pere/sami_parallel huggingface dataset:
I forhold til kommuner og fylkeskommuner initierer staten lokale samepolitiske tiltak gjennom positive virkemidler , og ikke gjennom lovpålegg eller direktiver .
Stáhta vuolggaha báikkálaš sámepolitihkalaš doaibmabijuid gielddaid ja fylkagielddaid ektui positiivvalaš váikkuhangaskaomiid bokte , ii ge láhkageatnegahttima ja direktiivvaid bokte .
Det arbeides i dag med å integrere det samepolitiske perspektivet i ansvarsområdene til kommuner og fylkeskommuner .
Dál bargojuvvo sámepolitihkalaš perspektiivva ovttastahttimiin dakkár surggiin main gielddain ja fylkagielddain lea ovddasvástádus .
Dette stiller krav til samiske og norske myndigheter om at samepolitiske ansvarsoppgaver for kommuner og fylkeskommuner må defineres klarere .
Dát bidjá gáibádusaid sámi ja norgalaš eiseválddiide , ahte gielddaid ja fylkagielddaid sámepolitihkalaš ovddasvástádusa ferte čielgaseabbot defineret .
Sametinget står overfor flere store oppgaver og utfordringer i årene fremover .
Sámedikkis leat ollu barggut ja hástalusat boahttevaš jagiin .
Stadig økende krav til Sametinget som et rådgivende organ fra både sentrale og regionale myndigheter tilsier at både oppgaver og engasjement er økende . Det er derfor fremdeles et sterkt behov for en administrativ styrking for at Sametinget skal kunne fylle de oppgavene og forventningene det er tillagt og de målsettinger det har satt seg .
Sámediggái ráđđeaddi orgánan lassánit dađistaga gáibádusat sihke guovddáš ja guovlulaš eiseválddiid beales , ja dat mearkkaša dan ahte sihke doaimmat ja barggut lassánit , ja danne lea ain dárbu nannet hálddahusa vai Sámediggi sáhttá ollašuhttit daid doaimmaid mat dasa leat biddjon ja daid mihttomeriid maid dat lea alccesis bidjan .
Fra statlig hold kreves det at Sametinget skal delta aktivt innenfor store sektorer som internasjonalt urfolksarbeid , reindrift , næringspolitikk og regionalpolitikk , men ressurssituasjonen ved Sametingets administrasjon tilsier at det ikke er mulig for Sametinget å oppfylle disse kravene og samtidig ivareta de oppgavene tinget allerede har .
Stáhta bealis gáibiduvvo ahte Sámediggi galgá aktiivvalaččat searvat viiddis bargguide nugo riikkaidgaskasaš eamiálbmotbargu , boazodoallu , ealáhuspolitihkka ja guovllupolitihkka , muhto resursadili geažil Sámedikki hálddahusas ii leat Sámedikkis dattetge vejolašvuohta ollašuhttit dáid gáibádusaid ja dasto gozihit daid bargguid mat dikkis juo leat .
For 2000 vil hovedoppgaven være å videreutvikle og forbedre arbeidet innenfor de arbeidsområdene som allerede er i gang .
Sámediggi lea juo ferten vuoruhit vuollelii deaŧalaš áššiid . Jagis 2000 lea váldodoaibman ovddidit ja buoredit dan barggu mii lea juo jođus ollu surggiin .
Det foreligger en rekke initiativ , og det pågår prosesser som i varierende grad berører spørsmål vedrørende samiske rettigheter .
Ollu initiatiivvat ja proseassat leat jođus mat iešguđet láhkai gusket sámi vuoigatvuođagažaldagaide .
Sametinget ser det også som viktig å styrke tingets satsning på barn og unge .
Sámedikki mielas lea maiddái dárbu bidjat eanet searaid dikki áŋgiruššamiidda mánáid ja nuoraid ektui .
Alt fra nære omgivelser til massemedier er med på å forme hverdagen til samiske barn og unge .
Buot , lagaš birrasa rájes mediaid rádjai leat mielde hábmemin sámi mánáid ja nuoraid árgabeaivvi .
Sametingets oppgave blir med utgangspunkt i den samiske kulturen og dens tradisjoner å tilrettelegge tiltak som skaper språklig og kulturell tilhørighet til egen kultur .
Sámedikki bargun šaddá vuolggasajiin sámi kultuvrras ja dan árbevieruin láhčit doaibmabijuid mat duddjojit gielalaš ja kultuvrralaš gullevašvuođa sámi kultuvrii .
Fra og med 01.01.2000 innlemmes Samisk utdanningsråd ( etter 01.01.2000 Sametingets opplæringsavdeling ) og Samisk spesialbibliotek i sametingssystemet .
01.01.2000 rájes gullaba Sámi oahpahusráđđi , mii dál gohčoduvvo Sámedikki oahpahusossodahkan ja Sámi sierrabibliotehka sámediggevuogádahkii .
Sametinget er svært tilfreds med dette .
Sámediggi lea hirbmat duhtavaš dainna .
Når det gjelder utdanningssektoren , vil den viktigste oppgaven for Sametinget i år 2000 være å forestå en mest mulig vellykket integrering av tidligere Samisk utdanningsråd i sametingssystemet .
Mii guoská oahpahussuorgái , de lea Sámedikki deaŧaleamos bargu jagis 2000 ahte nu bures go vejolaš lihkostuvvat dainna bargguin mii guoská ovddeš Sámi oahpahusráđi sirdimii Sámediggái Sámedikki oahpahusossodahkan .
Det praktiske arbeidet er godt i gang .
Praktihkalaš bargu lea bures jođus .
Dette gjelder også arbeidet med å definere de ulike aktørenes roller og ansvar innenfor utdanningssektoren .
Dás ferte maiddái defineret makkár sadji ja ovddasvástádus iešguđet oasálaččain oahpahussuorggis galgá leat .
Sametinget forutsetter at tinget får avgjørende innflytelse i dette arbeidet .
Sámediggi eaktuda ahte oažžu guovddáš váikkuhanfámu dán barggus .
Sametinget vil innen utgangen av 2000 etablere samisk spesialbibliotek som en integrert enhet med utvidede funksjoner i det nye sametingsbygget .
Sámediggi áigu jagi 2000 loahpageahčen ásahit sámi sierrabibliotehka ovttastahtton oassin , ja man doaimmat viiddiduvvojit ođđa sámediggevisttis .
Det forutsettes at dette videreutvikles gjennom etablering av avdelinger i sør- og lulesamisk område og andre områder slik Sametinget har vedtatt .
Eaktuduvvo ahte dát ovddiduvvo dainna lágiin ahte mátta- ja julevsámi guovlluide ja eará guovlluide ásahuvvojit ossodagat nugo Sámediggi lea mearridan .
Det politiske arbeidet i Sametinget i 1999
Sámedikki politihkalaš bargu 1999:s
I dette kapittelet presenteres sentrale saksområder som Sametinget har arbeidet med i løpet av 1999 .
Dán kapihttalis calmmustit guovddáš áššesurggiid maiguin Sámediggi lea bargan 1999:s .
Vedtakene som det refereres til er fattet av et flertall i Sametingets plenum .
Sámedikki dievascoahkkima eanetlohku lea dahkan daid mearrádusaid maidda dán jahkedieđáhusas cujuhuvvo .
Mindretallsforslagene fremgår av Sametingets protokoller .
Uhccitlogu evttohusat oidnojit Sámedikki coahkkingirjjiin .
I saker som er behandlet i Sametingets plenum vises det til det enkelte saksnummer .
Áššiin maid Sámedikki dievascoahkkin lea meannudan , cujuhuvvo ovttaskas áššenummirii .
