pere/sami_parallel huggingface dataset:
Ut fra en samlet vurdering , med de momenter nevnt foran , finner en ikke å kunne prioritere støtte til foreliggende søknad fra et enkelt lokallag innenfor sportsgrenen .
Ollislaš árvvoštallama vuođul , daiguin ákkaiguin mat leat namuhuvvon dás ovdelis , eat sáhte vuoruhit doarjaga ovttaskas báikkálaš searvvi ohcamii dán valáštallansuorggi siskkobealde .
Knut Store fremmet følgende forslag : Saken utsettes til tilskuddsstyrets møte 21.-23.05.08 Vedtak : Som Knut Stores forslag Enstemmig vedtatt
Knut Store ovddidii čuovvovaš evttohusa : Ášši maŋiduvvo doarjjastivračoahkkimii mii lea 21.23.05.08 Nu movt Knut Store evttohus .
Side 45 av 45
58 siidu 58 siiddus
Bispedømmerådene
Vuollásaš ásahusat
Bispedømmerådene utgjør samlet Kirkemøtets medlemmer .
Álgoálbmotvuoigatvuođaid gelbbolašvuođaguovddáš
I hvert av de elleve bispedømmene er det et bispedømmeråd .
Neahttasiidu Álgoálbmotvuoigatvuođaid gelbbolašvuođaguovddáš
Datatilsynet
Bismagodderáđit
Datatilsynet er opprettet for å påse at personopplysningsloven blir fulgt .
Ráđiid lahtuin eanelogu válljejit bismagotti searvegottit . Čuvgehuslágádusa foanda
Formålet med loven er å verne den enkelte mot krenking av personvernet gjennom bruk av personopplysninger .
Čuvgehuslágádusa foanda lea okta riikka stuorámus eanaeaiggádiin ja dat eaiddáduššá earret eará ollu báhpagárdimiid , báhpadáluid , láigoviessosajiid ja stuorra vuovdeviidodagaid .
Nettsiden til Datatilsynet
Neahttasiidu Čuvgehuslágádusa foanda
Departementenes servicesenter ( DSS )
Departemeanttaid bálvalusguovddáš ( DBG )
Departementenes servicesenter har som mål å være et kompetent og effektivt administrativt verktøy for regjeringen og departementene .
Departemeanttaid bálvalusguovddážis lea ulbmil leat gelbbolaš ja bevttolaš hálddahusreaidu ráđđehussii ja departemeanttaide
Nettsiden til Departementenes servicesenter ( DSS ) Det praktisk-teologiske seminar
Dihtorbearráigeahčču gieđahallá dihtorlobiid ja sáhttá vejolaččat mearridit daidda gáibádusaid .
Det praktisk-teologiske seminar skal gi prestekandidater , prester og andre teoretisk og praktisk utdanning på høgskolenivå for tjeneste i Den norske kirke , samt drive forskning og utviklingsarbeid innenfor sine fagområder .
Dihtorbearráigeahčču juohká dieđuid ja rávve áššiin mat gusket persunsuodjaleapmái oppalaččat ja geahččá earenoamáš váraid mat gusket peršunsuodjaleapmái , veahkeha fidnosurggiid ráhkadit iežaset daguide norpmaid ja rávve movt galgá persundieđuid sihkkarastit .
Direktoratet for forvaltning og IKT
Neahttasiidu Dihtorbearráigeahčču
Fylkesmannsembetene
Fylkkamánneámmáhat
Fylkesmannen er statens representant i fylket .
Fylkkamánne lea stáhta ovddasteaddji fylkkas .
Fylkesmannen har viktige styrings- og rettledningsoppgaver overfor kommunene og skal føre tilsyn med den kommunale forvaltningen og den kommunale økonomien , bl.a. etter kommuneloven .
Fylkkamánnes leat dehálaš stivren- ja rávvendoaimmat gielddaid várás , ja dat galgá gozihit gielddaid hálddaseami ja gielddaid ekonomiija , earret eará gieldalága vuođul .
Nettsiden til Fylkesmannsembetene
Neahttasiidu Fylkkamánneámmáhat
Nettsiden til Gáldu - Kompetansesenteret for urfolks rettigheter
Gilvobearráigeahču váldobargun lea bearráigeahččat ahte gilvoláhka čuvvojuvvo .
Internasjonalt reindriftssenter
Neahttasiidu Gilvobearráigeahčču
Nettsiden til Kirkerådet
Neahttasiidu Girkoráđđi
Konkurransetilsynet
Hálddahus- ja DGT-direktoráhta
Bedrifter har plikt til å melde fusjoner og oppkjøp til Konkurransetilsynet , og tilsynet kan gripe inn mot oppkjøp og fusjoner som begrenser konkurransen vesentlig .
HDDi galgá maid váikkuhit dasa ahte stáhta organiserejuvvo ja jođihuvvo buori vuogi mielde , ja nu ahte dárbbu mielde čađahuvvo surgiidrasttideaddji oktiiheivehallan ge .
