pere/sami_parallel huggingface dataset:
Når en omgjøringsprosent i utmålingssakene hos PSN er på 32 %, er det vesentlig at saksbehandlingstiden blir kort.
Go rievdadanproseassa PVL árvvoštallanáššiin lea 32%, de lea dehálaš ahte áššemeannudanáigi oatnu.
En forsvarlig saksbehandling er nødvendig for tilliten til Helseklage og helsemyndighetens ivaretakelse av pasientenes rettigheter.
Dárbbašuvvo dohkálaš áššemeannudeapmi jus galgá leat luohttevašvuohta dasa ahte Dearvvašvuođaváidalus ja dearvvašvuođaeiseváldi fuolaha pasieanttaid vuoigatvuođaid.
Behandlingsfristen går på bekostning av det totale pasientforløpet
Dikšunáigemearri čuohcá ollislaš pasieantaáigái
Spesialisthelsetjenesten skal gi pasienter som har rett til nødvendig helsehjelp en frist for når pasienten senest skal få helsehjelpen.
Spesialistadearvvašvuođabálvalus galgá addit áigemeari goas maŋemusat sáhttet addit dearvvašvuođaveahki pasieanttaide geain lea vuoigatvuohta oažžut dárbbašlaš dearvvašvuođaveahki.
Fristen kan oppfylles ved at utredning eller behandling startes.
Áigemearri sáhttá ollašuvvot jus čielggadeapmi dahje dálkkodeapmi álggahuvvo.
Helseforetakene måles på om de oppfyller fristen.
Dearvvašvuođadoaimmahagat árvvoštallojuvvojit dan ektui ollašuhttet go áigemeari.
Tall fra Norsk pasientregister viser at fristen i større grad enn tidligere oppfylles ved at flere pasienter får innkalling til utredning og færre til behandling.
Norgga pasieantaregistara logut čájehit áigemearri ollašuvvo dávjjit go ovdal danin go eambbo pasieanttat ožžot sisagohččuma čielggadeapmái, ja unnit oassi dikšui.
Ombudene deler bekymringen rundt denne utviklingen.
Áittardeaddjit vuorjašuvvet dákkár ovdánemiin.
Ombudene erfarer at pasienter kalles inn til en første konsultasjon innen fristen, men at det er for lite fokus på at tidsbruken i det videre pasientforløpet skal være i tråd med god praksis.
Áittardeaddjit vásihit pasieanttat gohččojuvvot vuosttaš čielggadeapmái áigemeari siskkobealde, muhto lea beare unnán fokusa ahte viidáset pasieantaáiggis galgá áigegeavaheapmi leat buori práksisa mielde.
Ombudene er bekymret for at fokuset på å unngå fristbrudd for oppstart behandling går ut over kvaliteten på det totale pasientforløpet.
Áittardeaddjit vuorjašuvvet ahte fokusa garvit rihkkumis divššu álggaheami áigemeari čuohcá ollislaš pasieantaáiggi kvalitehtii.
Pasienter melder at de kommer raskt inn til første konsultasjon.
Pasieanttat muitalit ahte sii jođánit besset vuosttaš ráđđádallamii.
Deretter skjer det lite.
Muhto lea unnán mii geavvá dan maŋŋel.
Noen må vente i månedsvis før situasjonen avklares.
Muhtumat fertejit vuordit máŋga mánu ovdalgo dilálašvuohta čielgá.
Pasienter har opplevd skinnargumenter for hvorfor behandling utsettes.
Pasieanttat leat ožžon heajos ákkaid dasa manin dikšu maŋiduvvo.
En pasient fikk brev om at sykehuset trengte en ny utredning før oppstart behandling.
Okta pasieanta oaččui reivve buohcceviesus ahte sii dárbbašedje ođđa čielggadeami ovdalgo sáhtte álggahit divššu.
Samtidig fikk pasienten muntlig beskjed om at manglende kapasitet var en hovedårsak til den lange ventetiden. Etter forutgående utredning ble pasient henvist til sykehus for operasjon i magen.
Seammás pasieanta oaččui njálmmálaš dieđu ahte váilevaš návccat ledje váldosivvan Ráhkkaneaddji čielggadeami maŋŋel pasieanta čujuhuvvui buohccevissui čoavječuohpadeapmái.
Pasienten mottok brev med informasjon om rett til helsehjelp med frist for utredning/behandling.
Pasieanta oaččui reivve mas lei áigemearri čielggadeapmái/dikšui ja ledje dieđut vuoigatvuođaid birra dearvvašvuođaveahkkái.
Både fastlegen og pasienten forventet operasjon innen fristen for det avklarte behandlingsbehovet.
Sihke fástadoavttir ja pasieanta vurddiiba čuohpadusa dahkkot čielggaduvvon dikšundárbbu áigemeari siskkobealde.
Pasienten fikk kun en konsultasjon innen fristen, og operasjonen ble først gjennomført et år senere.
Pasieanta oaččui dušše ovtta ráđđádallama áigemearrái, čuohpadus čađahuvvui easkka jagi maŋŋel.
Kontrolltimer på sykehusene skyves fremover i tid for å frigi kapasitet slik at frister ikke brytes.
Buohcceviesuin sirdojuvvojit čuovvolandiimmut ovddas guvlui vai luvvejit návccaid nu ahte áigemearit eai rihkkojuvvo.
Nødvendige kontrolltimer er en viktig del av det helhetlige pasientforløpet, det er ingen salderingspost.
Dárbbašlaš čuovvolandiimmut eai leat seastindoaimmat, dat leat dehálaš oassin ollislaš pasieantaáiggis.
I dialog med helsepersonell får vi tilbakemelding om at reglene for behandlingsfrister er lite kjent, vanskelige å forstå og ikke forenelig med den kliniske hverdagen.
Dearvvašvuođabargit addet ruovttoluottadieđu ahte dikšunáigemeari njuolggadusat leat apmasat, váddásat ipmirdit ja eai heive klinihkalaš árgabeivviin.
Politisk målsetning om å unngå fristbrudd har medført rapporteringskrav.
Politihkalaš mihttomearri garvit áigemeari rihkkuma lea mielddisbuktán raporterengáibádusa.
Rapportene viser ikke helhetsbildet, men helseforetakenes evne til å tilpasse seg disse målsettingene.
Raporttat eai čájet olles gova, muhto dearvvašvuođadoaimmahagaid návcca iežaset heivehit dáid mihttomeriide.
Barn og unge
Mánát ja nuorat
Ombudene mottar få henvendelser fra barn selv.
Leat unnán mánát geat ieža váldet oktavuođa áittardeddjiiguin.
Ombudene blir gjerne kontaktet av pårørende som opplever at deres vurdering av behov for hjelp ikke imøtekommes.
Áittardeddjiin áinnas váldet oapmahaččat oktavuođa geat vásihit ahte ii leat mieđiheapmi dasa mot sii árvvoštallet veahkkedárbbu leat.
Det kan være uenighet om form, omfang og kompetanse i den hjelp som gis.
Sáhttá leat guovtteoaivilvuohta málle, viidodaga ja gelbbolašvuođa dáfus veahki ektui mii addo.
Erfaringene er at når et barn er syk eller har behov for omfattende bistand, blir hele familien berørt.
Vásáhusat lea ahte olles bearrašii čuohcá go mánná lea buohcci dahje dárbbaša viiddis veahki.
Derfor er det viktig å få på plass riktig hjelp raskt.
Danin lea dehálaš jođánit addit rievttes veahki.
Brukere med omfattende hjelpebehov møter ofte store utfordringer, og særlig hos kommunale tjenesteytere.
Geavaheaddjit stuora veahkkedárbbuin dávjá vásihit stuora hástalusaid, ja earenoamážit suohkanlaš bálvalusfálliin.
