pere/sami_parallel huggingface dataset:
Urfolkserklæringens artikkel 14 fastslår at urfolk har rett til å etablere og kontrollere egne utdanningssystemer så vel som rett til a opprette og kontrollere egne utdanningsinstitusjoner .
Eamiálbmotjulggaštusa 14. artihkal nanne ahte álgoálbmogiin lea riekti ásahit ja bearráigeahččat iežaset oahppovuogádagaid , ja sis galgá maid lea riekti ásahit alcceseaset oahppoinstitušuvnnaid ja stivret daid .
FN erklæringen er ingen rettslig bindende konvensjon , men det er likevel politisk forpliktende for de stater som har fremmet og anerkjent erklæringen .
ON julggaštus ii leat dakkár konvenšuvdna mii rievttalaččat čatná masage , muhto dat geatnegahttá daid stáhtaid politihkalaččat mat dan leat ovddidan ja dohkkehan .
Urfolkserklæringen er spesiell i folkerettslig sammenheng , da den inneholder egne bestemmelser om oppfølgning av erklæringens artikler i nasjonal rett .
Eamiálbmotjulggaštus lea earenoamáš álbmotrievttalaš oktavuođas , danin go dat sisttisdoallá sierra mearrádusaid mat celket movt julggaštusa artihkkaliid galgá čuovvolit riikka lágain .
Urfolkserklæringens artikkel 14 lyder : Artikkel 14 1 .
Eamiálbmotjulggaštusa 14. artihkal čuodjá ná : Artihkal 14 1 .
Individer tilhørende urfolk , særlig barn , har rett til alle nivåer av og former for statlig utdanning , uten diskriminering .
Eaŋkilolbmuin mat gullet eamiálbmogii , earenoamážit mánáin , lea riekti oažžut buot dásis oahpu ja buotlágan stáhtalaš oahpahusa , almmá vealakeahttá .
Statene skal , sammen med urfolk , treffe effektive tiltak slik at individer tilhørende urfolk , særlig barn , herunder de som lever utenfor sine egne lokalsamfunn , har tilgang til opplæring i sin egen kultur og på sitt eget språk , når det er mulig .
Stáhtat galget , ovttas eamiálbmogiiguin , ásahit buresdoaibmi doaimmaid nu ahte olbmot geat gullet eamiálbmogiidda , earenoamážit mánát , maiddái sii geat ellet olggobealde iežaset báikkálaš servodagaid , ožžot vejolašvuođa oahppat iežaset kultuvrra birra ja iežaset gillii , doppe gos dat lea vejolaš .
Første ledd i artikkel 14 fastslår at urfolk har rett til å etablere og kontrollere egne utdanningssystemer så vel som rett til a opprette og kontrollere egne utdanningsinstitusjoner .
14. artihkkala vuosttaš lađas nanne ahte eamiálbmogiin leat riekti ásahit ja bearráigeahččat iežaset oahppovuogádagaid , ja sis lea maid riekti ásahit ja bearráigeahččat iežaset oahppoinstitušuvnnaid .
Det kan vanskelig sies at man i dag har samisk selvstyre innenfor utdannings- og skolesektoren .
23 Mánáivuoigatvuođalávdegotti viđalogigoalmmát sešuvnna ođđajagimánu 11. - 29. beivvii 2010 loahpalaš mearkkašeamit Norgga áigodatraportii .
Hovedproblemet i forhold til samisk selvbestemmelse innenfor 5
5 Čoahkkingirjji čállit : Marit Ellen Mienna
utdannings- og skolesektoren er at statlige myndigheter i dag i altfor stor grad etablerer rammevilkårene for samisk utdanning .
Váldováttisvuohta oahpahus-ja skuvlasuorggi iešmearrideami áššis lea dat go stáhtaeiseválddit ieža mearridit bearehaga rámmaeavttuid sámi oahpahussii .
Blant annet er det slik at det alltid er nasjonale læreplaner som danner utdanningsnormen , med den konsekvens at det samiske alltid må tilpasse seg slike nasjonale planer .
Earet eará lea álo nu ahte leat našuvnnalaš oahppoplánat mat adnojuvvojit vuođđun oahpahusa hábmemis , ja boađus das lea ahte sámi plánat álo fertejit heivehuvvot našuvnnalaš plánaide .
Urfolkserklæringens artikkel 14 andre ledd fastsetter retten til utdanning til statlig utdanning på alle nivåer , i alle varianter og at dette skal skje uten noen form for diskriminering .
Eamiálbmotjulggaštusa 14. artihkkala nuppe lađas nanne rievtti oažžut oahpu stáhta oahppoásahusain buot dásiin , ja vaikko makkár oahpu , ja dat galgá dahkkot almmá makkárge vealaheami haga .
Selv om bestemmelsen etter sin ordlyd gjelder en lik adgang til utdanning for samer som for majoritetsbefolkningen , kan man her i lys av bestemmelsens første ledd stille spørsmål om en utdanning uten diskriminering også innebærer et krav til at slik utdanning skal være tilgjengelig på samisk .
Vaikko dien mearrádusa sánit dadjet ge ahte sápmelaččain galgá seamma vuoigatvuohta oažžut oahpu go eanetloguálbmoga olbmuin , de sáhttá dan geahččat mearrádusa vuottaš lađđasa čuovggas , ja jearrat ii go oahpahus vealaheami birra gáibit maid dan ahte diekkár oahpahus galgá leat sámegillii .
Tredje ledd pålegger myndighetene en plikt til gjennom samråd med samene gjennom deres representative organer å treffe tiltak for å gi samer opplæring i samisk kultur og i og på samisk språk , det dette er mulig .
Goalmmát lađas geatnegahttá eiseválddiid ovttas sápmelaččaiguin , sin ovddasteaddji orgánaid bokte , ásahit doaimmaid maid bokte sápmelaččat ožžot oahppat iežaset kultuvrra ja oahpu sámegielas ja sámegillii , gos dat lea vejolaš .
Bestemmelsen gjelder særlig barn men også voksne som er bosatt utenfor sine opprinnelige lokalsamfunn er omfattet av bestemmelsen , noe som innebærer at bestemmelsen også får anvendelse på voksenopplæring .
Mearrádus gusto earenoamážit mánáide , muhto dat guoská maiddái rávisolbmuide geat ásset olggobealde iežaset ruovttuservodagaid , mii mearkkaša ahte mearrádusa sáhttá geavahit rávisolbmuid oahpahusa ektui .
I tillegg til artikkel 14 har også artiklene 13 og 15 innhold av relevans for opplæringssektoren .
Lassin 14. artihkkalii lea maid 13. ja 15. artihkkaliin oahpahussuorgái guoskivaš sisdoallu .
Artikkel 13 anerkjenner samens rett til å bruke og utvikle sine språklige og kulturelle tradisjoner og overleveringer og pålegger samtidig statlige myndigheter å verne denne retten .
Artihkkal 13 dohkkeha sápmelaččaid rievtti beassat geavahit ja ovddidit iežaset gielalaš ja kultuvrralaš árbevieruid , ja fievrredit árbedieđuid viidáseappot , dat gohčču maid seammás stáhta eiseválddiid suodjalit dien rievtti .
Artikkel 15 oppstiller et krav om at all utdanning skal respektere og gi klart utrykk verdigheten og mangfoldet i samisk kultur , historie og tradisjoner .
Artihkal 15 bidjá gáibádussan ahte buot oahpu galgá áktet ; ahte galgá hui čielgasit árvvusatnit sámi kultuvrra máŋggabealátvuođa , historjjá ja árbevieruid .