2.1 Rettigheter
2.1 Vuoigatvuođat
2.1.1 Samerettsutvalgets innstilling NOU 1997:4 Naturgrunnlaget for
2.1.1 Sámi vuoigatvuođalávdegotti árvalus NOU 1997:4 Sámi kultuvra luondduvuođus
Sametinget har i sak 32/99 behandlet Samerettsutvalgets innstilling .
Sámediggi lea áššis 32/99 meannudan Sámi vuoigatvuođalávdegotti árvalusa .
Samerettsutvalgets utredning vil være den hittil største saken med direkte innvirkning på samekulturens materielle grunnlag .
Sámi vuoigatvuođalávdegotti čielggadus lea dán rádjái dat stuorámus ášši mii njuolga váikkuha sámi kultuvrra ávnnaslaš vuođu .
Sametinget vil vise til at Samerettsutvalgets innstilling besto av 3 sentrale forslag :
Sámediggi áigu čujuhit ahte Sámi vuoigatvuođalávdegotti árvalusas leat golbma guovddáš evttohusa :
Rett til og forvaltning av grunn i Finnmark
Finnmárkku eana- ja čáhcevuoigatvuođat
Sametingets utgangspunkt for etablering av forvaltningsordninger er at det kan konstateres samisk eiendoms- , bruks- og besittelsesrettigheter til store deler av arealene i Finnmark .
Sámedikki vuolggasadji hálddašanortnegiid ásaheapmái lea dat ahte sáhttá konstateret ahte sámiin lea eaiggáduššan- , geavahan- ja háldovuoigatvuohta stuorra osiide Finnmárkkus .
Det kan derfor ikke etableres rettferdige og akseptable forvaltningsordninger uten at samiske organer gis innflytelse og kontroll .
Danne ii sáhte ásahit rievttalaš ja dohkálaš hálddašanortnegiid attekeahttá sámi orgánaide váikkuhanfámu ja bearráigeahččama .
Sametinget går på denne bakgrunnen inn for opprettelsen av Finnmark grunnforvaltning .
Dan vuođul doarju Sámediggi Finnmárkku eanahálddašeami ásaheami .
I tillegg mener Sametinget at et særskilt samisk forvaltningsorgan - Samisk grunnforvaltning - skal opprettes for en del av grunnen i Finnmark .
Dasa lassin oaivvilda Sámediggi ahte galgá ásahuvvot sierra sámi hálddášanorgána - Sámi eanahálddašeapmi - muhtun osiide Finnmárkkus .
Forvaltning av fornybare ressurser
Ođasmuvvui resurssaid hálddašeapmi
Sametinget viser til at hensynet til samisk kultur skal være det sentrale elementet i forvaltningen av de fornybare ressursene i Finnmark .
Sámediggi čujuha ahte sámi kultuvrra vuhtii váldin galgá leat guovddáš oassi ođasmuvvi resurssaid hálddašeamis Finnmárkkus .
Det er derfor viktig at lokale organ får mer innflytelse enn hva tilfellet er i dag og den forvaltningsmyndigheten som utøves må ta hensyn til eksisterende samiske sedvanemessige bruksrettigheter og faktisk bruk .
Danne lea deaŧalaš ahte báikkálaš orgánat ožžot eanet váikkuhanfámu go mii dain dál lea ja hálddašaneiseváldi ferte vuhtii váldit sámi dološ geavahanvuoigatvuođaid ja duohta geavaheami .
Samene må også være representert i forvaltningsorganene på den måten at vi som et folk sikres slik innflytelse som folkeretten krever .
Sámit galget maiddái oažžut ovddastusa hálddašanorgánain dainna lágiin ahte sámiide álbmogin sihkkarastojuvvo dakkár váikkuhanfápmu maid álbmotriekti gáibida .
Nektingsrett ved naturinngrep
Gieldinvuoigatvuohta luonddulihkahallamiid oktavuođas
Sametinget viser til at forslaget om å gi Sametinget nektningsrett i forhold til naturinngrep for 6 år , er et viktig skritt i riktig retning .
Sámediggi čujuha ahte evttohuvvon gieldinvuoigatvuođa addin Sámediggái luonddulihkahallamiid oktavuođas guđa jahkái , lea deaŧalaš lávki rivttes guvlui .
Forslaget er imidlertid langt fra tilfredsstillende , da det ikke gir samene garantier mot endringer på grunn av skiftende politiske strømninger på rikspolitisk plan .
Evttohus ii gal eisege leat dohkálaš , go sámiide ii addojuvvo makkárge dáhkádus molsašuddi politihkalaš rávnnjiid vejolaš rievdademiid ektui riikapolitihkalaš dásis .
Siden Stortinget ifølge forslaget fra Samerettsutvalget skal kunne sette til side Sametingets nektningsvedtak , kan ordningen med slik nektningsrett for mange fortone seg som illusorisk .
Go Stuorradiggi Sámi vuoigatvuođalávdegotti evttohusa mielde galgá sáhttit garvit Sámedikki gieldinmearrádusa , de sáhttá gieldinvuoigatvuohta ollugiid mielas orrut árvvuheapmi .
Ordningen må likevel kunne innføres for å vinne erfaringer .
Ortnega ferte dattetge sáhttit váldit atnui oažžun dihte vásihusaid .
Sametinget forutsetter derfor at det inngås en nærmere avtale mellom samene og staten som gir nødvendig sikkerhet mot skadelige naturinngrep i samiske områder .
Danne eaktuda ge Sámediggi ahte dahkkojuvvo lagat šiehtadus sámiid ja stáhta gaskka man bokte oažžut dárbbašlaš sihkkarvuođa vaháguhtti luonddulihkahallamiid vuostá sámi guovlluin .
Siden Samerettsutvalget selv ikke har undersøkt den samiske bruken tilstrekkelig grundig , foreslår Sametinget at det oppnevnes en egen kommisjon som skal fastsette omfanget av samenes eiendoms- og besittelsesrett .
Go Sámi vuoigatvuođalávdegoddi ieš ii leat iskan sámi geavahusa doarvái vuđolaččat , de evttoha Sámediggi ahte nammaduvvošii sierra komišuvdna mii galgá mearridit sámi eaiggáduššan- ja háldovuoigatvuođaid viidodaga .
Denne kommisjonen skal oppnevnes av Regjeringen og Sametinget i fellesskap .
Dán komišuvnna galgá Ráđđehus ja Sámediggi ovttasráđiid nammadit .
Kommisjonen skal identifisere de samiske eier- , besittelses- og bruksområdene i henhold til ILO-konvensjone artikkel 14 og 15 .
Komišuvdna galgá identifiseret sámi eaiggáduššan- , háldo- ja geavahusguovlluid ILO-konvenšuvnna 14. ja 15. artihkkaliid ektui .
Sametinget har i sitt vedtak vist til at folkerettens prinsipper om urfolks rettigheter er klar , og gir uomtvistelig uttrykk for at statene må anerkjenne og stadfeste urfolks rettigheter med grunnlag i vedkommende folks rettssystemer og rettigheter .
Sámediggi lea mearrádusastis čujuhan ahte álbmotrievtti prinsihpat eamiálbmotvuoigatvuođaid birra leat čielgasat , ja eahpitkeahttá gáibidit ahte stáhtat fertejit dohkkehit ja nannet eamiálbmotvuoigatvuođaid , maid vuođđun leat guoskevaš álbmogiid riektevuogádagat ja vuoigatvuođat .
For samer i Norge må grunnleggende spørsmål vedrørende samenes rettigheter og livsvilkår i fremtiden , avgjøres gjennom drøftinger og forhandlinger mellom Sametinget og staten .
