pere/sami_parallel huggingface dataset:
Avdelingsoverlegen uttrykte forståelse for mye av det som ble tatt opp.
Ossodaga váldodoavttir dovddahii son ipmirdii ollu das mii váldojuvvui bajás.
Selv om det er etablert rutiner for kontaktlege, viser det seg at disse ikke alltid er kjent blant de ansatte:
Vaikko leat ásahuvvon bargodábit gulahallandoaktárii, de čájehuvvo ahte bargit eai álohii dovdda daid:
Pårørende tok kontakt med ombudet fordi de opplevde at det var mange leger involvert i utredningen og behandlingen av pasienten.
POapmahaččat válde oktavuođa áittardeddjiin go sii vásihedje ahte ledje beare ollu doaktárat mielde čielggadeamis ja pasieantta divššus.
Legene sa ulike ting, svarte ulikt på pårørendes spørsmål, og etterlot et inntrykk av å være uenige med hverandre og samarbeidet ikke.
Doaktárat dadje feara maid, vástidedje iešguđet ládje oapmahaččaid gažaldagaid, ja guđđe dakkár govva ahte sii gaskaneaset eai lean ovttaoaivilis ja eai ovttasbargan.
Pårørende ble urolige, utrygge og slitne av kommunikasjonen som var både utmattende og irriterende.
Oapmahaččat šadde diliheamet, dorvvoheamet ja váibe gulahallamiin mii sihke váibadahtti ja eardudii.
Ombudet informerte om retten til kontaktlege og ba pårørende anmode om dette.
Áittardeaddji muitalii ahte lea vuoigatvuohta gulahallandoaktárii ja siđai oapmahaččaid bivdit oažžut dan.
Da pårørende kontaktet sykehuset om dette viste det seg at legene ikke kjente til ordningen.
Go oapmahaččat válde oktavuođa buohcciviesuin dán birra, de čájehuvvui ahte doaktárat eai diehtán ortnega birra.
De mente at kontaktlege i deres avdeling uansett måtte være den som «til en hver tid er på vakt».
Sii oaivvildedje ahte gulahallandoavttir sin ossodagas liikká fertii leat son gii “iešguđet áiggi lea vávttas”.
Ombudet tok saken opp i møter både med foretakets brukerutvalg, foretaksledelsen, klinikksjefer og avdelingssjefer.
Áittardeaddji válddi ášši bajás čoahkkimis sihke doaimmahaga geavaheaddjilávdegottiin, doaimmahaga jođiheddjiiguin, klinihkkahoavddaiguin ja ossodathoavddaiguin.
Det kom da frem at det var etablert rutiner for kontaktlegeordningen, men at verken pasientrettigheten eller rutinene var tilstrekkelig kjent hos helsepersonellet.
Dalle bođii ovdan ahte ledje ásahuvvon bargodábit gulahallandoavttirortnegii, muhto dearvvašvuođabargit eai dovdan doarvái bures pasieantavuoigatvuođaid eaige bargodábiid.
Ordningen med kontaktlege er viktig for barn og unge, som over tid må kombinere behandling, familieliv og skole på en best mulig måte.
Gulahallandoavttirortnet lea dehálaš mánáide ja nuoraide, geat áiggi badjel fertejit ovttastahttit divššu, bearašeallima ja skuvlla buoremus lági mielde.
Det er ikke alltid det legges til rette, noe denne saken viser:
Ii leat álohii ahte dilli láhččojuvvo dasa, maid dát ášši čájeha:
En mindreårig pasient var i et lengre utredning- og behandlingsforløp på sykehus på grunn av en kronisk lidelse.
Vuolleahkásaš pasieanta lei buohcciviesus guhkit čielggadan- ja dikšomannolagas kronalaš gillámuša geažil.
Utredningene tok tid og fremsto som dårlig planlagt.
Čielggadeapmi ádjánii ja ii orron bures plánejuvvon.
Blant annet ble en nødvendig henvisning til mer spesialiserte tjenester liggende ubehandlet uforholdsmessig lenge.
Earret eará oalle guhkes áigái ii meannuduvvon dárbbašlaš čujuhus eambbo spesialiserejuvvon bálvalusaide.
Kommunikasjonen mellom sykehus og foreldre, skole og fastlege var tidvis ikke god.
Ledje áigodagat go gulahallan buohcciviesu, váhnemiid, skuvlla ja fástadoaktára gaskkas ii lean buorre.
Følgene av dette var usikkerhet omkring legemiddelbruk og dårlig fremdrift i arbeidet med å tilrettelegge skoletilbudet til barnet.
Dán váikkuhusat ledje ahte lei eahpesihkarvuohta dálkasiid geavaheami dáfus ja heajos bargoovdáneapmi láhčit skuvlafálaldaga mánnái.
Det var én lege som hadde hovedansvar for utredningen og som foreldrene hadde forholdt seg til.
Lei okta doavttir geas lei váldoovddasvástádus čielggadeapmái ja geainna váhnemat ledje gulahallan.
Vedkommende var kun tilgjengelig hver femte uke, noe som var problematisk med tanke på informasjonsbehovet og arbeidet med et helhetlig og tilrettelagt tilbud for barnet.
Son ii lean olámuttos eambbo juohke viđat vahku, mii lei váttisvuohta go lei dárbu dieđuide ja barggu dáfus addit ollislaš ja láhččojuvvon fálaldaga mánnái.
Ombudet tok dette opp med sykehuset, som erkjente sakens faktiske sider og sørget for at pasienten fikk en kontaktlege som i større grad var tilgjengelig.
Áittardeaddji válddii dán bajás buohcciviesuin, mii dovddastii ášši duohta beliid ja fuolahii ahte pasieanta oaččui gulahallandoaktára mii lei eambbo olámuttos.
Pasientene har rett til informasjon og medvirkning, og de forventer koordinerte tjenester.
Pasieanttain lea vuoigatvuohta dieđuide ja mielváikkuheapmái, ja sii vurdet ovttastahttojuvvon bálvalusaid.
Ombudene erfarer at ordningen med kontaktlege pr i dag ikke synes å fungere som forutsatt.
Áittardeaddjit vásihit ahte ortnet gulahallandoaktáriin odne ii doaimma eavttuid mielde.
Målet med kontaktlegeordningen er at oppfølgingen av hver enkelt pasient skal bli bedre, tryggere og mer effektiv.
Mihttu gulahallandoavttirortnegiin lea ahte galgá šaddat buoret, oadjebasat ja beaktilet čuovvoleapmi juohke pasieanttas.
Mye arbeid gjenstår før dette er på plass.
Ollu bargu lea báhcán ovdal dat lea sajis.
Hjem igjen med kunnskap i kofferten?
Ruoktot fas máhtuin koffaris?
Behandlinger ved norske sykehus utføres enten som planlagte tjenester eller som øyeblikkelig hjelp.
Norgga buohcciviesuin divššut doaimmahuvvojit juogo plánejuvvon bálvalussan dahje fáhkka veahkkin.
De planlagte aktivitetene representerer hovedvekten; cirka 80 %.
Plánejuvvon doaimmat leat eanemus; dat dahket sullii 80 %.
Den gjennomsnittlige liggetiden i norske sykehus er stadig kortere, og i 2016 var den i snitt på 4,2 døgn (jfr. 7,5 døgn i 1989).
Gaskamearálaš veallánáigi norgga buohcciviesuin oatnu dađistaga, ja 2016:s lei gaskamearri 4,2 jándora (gč. 7,5 jándora 1989:s).
Pasientene har i dag kort liggetid på sykehus, og de opplever at helsepersonellet har det travelt.
Pasieanttat veallájit oaneheappot dál buohcciviesus, ja sii vásihit ahte dearvvašvuođabargiin lea ollu bargu.
