist : I kommuner med færre enn 30 personer i Sametingets valgmanntall , skal valgstyret sørge for at forhåndsstemmegivninger avgitt til sametingsvalget sendes opptellingsvalgstyret uåpnet etter hvert som de kommer inn ( forskriften § 63 ) .
Sádden , dieđiheapmi , áigemearri Dain gielddain main leat unnit go 30 olbmo girjejuvvon Sámedikki jienastuslohkui , galgá válgastivra fuolahit ahte ovddalgihtii jienastagat mat leat jienastuvvon sámediggeválgii , sáddejuvvot lohkanválgastivrii rabakeahttá dađistaga go dat jovdet válgastivrii ( láhkaásahusa § 63 ) .
I kommuner med 30 eller flere personer i valgmanntallet , skal samevalgstyret så snart foreløpig opptelling av forhåndsstemmer og valgtingsstemmer er avsluttet , sende disse til opptellingsvalgsstyret i kretsen ( forskriften § 63 ) .
Dain gielddain main leat eanet go 30 olbmo girjejuvvon Sámedikki jienastuslohkui , galgá sámeválgastivra dakkaviđe go ovddalgihtii jienastagaid ja válga ¬diggejienastagaid gaskaboddasaš lohkan lea čađahuvvon , sáddet daid jienastagaid biirre lohkanválgastivrii ( láhkaásahusa § 63 ) .
Samevalgstyret i kommuner med 30 eller flere personer i Sametingets valgmanntall , skal så snart opptellingen av stemmer er avsluttet , innrapportere det foreløpige resultat til opptellingsstyret i kretsen ( forskriften § 65 ) .
Sámeválgastivra dain gielddain main leat eanet go 30 olbmo girjejuvvon Sámedikki jienastuslohkui , galgá dakkaviđe go jienastagaid lohkan lea čađahuvvon , dieđihit gaskaboddasaš bohtosa válgabiirre lohkanstivrii ( láhkaásahusa § 65 ) .
Samevalgstyret skal senest innen onsdag etter valget kl 15 ha sendt alle stemmegivninger og stemmesedler som er avgitt på valgtinget til opptellingsvalgstyret i kretsen ( forskriften § 63 ) .
Sámeválgastivra galgá maŋimusat gaskavahku mielde válgga maŋŋá diibmui 15 leat sádden válgadikki buot jienastagaid ja jienastanlihpuid válgabiirre lohkanválgastivrii ( láhkaásahusa § 63 ) .
Valgnattdatabasen / SSB .
Válgaija diehtovuođđu / SSB .
– innrapportering : Opptellingsvalgstyrene og samevalgstyrene i kommuner med 30 eller flere innført i Sametingets valgmanntall , skal rapportere foreløpig valgresultat til Statistisk sentralbyrå ( SSB ) så snart det foreligger valgdagen / valgnatten .
– dieđiheapmi Lohkanválgastivrrat ja sámeválgastivrrat dain gielddain main leat eanet go 30 olbmo girjejuvvon Sámedikki jienastuslohkui , galget dieđihit gaskaboddasaš válgabohtosa Statistihkalaš guovddášdoaimmahahkii ( SSB ) nu farga go dat lea válmmas válgabeaivvi / válgaija .
Opptellingsvalgstyrene skal rapportere inn korrigerte valgresultater etter valget .
Lohkanválgastivrrat galget dieđihit divvojuvvon válgabohtosiid válgga maŋŋá .
All innrapportering til valgnattdatabasen skal skje via egen web-applikasjon hos SSB .
Buot dieđiheamit válgaija diehtovuđđui galget čađahuvvot SSBa iežas web-prográmmain .
SSB vil orientere opptellingsvalgstyrene og ovvennenvte samevalgstyrer nærmere om fremgangsmåten i eget brev .
SSB áigu sierra čállosis dárkileappot čilget vuogi lohkanválgastivrraide ja namahuvvon sámeválgastivrraide .
Enkelte frister er endret i forskriften , jf. også § 83 om beregning av frister :
Láhkaásahusas muhtun áigemearit leat nuppástuhttojuvvon , gč. maid § 83 áigemeriid meroštallama birra :
28. februar
guovvamánu 28. b. .
31. mars
njukčamánu 31. b. .
20. april
cuoŋománu 20. b. .
1. juni
geassemánu 1. b. .
31. mai
miessemánu 31. b. .
30. juni
geassemánu 30. b. .
10. august
borgemánu 10. b. .
1. juli
suoidnemánu 1. b. .
Stengning av valglokalene kl. 21 har innvirkning på blant annet følgende forhold :
Válgalanjat giddejuvvojit dii. 21 ja váikkuhit dáidda áššiide :
En forhåndsstemmegivning i kommuner med 30 eller flere innført i Sametingets valgmanntall , skal godkjennes dersom stemmegivningen er kommet inn til samevalgstyret innen kl. 21 på valgdagen ( forskriften § 56 ) .
Dain gielddain dahje main leat 30 olbmo dahje eanebut guđet leat girjejuvvon Sámedikki jienastuslohkui , ovddalgihtii jienastat galgá dohkkehuvvot jos dat lea joavdan sámeválgastivrii diibmui 21 válgabeaivvi ( láhkaásahusa § 56 ) .
Forhåndsstemmegivninger avgitt i kommuner med færre enn 30 innførte i Sametingets valgmanntall , må ha kommet inn til opptellingsvalgstyret i kretsen innen kl. 21 på valgdagen ( forskriften § 56 ) .
Dain gielddain main leat unnit go 30 olbmo guđet leat girjejuvvon Sámedikki jienastuslohkui , ovddalgihtii jienastagat fertejit leat joavdan válgabiirre lohkanválgastivrii diibmui 21 válgabeaivvi ( láhkaásahusa § 56 ) .
Valgresultater og prognoser som er laget på grunnlag av undersøkelser foretatt den dag eller de dager valget foregår , kan ikke offentliggjøres før tidligst kl. 21 på valgdagen mandag ( forskriften § 55 ) .
Válgabohtosat ja prognosat mat leat ráhkaduvvon iskkademiid vuođul mat leat čađa-huvvon dan beaivvi dahje daid beivviid go válga čađahuvvo , eai sáhte almmuhuvvot ovdal áramusat dii. 21 válgabeaivvi vuossárgga ( láhkaásahusa § 55 ) .