2.2.4 FNs Spesialrapportør James Anayas rapport om samene
2.2.4 ON earenoamášdieđiheaddji James Anaya raporta sámiid birra
Rapporten fra Spesialrapportør James Anaya når det gjelder menneskerettigheter og grunnleggende friheter for urfolk danner også en del av kunnskapsgrunnlaget for arbeidet med en helhetlig samisk utdanningspolitikk .
Earenoamášdieđiheaddji James Anaya raporta eamiálbmogiid olmmošvuoigatvuođaid ja vuđolaš friddjavuođa birra lea maid oassi dan máhttovuođus maid geavahit ollislaš sámi oahpahuspolitihka hábmemis .
Spesialrapportørens rapport om samene i Norge , Sverige og Finland peker på mange utdanningspolitiske problemstillinger som Sametingene i felleskap må følge opp .
Earenoamášdieđiheaddji čujuha raporttastis sápmelaččaid birra Norggas , Ruoŧas ja Suomas daid ollu oahpahuspolitihkalaš váttisvuođaide maid Sámedikkit searválaga fertejit čuovvolit .
Særlig gjelder dette den alvorlige situasjonen for de samiske språkene i Norden , spørsmål som vil bli grundigere vurdert i en egen språkmelding .
Dat guoská ábaida Davviriikkaid sámegielaid duođaš dillái , dat leat gažaldagat mat galget vuđoleappot suokkardallojuvvot sierra gielladieđáhusas .
Rapporten er blitt lagt frem for FNs Menneskerettighetsråd , som vil følge opp anbefalingene fra spesialrapportøren videre til FNs Generalforsamling .
Raporta lea ovdanbiddjojuvvon ON Olmmošvuoigatvuođaráđđái , mii galgá čuovvolit earenoamášdieđiheaddji rávvagiid viidáseappot ON Váldočoahkkimii .
Sametingene vil følge opp dette arbeidet nasjonalt og gjennom Samisk Parlamentarisk Råd .
Sámediggi áigu dien barggu čuovvut našunála dásis ja maiddái Sámi parlamentáralaš ráđis .
En helhetlig utdanningspolitikk innenfor opplæring innebærer også et grenseoverskridende samarbeid .
Ollislaš oahpahuspolitihkka mearkkaša maid ahte ferte leat rájiidrasttildeaddji ovttasbargu .
Samene er et folk som bor i fire land .
Sámi álbmot ássá njealji riikkas .
Samiske barn og unge er grenseløse i den forstand at de har felles kultur , sterke slektsbånd og felleskapsfølelse med samiske unge .
Sámi mánát ja nuorat leat rájekeahtes olbmot dan dáfus ahte sis lea oktasaš kultuvra , nanu fuolkevuođačanastagat ja oktavuođadovdu eará sámi nuoraiguin .
Dette gjelder særlig i grenseområdene .
Nu lea earenoamážit rádjeguovlluin .
En helhetlig utdanningspolitikk må ta høyde for å styrke dette fellesskapet .
Ollislaš oahpahuspolitihkka galgá nannet dien oktiigullevašvuođa .
Det er viktig at samiske barn og unge kan få mulighet til å styrke sitt språk og identitet , uavhengig av hvilket land de bor i .
Lea dehálaš sámi mánáide ja nuoraide beassat nannet iežaset giela ja identitehta , beroškeahttá das guđe riikkas sii ásset .
Dialog internt i det samiske samfunnet er like grunnleggende som dialog med statlige myndigheter .
Oahpahuspolitihka bajemusdási jurddašeamis ferte smiehttat movt olles sámi 6
Side 62 av 175
62 siidu 177 siiddus
Samisk parlamentarisk råd vedtok i 2003 at det skulle igangsettes arbeid med å vurdere om det var mulig å utarbeide et felles nordisk læreplanverk .
Go galgá nannet ovttasbarggu gaskal sámi gelbbolašvuođabirrasiid ja Davviriikkaid sámi servodagaid , de dat gáibida sihke oanehit áiggi ja guhkitáiggi vuollái smiehttamušaid .
Saken ble fremmet for ministrene ansvarlig for samiske spørsmål i Finland , Norge og Sverige .
Ja sámi servodagas ferte maid viidát ságastallojuvvot dan birra makkár vuođđoprinsihpaide ollislaš oahpahuspolitihka galgá hukset .
Det endelige resultatet av undersøkelsen ble lagt fram i en rapport for Samisk parlamentarisk råd i februar 2005 .
Sámi servodaga siskkáldas gulahallan ja ságastallan lea seammá dehálaš go dat ahte gulahallat stáhtalaš eiseválddiiguin .
Rapporten peker blant annet på at foruten store ulikheter i læreplaner , så er ulikheter i språk det største hinderet når det gjelder å utnytte hverandres læremidler . Det er derfor behov for samarbeid om felles terminologi i alle fag .
Sámi mánáid ja nuoraid oktiigullevašvuođa , man vuođđun lea oktasaš kultuvra ja historjá , sáhttá máŋgga suorggis nannet nu ahte olahit vel nannosit ollessámi kultuvrralaš ja gielalaš oktiigullevašvuođa ja oktasaš identitehtadovddu sámi giellaguovlluin .
SPR fastslo videre at denne oppfølgingen bør skje i tråd med de føringer som ligger i forslag til Nordisk samekonvensjon .
SPR ásahuvvui jagis 2000 . Okta dien ráđi nannensurggiin lea bargat dan guvlui ahte hábmet oktasaš giella- ja oahpahuspolitihka .
I sin virksomhetsplan 1.11.2008 – 31.12. 2010 hadde Samisk parlamentarisk råd nedfelt fem tiltak rettet mot opplæring .
Sámi Parlamentáralaš Ráđđi mearridii 2003:s álgit árvvoštallat ahte livččii go vejolaš ráhkadit oktasaš davviriikkalaš oahppoplánabuktosa .
En nordisk ekspertgruppe med representanter oppnevnt av statene og sametingene i Norge , Sverige og Finland overleverte i 2005 sitt enstemmige forslag til en nordisk samekonvensjon .
Dieid riikkaid ministtarčoahkkimis 2003:s , gos maiddái sámediggepresideanttat ledje mielde , mearriduvvui ahte galget bargagoahtit oktasaš sámi oahppoplánaiguin ja oahpponeavvuiguin .
Forslaget er utarbeidet på bakgrunn av de folkerettslige forpliktelser som påhviler de tre statene overfor samene som urfolk .
Mearrádusas daddjo ahte galgá hábmet oktasaš meriid dihto surggiin mat ovdanbohtet dan golmma riikka oahppoplánain .
Forslaget til nordisk samekonvensjon anerkjenner samenes rett til selvbestemmelse og har som målsetning at samhandlingen mellom samene som ett folk skal lettes på tvers av landegrensene .
Mearriduvvui álgit álggos sámi fágaiguin duodji ja sámegiella . Dan mearrádusa čuovvoleapmin , álggahii Sámi Parlamentáralaš Ráđđi čielggadanbarggu mas galge geahčadit sámi mánáid oahppandili Davviriikkain .
Konvensjonsforslaget har vært på høring i de tre landene i 2006 .
Čielggadeami čađahii Ulla Aikio-Puoskari Suoma Sámedikkis .
Sametingets plenum har i forbindelse med sin høringsuttalelse gitt sin fulle støtte til konvensjonsforslaget og samtidig understreket at dette ikke må gjøres til gjenstand for vesentlige endringer i de videre forhandlinger mellom de tre stater og sametingene .
