pere/sami_parallel huggingface dataset:
Arbeidsgruppen består av styreleder Ánde Somby , styremedlemmene Ivar Bjørklund og Britt Kramvig , informasjonsdirektør Eivind Bråstad Jensen og studentrepresentant Tor-Henrik Buljo .
Bargojoavkkus leat stivrajođiheaddji Ánde Somby , stivralahtut Ivar Bjørklund ja Britt Kramvig , diehtojuohkindirektevra Eivind Bråstad Jensen ja studeantalahttu Tor-Henrik Buljo .
Arbeidsgruppen skal ha det faglige ansvaret for utformingen av den samiske strategiplanen ved Universitetet i Tromsø .
Bargojoavkkus lea fágalaš ovddasvástádus Romssa universitehta sámi strategiijaplánii .
Sekretær for gruppen er Lars Andreassen fra Árran , Lulesamisk senter i Tysfjord .
Bargojoavkku čálli lea Lars Andreassen , Árran Julevsáme guovdásj , Divtasvuodna .
Den samiske strategiplanen skal vurdere tiltak i forhold til styrking av nord- , lule- og sørsamisk forskning og undervisning ved Universitetet i Tromsø .
Sámi strategiijaplána galgá guorahallat doaibmabijuid mat ovddidit Romssa universitehta davvi- , julev- ja lullisámi dutkama ja oahpahusa .
Strategiplanen skal spesielt se på muligheten for å stimulere forskning og undervisning på fagområder som ikke “ tradisjonelt ” har drevet med samisk forskning .
Strategiijaplána galgá erenoamážit guorahallat movt sáhttá sisafievrridit sámi dutkama ja oahpahusa fágabirrasiidda mat dábálaččat eai leat dutkan sámi áššiid .
Videre skal det gjennomføres møter med sentraladministrasjonen , institutt- og fakultetsledelsen ved alle fakultetene , Tromsø Museum , Universitetsbiblioteket og UNIKOM for å få innspill til satsing på samisk forskning og undervisning .
Galget maiddái leat čoahkkimat guovddášhálddahusain , buot fakultehtaid instituhtta- ja fakultehtajođiheddjiiguin , Romssa museain , Universitehta girjerádjosiin ja UNIKOM:in , oažžun dihte evttohusaid maid berre deattuhit sámi dutkamis ja oahpahusas .
Punktene 6 og 7 skal utgjøre grunnlagsmaterialet for utarbeidelsen av den samiske strategiplanen .
Čuoggát 6. ja 7. galget leat sámi strategiijaplána duogášdokumeanttat . Strategiijaplánas galget leat guokte váldodokumeantta :
a ) en kortere prinsipiell del som er lett kommuniserbar tilbake til fagmiljøene , og
Oanehis prinsihpalaš oassi mainna álkit olaha fágabirrasiidda ja ,
Strategiplanen bør være ferdigstilt og lagt frem for styret i februar 1999 .
Strategiijaplána berre leat gárvvis ja meannuduvvon stivrras guovvamánus 1999 .
Visjoner
Višuvnnat
3.1 Innledning
Álgu
Problemstillingen har stor relevans for Universitetet i Tromsø siden det her er tale om et landsdelsuniversitet .
Dát čuolbma guoská garrasit Romssa universitehtii , danne go dat lea guovlluuniversitehta .
Som en viktig samfunnsinstitusjon forventes det at Universitetet i Tromsø kommer med vesentlige bidrag , eksempelvis når det gjelder å ivareta landsdelens flerkulturelle tradisjoner .
Romssa universitehta lea deaŧalaš servodatásahus , ja danne vurdojuvvo das erenoamáš doarjja , ovdamearkka dihte guovllu máŋggakultuvrralaš árbevieruid vára váldimis .
Universitetet ble i sin tid tuftet på tanken at det i tillegg til det norske samfunnet også skulle betjene det samiske samfunnet .
Universitehta vuođđojurddan lei álggu rájes ahte lassin dáčča servodahkii maiddái doaimmahit sámi servodaga dárbbuid .
Av dette følger et historisk ansvar .
Das čuovvu historjjálaš ovddasvástádus .
De intensjonene som er nedfelt i grunnlovsparagrafen , har også munnet ut i konkrete handlingsplaner når det gjelder ulike sektorer i samfunnet .
, gč. Vuođđolága § 110a . Vuođđolágaparagráfa vuođđojurdagat leat maid mielddisbuktán konkrehta doaibmaplánaid iešguđet servodatsurggiid dáfus .
Det tenkes her på utredningen fra Sametinget om samisk forskningspolitikk , samt Norges forskningsråd sin generelle gjennomgang av forholdet til samisk forskning .
Dás oaivvilduvvo Sámedikki čielggadeapmi sámi dutkanpolitihka birra , ja Norgga dutkanráđi oppalaš čielggadeapmi sámi dutkama dilálašvuođas .
Universitetet i Tromsø står altså overfor store forskningspolitiske utfordringer - knyttet til etablering av et bærekraftig samisk forskerfellesskap .
Romssa universitehtas leat nappo stuora dutkanpolitihkalaš hástalusat – mat leat čadnon nana , bistevaš sámi dutkanovttasbarggu vuođđudeapmái .
Her vil det trekkes frem noen momenter som kan være sentrale for den sistnevnte oppgaven .
Dás namuhuvvojit muhtun áššit mat sáhttet maŋit namuhuvvon bargui leat deaŧalaččat .
Universitetet i Tromsø har et mål om å bli et internasjonalt senter for urfolksforskning .
Romssa universitehta ulbmil lea šaddat riikkaidgaskasaš eamiálbmotdutkama guovddážin .
Et slikt senter må sette fokus på samisk forskning , undervisning og utdanning , samt fokus på mer generell urfolksforskning .
Dákkár guovddáš ferte sámi dutkama , oahpaheami ja oahpahusa bidjat guovddážii , ja maiddái eambbo oppalaš eamiálbmotdutkama bidjat guovddážii .
I kapittel fem omtales dette som Samisk forskningssenter ( Se punkt 5.1.1 ) .
Viđat kapihttalis gohčoduvvo dat Sámi dutkanguovddážin ( gč. čuoggá 5.1.1 ) .
Samiske forskere , forskere med samiskrelaterte forskningsfelt , forskere med urfolk som forskningsfelt og forskere fra andre urfolk vil utgjøre ryggraden i et slikt senter .
Dákkár guovddáža vuođđun livčče sámi dutkit , dutkit geat dutket sámi dilálašvuođaid , dutkit geat dutket eamiálbmogiid , ja eará eamiálbmotdutkit .
Å etablere et slikt senter ved Universitetet i Tromsø vil være en nødvendig utvikling av Universitetet i Tromsø .
Dákkár guovddáža ásaheapmi Romssa universitehtii lea dárbbašlaš ovdáneapmi Romssa universitehtii .
Ifølge Sametingets utredning fra 1996 som omhandlet all samisk forskning i Norge , arbeidet hele 46 % av forskere med samiske og samisk relaterte tema ved Universitetet i Tromsø .
Sámedikki čilgehusas 1996:s , mii lea oppa Norgga sámi dutkama birra , muitaluvvo ahte olles 46% dutkiin geain lea sámi ja sápmelaččaide guoski dutkanfáddá , barget Romssa universitehtas .