Petter Drefvelin e.f. ekspedisjonssjef
Petter Drefvelin ekspedišuvdnahoavda
Samfunns- og frivillighetsavdelingen
Servodat- ja eaktodáhtolašossodaga
Samfunns- og frivillighetsavdelingen har ansvaret for overordnet koordinering og samordning av statens forhold til frivillig sektor , forvaltning av tilskuddsordninger av sektorovergripende karakter på frivillighetsfeltet , løpende ansvar for strategiske grep for å styrke frivillig sektor , kultur og næring , inkludering og fattigdomstiltak , kultur i arbeidslivet , dialog mellom ulike tros- og livssynssamfunn , forvaltning og videreutvikling av tilskuddsordninger til trossamfunn utenfor Den norske kirke , frivilligsentralene , tilskuddsordninger for frivillig virke lokalt ( Frifond ) , Frivillighetsregisteret , Innsamlingsregisteret , utredninger , analyser , forskning og statistikkproduksjon .
Servodat- ja eaktodáhtolašossodaga ovddasvástádus lea bajimus dásis oktiiheivehit ja ovttasdoaimmahit stáhta oktavuođaid eaktodáhtolaš suorggis ja hálddašit doarjjaortnegiid eaktodáhtolaš doaimmaide mat gusket máŋgga suorgái . Ossodaga ovddasvástádus lea maid dađistaga čađahit strahtegalaš doaibmabijuid mat nannejit eaktodáhtolaš suorggi , kultuvrra ja ealáhusaid , searváidahttima ja geafivuođa eastadeami , kultuvrra bargoeallimis , gulahallama gaskal iešguđetlágán oskkuid ja eallinoainnuid , hálddašit ja viidáseappot ovddidit daid oskkuservviid doaibmaortnegiid mat eai gula Norgga girkui , eaktodáhtolašguovddážiid , doarjjaortnegiid báikkálaš eaktodáhtolaš doaimmaide ( Friddjafoandda ) , doaimmaid maid namat leat Frivillighetsregisteret ja Innsamlingsregisteret , čielggademiid , analysaid , dutkama ja statistihkaid ráhkademiid .
Ekspedisjonssjef Birgitte Lange
Ekspedišuvdnahoavda Birgitte Lange
Glimt fra kampen om samisk gymnas
Bihtát rahčamis álggahit sámi gymnása
Det tok lang tid fra ideen om et samisk gymnas blei reist til Karasjok gymnasklasser med samisk kunne starte opp i 1969 .
Ádjánii guhká dan rájes go jurdda badjánii cegget sierra sámi gymnása dassái go " Karasjok gymnasklasser med samisk " álggahuvvui 1969:s .
Vi har her samla noen av de mange dokumentene som blei skrevet i denne tida .
Mii leat dás čoaggán muhtin dokumeanttain mat čállojuvvojedje dan birra dan áiggis .
De første er fra arkivet etter Hans J. Henriksen ( Samisk arkiv ) , de siste fra Kirke- og undervisningsdepartementets arkiv ( Riksarkivet ) . Samisk Råd ber Samemisjonen starte gymnas
Vuosttaš dokumeanttaid mii leat gávdnan Hans J. Henriksen rohki arkiivvas ( Sámi arkiivvas ) ja maŋimus Girko- ja oahpahusdepartemeantta arkiivvas ( Riikkaarkiivvas).Buot dokumeanttat ledje čállon dárogillii .
[ Norges Finnemisjonsselskap blei stifta i 1888 og skifta navn til Norges Samemisjon i 196 ? ]
Else Turi lea jorgalan visot sámegillii , earret Inga Ravna Eira stiilla , maid son ieš lea jorgalan .
Til Hovedstyret for Norges Finnemisjonsselskap .
Sámi Ráđđi dáhttu Sámemiššuvnna álggahit gymnása
Med dette vil Samisk Råd henstille til hovedstyret , om mulig , å finne en utvei til å reise eget gymnas for samer .
Dákko bokte Sámi Ráđđi ávžžuha váldostivrra , jos jo leaš vejolaš , gávdnat vuogi man láhkai ásahit gymnása sámiid várás .
Den prinsipielle bakgrunn for anmodningen er ønsket om å bevare det levedyktige og verdifulle ved den gamle samiske kultur , ikke minst språket .
Ávžžuhusa prinisihpalaš duogáš lea dáhttu doalahit dan , maid lea vejolaš seailluhit ja mii lea mávssolaš dološ sámi kultuvrras , erenoamážit giela .
Og å bevare det , ikke som en interessant museumsgjenstand , men som det naturlige grunnlaget der Samelands ungdom kan møte den moderne vest-europeiske sivilisasjon i alle dens ulike former og ytringsmåter .
Ii dan seailluhit nugo dávvirvuorkká bierggasin , muhto dan bisuhit dakkárin vai Sámeeatnama nuorain lea vuođđu sáhttit gávnnadit ođđaáiggi oarje-eurohpalaš kultuvrrain dahjege sivilisašuvnnain nu mo dat albmana iešguđetlágan hámis .
Bare på den måten kan det øves rett og rettferdighet så vel overfor enkeltmennesket som overfor folket i sin helhet .
Dušše dan láhkai sáhttá dáhpáhuvvat vuoiggalašvuohta ja govttolašvuohta ovttaskas olbmo ektui ja olles álbmoga ektui .
For bare på den måten kan individ som samfunn oppnå frihet til å leve sin vesenseiendommelighet ut i en kulturbærende og kulturskapende innsats som på samme tid er samisk-nasjonal og i pakt med tiden .
Dušše dán láhkai sáhttá ovttaskas olmmoš ja servodat juksat friddjavuođa sáhttit iežas mihtilmasvuođa vuođul nannet ja hábmet kultuvrras dainna lágiin ahte dat lea sihke sámi-našuvnnalaš ja áigái heivvolaš .
Som et hvert annet folk , stort eller lite , har også samene krav på en livsform de kan finne seg til rette i .
Nugo earáge álbmogat , unna dahje stuorra , de lea maiddái sámiin vuoigatvuohta eallit nu mo sii gávnnahit alcceseaset vuohkkaseamosin .
For å kunne være levedyktig i dag må denne ganske visst være moderne , men på samme tid få lov å ha sin særsamiske farvetone .
Jos dat galggaš seailut dán áiggi , de dat ferte leat ođđaáigásaš , muhto das galgá maiddái leat lohpi doalahit sámi sierranasvuođa .
Den må altså bli en syntese mellom det blivende ved det gamle og det beste i den nye vest-europeiske felleskulturen .
Dat ferte leat ráhkadus bissovaš boares kultuvrra ja ođđa oarje-eurohpalaš oktasaškultuvrra gaskkas .
Nå er alt mye oppnådd i den retning fra statens side .