Ulbmil čielggademiin lei bálddastahttit davviriikkaid oahpahusdili ja kártet erohusaid mat gusket sámegielaid dillái , lágaide , veahkkeváriide , oahppoplánaide , hálddašeapmái jna. . Iskkadeami loahpalaš boađus ovddiduvvui raportan Sámi Parlamentáralaš Ráđđái guovvamánus 2005 .
I 2007 avga en arbeidsgruppe med representanter fra Arbeids- og inkluderingsdepartementet , Justisdepartementet , Utenriksdepartementet og Sametinget en rapport som gjennomgikk konvensjonsforslagets bestemmelser opp mot nasjonal rett og folkeretten .
Raporta čujuha ahte riikkaid oahppoplánain leat stuora erohusa , ja dasa lassin leat erohusat mat gusket gillii stuorámus cakkit mat dagahit ahte ii sáhte nuppi riikkaid oahpponeavvuid geavahit .
Arbeidsgruppen som har Møtesekretærer : Ellen Aina Eira Side 63 av 175
Danin lea ge dárbu čohkket návccaid ja bargagoahtit ráhkadit oktasaš terminologiija fágaide .
vurdert disse forslagene opp mot nasjonal rett og folkeretten har kommet frem til at ingen av disse forslagene går lengre enn de folkerettslige forpliktelser Norge allerede er bundet av .
Raporta čujuha maid ahte dien golmma riikkas leat hui iešguđetlágan ruhtadanortnegat mat gusket dasa movt ruhtadit oahpahusa sámegielas ja sámegillii , ja maiddái iešguđetlágan doarjjaortnegat sámegiel oahpponeavvuid ovddidanbargui .
Sametinget ser det som viktig at det gjennomføres lovmessige tiltak som implementerer disse forpliktelsene i norsk rett , samtidig som praktiseringen av opplæringslovens bestemmelser bringes i nærmere samsvar med allerede gjeldende folkerettslige forpliktelser .
Dien čielggadeami vuođul mearridii SPR áššis 07/05 ahte SPR mihttomearri lea ahte davviriikkalaš dásis galget ráhkaduvvot oktasaš ulbmilat sámi oahpahussii , oktasaš oahppoplánat ja oahpponeavvut maid sáhttet buot dan golmma riikkas geavahit .
Etter flere års nordiske drøftinger mellom statene og sametingene i Norge , Sverige og Finland om hvordan konvensjonsforhandlingene kunne gjennomføres i praksis , startet omsider disse forhandlingene opp i 2011 .
Sii ávžžuhuvvo maid čielggadit makkár ekonomalaš váikkuhusat leat das go sápmelaččat ožžot iešguđetge bealde riikkarájiid oahpahusa , ja hábmet evttohusa movt praktihkalaččat diekkár oahpahusa sáhttá čađahit .
Konvensjonsforhandlingene skal være gjennomført innen fem år .
Sámi Parlamentáralaš Ráđđi meannudii raportta čuovvoleami fas ođđasis 2008:s .
I forslaget til nordisk samekonvensjon er artiklene 26 , 28 og 30 av særlig relevans for opplæringssektoren . Utkastet til artikkel 26 er gitt følgende utforming :
De bivddii SPR Suoma , Ruoŧa ja Norgga sámi áššiid ovddasvástideaddji ministariid fas ođđasis čuovvolit dan barggu man ulbmil lea ráhkadit oktasaš olahanmeriid dien golmma riikka oahpahussii .
Samisk utdanning Samene i de samiske områdene skal ha mulighet til undervisning i og på det samiske språket .
SPR nannii viidáseappot ahte diet čuovvoleapmi berre dáhpáhuvvat daid láidestemiid mielde mat leat evttohuvvon Davviriikkalaš sámekonvenšuvnnas .
Undervisningen og studiefinansieringen skal være tilpasset deres bakgrunn .
Sámi Parlamentáralaš Ráđđi lei čállán iežas doaibmaplánii 1.11.2008 – 31.12.2010 vihtta doaimma mat gullet oahpahussii .
Slik undervisning skal gjøre det mulig å delta i videre utdanning på alle nivå og samtidig møte de behov samer har for fortsatt å kunne arbeide innenfor de tradisjonelle samiske næringene .
SPR lea nammadan hálddahusdási bargojoavkku , mas buot golbma sámedikki leat mielde , ja man mandáhtta lea evttohit movt doaibmaplána jurddašuvvon doaimmaid galggašii čuovvolit .
Studiefinansieringen skal utformes slik at det muliggjør høyere utdanning på samisk .
Bargojoavku galggai gárvvistit evttohusastis loahpageahčen 2010 , muhto eai leat vel geargan dainna bargguin .
Undervisningen skal i størst mulig utstrekning tilpasses deres bakgrunn .
63 siidu 177 siiddus 2.3.2 Davviriikkalaš Sámekonvenšuvdnaevttohus
De nasjonale læreplanene skal utarbeides i samarbeid med sametingene og tilpasses samiske barns og samisk ungdoms kulturelle bakgrunn og behov .
Davviriikkalaš ekspeartajoavku mas leat áirasat maid Norgga , Ruoŧa ja Suoma stáhtat ja sámedikkit leat nammadan , gárvvistii 2005:s ovttajienalaččat davviriikkalaš sámekonvenšuvdnaevttohusa .
Første ledd innebærer en rett for samer i de samiske områdene til undervisning ” i og på det samiske språket ” .
Evttohus lea ráhkaduvvon daid álbmotrievttalaš geatnegasvuođaid vuođul mat dan golmma stáhtas leat sápmelačaid ektui , nugo eamiálbmot .
Myndighetene har på sin side en tilsvarende plikt og en plikt til at undervisning og studiefinansiering skal være tilpasset samenes bakgrunn .
Evttohuvvon davviriikkalaš sámekonvenšuvdna dohkkeha ahte sápmelaččain lea iešmearridanriekti , ja ulbmil lea ahte sápmelaččaid ovttasbargu , nugo okta álbmot , galgá geahpeduvvot davviriikkalaččat .
Annet ledd gjelder undervisning for samer utenfor disse områdene .
Konvenšuvdnaevttohus lea leamaš dien golmma riikkas gulaskuddamiin 2006:s .
Her har samene rett til undervisning i og på samisk ” i den utstrekning det kan anses rimelig ” . Ekspertgruppen har i merknadene vist til opplæringslovens bestemmelser .
Sámedikki dievasčoahkkin lea guláskuddancealkámušain ollislaččat dorjon konvenšuvdnaevttohusa , ja deattuhan ahte dat golbma stáhta ja sámedikkit eai galggaše šat bearehaga duohtadit evttohusa viidásit šiehtadallamiin .
Opplæringslovens regler vil oppfylle kravene i artikkel 26 når det gjelder opplæring i grunnskolen .
2007:s gárvvistii bargojoavku raportta mas suokkardit evttohuvvon konvenšuvnna mearrádusaid našunála lágaid ja álbmotrievtti ektui .
Det er mindre klart hvorvidt bestemmelsen om videregående opplæring tilfredsstiller artikkel 26 .
Dan bargojoavkkus ledje mielde Bargo-ja searvadahttindepartemeantta , Justisdepartemeantta , Olgoritdepartemeantta ja Sámedikki ovddasteaddjit .
Når det gjelder studiefinansiering følger det av første ledd , tredje punktum at denne skal være tilpasset slik at den ” muliggjør ” høyere utdanning på samisk .
Bargojoavku mii lea árvvoštallan evttohusaid našunála lágaid ja álbmotrievtti ektui , lea gávnnahan ahte ii guhtege evttohus mana daid álbmotrievttalaš geatnegasvuođaid dobbeliidda maidda Norga juo lea čadnojuvvon .