Erfaringer fra forskning om samiske forhold , rekruttering og utdanning av samiske studenter og kompetansebygging i det samiske samfunnet , gir Universitetet i Tromsø en særstilling til å håndtere disse utfordringene fremover .
Vásáhusat mat leat sámi dilálašvuođain , sámi studeanttaid oaččuheamis álgit universitehtii ja sin oahpaheamis , ja sámi servodaga gelbbolašvuođa lasiheamis , mielddisbuktet ahte Romssa universitehta lea erenoamáš dilálašvuođas daid hástalusaid gieđahallamis boahtteáiggis .
Disse oppgavene representerer tre typer utfordringer .
Dáin bargguin leat golmmalágan hástalusat .
En tilrettelegging for en samisk forskningsverden fordrer godt byråkrathåndverk fra både de samiske og de norske administrative organers side .
Vuosttažettiin eai leat hálddahuslaš bargovuogit heivehuvvon guovtti dutkanmáilmmi dillái – dáčča dutkanmáilbmái ja sámi dutkanmáilbmái .
Synliggjøring og tilrettelegging av et livsrom for den samiske forskningsverden vil fordre godt politisk håndverk fra Stortingets og Sametingets side .
Nubbi hástalus lea ahte eai lágat , eai ge almmolaš bušeahtat , “ oainne ” sámi dutkanmáilmmi , ja dan geažil šaddá sámi dutkanmáilbmi oaidnemeahttumin .
For det tredje er den samiske forskningsverden blitt fremmedgjort innenfor det alminnelige forskerfellesskapet .
Sámi dutkanmáilmmi oidnosii dahkan ja birgejupmi gáibida buori politihkalaš duoji sihke Stuoradikkis ja Sámedikkis .
I denne tilnærmingen til disse utfordringene skal vi reflektere litt over universitetet som et rom .
Goalmmát hástalus lea ahte sámi dutkanbiras lea amasin šaddan dábálaš dutkanoktavuođas . Dan golmma hástalusa guorahallamis jurddašit universitehta dego latnjan .
Universitetet kan sies å ha tre grunnfunksjoner i samfunnet :
Sáhttit dadjat ahte universitehtas leat golbma vuođđodoaimma servodagas :
( Det er rommet hvor mennesker lærer
Latnja gos olbmot ohppet
( Det er rommet hvor mennesker møtes
Latnja gos olbmot gávnnadit
( Det er rommet hvor mennesker skal ha mulighet til å tenke grundig gjennom saker
Latnja gos olbmuin lea vejolašvuohta vuđolaččat áššiid jurddašit
3.2 Universitetet som lærested
Universitehta oahpposadjin
Den første grunnfunksjonen til universitetet er å være et lærested - et sted hvor menneskene skal lære .
Universitehta vuosttaš váldodoaibma lea oahpposadjin leat – báikin gos olbmot galget oahppat .
Status for det samiske samfunnets vedkommende er at det fortsatt er stor knapphet på kvalifiserte personer .
Sámi servodaga dilli lea ain nu ahte váilot olu oahppan olbmot .
Universitetet skal formidle både tradisjon og nytenkning til unge mennesker .
Universitehta galgá oahpahit sihke árbevieru ja ođđa jurddašeami nuorra olbmuide .
Senere i livet kommer mange av disse unge menneskene til å forvalte makt over andre mennesker .
Maŋit áigge šaddet ollugat dain nuorra olbmuin hálddašit fámu eará olbmuid badjel .
Det er derfor en stor oppgave for universitetet å formidle informasjon og forsvarlige metoder .
Dan dihte lea universitehtas stuora bargu juohkit dieđuid ja buriid geavahusvugiid .
Men like viktig er det å forsøke å formidle medmenneskelighet .
Muhto seammá deaŧalaš lea geahččalit juohkit olmmošvuođa .
Det må arbeides hardt for å få rekruttert folk inn i utdanninger som senere kan kvalifisere dem til forskere .
Ferte garrasit bargat dan badjelii ahte oažžut olbmuid ohppui mii maŋŋel sáhttá addit gelbbolašvuođa šaddat dutkin .
Det positive er at man gjennom å rekruttere flere personer med samisk bakgrunn til universitetet , vil kunne føre viktig kunnskap tilbake til samfunnet .
Positiiva bealli das go oaččuha eanet olbmuid universitehtii , geain lea sámi duogáš , lea ahte sámi servodat fas oažžu deaŧalaš máhtu .
Dette kan lede til at det samiske samfunnet oppnår en større forståelse i andre samfunn .
Dat sáhttá mielddisbuktit ahte sámi servodat olaha buoret ipmárdusa eará servodagain .
“ Faremomentet ” er at de samiske studentene utdanner seg bort fra sitt eget samfunn .
Heajos bealli lea ahte sámi studeanttat oahpuideasetguin sáhttet gáidet eret sámi servodagas .
Nå avdøde George Manuel , grunnleggeren av Verdensrådet for urbefolkninger , brukte å si at etter den formelle utdannelsen bør ungdommen gjenutdannes inn i sine egne kulturer .
George Manuel-rohkki , Eamiálbmogiid Máilmmiráđi vuođđudeaddji , lávii dadjat ahte formála oahpu maŋŋel berrejit nuorat ođđasit oahpahuvvot iežaset kultuvrraide .
Han refererte til at unge mennesker ukritisk så på sine egne samfunn med juristbriller og tenkte i juriststrategier .
Lávii čujuhit dasa ahte nuorra olbmot eahpekritihkalaččat gehččet iežaset servodagaide juristta čalmmiiguin ja jurddašit juristta jurdagiiguin .
Rekrutteringen kan struktureres i tre strategier :
Studeanttaid oaččuheapmi universitehtii sáhttá golmma oassái juohkit :
( Øke rekrutteringen av samiske studenter til universitetet
Lasi sámi studeanttaid oaččuhit universitehtii
( Tilpasse utdanningen slik at flest mulig av studentene gjennomfører utdanningsprogrammene innenfor tilmålt tid
Heivehit oahpahusa vai eanemus lági mielde studeanttat čađahit oahpahusprográmmaid mearriduvvon áigái
( Kvalitetssikre utdanningen slik at den ikke utdanner " bort " de samiske studentene fra sine egne samfunn
Sihkkarastit oahpahusa kvalitehta vai dat ii oahpat studeanttaid “ eret ” sin iežaset servodagain .
Ved Universitetet i Tromsø har det ved flere anledninger blitt understreket at bevisst satsing på rekrutteringsarbeid er viktig .
Romssa universitehta bealis lea máŋgii daddjon ahte lea deaŧalaš dihtomielalaččat bargat oaččuhit studeanttaid universitehtii .
Langsiktig tenkning er viktig når det skal utformes strategier for rekruttering til høgere samisk utdanning .
Guhkesáiggi jurddašeapmi lea deaŧalaš go ráhkadit strategiijaid movt oaččuhit studeanttaid alit dási sámi oahpahussii .
Selv om vi er i stand til å komme med adekvate beskrivelser av situasjonen , utarbeide målformuleringer og endog skape prosesser for utdanningsrekruttering , vil rekrutteringsarbeidet ta tid .
Vaikko mii nagodit ollislaččat čilget dilálašvuođa , ráhkadit ulbmiliid ja maiddái ráhkadit proseassaid movt oaččuhit studeanttaid universitehtii , de lea studeanttaid oaččuheapmi áddjás bargu .