Dál lea stáhta beales olahuvvon ollu dien guvlui .
Begge ting er vi overmåte glade og takknemlige for .
Goappašat áššit illudahttet min ja leat giitevaččat .
Men da vi betrakter den høyere skole som en nøkkelposisjon i det kulturelle gjenreisings- og frigjøringsverket blant samene , finner vi at vi ikke kan stanse på halvveien .
Muhto go min mielas lea alit skuvla deaŧalaš juksat kultuvrralaš ođđasis huksema ja friddjavuođa , de eat sáhte gaskkaldahttit bargomet .
Folket trenger ledere .
Álbmot dárbbaša jođiheddjiid .
Det trenger menn og kvinner som i den grad kjenner seg hjemme , så vel i Vestens kulturskatter som i arven fra fedrene , at de kan makte den vanskelige oppgaven å vurdere de ulike livsformer mot hverandre og skape syntesen mellom dem begge .
Dat dárbbaša albmáid ja nissoniid , geat dan muttus bures dovdet iežaset oadjebassan sihke Oarjemáilmmi kulturártnaid ja máttuideaset árbbi hárrái , ahte sáhttet ja máhttet váldit badjelasaset dan barggu ahte bálddastahttit ja árvvoštallat dán guokte eallinvuogi , ja dán guovtti vuođul duddjot oktasaš ráhkadusa .
I arbeidet for å skape denne elite tror vi at miljøet og lærerkreftene ved utdanningsanstalten vil være av avgjørende betydning .
Barggadettiin oččodit njunnošiid , de jáhkkit ahte oahpahusásahusa biras ja oahpahusnávccat leat deaŧalaččamusat .
Det rimelige må være at samene får sin egen skole , der de kan slippe det trykk et norsk miljø uvegerlig må øve .
Govttolaččamus lea ahte sápmelaččat ožžot sierra skuvlla , gos eai dárbbaš dovdat ahte sii čađat šaddet heivehaddat norgalaš birrasii .
Der de kan arbeide under former og puste i en luft som er i samsvar med deres vesen og egenart , og der ikke minst lærerne selv er samer med den samme erfaringsbakgrunn som den ungdom de skal være veiledere for .
Doppe sii sáhttet bargat dakkár vugiid mielde ja vuoigŋat dakkár áimmus mii heive sin lundui ja sierranasvuhtii , ja doppe gos maiddái oahpaheaddjit leat ieža sámit , geain leat seamma vásáhusat go dain nuorain , geaid sii galget láidestit .
På det nåværende tidspunkt er det lite sannsynlig at staten vil gå lenger enn til eventuelt å støtte « Samekomiteens » gymnaslinjeprosjekt , som trolig vil ta mange år før det blir realisert .
Aiddo dál orru leamen nu ahte stáhta ii vanat guhkkelebbui go ahte veadjá doarjut « Sámelávdegotti » gymnásasuorgeprošeavtta , mii dáidá ádjánit máŋga jagi ovdalgo duohtandahkkojuvvo .
Som en vil se , betrakter vi spørsmålet om samiske lærere som et hovedpunkt .
Muhto mii gal diehtit ahte álggos sáhttá leat váttis čađahit dán praktihkalaččat .
Vi regner derfor med en overgangsperiode , der det kan være nødvendig å nytte norske lærere .
Danin min mielas sáhttá leat gaskaboddosašáigodat , goas mii fertet geavahit norgalaš oahpaheddjiid .
Vi vil imidlertid pointere at dette må bli en overgang .
Mii deattuhit ahte dát datte lea dušše gaskaboddosaš dilli .
Det er neppe ukjent for hovedstyret at « Samisk Råd » i mangt er skuffet over den linje som iallfall i praksis er fulgt ved Den samiske Ungdomskole i Karasjok .
Váldostivrii ii dáidde leat amas ahte « Sámi Ráđđi » dovdá iežas beahtahallan go oaidná vuogi man leat válljen čuovvut Sámi Nuoraidskuvllas Kárášjogas .
Den « Samenes Folkehøyskole » som vi opprinnelig hadde drømt om , har latt vente på seg .
Dan « Sámi Álbmotallaskuvlla » , man mii álggos leimmet jurddašan , dan mii ain leat vuorddašeamen .
På denne bakgrunn ser derfor Rådet seg nødt til å knytte visse betingelser til denne sin søknad til Finnemisjonen :
Dán vuođul ferte danin Ráđđi bidjat dihto eavttuid dán ohcamuššii mii manná Sámemiššuvdnii :
Norges Finnemisjonsselskap må i beslutnings form og på bindende vis forplikte seg til å følge disse retningslinjer for administrasjonen av det samiske gymnas : 1 .
Norgga Sámemiššonsearvi ferte mearrádushámis ja čadnojuvvon láhkai geatnegahttojuvvot čuovvut dáid njuolggadusaid mat leat sámi gymnása hálddašeami várás ráhkaduvvon : 1 .
Skolens rektor og øvrige lærerstab skal være samer .
Skuvlla rektor ja eará oahpaheaddjit galget leat sápmelaččat .
( D.v.s. etter en eventuell begynnerperiode med norske lærere , skal disse erstattes av samer så snart dette er faglig forsvarlig og praktisk mulig . )
ahte maŋŋil gaskaboddosaš álgodili goas leat norgalaš oahpaheaddjit , de galget sin sadjái boahtit sápmelaččat nu johtilit go fágalaččat lea dohkálaš ja geavatlaččat vejolaš . )
Samisk skal være undervisningspråk i de samiske fag , ( språk , historie , kultur og særsamiske yrker ) , i kristendom og i vanlige historiske fag ved gymnas .
Sámegiella galgá leat oahpahusgiellan sámi fágain , ( gielas , historjjás , kultuvrras ja sierra sámi fidnuin ) , risttalašvuođas ja gymnása dábálaš historjjálaš fágain .
Også de norske lærere som måtte være nødvendige , må ha universitetseksamen i samisk .
Maiddái dárbbašlaš norgalaš oahpaheddjiin ferte leat universitehtaeksámen sámegielas .
I kristendomsundervisningen skal en ta hensyn til den fromhetstype som er naturlig for samene .
Risttalašvuođaoahpahusas ferte váldit vuhtii ipmilbalolašvuođa nugo lea lunddolaš sápmelaččaide .