I opplæringsloven § 6-4 er Sametinget delegert myndighet til å gi forskrift om læreplaner for opplæring om samisk kultur , for opplæring i samisk språk , og for særskilte samiske fag i videregående opplæring .
Go Norgga , Ruoŧa ja Suoma stáhtat ja sámedikkit vuos ledje ollu jagiid digaštallan dan movt konvenšuvdnašiehtadallamat galggaše čađahuvvot , de viimmat álggahuvvo šiehtadallamat 2011:s . Norgga viđaolbmo sáttagottis leat Sámedikkis guokte ovddasteaddji .
Møtesekretærer : Ellen Aina Eira Side 64 av 175
Konvenšuvdnašiehtadallamat galget čađahuvvot viđa jagis .
Utkastet til artikkel 28 er gitt følgende utforming : Undervisning og informasjon om samene
Davviriikkalaš sámekonvenšuvdnaevttohusas leat artihkkalat 26 , 28 ja 30 mat ábaida gusket oahpahussuorgái .
Slik undervisning skal særskilt ta sikte på å fremme kunnskap om samenes stilling som landenes urfolk .
Sápmelaččain geat ásset sámi guovlluin galgá leat vejolašvuohta oažžut oahpu sámegielas ja sámegillii .
Statene skal i samarbeid med sametingene tilby undervisning i samisk kultur og samfunnsliv for personer som skal arbeide i de samiske områdene .
Diekkár oahppu galgá dahkat vejolažžan searvat joatkkaoahpahussii buot dásiin , ja seammás gokčat daid dárbbuid mat sápmelaččain leat go galget ain beassat bargat árbevirolaš sámi ealáhusain .
Statene skal i samarbeid med sametingene sørge for allmenn informasjon om samisk kultur og samfunnsliv .
Studerenruhtadeapmi galgá leat dakkár ahte addá vejolašvuođaid čađahit alladási sámi oahpu .
Bestemmelsens første ledd inneholder i hovedsak tre elementer .
Oahpaheapmi galgá eanemus lági mielde heivehuvvot sin duogážii .
Bestemmelsen stiller for det andre krav til innholdet i slik undervisning ; undervisningen skal fremme kunnskap om samene som urfolk .
Nášunála oahppoplánat galget ráhkaduvvot ovttasbarggus sámedikkiiguin ja heivehuvvot sámi mánáid ja nuoraid kultuvrralaš duogážii ja dárbbuide .
For det tredje pålegges statene å tilby undervisning om samisk kultur for personer som skal arbeide i de samiske områder .
Vuosttaš lađas mielddisbuktá ahte sámi guovlluid sápmelaččain lea riekti oažžut oahpahusa “ sámegielas ja sámegillii ” .
Det finnes en lignende bestemmelse i ILO- 169 artikkel 31 .
Eiseválddiin lea ges geatnegasvuohta láhčit ja ruhtadit lohkama nu ahte heive sámiid duogážii .
Denne bestemmelsen fastslår på tilsvarende måte en plikt til å undervise i samenes kultur også utenfor de tradisjonelle samiske områdene .
Ekspeartajoavku lea iežas mearkkašemiin čujuhan oahpahuslága mearrádusaide . Oahpahuslága njuolggadusat devdet 26. artihkkala gáibádusaid mat gusket oahpaheapmái vuođđoskuvllas .
Innenfor nasjonal lovgivning inneholder opplæringsloven relevante bestemmelser .
Čoahkkingirjji čállit : Marit Ellen Mienna 64 siidu 177 siiddus
Første og andre punktum i første ledd vil kunne ivaretas gjennom kravet om samisk innhold i de nasjonale læreplanene som gjelder alle elever , jf. opplæringsloven § 6-4 .
loahppaárvvoštallamis daddjo ahte oahpahuslága mearrádusat vástidit oktii evttohusa 26. artihkkaliin , danin go 26. artihkal ii njuolga daja ahte galgá leat vuoigatvuohta oažžut sámegiel oahpu maŋŋel vuođđoskuvlaagi .
Det kan imidlertid stilles spørsmål om at kravet til undervisning i samisk kultur artikkel 28 også skal inngå i opplæring ut over grunnskoleopplæringen .
Dálá studerendoarjjanjuolggadusaid mielde lea vejolaš oažžut loana ja stipeandda lohkamiidda gávcci jagi , ja normerejuvvon mastergráda lohkanáigi lea vihtta jagi .
Dette fremgår ikke direkte av ordlyden i konvensjonsforslaget , men det er presisert i merknadene til artikkel 28 at læring om samene som urfolk også bør inngå i høyere utdanning .
Go galgá lohkat mastergráda dásis viidáseappot , de lea vejolaš oažžut loana ja stipeandda vel golbma jagi lohkamii , maid omd. sáhttá geavahit lohkat sámegiela sámegiel masterlohkama oktavuođas .
Artikkel 28 annet ledd fastsetter en plikt for statene til å sørge for allmenn informasjon om samene i samarbeid med sametingene .
Movt §6-4 geavahuvvo , boahtá šaddat mearrideaddjin dasa ahte duhtada go dálá ortnet evttohuvvon konvenšuvnna gáibádusaid . 28. artihkkalii lea evttohuvvon čuovvovaš sátnádeapmi :
Et lignende krav er tatt inn i ILO- 169 artikkel 31 , se ovenfor .
Sullasaš mearrádus gávdno maid ILO- 169 artihkkalis 31 .
Heller ikke denne forpliktelsen er implementert i norsk rett gjennom lovfesting . Utkastet til artikkel 30 er gitt følgende utforming :
Dat artihkal čuodjá sámegillii ná : Galget álggahuvvot diehtojuohkin doaimmat buot servodatsurggiin , ja earenoamážit dakkár olmmošjoavkkuid gaskkas main eanemusat lea njuolggo oktavuohta daid namuhuvon olbmuiguin .
Samiske barn og unge har rett til å utøve sin kultur og å bevare og utvikle sin samiske identitet .
Dákkár doaimmat galget ásahuvvot dan várás ahte jávkadit ovdagáttuid mat sáhttet leat dieid olbmuid hárrái .
En tilsvarende rett følger av FNs barnekonvensjon om barnets rettigheter av 20. november 1989 artikkel 30 . Artikkel 30 kan videre ses i sammenheng med artiklene 24 i forslaget til nordisk samekonvensjon som gjelder samisk språk .
Vai dieinna lihkostuvvá , de ferte sirret veahkkeváriid vai sihkkarastá ahte oahppogirjjit historjjás ja oahpponeavvut muđui addet vuoiggalaš , rievttes ja bureslágiduvvon dieđuid ja gova dieid olbmuid servodagas ja kultuvrras .
Artikkel 24 pålegger statene en plikt til å bevare , utvikle og spre samisk språk , samt gir regler om bruk at samisk i det offentlige .
Sáhttá gal diehttelas maid jearrat galgá go gáibádus mii guoská sámi kulturoahpahussii , nugo namuhuvvon 28. artihkkalis , maiddái gustot vuođđooahpaheamis viidáseappot .
Det følger videre av barnekonvensjonens artikkel 17 ( d ) at " Partene skal oppmuntre massemedia til å ta særlig hensyn til de språklige behov hos barn som tilhører en minoritetsgruppe eller en urbefolkning " .
Dat ii boađe jur njuolgut ovdan konvenšuvdnaevttohusa sátnádeamis , muhto dat lea presiserejuvvon 28. artihkkala mearkkašemiin ; ahte oahppu sápmelaččaid birra , nugo eamiálbmot , berre maid leat oassi allaoahpus .
Side 65 av 175
65 siidu 177 siiddus
I dagens moderne samfunn er tv- og underholdningsindustrien en viktig kultur- og identitetsformidler .