Gjennom årene har pasienter blitt gitt rett til informasjon og innsyn i egen journal.
Jagiid mielde leat pasieanttat ožžon vuoigatvuođa geahčadit iežas journala ja dieđuid mat doppe leat.
Noen får med seg epikrisen ved hjemreise.
Muhtumat ožžot epikriisa mielde go vulget ruoktot.
Vi erfarer likevel at både kommune og pasienter etterlyser informasjon om den mottatte behandlingen, om hvordan de skal forholde seg etter utskriving, og hva som skal følges opp.
Mii vásihit liikká ahte suohkanat ja pasieanttat ohcalit dieđuid divššu birra maid leat ožžon, ja maid sii galgat dahkat maŋŋel olggosčáliheami, ja mii galgá čuovvuluvvot.
Mangelfull informasjon går igjen som et tema i de fleste av sakene hos ombudene.
Váilevaš diehtojuohkin lea fáddá mii eanas áššiin boahtá oidnosii mat leat áittardeddjiid luhtte.
Kvinne ble operert for brudd i hoften.
Nisson čuohpaduvvui go alimat ledje doddjon.
Etter utskriving var hun i villrede om hva hun kunne gjøre og ikke burde gjøre, som nyoperert.
Maŋŋel olggosčáliheami son ii diehtán, go aitto lei čuohpaduvvon, maid son sáhtii bargat ja ii berren bargat.
Hun hadde en erindring om at det ble gitt noe informasjon fra en lege mens hun fortsatt var preget av narkose, men husket ikke noe fra samtalen.
Son orui muitime ahte muhtun doavttir juoidá muitalii dan botta go son ain lei hui narkosa suovas, muhto son ii muitán maidege dan ságastallamis.
Hun hadde heller ikke fått noe skriftlig informasjon.
Son iige lean ožžon makkárge čálalaš dieđuid.
Helsepersonellet hadde ikke sikret seg at informasjonen var mottatt og forstått av pasienten.
Dearvvašvuođabargit eai lean sihkkarastán ahte pasieanta lei ožžon ja ipmirdan dieđuid.
Det var heller ikke journalført at informasjonen var gitt.
Ii leange journálii čállojuvvon ahte dieđut ledje addon.
Ombudene har trukket frem viktigheten av utskrivningssamtale.
Áittardeaddjit leat deattuhan man dehálaš olggosčálihanságastallan lea.
Vi erfarer at dette gjennomføres i for liten grad.
Mii vásihit dát čađahuvvo beare unnán.
Dette gjør pasienter og deres pårørende usikre, og det har uheldige konsekvenser.
Dát dahká pasieanttaid ja sin oapmahaččaid eahpesihkkariin, ja das leat vahátlaš váikkuhusat.
En pasient hadde fått gjennomført omfattende og komplisert behandling i spesialisthelsetjenesten.
Pasieanta gii lei čađahan viiddis ja máŋggabealat divššu spesialistadearvvašvuođabálvalusas.
Etter utskriving fra sykehuset satt pasienten igjen med en del ubesvarte spørsmål om behandling og prognose som gjorde henne usikker.
Maŋŋel olggosčáliheami buohcciviesus bázii pasieanta muhtun vástikeahtes gažaldagaiguin divssu ja einnostusa birra mii dagai su eahpesihkkariin.
Hun tok derfor kontakt med aktuelle avdeling på sykehuset for å få informasjon om dette.
Son válddii danin oktavuođa buohcciviesu guoskevaš ossodagain oažžut dieđuid dán birra.
Avdelingen på sykehuset opplyste at de ikke hadde kapasitet til å svare.
Buohcciviesu ossodat dieđihii ahte sis eai lean návccat vástidit.
Pasienten fikk beskjed om at hun måtte be fastlegen henvise henne inn til avdelingen på ny dersom de skulle sette av tid til å gi aktuell informasjon om behandlingen.
Pasientii dieđihuvvui son ferte sihtat fástadoaktára čujuhit su ossodahkii ođđasit jus sii galget várret áiggi addit sutnje guoskevaš dieđuid divššu birra.
Ombudet orienterte pasienten om retten til å få informasjon, og retten til å få nødvendig innsikt i sin helsetilstand og innholdet i helsehjelpen.
Áittardeaddji muitalii pasientii vuoigatvuođa birra oažžut dieđuid, ja vuoigatvuođa birra dárbbašlaš ipmárdusa oažžut das mot iežas dearvvašvuođadilli lea ja maid dearvvašvuođaveahkki sisttisdoallá.
Pasienten kontaktet avdelingen på ny og orienterte om dette, og fikk den informasjonen hun trengte.
Pasieanta válddii fas oktavuođa ossodagain ja muitalii dán birra, ja oaččui daid dieđuid maid son dárbbašii.
PasOpp undersøkelsene hvor pasienter i somatiske avdelinger svarer på en del spørsmål, viser at sykehusene har dårligst score på informasjon ved utskriving fra sykehus.
PasOpp iskkadeamit mas pasieanttat somáhtalaš ossodagain vástidit muhtun gažaldagaid, čájehit ahte buohcciviesuin lea heajumus boađus dieđuid dáfus buohccivieus olggosčáliheamis.
Resultatene i disse årlige undersøkelsene viser liten bedring på dette punktet.
Jahkásaš iskkadanbohtosat čájehit unnán buorráneami dán čuoggás.
«Trygg utskrivning» inngår som et av tiltakene i det nasjonale pasientsikkerhetsprogrammet.
“Oadjebas olggosčáliheapmi” gullá nationála pasieantasihkarvuođaprográmma doaimmaide.
Ombudene forventer at slike utskrivingssamtaler blir en selvfølgelig avslutning på et hvert sykehusopphold.
Áittardeaddjit vurdet dakkár olggosčáli hanságastallamat šaddet diehttelas loahpaheapmi juohke buohcciviessoorrumis.
2018 Forord
Jahkedieđáhus 2018
Gapet mellom ønsker og ressurser er en utfordring i fordelingen av offentlige velferdsgoder, mellom ulike tjenesteområder og innad i helsetjenesten.
Gaska gaskal sávaldagaid ja resurssaid lea hástalus go almmolaš čálgobuorit galget juhkkojuvvot iešguđetlágan bálvalussurggiid gaskkas ja siskkáldasat dearvvasvuođabálvalusas.
Vanskelige valg må foretas i åpenhet, ikke i de lukkede rom.
Váttis mearrádusat fertejit dahkkot rabasvuođas, ii lohkkaduvvon uvssaid duohken.
Prioriteringene må følge prinsipper og prosedyrer det er enighet om. Målet må være forutsigbare kriterier som danner rammen rundt den individuelle vurderingen.
Vuoruheamit fertejit čuovvut prinsihpaid ja prosedyraid maidda lea ovttaoaivilvuohta. Mihttun ferte leat ahte leat vuorddehahtti eavttut mat hábmejit rámma individuála árvvoštallamii.
En vurdering som skal skje i samarbeid med den informerte og involverte pasient og bruker.
Dát árvvoštallan galgá dáhpáhuvvat ovttasráđiid pasieanttain ja geavaheddjiin guhte lea ožžon dieđuid ja lea fátmmastuvvon áššái.
Dette er krevende.
Dát lea gáibideaddji.
Det må tilrettelegges for brukermedvirkning, det må settes av tid og kompetansen må styrkes.
Ferte láhčit vai geavaheddjiin lea váikkuhanvejolašvuohta, ferte várrejuvvot áigi ja gelbbolašvuohta ferte nannejuvvot.
Og gevinsten vil være stor.
Ja das šaddá stuorra vuoitu.