Nettsiden til Konkurransetilsynet
Neahttasiidu Hálddahus- ja DGT-direktoráhta
Nettsiden til Nidaros Domkirkes Restaureringsarbeider
Neahttasiidu Nidarosa Duopmogirku Ovddeštusbarggut
Opplysningsvesenets fond
Persunsuodjaluslávdegoddi
Opplysningsvesenets fond er en av landets største grunneiere og er blant annet eier av mange prestegårder , presteboliger , festetomter og store skogarealer .
Persunsuodjaluslávdegoddi galgá meannudit váidagiid mearrádusaide maid Dihtorbearráigeahčču lea dahkan persundiehtolága ja muhtun eará lágaid mielde .
Nettsiden til Opplysningsvesenets fond
Neahttasiidu Persunsuodjaluslávdegoddi
Personvernnemnda er klageorgan for vedtak fattet av Datatilsynet .
Neahttasiidu Praktihkalaš-teologalaš seminára Riikkaidgaskasaš boazodoalloguovddáš
Personvernnemnda skal behandle klager på vedtak som Datatilsynet fatter i medhold av personopplysningsloven og enkelte andre lover .
Doaibma galgá maiddái ovddidit gulahallama ja fierpmádathuksema gaskal davviguovlluid boazodoalloálbmogiid .
Nettsiden til Personvernnemnda
Neahttasiidu Riikkaidgaskasaš boazodoalloguovddáš
Nettsiden til Statsbygg
Neahttasiidu Statsbygg
Underliggende etater
Vuollásaš ásahusat
Finansdepartementet har et ansvar for en rekke underliggende etater og statlige foretak : Skatteetaten , Toll- og avgiftsetaten , Statens innkrevingssentral , Statistisk sentralbyrå , Finanstilsynet , Senter for statlig økonomistyring og Folketrygdfondet .
Ruhtadandepartemeanttas lea ovddasvástádus ollu eará stáhtainstitušuvnnaide ja stáhtalaš foanddaide : Vearrodirektoráhtta , Duollo- ja divatdirektoráhtta , Stáhta gáibidanguovddáš , Statistisk sentralbyrå , Kredihttabearráigeahčču , Álbmotoadjofoanda ja Stáhta ekonomiijastivren Guovddáš .
Til sammen har disse rundt 10 000 ansatte .
Okitibuot leat diein ásahusain birrasii 10 000 bargi .
Norges Bank utøver penge- og valutapolitikken etter retningslinjer som gis av Kongen og regjeringen .
Maiddái Stáhta Olgorit penšunfoandda njuolggadusat , maid Norgga Báŋku hálddaša , leat Ruhtadandepartemeantta ovddasvástádus .
Saker av særlig viktighet skal forelegges Finansdepartementet .
Departemeanta lea váiddainstánsa muhtun mearrádusaide maid vuolit etáhtat dahket .
Norges Bank er dessuten ansvarlig for den operative forvaltningen av Statens pensjonsfond utland etter regler fastsatt av Finansdepartementet . Finansdepartementets rolle overfor de tilknyttede virksomhetene varierer , men felles for alle er at Finansdepartementet trekker opp retningslinjer for virksomhetene basert på det lovverket Stortinget har vedtatt .
Ruhtadandepartemeantta rolla daid iešguđet etáhtain maiguin departemeanttas lea dahkamuš , ii leat seammalágan , muhto oktasaš buot etáhtaide lea ahte lea Ruhtadandepartemeanta mii ráhkada doaimmaide njuolggadusaid , mat leat vuođđuduvvon láhkamearrádusaide maid Stuoradiggi lea dohkkehan , ja juohká jahkásaš bušeahttadoarjagiid Stuoradikki mearrádusaid mielde .
For de underliggende etatene tildeler Finansdepartementet dessuten årlige budsjettmidler i tråd med Stortingets vedtak .
Norgga Báŋku jođiha ruhta- ja valuhtapolitihka daid njuolggadusaid mielde maid Gonagas ja ráđđehus mearridit .
I praksis har de tilknyttede virksomhetene stor handlefrihet i faglige spørsmål , men departementet er klageinstans for visse avgjørelser .
Duollo – ja divatetáhta váldoulbmil lea sihkkarastit ahte duollu ja divvagat mearriduvvojit riekta ja máksojuvvojit rievttes áigái .
Finanstilsynet kontrollerer og vurderer om banker , forsikringsselskaper og finansieringsforetak verdipapirforetak , børs og autoriserte markedsplasser , verdipapirregistre , eiendomsmeglere , e-pengeforetak , revisorer og regnskapsførere følger de lover og regler som er vedtatt for finansmarkedet .
Kredihttabearráigeahčču iská ja árvvoštallá čuvvot go báŋkkut , dáhkádusfitnodagat ja árvobáberdoaimmaid ruhtadanfitnodagat , børsa ja autoriserejuvvon márkanbáikkit , árvobáberregistarat , opmodatvuovdit , e-ruhtadoaimmat , revisorat ja rehketdoallit daid lágaid ja njuolggadusaid mat leat mearriduvvon ruhtamárkanii .