SAMISK RÅD . , Vadsø / Bonakas , den 18. desember 1959
SÁMI RÁĐĐI , Čáhcesuolu , / Bonjákas juovlamánu 18. b. 1959
Ærbødigst
Dearvvuođaiguin
Per Fokstad formann
Per Fokstad ovdaolmmoš
Samemisjonen svarer
Sámemiššuvdna vástida
Etter at Samisk råd for Finnmark sendte brevet som er sitert over , gikk det lang tid før noe særlig skjedde .
Maŋŋil go Finnmárkku sámi ráđđi čálii bajábealde bájuhuvvon reivve , manai guhkes áigi .
Etter 4 1/2 år skreiv Samemisjonen :
4 1/2 jagi maŋŋá čálii Sámemiššuvdna :
30. april 1964
Cuoŋománu 30. b. 1964
Herr skolestyrer Per Fokstad Samisk Råd for Finnmark Bonakas
Skuvlajođiheaddji Per Fokstad Finnmárkku Sámi Ráđđi Bonjákas
Ad samisk gymnas
Sámi gymnásaášši
Som en oppsummering av de drøftelser som har vært ført mellom Dem , konsulent Hans J. Henriksen og undertegnede , samt mine overlegninger med rektor Paul Ryan , Karasjok , skal jeg – til Deres videre bearbeidelse av saken – få fremlegge følgende data :
Ságastallamiid vuođul mat leat leamaš du , konsuleantta Hans J. Henriksena ja vuolláičálli gaskkas , ja maiddái mu ráđđádallamiid vuođul Kárášjoga rektoriin Paul Ryaniin , de áiggun – du boahttevaš barggu ektui – ovdanbuktit čuovvovaš dieđuid :
Gymnaslinjen må ha egen undervisningsleder ( filolog , samiskkyndig ) , som er ansvarlig for gymnasets faglige opplegg .
Gymnásasuorggis ferte leat sierra oahpahusjođiheaddji ( filologa , sámegielat ) , geas lea ovddasvástádus gymnása fágalaš oasis .
Administrativt ledes gymnaslinjen av folkehøyskolens rektor .
Hálddahuslaččat gymnásasuorggi jođiha álbmotallaskuvlla rektor .
Kvalifiserte lærere ansettes og lønnes over folkehøyskolens budsjett .
Dohkálaš oahpaheaddjit besset álgit oahpaheaddjin ja sin bálká máksojuvvo álbmotallaskuvlla bušeahta bokte .
Klassen ) ( e betraktes ( som ved svenske folkehøyskoler ) som 1. , 2. og 3. årskurs i folkehøyskolen og går normalt under departementets budsjett for folkehøyskolene , med de ekstrabevilgninger som finnes nødvendige .
Luohkká ( Luohkát ) gehččojuvvo ) ( jit ( nugo ruoŧŧelaš álbmotallaskuvllainge ) álbmotallaskuvlla 1. , 2. ja 3. jahkekursan ja dábálaččat dat gullet departemeantta álbmotallaskuvllaid bušehttii , mas maid ožžot liigeruhtadoarjaga dárbbu mielde .
I det samiske gymnas bør elevene ha obligatorisk undervisning i skriftlig samisk og muntlig samt samisk kulturhistorie .
Sámi gymnásas berre ohppiin leat bákkolaš oahpahus sámegielas sihke čálalaččat ja njálmmálaččat ja maiddái sámi kulturhistorjjás .
Denne undervisningen legges til fransk- , morsmåls- og historietimene etter det vanlige gymnasskjemaet .
Dát oahpahus biddjo fránska- , eatnigiel- ja historjádiimmuide dábálaš gymnásaminstara mielde .
I den utstrekning departementet finner det tjenlig og skaffer lærebøker på samisk , blir disse brukt i gymnaset .
Dan muddui go departemeanta oaidná ávkkálažžan ja háhká sámegiel oahppogirjjiid , de dat geavahuvvojit gymnásas .
De ekstra tiltak som må til for å skaffe klasserom , internatplass og lærerbolig for gymnaset , søkes løst ved bevilgninger fra det offentlige som lån , etter som gymnaset viser sin berettigelse og behovet stiger .
Eará doaimmat , mat fertejit dahkkojuvvot , nugo háhkat luohkkálanjaid , internáhttasajiid ja oahpaheaddjidáluid gymnása várás , fertejit čovdojuvvot almmolaš doarjagiid bokte sierra loatnan maŋŋá go vuos gymnása čájehuvvo leat dárbbašlažžan ja eanebut ohcalit dákkár fálaldaga .
– Så langt gjørlig søkes samarbeid med den linjedelte ungdomsskole hva angår spesialrom og timelærere , for mest mulig å spare utlegg til undervisningsbygg og lærerboliger .
– Nu guhkás go vejolaš , de ferte ovttasbargojuvvot nuoraidskuvllain juogadit erenoamášlanjaid ja diibmooahpaheddjiid , vai seastit nu ollu go vejolaš oahpahusvistti ja oahpaheaddjidáluid goluid dáfus .
Nyanlegg for gymnaset kommet først på tale når behovet er klarlagt .
Gymnása várás ii ceggejuvvo ođđa dállu ovdalgo dárbbut leat čielggaduvvon .
Håper dette er tilstrekkelig til at De kan gå videre med saken .
Sávan dát lea doarvái vai sáhttit ain bargat áššiin .
Vennlig hilsen Norges Finnemisjonsselskap Thor With
Dearvvuođaiguin Norgga Sámemiššonsearvi Thor With
Sámi Searvi , Karasjok : Spørsmålet om gymnas for samene
Kárášjoga Sámi Searvi : Gymnása sápmelaččaid várás
Foreningen Sámi Særvi Karasjok vedtok på medlemsmøte den 6. mars 1962 følgende uttalelse :
Kárášjoga Sámi Searvi mearridii miellahttočoahkkimis njukčamánu 6. b. 1962 cealkit ná :
Den gikk inn i Norske Samers Riksforbund da dette blei stifta i 1968 og heter nå Kárášjoga Sámiid Searvi / Karasjok Sameforening ]
[ Kárášjoga Sámi Searvi vuođđuduvvui 1959:s , ja lei dalle iešheanalaš searvi . Dat searvvai Norgga Sámiid Riikkasearvái 1968 ja namma lea dál Kárášjoga Sámiid Searvi ]
Oversikt : « Det er en kjensgjerning at de fleste ledende stillinger i samedistrikter ikke er besatt av samer .
Duogáš : « Duohtavuohta lea ahte sámi guovlluin leat eanaš jođiheaddjivirggiin olbmot , geat eai leat sápmelaččat .
I svært mange tilfelle er det folk som ikke har tilstrekkelig kjennskap til samenes språk , kultur og aller mest tenkemåte .