Tilbudet varierer mellom kommunene, både når det gjelder kompetanse, organisering og ressursbruk.
Fálaldat rievddada suohkaniid gaskkas, sihke gelbbolašvuođa, organiserema ja resursageavaheami dáfus.
I saker hvor ting har blitt tilspisset, har vi god erfaring med bruk av dialogmøter for å finne nye og bedre løsninger.
Mis leat buorit vásáhusat geavahit ságastallančoahkkimiid vai gávdnat ođđa ja buorebut čovdosiid vearránan áššiide.
Vi møter også familier som har valgt å flytte, fordi de har hørt at den nye kommunen vil kunne gi et bedre tilbud enn fraflyttingskommunen.
Mii maiddái deaivat bearrašiid geat leat válljen fárret go ledje gullan eará suohkan sáhttá addit buoret fálaldaga go suohkanis gos fárrejedje eret.
Ombudene arbeider for at familier med omfattende hjelpebehov må sikres tilstrekkelig hjelp uavhengig av bostedskommune.
Áittardeaddjit barget sihkkarastime ahte bearrašat geain leat viiddis veahkkedárbbut, ožžot doarvái veahki beroškeahttá makkár suohkanis orrot.
Det vises også her til formålsparagrafen i pasient- og brukerrettighetsloven hvor «befolkningen skal få lik tilgang på tjenester av god kvalitet.
Dás maiddái čujuhuvvo pasieanta- ja geavaheddjiidvuoigatvuođalága ulbmilparagráfii mii cealká “álbmogis galgá leat ovttalágan buriid bálvalusaid fidnen.
» Barn som er pasienter på sykehus, bør få behandling i en avdeling tilpasset deres alder.
” Mánát geat leat pasieantan buohcceviesus, berrejit divššu oažžut ossodagas mii lea heivehuvvon sin áhkkái.
Det kan være tøft for en 16-åring å bli lagt på en voksenavdeling.
16-Jahkásažžii sáhttá leat lossat biddjot rávisolbmoossodahkii.
Her bør ungdommens individuelle behov imøtekommes.
Nuoraid individuáladárbbut berrejit vuhtiiváldojuvvot dás.
Barn og unge er ekstra sårbare når det gjelder helsespørsmål.
Mánát ja nuorat lea eambbo rašit dearvvašvuođaáššiid dáfus.
For barn og ungdom som skal motta poliklinisk behandling, er det viktig at tidspunktene for avtalene i størst mulig grad tilpasses den enkeltes timeplan og livssituasjon.
Lea dehálaš ahte áigemuttut šiehtadusain buoremus lági mielde leat heivehuvvon máná dahje nuora diibmoplánii ja eallindillái gii galgá oažžut poliklinihkalaš divššu.
Det er uheldig med for stort skolefravær.
Ollu jávkan skuvllas ii leat buorre.
Den «annerledesheten» som barn og unge med behandlingsbehov representerer, bør i størst mulig grad minimaliseres ved stor grad av hensyntaking og fleksibilitet i forhold til dette.
“Earáláganvuođa” maid mánát ja nuorat dikšundárbbuin ovddastit, berre nu bures go sáhttá unnidit go váldá dán beali eanemus lágiid vuhtii ja lea heivehanmunát dán ektui.
Helseforetakene er pålagt å etablere ungdomsråd på sykehusene for å sikre medvirkning for ungdom, og for å sikre gode overganger fra barnepasient til voksenpasient.
Dearvvašvuođadoaimmahagat leat geatnegahtton ásahit nuoraidráđi buohcceviesuin vai sihkkarastet nuoraide mielváikkuheami, ja vai sihkkarastet buriid sirdašumiid mánáidpasieanttas rávisolbmopasientii.
Ombudene mener det er viktig at ungdomsrådene kommer på plass ved alle sykehusene.
Áittardeaddjit oaivvildit lea dehálaš ahte juohke buohccevissui bohtá nuoraidráđđi.
Forebyggende arbeid må styrkes.
Eastadeaddji bargu ferte nannejuvvot.
Det er viktig med en god og tilgjengelig helsestasjon og skolehelsetjeneste, og det er viktig at barn blir møtt og hørt.
Lea dehálaš ahte dearvvašvuođastašuvdna ja skuvladearvvašvuođabálvalus lea buorre ja olámuttos, ja ahte mánáid deaivá ja gullá.
Mange pasienter som sliter med psykisk sykdom i voksen alder formidler oppveksthistorier som gjør inntrykk.
Ollu pasieanttat geat rahčet psyhkalaš dávddain rávisolbmo agis, muitalit bajásšaddanfearániid birra mat addet jurddaváikkuhusaid.
”En god barndom varer livet ut” heter det. Det kan også en dårlig barndom gjøre.
Daddjo ahte “buorre mánnávuohta bistá olles eallima” Dan sáhttá heajos mánnávuohta nai dahkat.
Med kunnskap om slike barndom- og oppveksthistorier, er det grunn til å trekke frem viktigheten av forebyggende arbeid og tidlig intervensjon.
Máhtuin dákkár mánnávuođa- ja bajásšaddanfearániid birra, de lea ágga deattuhit man dehálaš easteaddji bargu ja árra seaguheapmi lea.
Pasienter med behov for psykisk helsehjelp
Pasieanttat geat dárbbašit psyhkalaš dearvvašvuođaveahki
Mange av henvendelsene til ombudene handler om problemstillinger rundt pasienters psykiske helse.
Áittardeaddjit ožžot ollu oktavuođaváldimiid čuolmmaid birra mat gusket pasieanttaid psyhkalaš dearvvašvuhtii.
Eksempler på dette kan være spørsmål om rett til behandling, kvaliteten eller omfanget på behandlingen, anmodninger om retting og sletting i journal, forsinket eller mangelfull samhandling mellom tjenestenivåene, medisinering, spørsmål i tilknytning til medikamentfri behandling.
Dakkár ovdamearkkat sáhttet leat gažaldagat dikšunvuoigatvuođaid, divššu kvalitehta dahje viidodaga birra, ávžžuhusat journálain dahkat divvumiid ja sihkkumiid, maŋŋonan dahje váilevaš ovttasdoaibman bálvalusdásiid gaskkas, dálkkodeami birra, gažaldagat dálkkaskeahtes divššu birra.
Listen er lengre.
Listu lea guhkit.
Mange henvendelser som gjelder behandling av psykisk sykdom kommer fra pasientens pårørende.
Ollu oktavuođaváldimat psyhkalaš dávdda divššu birra bohtet pasieantta oapmahaččain.
Pårørendes kunnskap og erfaringer er viktige og verdifulle bidrag for å ivareta pasientens situasjon, og bør benyttes i større grad enn i dag.
Oapmahaččaid máhttu ja vásáhusat leat dehálaš ja mávssolaš buvttusin pasieantta dili vuhtiiváldimii, ja berrejit eanet adnot go odne.
Ombudene erfarer at overgangen fra spesialisthelsetjenesten til kommunal behandling og oppfølging kan være mangelfull og representerer en utfordring for pasienten.
Áittardeaddjit vásihit ahte sirdašupmi dearvvašvuođabálvalusas suohkanlaš dikšui ja čuovvoleapmái sáhttá leat váilevaš ja ovddasta hástalusa pasientii.
Vi mottar henvendelser som gjelder medikamentfrie behandlingstilbud.
Mii oažžut oktavuođaváldimiid mat gusket dálkkaskeahtes dikšunfálaldagaide.
Særlig for pasienter som har benyttet omfattende medikasjon over lengre tid, og hvor det oppleves lite bedring og omfattende bivirkninger, er etterspørsel av medikamentfri behandling stor.