Spørsmålet som ofte møter oss er hvordan man etablerer og ivaretar det samiske forskersamfunnet ?
Movt vuođđudit sámi dutkanservodaga ja movt váldit vára das , lea gažaldat mii dávjá čuožžila .
Samenes historiske situasjon er at deres nære familie har opplevd skolesystemet som et system som har påført dem mye smerte .
Sápmelaččaid historjjálaš dilli lea nu ahte sin oami olbmot leat vásihan skuvlavuogádaga dakkárin mii olu lea bávččagahttán sin .
Skolen har vært et smertens hus for mange samer .
Skuvla lea leamaš bákčasiid latnjan oallut sápmelaččaide .
Vi har en historisk mulighet til å basere den samiske modernitet på vitenskapsbasert kunnskap .
Mis lea historjjálaš vejolašvuohta vuođđudit sámi modernitehta dutkojuvvon dieđuid nala .
I dette kapittelet vil vi ta for oss noen innspill som har kommet til Universitetet i Tromsø angående institusjonen sine relasjoner til den samiske befolkningen .
Sámi skuvlabávččas goitge čuohcá sámi servodahkii guhkes áiggi . Dán kapihttalis áigut geahčadit muhtun jurdagiid mat leat boahtán Romssa universitehtii , ásahusa čanastagaid dihte sámi servodahkii .
Det første brevet omhandler skolesmerten .
Vuosttaš reive lea skuvlabákčasa birra .
Til Universitetet ,
Universitehtii
Mange av mine venner spurte meg ofte om jeg virkelig hadde tenkt meg til universitetet og hvordan det kunne passe .
Oallugat mu ustibiin leat dávjá jearran ahte áiggun go duođai álgit universitehtii , ja movt dat heive .
Tersklene for å ta skrittet til universitetet er fortsatt høye , og mothakene sitter dypt .
Lea ain alla lávki álgit universitehtii , ja leat garra vuostelasvuođat dan dáfus .
Jeg tror at den kulturelle smerten kunne vært bearbeidet med en forsoningsprosess .
Doaivvun ahte kultuvrralaš bákčasa sáhtášii dálkkodit soabadanproseassain .
Akademikeren
Akademihkar
Universitetet sin oppgave i forhold til problemet med å rekruttere flere samer til utdanningene sine er dels å utforme praktiske rekrutteringsprogrammer som er tilpasset de samiske studentene .
Universitehta doaibma dan čuolmmas ahte oaččuhit eanet sámi studeanttaid ohppui , lea maiddái ahte heivehit geavatlaš oaččuhandoaimmaid sámi studeanttaide .
Dels bør universitetet vise en klar holdning til de behov for forsoningsprosesser som er nødvendige i kjølvannet av eksempelvis skolepolitikken som samene lenge var utsatt for .
Universitehta berre maiddái čájehit čielga oainnu dárbbašlaš soabadanproseassaide mat bohciidedje omd. dan skuvlapolitihka geažil maid sápmelaččat guhká šadde gillát .
For det andre gjelder det å tilrettelegge for studentene sine muligheter til å gjennomføre utdanningene sine .
Vaikko dađi bahábut ii leat ovttalágan bargovuohki sisabeassaneriid dáfus , de dat eahpitkeahttá leat ávkkálaččat .
Det er en rekke fagområder som har egne samiske opptakskvoter .
Lea gal čujuhuvvon dasa ahte “ earri ” - doaba ii leat nu buorre .
Det har imidlertid vært påpekt at begrepet “ kvote ” er et uheldig begrep i denne sammenheng .
Háliidit danne beassat eret earri-doahpagis , ja baicca gohčodit oahpposajiid omd. dáčča ja sámi oahpposadjin .
Dessuten finnes det særskilte tiltak rettet mot samiske studenter , for eksempel på Det juridiske fakultet .
Leat maid erenoamáš doaibmabijut sámi studeanttaide , omd. Juridihka fakultehtas .
Studenter som studerer juss har en praksisperiode på seks uker midt i studiet .
Juridihkka-studeanttain lea guhtta vahkku bargohárjehallan gasku lohkanáigodaga .
Det er ønskelig at dette gjenopptas .
Lea sávahahtti oažžut ruovttoluotta dan ortnega .
I tillegg til dette har studentene også hatt særskilte opplegg i forbindelse med innføringskollokvier og spesialfag .
Dasa lassin leat studeanttain maid leamaš erenoamáš dahkosat álggahankollokviaid ja erenoamášfágaid oktavuođas .
Universitetet bør være bevisst på at det kan være samiske særtrekk knyttet til gjennomføringen av utdanningsprogrammene .
Universitehta berre leat diehtomielalaš dan ektui ahte oahpahusprográmmaid čađaheamis sáhttet vuhttot sámi mihtilmasvuođat .
Dette innebærer at det bør vurderes å opprettes en tettere oppfølging av de samiske studentene for å unngå frafall .
Dan dihte berre árvvoštallat dárkileappot gozihit sámi studeanttaid , eastadan dihte sin oahpu heaitimis .
Universitetet sine oppgaver i forhold til å tilrettelegge for studentene i gjennomføring av utdanningene sine er for det første å skaffe seg en oversikt over hvordan universitetets læringsmiljø fremtrer for de samiske studenter .
Go universitehta galgá heivehit studeanttaide dilálašvuođa vai studeanttat čađahit oahpuideaset , de lea vuosttažettiin dárbu dábuhit dieđuid dan birra mainnalágiin universitehta oahppobiras lea sámi studeanttaid mielas .
3.3 Universitetet som møtested
Universitehta gávnnadanbáikin
Den andre funksjonen universitetet har , er å være et rom hvor mennesker møtes .
Universitehta nubbi doaibma lea doaibmat olbmuid gávnnadanlatnjan .
Her møtes mennesker hver eneste dag - i kantiner , på seminarer , på store symposier , og man kan få lært mye både ved kopimaskinen , i kantina og i universitetets korridorer .
Olbmot gávnnadit beaivválaččat universitehtas - boradanlanjas , seminárain , stuora čoahkkimiin , ja olmmoš sáhttá oahppat olu sihke kopimašiinna guoras , boradanlanjas ja universitehta guhkes feaskáriin .
Men hvordan skal universitetet på en best mulig måte ivareta oppgaven som møtested mellom det norske og det samiske samfunnet ?
Muhto movt sáhttá universitehta buoremusat doaibmat gávnnadanbáikin sihke dáčča ja sámi servodahkii ?
Også dette aspektet kan struktureres i tre deler :
Maiddái dan ášši sáhttá juohkit golmma oassái :
( Det samiske samfunnet og det norske bør møtes i universitetets konturer
Sámi servodat ja dáčča servodat berrejit gávnnadit universitehta kantuvrrain dahje ravdasárgáin
( Det samiske samfunnet og det norske bør møtes i universitetets strukturer
Sámi servodat ja dáčča servodat berrejit gávnnadit universitehta struktuvrrain
( Det samiske samfunnet og det norske bør møtes i universitetets teksturer
Sámi servodat ja dáčča servodat berrejit gávnnadit universitehta tekstuvrrain
Universitetets konturer
Universitehta kontuvrrat
Målsetningen om at det samiske skal fremtre i konturene til universitetet kan gjenspeiles på flere måter .