Resultatet vil være en større forståelse for den endelige beslutningen hos pasient og bruker.
Boađusin das lea ahte pasieanttas ja geavaheaddjis lea buoret áddejupmi loahpalaš mearrádusas.
Helsepersonellet må gis støtte for sine vanskelige valg.
Dearvvasvuođabargit fertejit oažžut doarjaga iežaset váttis mearrádusaide.
Ledere må bidra til riktig prioritering og støtte sine ansatte i deres vurderinger.
Jođiheaddjit fertejit leat mielde dagahit rivttes vuoruhemiid ja doarjut iežaset bargiid sin árvvoštallamiin.
Politikere må stå for sine prinsipper og beslutninger også når medias makt truer med gripende historier.
Politihkkárat fertejit doalahit iežaset prinsihpaid ja mearrádusaid maiddá dalle go mediafápmu uhkida njuorasmahtti muitalusaiguin.
Som ombud for pasienter og brukere møter vi mennesker som ikke alltid har nådd opp i helse- og omsorgskonkurransen.
Áittardeaddjin pasieanttaide ja geavaheddjiide deaivvadat mii olbmuiguin geat eai álo leat beassan ovddemužžii dearvvašvuođa- ja fuolahusgilvvus.
Vår jobb er ikke å sikre vinnere, men å bidra til rettferdighet.
Min bargu ii leat sihkkarastit vuitiid, muhto leat mielde dagahit ahte lea vuoiggalašvuohta.
Da er det prosessen frem til beslutningene vi etterspør.
Dalle lea proseassa mii buvttiha mearrádusaid man ohcalat.
For det du ikke kan forklare, kan du ikke forsvare.
Go dan man in máhte čilget, dan it sáhte bealuštit.
Hver dag hjelper vi pasienter og brukere i alle aldre med å få slike forklaringer.
Mii veahkehat pasieanttaid ja geavaheddjiid buot agiin juohke beaivvi, oažžut dákkár čilgehusaid.
I 2018 ble det foreslått å endre pasient- og brukerombudsordningen til en eldre-, pasient- og brukerombudsordning.
2018:s evttohuvvui pasieanta- ja geavaheddjiidáittardeaddji rievdadit vuorasolbmo-, pasieanta- ja geavaheddjiidáittardeaddjiortnegin.
Det var vi og mange brukerorganisasjoner og tjenestesteder sterkt imot.
Mii ja máŋga geavaheddjiidorganisašuvnna ja bálvalusbáikki vuosttildeimmet dan garrasit.
Hvorfor?
Manne?
Jo fordi mange da ville tro vi bare var et ombud for eldre.
Go dalle leat máŋggas geat jáhkket mii beare leat áittardeaddjin vuorasolbmuide.
Forslaget endte ut med etableringen av et eget statlig eldreombud på linje med barneombudet.
Boađusin dán evttohusas lei ahte ásahuvvui sierra stáhtalaš vuorasolbmuidáittardeaddji, seamma dásis go mánáidáittardeaddji.
Vi er fortsatt pasient- og brukerombud for alle.
Mii leat ain buohkaid pasieanta- ja geavaheddjiidáittardeaddji.
I 2019 er vi utfordret på å etablere et nasjonalt pasient- og brukerombud som skal jobbe tett med de eksisterende lokale kontorene.
2019:s leat ožžon hástalusa ásahit našuvnnalaš pasieanta- ja geavaheddjiidáittardeaddji mii galgá bargat lávga báikkálaš kantuvrraiguin mat jo gávdnojit.
Det støtter vi. Vi ønsker å bidra til en videreutvikling av ordningen og ser dette som en mulighet til å styrke vårt faglige og uavhengige ombudsarbeid og få en tydeligere nasjonal stemme.
Dan mii doarjut. Mii háliidat leat mielde dagahit ahte ortnet ovdána viidásat ja atnit dán vejolašvuohtan nannet min fágalaš ja sorjjasmeahttun áittardeaddjidoaimma ja oažžut čielgasat našuvnnalaš jiena.
I denne rapporten deler vi noen erfaringer fra arbeidet vårt.
Dán raporttas juohkit muhttin vásáhusaid min doaimmas.
Anne-Lise Kristensen Leder for pasient- og brukerombudenes arbeidsutvalg og ombud i Oslo og Akershus
Anne-Lise Kristensen Pasieanta- ja geavaheddjiidáittardeaddji bargolávdegotti jođiheaddji ja Oslo ja Akershus áittardeaddji.
Ombudene mener at helsemyndighetene må stille strengere krav til syke husene for å nå målet om at psykisk helse og rusbehandling skal ha høyere vekst enn somatikken.
Áittardeaddjit oaivvildit ahte dearvvasvuođaeiseválddit fertejit eanet gáibidit buohcciviesuin ollašuhttit mihttu ahte psyhkalaš dearvvašvuohta ja gárrendilledikšu galgá eanet ovdánit go somatihkka.
Kommunene må ta et større ansvar for å sikre at fastlegene følger fastlege forskriften og andre krav som stilles fra helsemyndighetene.
Gielddat fertejit váldit eanet ovddasvástádusa sihkkarastin dihte ahte fástadoaktárat čuvvot fástadoavtterláhkaásahusa ja eará gáibádusaid maid dearvvasvuođaeiseválddit gáibidit.
Pasienter må få kopi av henvisning og tilbud om kopi av prøvesvar.
Pasieanttat fertejit oažžut kopiija čujuhusas ja fállojuvvot oažžut kopiija iskkusvástádusain.
Pasienter som forlater en konsultasjon i spesialisthelsetjenesten og er i et forløp, må få vite når neste konsultasjon vil bli - de vil ha en time i hånda.
Pasieanttat geat guđđet konsultašuvnna spesialistadearvvašvuođabálvalusas ja leat geavagis, fertejit oažžut diehtit goas sis nuppes fas lea konsultašuvdna - sii háliidit ođđa diimmu oažžut gihtii.
Ungdom mellom 16 og 18 år bør fritas for å betale egenandel hos fastlegen.
Ii galggašii gáibiduvvot iežasmáksu nuorain gaskal 16 ja 18 jagi go fitnet fástadoaktára luhtte.
Formålet med BPA-ordningen må oppfylles uavhengig av bosted.
BPA-ortnega ulbmil ferte ollašuhttot beroškeahttá ássanbáikkis.
Forslaget om å oppheve aldersgrensen på 67 år for å beholde BPA, støttes.
Evttohus sihkkut ahkemeari mii lea 67 jagi bisuhan dihte BPA, dorjojuvvo.
Pasienter i tverrfaglig spesialisert rusbehandling bør få rett på fullføring av påbegynt tannbehandling uavhengig av om de fortsatt er i institusjon.
Pasieanttat geat leat fágaidrasttideaddji spesialiserejuvvon gárrendilledivššus berrejit oažžut vuoigatvuođa čađahit bátnedivššu mii lea álggahuvvon beroškeahttá orrutgo ain ásahusas vai eai.
Tilsynsmyndighetene må sikres ressurser til å gi forsvarlig oppfølging av brudd på pasient- og brukerrettighetene.
Bearráigeahččaneiseválddiide fertejit sihkkarastot resurssat addit dohkálaš čuovvoleami go pasieanta- ja geavaheddjiidvuoigatvuođat rihkkojuvvojit.
Det er et stort behov for økt kompetanse på pasient- og brukerrettigheter blant ansatte i helse- og omsorgstjenestene.
Lea stuorra dárbu loktet dearvvašvuođa- ja fuolahusbálvalusaid bargiid gelbbolašvuođa pasieanta- ja geavaheddjiidvuoigatvuođain.
Det bør gjennomføres tiltak for å bedre kompetanse på bruk av tolk.