Earenoamážit leat pasieanttat geat leat atnán ollu dálkasiid guhkit áiggi, ja gos liigeváikkuhusat leat stuorrát ja lea unnán buorráneapmi, geat hui ládje ohcalit dálkkaskeahtes divššu.
Politisk ledelse har både i 2015 og 2016 i sine oppdragsdokument til helseforetakene gitt pålegg om etablering av medikamentfrie behandlingstilbud.
Politihkalaš jođihangoddi lea sihke 2015:s ja 2016:s iežas bargodokumeanttain dearvvašvuođadoaimmahagaide addán gohččosa ásahit dálkkaskeahtes dikšunfálaldaga.
Disse er ikke kommet på plass alle steder.
Dat eai leat vuos doaimmas buot sajiin.
Det er uenighet i fagmiljøene om etablering av slike behandlingsplasser.
Fágabirrasiin lea guovtteoaivilvuohta dakkár dikšunsajiid ásahemiid dáfus.
Som ombud mener vi at slike tilbud må komme på plass i ”pasientens helsetjeneste”, og fremhever også viktigheten av at politiske løfter til en pasientgruppe holdes.
Áittardeaddjin mii oaivvildit ahte dakkár fálaldagat fertejit ásahuvvot “pasieantta dearvvašvuođafálaldagas”, ja mii deattuhit ahte lea dehálaš ahte politihkalaš lohpádusat dákkár pasieantajovkui dollojuvvojit.
Pasient med alvorlig psykisk lidelse mottok langvarig behandling i spesialisthelsetjenesten.
Pasieanta geas lea duođalaš psyhkalaš gillámuš vuostáiválddii guhkesáiggi divššu spesialistadearvvašvuođab álvalusas.
Før utskriving ble det søkt om oppfølging fra psykisk helseteam i kommunen.
Ovdal olggosčáliheami ozai suohkanis psyhkalaš dearvvašvuođajoavkkus čuovvuleami.
Det tok over seks uker før pasienten mottok vedtak fra kommunen, hvor pasienten ble gitt samtaler en time hver annen uke.
Válddii badjel guhtta vahkku ovdalgo pasieanta oaččui suohkanis mearrádusa, mii attii sutnje juohke nuppi vahkku ovtta ságastallandiimmu.
Kommunen ble invitert til ansvarsgruppemøte, men stilte ikke.
Suohkan bovdejuvvui ovddasvástádusjoavkočoah kkimii, muhto ii boahtán.
Tre måneder etter at pasienten fikk vedtaket, hadde oppfølgingen fortsatt ikke startet.
Čuovvuleapmi ii lean vuos álgán golbma mánu maŋŋel mearrádusa.
Pasienten klaget på dette i samarbeid med ombudet.
Pasieanta váiddii dán ášši ovttas áittardeddjiin.
Samtalene kom først i gang etter at fylkesmannen var varslet om forholdet.
Ságastallamat easkka álge go fylkamánnái lei dieđihuvvon dili birra.
Nye tilsynsmetoder gir grunnlag for bedre tjenester
Ođđa bearráigeahččanvuogit addet vuođu buorebut bálvalusaide
Sivilombudsmannens forebyggingsenhet har i 2016 påvist alvorlige brudd på regelverk blant annet ved kontroll av institusjoner innen tvungent psykisk helsevern.
Siviilaáittardeaddji eastadanovttadat lea 2016:s čujuhan duođalaš njuolggadusčállosiid rihkkumiidda earret eará bákkolaš psyhkalaš dearvvašvuođasuddjema ásahusaid bearráigeahčuin.
Ombudene er positive til Sivilombudsmannens arbeid på dette feltet.
Áittardeaddjit leat positiivvalaččat Siviilaáittardeaddji bargui dán suorggis.
Sivilombudsmannens arbeid kan virke preventivt og forebygge lovbrudd overfor en sårbar pasientgruppe.
Siviilaáittardeaddji bargu sáhttá hehttet ja eastadit láhkarihkkumiid dákkár rašes pasieantajoavkku ektui.
Ombudene har også merket seg at Sivilombudsmannen varsler om at kontroll vil finne sted uten å oppgi nøyaktig tidspunkt for selve besøket i forkant.
Áittardeaddjit leat maid mearkkašan ahte Siviilaáittardeaddji dieđiha ahte bearráigeahčču boahtá dáhpáhuvvat iige almmuhuvvo ovdagihtii áigemuddu juste dasa goas fitnan dáhpáhuvvá.
Dette gir redusert mulighet for institusjonene til å pynte på driftsforhold eller tilpasse informasjon under selve kontrollen.
Dát unnida ásahusa vejolašvuođa čábbudit doaibmadilálašvuođaid dahje heivehit dieđuid iešalddis bearráigeahču vuolde.
Ombudene mener dette er en arbeidsmetode som fylkesmenn og helsetilsyn i større grad kan dra nytte av i sine tilsyn med helse- og omsorgstjenestene.
Áittardeaddjit oaivvildit fylkkamánniide ja dearvvašvuođabearráigehččui dát bargovuohki lea eanet ávkkálaš go sii doaimmahit bearráigeahču dearvvašvuođa- ja fuolahusbálvalusain.
Vi har også merket oss det tverrfaglige samarbeidet mellom fylkesmennene i Hordaland, Rogaland og Troms vedrørende mangelfull helsehjelp til tenåringen «Ida», jfr. tilsynsrapporten «Dei forsto meg ikkje».
Mii leat maiddái fuomášan fágaidgaskasaš ovttasbarggu Hordalándda, Rogalándda ja Romssa fylkkamánniid gaskkas váilevaš dearvvašvuođaveahki dáfus nuorraniidii “Idai”, vrd. Bearráigeahččoraportta “Sii eai ipmirdan mun”.
Ombudene er enig i de anbefalinger som fremgår i rapporten: Det bør vurderes om det er behov for et utviklingsarbeid for å sikre bedre metoder for fylkesmennenes arbeid i de alvorligste sakene.
Áittardeaddjit leat ovttaoaivilis ávžžuhusaiguin mat ovdanbohtet raporttas: Berre árvvoštallot lea go dárbu ovdánahttinbargui vai sihkkarastá buoret metodaid fylkkamánniid duođaleamos áššiid bargui.
Ombudene erfarer generelt til dels store variasjoner blant landets fylkesmenn når det gjelder klagesaksbehandling, tilsynsrutiner og saksbehandlingstid.
Áittardeaddjit vásihit obbalaččat belohahkii stuora erohusaid riikka fylkkamánniin váiddaáššiid meannudeami, bearráigeahččorutiinnaid ja áššemeannudanáiggi dáfus.
Samtidig ser vi enkelteksempler på nye tilnærmingsmåter og arbeidsmetodikk, særlig innen psykisk helsevern.
Seammás oaidnit ovdamearkkaid ođđa lahkonanvugiide ja bargometodihkkii, earenomážit psyhkalaš dearvvašvuođasuddjemis.
Dette er oppløftende.
Dát movttáskahttá.
Avisen VG avdekket i løpet av 2016 at bruk av beltelegging i tvungen psykisk helsevern underrapporteres til sentrale helsemyndigheter.
2016:s VG áviisa almmustahtii ahte bákkolaš boahkángeavaheapmi psyhkalaš dearvvašvuođasuddjemis raporterejuvvo beare unnán guovddáš dearvvašvuođaeiseválddiide.
Konsekvensen er at omfanget av slik tvangsbruk ikke blir kjent.
Váikkuhussan lea ahte ii gulustuvvo man viiddis bákkolašgeavaheapmi lea.
Ombudene mener underrapporteringen er uholdbar.
Áittardeaddjit oaivvildit beare unnán raporteren lea dohkketmeahttun.