Ulbmil dainna ahte sámivuohta galgá ovdanboahtit universitehta kantuvrrain , sáhttá čájehuvvot máŋggaládje .
Samtidig som universitetet er en funksjonell enhet , er den også et rom .
Seammás go universitehta lea doaibmi ovttadat , de dat lea maid latnja .
Dette betyr at utformingen av universitetets rom ikke er uvesentlig .
Dat sisttisdoallá ahte universitehta lanja hábmen ii leat áibbas mearkkašumi haga .
Hvis det samiske blir helt fraværende , blir det et problem .
Jus sámivuohta ii oba oidno ge , de lea dat váttisvuohtan .
I så måte er det positivt at Universitetet i Tromsø har plassert en goahti sentralt på universitetsområdet .
Danne lea buorre go Romssa universitehta lea ceggen goađi gasku universitehtašilju .
Det er også positivt at det skal bygges et samisk “ kulturbygg ” på universitetsområdet , og at Senter for samiske studier er blitt tildelt en spesielt tilpasset fløy i det nye Teorifagbygget .
Lea maid buorre go galgá ceggejuvvot sámi “ kulturviessu ” universitehta lusa , ja go Sámi dutkamiid guovddáš lea ožžon erenoamážit heivehuvvon oasi ođđa Teorifágavissui .
Skilting på samisk er en viktig synliggjøring av det samiske element ved universitetet , og dette arbeidet må videreføres til de bygg og anlegg som ennå ikke har fått dette .
Sámegiel galben lea maid deaŧalaš oassi universitehta sámivuođa čájeheamis , ja sámegillii ferte galbet maid dain viesuin ja rusttegiin gos dat ii leat vel dahkkon .
Målsetningen om at det samiske skal fremtre i universitetets konturer går imidlertid lengre og dypere enn til spørsmålet om universitetets arkitektur .
Sámivuođa čájeheamis universitehta kantuvrrain lea gal čiekŋalet ulbmil go dušše universitehta arkitektuvrras čájehit dan .
Det går på spørsmålet om det samiske er formulert i universitetets grunnmålsetninger .
Lea sáhka das lea go sámivuohta čilgejuvvon universitehta vuođđoulbmiliin .
Videre går det på spørsmålet om det samiske er synlig når universitetets samlede forsknings- og utdanningsportefølje ses under ett .
Muđui lea sáhka das lea go sámivuohta oidnosii dahkkojuvvon go universitehta dutkan- ja oahpahusoppalašvuođa geahččá .
Universitetets strukturer
Universitehta struktuvrrat
Målsetningen om tilstedeværelsen av samiske strukturer i universitet tar utgangspunkt i måten universitetet har strukturert sin faglige virksomhet .
Universitehta sámivuođa struktuvraulbmil lea huksejuvvon dan nala mainnalágiin universitehta lea hábmen fágalaš doaimmas .
Mer konkret går dette på universitetets faglige disiplinering , og dels på hvordan universitetets beslutningsstrømmer er utformet .
Dárkileappot daddjon lea dat universitehta fágalaš bajáshuksen , ja mainnalágiin universitehta mearridanválddit leat hábmejuvvon .
Når det gjelder den faglige disiplineringen , er det alminnelig antatt at universitetets disiplinering i stor utstrekning gjenspeiler den sektorisering som ellers gjelder i samfunnet .
Go lea sáhka fágalaš bajáshuksemis , de dáidá leat nu ahte universitehta fágalaš hábmen speadjalastá daid surggiid mat muđui leat servodagas .
Sett fra samisk synsvinkel kan det noen ganger være et problem at universitet er så tett knyttet opp til det norske storsamfunnet .
Sáhttá máŋgii leat sámi oaidninvugiin váttisin ahte universitehta lea nu čavga čadnon dáčča stuoraservodahkii .
Dette kan vise seg ved at utdanning og forskning som sett fra universitetets side fremstår som tverrfaglige , fra samisk synsvinkel betraktet ikke er det .
Dan sáhttá oaidnit das go oahpahus ja dutkan mii universitehta bealis adnojuvvo máŋggafágalažžan , ii leat nu sámi oaidninvugiin .
Dette henger sammen med at det finnes helt spesifikke samfunnsbehov i den samiske verden .
Dan sáhttá čilget dainna ahte sámi máilmmis leat áibbas erenoamáš servodatdárbbut .
Eksempelvis kan det nevnes at forskning på rein og reindrift er sterkt fagdelt mellom arktisk biologi og de samfunnvitenskapelige miljø .
Ovdamearkan sáhttá namuhit ahte bohcco- ja boazodoallodutkan lea čielgasit fágalaččat sirrejuvvon Árktalaš biologiijii ja servodatdieđalaš birrasii .
Forskning på reindrift reflekterer kunnskapsorganiseringen i akademia .
Boazodoallodutkan speadjalastá akademia máhtu organiserema .
Reindriften vil være tjent med at kunnskapstilfanget om reindriften i større grad integrerer både samfunnsvitenskapelige fag og naturvitenskapelig fag .
Boazodollui livččii ávkin jus boazodoalu oahpus livčče eambbo sihke servodatdieđalaš fágat ja luonddudieđalaš fágat .
Et annet eksempel er samiske samarbeidsprosjekter internasjonalt .
Nubbi ovdamearkan leat riikkaidgaskasaš sámi ovttasbargoprošeavttat .
De samiske forskningsmiljøene har et tett og godt samarbeid med utdannings- og forskningsmiljøer fra andre urfolkssamfunn . Disse kommer imidlertid fra andre sektoriseringstradisjoner .
Sámi dutkanbirrasiin lea lagas ja buorre ovttasbargu eará eamiálbmotservodagaid oahpahus- ja dutkanbirrasiiguin , muhto dat gal leat eará surggiid árbevieruin vuolggahuvvon .
Problemet har noen ganger vist seg ved at gjestestudenter og gjesteforskere møter et universitet hvor kontakten med andre faglige miljøer er så begrenset at det faglige utbyttet kan ha blitt mindre enn ønsket .
Muhtomin lea dat váttisvuohta boahtán ovdan go guossestudeanttat ja guossedutkit gávnnadit universitehtain gos lea nu unnán oktavuohta eará fágalaš birrasiiguin , ahte fágalaš ávki šaddá unnit go maid livčče háliidan .
Et mulig tiltak for å behjelpe denne situasjonen er beskrevet under punkt 5.1.1 , om Samisk forskningssenter .
Čuoggás 5.1.1 , Sámi dutkanguovddáža birra , lea árvaluvvon movt dan dili sáhtášii buoridit .
Universitetets faglige grenser er en del av de historiske lovmessigheter som gjelder i en universitetsverden .
Universitehta fágalaš rájit leat oassin historjjálaš lobálašvuođain mat gustojit universitehtamáilbmái .
Universitetet bør imidlertid stadig arbeide for at de faglige barrierene skal bli så lave og myke som mulig .
Universitehta berre gal dađistaga bargat dan guvlui ahte unnidit fágalaš hehttehusaid nu olu go vejolaš .
Universitetet bør vurdere å opprette en mer fleksibel enhet som vil kunne bistå tverrfaglig virksomhet både innenfor samisk og urfolksforskning .
Universitehta berre árvvoštallat ásahit loaččadit ovttadaga mii sáhttá bargat máŋggafágalaš doaimmaiguin sihke sámi- ja eamiálbmotdutkamis .