Berrejit dahkkot doaibmabijut lokten dihte gelbbolašvuođa dulkageavaheamis.
Helsetjenestens ansvar for å bestille tolk ved behov må etterleves.
Dearvvašvuođabálvalusa ovddasvástádus diŋgot dulkka go dasa lea dárbu ferte doahttaluvvot.
Introduksjon til ombudenes virksomhet
Oahpisteapmi áittardeddjiid doaimmaide
Du finner oss i hele landet:
Mii leat miehtá riikka:
ARENDALKRISTIANSAND Pasient- og brukerombudet skal arbeide for å ivareta pasientens og brukerens behov, interesser og rettssikkerhet overfor den statlige spesialisthelsetjenesten og den kommunale helse- og omsorgstjenesten, og for å bedre kvaliteten i disse tjenestene.
Pasieanta- ja geavaheddjiidáittardeaddji galgá gozihit pasieantta ja geavaheaddji dárbbuid, beroštumiid ja riektesihkkarvuođa stáhtalaš spesialistadearvvašvuođabálvalusa ja gielddalaš dearvvašvuođa- ja fuolahusbálvalusaid ektui, ja buoridan dihte dáid bálvalusaid kvaliteahta.
(Pasient- og brukerrettighetsloven § 8-1)
(Pasieanta- ja geavaheddjiidláhka § 8-1)
I 2018 mottok vi 14830 nye henvendelser med 17525 problemstillinger.
2018:s oaččuimet mii 14830 ođđa oktavuođaváldima, 17525 áššečuolmmain.
Fremdeles får vi flest henvendelser fra spesialisthelsetjenesten.
Ain lea nu ahte oažžut eanemus oktavuođaváldimiid spesialistadearvvašvuođabálvalusas.
Sakstyper hos pasient og brukerombudene
Váidagat ja jearaldagat sáhttet buoridit áššiid.
Sakstyper 2016–2018
Áššetiippat 2016-2018
SpesialisthelsetjenestenKommunale helse og omsorgstjenester Utenfor mandatForespørsler
Spesialistadearvvašvuođabálvalus Gielddalaš dearvvašvuođa ja fuolahusbálvalusat
Av det store antall pasienter som søker eller får behandling, pluss det antall brukere som mottar tjenester i landet, er det relativt få som kontakter oss.
Go buohtastahttá dainna man ollu pasieanttat ohcet dahje ožžot divššu, daid geavaheddjiid lassin geat ožžot bálvalusaid olgoriikkas, leat relatiivalaččat unnán olbmot geat váldet minguin oktavuođa.
Likevel mener vi at våre erfaringer peker på områder som bør og kan forbedres.
Goitge oaivvildat mii ahte min vásáhusat čujuhit daid surggiide maid berre ja maid sáhttá buoridit.
Vi mener langt flere burde ta opp sine negative erfaringer, da vi ser at det nytter.
Mii oaivvildat ahte ollu eambbosat berrejit čuvgehit iežaset negatiivvalaš vásáhusaid, go mii oaidnit ahte das lea ávki.
Klager og spørsmål kan føre til forbedringer.
Váidagat ja jearaldagat sáhttet buoridit áššiid.
Men vi ser altfor ofte at de samme problemstillingene gjentar seg.
Muhto mii oaidnit menddo dávjá ahte dat seamma áššečuolmmat geardduhuvvojit.
Tjenestestedene er ikke flinke nok til å lære av egne feil.
Bálvalusbáikkit eai leat doarvái čeahpit oahppat iežaset boasttuvuođain.
De som har livslange behov for behandling og bistand har høy terskel for å ta kontakt, og til å gå videre med en sak.
Sis geain lea dárbu dikšui ja veahkkái olles eallinagi lea alit lassá váldit oktavuođa ja čuovvolahttit ášši.
Det samme gjelder i små kommuner der tjenestemottaker og tjenesteytere ofte er bekjente.
Seamma guoská smávva gielddaide gos son guhte oažžu ja son guhte addá bálvalusa dovdaba nubbi nuppi.
Vi omtaler dette som klagefrykt.
Mii gohčodat dán váiddaballun.
Ombudenes arbeid kjennetegnes ved tett og direkte kontakt med pasienter, brukere, pårørende og tjenestestedene.
Áittardeddjiid doaimma dovdomearka lea doalahit lávga ja njuolga oktavuođa pasieanttaiguin, geavaheddjiiguin, oapmahaččaiguin ja bálvalusbáikkiiguin.
Det er mulig å ta kontakt anonymt, og tjenesten er gratis.
Lea vejolaš leat namaheapmin go váldá oktavuođa, ja lea nuvttá bálvalus.
Ombudene skal være et lett tilgjengelig tilbud for de som har spørsmål, tilbakemeldinger eller klager i tilknytning til de offentlige helse- og omsorgstjenestetilbudene.
Áittardeaddjit galget leat fálaldat man lea álki olahit, ja lea sidjiide geain leat jearaldagat, ruovttoluottadieđut dahje váidagat mat gusket almmolaš dearvvašvuođa- ja fuolahusbálvalusaide.
Ombudene vektlegger møter ansikt til ansikt.
Áittardeaddjit vuoruhit deaivvadit čoahkkinastit.
Vi lytter, stiller spørsmål, gir informasjon, hjelper med sortering, gir råd og veiledning.
Mii guldalat, jearrat jearaldagaid, addit dieđuid, veahkehat sirret áššiid, rávvet ja bagadallat.
Vi tilstreber å bistå slik at pasienter og brukere selv kan ta opp sin sak på en konstruktiv måte.
Mii geahččalat veahkehit dan láhkai ahte pasieanttat ja geavaheaddjit ieža sáhttet doalvut ášši viidásat konstruktiivvalaš vuogi mielde.
Når det er grunnlag for å gå videre med en sak, gir vi råd i videre saksgang.
Go lea vuođđu čuovvolahttit ášši, de mii rávvet mo ášši galgá viidásat jođihit.
Kan en sak avklares ansikt til ansikt med pasient/bruker og tjenestested, kan vi tilby å delta i dialogmøter.
Jus pasieanta/geavaheaddji ja bálvalusbáiki sáhttiba njunnálagaid ášši čielggadit, sáhttit mii fállat searvat gulahallančoahkkimii.
Det er gode arenaer for gjensidige oppklaringer, forklaringer, informasjon og beklagelser.
Dát leat buorit arenat guovttebealat čielggadusaide, čilgehusaide, diehtojuohkimii ja šállošeapmái.
Møtene kan også bidra til at saker løses uten videre behandling på tjenestestedet eller hos fylkesmannen.
Čoahkkimat sáhttet maid dagahit ahte áššit čovdojit almmá ášši gieđahallot viidásat bálvalusbáikkis dahje fylkkamánnis.
Dialogmøter kan gi partene en større forståelse og læring enn skriftlig saksfremstilling og kan bidra til å gjenopprette tillit.
Gulahallančoahkkimat sáhttet addit oassebealálaččaide eanet áddejumi ja oahpu go čálalaš áššečilgehus ja sáhttát dagahit ahte šaddá fas luohttevašvuohta nuppi oassebeallái.
Ombudenes tilstedeværelse lokalt gir den nødvendige nærhet og kjennskap til pasienter, brukere og tjenestesteder, og er avgjørende for at ombudene kan arbeide på denne måten.
Áittardeddjiid leahkin báikkálaččat addá dárbbašlaš lagašvuođa ja oahpisteami pasieanttaide, geavaheddjiide ja bálvalusbáikkiide, ja lea mearrideaddji dasa ahte áittardeaddjit sáhttet bargat dán vuogi mielde.