Det må raskt komme på plass konkrete tiltak som sikrer bedre og enklere rapportering av tvangsmiddelbruk.
Fertejit jođánit boahtit konkrehta doaimmat mat sihkkarastet buoret ja álkit raporterema bággoneavvuid geavaheamis.
Mangel på samhandling og medvirkning for rusavhengige
Gárrenmirkogeavaheddjiide váilevaš ovttasdoaibman ja váikkuheapmi
Ventetiden for behandling av rusavhengighet er blitt kortere, men ombudene erfarer at mange får avslag på henvisning til behandling for sin rusavhengighet.
Mirkosorjavašvuođa divššu vuordináigi lea otnon, muhto áittardeaddjit vásihit ahte ollugat eai oaččo čujuheami dikšui iežaset mirkosorjavašvuođain.
Pasienter forteller om vansker etter utskriving fra spesialisthelsetjenesten.
Pasieanttat muitalit leat váttisvuođat maŋŋel olggosčáliheami spesialistadearvvašvuođabálvalusas.
Manglende bolig eller dårlige boforhold umuliggjør en vellykket rehabilitering.
Váilevaš orrunsadji dahje heittogis ássandilálašvuođat dagahit ahte lihkostuvvon veajuiduhttin lea veadjemeahttun.
Tverrfaglig spesialisert behandling kan vise seg nærmest bortkastet dersom pasienten ikke mottar et godt og tilpasset botilbud etter utskriving.
Jus pasieanta ii oaččo buori ja heivehuvvon ássanfálaldaga olggosčáliheami maŋŋel, de doaresfágalaš spesialiserejuvvon dikšu gal measta juo lea duššás.
Bolig som ikke er tilknyttet et rusbelastet miljø er for de fleste en forutsetning for å kunne holde seg rusfrie.
Orrunsadji olggobealde garra gárrendillebirrasa lea eatnasiidda eaktun go galget doalahit iežaset čielggusin.
Bolig med differensiert bemanning etterspørres både av pasientene selv og ansatte i tjenestene.
Pasieanttat ieža ja bálvalusbargit ieža ohcalit orrunviesu differensierejuvvon bargoveagain.
LAR-pasienter klager ofte på valg av medikament, utleveringssted og utleveringsrutiner, samt manglende individuell vurdering og medvirkning.
LAR-pasieanttat dávjá váidalit dálkkasválljemiid, addinsaji ja addinrutiinnaid, ja váilevaš individuála árvvoštallama ja mielváikkuheami.
Vi ser mange felles erfaringer hos pasienter som lider av rusmiddelavhengighet og pasienter innen psykisk helsevern.
Mii oaidnit ollu oktasaš vásáhusaid pasieanttain geain lea gárrenmirkosorjjasvuohta ja psyhkalaš dearvvašvuođasuddjema pasieanttain.
I mange saker kommer det frem at de verken har kjennskap til eller har fått tilbud om individuell plan (IP), eller at de har en IP som er utdatert og ikke blir benyttet.
Ollu áššiin boahtá ovdan ahte sii eai dieđe eaige leat ožžon fálaldaga individuála plána birra (IP), dahje sis lea IP mii lea boarásnuvvan iige geavahuvvo.
Vår erfaring er at dersom en IP brukes etter intensjonen, gir det pasienten større mulighet for medvirkning og forutsigbarhet.
Min vásáhus lea ahte jus IP geavahuvvo áigumuša mielde, de pasieanta oažžu eanet vejolašvuođaid mielváikkuheapmái ja einnostahttivuhtii.
Den kan også bidra til et bedre samarbeid mellom de som har ansvaret for å følge opp pasienten samt styrke behandlingen og oppfølgingen av denne.
Dat sáhttá maiddái váikkuhit buoret ovttasbargui sin gaskkas geain lea ovddasvástádus čuovvulit pasieantta ja nannet divššu ja divššu čuovvoleami.
Brukernes synspunkter på hva som er viktig for en vellykket behandling og rehabilitering skal innhentes og journalføres.
Geavaheddjiid oainnut das mii lea dehálaš vai dikšu ja veajuiduhttin lihkostuvvá galget vižžot ja journálii čállot.
«Hva er viktig for deg?».
“Mii lea dutnje dehálaš?”.
Svaret bør gi sterke føringer for hva som tilbys.
Vástádus berre addit nanu láidestusaid dasa mii fállojuvvo.
Kunnskap er nøkkelen til likeverdige helsetjenester
Čoavdda ovttadássásaš dearvvašvuođabálvalusaide lea máhtolašvuohta
Pasient- og brukerrettighetsloven skal bidra til å sikre alle lik tilgang på tjenester av god kvalitet, fremme tillit og sosial trygghet, og ivareta respekten for den enkeltes liv, integritet og menneskeverd.
Pasieanta- ja geavaheddjiidvuoigatvuođaláhka galgá veahkehit sihkkarastime buohkaide seamma oažžuma bálvalusaide main lea buorre kvalitehta, dat galgá ovddidit luohttámuša ja sosiála oadjebasvuođa, ja vuhtiiváldit ahte ovttaskasolbmo eallin, integritehta ja olmmošárvu doahttaluvvo.
For mange innvandrere utfordres denne retten av at de ikke behersker norsk i tilstrekkelig grad og at de ikke kjenner den norske helsetjenesten.
Ollu sisfárrejeddjiide dát vuoigatvuohta hástaluvvo danin go sii eai máhte hupmat dárogiela doarvái bures ja go sii eai dovdda norgga dearvvašvuođabálvalusa.
Likeverdige helsetjenester forutsetter lik tilgang på informasjon og lik reell mulighet for medvirkning.
Eaktun seammadássásaš dearvvašvuođabálvalusaide lea seammalágan vejolašvuohta oažžut dieđuid ja seamma reála vejolašvuohta mielváikkuheapmái.
Informasjonen må gis på en måte og på steder der innvandrerbefolkningen beveger seg.
Dieđut fertejit juoga ládje addot ja almmolaš báikkiin gos sisafárrejeaddjit vánddardit.
Vi kan ikke forvente at de som ikke kjenner systemene, selv oppsøker de rette kanalene.
Mii eat sáhte vuordit sii geat eai dovdda vuogádaga, ieža ohcet veahki.
Noen pasienter er avhengig av tolk i sitt møte med helsetjenesten.
Muhtun pasieanttat dárbbašit dulkka go leat oktavuođas dearvvašvuođabálvalusain.
Ombudene har erfaring med ansatte både i spesialisthelsetjenesten og kommunale helse- og omsorgstjenester som ved spørsmål om bruk av tolk argumenterer med at tolketilbudet kan være vanskelig tilgjengelig og krevende av økonomiske årsaker.
Áittardeddjiid vásáhus lea ahte sihke spesialistadearvvašvuođabargit ja suohkanlaš dearvvašvuođa- ja fuolahusbálvalusaid bargit, dalle go dulkageavaheamis lea gažaldat, ákkastallet ahte dulkonfálaldaga illá lea olámuttos ja dat lea gáibideaddji ekonomalaš sivaid geažil.
I henvendelser til våre kontor møter vi pasienter som ikke har fått den helsehjelpen de skal, fordi tolk ikke har vært benyttet.
Min kontuvrii oktavuođaváldimiin, mii deaivat pasieanttaid geat eai leat ožžon rievttes dearvvašvuođaveahki, danin go dulka ii leat geavahuvvon.
Pasientene har ikke forstått den informasjon som er gitt og helsepersonellet har ikke forstått hvordan pasienten beskriver sine symptomer, tidligere behandling, sykdommer i familien med mer. I våre tilbakemeldinger til tjenestestedene, understrekes deres ansvar for å tilrettelegge for forsvarlig kommunikasjon.