Sámiid ektui Norggas ferte vuođđogažaldagaid mat gusket sámiid vuoigatvuođaide ja eallineavttuide boahtteáiggis , mearridit Sámedikki ja stáhta gaskasaš ságastallamiid ja šiehtadallamiid bokte .
Grunnlaget for slike forhandlinger må være at samenes rettigheter til sine landområder , vann og naturressurser respekteres og anerkjennes .
Vuođđun dáid šiehtadallamiidda ferte leat dat ahte sámiid vuoigatvuođat sin iežaset eatnamiidda , čáziide ja luondduresurssaide doahttaluvvojit ja dohkkehuvvojit .
Sametinget ser det som en grunnleggende menneskerett at vi selv på våre premisser skal være med i en ansvarlig rolle i forvaltningen av det samiske samfunnet .
Sámediggi oaidná vuođđo olmmošvuoigatvuohtan dan ahte mii ieža iežamet eavttuid vuođul leat mielde ovddasvástideaddji sajis hálddašeamen sámi servodaga .
Sametinget finner det derfor nødvendig og riktig at Sametinget og Regjeringen etablerer et tett samarbeid , basert på likeverd og gjensidig respekt , for å utforme lovproposisjoner om samiske rettigheter og forvaltningen av disse .
Sámedikki mielas lea danne dárbu ja riekta ahte Sámediggi ja Ráđđehus ásaheaba lávga ovttasbarggu , vuođđuduvvon ovttaveardásašvuhtii ja goabbat guoimmi gudnejahttimii , ja ráhkadeaba láhkaproposišuvnnaid sámi vuoigatvuođaid ja daid hálddašeami birra .
Også under Stortingets behandling av saken forutsettes det at Sametinget får en sentral posisjon .
Eaktuduvvo maiddái ahte dalle go Stuorradiggi meannuda dán ášši ahte Sámediggi oažžu guovddáš saji .
Det vil være i strid med folkerettslige prinsipper dersom Sametinget kun skal være en ordinær høringsinstans i en slik prosess .
Ii soabašii álbmotrievttálaš prinsihpaide jos Sámediggi dušše galggašii leat dábálaš gulaskuddanásahus dán proseassas .
2.1.2 Samerettsutvalgets arbeid i Troms , Nordland og Sørsamisk område
2.1.2 Sámi vuoigatvuođalávdegotti bargu Tromssas , Norlánddas ja lullisámi guovllus
Sametinget forutsetter at Samerettsutvalgets arbeid skal videreføres , slik at rettigheter til samer utenfor Finnmark også kan avklares og sikres .
Sámediggi eaktuda ahte Sámi vuoigatvuođalávdegotti bargu galgá jotkojuvvot nu ahte sámiid vuoigatvuođaid maiddái olggobealde Finnmárkku sáhttá čilget ja sihkkarastit .
I denne forbindelse vil Sametinget særlig fremheve viktigheten av å trygge sørsamenes hovednæringsgrunnlag - reindriften .
Dán oktavuođas deattuha Sámediggi ahte lea erenoamáš deaŧalaš sihkkarastit máttasápmelaččaid váldoealáhusa - boazodoalu .
Situasjonen er i dag uholdbar for flere grupper samer i det sørsamiske området , som kontinuerlig må forsvare sine rettigheter i domstolene .
Máttasámi guovllus lea ollu sámiin lossa dilli , go sii oktilaččat fertejit bealuštit iežaset vuoigatvuođaid duopmostuoluin .
2.1.3 Ot. prp. Nr. 35 ( 1998-99 ) Om lov om erverv av drift av mineralressurser
2.1.3 Od. prp. nr. 35 ( 1998-99 ) Minerálaresurssaid ohcanlobi lága birra
Sametinget behandlet forslag til ny minerallov i sak 26/99 .
Sámediggi meannudii ođđa minerálaláhkaárvalusa áššis 26/99 .
Sametinget vil vise til at norsk lovgivning i hele dette århundret har vært sterkt opptatt av å sikre samfunnsmessig kontroll med utnyttingen av våre viktigste naturressurser .
Sámediggi čujuha ahte norgalaš láhkaaddimis dán čuohtejagis lea leamaš garra beroštupmi sihkkarastit servodatlaš bearráigeahču min deaŧaleamos luondduresurssaid ávkkástallamii .
Bl.a. er vassdragsreguleringsloven og lovgivningen om oljeleting og utvinning på norsk sokkel basert på det prinsippet at enhver utnyttelse av ressurser er avhengig av konsesjon .
Earret eará lea čázádatregulerenláhka ja lágat oljoohcama ja roggama birra norgalaš sokkelis vuođđuduvvon dan prinsihppii ahte buot resursaávkkástallamiidda adno konsešuvdna .
Det er derfor påfallende at Regjeringen foreslår en liberal adgang til leting , undersøkelse og drift av mineralske ressurser , uten en samfunnsmessig kontroll ved etablering av slik virksomhet .
Danne lea ge hui imaš go Ráđđehus evttoha ná liberála lohpegieđahallama minerálaresurssaid ohcamiid , iskamiid ja roggamiid oktavuođas almmá servodatlaš bearráigeahču haga dákkár doaimmaid ásaheami oktavuođas .
Fra Regjeringens side har det ikke vært vektlagt å få en lov med mer balanserte bestemmelser der samfunnsmessig styring utgjør hovedinnholdet i forslag til ny minerallov .
Ráđđehus ii leat deattuhan oažžut dakkár lága mas livčče eanet dássedettolaš mearrádusat nu ahte váldosisdoallu ođđa minerálaláhkaevttohusas livččii lean servodatlaš stivren .
I et vedlegg til proposisjonen er det foreslått at Sametinget gis en midlertidig nektingsrett på driftskonsesjon som kan medføre betydelige inngrep og som kan medføre skadelige virkninger på naturgrunnlaget for samisk kultur .
Proposišuvnna mildosis lea evttohuvvon ahte Sámediggái addojuvvo gaskaboddosaš gieldinvuoigatvuohta doaibmakonsešuvnnaide jos lea sáhka hui stuorra lihkahallamiin ja jos dat garrasit vaháguhttet sámi kultuvrra luondduvuođu .
Dersom en slik hjemmel gis , må denne hjemmelen fremgå direkte av loven , og det må gjelde hele det samiske bosettingsområdet .
Jos dákkár láhkavuođđu addojuvvo , de galgá dat oidnot njuolga lágas , ja dat ferte guoskat olles sámi ássanguvlui .
For å få en samlet og samordnet behandling av forhold som griper inn i rettsforhold i samiske områder er det viktig at forslagene i mineralloven ses i sammenheng med samerettsutvalgets innstilling .
Jos galgá ollislaččat ja ovttafáro meannudit daid beliid mat čuhcet riektediliide sámi guovlluin , de lea deaŧalaš ahte evttohusat minerálalágas bohtet ovdan fárrolagaid Sámi vuoigatvuođalávdegotti árvalusain .
Sametinget har derfor i behandlingen av NOU 1996:1 Forslag til ny minerallov bedt om at behandling av ny minerallov stilles i bero inntil samerettsutvalgets siste innstilling er behandlet i Stortinget .
Danne lea Sámediggi meannudettiinis NOU 1996:1 Minerálaláhkaárvalusa birra bivdán ahte ođđa minerálaláhkaárvalusa meannudeapmi bissehuvvo dassážii go Stuorradiggi lea meannudan Sámi vuoigatvuođalávdegotti maŋimuš árvalusa .
Sametinget mener at lovutkastet representerer en ytterliggående liberalistisk standpunkt basert på tankegangen til den internasjonale bergindustrien .