Vi reiser rundt der folk bor og der tjenestene gis.
Mii mátkkoštat doppe gos olbmot orrot ja gos bálvalusat addojit.
Med en økt overføring av tjenester fra spesialisthelsetjenesten til kommunene, blir dette desto viktigere
Go eanet ahte eanet bálvalusat sirdojuvvojit spesialistadearvvašvuođabálvalusas gielddaide, šaddá dát vel ain deháleabbo.
Kvalitetsforbedringer i tjenestene
Kvaliteahta buorideamit bálvalusain
Pasient- og brukerombudene skal bidra til økt kvalitet i tjenestene og har regelmessig kontakt med tjenestestedene.
Pasieanta- ja geavaheddjiidáittardeaddjit galget leat mielde dagahit ahte šaddá buoret kvaliteahtta bálvalusain ja sis lea jeavddalaš oktavuohta bálvalusbáikkiin.
Vi deler erfaringer fra enkeltsaker og bidrar med et «utenfra-blikk».
Mii juogadat vásáhusaid ovttaskas áššiin ja veahkehat addit «geahčastaga olggobealde».
Ombudene har møter med helseforetakenes styrer, brukerråd, ungdomsråd, og kvalitets- og pasientsikkerhetsutvalg.
Áittardeddjiin leat čoahkkimat dearvvašvuođafitnodagaid stivrraiguin, geavaheddjiidráđiiguin, nuoraidráđiiguin ja kvaliteahtta- ja pasieantadorvvolašlávdegottiiguin.
Vi har møter med kommunal ledelse, administrative og politiske.
Mis leat čoahkkimat gielddalaš jođiheddjiiguin, hálddahuslaš ja politihkalaš.
Vi har jevnlige møter med fylkesmennene, Statens helsetilsyn, Norsk pasientskadeerstatning og andre som bidrar til nyttig og viktig kunnskapsdeling.
Mis leat jeavddalaš čoahkkimat fylkkamánniiguin, Stáhta dearvvašvuođabearráigeahčuin, Norgga pasieantavahátbuhtadusain (NPE) ja earáiguin geat váikkuhit ávkkálaš ja dehálaš máhttojuohkimiin.
Ombudenes erfaringer benyttes i den årlige meldingen til Stortinget om Kvalitet og pasientsikkerhet i helse- og omsorgstjenesten.
Áittardeddjiid vásáhusat geavahuvvojit jahkásaččat Stuorradiggedieđáhusas Kvaliteahtta ja pasieantadorvvolašvuođa birra dearvvašvuođa- ja fuolahusbálvalusas.
Vi bidrar også med høringsuttalelser innen vårt arbeidsområde.
Mii buktit maiddá gulaskuddancealkámušaid mat gullet min bargamušsuorgái.
Stortingspolitikere får informasjon om ombudenes erfaringer, både ved ombudenes deltakelse i høringer på Stortinget og i direkte kontakt.
Stuorradiggepolitihkkárat ožžot dieđuid áittardeddjiid vásáhusaid birra, sihke dan bokte ahte áittardeaddjit buktet cealkámušaid gulaskuddamiidda mat Stuorradikkis leat ja dan bokte ahte váldet njuolga oktavuođa.
Utadrettet virksomhet
Searvválaš doaimmat
Ombudene arbeider aktivt for å øke kunnskapen om pasient- og brukerrettigheter og ombudsordningen, og for å dele pasienters og brukeres erfaringer fra møter med tjenesten.
Áittardeaddjit barget aktiivvalaččat lasihit máhttu pasieanta- ja geavahanvuoigatvuođaid ja áittardeaddjiortnega birra, ja juogadat pasieanttaid ja geavaheddjiid vásáhusaid deaivvademiiguin bálvalusain.
Vi holder foredrag for ansatte i spesialisthelsetjenesten og i kommunale tjenester, politiske og administrative råd og utvalg, pasient- og brukerorganisasjoner, studenter, elever, innvandrere på introduksjonskurs, ansatte på introduksjonskurs, pensjonistforeninger og interesseforeninger etc. I den utadrettede virksomheten får vi mye kunnskap om hvordan tjenestene erfares, og vi kommer i kontakt med pasienter og brukere som ellers ikke hadde kontaktet oss.
Mii doallat logaldallamiid spesialistadearvvašvuođabálvalusa ja gielddalaš bálvalusaid bargiide, politihkalaš ja hálddahuslaš ráđiide ja lávdegottiide, pasieanta- ja geavaheddjiidorganisašuvnnaide, studeanttaide, ohppiide, sisafárrejeddjiide oahpásnuvvankurssain, oahpásnuvvankurssa bargiide, penšunistaidservviide ja beroštusorganisašuvnnaide jna. Searvválaš doaimmas oažžut mii ollu máhttu mo bálvalusat vásihuvvojit, ja mii oažžut oktavuođa pasieanttaiguin ja geavaheddjiiguin geat muđui eai livčče váldit minguin oktavuođa.
Ombudene benyttes også som foredragsholdere på nasjonale og regionale kurs og konferanser.
Áittardeaddjit geavahuvvojit logaldallin našuvnnalaš ja regiovnnalaš kurssain ja konferánssain.
I 2018 arrangerte vi frokostmøte med tema «Barn og unges psykiske helse» under Arendalsuka.
2018:s lágideimmet mii iđitbiepmočoahkkima man fáddán lei "Mánáid ja nuoraid psyhkalaš dearvvašvuohta" Arendalsuka:s.
Vi hadde også egen stand og deltakelse på flere andre arrangementer.
Mis lei maid sierra diehtojuohkinbeavdi ja searvvaimet máŋgga eará lágideapmái.
På den offisielle norske helseportalen helsenorge.no er ombudsordningen omtalt og der finnes kontaktinformasjon om samtlige pasient- og brukerombudskontor i landet.
Norgga almmolaš dearvvašvuođaportálas helsenorge.no:s sáhttá lohkat áittardeaddjiortnega birra ja doppe leat oktavuođadieđut buot pasieanta- ja geavaheddjiidáittardeaddjikantuvrraide riikkas.
Vi har profil på Facebook der brukerne kan få et inntrykk av ordningen og hva ombudene er opptatt av.
Mis lea profiila Facebook:s gos geavaheaddjit sáhttet oažžut áddejumi ortnegis ja mas áittardeaddjit beroštit.
Våren 2018 publiserte vi en kampanje med fire små informasjonsfilmer på Facebook og TV2.
2018 giđa almmuheimmet kampánnja Facebook:s ja TV2:s mas ledje njeallje smávva diehtojuohkinfilmma.
Årsaker til at ombudene ble kontaktet
Manne váldui oktavuohta áittardeddjiiguin
Over halvparten av henvendelsene dreide seg om misnøye med selve utførelsen av tjenesten.
Badjel bealli daid áššiin maiguin váldui oktavuohta ledje dan birra ahte lei duhtatmeahttunvuohta mo bálvalus lei dahkkon.
Det er eksempler på lite omsorgsfull behandling, spørsmål om feilbehandling, pasientskade, henvisninger som er mangelfulle eller forsinket, mangelfull informasjon, kommunikasjon og språkproblemer.
Leat ovdamearkkat das ahte lea leamaš unnán fuolla divššus, jearaldagat boasttudivššus, čujuhusat mat leamaš váilevaččat dahje maŋŋonan, váilevaš diehtojuohkin, gulahallan ja giellaváttisvuođat.
26 prosent av henvendelsene handlet om rettigheter.
26 proseantta oktavuođaváldimiin ledje vuoigatvuođaid birra.
Som oftest var det mistanke om brudd på pasient- og brukerrettigheter, for eksempel avslag på søknader om tjenester, fristbrudd, innsyn i journal eller feil i journal, eller mangel på medvirkning og informasjon.