Pasieanttat eai leat ádden dieđuid maid leat ožžon ja dearvvašvuođabargit eai leat ipmirdan movt pasieanta lea čilgen su dávdamearkkaid, ovddeš divššu, buozalmasvuođaid bearrašis j.e. Min ruovttoluottadieđuin bálvalusbáikkiide, mii deattuhit sin ovddasvástádusa láhčit dili dohkálaš gulahallamii.
Lederforankring, planlegging og budsjettering for nødvendige utgifter til kvalifisert tolk, er nødvendig for å sikre rettsikkerheten til språklige minoriteter og for å sikre at de får forsvarlig helsehjelp.
Hovdengoddái sajáiduhttin, plánen ja bušeteren dárbbašlaš ruhtagoluin gelbbolaš dulkii, dárbbašuvvo vai sihkkarastá riektesihkarvuođa gielalaš minoritehtaide ja vai sihkkarastá sii ožžot dohkálaš dearvvašvuođaveahki.
Ombudene er gjennom henvendelser fra pasienter med psykiske lidelser, kjent med at enkelte har fått avslag på nødvendig helsehjelp, rett og slett fordi tjenestestedet mener den av faglige årsaker ikke kan gis ved bruk av tolk.
Áittardeaddjit dihtet pasieanttaid oktavuođaváldimiid bokte, geain leat psyhkalaš gillámušat, ahte muhtumat leat ožžon biehttaleami dárbbašlaš dearvvašvuođaveahkkái, njuolggut daningo bálvalusbáiki oaivvilda ahte dat fágalaš sivaid geažil ii sáhte addot go geavaha dulkka.
Etter at ombudet har tatt kontakt, er tilbudet tilrettelagt.
Maŋŋel go áittardeaddjit válde oktavuođa, de lea fálaldat láhččojuvvon.
Det må være et absolutt krav at helsetjenesten sikrer pasienter nødvendig helsehjelp uten at pasientene får bistand fra et pasient- og brukerombud til å klage.
Ferte leat absoluhtta gáibádus ahte dearvvašvuođabálvalus sihkkarastá pasieanttaide dárbbašlaš dearvvašvuođaveahki almmá nu ahte pasieanttat ožžot veahki pasieanta- ja geavaheddjiidáittardeaddjis váidit.
Utfordringer som skyldes språk, er økende også i de kommunale tjenestene.
Suohkanlaš bálvalusain maiddai lassánit váttisvuođat giela geažil.
Antallet eldre innvandrere med norsk som annetspråk blir stadig flere, og i motsetning til tidligere, der de ofte ble ivaretatt innen familien, vil flere etterspørre kommunale helse- og omsorgstjenester.
Boarráset sisafárrejeddjiid lohku, geain lea dárogiella nubbingiellan, lassána álelassii, ja vuostálasvuođas dasa mot ovdal lei, mas bearaš fuolahii sin, de eambbogat bohtet ohcalit suohkanlaš dearvvašvuođa- ja fuolahusbálvalusaid.
Hva gjør vi når hjemmetjenesten skal besøke en kvinne som har glemt sine norskkunnskaper som følge av demenssykdom?
Maid mii dahkat go ruovttubálvalus galgá fitnat nissonolbmo luhtte gii lea vajálduhttán iežas dárogielmáhtu demeansa geažil?
Hva gjør vi med den eldre mannen på sykehjem som bare behersker somali?
Maid bargat vuoras dievdduin buohcceviesus gii dušše máhttá somalia giela?
Et godt samarbeid med innvandrerorganisasjonene er nødvendig for å utvikle tilbudet slik at alle bosatt i Norge får den hjelpen de skal ha.
Buorre ovttasbargu sisafárrejeddjiidorganisašuvnnaiguin lea dárbbalaš ovdánahttit fálaldaga nu ahte buohkat geat orrot Norggas ožžot veahki maid dárbbašit.
Migrasjonshelse som tema bør integreres i de viktigste helsekonferansene, og ikke som i dag, hvor det stort sett er på særskilte konferanser dette er hovedtema.
Migrašuvdnadearvvašvuohta fáddán berre ovttastahttot deháleamos dearvvašvuođakonferánssaide, iige nu movt odne, dát lea eanasmuddui dušše váldofáddán earenoamáš konferánssain.
Her møtes som oftest de som allerede er interessert i feltet og har kunnskap.
Dáppe dávjá deaivvadit sii geain juo lea máhtolašvuohta ja beroštupmi suorggis.
Fyller fastlegene oppdraget?
Ollašuhttet go fástadoaktárat sin barggu?
Fastlegene har en viktig rolle i den offentlige helsetjenesten i Norge og høster mange lovord.
Fástadoaktáriin lea dehálaš doaibma Norgga almmolaš dearvvašvuođabálvalusas ja sii ožžot ollu rámi.
I tillegg til at de selv yter helsehjelp, er de vår portvakt, eller like gjerne døråpner, inn til andre deler av helsetjenesten.
Lassin dasa ahte sii doaimmahit dearvvašvuođaveahki, de leat sii min uksaváktan, dahje vaikko uksarahppin, geat rahpet uvssa eará osiide dearvvašvuođabálvalusas.
Pasientene erfarer at telefontilgjengeligheten er dårligere enn fastlegeforskriften fastsetter.
Pasieanttat vásihit ahte telefovdnabálvalus lea heajut go dan mii fástadoaktáraláhkaásahusas lea mearriduvvon.
Det tar lang tid å få time, og når en først er kommet til fastlegekontoret, må mange ofte vente lenge.
Váldá guhkes áiggi oažžut diimmu, ja go vuos lea boahtán fástadoavttirkontuvrii, de ollugat šaddet dávjá vuordit guhká.
Hjemmebesøk er vanskelig å få til, og fra samarbeidspartnere etterlyses mer samarbeid med de øvrige helse- og omsorgstjenestene i kommunene.
Lea váttis maid doaktárii ruovttuin fitnat, ja ovttasbargoguoimmit váillahit maid eanet ovttasbarggu eará dearvvašvuođa ja fuolahusbálvalusaiguin suohkaniin.
Det er også utfordringer knyttet til rekruttering av fastleger i distriktene.
Leat maiddái ollu hástalusat fástadoaktáriid rekrutterema dáfus doaresbeliide.
Pasienter opplever å stå uten fastlege.
Pasieanttat vásihit ahte sis váilu fástadoavttir.
Flere steder foregår rene vikarstafetter.
Ollu báikkiin dáhpáhuvvá maid nu ahte sadjásaš doaktárat bohtet ja mannet.
Formålet med fastlegereformen var blant annet å bidra til kontinuitet i lege-pasientforholdet.
Ulbmil fástadoavttirođastusain lei earret eará váikkuhit jotkkolašvuhtii doaktára ja buohcci gaskkas.
Helsemyndighetene må iverksette tiltak for å sikre tilgjengelige og kontinuerlige allmennlegetjenester i hele landet.
Dearvvašvuođaeiseválddit fertejit johtui bidjat doaimmaid sihkkarastit olámuttos ja oktilaš dábálašdoavttirbálvalusaid olles riikkas.
Ombudenes erfaring er at kravene i fastlegeforskriften i liten grad følges opp av kommunene.
Áittardeaddjit vásihit ahte suohkanat illá čuovvulit fástadoavttirláhkaásahusa gáibádusaid.
I spesialisthelsetjenesten blir pasienter som venter mer enn én time utover avtalt tid på poliklinikken, ettergitt egenandelen.
Spesialistadearvvašvuođabálvalusas sihkkot iežasoasi go pasieanta poliklinihkas šaddá vuordit guhkit go diimmu badjel šiehtaduvvon áiggi.