Sámediggi oaivvilda ahte minerálaláhkaárvalus ovddasta hirbmat liberálalaš oainnu mii lea vuođđuduvvon riikkaidgaskasaš bákteindustriija jurdaga ala .
2.2 Næringer
2.2 Ealáhusat
2.2.1 Duodji - kultur , fag og næring
2.2.1 Duodji - kultuvra , fága ja ealáhus
Sametinget viser i sak 25/99 til at duodji er en sentral samisk kulturfaktor , fag og næring med et betydelig utviklingspotensiale dersom rammebetingelsene for dette legges til rette .
Sámediggi čujuha áššis 25/99 ahte duodji lea guovddáš sámi kulturbealli , fága ja ealáhus mas lea viehka stuorra ovdánanvejolašvuohta jos dasa láhččojuvvojit rámmaeavttut .
Regjeringen uttaler i stortingsmelding nr 41 ( 1996-1997 ) Om norsk samepolitikk at duodji er i ferd med å få økt betydning som næring ut fra flere forhold .
Ráđđehus cealká stuorradiggedieđáhusas nr 41 ( 1996-97 ) Norgga sámepolitihka birra ahte duodji lea oažžumin stuorra mearkkašumi ealáhussan ollu beliid vuođul .
Når det gjelder det kulturelle aspekt vil Sametinget spesielt understreke duodjis betydning som identitetsskapende samisk aktivitet i seg selv , men også dets tilknytning til det samiske språket og styrking av denne .
Mii guoská kultuvrralaš oassái , de áigu Sámediggi deattuhit ahte duojis iešalddis lea mearkkašupmi identitehta hábmejeaddjin , muhto das lea maiddái oktavuohta sámegillii ja dan nannemii .
Sametinget har som ledd i utviklingen av duodji som kultur , fag og næring vedtatt nye retningslinjer for støtte til duodjiorganisasjoner , slik at de på et fritt grunnlag kan videreføre og utvikle sin særegenhet innenfor næring og kultur .
Sámediggi lea oassin duoji ovddideamis kultuvran , fágan ja ealáhussan mearridan ođđa njuolggadusaid duodjeorganisašuvnnaid doarjjaortnega várás , vai dat friija vuođuin sáhttet viidáseappot doalvut ja ovddidit iežaset mihtilmasvuođa ealáhusaid ja kultuvrra oktavuođas .
Av spørsmål som bør vurderes er blant annet :
Dan oktavuođas fertešii árvvoštallat čuovvovačča :
opplæring og utdanning innen duodji , herunder ansvarsfordeling , organisering og finansiering av ulike typer ordninger
duodjeoahpu ja - oahpahusa , dás maiddái árvvoštallat iešguđet lágan ortnegiid organiserema ja ruhtadeami , ja movt juohkit ovddasvástádusa daid gaskka
spesielle tiltak på salgs- og markedsføringssiden
erenoamáš doaibmabijuid vuovdima ja márkanfievrrideami oktavuođas
rammebetingelsene for duodji
duodjerámmaeavttuid
Utformingen av nærmere detaljer i programmet bør foretas i et nært samarbeid mellom Sametinget , relevante departementer og regionale myndigheter og organisasjoner , bedrifter og institusjoner knyttet til duodji .
Prográmma lagat detáljjaid fertešedje Sámediggi , guoskevaš departemeanttat ja guovlulaš eiseválddit ja organisašuvnnat , fitnodagat ja institušuvnnat mat čatnasit duodjái lávga ovttasráđiid hábmet .
2.2.2 Situasjonen innen fiskeriene
2.2.2 Dilli guolástusain
Sametinget har som mål å ivareta det samiske folks rett til fiske slik at man kan bevare og videreutvikle samisk språk , kultur og næring .
Sámedikki ulbmilin lea gozihit sámi álbmoga vuoigatvuođa guolástussii , nu ahte sáhttá suodjalit ja ovddidit sámi giela , kultuvrra ja ealáhusa .
Sametinget har ved flere anledninger i 1999 vært i kontakt med Fiskeridepartementet om midler til gjennomføringen av handlingsplanen for samiske kyst- og fjordområder , men Fiskeridepartementet har ikke ville imøtekomme Sametingets spørsmål om midler .
Sámediggi lea máŋgii 1999:s váldán oktavuođa Guolástusdepartementii ja lea geahččalan oččodit ruđaid čađahit sámi riddo- ja vuotnaguovlluid doaibmaplána , muhto Guolástusdepartemeanta ii leat dáhtton doarjut Sámedikki ruđalaččat .
Isteden har Fiskeridepartementet henvist Sametinget til å ta kontakt med Norges Fiskarlag slik at de kan fremme Sametingets krav gjennom sine forhandlinger med staten .
Dan sadjái lea Guolástusdepartemeanta dáhtton Sámedikki váldit oktavuođa Norges Fiskarlag:in vai dat iežaset šiehtadallamiid bokte stáhtain sáhttet ovddidit Sámedikki gáibádusaid .
Sametinget er svært overrasket over Fiskeridepartementets holdning ettersom staten har påtatt seg ansvaret å fremme Sametingets krav i forhandlingene med organisasjonene om jordbruks- og reindriftsavtalen .
Sámediggi imašta sakka Guolástusdepartemeantta oainnu go stáhta han muđui lea váldán badjelasas ovddasvástádusa ovddidit Sámedikki gáibádusaid šiehtadallamiin organisašuvnnaiguin nugo eanadoallo- ja boazodoallošiehtadusa oktavuođas .
Sametinget har i brev av 23.08.1999 understreket at dersom Fiskeridepartementet finner det umulig å « forhandle fram » midler til Sametinget over fiskeriavtalen , vil tinget være tilfreds med at disse gis over Fiskeridepartementets budsjett utenfor avtalens rammer .
Sámediggi lea 23.08.1999 beaiváduvvon reivves deattuhan ahte jos Guolástusdepartemeantta mielas lea veadjemeahttun oažžut ruđaid Sámediggái guolástusšiehtadusas , de lea diggi duhtavaš jos dat ruđat addojuvvojit Guolástusdepartemeantta bušeahta bokte šiehtadusa rámmaid olggobealde .
Fiskeridepartementet har etter påtrykk fra bl.a. Sametinget bevilget midler til kartlegging og bestandsberegninger på kongekrabbe .
Guolástusdepartemeanta lea earret eará Sámedikki gáibádusa mielde juolludan ruđaid ruoššareappá kártemii ja nállelohkamii .
Sametinget vil fortsette sitt arbeid for å få større kvoter på kongekrabbe og for at krabbefiske blir åpnet for større lokal deltagelse .
Sámediggi áigu ain joatkit dainna bargguin ahte oččodit stuorát bivdoeriid ruoššareabbábivdui ja ahte eambbo báikki olbmot besset reappáid bivdit .
Sametinget har i 1999 arbeidet aktivt for å få i stand reguleringer av båter som bl.a. fisker autoline og snurrevad .
Sámediggi lea 1999:s bargan árjjalaččat oažžut reguleremiid fatnasiid várás mat earret eará bivdet autoliinnain ja snoranuhtiin .
Sametinget vil holde en nær kontakt med myndighetene slik at man sammen kan utprøve lokaltilpasset forvaltningsordninger i tre forsøksområder ; Tysfjord i Nordland , Lyngen i Troms og Tanafjorden i Finnmark .
Sámediggi áigu doallat lagaš oktavuođa eiseválddiiguin nu ahte ovttasráđiid sáhttit geahččalit báikkálaččat heivehuvvon hálddašanortnegiid golmma geahččalanguovllus ; Divttasvuonas Norlánddas , Ivggus Tromssas ja Deanuvuonas Finnmárkkus .