Senter for samiske studier , som ikke har en altfor nær tilknytning til noen av fagmiljøene , fremtrer i dag som det beste alternativet .
Sámi dutkamiid guovddáš , mii ii leat nu čavgadit čadnon guđege fágabirrasii , orru dálá dilis buoremus molssaeaktun dasa .
Universitetet sine beslutningsstrukturer tar utgangspunkt i den måten et norsk universitet er utformet på .
Universitehta mearridanválddiid hábmen lea vuođustuvvon dáčča universitehta hábmema nala .
Mer iøynefallende er det imidlertid at det pr. dato er meget få samiske representanter i universitetets toppledelse .
Mearkkašahtti lea ahte dálá dilis leat hui unnán sámi ovddasteaddjit universitehta bajimus stivrrain .
Selv om man i de senere år har hatt samisk representasjon i Universitetsstyret , finnes det ingen fast samisk representasjon der .
Vaikko maŋimus jagiid lea leamaš sámi ovddasteaddji Universitehtastivrras , de doppe ii leat bistevaš sámi ovddasteaddjesadji .
Dette står i skarp kontrast til Auckland University , New Zealands nasjonale universitet , hvor universitetets maorisamfunn forvalter prorektor-posisjonen .
Auckland University New Zealándda riikkadási universitehtas lea nuppeládje , gos universitehta maoriservodat hálddaša prorektor-saji .
Et av tiltakene som foreslås i planen er en fast samisk representant i Universitetsstyret , se tiltak 5.1.12 .
Okta dain doaimmain mii evttohuvvo plánas , lea ásahit bistevaš sámi ovddasteaddjisaji Universitehtastivrii , gč. doaibmabiju 5.1.12 .
Universitetets teksturer
Universitehta tekstuvrrat
I planleggingen av det nye Teorifagbygget ved Universitetet i Tromsø inngår også egne kontorlokaler til Senter for samiske studier , samt et eget samisk “ kulturbygg ” for universitetet .
Romssa universitehta ođđa Teorifágaviesu plánemis leat maid jurddašuvvon sierra kantuvralanjat Sámi dutkamiid guovddážii , ja sierra sámi “ kulturviessu ” universitehtii .
I planleggingen av dette store byggeprosjektet har synliggjøringen av det samiske både gjennom arkitektur og utsmykking vært sentral .
Dan stuora huksendoaimma plánedettiin lea sámivuođa čájeheapmi leamaš guovddážis sihke huksenmálles ja čiŋaheamis . Áigumuššan lea viidát huksenprošeavttas čájehit sámivuođa .
Oppsummert har universitetet allerede mange positive ordninger å bygge på som møtested .
Oppalohkái leat universitehtas dál juo máŋga positiiva beali mat sohpet deaivvadanbáikki vuođđun .
3.4 Universitetet som tenkested
Universitehta jurddašanbáikin
Når det samiske samfunnet skal ta del i vitenskapssamfunnet på egne premisser , er spørsmålet hvordan en slik deltagelse skal utformes .
Go sámi servodat galgá oassálastit dieđalašvuođaservodahkii iežas jurdagiid vuođul , de lea gažaldat mainnalágiin galgá oassálastit .
Tre aspekter er viktige :
Golbma deaŧalaš oasi leat :
( Det samiske samfunnet bør bli en aktiv bruker av forskningen
Sámi servodat berre šaddat aktiiva dutkkusgeavaheaddji
( Det samiske samfunnet bør kunne bidra med innlegg i forskningens debatter
Sámi servodat berre sáhttit searvat dutkama ságastallamiidda
Det første aspektet er Universitetet i Tromsø sitt ansvar når det gjelder forskningsformidling til det samiske samfunnet .
Sámi servodat berre maid ieš searvat riikkaidgaskasaš dutkanservodahkii Vuosttaš lea Romssa universitehta ovddasvástádus juohkit dutkandieđuid sámi servodahkii .
Det er ikke vanskelig å peke på eksempler hvor det samiske samfunnet ikke har vært i stand til å kunne nyttiggjøre seg viten fra eksisterende forskning .
Lea doarvái geahčastit sámi ealáhusaide , mat eai leat sáhttán ávkki atnit viidáset buvttadeami teknologiijas , mat leat ovdamearkka dihte biergobuktagiid viidáset buvttadeamis .
Det er tilstrekkelig å kaste et blikk på de samiske næringer , som ikke har kunnet nyttiggjøre seg den foredlingsteknologi som eksempelvis er tilgjengelig for bearbeiding av kjøttprodukter .
Sámi ealáhusat leat šaddan eanas aivve álgobuktaga buvttadeaddjin . Nubbi lea ahte gáibiduvvo erenoamáš gelbbolašvuohta jus ollislaččat galgá sáhttit searvat dutkanságastallamiidda .
Resultatet er at de samiske næringene stort sett fungerer som råvareleverandører .
Leat deaŧalaš ságastallamat , ja danne lea dárbbašlaš ahte maiddái sámi servodat galgá sáhttit oassálastit daidda .
Dette er viktige debatter , og følgelig er det viktig at også det samiske samfunnet skal komme med sine bidrag .
Lea dáhpáhuvvan ahte eará servodagaid dutkit leat čađahan dutkanprošeavttaideaset almmá báikkálaš dieđuid ávkkástallama haga .
Enkelte ganger har det hendt at forskere fra andre samfunn har gjennomført forskningsprosjekter hvor man ikke har benyttet seg av lokale kunnskapformer .
Ovdamearkan sáhttá namuhit ahte Deanu luossagoargŋumiid birra lea máhttu maid sámi servodat guhká lea diehtán , muhto maid dálá luossadutkit eai dáidde diehtit .
Det tredje aspektet er en etisk forpliktelse .
Goalmmát lea ehtalaš geatnegasvuohta .
Det samiske forskningssamfunnet vil naturlig nok være lite sammenlignet med det norske , noe som gjør at man ikke kan forvente samme mengde grunnforskningsbidrag .
Sámi dutkanservodat šaddá lunddolaččat unnin dáčča dutkanservodaga ektui , ja danne ii sáhte vuordit seamma olu vuođđodutkamiid .
Samene er kanskje vant til å være i forsvarsposisjon , og forklare hvor særegne man kan være .
Sápmelaččat vedjet hárjánan álo bealuštit iežaset , ja čilget man mihtilmasat sii sáhttet leat .
Man bør ikke gå seg vill i en slik situasjon .
Ii ábut láhppot dakkár dilálašvuođas .
Samtidig bør man nok ta inn over seg at det samiske samfunn er et mye mindre samfunn i verdensmålestokk enn det norske .
Seammás berre maid ipmirdit ahte sámi servodat lea olu unnit go dáčča servodat máilmmidásis .
I den videre fremstillingen vil vi bruke eksempler innenfor rettsvitenskap og forskning om dette .
Viidásit dán ovdanbuktimis áigut čájehit ovdamearkkaid dása riektediehtagis ja dutkamis .
For egen del forsøker jeg å leve opp til den etiske forpliktelse vi samer har i min egen forskning .
Bealistan vikkan doallat geatnegasvuođa mii mis sápmelaččain lea , iežan dutkamušas .
Etter min mening ser gjeldende rettssteori bare tekster .
Mu oainnu mielde oaidná dálá riekteteoriija dušše čállosiid .
Det finnes ingen beretninger eller joiker i rettsteoriens øyne .