Dálá ođđaáigásaš servodagas lea tv – ja suohtastallanindustriija dehálaš kultur-ja identitehta gaskkusteaddji .
Det er derfor viktig at samiske barn og unge har et godt programtilbud på tv , film , radio og ikke minst via internett .
Danin lea ge dárbu gozihit ahte mánáide ja nuoraide gávdnojit buorit tv- , filbma-ja radioprográmmafálaldagat , ja ii unnimustá ahte gávdnojit maid interneahtas fálaldagat .
Denne type føringer kan for en rekke barn og unge være med på å styrke deres samiske identitet på tvers av landegrensene innenfor felles samiske språk .
Diekkár láidesteamit sáhttet nannet ollu mánáid ja nuoraid sámi iešvuođadovddu rastá riikkarájiid , ja maiddái nannet sámegiela oktasaš giellan .
Vi ser at et bedre samarbeid over landegrensene kan komme samiske barn og unge til gode .
Min oaivila mielde sáhttá buoret riikkaidgaskasaš ovttasbargu leat ávkkálaš sámi mánáide ja nuoraide .
Vi tenker her først og fremst på de positive ringvirkningene dette kan gi med henhold til å styrke felles språk i og utenfor skolen , utvikingen av relevant litteratur , fagpensum og tilrettelegging og produksjon av moderne medier ” Sametinget kan stille seg bak dette synet og mener det er viktig å få en tydelig nordisk samekonvensjon som styrker samiske barn og unges minimumsrettigheter til opplæring og til likeverdige utdanningstilbud .
De jurddašit ovddemustá daid buriid beliid maid diekkár ovttasbargu sáhttá duddjot oktasaš giela nannemis skuvllas ja olggobealde skuvlla , ja movt dat nannešii girjjálašvuođa ja fágagirjjiid ovddideami , ja ođđaáigásaš mediaid heiveheami ja buvttadeami ” . Sámediggi sáhttá dien oainnu doarjut , ja oaivvilda ahte lea dehálaš hábmet hui čielga davviriikkalaš sámekonvenšuvnna mii nanne sámi mánáid ja nuoraid unnimusdási vuoigatvuođaid oahpahussii ; ja mii maiddái nanne seammadássásaš oahppofálaldagaid .
En ratifisering av artiklene i utkastet til nordisk samekonvensjon er imidlertid ikke tilstrekkelig for å oppnå slik likeverd .
Almmatge ii leat doarvái dušše dohkkehit davviriikkalaš sámekonvenšuvnna artihkkaliid jus diekkár dássálasvuođa galgá olahit .
En inkluderende og positiv holdning overfor samisk kultur blant norske utdanningsmyndigheter er en forutsetning for at likeverdighet i utdanningen skal kunne oppnås .
Eaktun dásseárvvu olaheapmái , lea ahte Norgga oahppoeiseválddit ožžot searvadahtti ja buriid miellaguottuid sámi kultuvrii .
2.4 Nasjonal forvaltning , lovgivning og nasjonale læreplaner 2.4.1 Forvaltningsnivåene innenfor opplæringssektoren
2.4 Našunála hálddašeapmi , lágat ja našunála oahppoplánabuvttus 2.4.1 Oahpahussuorggi hálddašandásit
Innenfor opplæringssektoren er det mange ulike aktører .
Oahpahussuorggis leat ollu ja máŋggalágan goahkat .
Disse er Stortinget , Kunnskapsdepartementet , Utdanningsdirektoratet , fylkesmennene ( 19 ) , fylkeskommuner ( 19 ) , kommuner ( 430 ) , private - og statlige skoler og Sametinget , samt ulike organ , råd , utvalg og nemnder for fagopplæring i bedrift .
Dat leat Stuoradiggi , Máhttodepartemeanta , Oahpahusdirektoráhtta , fylkamánnet ( 19 ) , fylkasuohkanat ( 19 ) , suohkanat ( 430 ) , priváhta – ja stáhtalaš skuvllat ja Sámediggi ; ja vel iešguđetlágan orgánat , ráđit , lávdegottit ja nammagottit fitnodagaid fágaoahpahusas .
I tillegg kommer organ for brukermedvirkning i skole og foreldrenettverk .
Dasa lassin lea vel skuvllaid ja váhnenfierpmádagaid váikkuhanorgána .
Stortinget vedtar som bevilgende og lovgivende myndighet regjeringens forslag til mål og rammer for utdanning , herunder opplæringsloven .
Stuoradiggi mearrida juolludemiid ja lea láhkaaddi eiseváldi mii mearrida ráđđehusa evttohusaid mat gusket oahpahusa ulbmiliidda ja rámmaide , nu maiddái oahpahuslága .
Opplæringsloven angir hvilke fag grunnskoleopplæringa skal omfatte , hvordan grunnskolen er delt og hvor mange år grunnskoleopplæringa skal være .
Oahpahusláhka muitala makkár fágat vuođđooahpahusas galget leat , movt vuođđoskuvla lea juhkkojuvvon ja man galle jagi vuođđooahpaheapmi galgá bistit .
Kunnskapsdepartementet er landets øverste forvaltningsorgan for skole og utdanning , og har ansvaret for å gjennomføre den nasjonale skolepolitikken .
Máhttodepartemeanta lea riikka skuvllaid ja oahpahusa alimusdási hálddašanorgána . Dan ovddasvástádus lea čađahit našunála skuvlapolitihka .
Opplæringsloven gir departementet hjemmel til å gi forskrifter blant annet om samla tid til opplæring i den videregående opplæringa , om samla læretid for lærlinger og lærekandidater , og om forskrifter om trinn og programområde ( tilbudsstruktur ) for videregående opplæring .
Oahpahusláhka addá departementii láhkavuođa man vuođul sáhttá mearridit láhkaásahusaid ; omd. dan ektui man ollu oahpahusáigi oktiibuot galgá leat joatkkaoahpus , fidnoohppiide ja oahpaheaddjekandidáhtaide , ja maiddái láhkaásahusa mii guoská joatkkaoahpahusa cehkiide ja prográmmasurggiide ( fálaldagaide ) .
Departementet gir forskrifter om vurdering av elever , lærlinger , lærekandidater og privatister og praksiskandidater , forskrifter om klage på vurderinga , om eksamen , om fag- og svenneprøve og om dokumentasjon på grunnskole og videregående opplæring .
Departemeanta mearrida láhkaásahusaid maid mielde galgá árvvoštallat ohppiid , fidnohppiid , oahpaheaddjekandidáhtaid , privatisttaid ja hárjehallikandidáhtaid , ja láhkaásahusaid mat dadjet movt árvvoštallama váidit , láhkaásahusa eksámeniid , fága- ja sváinnadutkosiid ja vuođđoskuvlla ja joatkkaoahpahusa dokumentašuvnnaid birra .
Utdanningsdirektoratet er en etat for grunnskole og videregående opplæring under Kunnskapsdepartementet og arbeider med læreplaner , vurdering ( eksamener , nasjonale prøver , kartleggingsprøver ) , analyser , utvikling , informasjon , tilsyn og forvaltning av ulike tilskudd .
Oahpahusdirektoráhtta lea vuođđoskuvlla ja joatkkaoahpahusa etáhtta ja gullá Máhttodepartemeantta vuollái . Dát etáhtta bargá oahpponeavvuiguin , árvvoštallamiiguin ( eksámeniiguin , našunála geahččalemiiguin , kártengeahččalemiiguin ) , analysaiguin , ovddidemiin , diehtojuohkimiin , bearráigeahččamiin ja hálddaša iešguđetlágan doarjagiid .