Sametinget har i 1999 ved flere anledninger påpekt ovenfor sentrale myndigheter den store ansamlingen av sel som årlig skaper katastrofelignende tilstander i enkelte fjordområder .
Sámediggi lea 1999:s ollu gerddiid čujuhan guovddáš eiseválddiide ahte go njurjot leat ollu , de dat dagahit jahkásaččat beanta roassodili ovttaskas vuotnaguovlluide .
Tinget har ovenfor Fiskeridepartementet og Fiskeridirektoratet foreslått at beskatning av sel må økes og at Sametinget vil igangsette et program som ser på selen som en viktig ressurs i de samiske kyst- og fjordområdene .
Diggi lea Guolástusdepartemeantta ja Guolástusdirektoráhta guovdu evttohan ahte njurjobivddu ferte lasihit ja ahte Sámediggi áigu álggahit prográmma mii atná njurjuid deaŧalaš resursan sámi riddo- ja vuotnaguovlluin .
Sametinget ser derfor positivt på at Fiskeridepartementet har avsatt mer midler til forskning og at fellingskvote av kystsel er økt med 30% fra år 1999 til 2000 .
Danne lea Sámedikki mielas buorre go Guolástusdepartemeanta lea várren eanet ruđaid dutkamii ja go riddonjurjo bivdoearri lea lasihuvvon 30 proseanttain 1999 rájes 2000 rádjai .
I møte mellom Sametinget og Fiskeridepartementet den 14.12.99 , ble denne problemstillingen drøftet og Sametinget advarte mot å fastsette kvotene for torsk , hyse , sei og lodde høyere enn det forskerne anbefaler .
Sámedikki ja Guolástusdepartemeantta gaskasaš čoahkkimis 14.12.99 guorahallui dát ášši , ja Sámediggi várrii norgalaš eiseválddiid bidjamis stuorát bivdoeriid dorskái , diksui , sáidái ja šákšii go maid dutkit rávvejit .
Sametinget fikk en forsikring fra fiskeriministeren om at kvotefastsettelsen er innenfor en bærekraftig ramme .
Guolástusminister lohpiidii Sámediggái ahte bivdoearit bisuhuvvojit ceavzilis rámma siste .
Sametinget er bekymret for videre vekst i loddebestanden ettersom det skal gjennomføres et forholdsvis storstilt loddefiske i 2000 .
Sámediggi váivašuvvá šákšanáli laskanvejolašvuođa dihte jos jagis 2000 galggaš čađahuvvot albma stuorra šákšabivdu .
2.2.3 NOU 1999:9 Til laks åt alla kan ingen gjera
2.2.3 NOU 1999:9 Til laks åt alla kan ingen gjera
Sametinget har i sak 20/99 behandlet en svært viktig sak angående laksens formerings- og vekstmuligheter , samt retten til å fiske laks gjennom høringsuttalelse til NOU 1999:9 Til laks åt alle kan ingen gjera .
Sámediggi lea áššis 20/99 meannudan hirbmat deaŧalaš ášši mii guoská luosa laskan- ja ahtanuššanvejolašvuodaide , ja luossabivdovuoigatvuhtii gulaskuddancealkámuša bokte NOU:ii 1999:9 Til laks åt dalle kan ingen gjera .
Dette gjør at Sametinget opprettholder sitt tidligere krav om å få en egen utredning om laksens betydning for samisk kultur og samfunnsliv .
Dán geažil doalaha Sámediggi gáibádusas ahte oažžut sierra cielggadusa luosa mearkkašumi birra sámi ealáhusaide , gillii , kultuvrii ja servodateallimii .
Sametinget var i sin behandling av meldingen svært betenkt over at utvalget har benyttet en bedriftsøkonomisk modell for å synliggjøre og beskrive den samfunnsøkonomiske betydningen dagens laksefiske representerer .
Sámediggi eahpidii meannudettiinis dieđáhusa hui sakka dan go lávdegoddi lea geavahan fitnodatekonomálaš málle mainna lea oainnusin dahkan ja cilgen otnáš luossabivddu servodatekonomálaš mearkkašumi .
Sametinget vil understreke at det er viktig å være " føre var " med hensyn til spredning av fiskesykdommer .
Sámediggi deattuha ahte lea deaŧalaš leat ovdagihtii várrugas guolledávddaid leavvama ektui .
Særlig viktig er det å forhindre at fiskesykdommer som til tider forekommer i oppdrettsanlegg smitter over til villaks i elvene .
Erenoamáš deaŧalaš lea hehttet guolledávddaid mat ain lávejit vuolgit guollebiebmanrusttegiin njuommumis vádjolusluosaide jogain .
I denne sammenheng er vassdragene Neiden , Tana og Alta særdeles viktig .
Erenoamáš deaŧalaccat dán oktavuođas leat Njávdan- , Álttá- ja Deanucázádagat .
Sametinget er kritisk til hvordan dagens forvaltning gjennomfører fragmenterte reguleringer innenfor sjølaksefiske , uten en overordnet og samlet målsetting .
Sámediggi ii liiko dasa movt otná hálddašeapmi cadaha osiid mielde biedggus reguleremiid luossabivddus , almmá oppalaš ja coahkis mihttomeari haga .
Disse reguleringsmekanismene innenfor laksefiske har over lang tid rammet samiske interesser svært hardt , og ført til at viktige samiske fiskerettigheter er fjernet .
Dákkáraš reguleremat luossabivddus leat guhkes áiggi badjel cuohcan hirbmat sakka sámi beroštumiide , ja maid geažil deaŧalaš sámi guolástusvuoigatvuodat leat jávkan .
Sametinget er videre betenkt over dagens reguleringsmetode , der man benytter en " bit for bit " regulering , som gjør at befolkningen mister sine historiske rettigheter til fiske .
Dasto eahpida Sámediggi otnáš regulerenvuogi , mas geavahuvvo « bihtás bihtái » reguleren , mii dagaha dan ahte olbmot masset iežaset historjálaš bivdovuoigatvuodaid .
Sametinget mener at FN-konvensjonen om biologisk mangfold og " føre var " prinsippet må legges til grunn for lakseforvaltningen i Norge .
Sámediggi oaivvilda ahte ON-konvenšuvdna biologálaš eatnatgeardáivuoda birra ja « ovdagihtii várrugasvuoda » prinsihppa galget biddjot vuođđun luossahálddašeapmái Norggas .
Videre har Norge forpliktet seg overfor det samiske folket gjennom bl.a urfolkskonvensjonen ILO-konv. nr. 169 .
Dasto leat Norggas geatnegasvuodat sámi álbmoga guovdu earret eará eamiálbmotkonvenšuvnna ILO-konvenšuvnna nr. 169 bokte .
I framtida må hensynet til samenes historiske rettigheter og bevaring av fiskeressursene vektlegges i forvaltningen av villaksbestanden i samiske områder .
Boahtteáiggis ferte deattuhit sámiid historjálaš vuoigatvuođaid ja guolleresurssaid suodjaleami vádjolusluossanáliid hálddašeamis sámi guovlluin .
Sametinget anser samenes historiske rettigheter innen laksefiske for å ha betydning i behandlingen av Samerettsutvalgets innstilling om retten til forvaltning av land og vann i Finnmark .
Sámedikki mielas lea sámi historjálaš luossabivdovuoigatvuodain mearkkašupmi Sámi vuoigatvuođalávdegotti árvalusa , Finnmárkku eana- ja cáhcevuoigatvuodaid hálddašeami birra , meannudeapmái .