Riekteteoriijas eai leat muitalusat eai ge luođit .
Konsekvensen for oss samer er at våre måter å samle , fortolke og formidle informasjon , herunder også rettslig informasjon , ikke blir tellende i det rettslige rommet .
Midjiide sápmelaččaide gártá nu ahte min vuogit čohkket , dulkot ja juohkit dieđuid , das maiddái riektedieđuid , eai lohkko riektelanjas .
Det er enkelt å se at noe blir feil ved det .
Lea álki fuomášit boasttuvuođa das .
Men vanskeligere blir det å si hva feilen består i .
Muhto lea váddáseabbo čilget juste mii boasttuvuođaid das lea .
Etter min mening er det noe galt med selve rettsteorispråkets spill , og det er en teoriutviklingsoppgave å forsøke å modifisere rettsteorien således at også muntlig tradisjon får en plass .
Mu oainnu mielde lea juoga boastut riekteteoriija giela geavaheamis , ja nu lea teoriijaovddidanbargu geahččalit muddet riekteteoriija vai njálmmálaš árbevirrui maid lea sadji .
Jeg har forsøkt å nærme meg noen av grunnproblemene som melder seg i mitt doktorgradsarbeid , " Juss som retorikk " .
Lean geahččalan lahkonit muhtun vuođđočuolmmaid maid deaividan iežan doavttergrádabarggus , “ Jussa retorihkkan ” .
Hilsen Doktor ’ ánden
Dearvvuođaiguin Doktor`ánden
( Imitere den vestlige verden sin forskning ?
Muhto movt praktihkalaččat bargat vai lahkonit dutkama máilmmi ?
( Forske på grunnlag av , og med utgangspunkt i , det samiske samfunnets egne tradisjoner og samfunnsliv ?
Áđđestallat oarjemáilmmi dutkama ? Dutkat sámi servodaga iežas árbevieruid ja servodateallima vuođul ja birra ?
( Prøve å finne nye måter for samisk forskning ?
Geahččalit ođđa vugiid sámi dutkamis ?
Man kan forsøke å imitere den forskningen som er gjort og som gjøres eksempelvis innen rettsforskningen .
Sáhttá geahččalit áđđestallat dutkama mii juo lea dutkojuvvon , ja mii ovdamearkka dihte lea dahkkon riektedutkamis .
Det er et viktig arbeid som har to deler .
Lea deaŧalaš bargu mas leat guokte oasi .
For det første har den juridiske forskningen , som består i juridisk fortolkningsvirksomhet , rettslig eksegese .
Vuosttažettiin lea juridihkalaš dutkan , mii sisttisdoallá juridihkalaš dulkondoaimmaid , rievttalaš eksegese .
Der er mye ugjort , og det går sikkert mange livsverk for å fylle en slik oppgave .
Olu lea barggakeahttá , ja dáiddášedje máŋga eallinagi barggu dahkat dan .
Det finnes to flotte eksempler på juridisk eksegese som er gjort innen samisk rettsforskning .
Leat guokte buori ovdamearkka dakkár juridihkalaš eksegesii mat leat dahkkon sámi riektedutkamis .
Jens Edvin A. Skoghøy sine arbeider med de internasjonale rettskilder innen urfolksrett og Kirsti Strøm Bull sine arbeider i reindriftsrett , er begge viktige bidrag i så måte .
Sihke Jens Edvin A. Skoghøy bargu riikkaidgaskasaš eamiálbmotrievtti riektegálduid birra ja Kirsti Strøm Bull bargu boazodoallorievtti birra , leat deaŧalaš barggut dan dáfus .
Den andre strategien som samisk forskning bør følge , er å ta utgangspunkt i et samisk kunnskapstilfang .
Nubbi strategiija maid sámi dutkan berre čuovvut , lea sámi máhtus váldit vuođu .
Om forskningsverdenen ikke bare skal kunne komme med adekvate beskrivelser , men også adekvate løsninger , vil dette forutsette tverrfaglig tilnærming .
Jus fal lea nu ahte dutkiidmáilbmi ii galgga dušše heivvolaš čilgehusaid ráhkadit , muhto maiddái heivvolaš čovdosiid , de gáibida dat máŋggafágalaš lahkoneami .
Innenfor reindriftsfeltet vil kunnskap fra både naturvitenskapen , samfunnsvitenskapen , rettsvitenskapen og humaniora være verdifull .
Boazodoallodutkamii livčče sihke luonddudieđa , servodatdieđa , riektedieđa ja humaniora ávkkálaččat .
Også samfunnvitenskapenes fokus på sosiale og kulturelle endringer som på ulike måte skaper endrede rammebetingelser for denne næringsutøvelsen og tradisjonsbæreren vil kunne bidra til forvaltningen av en næring i krise .
Maiddái servodatdieđalašvuođa guorahallan sosiála ja kultuvrralaš rievdamiid dáfus , mat iešguđetládje rievdadit dán lágan ealáhusdoaimma ja árbevieru guoddi , sáhtášii leat ávkin hálddašeamis ealáhusa mii lea garra roasuid siste .
Et annet eksempel er omsetningssystemet med lakseplasser i Tanaelva , som fungerer tilfredsstillende .
Nubbi ovdamearka lea Deanu luossafierbmesajiid juogadeapmi , mii doaibmá bures .
Det er av betydning at slike ordninger bringes frem i offentligheten og dette er forskningens formål .
Lea mávssolaš dakkár ortnegiid almmolažžan dahkat ja dat lea ge dutkama ulbmil .
Samtidig kan det ligge begrensninger i å benytte norske juridiske begreper som sedvane til dette formål .
Seammás sáhttá leat váttis dása geavahit dáčča juridihkalaš doahpagiid nu go vieruiduvvan riekti ( sedvane ) .
Begrepet klarer ikke gripe alle nyansene i de eksisterende ordninger i laksefisket .
Doaba ii sáhte čilget buot luossabivddu dálá girjás ortnegiid .
For å illustrere hva dette innebærer , kan vi ta utgangspunkt i ett av mange karakteristiske trekk ved det samiske samfunnet .
Dán dilálašvuođa čilgemis sáhttit geahčadit muhtun mihtilmas áššiid sámi servodagas . Sápmelaččat leat árbevirolaččat eallán smávva servodagain .
Samene har tradisjonelt levd i små samfunn .
Dat mielddisbuktá soames váttis dilálašvuođaid .
Én av implikasjonene er at selv etter en konflikt skal menneskene leve sammen .
Okta dain dilálašvuođain lea ahte soahpameahttunvuođa maŋŋel nai galget olbmot eallit ovttas .
Rettssystemet er basert meget mer på urbane samfunn som mønstre .
Riektevuogádat lea olu eambbo huksejuvvon ođđamállet , stuora servodaga vuogi nala .
I en rettslig konflikt er det et ideal at partene uttaler seg med den største grad av eksplisitet .
Riekteáššis lea buoremus jus bealálaččat čilgejit ášši nu njuolga go vejolaš .
Ting skal sies rett ut og på en mest mulig tydelig måte .
Áššiid galgá dadjat njuolga ja nu čielgasit go sáhttá .
Hører vi for mange og tydelige sannheter fra mennesker vi er i konflikt med , kan kommunikasjonen stoppe .