Motsatt må de betale dersom de selv ikke møter og ikke har gitt beskjed med 24-timers margin.
Ieža muđui šaddet máksit dan jus fal eai dihtto šiehtaduvvon áigái ja eai leat addán dieđu unnimusat 24 diimmu ovdagihtii.
Også hos fastlegen må pasientene betale dersom de ikke avbestiller i tide.
Pasieanttat šaddet máksit iežasoasi fástadoaktárii nai jus rievttes áigái daga diŋgonmáhcaheami.
Men hos fastlegen ettergis ingen egenandel selv om pasienten må vente mer enn en time.
Muhto jus pasieanta šaddá vuordit guhkit go ovtta diimmu fástadoaktára luhtte, de ii luitojuvvo iežasoassi.
Det er ingen grunn til at en tilsvarende regel som i spesialisthelsetjenesten ikke skal innføres i fastlegeordningen.
Ii leat makkárge ágga dasa ahte eai galgga sullasaš ortnega álggahit fástadoaktárortnegis go dan mii “Don leat biddjon fástadoaktárlistui mas juste dál ii leat fásta doavttir.
Betalingsfritak ved lang ventetid hos fastlegen kunne kanskje ført til en bedre organisering av tjenesten.
Máksimis beassat guhkebuš vuordináiggi geažil soaittášii mielddisbuktit buoret organiserema fástadoaktára bálvalusas.
Lang ventetid kan også være et symptom på ressursmangel.
Guhkes vuordináigi sáhttá maid leat dovdomearkan resursavátnivuhtii.
Ordningen tilføres nye oppgaver, behandlingsmulighetene øker og pasientrettighetene styrkes.
Ortnega geažil lassánit ođđa barggut, dikšunvejolašvuođat ja pasieantavuoigatvuođat nannejuvvojit.
Dette øker pasientenes behov for informasjon som igjen krever mer tid under konsultasjonene.
Pasieanttaid dárbu dieđuide lassána, mii fas de gáibida eanet áiggi konsultašuvnnaide.
Fra flere hold etterlyses mer samarbeid innad i kommunene, mellom hjemmetjenestene og fastlegene og mellom de som fatter vedtak om kommunale helse- og omsorgstjenester og fastlegene.
Máŋgga bealis váillahit buoret ovttasbarggu suohkaniin, gaskal ruovttubálvalusaid ja fástadoaktáriid ja sin gaskkas geat buorrindohkkehit mearrádusaid suohkanlaš dearvvašvuođa- ja fuolahusbálvalusaid ja fástadoaktáriid dáfus.
Pasienterfaringer som deles med ombudene, viser at mangel på samhandling mellom de ulike hjelpeinstansene ofte er årsak når noe går galt.
Pasieantavásáhusat mat juogaduvvojit áittardeddjiiguin, čájehit váilevaš ovttasdoaibman gaskal daid iešguđetge veahkkebálvalusaid dávjá lea sivvan dasa go juoga manná boastut.
Vi må også bedre enn i dag ivareta ungdommen i møte med helsetjenesten.
Mii fertet maid buoret go odne vuostáiváldit nuoraid go sii leat oktavuođas dearvvašvuođabálvalusain.
Når man har fylt 16 år, er man i utgangspunktet myndig når det gjelder helsespørsmål.
Go deavdá 16 jagi, de álgoálggus lea ieš válddálaš áššiin mat gusket dearvvašvuođagažaldagaide.
Det vil si at man, på lik linje med voksne, har rett til å få informasjon og ta avgjørelser om egen helse.
Dat mearkkaša ahte nuorain, seamma ládje go rávisolbmuin, lea vuoigatvuohta oažžut dieđuid iežaset dearvvašvuođa birra ja mearrádusaid dahkat iežaset dearvvašvuođa dáfus.
Helsepersonellet har i utgangspunktet taushetsplikt overfor foreldre og andre pårørende til pasienter som er over 16 år.
Dearvvašvuođabargiin lea jávohisbággu váhnemiid ektui ja eará oapmahaččaid ektui go pasieanta lea badjel 16 jagi.
Det vil med andre ord si at har man fylt 16 år, kan man med noen unntak bestemme om foreldre skal informeres eller ikke ved behov for helsehjelp.
Dat mearkkaša ahte go lea deavdán 16 jagi, de sáhttá muhtin spiehkastemiiguin mearridit ahte galget go váhnemiidda dieđihuvvot vai ii go dearvvašvuođaveahkki dárbbašuvvo.
Men 16-åringene er ikke fritatt fra å betale egenandel.
Muhto 16 jahkásaččat eai leat luvvejuvvon máksimis iežasoasi.
For mange betyr det at de må be foreldrene om penger til egenandel.
Dat mearkkaša olusiidda ahte fertejit jearrat váhnemiin ruđa iežasoassái.
Det mener vi innskrenker ungdommenes mulighet til å få oppfylt viktige sider ved det å være helserettslig myndig fra fylte 16 år.
Mii oaivvildit dát gáržžida nuoraid vejolašvuođa ollašuhttit dehálaš osiid leat dearvvašvuođarievttálaš válddálažžan dan rájes go devdet 16 jagi.
Det er sterkt fokus på unge og deres helse, og på deres behov for noen å henvende seg til når problemer knyttet til fysisk og psykisk helse, vanskeligheter hjemme eller på skole som det er vanskelig å snakke med familien om, dukker opp.
Nuorat ja sin dearvvašvuohta lea hui guovddážis ja sin dárbu oktavuođaváldit muhtumin sin rumašlaš ja psyhkalaš váttisvuođaid dáfus, váttisvuođat dáfus mat čuožžilit ruovttus dahje skuvllas maid birra lea váttis hupmat bearrašiin.
Det vil være naturlig at den helserettslige myndiggjøringen av 16-åringer følges opp med fritak av egenandel frem til fylte 18 år, for slik å gi innhold til rettigheten.
Dat livčče lunddolaš ahte dearvvašvuođarievttálaš válddálažžan dahkan 16 jahkásaččain čuovvuluvvošii nu ahte luvvejuvvo iežasoasi máksimis gitta dassážii go devdet 18 jagi, vai attášii sisdoalu dan vuoigatvuhtii.
Ombudene anbefaler at:
Áittardeaddjit ávžžuhit ahte:
 pasienter som venter over en time etter fastsatt tid hos fastlegen bør slippe å betale
 pasieanttat geat vurdet badjel diimmu beassat fástadoaktára várrejuvvon diibmui eai berre dárbbašit máksit
 fastlegeordningen bør evalueres
 fástadoavtterortnet berre árvvoštallojuvvot.
 ungdom mellom 16 og 18 år bør slippe å betale egenandel hos fastlegen
 ahte nuorat gaskal 16 ja 18 jagi eai berre dárbbašit máksit iežasoasi fástadoaktárii
«Det er denne samhandlinga»
“Dat lea ovttasdoaibmamis sáhka”
Sitatet i overskriften kan gjenkjennes fra mange samtaler ombudene har hatt de siste årene med pasienter, pårørende og helsepersonell.
Áittardeddjiide lea sitáhta bajilčállagis oahpis ollu daid ságastallamiid vuođul mat leat leamašan maŋemus jagiid pasieanttaiguin, oapmahaččaiguin ja dearvvašvuođabargiiguin.
Dessverre omtales samhandling oftere som en mangelvare enn en ressurs.
Dađibahábut namuhuvvo ovttasdoaibman dávjjibut váilevašvuohtan dan sadjái go resursan.
Samspillet rundt de utskrivningsklare pasientene er fortsatt en utfordring over hele landet.
Ovttasdoaibman olggosčáliheami gearggus pasieanttaid ektui lea ain hástalus olles riikkas.