Utfra dette går Sametinget inn for at foreslåtte tiltak blir gjennomført , men at videre behandling av det som omhandler samiske rettigheter i forhold til fangst og forvaltning , ikke blir behandlet før Samerettsutvalgets innstilling er avklart og sluttbehandlet i Stortinget .
Dán vuođul doarju Sámediggi ahte evttohuvvon doaibmabijut cadahuvvojit , muhto ahte dan viidáseabbo meannudeapmi mii guoská sámi vuoigatvuođaide bivddus ja hálddašeamis ii meannuduvvo ovdal go Sámi vuoigatvuođalávdegotti árvalus lea cielggas ja loahpalaččat meannuduvvon Stuorradikkis .
2.2.4 Reindriftsavtalen 1999 - 2000
2.2.4 Boazodoallošiehtadus 1999 - 2000
Sametinget behandlet i sak 18/99 reindriftsavtalen for 1999-2000 .
Sámediggi meannudii áššis 18/99 boazodoallojagi 1999-2000 boazodoallošiehtadusa .
Reindriftens rettigheter og beitegrunnlag er stadig utsatt for press .
Boazodoalu vuoigatvuođat ja guohtoneatnamat leat jámma áitojuvvon .
Sametinget er tilfreds med at næringen får mulighet til økonomisk bistand i konfliktsituasjoner for å sikre beiteretten .
Sámediggi lea duhtavaš go ealáhusas lea vejolašvuohta oažžut ekonomalaš veahki gizzodiliid oktavuođas sihkkarastin dihte guohtonrievtti .
Sikring av reindriftens arealer er en forutsetning for framtidig reindrift .
Boazodoalu boahtteáigi lea areálaid duohken .
I arealforvaltningen ligger det betydelige utfordringer i å samordne bestemmelsene i reindriftsloven og plan- og bygningsloven .
Areálaid hálddašeami oktavuođas leat stuorra hástalusat boazodoallolága ja plána- ja huksenlága mearrádusaid ovttastahttimis .
Sametinget har forventninger til arbeidet med gjennomgangen av reindriftslovgivningen .
Sámedikkis leat vuordámušat dan bargui mii guoská boazodoallolága geahčadeapmái .
En del sider ved dagens lovgivning vil ventelig rettes opp og reindriftsloven vil bli et aktivt virkemiddel som bygger på reindriftens kultur , rettigheter og sedvaner .
Vuordimis divvojuvvojit ollu bealit dáláš lágas ja boazodoalloláhka šaddá aktiivvalaš váikkuhangaskaoapmin mii vuodduduvvo boazodoalu kultuvrii , vuoigatvuođaide ja boares vieruide .
Det er derfor svært viktig at lovutvalget får tilstrekkelige økonomisk ressurser for kunne fullføre sitt arbeid .
Danne lea ge hirbmat deaŧalaš ahte láhkalávdegoddi oažžu doarvái ekonomalaš návccaid vai sáhttá ollašuhttit barggus .
Sametinget legger vekt på å følge opp arbeidet med Samerettsutvalgets innstilling om Finnmark og det videre arbeid som vil berøre resten av de tradisjonelle samiske områdene .
Sámediggi deattuha Sámi vuoigatvuođalávdegotti árvalusa barggu cuovvuleami Finnmárkku ektui ja viidáseabbo barggu mii guoská eará árbevirolaš sámi guovlluide .
I den sammenheng står sikring av reindriftens rettigheter sentralt .
Dán oktavuođas lea boazodoalu vuoigatvuođaid sihkkarastin guovddážis .
Sametinget er beredt til å ta større ansvar for å bidra til at reindriften får de rammebetingelser næringen behøver for å styrke og utvikle sin rolle i det samiske samfunn .
Sámediggi lea gearggus váldit stuorát ovddasvástádusa nu ahte lea mielde váikkuheamen dan ahte boazodoallu oažžu daid rámmaeavttuid maid ealáhus dárbbaša go galgá nannet ja ovddidit iežas saji sámi servodagas .
2.2.5 Jordbruk i samiske områder
2.2.5 Eanadoallu sámi guovlluin
Sametinget viser til i sak 34/99 at landbruket er helt sentral som samisk næring og kulturbærer .
Sámediggi čujuha áššis 34/99 ahte eanadoallu lea áibbas guovddážis sámi ealáhussan ja kulturguoddin .
Jordbruksnæringen er viktig sysselsettings- og bosettingsfaktor i de samiske områdene .
Eanadoallu lea deaŧalaš barggolašvuođa- ja ássanbealli sámi guovlluin .
Næringens utviklingsmuligheter i de samiske områdene må vurderes sterkere i et samlet regionalt utviklingsperspektiv .
Ealáhusa ovdánanvejolašvuođaid sámi guovlluin ferte árvvoštallat garraseabbot oktasaš guovlulaš ovddidanperspektiivvas .
Sametinget ser samarbeid over landegrensene både til Finland og Russland , som et stort potensiale for landbruket i Finnmark .
Sámediggi oaidná ahte ovttasbargu riikkarájiid rastá sihke Supmii ja Ruššii buvttášii stuorra vejolašvuođaid Finnmárkku eanadollui .
Både eksport av jordbruksvarer og utnyttelse av produksjonskapasitet i videreforedlingsanlegg i Finnmark kan styrke jordbruket .
Sihke eanadoallogálvvuid fievrrideapmi olggos riikkas ja buvttaduskapasitehta geavaheapmi muohkádanrusttegis Finnmárkkus sáhtášii nanosmahttit eanadoalu .
Sametinget skal fortsatt utvikle en egen landbrukspolitikk bl.a. gjennom de virkemidlene tinget forvalter .
Sámediggi áigu ain ovddidit sierra eanadoallopolitihka earret eará daid váikkuhangaskaomiid bokte maid diggi hálddaša .
På sikt vil Sametinget bidra til å etablere en landbrukspolitisk sone for samiske bosettingsområder .
Áiggi mielde áigu Sámediggi leat mielde ásaheamen eanadoallopolitihkalaš biire sámi ássanguovlluid várás .
I likhet med andre primærnæringer kan kombinasjoner med andre næringer og yrker bidra til å opprettholde sysselsetting og dermed bosetting i de samiske områdene .
Ovtta dásis eará vuođđoealáhusaiguin sáhttá dáid ealáhusaid buohtalastin eará ealáhusaiguin ja ámmáhiiguin leat mielde bisuheamen bargosajiid ja ná ássama sámi guovlluin .
Et nært samarbeid med landbruksmyndighetene er nødvendig for å kunne lykkes med å ha et levedyktig landbruk .
Lea dárbu lávga ovttasbargat eanadoalloeiseválddiiguin jos galgá lihkostuvvat eanadoalu birgehemiin .
2.3 Rovviltforvaltningen
2.3 Boraspirehálddašeapmi
Forvaltningen av de store rovdyrene er et stadig større problem som rammer reindriften og husdyrhold hardt .
Stuorra boraspiriid hálddašeapmi lea šaddan stuorát ja stuorát váttisvuohtan mii čuohcá garrasit boazodollui ja šibitdollui .
Sametinget har i sak 18/99 , 23/99 og 34/99 omtalt rovdyrspørsmålet .
Sámediggi lea áššiin 18/99 , 23/99 ja 34/99 meannudan boraspiregažaldagaid .
Roviltforvaltningen har medført kraftig økning i rovdyrbestanden i samiske områder .
Boraspirehálddašeapmi lea dagahan dan ahte boraspiret sámi guovlluin leat garrasit laskan .
Dette har ført til store tap og driftsulemper i landbruket med det som følge at mange har valgt å legge ned bruket .
Dát lea buktán stuorra vahágiid ja váttisvuođaid eanadollui , ja ollugat leat ferten heaitit doaluin .