Jus olmmoš gullá aivve olu ja čielga čuoččuhusaid olbmuin geaiguin lea soahpameahttunvuohta , de sáhttá gulahallan oalát bisánit .
For et lite samfunn og dets mennesker kan dette være en krise .
Unna servodagažii ja olbmuide geat doppe leat , sáhttá dat leat garra roassun .
Det tredje brevet tar for seg forholdet til konflikthåndtering .
Goalmmát reive čilge mainnalágiin soahpameahttunvuođaid čoavdit .
Til Universitetet ,
Universitehtii ,
Min mor er eldste søster i en søskenflokk på 13 og er storfamiliens matriark .
Mu eadni lea boarráseamos oabbá 13 vieljažiid ja oappážiid gaskkas , ja son lea stuora bearraša matriárka .
Praktisk skjer det ofte slik at storfamiliens medlemmer i enkelte situasjoner kan true hverandre med å ringe til Káre - min mor heter Káre .
Son dat hálddaša soahpameahttunvuođaid mat bohciidit stuora bearrašis . Stuora bearraša lahtut lávejit muhtomin nihttit čuojahit Kárii – mu eatni namma lea Káre .
Konflikten kan gå så langt at hun blir oppringt .
Soahpameahttunvuođat sáhttet šaddat dakkárin ahte soames duođai čuojaha sutnje .
Káre bruker nesten aldri å nevne konflikten for partene selv , men hun reiser kanskje på besøk til eksempelvis kusinen og fetteren som nu ikke lenger er på talefot .
Káre ii láve báljo goassege namuhit soahpameahttunvuođa bealálaččaide , muhto son sáhttá ovdamearkka dihte fitnat dan oambeali ja vilbeali guossis geat eaba šat soabat .
Hun har gjerne sydd et par skaller , en liten veske eller noe annet .
Muhtomin son lea goarostan juoidá , gámabára , unna lávkkaža dahje juoidá eará .
Praten går om alt annet enn konflikten .
Sii humadit buot eará go soahpameahttunvuođa birra .
Etter en stund kan hun igjen ringe til partene og si at du er min gode slektning .
Muhtun áiggi maŋŋel sáhttá son čuojahastit bealálaččaide , ja oambealástit .
Nu må vi få fred mellom deg og din fetter .
Dál fertet oažžut ráfi du ja vilbealát gaskii .
Hennes konfliktmanagement har mange fine sider ved seg , idet det ikke skaper vinnere og tapere slik det rettslige konfliktmanagement gjør .
Su soahpameahttunvuođa čoavdinmálles leat máŋga čáppa beali , go ii oktage leat vuoitán ii ge vuoittahallan , nu movt riekteáššiid soahpameahttunvuođa čoavdimis lea .
Dette er bare ett eksempel på konfliktmanagementstrategier i vår kultur .
Die lea dušše ovdamearka min kultuvrra oallut soahpameahttunvuođa čoavdinmálliin .
Likevel ble det vanskelig når jeg skrev norskstiler .
Šattai goitge váttis dárogiel stiillaid čálidettiin .
Jeg var opplært til at den dyktige språkbruker var den som alltid skulle kunne snakke rundt en ting , uten helst å nevne tingen ved sitt rette navn .
Ruovttus ledjen oahppan ahte rievttes giella lea go hupmá juoga man birra , dainnalágiin ahte ii daja njuolga rievttes namain .
Jeg skrev på norsk , men med en samisk språkføring og med samiske verdinormer for språklig kunnskap .
Čállen dárogillii , sámegiela málle mielde , ja sámi giellaárvvuid mielde .
Der hvor jeg skulle uttrykt meg eksplisitt , kom det implisitte uttrykk .
Gokko livččen galgan njuolga ja čielgasit dadjat juoidá , dakko čállen guora ášši .
Det kostet meg mye smerte å skjønne at skolens språk på så mange måter var forskjellig fra hjemmets språk , og jeg tror at jeg i likhet med mange samiske barn var helt alene med den smerten .
Lei bahča munnje ipmirdit ahte skuvlla giella lei nu olu earalágan go ruovttugiella , ja doaivvun ahte mun ledjen áibbas akto dainna bákčasiin , nu go olu eará sámi mánát .
Hilsen en sønn
Dearvvuođat muhtun bártnis
Dette er en praktisk problemstilling som blant annet er relevant når man forsker på samisk rettsoppfatning : Hvordan skal man oversette muntlige rettskilder og rettslige praksiser slik at domstolene skal kunne bruke dem i sin rettsanvendelse ?
Lea geavatlaš čuolbma ee. sámi riekteoainnuid dutkkadettiin : Mainnalágiin galgá jorgalit njálmmálaš riektegálduid ja riektegeavaheami vai duopmostuolut galget sáhttit daid geavahit riektečađaheamis ? Dutkanservodaga stuora hástalussan lea danne oažžut dohkkehuvvot njálmmálaš ja geavatlaš riektegálduid .
Hvis man greier å få synliggjort disse rettskildetypene , vil problemet bare delvis være løst .
Jus dákkár riektegálduid oččošii oidnosii , de livččii čuolbma dušše muhtun muddui čovdojuvvon .
Muntlig informasjon har en annen type logikk enn den deduktive logikk som brukes ved fortolkning av rettslige tekster .
Njálmmálaš dieđuin lea earalágan logihkka go deduktiiva logihkka mii geavahuvvo riektečállosiid dulkomis .
En deduktiv logikk bruker eksempelvis en generell term som et individuelt kasus skal anvendes på , og det fungerer bra .
Deduktiiva logihkas lea omd. oppalaš tearbma masa oktagaslaš kásus galgá geavahuvvot , ja dat doaibmá bures .
Men hvilken type logikk skal man bruke når man skal anvende eksempelvis en beretning som rettskilde ?
Muhto makkár logihkkavuogi galgá geavahit go omd. muitaleami geavaha riektegáldun ?
Fortellinger er aldri eksplisitte på hvordan rettstilstanden er eller ikke er .
Muitalemiid vuođul ii čilgejuvvo makkár riektedilálašvuohta lea dahje ii leat .
Dette retter fokus på valg av metode i samisk forskning .
Dás oaidná sámi dutkama vuogi válljendárbbu .
Det må tas hensyn til den historiske erfaringen .
Ferte historjjálaš vásáhusaid vuhtii váldit .
For den samiske forskningsverden er det en stor utfordring hvordan slikt rettslig materiale skal operasjonaliseres for å kunne bli brukt i retten og i andre formelle argumentasjonssammenhenger .
Sámi dutkanmáilbmái lea stuora hástalus movt dakkár riekteávdnasiiguin galgá bargat jus dat galget geavahuvvot rievttis ja eará formála ákkastallandilálašvuođain .
Universitetet sin forskningspolitiske strategi bør ha en tredje strategi - den tverrfakultære forskning .
Universitehta dutkanstrategiijas berre leat goalmmát strategiija – fakultehtaidgaskasaš dutkan .
Det er viktig å presentere tiltak som kommer det samiske samfunnet i møte ved å initiere tverrfaglige forskningsprosjekt basert på det som er skissert ovenfor .
Lea deaŧalaš ovdanbuktit doaimmaid mat sohpet sámi servodahkii , máŋggafágalaš dutkanprošeavttaid johtui bidjamiin nu go lea čilgejuvvon ovdalis .
Den pågående media- og samfunnsdebatt omkring reindriften viser at dette er et område der tverrfaglige forskningsprosjekt er særlig viktig .