Fylkesmennene har ansvaret for rapportering , tilsyn og kontroll med at lov- og regelverk blir fulgt , medvirkning til kvalitetsutvikling , informasjon og veiledning .
Fylkamánniid ovddasvástádus lea raporteret , bearráigeahččat ja gozihit ahte lágat ja njuolggadusat čuvvojuvvojit , ja galget veahkkin ovddidit kvalitehta , čađahit diehtojuohkima ja bagadallama .
Fylkesmennene skal også sørge for informasjon om fjernundervisning i samisk på grunnskolen og i videregående opplæring innenfor sine egne fylker .
Fylkamánnet galget maid juohkit dieđuid sámegiel gáidosisoahpu birra vuođđoskuvllas ja joatkkaoahpahusas iežaset fylkkain .
Fylkesmennene i Nordland , Troms og Finnmark disponerer timer som tildeles kommuner / friskoler på grunnskolenivå .
Nordlándda , Romssa ja Finnmárkku fylkamánnet hálddašit diimmuid maid galget juogadit suohkaniidda / friddjaskuvllaide vuođđoskuvladásis .
Skoler sender søknad om timer til samiskundervisning til Fylkesmannen i eget fylke .
Skuvllat ohcet oažžut sámegieloahpu iežaset fylkka Fylkamánnes .
Kommuner og friskoler utenfor Nord-Norge , sender søknad til Fylkesmannen i Finnmark .
Olggobeale Davvi-Norgga suohkanat ja friddjaskuvllat sáddejit maid ohcamuša Finnmárkku Fylkamánnii .
Side 66 av 175 Fylkeskommuner og kommuner er skoleeiere .
Fylkasuohkanat ja suohkanat leat skuvllaid oamasteaddjit .
Etter opplæringsloven skal kommunen oppfylle retten til grunnskoleopplæring og spesialundervisning .
Oahpahuslága mielde galgá suohkan gozihit vuoigatvuođa ahte fállojuvvo vuođđooahpahus ja earenoamášpedagogalaš veahkki .
Fylkeskommunen skal oppfylle retten til videregående opplæring . Dette omfatter også voksenopplæring .
Fylkasuohkan galgá maid gozihit vuoigatvuođa oažžut joatkkaoahpahusa , ja seammaládje maid rávisolbmuidoahpu .
Rektor skal organisere skolen i samsvar med forskrifter .
Rektor galgá skuvlla jođihit njuolggadusaid mielde .
Lovverket og læreplanverket gir forpliktende rammer , men innenfor disse kan kommunen , skolen og lærerne øve innflytelse på lærestoff og arbeidsmåter .
Lágain ja oahppoplánabuktosiin lea geatnegahtti rámmat , muhto daid rámmaid siste sáhttá suohkan , skuvla ja oahpaheaddjit váikkuhit maid galgá oahpahit ja movt .
Sametinget er gjennom opplæringsloven gitt myndighet når det gjelder læreplaner , men denne myndigheter er svært begrenset .
Sámediggi lea oahpahuslágas ožžon válddi mii guoská oahppoplánaide , muhto dat lea hui gáržžes váldi .
Sametinget er likevel en politisk premissleverandør i kraft av sin egen autonomi og gjennom læreplanarbeidet og konsultasjonsavtalen .
Liikká lea Sámediggi politihka vuolggaheaddji , iežas autonomiija olis , ja maiddái oahppoplánabarggu ja konsultašuvdnašiehtadusa bokte .
Sametinget har også lovpålagte oppgaver i læreplanarbeidet og andre forvaltningsoppgaver som bevilgende myndighet blant annet knyttet til utvikling av læremidler .
Sámedikkis leat maid lágasmearriduvvon doaimmat oahppoplánabarggus ja eará hálddašanbarggut maid juolludeaddji eiseválddit earet eará čatnet oahpponeavvuid ráhkadeapmái .
Sametinget har et eget ungdomspolitisk utvalg ( SUPU ) som skal drive med ungdomspolitisk arbeid , erfaringsmessig er mange av de sakene som ungdomspolitisk utvalg tar opp av utdanningspolitisk karakter .
Sámedikkis lea maid nuoraidpolitihkalaš lávdegoddi ( SNPL ) mii bargá nuoraidpolitihkalaš bargguiguin , ja mii leat vásihan ahte ollu dán lávdegotti bargguin leat ge oahpahussii gullevaš áššit .
SUPU fatter sine beslutninger på fritt grunnlag , uavhengig av Sametingsrådets politiske plattform .
SNPL dahká iešheanalaččat mearrádusaid , ii ge leat čadnon dasa makkár vuđđui Sámediggeráđđi lea iežas politihka vuođustan .
Organ knyttet til fagopplæring i bedrift er blant annet Samarbeidsrådet for yrkesopplæring og ni faglige råd .
Orgána mii lea čadnon fitnodagaid fidnooahpaheapmái lea earet eará Fidnooahpu ja ovcci fágaráđi ovttasbargoráđđi .
De ni faglige rådene er rådgivende organ for Kunnskapsdepartementet og Utdanningsdirektoratet og samarbeidsråd for partene i arbeidslivet og utdanningsmyndighetene .
Diet ovcci fágaráđi lea Máhttodepartemeantta ja Oahpahusdirektoráhta ráđđeaddi orgána ja maiddái bargosajiid ja oahpahuseiseválddiid ovttasbargoráđđi .
Videre er det fylkeskommunale yrkesopplæringsnemnder og yrkesutvalg og klagenemnd for fag- og svenneprøver , som oppnevnes av departementet .
Dasa lassin leat fylkkain fidnooahpponammagottit ja fága- ja sváinnasdutkosa váiddanammagottit , maid departmeanta nammada .
Organ for brukermedvirkning i skolen og foreldrenettverk Ved hver grunn- og videregående skole skal det være samarbeidsutvalg , skolemiljøutvalg , elevråd og foreldreråd .
Skuvllaid ja vánhenfierpmádagaid váikkuhanorgána Juohke vuođđo-ja joatkkaskuvllas galgá leat ovttasbargolávdegoddi , skuvlabiraslávdegoddi , ohppiidráđđi ja váhnenráđđi .
For grunnskolen skal det i tillegg være foreldreråd ved hver skole og et foreldreutvalg , som oppnevnes av Kongen i statsråd .
Dasa lassin galgá leat juohke vuođđoskuvllas váhnenráđđi ja váhnenlávdegoddi maid Gonagas Stáhtaráđis nammada .
Representanter for elever i videregående opplæring har møte- og talerett i fylkeskommunale nemnder .
Joatkkaoahpahusa ohppiid ovddasteddjiin lea čoahkkin-ja sániváldinriekti fylkasuohkanii gullevaš nammagottiin .
Samiske foreldre har organisert seg gjennom et samisk foreldrenettverk med lokallag med den målsetningen at de skal være pådrivere i politiske prosesser , både lokalt og nasjonalt .
Sámi váhnemat leat organiseren sámi váhnenfierpmádaga . Fierpmádagas leat báikkálaš searvvit ja dan ulbmil lea leahkit váikkuheaddjin politihkalaš bargguin , sihke báikkálaččat ja riikka dásis .
Samisk foreldrenettverksarbeid har imidlertid ligget nede i mange områder grunnet mangel på menneskelige og økonomiske ressurser .
Muhto sámi váhnenfierpmádatbargu lea máŋgga suorggis áibbas bisánan danin go váilot olmmošlaš ja ekonomalaš veahkkevárit .
Sami allaskuvla har gjennom Sametingets 5-årige voksenopplæringsprosjekt en rolle som medvirker til å tilrettelegge for voksenopplæring nasjonalt .