Hui dávjá lea nu ahte dain leat olbmot , geat eai doarvái bures máhte sámegiela , eai dovdda sámi kultuvrra eaige eisege sin jurddašanvuogi .
Da samene på ingen måte står intelligensmessig tilbake for øvrige nordmenn , må en av årsakene være at de ikke utdanningsmessig har kunnet hevde seg .
Go jo sápmelaččat eai jierpmi dáfus leat bázahallan eará norgalaččain , de ferte leat okta sivva dása , ja dat lea ahte sii oahpu dáfus eai sáhte gilvalit .
Vi tar ikke feil når vi mener at følgende årsaker har hindret samene i å skaffe seg den nødvendige utdanninga : 1 .
Mis ii dáidde leat boastut go čuoččuhit ahte dát sivat dat heađuštit sápmelaččaid háhkamis dárbbašlaš oahpu : 1 .
Språklige vansker 2 .
Gielalaš váttisvuođat 2 .
Økonomiske vansker
Ruđalaš váttisvuođat
Når en studerer språkpolitikken som er blitt ført mot samene gjennom tidene , viser det seg at samisk språk er blitt hensynsløst skjøvet til side uten at de derved har blitt fullbefarne i det norske språk .
Go guorahallá giellapolitihka , maid leat don áiggi rájes jo fievrridišgoahtán sápmelaččaid ektui , de čájehuvvo ahte sámegiella lea duvdiluvvon eret , muhto datte ii leat dárogiellage ohppojuvvon ollásit .
Dette har vært med på å skape mindreverdighetsfølelse som hindrer mange sameungdommer å skaffe seg høgere utdanning .
Dat lea váikkuhan dasa ahte sámi nuorat leat dovdan iežaset heajubun , mii dasto lea heađuštan sin gazzamis alit oahpu .
De har fått en viss motvilje mot skolen .
Sii leat dovdagoahtán vuostehágu skuvlii .
På tross av dette har samisk kultur likevel vist seg å være levedyktig .
Vaikko vel ná leage dilli , de sámi kultuvra lea datte ceavzán .
Samisk gymnas i samisk miljø :
Sámi gymnása sámi birrasis :
Styresmaktene har tatt opp til vurdering behovet for gymnas i landet .
Eiseválddit leat árvvoštallagoahtán dárbbu ásahit gymnása riikii .
Sámi Særvi , Karasjok , vil i forbindelse med Samekomiteens innstilling ta opp spørsmålet om opprettelse av Samisk Gymnas i Karasjok .
Kárášjoga Sámi Searvi áigu Sámelávdegotti árvalusa oktavuođas váldit ovdan gažaldaga ahte ásahit Sámi Gymnása Kárášjohkii .
Samekomiteen støtter tanken om en samisk gymnaslinje ved Finnmark off. gymnas , Alta .
Sámelávdegoddi doarju jurdaga ásahit sámi gymnásasuorggi Finnmárkku almmolaš gymnásii , Áltái .
Sámi Særvi , Karasjok , kan ikke gi sin tilslutning til den .
Kárášjoga Sámi Searvi ii sáhte miehtat dasa .
Det er en kjensgjerning at det i kyststrøkene i Finnmark hersker en viss motvilje mot samene .
Duohtavuohta lea ahte Finnmárkku riddoguovlluin dovdo vuosteháhku sápmelaččaide .
En mener det er galt å belaste sameungdommen med disse problemene i en tid da de som all annen ungdom har sine spesielle problemer .
Oaivvildit ahte lea boastut dánlágan noađi vel bidjat sámi nuoraide go diehtit sis , nugo earáge nuorain , leat dien agis iežaset sierranas váttisvuođat .
Etter å ha fått eksamen artium i et samisk miljø , vil de ha fått mer selvtillit og på den måten hevde seg bedre i samfunnet .
Maŋŋá go leat ožžon eksámen artiuma sámi birrasis , de dat nanne sin iešdovddu ja nu sáhttet buorebut gilvalit earáiguin servodagas .
Karasjok ligger både geografisk og kommunikasjonsmessig sentralt , særlig når utbyggingen av indre riksvei er gjennomført .
Kárášjohka lea sihke geográfalaččat ja johtolaga dáfus guovddážis , erenoamážit go sisriikka geaidnu gárvána .
Skolene i Karasjok er godt utbygd .
Kárášjoga skuvllat leat buriin visttiin .
Et gymnas vil selvsagt kreve bygging av klasserom og internat , men med de spesialrom som allerede er , vil det falle relativt rimelig .
Gymnása várás lea dárbu dieđusge hukset skuvlalanjaid ja internáhta , muhto go leat juo erenoamášlanjat , de dat ii šattašii nu divrrasin .
En vil peke på at den 9-årige skolen har gymnastikksal , svømmebasseng , naturfagrom og andre spesialrom .
9-jagi skuvllas leat lášmmohallanlatnja , vuojadanlatnja , luonddufágalatnja ja eará erenoamášlanjat .
Idrettsanleggene i bygda er de beste .
Báikkis leat buorit valáštallanrusttegat .
En vil ikke unnlate å nevne at Karasjok har et godt utstyrt folkebibliotek .
Mii maid namuhit ahte Kárášjoga álbmotgirjerádjosis lea ollu fállamuš girjjiid dáfus .
Det er sterke krefter for å gjøre dette til et spesialbibliotek for samene i tillegg til de vanlige oppgavene for folkebiblioteket .
Dál leat dan oččodeamen sierra sámi girjerájusin , mii boahtá lassin álbmotgirjerádjosa doibmii .
Dette vil bli til uvurderlig nytte for et samisk gymnas .
Dát šaddá leat hirbmat ávkkálažžan sámi gymnásii .
De Samiske Samlinger i Karasjok vil også bety en støtte for det kulturhistoriske stoff i undervisningen .
Kárášjogas leat maid Sámiid Vuorká-Dávvirat , mii mearkkaša maid ahte doppe leat kulturhistorjjálaš dieđut viežžan láhkai oahpahusa várás .
Grunnlag for samisk gymnas
Vuođđu ásahit sámi gymnása
Samegymnaskomiteen nevner i sin innstilling ( s. 14 ) at forholdene i Finnmark på mange måter avviker fra forholdene i landet ellers .
Sámegymnásalávdegoddi namuha árvalusastis ( s. 14 ) ahte Finnmárkku dilálašvuođat máŋgga láhkai earránit riikka eará guovlluid dilálašvuođain .
Vi finner derfor ikke noen grunn til å sette opp noen statistikk over elevgrunnlaget .