Dálá media- ja servodatdigaštallan boazodoalu birra , čájeha ahte boazodoalu dáfus lea máŋggafágalaš dutkanprošeakta erenoamáš dárbbašlaš .
Et tverrfaglig forskningsprosjekt bør inkludere både naturvitenskapelige , humanistiske og samfunnsvitenskapelige problemstillinger innenfor den samiske reindriften .
Máŋggafágalaš dutkanprošeavttas berrejit leat sihke luonddudieđalaš , humanisttalaš ja servodatdieđalaš áššit sámi boazodoalus .
Det er særlig viktig å gjøre nytte av erfaringsbasert kunnskap som utøverne av reindriften innehar , samtidig som forskerne sine forskningsresultater gjøres tilgjengelige .
Lea erenoamáš deaŧalaš atnit ávkki boazodolliid vásáhusdieđuin , seammás go dutkiid dutkanbohtosat maid bohtet olámuddui .
Det er behov for tverrfaglig forskning , ettersom den samiske kulturen verken er noe som skjedde for 200 år siden , 50 år siden , i fjor eller i forrige uke .
Lea dárbu dutkat máŋggafágalaččat , danne go sámi kultuvra ii leat juoga mii dáhpáhuvai 200 jagi dás ovdal , 50 jagi dás ovdal , diibmá dahje mannan vahkku .
Det er en levende kultur , og enhver levende kultur karakteriseres ved at nye spørsmål stadig reises og brytes .
Sámi kultuvra lea ealli kultuvra , ja juohke ealli kultuvrra dovdomearkan lea ahte ođđa áššit ain bohciidit .
Slik aktivitet leder til ny erkjennelse .
Dakkár doaibma boktá ođđa dovddastusaid .
Veien til ny erkjennelse har aldri vært enkel .
Ođđa dovddastusaid geaidnu ii leat goassege ovttageardán .
Til det kreves det både visdom , mot og stahet .
Das gáibiduvvo sihke viissisvuohta , duostilvuohta ja nággárisvuohta .
En motkraft , som møter forskerne nokså kjapt , er visse strukturelle trekk ved finansieringen av forskning .
Vuostelasvuođat maid dutkit oalle fargga deaividit , leat muhtun hámádagat dutkama ruhtadeamis .
Den finansierene institusjon vil gjerne se praktiske resultater .
Ruhtadeaddji ásahus háliida áinnas oaidnit geavatlaš bohtosiid .
På den annen side kan resultatene ofte være nokså uvisse når man forsker innovativt .
Nuppi dáfus sáhttet bohtosat leat oalle eahpečielgasat go innovatiivvalaččat dutká .
Ofte fremtrer innovativ forskning kanskje først i ettertid som viktig forskning , og mye av storsamfunnenes forskning har nådd sine fremskritt gjennom at de innovative forskerne er blitt motarbeidet i sin samtid .
Innovatiiva dutkan sáhttá dábálaččat easkka maŋit áiggi adnot deaŧalažžan , ja stuoraservodaga dutkamis leat olu dutkamat mat leat hui bures lihkostuvvan go innovatiiva dutkiid leat vuostáibargan dalle go sii dutke .
Når Universitetet i Tromsø skal bygge opp en samisk forskningstradisjon har universitetet både moralsk og praktisk nytte av de erfaringer som andre urfolk har høstet i sine utviklingsprosesser .
Go Romssa universitehta galgá ásahit sámi dutkanárbevieru , de lea universitehtas sihke morálalaš ja geavatlaš ovddasvástádus atnit ávkki dain vásáhusain maid eará eamiálbmogat leat vásihan iežaset ovdánanproseassain .
Det er viktig at Universitetet i Tromsø også i fremtiden vil kunne dra nytte av andre urfolk sine erfaringer med å bygge opp sine respektive akademier .
Lea deaŧalaš ahte Romssa universitehta boahtteáiggis maid ávkkástallá eará eamiálbmogiid vásáhusain , maid sii leat vásihan sin akademiijaid bajáshuksemis .
Hvis man bare skal imitere storsamfunnenes forskning , kan den samiske tilstedeværelsen bli borte .
Jus dušše sámi árbevieruide galgá luohttit , de sáhttá jođánit geavvat dávvervuorkái , ja románttalaš prošeavttaide .
Det samiske kan bli underkommunisert og usynliggjort .
Sámi servodaga dálá guovddáš dutkandárbbut sáhttet jođánit vajálduvvat .
Hvis man skal prøve å være innovative , vil det være en umulig oppgave å finne opp nye hjul hele tiden .
Jus viggá leat innovatiivan , de lea veadjemeahttun ođđa fuomášumiid dahkat oppa áiggi .
Bør man heller satse på å hente impulser fra vestlig forskningstradisjon , hente impulser fra den samiske tradisjon og forsøke å være innovativ ?
Galgá go baicca jurdagiid viežžat oarjemáilmmi dutkamis , jurdagiid viežžat sámi árbevieruin ja dasto geahččalit leat innovatiiva ?
Kanskje må man være i en evig bevegelse mellom de tre strategiene - uten en gang å vite når man gjør det ene eller det andre ?
Vai galgá go bisánkeahttá geavahit dan golbma strategiija – ii ge diehtit ge goas lea geavaheame duon dán strategiija ?
4 Historisk oversikt
Historjjálaš čielggadeapmi
4.1 Begrunnelser for etableringen av Universitetet i Tromsø
Romssa universitehta ásaheami vuođusteapmi
Behovet til minoritetene - den samiske og kvenske befolkning - ble også understreket i debatten .
Minoritehtaid – sámiid ja kveanaid – dárbbut deattuhuvvojedje maid digaštallamis .
Ruud-komiteen ga klart uttrykk for at Universitetet i Tromsø burde få hovedansvaret i Norge for forskning og undervisning i samisk språk og kultur .
Ruud-lávdegoddi dajai hui čielgasit ahte Romssa universitehtas berre leat váldoovddasvástádus Norggas sámegiela ja sámi kultuvrra dutkamis ja oahpahusas .
Både Fagutvalget for språkfag og historie og Fagutvalget for samfunnsfag ( 1972 ) la i debatten om Universitetet i Tromsø vekt på at utvikling av flerfaglig forskning måtte knytte seg til fagtradisjonen i landsdelen og ta hensyn til “ de særlige forpliktelser ” med hensyn til samisk språk , historie og samfunnsliv .
Romssa universitehta vuođđudeami digaštallamis oaivvildedje sihke Giellafágaid ja historjjá fágalávdegoddi ja Servodatfágaid fágalávdegoddi ( 1972 ) , ahte máŋggafágalaš dutkan ferte leat vuođđuduvvon guovllu fágaárbevirrui . Ja sii deattuhedje maiddái ahte ferte vuhtii váldit “ daid erenoamáš geatnegasvuođaid ” mat leat sámegiela , sámi historjjá ja servodateallima ektui .
I henhold til Ruud-komiteen ble de første stillingene ved Universitetet i Tromsø tildelt det samfunnsvitenskapelige og det språklige området .
Ruud-lávdegotti evttohusa vuođul bidje Romssa universitehta vuosttaš virggiid servodatdieđalaš suorgái ja giellasuorgái .
4.2 Norges forskningsråds betydning
Norgga dutkanráđi mearkkašupmi