Dávjjimus váruhuvvui ahte pasieanta- ja geavaheddjiidvuoigatvuođat leat rihkkojuvvon, ovdamearkka dihte jus ohcan oažžut muhttin bálvalusa lei hilgojuvvon, áigemeriid rihkkun, journála oaidnin dahje boasttuvuohta journálas, dahje váilevaš váikkuheapmi ja diehtojuohkin.
17 prosent av henvendelsene gjaldt organisering og rutiner, rot og sommel, for eksempel mangelfull tilgjengelighet, samhandling mellom etater, lang saks behandlingstid eller mangelfull saksbehandling
17 proseantta oktavuođaváldimiin ledje organisereme ja rutiinnaid birra, moivi ja ájahaddan, ovdamearkka dihte ahte olbmot eai lean olámuttos, etáhtaid ovttasdoaibmama birra, guhkes áššemeannudanáigi dahje váilevaš áššemeannudeapmi.
Årsak til henvendelse 2016–2018
Sivat oktavuođaváldimiidda 2016-2018
System og saksbehandling
Vuogádat ja áššemeannudeapmi
Tjenesteytelse
Bálvalusdoaibma
Rettigheter
Vuoigatvuođat
Trenger vi færre og mer forpliktende pasientrettigheter?
Dárbbašat go mii unnit ja eanet geatnegahtti pasieantavuoigatvuođaid?
For å realisere pasientens helsetjeneste er det etablert ulike ordninger som skal sikre gode behandlingsforløp.
Duohtan dahkat pasieantta dearvvašvuođabálvalusa leat ásahuvvon iešguđetlágan ortnegat mat galget sihkkarastit buriid dikšungeavadiid.
De etablerte ordningene med kontaktlege, forløpskoordinatorer, koordinatorer og individuelle planer og hvem som er ansvarlige for de ulike ordningene, er forvirrende både for pasientene og helsepersonellet.
Sajáiduvvan ortnegat gulahallandoaktáriin, geavatkoordináhtoriiguin, koordináhtoriiguin ja individuálalaš plánaiguin ja geas lea ovddasvástádus guđe ortnegii, jorbbodahttet sihke pasieanttaid ja dearvvašvuođabargiid.
Vi stiller derfor spørsmål ved om tiden er inne for å etablere færre, men mer virkningsfulle og forpliktende ordninger.
Mii gažadat danne ahte ii go leat áigi ásahit unnit, muhto beaktilat ja geatnegahtti ortnegiid?
Pasientene forteller om en helsetjeneste som styres ut fra ordninger og rutiner som ikke alltid er til det beste for pasienten, for eksempel at henvisning til en annen avdeling i spesialisthelsetjenesten enn der pasienter får behandling, krever henvisning fra fastlegen.
Pasieanttat muitalit dearvvasvuođabálvalusa birra mii stivrejuvvo ortnegiid ja rutiinnaid vuođul mat eai álo leat buoremussan pasientii, ovdamearkka dihte ahte jus galgá oažžut čujuhusa ovtta eará ossodahkii go dan ossodagas gos jo oažžu divššu, de gáibiduvvo čujuhus fástadoaktáris.
Videre om brutte forventninger og planlagt oppfølging mellom universitetssykehus, og lokalsykehus – og til sist også til de som skal følge opp i kommunene.
Viidásat muitalit botkejuvvon vuordámušaid ja plánejuvvon čuovvoleami birra gaskal universitehtabuohcceviesu, ja báikkálaš buohcciviesu - ja loahpas vel maiddá sin geaid gielddat galget čuovvolit.
Epikriser og medisinlister som ikke følger pasienten, og heller ikke formidles til neste nivå.
Epikriisat ja dálkkaslisttut mat eai čuovo pasieantta, eai ge gaskkustuvvo boahtte dássái.
Samhandling og klare ansvarsforhold er viktig for pasienten.
Ovttasdoaibman ja čielga ovddasvástádusbealit leat dehálaččat pasieanttaide.
Altfor ofte hører vi at prøver ikke er bestilt eller forundersøkelser ikke er gjort, journaler ikke lest etc., og at behandlinger må utsettes av den grunn.
Mii gullat menddo dávjá ahte iskosat eai leat diŋgojuvvon dahje ahte ovdaiskosat eai leat dahkkon, journálat eai leat lohkkon jna, ja ahte dan dihte ferte maŋidit divššu.
Vi møter pasienter som ikke har individuell plan, IP, og som heller ikke vet at de har rett til å få IP.
Mii deaivvadat pasieanttaiguin geain ii leat individuálalaš plána, IP, ja geat maid eai dieđe ahte sis lea vuoigatvuohta oažžut IP.
Vi hører om mangel på oppfølging og bruk av etablert IP spesielt i helse- og omsorgstjenestene i kommunene.
Mii gullat ahte lea váilevaš čuovvoleapmi ja geavaheapmi sajáiduvvon IP:in erenoamážit dearvvašvuođa- ja fuolahusbálvalusain gielddain.
Dette er et stadig problem i de litt større og komplekse sakene som gjerne har vart over år, med slitne pårørende.
Dá lea álelassii váttisvuohtan daid stuorebuš ja moalkás áššiin mat dávjá leat bistán badjel jagi, ja mas leat váiban oapmahaččat.
Pasienter og brukere med sammensatte og omfattende hjelpebehov har ofte behov for høyere kompetanse og flere ressurser enn det kommunene tilbyr.
Pasieanttain ja geavaheddjiin geain leat máŋggabealat ja viiddis veahkedárbbut lea dávjá dárbu alit gelbbolašvuhtii ja eanet resurssaide go gielddat fállet.
Vi har flere henvendelser fra fortvilte pårørende over at deres sønn/datter ikke får den hjelpen de trenger.
Leat máŋga heađástuvvan oapmahaččat geat váldet oktavuođa go sin bárdni/nieida ii oačču dan veahki man dárbbaša.
De forteller at kampen med det offentlige er den tyngste.
Sii muitalit ahte rahčat almmolašvuođa vuostá lea losimus.
I tillegg opplever de at hjelperne ikke klarer å stå i det over tid, og gjentatte akuttinnleggelser blir resultatet.
Dasa lassin vásihit sii ahte veahkeheaddjit eai nagot leat dan dilis guhkkit áiggi, ja boađusin das leat ahte álelassii šaddet fáhkka-sisačálihuvvot.
Det fortelles om manglende kontinuitet og forutsigbarhet for brukere med store hjelpebehov.
Sii muitalit ahte lea váilevaš joatkevašvuohta ja einnostahttivuohta geavaheddjiide geain lea stuorra dárbu veahkkái.
Ferieavvikling og sykefravær resulterer i uker og måneder med marginal hjelp fordi det tar tid å rekruttere vikarer og nye ansatte.
Luomut ja buozalmasjávkamat dagahit ahte gártet vahkut ja mánut goas lea unnán veahki oažžumis go ádjána gávdnat sadjásaččaid ja ođđa bargiid.
Pasient- og brukerombudene mener at tjenesteyterne må ha større fleksibilitet og velvilje til å samarbeide om og med pasienter og brukere på tvers av nivåer i tjenestetilbudene, slik at pasient- og brukernes behov for tjeneste blir det sentrale, ikke organisering.
Pasieanta- ja geavaheddjiidáittardeaddjit oaivvildit ahte bálvalusaddit fertejit sáhttit buoret heivehit ja leat eanet buorredáhtolaččat ja ovttasbargat pasieanttaiguin ja pasieanttaid ektui ja geavaheddjiiguin ja geavaheddjiid áktui beroškeahttá guđe dásis
Pasienterfaring: En pasient med flere sykdommer kontakter pasient- og brukerombudet.