Danin min mielas ii leat dárbu bidjat makkárge statistihka , mii čájeha man ollu ohppiin sáhttá leat sáhka .
Dette gjelder en minoritetsgruppe som har krav på ekstraordinære tiltak .
Dás lea sáhka unnitlogujoavkkus , mii dárbbaša erenoamáš fálaldaga .
Gymnaset bør stå åpent for sameungdom fra hele landet , og annen interessert norsk ungdom som vil ta den samme fagkrets .
Gymnásii berrejit beassat sámi nuorat miehtá riikka , ja eará norgalaš nuorat , geat áigot lohkat dáid fágaid .
Dermed mener en det skulle bli elever nok til to linjer .
Danin mii oaivvildit ahte leat doarvái oahppit guovtti suorgái .
Det er en kjent sak at sameungdom fra hele landet søker til Karasjok for sin videre utdanning .
Mii diehtit ahte sámi nuorat miehtá riikka ohcet Kárášjohkii oažžut joatkkaoahpu .
( Den samiske ungdomsskole , Karasjok linjedelte ungdomsskole ) .
( Sámi nuoraidskuvla , Kárášjoga suorgejuhkkojuvvon nuoraidskuvla ) .
Disse søker først og fremst en skole som ligger i et samisk miljø .
Sii ohcet vuosttažettiin skuvlii mii lea sámi birrasis .
En må se gymnaset i sammenheng med den 9-årige enhetsskole i samedistriktene .
Ferte geahččat gymnása 9-jagi oktasašskuvlla oktavuođas sámi guovlluin .
Utbyggingen av denne må forseres og tilføre samene kunnskaper om samisk samfunnsliv , kultur og språk .
Dán huksema ferte hoahpuhit ja addit sámiide máhtolašvuođa sámi servodateallimis , kultuvrras ja gielas .
Med det antall elever som en regner med , ca 40 pr. årskull , vil en kunne få en reallinje og en språklig historisk linje .
Suorggit ja fágat Go meroštallat ahte šaddet su. 40 oahppi jahkái , de sáhtášii álggahit realsuorggi ja giella-historjásuorggi .
På begge linjer må fransk skiftes ut til fordel for samisk .
Goappašiid surggiin berre sámegiella boahtit fránskagiela sadjái .
Videre bør samisk kulturhistorie få en rimelig plass .
Maiddái berre sámi kulturhistorjá oažžut govttolaš saji .
Gymnaset må sikres samme kompetanse som et vanlig gymnas .
Gymnásii ferte sihkkarastit seamma gelbbolašvuođa go dábálaš gymnásas .
Det faller naturlig å minne om viktigheten av å få utarbeidet de nødvendige lærebøker .
Muittuhit maiddái man deaŧalaš lea ráhkadahttit dárbbašlaš oahppogirjjiid .
Status og lærerkrefter .
Stáhtus ja oahpahannávccat .
En er kjent med at en del mennesker med samisk som morsmål allerede har gått gjennom universitetsstudium , mens andre for tiden studerer ved universitetet .
Mii diehtit ahte ollugat geain sámegiella lea eatnigiellan , leat jo gearggahan universitehtaoahpuset , ja earát gis leat lohkamin universitehtas .
Det er å anta at det etterhvert blir flere fagfolk som vil være kvalifiserte til undervisning i gymnas .
Nie sáhttit árvvoštallat ahte dađistaga gártet eanet fágaolbmot , geain lea gelbbolašvuohta oahpahit gymnásas .
En regner da også med at norsktalende med universitetsutdannelse , som har skaffet seg tilstrekkelig utdannelse også i samisk så de behersker språket , vil være kvalifiserte .
Maiddái dárogielagat , geain lea universitehtaoahppu ja geain lea dan mađe oahppu maiddái sámegielas ahte hálddašit giela , leat dohkálaččat oahpahit .
Videre bør det være en selvfølge at gymnaset får status som statsgymnas for derved å sikre de faglige retningslinjer og dermed også et forsvarlig nivå .
Maiddái berre leat diehttelas ášši ahte gymnásas lea stáhtagymnása stáhtus vai sáhttá dáhkidit fágalaš njuolggadusaid , mat mielddisbuktet ahte dat doallá dohkálaš dási .
Stipend-ordning .
Stipeandaortnet .
For å stimulere tilgangen til gymnaset må staten årlig bevilge særstipendier til elevene slik at alle får dekket sine utgifter til bøker , reise til og fra skolen , etc. .
Movttiidahttin dihtii nuoraid álgit gymnásii , de ferte stáhta jahkásaččat juolludit sierrastipeanddaid ohppiide nu ahte buohkain lea várri háhkat girjjiid , mátkkoštit ruovttu ja skuvlla gaskka jna. .
En vil ikke unnlate å gjøre oppmerksom på at gjennomsnittsinntektene for samene er av de laveste i landet ( Samekomiteens innstilling s. 31)En viser for øvrig til Samekomiteens innstilling side 59 om « Utdanningsstipend for samisk ungdom » .
Sáhttit namuhit ahte sápmelaččaid gaskamearálaš dienas lea vuolimusaid searvvis riikkas ( Sámelávdegotti árvalus s. 31 ) . Muđui čujuhit Sámelávdegotti árvalussii siidu 59 , mas oidno « Oahppostipeanda sámi nuoraid várás » .
Sluttmerknader .
Loahpahus
Et eget statsdrevet gymnas må være et rimelig krav fra den samiske minoritet i Norge .
Sierra stáhta gymnása ferte leat govttolaš gáibádus sámi unnitloguálbmogis Norggas .
Samene ønsker ikke å bli skilt ut fra hovedsamfunnet , men språklig og kulturelt er likevel samene forskjellige fra den øvrige norske befolkning og har krav på at det tas hensyn til dette særpreg .
Sámit eai háliit sierranit stuorraservodagas , muhto gielalaččat ja kultuvrralaččat leat sámit dattetge earáláganat eará norgalaš álbmoga ektui ja sii galget sáhttit gáibidit ahte dát erenoamášvuohta vuhtiiváldojuvvo . .
Vi er glad for at de norske statsmyndigheter har gitt uttrykk for at de ikke betrakter dette bare som et indre norsk anliggende , men som et minoritetsspørsmål med internasjonale forpliktelser . »
Mii leat giitevaččat go norgalaš stáhtaeiseválddit leat dovddahan ahte dat eai ane dán dušše sisriikka áššin , muhto unnitloguálbmoga gažaldahkan man čuvvot riikkaidgaskasaš geatnegasvuođat . »
Ovenstående er i samsvar med innstillingen fra redaksjonskomiteen og de endringer i utkastet som ble vedtatt på medlemsmøtet .