Ombudene snakker med pasienter og pårørende som opplever at de gjøres til et problem, både for spesialisthelsetjenesten som er «ferdig» med sin del av jobben og for kommunen som ikke har det nødvendige tilbudet til pasienten/brukeren på plass.
Áittardeaddjit hupmet pasieanttaiguin ja oapmahaččaiguin geat vásihit ahte sii šaddet giksin, sihke spesialistadearvvašvuođabálvalussii mii lea “geargan” iežas osiin barggus ja suohkaniidda main ii leat dat dárbbašlaš fálaldat sajis pasientii/geavaheaddjái.
Dette medfører stadig midlertidige og dårlige løsninger, der pasienten i verste fall ikke får fullt utbytte av behandlingen som er gitt, nettopp fordi oppfølgingen er mangelfull og/eller feil.
Dat mielddisbuktá dávjá gaskaboddosaš ja heittogis čovdosiid, dalle sáhttá nu vearrái ahte pasientii ii soaitte ollislaš ávkki divššus maid lea ožžon, juste dan dihte go lea váilevaš ja/dahje boasttučuovvoleapmi.
Pasienter og pårørende får i sin dialog med ansatte i spesialisthelsetjenesten forventninger om at kommunen vil følge opp pasienten med konkrete tjenestetilbud etter utskriving fra sykehus.
Pasieanttat ja oapmahaččat ožžot gulahallamis spesialistadearvvašvuođabálvalusa bargiiguin vuordámušaid ahte suohkan boahtá čuovvulit pasieantta konkrehtalaš bálvalusfálaldagain maŋŋel olggosčáliheami buohcceviesus.
Disse forventningene blir ikke alltid innfridd.
Dat vuordámušat dávjá eai ollašuvvo.
Det er vår erfaring at spesialisthelsetjenesten i stor grad forholder seg til diagnoser og hvordan disse bør følges opp, mens kommunens helse- og omsorgstjeneste har fokus på pasientens funksjonsnivå og hvordan behovet for tjenester kan imøtekommes.
Min vásáhus lea ahte spesialistadearvvašvuođabálvalus eanas muddui vuhtiiváldá diagnosaid ja movt daid berre čuovvulit, ja suohkana dearvvašvuođa ja fuolahusbálvalusa bidjá ges fokusa dasa movt pasieanttat doibmet ja movt sáhttá dustet bálvalusdárbbuid.
Vi tror disse ulike innfallsvinklene representerer samhandlingsutfordringer.
Mii jáhkkit dát iešguđetlágan geahččanguovllut ovddastit ovttasdoaibmanhástalusaid.
Spesielt ser ombudene store utfordringer i totaltilbudet innen rehabilitering og habilitering.
Earenoamážit oidnet áittardeaddjit stuora hástalusaid ollislaš fálaldagain veajuiduhttima ja veajuidahttima dáfus.
Pasienten er mest opptatt av at det gode og rette tilbudet defineres, finnes og tilbys han eller henne til rett tid.
Pasieanta berošta eanemus das ahte dat buorre ja rievttes fálaldat definerejuvvo, gávdno ja fállojuvvo sutnje rievttes áigái.
Det spiller mindre rolle for pasienten hvem som har ansvaret, bare ansvaret er plassert og tas på alvor av den som har det.
Ii leat nu dehálaš pasientii geas lea ovddasvástádus, beare ovddasvástádus lea biddjon ja váldo duođas dan olbmos geas lea ovddasvástádus.
Samtidig gjøres mye arbeid for å skape gode og trygge forløp for landets innbyggere på tvers av omsorgsnivåene for de pasientene og brukerne som trenger det.
Seammás dahkko olu bargu ráhkadit buriid ja dorvvolaš proseassaid riikka ássiide gaskal fuolahusdásiid, pasieanttaide ja geavaheddjiide geat dárbbahit dan.
Avtaler som definerer ansvar er på plass for mange områder som inngår i samhandlingsbegrepet.
Soahpamušat mat definerejit ovddasvástádusa leat sajis ollu surggiin mat gullet ovttasdoaibmandoahpagii.
Ombudene erfarer at det til tross for alt det gode arbeidet, er langt fram til at ivaretakelsen av den enkelte pasient oppleves trygg, planlagt, forberedt og med klare ansvarsforhold.
Áittardeaddjit vásihit liikká dan buori barggu geažil ahte lea guhki vuos dassážii ovttaskas pasieanta vásiha ahte áimmahuššan su ektui lea dorvvolaš, plánejuvvon, ráhkkanahtton ja čielga ovddasvástádusgaskavuođaiguin.
Eldre må si i fra!
Boares olbmot fertejit muitalit!
Ombudene er i kontakt med mange som bekrefter inntrykket av at det fortsatt er en utbredt klagefrykt hos eldre og deres pårørende.
Áittardeaddjit leat oktavuođas ollugiiguin geat duođaštit ahte boares olbmuin ja sin oapmahaččaid lea ain dat oaidnu ahte sii ballet váidalit.
Mange pasienter og brukere vil ikke være til bryderi, og de ønsker ikke å framstå som utakknemlige.
Ollu pasieanttat ja geavaheaddjit eai áiggo leat giksin ja eai hálit oažžut dakkár oainnu ahte sii leat giitemeahttumat.
Ombudene opplever at både pårørende og pasienter ønsker å forfølge kritikkverdige forhold, men at frykten for negative konsekvenser stopper en tilbakemelding eller klage til tjenesteyteren.
Áittardeaddjit vásihit ahte oapmahaččat ja pasieanttat áiggot čuovvulit cuiggodan veara dilálašvuođaid, muhto ballu negatiivvalaš váikkuhusaide bisseha sin addit ruovttoluottadieđu dahje váidaga bálvalusfállái.
Dette er bekymringsverdig.
Dát lea vuorjašumi veara.
Pasient- og brukerombudene erfarer at i de aller fleste sakene mottas tilbakemeldinger på en konstruktiv måte og brukes til endring og læring.
Pasieanta- ja geavaheddjiidáittardeaddjit vásihit ahte sii eanas áššiin vuostáiváldet konstruktiivvalaš ruovttoluottadieđuid mat geavahuvvojit rievdademiide ja oahppamii.
Det må legges til rette for at kritikkverdige forhold gjøres kjent og registreres slik at de kan rettes opp.
Dilli ferte láhččojuvvot nu ahte cuiggodanveara dilálašvuođat almmuhuvvojit ja registrerejuvvojit vai sáhttet njulgejuvvot.
Denne årsmeldingen omtaler tjenesteyternes håndtering av klagesaker i et annet kapittel.
Dát jahkedieđáhus muitala eará kapihttalis mot bálvalusfállit gieđahallet váiddaáššiid.
Tjenesteyterne innen helse- og omsorg utvikler og tar i bruk stadig nye systemer og tekniske løsninger, der hensikten er å gi bedre og mer effektive tjenester.
Bálvalusfállit dearvvašvuođa- ja fuolahusas ovddidit ja váldet atnui dađistaga ođđa vuogádagaid ja teknihkalaš čovdosiid, áigumuš lea addit buoret ja beaktileappot bálvalusaid.
Ikke alle disse løsningene er like tilgjengelige og anvendelige for alle pasienter og brukere.
Eai buot dát čovdosat leat liikká olámuttos ja ávkkálaččat buot pasieanttaide ja geavaheddjiide.
Noen kommuner har ikke alternative løsninger tilgjengelig.
Muhtin suohkaniin eai leat molssaevttolaš čovdosat olámuttos.
Ombudene minner om hvor viktig det er å foreta hensiktsmessige risiko- og sårbarhetsanalyser før innføring av ny teknologi.