For å hindre ytterligere bruksnedleggelser mener Sametinget at det straks må iverksettes nødvendige tiltak for å redusere tapene forårsaket av rovdyr .
Sámediggi oaivvilda ahte farggamusat ferte álggahit dárbbašlaš doaibmabijuid maiguin uhccuda vahágiid maid boraspiret dagahit amas daid geažil šat eanet doalut gártat heaitit .
De endrede rammebetingelser som landbruket har fått som følge av økt rovdyrbestand er ikke fulgt opp av tilstrekkelige økonomiske ressurser for tiltaksordninger og omstilling .
Rievdan rámmaeavttut eanadoalus lassánan boraspiriid geažil eai leat čuovvuluvvon dohkálaš ekonomalaš resurssaiguin doaibmabiddjoortnegiid ja nuppástusa dáfus .
I stor grad har næringen selv måtte bære det økonomiske ansvaret gjennom økt tap av beitedyr og omstillingskostnader .
Ealáhus lea mealgadii ieš šaddan váldit ekonomalaš ovddasvástádusa , go lea massán eambbo šibihiid meahcceguohtumiin ja go leat nuppástuhttingolut .
Sametinget anser rovviltproblematikken som et svært sentralt spørsmål for reindriften .
Sámedikki mielas lea boraspireváttisvuohta hirbmat guovddáš ášši boazodoalus .
Reindriftsnæringens tap som følge av den økte rovviltbestanden er spesiell i forhold til øvrige næringer .
Vahágat boazodoalus lassánan boraspiriid geažil leat erenoamážat eará ealáhusaid ektui .
Dette har sammenheng med at tilskuddsordningene , i motsetning til i jordbruket , er basert på kjøttproduksjon .
Dat boahtá das go doarjjaortnegat leat vuođđuduvvon biergobuvttadussii , ja dat lea juste nuppeláhkái go eanadoalus .
Etter Sametingets syn er det viktig å forsøke å få til erstatningsordninger som er tilfredsstillende , som dekker det reelle tap , og som er tilpasset den enkelte næring .
Sámedikki oainnu mielde lea deaŧalaš oččodit buhtadusortnegiid mat leat dohkálaččat , maid bokte sáhttá oažžut buhtadusa duohta vahágiid ovddas ja mat leat heivehuvvon ovttaskas ealáhussii .
Derfor bør man forbedre dagens erstatningsordninger , og utarbeide enklere regler for uttak av skadedyr og andre tapsforebyggende tiltak .
Danne galggašii buoridit otnáš buhtadusortnegiid , ja ráhkadit eaŋkileabbo njuolggadusaid boraspriid njeaidimii ja eará vaháteastadeaddji doaibmabijuide .
Hovedproblemet er imidlertid rovviltbestandens størrelse . Derfor må bestandsreguleringen intensiveres med det mål å få regulere bestanden i samiske områder .
Váldováttisvuohta lea dattetge boraspiriid lohku , ja danne ferte garraseabbot reguleret náli dainna áigumušain ahte reguleret náli sámi guovlluin .
Sametinget mener også en bør vurdere konsekvensen av oppfylling av Bernkonvensjonen om store rovdyr opp mot de forpliktelser den norske stat har påtatt seg gjennom målene i norsk samepolitikk og ratifiseringen av ILO-konvensjonen om urfolksrettigheter .
Sámediggi oaivvilda maiddái ahte Bernkonvenšuvnna , stuorra meahcceelliid birra , ollašuhttima váikkuhusaid galggašii árvvoštallat daid geatnegasvuođaid ektui mat Norggas leat iežas sámepolitihka mihttomeriiguin ja ILO-konvenšuvnna eamiálbmotvuoigatvuođaid birra ratifiseremiin .
2.4 Samarbeid mellom Sametingene
2.4 - Sámedikkiid gaskasaš ovttasbargu
Sametingene i Finland , Norge og Sverige har et utstrakt samarbeid , bl.a avholdes det møter mellom presidentene hvor aktuelle felles saker tas opp .
Suoma , Norgga ja Ruoŧa sámedikkiin lea ollu ovttasbargu , earret eará dollojuvvojit čoahkkimat presideanttaid gaskka gos áigeguovdilis áššit meannuduvvojit .
Samarbeidet er i stadig utvikling .
Ovttasbargu ovddiduvvo jámma .
2.4.1 Samisk parlamentarisk råd
2.4.1 Sámi parlamentáralaš ráđđi
Sametinget vedtok i sak 9/99 å opprette Samisk parlamentarisk råd ( SPR ) , et samarbeidsorgan mellom Sametingene i Finland , Norge og Sverige , tinget oppnevnte også medlemmer til rådet .
Sámediggi mearridii áššis 9/99 ásahit Sámi parlamentáralaš ráđi ( SPR ) , mii lea ovttasbargoorgána Suoma , Norgga ja Ruoŧa sámedikkiid gaskka , ja diggi nammadii maiddái lahtuid dán ráđđái .
Sametinget i Finland har vedtatt samarbeidsavtalen og oppnevnt sine representanter til SPR , mens Sametinget i Sverige foreløpig har valgt å ikke gå inn i samarbeide med de øvrige sametingene .
Sámediggi Suomas lea mearridan ovttasbargošiehtadusa ja nammadan iežas lahtuid SPR:ii , go fas Sámediggi Ruoŧas ii áiggo vuos searvat ovttasbargui eará sámedikkiiguin .
Samisk parlamentarisk råd har sin bakgrunn i at sametingene har sett behov for et samarbeid over landegrensene i saker som berører samene i flere land og samene som et folk .
Sámi parlamentáralaš ráđi duogážin lea dat ahte sámedikkiid mielas lea dárbu bargat ovttas riikarájiid rastá áššiin mat gusket sámiide máŋgga riikkas ja sámiide álbmogin .
Et av målene er å etablerer et felles folkevalgt samarbeidsorgan der man kan samarbeide og samordne felles standpunkter i saker som berører forhold samene imellom , videre i aktuelle nordiske og internasjonale spørsmål .
Okta mihttomeriin lea ásahit oktasaš álbmotválljen ovttasbargoorgána vai sáhttá bargat ovttas ja ovttastahttit oktasaš oainnuid áššiin mat gusket sámiid gaskasaš dilálašvuođaide , dasto viidáseappot davviriikkalaš ja riikkaidgaskasaš áššiide .
Samisk parlamentarisk råd vil ventelig bli konstituert i Karasjok i mars 2000 .
Vuordimis vuođđuduvvo Sámi parlamentáralaš ráđđi njukčamánus 2000 Kárášjogas .
2.4.2 Felles Samisk språksamarbeid
2.4.2 Oktasaš sámi giellaovttasbargu
For å legge forholdene til rette for varig språksamarbeid mellom de folkevalgte sametingene ble det opprettet en felles Samisk språknemnd , jf. sak 22/99 - Felles samisk språksamarbeid .
Go galgá láhčit dilálašvuođaid bissovaš giellaovttasbargui álbmotválljen sámedikkiid gaskka , de lea ásahuvvon oktasaš Sámi giellalávdegoddi 1999:s , gč. ášši 22/99 - Oktasaš sámi giellaovttasbargu .
Samisk språknemnd er samenes høyeste vedtaksorgan i felles samiske språkspørsmål .
Sámi giellalávdegoddi lea sámiid oktasaš alimus mearridanorgána sámegiela gažaldagain .
2.4.3 EU-Sápmi , rammeprogram for perioden år 2000 - 2006
2.4.3 EU-Sápmi , rámmaprográmma áigodahkii 2000 - 2006
Interreg II-programmene om det grenseoverskridende samarbeidet ble avsluttet i 1999 .