Bajábeale čálus lea doaimmahuslávdegotti árvalusa mielde ja evttohusa rievdadusaid mielde , maid miellahttočoahkkin dohkkehii .
Sámi Særvi , Karasjok , den 19. mars 1962
Kárášjoga Sámi Searvi , njukčamánu 19. b. 1962
Marit Stordahl Formann Hans Eriksen Sekretær
Marit Stordahl Ovdaolmmoš Hans Eriksen Čálli
Inga Ravna Eira : Samisk gymnas i Finnmark ?
Inga Ravna Eira : Sámi gymnása Finnmárkui ?
Inga Ravna Eira , 1967 ( Foto : Russekort )
Inga Ravna Eira , 1967 ( Govva : Russekoarta )
I 1967 gikk 19 årige Inga Ravna Eira 3. året på Alta gymnas .
1967:s lei 19-jahkásaš kárášjohkalaš Inga Ravna Álttá gymnása oahppin .
Da skreiv hun en norsk stil , der hun forklarte hvorfor hun mente det burde være eget samisk gymnas i Finnmark .
Son čálii dalle dárogiel skuvlastiilla , mas čilge manne su mielas berre ásahuvvot sierra sámi gymnása .
På stilen fikk hun karakteren Ng , som etter dagens karaktersystem ville vært 2 .
Stiillas oaččui dalle árvosáni Ng , mii dálá árvošatnevuogádagas livččii 2 .
Både stilens innhold og lærerens dom viser hvor vanskelig det kunne være for samiske gymnasiaster i den tida .
Sihke stiilla sisdoallu ja árvosáni čájeha man váttis dilli sáhtii leat dan áiggi sámi gymnásaohppiide .
Inga Ravna Eira er nå lærer ved Samisk videregående skole og forfatter .
Inga Ravna Eira lea ieš divvon dárogielteavstta veahá ja jorgalan dan sámegillii .
Vi lever i dag i en verden som krever mer og mer utdannelse for å få en god jobb .
Mii eallit odne dakkár máilmmis gos gáibiduvvo eanet ja eanet oahppu jus galgá oažžut buori barggu .
Det blir stadig nødvendig med flere skoler .
Dát lea dagahan ahte lea dárbu eanet skuvllaide .
Disse kravene har også nådd samene .
Dát dárbu lea maid juksan sápmelaččaide .
Verken reindriften eller jordbruket har arbeid nok til alle hele året .
Nu mo dál lea dillii Sis-Finmárkkus , de leat ollugat barggu haga eanaš oasi jagis .
Det er f.eks. ikke nødvendig med så mange arbeidere om vinteren som om våren .
Ii boazodoalus ii ge eanadoalus leat doarvái bargu buohkaide miehtá jagi .
Riktignok er det mange som har slike små jobber , men bare på kortere tid .
Dálvit ii leat ovdamearkka dihtii dárbu seamma ollu bargiide go giđđat vaikko velá ollugiin leat ge oanehatáigge barggut .
Det er ikke nok .
Dát ii leat doarvái .
I dag gjelder det å sikre seg en jobb som en kan leve av .
Odne lea dehálaš sihkkarastit alccesis dakkár barggu mainna sáhttá eallit .
Spørsmålet , som for tiden diskuteres mye , er nødvendigheten av et samisk gymnas .
Dál lea hui ollu sáhka dan birra ahte lea go dárbu sámi gymnásii .
Personlig tror jeg at det bør opprettes et slikt gymnas .
Mun gal jáhkán ahte dákkár gymnása berre ásahuvvot .
Det vi trenger er flere med utdannelse for samene .
Dan maid mii dárbbašit leat eanet oahppan olbmot sápmelaččaide .
Hittil har de fleste leger og lærere vært norsktalende .
Dán rádjái leat eanaš doaktárat ja oahpaheaddjit leamaš dárogielagat .
Mange av dem har ofte ikke forstått samene og deres problemer på grunn av språket .
Giela geažil eai ádde dávjá sápmelaččaid ja sin váttisvuođaid .
Det er folk med samisk bakgrunn som er de rette til å hjelpe folket i indre Finnmark ut av problemene deres .
Olbmot , geain lea sámi duogáš , leat dat geat buoremusat sáhttet veahkehit Sis-Finnmárkku olbmuid .
Slik forholdene i dag er på gymnaset har samisk ungdom spesielle vanskeligheter med det norske språket .
Nu mo odne lea gymnásas , de leat sámi nuorain erenoamáš váttisvuođat dárogielain .
På dette området vil de tape mye i forhold til sine medelever .
Dán oktavuođas vuoittahallet sii ollu eará ohppiid ektui .
Det største problemet er ikke å kunne snakke , men det å kunne skrive norsk .
Stuorámus váttisvuohta lea čállit dárogiela riekta , ii ge hállát dan .
Vi vet alle at vanskeligheten med å skrive på norsk , er plasseringen og bruken av preposisjonene .
Mii diehtit buohkat ahte okta dain stuorámus váttisvuođain čállit dárogiela lea geavahit preposišuvnnaid riekta .
Jeg tror at språkvanskelighetene er en av de største grunnene til at det er så få ungdom fra indre Finnmark på gymnas .
Mun jáhkán ahte giellaváttisvuođat leat dat stuorámus sivat dasa ahte nu unnán Sis-Finnmárkku nuorat vázzet gymnása .
For språkets skyld er det etter min mening viktig med et samisk gymnas der hovedvekten blir lagt på samisk språk , kultur og historie .
Giela dihtii lea mu mielas dehálaš oažžut sámi gymnása mas sámegiella , kultuvra ja historjá deattuhuvvojit .
For å kunne snakke et annet språk , tror jeg det er viktig å kunne morsmålet sitt , både når det gjelder det muntlige og skriftlige .
Mun jáhkán ahte dalle álggášedje eanet sápmelaččat gymnásii . Jus galgá máhttit hállat eará giela , jáhkán mun ahte lea dehálaš máhttit iežas eatnigiela sihke njálmmálaččat ja čálalaččat .
Morsmålet ligger ens hjerte nærmest og det har man snakket helt siden man var liten .
Eatnigiella lea váimmu lagamuš giella man olmmoš lea hállan unnivuođa rájes .
Det ville etter min mening vært mye lettere for oss å lære norsk , hvis vi først hadde fått grunnlaget på samisk .
Mu mielas livččii ollu álkit midjiide oahppat dárogiela , jus álggos vuos livččiimet ožžon vuođu sámegielas .