Sámi allaskuvllas lea Sámedikki 5-jagáš rávisolbmuidoahppoprošeavttas dakkár doaibma ahte galgá láhčit rávisolbmuidoahpu našunála dásis .
I tillegg til Sámi allaskuvla er det også andre aktører innen voksenopplæringen , slik som samiske studieforbund og fylkesmenn .
Lassin Sámi allaskuvlii leat maid eará ovttasbargit rávisolbmuidoahpahusas , nugo sámi oahppolihtut ja fylkamánnet .
Samiske språksentre , museer og andre institusjoner spiller også en rolle i voksenopplæringssammenheng som samarbeidspartnere og kurstilbydere .
Maiddái Sámi giellaguovddážiin , museain ja eará institušuvnnain lea doaibma rávisolbmuidoahpaheamis , ovttasbargin ja kursafálaldagaid ovddideaddjin .
2.4.2 Sameloven , opplæringsloven og tilhørende læreplanverk
2.4.2 Sámelahka , oahpahusláhka ja dasa guoskivaš oahppoplánabuvttus
Opplæringsloven kapittel 6 inneholder bestemmelser om opplæring i samisk i grunnskole ( § 6-2 ) og videregående skole ( § 6-3 ) .
Oahpahuslága 6. kapihtal sisttisdoallá sámi vuođđoskuvlla ( § 6-2 ) ja joatkkaskuvlla ( § 6-3 ) oahpahusa birra mearrádusaid .
Med samisk menes nord- , sør- og lulesamisk .
Sámegielain oaivvilduvvo davvi- , lulli-ja julevsámegiella .
En elev har derfor en lovfestet , individuell rett til opplæring i faget samisk både på barnetrinnet , ungdomstrinnet og videregående skole , uansett hvor de bor i landet .
Oahppis lea ge dasto lágas mearriduvvon individuála riekti oažžut oahpu sámegielfágas sihke mánáiddásis , nuoraiddásis ja joatkkaskuvllas , gos dal de ain oroš dán riikkas .
Elevene velger selv hvilket av de tre samiske språkene de ønsker opplæring i .
Oahppit válljejit ieža dien golmma sámegiela gaskkas go válljejit sámegieloahpu .
Det er en mangel i forhold til gjeldende regelverk at det ikke synliggjøres om og eventuelt i hvilket omfang samiske elever har rett til opplæring i pite og østsamisk .
Dál njuolggadusat leat váilevaččat dan dáfus ahte dain ii daddjojuvvo čielgasit man viidát sámi ohppiin lea vuoigatvuohta oažžut oahpu bihtánsámegillii ja nuortalašgillii .
Etter opplæringslovens § 6-2 har elever i grunnskolealder som bor i et samisk distrikt rett til opplæring i og på samisk .
Oahpahuslága § 6-2:as daddjo ahte sámi guovllus , lea vuođđoskuvlaagi ohppiin vuoigatvuohta oažžut oahpu sámegielas ja sámegillii .
Med dette menes at elevene har rett til opplæring på samisk også i andre fag , altså at undervisningen foregår på samisk .
Dainna oaivvilduvvo ahte sis lea vuoigatvuohta oažžut oahpu sámegillii maiddái eará fágain , čielgaseappot dadjat ; ahte oahpahuvvo sámegillii .
Sameloven § 3-8 omtaler rett til opplæring i samisk .
Sámelága § 3-8 válddahallá vuoigatvuođa oahppat sámegiela .
Dette dreier seg imidlertid om noe annet enn de rettighetene som følger av opplæringsloven .
Muhto das gal lea sáhka veaháš eará áššis go dain vuoigatvuođain mat čuvvot oahpahuslága .
Retten etter denne paragrafen gjelder alle , både samer og ikke samer .
Vuoigatvuohta dán paragráfa mielde guoská buohkaide , sihke sápmelaččaide ja earáide .
Retten innebærer at enhver kan kreve å få gjennomgå relevant opplæring i samisk , herunder også voksenopplæring .
Vuoigatvuohta sisttisdoallá ahte juohkehaš galgá sáhttit gáibidit oažžut heivvolaš oahpu sámegielas , maiddái rávisolbmooahpahussan .
Utenfor forvaltningsområdet har samer rett til opplæring på samisk dersom minst 10 elever ønsker det og så lenge disse utgjør en gruppe på 6 elever .
Olggobealde sámegiela hálddašanguovllu lea sápmelaččain vuoigatvuohta oažžut oahpahusa sámegielas ja sámegillii jus unnimustá 10 oahppi dan háliidit , ja nu guhká go dan jovkui báhcet 6 oahppi .
Kommunen kan vedta å legge opplæringen på samisk til en eller flere skoler i kommunen .
Suohkan sáhttá mearridit dihto skuvlii oahpahusa dahje ahte dakkár oahpahus sáhttá addot máŋgga skuvllas suohkanis .
Det er kommunen som bestemmer hvilken skole et slikt tilbud skal kunne gis på .
Lea suohkan mii mearrida guhte skuvla diekkár oahppofálaldaga galgá lágidit .
Skoleeier har det overordnede ansvar for at elevenes rettigheter til samisk opplæring blir oppfylt .
Skuvlla oamasteaddjis lea bajemusdási ovddasvástádus bearráigeahččat ožžot go oahppit sámegielaoahpu maid sis lea vuoigatvuohta oažžut .
Opplæringslovens § 6-3 omhandler elever i videregående opplæring .
Oahpahuslága § 6-3 guoská joatkkaoahpahusa ohppiide .
Samiske elever har en individuell rett til opplæring i samisk språk i den videregående skolen .
Sámi ohppiin lea juohkehažžii guoski ( individuála ) riekti oažžut oahpu sámegielas joatkkaskuvllas .
For videregående opplæring kan departementet gi forskrifter om at visse skoler skal tilby opplæring i eller på samisk eller i særskilte samiske fag .
Joatkkaoahpahusa dáfus sáhttá departemeanta addit láhkaásahusa mii gohčču vissis skuvllaid láhčit oahpu sámegielas dahje sámegillii dahje ahte galgá addit oahpu dihto eará sámi fágain .
Etter forskrift til opplæringsloven § 7-1 , så har elevene rett til alternativ opplæringsform så lenge opplæringen ikke kan gis av egne lærere .
Oahpahuslága § 7-1 láhkaásahusa vuođul lea ohppiin riekti oažžut eará vejolaš lági mielde oahpu jus skuvlla iežas oahpaheaddjit eai sáhte dan oahpu fállat .
I praksis betyr slik alternativ opplæringsform fjernundervisning , intensivundervisning eller leirskoleopphold .
Dábálaččat lea diet vejolaš earalágan oahpahus gáidosisoahpaheapmi , intensiivaoahpaheapmi dahje goađástallanskuvla .
Grunnskolen og videregående skoler over hele Norge er etter opplæringslovens § 6-4 pålagt å gi opplæring om det samiske folk , om samisk språk , kultur og samfunnsliv .
Vuođđoskuvllat ja joatkkaskuvllat miehtá Norgga leat oahpahuslága § 6-4 vuođul geatnegahttojuvvon oahpahit sámi álbmoga , sámegiela , kultuvrra ja servodateallima birra .
Elever ved friskoler har ingen rett til opplæring i samisk språk .
Friddjaskuvllaid ohppiin ii leat makkárge vuoigatvuohta oažžut sámegieloahpu .
Samiske elever på friskoler må søke særskilt om opplæring i samisk .
Friddjaskuvllaid sámi oahppit fertejit earenoamážit ohcat oažžut sámegieloahpu .