Áittardeaddjit muittuhit man dehálaš lea doaimmahit ulbmillaš riska- ja hearkkesvuođaanalysaid ovdal sisabuktá ođđa teknologiija.
Det er også svært nyttig og viktig å involvere brukere i planlegging og innføring av nye systemer.
Dat lea maid hui ávkkálaš ja dehálaš siskkildit geavaheddjiid ođđa vuogádagaid plánemis ja sisabuktimis.
På samme måte som vi mener det klages for lite på kvaliteten og omfanget på tjenestene, frykter pasient- og brukerombudene at det reelle behovet for hjelp ikke synliggjøres.
Seamma ládje oaivvildit mii ahte váidaluvvo beare unnán bálvalusaid kvalitehta ja viidodaga dáfus, de ballet pasieanta- ja geavaheddjiidáittardeaddjit ahte dat duohta dárbu veahkkái ii čalmmustahttojuvvo.
Vi møter mennesker som lar være å søke nødvendig hjelp fordi de oppriktig mener og tror at det ikke er noen vits, at det ender med avslag.
Mii deaivat olbmuid geat eai oza dárbbašlaš veahki go olusat njuolgut oaivvildit ja jurddašit ahte ii leat ávki, ahte dat loahpahuvvo biehttalemiin.
Det finnes en resignasjon blant pasienter og brukere.
Pasieanttaid ja geavaheddjiid gaskkas lea vuolláneapmi.
Dette er spesielt viktig å merke seg i et valgår.
Dán lea earenoamáš dehálaš fuomášit válgajagis.
Vi råder alle til å være nøye med fakta og nyansene når helsetilbudet diskuteres.
Mii rávvet buohkaid leat dárkilat fáktáiguin ja nyánssaiguin go dearvvašvuođafálaldat digaštallojuvvo.
Ombudene er særlig bekymret for eldre eller syke mennesker som er alene og som ikke etterspør hjelp.
Áittardeaddjit vuorjašuvvet erenoamážit vuorraset ja buohcci olbmuiguin geat leat okto ja eai ohcal veahki.
Oslo kommune har stillinger som seniorveileder i bydelene.
Oslo suohkanis leat seniorbagadeaddjivirggit gávpotosiin.
Dette er kommunalt ansatte som kontakter eldre som ikke har en relasjon til de offentlige omsorgstjenestene.
Dát leat suohkanlaš bargit geat váldet oktavuođa boares olbmuiguin geain ii leat oktavuohta almmolaš fuolahusbálvalusaiguin.
Formålet er en helsefremmende samtale.
Ulbmil lea dearvvašvuođaovddideaddji ságastallan.
Seniorveilederen kan informere den aldrende innbyggeren og også danne seg et bilde av potensielt hjelpebehov på kort og lang sikt.
Seniorbagadeaddji sáhttá bajásčuvget vuorasolbmui ássiid birra ja maiddái oažžut gova das makkár veahkkedárbbu sáhttá leat sihke oanehit ja guhkebuš áigái.
Seniorveiledere kan bidra til å forebygge noen av de problemene som beskrives i avsnittene over.
Seniorbagadeaddji sáhttá váikkuhit eastadeame muhtin daid čuolmmaid mat govviduvvojit teakstaosiin badjelis.
Dette kan være et positivt tiltak.
Dat sáhttá leat positiivvalaš doaibma.
En 94 år gammel hjemmeboende mann får ikke bestilt mat fra kommunen fordi han ikke har PC. Den aktuelle kommunen har ikke andre løsninger tilgjengelig.
94 jahkásaš boares dievdu gii ruovttus orru ii beasa diŋgot biepmu suohkanis go sus ii leat dihtor. Dán suohkanis eai leat eará čovdosat olámuttos.
Du finner mer om hvordan pasient- og brukerombudene arbeider, lenker til aktuelt lovverk og adresser og telefonnumre til alle ombudene på www.pasientogbrukerombudet.no
Gávnnat eanet dieđuid pasieanta- ja geavaheddjiidáittardeddjiid bargguid birra, liŋkkaid áigeguovdilis láhkamearrádusaide ja buot áittardeddjiid čujuhusaid ja telefovdnanummariid neahttačujuhusas www.pasientogbrukerombudet.no
Å R S M E L D I N G
J A H K E D I E Đ Á H U S
Det har vært et travelt år for pasient- og brukerombudene.
Pasieanta- ja geavaheaddjiáittardeaddjis leat leamaš olu barggut dán jagi.
Vi har opplevd en jevn saks økning de siste år, også i 2017 hvor vi hadde 15 200 henvendelser.
Mii leat vásihan ahte áššit leat jámmat lassánan maŋemus jagiid, maiddái 2017:s, dalle ledje mis 15 200 oktavuođaváldima.
Det er likevel viktig å påpeke at ombudenes årsrapport ikke er en tilstandsrapport om helse- og omsorgs tjenestene.
Liikká lea dehálaš deattuhit ahte áittardeaddji jahkeraporta ii leat dilleraporta dearvvašvuođa- ja fuollabálvalusain.
De fleste har gode pasientopplevelser, hvor det ikke er nødvendig å kontakte ombudene.
Eatnasiin leat buorit pasieantavásáhusat, main eai dárbbaš váldit oktavuođa áittardeddjiiguin.
Våre erfaringer er først og fremst viktige for å tydeliggjøre svakheter og forbedringspotensial.
Min vásáhusat leat ovddemusat ja vuosttažettiin dehálaččat heittotvuođaid ja buoridanpotensiála čielggasmahttimii.
Vi skal være kjent og tilgjengelig over hele landet.
Min galget dovdat ja mii galgat olámuttos olles riikkas.
Vi skal bidra til økt kvalitet og pasientsikkerhet i helsetjenestene og jobbe ubyråkratisk og effektivt.
Mii galgat veahkkin dearvvašvuođabálvalusain buorideame kvalitehta ja pasieantasihkarvuođa ja mii galgat bargat eahpebyrokráhtalaččat ja beaktilit.
Risikoen for at svikt og urett ikke oppdages eller rettes opp finnes i alle pasient- og brukergrupper.
Buot pasieanta- ja geavaheaddjijoavkkuin gávdno riska dasa ahte váilliid ja vearrivuođaid eai fuobmá.
De som er mest sårbare når svikt oppstår er ofte de som står alene, de som står uten nettverk eller støttespillere rundt seg.
Dat geat dávjá leat buot hearkkimusat go váili čuožžila leat sii geat leat okto, geain váilot fierpmádagat ja doarjjaolbmot.
«Du skal være frisk for å være syk», heter det i et kjent ordtak.
Dovddus sátnevádjasis daddjo “Don galggat leat dearvvaš go galggat leat buohcci”.
Det kan være vanskelig å få kunnskap om pasientrettigheter og kreve disse oppfylt når du selv er svekket av sykdom.
Go ieš leat návccahuvvon buozanvuođa geažil, de sáhttá váttis oažžut dieđuid pasieantavuoigatvuođaid birra ja gáibidit daid ollašuhttot.
Pårørende er en stor ressurs i helse- og omsorgstjenestene, men vi møter også utslitte og motløse pårørende i vår arbeidshverdag.
Dearvvašvuođa- ja fuollabálvalusain leat oapmahaččat stuora resursan, muhto mii deaivat maiddái váiban ja skurtnjagan oapmahaččain min beaivválaš barggus.
Over 4000 av de som kontaktet oss i 2017 var pårørende til voksne pasienter og brukere.
Badjel 4000 sis geat váldet oktavuođa minguin 2017:s ledje oapmahaččat pasieanttaide ja geavaheddjiide geat leat ollesolbmot.
Rundt 800 var pårørende til barn.
Sullii 800 ledje mánáid oapmahaččat.