Pasieantavásáhus: Pasieanta geas leat máŋga buozalmasvuođa váldá oktavuođa pasieanta- ja geavaheddjiidáittardeddjiin.
Han er til oppfølging ved ulike avdelinger på sitt lokale sykehus, samtidig som han er til utredning og behandling for en alvorlig tilstand ved et universitetssykehus.
Son oažžu čuovvuleami iešguđetge ossodagain iežas báikkálaš buohcciviesus, seammás go oažžu čielggadeami ja divššu duođalaš dili dihte ovtta universitehtabuohcceviesus.
Han opplever at han i stor grad må holde rede på alt selv og være sin egen sekretær.
Son vásiha ahte sus buori muddui ferte alddis leat oppalašgeahčastat divššus ja čielggadeamis, ja ahte ferte leat čállin alcces.
I tillegg bekymrer det han at det virker som at legene og helsepersonellet i de ulike avdelingene kun ser og er oppdatert på den sykdommen de er spesialist på.
Dasa lassin fuolastuvvá go orro leamen ahte doaktárat ja dearvvasvuođabargit daid iešguđetge ossodagain dušše oidnet ja leat ođastan iežaset dieđuid dan buozalmasvuođa birra mas sis lea erenoamáš gelbbolašvuohta.
Pasienten savner en lege som ser helheten og som han kan ha en dialog om sin totale helsetilstand med. Når ombudet spør om han har fått tilbud om en kontaktlege, har pasienten verken fått tilbud om eller hørt om ordningen.
Pasieanta váillahii doaktára gii oaidná oppalaš gova ja geainna sáhttá gulahallat iežas dearvvašvuođa birra oppalaččat. Go áittardeaddji jearrá lea go sutnje fállon gulahallandoavttir, de ii leat pasieantii fállojuvvon ii ge leat son gullan ortnega birra ge.
Kommunene må ta mer ansvar for fastlegeordningen
Gielddat fertejit váldit eanet ovddasvástádusa fástadoavtterortnega hárrái
Kommunene må ta et større ansvar for å sikre at fastlegene følger fastlegeforskriften og andre krav som stilles fra helsemyndighetene.
Gielddat fertejit váldit eanet ovddasvástádusa sihkkarastin dihte ahte fástadoaktárat čuvvot fástadoavtterláhkaásahusa ja eará gáibádusaid maid dearvvasvuođaeiseválddit gáibidit.
Dette vil bidra til økt kvalitet, styrket pasientsikkerhet og tryggere pasienter.
Dát dagaha buoret kvaliteahta, ahte pasieantasihkkarvuohta nannejuvvo ja ahte pasieanttat leat oadjebasat.
Unge mellom 16 og 18 år må fritas for egenandel, for å sikre at de har en reell mulighet til å oppsøke fastlegen også når de ikke ønsker å informere sine foreldre og be om penger til dette.
Nuorat gaskal 16 ja 18 jagi eai berre dárbbašit máksit iežasoasi fástadoaktárii, sihkkarastin dihte ahte sis lea duohta vejolašvuohta mannat fástadoaktára lusa maiddá dalle go eai hálit muitalit váhnemiidda ja bivdit ruđa dasa.
Nyhetsbildet er preget av fastleger som snakker om en uholdbar arbeidsdag.
Ođasrávnnjis oidnojit fástadoaktárat mat hállet dohkketmeahttun bargobeivviid birra.
En virkelighet deres pasienter gjennom flere år har formidlet, blant annet gjennom pasient- og brukerombudene.
Lea duohtavuohta man pasieanttat jagiid čađa leat gaskkustan, earret eará pasieanta- ja geavaheddjiidáittardeddjiid bokte.
Det er på høy tid at ordningen nå evalueres, noe ombudene påpekte behovet for allerede i 2014.
Lea áigi ahte ortnet dál árvvoštallo, ja dan deattuhedje áittardeaddjit jo 2014:s.
Pasienter forteller om forsinket diagnostisering, manglende oppfølging av prøvesvar, lite tid under konsultasjonen, dårlige henvisninger og dårlig tilgjengelighet.
Pasieanttat muitalit maŋŋonan diagnosabidjama birra, ahte iskosiid vástádusat eai čuovvuluvvo, unnán áigi konsultašuvnnain, heajos čujuhusat ja bálvalus mii lea unnán olámuttos.
Det er heller ikke alle som har behov for tolk som får det.
Ii ge leat nu ahte buohkat geat dárbbašit dulkka ožžot dan.
Fastlegene har rundt 15 millioner pasientkontakter årlig.
Fástadoaktáriin leat birrasii 15 miljovnna pasieantaoktavuođa jahkásaččat.
Pasient- og brukerombudene mottar årlig rundt 2000 henvendelser som omhandler fastlegene.
Pasieanta- ja geavaheddjiidáittardeaddjit ožžot jahkásaččat birrasii 2000 oktavuođaváldima mat leat fástadoaktáriid birra.
Det er ikke mange sett i forhold til antallet konsultasjoner, men som på andre områder erfarer vi at innholdet i henvendelsene avdekker utfordringer som er kjent også av fastlegene selv og deres samarbeidspartnere i kommunene og i spesialisthelsetjenesten.
Go buohtastahttá man ollu konsultašuvnnat leat de eai leat ollu oktavuođaváldimat, muhto nu mo eará surggiin de vásihat mii ahte oktavuođaváldimiid sisdoallu almmustahttá hástalusaid maid maiddá fástadoaktárat ieža ja sin ovttasbargoguoimmit gielddain ja spesialistadearvvašvuođabálvalusas dovdet.
Samhandlingen mellom spesialisthelsetjenesten og fastlegene var også tema i Riksrevisjonens Dokument 3:4 (2017-2018) Riksrevisjonens undersøkelse av myndighetenes arbeid med å sikre god henvisningspraksis fra fastlegene til spesialisthelsetjenesten.
Ovttasdoaibman gaskal spesialistadearvvašvuođabálvalusa ja fástadoaktáriid lei maiddá fáddán Riikkarevišuvnna Dokumeanttas 3:4 (2017-2018) Riikkarevišuvnna iskkadeapmi eiseválddiid doaimmas sihkkarastit buori čujuhanpraksisa fástadoaktáriin spesialistadearvvašvuođabálvalussii.
Der oppsummeres det at «Fastleger og sykehusleger samarbeider ikke godt nok om henvisningene, som ofte mangler nødvendig informasjon.
Das čoahkkáigesso ahte «Fástadoaktárat ja buohcciviessodoaktárat eai ovttasbargga doarvái bures čujuhemiiguin, ja dain váilot dávjá dárbbašlaš dieđut.
Undersøkelsen viser at fastlegene og sykehuslegene i mange tilfeller har ulik forståelse av hva som er nødvendig informasjon i en henvisning.
Guorahallamat čájehit ahte fástadoaktáriin ja buohcciviessodoaktáriin máŋgii lea goabbatlágan áddejupmi das mii lea dárbbašlaš diehtu muhttin čujuheamis.
Halvparten av sykehuslegene i utvalget opplever jevnlig at det ikke kommer klart fram av henvisningen hvorfor pasienten har behov for spesialistbehandling, og 9 av 10 sykehusleger opplever at det er stor variasjon i kvaliteten på henvisningene.»
Bealli buohcciviessodoaktáriin lávdegottis vásihit dávjá ahte ii boađe doarvái bures ovdan čujuhusas manne pasieanttas lea dárbu oažžut spesialistadivššu, ja ovcci logi buohcciviessodoaktáriin vásihit ahte lea stuorra kvaliteahttaerohus čujuhusain.»