Interreg II-prográmmat , rájáid rastá ovttasbarggu hárrái loahpahuvvojedje 1999:s .
Innenfor rammen av Interreg II 1995-99 har det vært to samiske delprogram .
Interreg II 1995-1999 rámmaid siste leat leamaš guokte sámi oasseprográmma .
Sametinget ved Samisk næringsråd har hatt forvaltningsansvaret for de statlige midlene som er tilført delprogrammene .
Sámedikkis lea Sámi ealáhusráđi bokte leamaš ovddasvástádus hálddašit stáhtalaš ruđaid mat leat addojuvvon oasseprográmmaide .
Sametinget ser det som viktig å følge opp EU`s fellesskapsinitiativ gjennom det nye Interreg III-programmet ( 2000-2006 ) .
Sámedikki mielas lea deaŧalaš čuovvulit EO oktasašinitiatiivvaid ođđa Interreg III-progámma ( 2000-2006 ) bokte .
Det er fra sametingene overlevert en felles programskisse til et selvstendig samisk program .
Sámedikkit leat geigen oktasaš iešheanalis sámi prográmmaárvalusa .
Dette må følges opp med økte administrative ressurser for å sikre Sametingets deltakelse .
Dán fertešii čuovvulit nu ahte lasihit hálddahuslaš resurssaid ja ná sihkkarastit Sámedikki searvama .
2.5 Sametingets internasjonale engasjement
2.5 - Sámedikki bargu riikkaidgaskasaččat
Sametinget legger vekt på å delta aktivt i det internasjonale arbeidet med urfolksspørsmål .
Sámediggi deattuha riikkaidgaskasaš eamiálbmotáššiid bargui aktiivvalaš searvama .
Dette er et krevende arbeid som forutsetter en målrettet deltakelse i de ulike prosessene som er relevant for situasjonen for urfolk generelt og det samiske folket spesielt .
Dát bargu gáibida ollu ja eaktuda ulbmállaš searvama daid iešguđet proseassaide mat leat deatálaččat eamiálbmotdillái oppalaččat ja sámi álbmogii erenoamážit .
2.5.1 FN`s urfolkserklæring
2.5.1 ON:a eamiálbmotjulggaštus
Sametinget er av den oppfatning at Norge på noen områder har sakket etter internasjonalt i sitt arbeid med urfolksspørsmål .
Sámedikki oaivila mielde lea Norga muhtun surggiin bázahallan riikkaidgaskasaš eamiálbmotáššiid barggu ektui .
Det gjelder forberedelse til og deltakelse i arbeidsgruppen for urfolkserklæringen .
Ná lea geavvan eamiálbmotjulggaštusa bargojovkui ráhkkaneami ja searvama oktavuođas .
Staten holdt også en relativt lav profil under årets forhandlinger .
Stáhtas leai maiddái dán jagi šiehtadallamiin oalle vuollegis profiila .
2.5.2 Sametingets arbeid med saker i Arktisk råd
2.5.2 Sámedikki bargu Arktalaš ráđis
Ministermøtet i Arktisk råd 17.-18.09.98 besluttet å etablere et program for bærekraftig utvikling i Arktisk , som også inneholder urfolksprosjekter .
Arktalaš ráđi ministeriid čoahkkin 17.-18.09.98 mearridii ahte ásahuvvo prográmma Arktisa ahtanuššamii , mas maiddái leat eamiálbmotprošeavttat .
Sametinget har gitt et tilskudd på kr 50 000 til prosjektets koordinatorstilling , men har ikke mulighet til å delta i styringsgruppen p.g.a. ressursmangel .
Sámediggi lea addán 50 000 kruvnnu prošeavtta koordináhtorvirgái , muhto dikkis ii leat vejolašvuohta searvat stivrenjovkui resursaváilevuođa geažil .
2.5.3 Barentssamarbeid
2.5.3 Barentsovttasbargu
Sametinget har støttet opp om urfolksarbeidet i Barentsregionen .
Sámediggi lea dorjon Barentsguovllu eamiálbmotbarggu .
Urfolkenes arbeidsgruppe har vedtatt en handlingsplan for urfolk 2000-2003 for beslutningsorganene i Barentsregionen .
Eamiálbmogiid bargojoavku lea mearridan eamiálbmotdoaibmaplána 2000-2003 Barentsguovllu mearridanorgánaide .
Sametinget har sammen med urfolkenes arbeidsgruppe , Barentssekretariatet , Kárášjoga- og Guovdageaidnu kommune og Kommunaldepartementet initiert til å etablere vennskapkommune samarbeidet med Lujávre- og Narjan-Mar kommuner .
Sámediggi lea ovttasráđiid eamiálbmogiid bargojoavkkuin , Barentsčállingottiin , Kárášjoga- ja Guovdageainnu gielddaiguin ja Gieldadepartemeanttain vuolggahan ustitvuođagielddaid ásaheami Lujávrri ja Narjan-Mar gielddaiguin .
Dette arbeidet er kommet godt i gang .
Dát bargu lea bures boahtán johtui .
Sametinget vil fortsette dette arbeidet .
Sámediggi áigu joatkit dan barggu .
2.6 Utdanning
2.6 - Oahpahus
2.6.1 Organisering av Sametingets arbeid med utdanningssaker
2.6.1 Sámedikki bargu oahpahusáššiid organiserema oktavuođas
Samisk utdanningsråds sekretariat opprettes fra 1. januar 2000 som en egen avdeling i Sametingets hovedadministrasjon .
Sámi oahpahusráđi čállingoddi ásahuvvo ođđajagimánu 1. b. 2000 Sámedikki váldohálddahusa sierra ossodahkan .
Fra samme dato opphører Samisk utdanningsråd som et rådgivende organ for Kirke- , utdannings- og forskningsdepartementet ( KUF ) .
Dien beaivvi rájes ii leat šat Sámi oahpahusráđđi Girko- , oahpahus- ja dutkandepartemeantta ráđđeaddi orgána .
I forbindelse med overføringen av Samisk utdanningsråd til Sametinget , er det KUF . ’ s budsjett avsatt midler til Sametingets disposisjon til utdanningsformål , jf. sak 44/99 .
Go Sámi oahpahusráđđi sirdojuvvui Sámediggái , de lea Girko- , oahpahus- ja dutkandepartemeantta bušeahtas várrejuvvon ruhta Sámedikki geavahussii oahpahusáššiid várás , gč. ášši 44/99 .
Det er nedsatt en administrativt sammensatt gruppe bestående av representanter fra departementet , Samisk utdanningsråd og Sametinget , som skal vurdere det praktiske innholdet og gjennomføringen av overføringen til Sametinget .
Lea nammaduvvon hálddahusaid gaskasaš joavku mas leat mielde departemeantta , Sámi oahpahusráđi ja Sámedikki ovddasteaddjit , mii galgá árvvoštallat daid bargguid praktihkalaš sisdoalu mat galget sirdojuvvot Sámediggái ja movt sirdima galggašii čađahit .
Samtidig gjøres nødvendige beregninger med hensyn til økonomiske og personellmessige ressurser som bør følge med til Sametinget .
Dasto árvvoštallojuvvojit maiddái dárbbut ekonomiija ja bargiid ektui mat galggašedje čuovvut doaimmaid sirdima Sámediggái .
Det gjenstår arbeide vedrørende oppgavefordeling og ansvarsfordeling mellom aktuelle aktører .
Vel lea dárbu bargat doaimmaid ja ovddasvástádusa juogadeami ektui guoskevaš oasálaččaid gaskka .
2.6.2 Forskrift til opplæringsloven
2.6.2 Oahpahuslága láhkaásahus