Det er opp til skolen om de tilbyr samiskundervisning til sine elever .
Lea skuvlla duohken áigu go fállat sámegieloahpahusa iežas ohppiide .
Kunnskapsløftet er den nye reformen i grunnskolen og videregående opplæring .
Máhttolokten lea vuođđoskuvlla ja joatkkaoahpahusa ođđa ođastus .
Reformen har som målsetning å foreta endringer i skolens innhold , struktur og organisering fra første trinn i grunnskolen til siste trinn i videregående opplæring .
Ođastusa ulbmil lea rievdadit skuvlla sisdoalu , vuogádaga ja organiserema vuosttaš ceahki rájes vuođđoskuvllas gitta maŋemus ceahkkái joatkkaoahpahusas .
Reformen startet i august 2006 og omfatter fra høsten 2007 elevene på 1. – 10. trinn i grunnskolen og på første og andre trinn i videregående opplæring .
Leat guokte oahppoplánabuktosa mat leat anus : a ) Máhttolokten ( LK06 ) oahppoplánabuvttus á ) Máhttolokten– sámi ( LK06-S ) oahppoplánabuvttus
Særskilte samiske fag i videregående opplæring er blant annet samisk historie og samfunn , som hører til studieforberedende utdanningsprogram , og reindrift og duodji , som hører til yrkesfaglige utdanningsprogram og har opplæring i skole og i bedrift .
Joatkkaskuvlla earenoamáš sámi fágat leat earet eará sámi historjá- ja servodatoahppu , mat gullet studerenráhkkanahtti oahppoprográmmii , ja boazodoallu ja duodji , mat gullet fidnofágalaš oahppoprográmmii , main lea oahpaheapmi skuvllas ja fitnodagain .
Læreplanverket Kunnskapsløftet – samisk omfatter blant annet læreplaner for faget samisk som førstespråk , norsk for elever med samisk som førstespråk , samisk som andrespråk og fordypning i samisk .
Máhttolokten – sámi oahppoplánabuvttus sisttisdoallá earet eará oahppoplánaid fágaide sámegiella vuosttašgiellan , dárogiella ohppiide geain lea sámegiella vuosttašgiellan , sámegiella nubbingiellan ja sámegiela čiekŋudahttinfágan .
Elever som får opplæring i samisk utenfor samiske distrikt følger fag- og timefordeling for samisk opplæring og læreplanene i samisk og norsk i læreplanverket Kunnskapsløftet-samisk , men får ikke opplæring etter det samiske læreplanverket i andre fag .
Oahppit geat ožžot sámegieloahpu olggobealde sámi guovllu čuvvot sámegiel fága-ja diibmojuohkima , ja sii čuvvot Máhttolokten-sámi oahppoplánaid sámegiel ja dárogiel fágain , muhto sii eai oaččo oahpahusa sámi oahppoplánaid mielde eará fágain .
2.4.3 Voksenopplæring
2.4.3 Rávisolbmuidoahpahus
Når det gjelder retten til voksenopplæring følger det av opplæringslovens § 4A-1at voksne har rett til tilpasset grunnskoleopplæring .
Mii guoská rávisolbmuid oahpporiektái , de dadjá oahpahuslága § 4A-1 ahte rávisolbmuin lea vuoigatvuohta oažžut heivehuvvon vuođđoskuvlaoahpaheami .
Voksne med rett til grunnskoleopplæring har også rett til rådgivning for å kartlegge sitt opplæringsbehov , og rett til en opplæring som er tilpasset sin kompetanse og behov for progresjon .
Rávisolbmuin geain lea riekti oažžut vuođđoskuvlaoahpaheami , lea maid riekti oažžut veahki kártet iežaset oahppandárbbuid , ja sis lea maid riekti oažžut oahpu heivehuvvot iežaset gelbbolašvuhtii ja dan ovdáneami mielde mii heive .
Det stilles ikke krav om at voksne må gjennomføre opplæring i hele fag .
Ii gáibiduvvo ahte rávisolbmot galget čađahit visot oahpu ovtta fágas .
Videre har voksne etter opplæringslovens § 4A-3 rett til videregående opplæring fra og med det året de fyller 25 år .
Dasa lassin lea rávisolbmuin oahpahuslága § 4A-3 vuođul riekti oažžut joatkkaoahpu dan jagi rájes go devdet 25 jagi .
Retten til videregående opplæring gjelder dem som har fullført grunnskole eller tilsvarende , men som ikke tidligere har fullført videregående opplæring .
Vuoigatvuohta beassat joatkkaohppui guoská sidjiide geat leat čađahan vuođđoskuvlla dahje sullasaš oahpu , ja geat ovdal eai leat ollásii čađahan joatkkaoahpahusa .
Voksne som tar videregående opplæring skal i utgangspunktet følge de ordinære læreplanene .
Rávisolbmot geat čuvvot joatkkaoahpu , galget dábálaččat čuovvut oahppoplánaid mat leat biddjojuvvon .
Etter opplæringsloven § 4A-4 har kommunen og fylkeskommunen plikt til å sørge for grunnskoleopplæring og videregående opplæring for voksne , og de kan bruke studieforbund , godkjente Møtesekretærer : Ellen Aina Eira
Oahpahuslága § 4A-4 geatnegahttá suohkaniid ja fylkasuohkaniid bearráigeahččat ahte vuođđooahpahus ja joatkkaoahpahus lágiduvvo rávisolbmuide , ja dan geatnegasvuođa deavdimii sáhttet geavahit oahppolihtuid , dohkkehuvvon neahttaskuvllaid ja eará ásahusaid mat fállet vuođđooahpu ja joatkkaoahpu .
Side 68 av 175 nettskoler og andre som gir tilbud om grunnopplæring og videregående opplæring for å oppfylle sin plikt til å gi opplæring for voksne .
Rávisolbmuin geain lea vuoigatvuohta oažžut joatkkaoahpu , lea maid vuoigatvuohta oažžut soapmása árvvoštallat iežaset reálagelbbolašvuođa ja sis lea riekti oažžut gelbbolašvuođaduođaštusa .
Kompetansebeviset skal gis av fylkeskommunen .
Gelbbolašvuođaduođaštusa galgá fylkasuohkan addit .
I det samiske samfunnet er det et stort behov for voksenopplæring , både på grunnskole-og videregående nivå .
Sámi servodagas lea stuora dárbu fállat rávisolbmuide oahpu , sihke vuođđoskuvla-ja joatkkaoahpahusdásis .
Sametingets engasjement for å styrke voksenopplæringstilbudet vil bli kort omtalt nedenfor .
Sámedikki áŋgiruššan nannet rávisolbmuidoahpaheami namuhuvvo oanehaččat dás vuolábealde .
Et annet aspekt ved voksenopplæring som er et særskilt samisk problem er at det fortsatt er mange eldre samer som mangler grunnopplæring og grunnleggende ferdigheter i lesing og skriving , noe som medfører at analfabetisme i noen samiske områder er et samfunnsproblem .
Eará bealli rávisolbmuidoahpaheamis mii lea hui earenoamáš sámi váttisvuohta , lea ahte ain leat ollu boarrásit sápmelačča geain oalát váilu vuođđooahppu ja geain váilu vuođđumáhttu lohkamis ja čállimis . Dat mearkkaša ahte analfabetisma lea muhtun sámi guovlluin servodatváttisvuohta .
2.5 Sametingets politiske styringsdokumenter 2.5.1 Sametingsrådets politiske plattform
2.5 Sámedikki politihkalaš stivrendokumeanttat 2.5.1 Sámediggeráđi politihkalaš geađgejuolgi