Kommunene må ta langt mer styring med de fastlegene de har inngått avtale med. Dette gjelder alt fra etterlevelse av fastlegeforskriften, universell utforming, oppfølging av klagesaker og oppfølging av fastleger som ikke innretter seg etter Helsedirektoratets avklaringer knyttet til hvilke utgifter fastlegen kan pålegge den enkelte pasient.
Gielddat fertejit váldit eanet stivrejumi daid fástadoaktáriiguin geaiguin leat dahkan šiehtadusaid. Dát guoská áššiide dego fástadoavtterláhkaásahusa doahttalit, universála hábmen, váiddaáššiid čuovvolit ja čuovvolit fástadoaktáriid geat eai čuovvol dearvvašvuođadirektoráhtta čielggademiid mat leat čadnon dasa makkár olggosgoluid fástadoaktárat sáhttet bidjat ovttaskas pasientii.
Pasient- og brukerombudene har de to siste årene etterspurt en endring av egenandelsreglene for unge mellom 16 og 18 år for å sikre at den helserettslige myndighetsalderen i praksis blir 16 år.
Pasieanta- ja geavaheddjiidáittardeaddjit lea maŋimuš guokte jagi ohcalan iežasmávssonjuolggadusaid nuoraide gaskal 16 ja 18 jagi sihkkarastin dihte ahte dearvvašvuođarievttálaš válddálašvuođaahki duohtavuođas šaddá 16 jagi.
Vi gjentar denne utfordringen.
Mii geardduhat dán hástalusa.
Unge mellom 16 og 18 år bør ikke betale egenandel ved legebesøk.
Nuorat gaskal 16 ja 18 jagi eai berre máksit iežasmávssu go fitnet doaktára luhtte.
Leve hele livet – også for de som trenger hjelp
Eallit olles eallima – maiddá sidjiide geat dárbbašit veahki
Pasient- og brukerombudene mottar daglig henvendelser fra eldre og deres pårørende.
Beaivválaččat váldet vuorrasat ja sin oapmahaččat oktavuođa Pasieanta- ja geavaheddjiidáittardeddjiiguin.
De forteller blant annet om lang ventetid på sykehjemsplass, for få timer og for lavt kvalifisert personell i hjemmetjenestene, et stort antall personer å forholde seg til, og demente som er overlatt til seg selv store deler av døgnet.
Sii muitalit earret eará ahte leat guhkes vuordináiggit oažžut buhcciidruovttusaji, ruovttubálvalusas leat menddo unnán diimmut ja unnán bargit geain lea gelbbolašvuohta, menddo ollu olbmot geaiguin ferte leat oktavuohta, ahte leat demeansabuohccit geat fertejit okto birget stuorra oasi jándoris.
Vi er, og skal fortsatt være, pasient- og brukerombud for alle aldergrupper, også de pasientene og brukerne som er «de eldre», og ser at det er nødvendig også etter at regjeringen har vedtatt opprettelsen av et nasjonalt eldreombud.
Mii leat, ja galgat ain leat, Pasieanta- ja geavaheddjiidáittardeaddji buot ahkejoavkkuide, maiddá "boarrásat" pasieanttaide ja geavaheddjiide, ja atnit dan dárbbašlažžan maiddá maŋŋá go ráđđđehus lea mearridan ásahit našuvnnalaš vuorrasiidáittardeaddji.
Folk skal bo hjemme så lenge det er mulig også etter at de er blitt avhengige av hjelp på grunn av sviktende helse.
Olbmot galget beassat orrut ruovttus nu guhká go lea vejolaš, maiddá maŋŋá go dearvvašvuođa hedjoneami geažil dárbbašit veahki.
Kommunene skal yte bistand som er forsvarlig slik at alle eldre skal ha gode hverdager.
Gielddat galget addit veahki mii lea dohkálaš nu ahte buot vuorrasiin leat buorit árgabeaivvit.
Vi hører likevel om pårørende til hjemmeboende demente eldre som forteller om bekymringer.
Mii goitge gullat demeansabuohcci vuorrasiid birra geat orrot ruovttus ja geain oapmahaččat muitalit iežaset leat fuolastuvvon.
De forteller om at deres eldre blir mer forvirret og utrygge, de kan ikke gjøre rede for hvordan dagen har vært, de har ikke fått nødvendig stell og mat og hjemmetjenesten møter stadig med nye personer.
Sii muitalit ahte sin vuorrasat jorbbodit eanet ja dovdet dorvvuhisvuođa, sii eai nagot muitalit mo sin beaivi leamaš, sii eai leat ožžon dárbbašlaš divššu ja borramuša, ja ruovttubálvalusas bohtet álelassii ođđa olbmot.
De er bekymret over hva som kan skje når deres eldre er mye alene.
Sii leat fuolastuvvan, mii sáhttá geavvat go sin vuorrasat leat nu ollu okto.
Vi hører om store ulikheter mellom sykehjemmene når det gjelder kompetanse, fasiliteter, faglig tilnærming, ivaretakelse og respekt for den enkelte og deres behov i hverdagen.
Mii gullat ahte leat stuorra erohusat buhcciidruovttuid gaskkas, mii guoská gelbbolašvuhtii, fasilitehtaide, fágalaš lahkoneapmái, fuolaheapmái, ja gudnevuollegašvuhtii ovttaskas olbmui ja su dárbbuide árgabeaivvis.
Vi hører om stadig utskifting av sykehjemslegene, og at de er for lite til stede.
Mii gullat ahte buhcciidruovttudoaktárat lonuhuvvot dávjá, ja ahte sii leat unnán buhcciidruovttuin.
Det er liten kontinuitet i den medisinskfaglige behandlingen, og timene legene er på sykehjemmene er få.
Medisiinnafágalaš divššus lea unnán kontinuitehta, ja diibmolohku das man ollu doaktárat leat buhcciidruovttuin lea unni.
Mange pårørende ønsker å delta sammen med sine eldre ved konsultasjon hos sykehjemslegen, noe som etterspørres.
Ollu oapmahaččat siđašit leat iežaset vuorrasiiguin go sis lea konsultašuvdna buhcciidruovttudoaktáriin, dat váillahuvvo.
Vi har flere eksempler på forsinket diagnostisering av brudd etter fall eller andre diagnoser, fordi det tar for lang tid før beboer blir undersøkt av lege og henvist til spesialisthelsetjenesten.
Mis leat máŋga ovdamearkka das ahte diagnosabidjan lea maŋŋonan maŋŋá gahččama dahje jus lea dákti doddjon, go ádjána menddo guhkká ovdal doavttir iská ássi ja čujuha su spesialistadearvvašvuođabálvalussii.
Ombudene mener at det er behov for høyere kompetanse hos pleie- og omsorgs personalet.
Áittardeaddjit oaivvildit lea dárbu ahte dikšo- ja fuolahusbargiin lea alit gelbbolašvuohta.
Pasientene i sykehjem er sykere enn tidligere og har større behov for avanserte helse- og omsorgstjenester.
Pasieanttat geat leat buhcciidruovttuin leat stuorát buozalmasvuođat go ovdal ja sis lea dárbu moalkás dearvvašvuođa- ja fuolahusbálvalusaide.
Det er også store utfordringer i forhold til språk, da både personell og beboere er mer flerkulturelle enn tidligere.
Leat maiddá stuorra hástalusat giela dáfus, go sihke bargit ja ássit leat eanet máŋggakultuvrralaččat go ovdal.
Dette er en særlig utfordring i forhold til pasienter med demens der morsmålet etterhvert er det eneste de forstår.
Dá lea erenoamážit hástalussan pasieanttaid ektui geain lea demeansa, áiggi mielde lea eatnigiella áidna giella man áddejit.