Det er sikkert mange med meg som føler det slik at det norske språket på en måte er blitt tvunget på oss .
Leat várra ollugat , geat dovdet seamma go mun ge , ahte dárogiella muhtun láhkái lea bággejuvvon min ala .
For å lære norsk har vi måttet glemme samisk til en viss grad .
Mii leat muhtun láhkai ferten vajáldahttit sámegiela vai oahppat dárogiela .
Ved opprettelse av et samisk gymnas tror jeg at elevene vil bli bedre i norsk , samtidig som de lærer morsmålet .
Jus ásahuvvo sámi gymnása , de jáhkán mun ahte ohppiin buorrána dárogiella seammás go ohppet eatnigiela .
Da får man noe kjent å sammenligne norsk med .
Dalle sáhttá sulastahttit sámegiela dárogielain .
Et annet problem som dukker opp , er om ikke et slikt gymnas vil isolere den samiske befolkningen mer enn før .
Nubbi eará gažaldat mii lea boahtán ovdan , lea dat ahte ii go son dákkár gymnása isolere sápmelaččaid vel eanet go ovdal .
Jeg tror på ingen måte det .
Dan gal in jáhke mun .
Dette gymnaset bør ikke bare være åpent for samer , men for alle som er interesserte i å lære samisk språk , kultur og historie å kjenne .
Dát gymnása ii berre leat rabas dušše sápmelaččaide , muhto buohkaide geat háliidit oahppat sámegiela , kultuvrra ja historjjá .
Hvis det blir slik , behøver man ikke å snakke om isolering .
Jus šaddá ná , de ii dárbbaš ballat isoleremis .
I det siste har man vært opptatt av spørsmålet om hvor dette gymnaset skal ligge .
Maŋimuš áiggiid lea leamaš sáhka dan birra gosa dát gymnása berre ásahuvvot .
Det naturlige er vel på et sted med samisk miljø .
Lunddolamos lea ásahit dan sámi birrasii .
Tromsø og Alta har vært på tale .
Tromsa ja Áltá leat leamaš ságas .
Men etter min oppfatning kan ingen av stedene oppfylle de kravene som gymnaset stiller .
Muhto mu mielas ii deavdde goabbá ge dán guovtti báikkis dan maid dákkár gymnása gáibida .
For det første snakker befolkningen på de to stedene norsk .
Vuosttážettiin hállet dán guovtti báikki olbmot dárogiela .
Elevene vil ikke være i stand til å bruke det samiske språket utenom skoletiden .
Oahppit eai beasa geavahit sámegiela friddjaáiggi .
Og for det andre har ingen av stedene det miljøet som trengs .
Dasto ii leat goappá ge dán guovtti báikkis dat biras mii gáibiduvvo .
Hvis det ble på et av de stedene , ville jeg ikke kalle gymnaset et samisk gymnas .
Jus gymnása ásahuvvošii nuppi dán guovtti báikái , de in gohčodivčče mun dán sámi gymnásan .
Ved å stifte et samisk gymnas tror jeg at også ungdom i indre Finnmark vil klare å konkurrerre med alle andre om de gode jobbene .
Jus ásahuvvo sámi gymnása , de jáhkán mun ahte Sis-Finnmárkku nuorat maid nagodišgohtet gilvalit eará nuoraiguin buriid bargguid ektui .
Gymnaset vil være en sikker framtid for samisk ungdom der de kan lære om sine forfedre og sist men ikke minst språket .
Gymnása dagahivččii sihkkaris boahtte áiggi sámi nuoraide gos besset oahppat máttuidis birra ja dat mii lea buot dehálamos , lea dat go besset giela oahppat .
Finnmark fylkesting sier nei til samisk gymnas
Finnmárkku fylkkadiggi ii mieđa ásahit sámi gymnása
FINNMARK FYLKESTING HØSTEN 1967
FINNMÁRKKU FYLKKADIGGI ČAKČAT 1967
Behandling av sak : Gymnas med samisk
Gieđahallan ášši Gymnása sámegielain
Fra fylkestingets skolenemnd forelå en flertalls og en mindretalls uttalelse .
Fylkkadikki skuvlanammagottis lei sihke eanetlogu ja unnitlogu cealkámuš .
Disse hadde denne ordlyd :
Dain celkui ná :
Flertallsinnstilling . 1 .
Eanetlogu árvalus 1 .
Fylkestinget vil uttale at det ikke vil gå til bygging og drift av eget gymnas med samisk .
Fylkkadiggi cealká ahte ii mieđit hukset ja fievrridit sierra gymnása sámegielain .
Den lave elevfrekvensen ved fylkets allerede igangværende gymnaser gjør byggingen av et nytt gymnas meget betenkelig .
Go oaidnit man unnán oahppit leat fylkka dálá gymnásain , de ii oro ođđa gymnása huksen jierpmálaš .
Fylkestinget mener dessuten at det rent skolemessig er bedre at denne sak løses ved opprettelse av en samisk linje ved ett av våre bestående gymnas , fortrinnsvis i Alta .
Fylkkadiggi oaivvilda maiddái ahte go geahččá skuvllaid beales , de lea buoret čoavddus ásahit sierra suorggi ovtta min dálá gymnásii , vuosttažettiin Áltái .
Ut fra hva som er uttalt foran kan fylkestinget derfor ikke tilrå opprettelse av et eget gymnas med samisk selv om det skjer i statlig regi .
Nu mo dás ovdalaččas lea celkon , de fylkkadiggi ii danin sáhte rávvet ásahit sierra gymnása sámegielain vaikko vel dát dáhpáhuvašiige stáhta olis .
Finner staten likevel å ville opprette og drive et eget gymnas med samisk , vil en tilrå at Karasjok blir valgt som skolested .
Jos stáhta datte gávnnaha ásahit ja fievrridit sierra gymnása sámegielain , de rávvet válljet Kárášjoga skuvlabáikin .
Fylkestinget mener at det snarest bør opprettes et gymnas med samisk i et sentralt samisk miljø , og at det må bli lagt til Karasjok .
Unnitlogu árvalus Fylkkadiggi oaivvilda ahte jođáneamos lági mielde berre ásahuvvot gymnása sámegielain guovddáš sámi birrasii , ja dat berre ásahuvvot Kárášjohkii .
Dette vil bedre gymnassøkningen blant samisk ungdom som kan ha vanskelig for å finne seg til rette ved andre gymnas .
Dát hástalivččii daid sámi nuoraid ohcat , geaidda lea váttis loaktit eará gymnásain .