Nettsiden til Finanstilsynet
Neahttasiidu Kredihttabearráigeahčču
Folketrygdfondet
Statistihkalaš guovddášbyrå
Folketrygdfondet forvalter Statens pensjonsfond Norge ( SPN ) og Statens obligasjonfond på oppdrag fra Finansdepartementet .
Statistihkalaš guovddášbyrå ( SSB ) ráhkada ja almmuha almmolaš statistihkaid Norggas ja bargá vel dasa lassin ollu dutkanbargguid .
Midlene plasseres i hovedsak i noterte norske verdipapirer etter regler fastsatt av Finansdepartementet .
SSB oktiiheiveha , muohkkada ja ráhkada statistihkaid ja analysaid daid dataid vuođul maid SSB ieš dahje eará ásahusat leat čohkken .
Avkastningen overføres ikke til statskassen , men legges løpende til SPN .
SSB gokčá eanas servodatsurggiid ja lea maid mielde riikkaidgaskasaš statistihkkabargguin .
Nettsiden til Folketrygdfondet
Neahttasiidu Statistihkalaš guovddášbyrå
Senter for statlig økonomistyring er et ekspertorgan for økonomistyring i staten som skal bidra til effektiv ressursbruk i staten ved å tilrettelegge for god økonomistyring og ved å levere økonomitjenester .
Stáhta ekonomiijastivrenguovddáš lea ekspeartaorgána stáhta ekonomiijastivremii . Dat galgá láhčit dili buori ekonomiijastivremii ja galgá doaimmahit ekonomiijabálvalusaid nu ahte váikkuha oažžut beaktilis resursageavaheami stáhtas .
Hovedfunksjonene er knyttet til forvaltning av økonomiregelverket i staten , konsernsystemene for statsregnskapet og statens konsernkontoordning , samt å levere økonomitjenester til statlige forvaltningsvirksomheter .
Váldodoaibma lea čadnon stáhta ekonomiijanjuolggadusaid hálddašeapmái , stáhtarehketdoalu konsernsystemaide ja stáhta konsernakontoortnegii . Váldodoaibman lea maid fuolahit ekonomiijabálvalusaid stáhta hálddašandoaimmaide .
Nettsiden til Senter for statlig økonomistyring
Neahttasiidu Stáhta ekonomiijastivrenguovddáš
Skatteetaten
Etáhtta lea Mo i Ranas .
Skatteetaten skriver ut skattekort , forskuddsskatt , kontrollerer selvangivelsene og har ansvar for folkeregisteret .
Bargun dalle lei gáibidit ekonomalaš ráŋggáštusgáibádusaid maid politiijaid ja duopmostuolut ledje cealkán .
Videre fastsetter og kontrollerer etaten folketrygdavgifter og merverdiavgift , krever inn merverdiavgift og en rekke andre avgifter og gebyrer for staten , og fastsetter og krever inn arveavgift .
Lassin dasa ahte beaktileappot oažžut sisa sáhkuid , de lei maid dehálaš sihkkarastit seammalágan meannudeami ja ráŋggáštusa ollašuhttima ja nannet vahága gillájeaddji dili .
Nettsiden til Skatteetaten
Neahttasiidu Stáhta gáibidanguovddáš
Statens innkrevingssentral
Stáhta penšunfoanda - Norga
I tillegg krever SI inn en rekke andre statlige krav som for eksempel misligholdt veiavgift , misligholdt NRK-lisens , misligholdt studielån og nordiske straffekrav .
Stáhta penšunfoanda lea vuolggahuvvon ovdalaš Stáhta petroleumfoanddas ja Álbmotoadjofoanddas , ja danin das ii leat sierra stivra ii ge sierra hálddahus .
SI er også driftssentral for politietatens økonomisystem og har tilrettelagt deler av innkrevingsløsningen til bruk for namsmannsapparatet i Norge .
Stáhta penšunfoanda - Norga ( ovdalaš álbmotoadjofoanda ) biddjojuvvo kapitálaboahtun Álbmotoadjofondii . Vuosteárvu hálddašuvvo dárkilit njuolggadusaid mielde maid departemeanta mearrida .
Nettsiden til Statens innkrevingssentral
Neahttasiidu Stáhta penšunfoanda - Norga
Statens pensjonsfond ble opprettet som en overbygning over det som tidligere var Statens petroleumsfond og Folketrygdfondet .
Stáhta penšunfoanda lea vuolggahuvvon ovdalaš Stáhta petroleumfoanddas ja Álbmotoadjofoanddas .
Den operative forvaltningen av Statens pensjonsfond - Utland utføres av Norges Bank .
Lea Norgga Báŋku mii beaivválaččat hálddaša Stáhta penšunfoandda – Olgoriikkat .
Inntektene i Pensjonsfondet - Utland er kontantstrømmen fra petroleumsvirksomheten som blir overført fra statsbudsjettet , avkastningen av fondets formue og netto finanstransaksjoner knyttet til petroleumsvirksomheten .
Penšunfoandda – Olgoriikkat dietnasat lea ruhtahivvodat mii boahtá petroleumdoaimmas mii sirdojuvvo stáhtabušeahtas , foandda opmodaga buorrinbohtosat ja netto ruhtasirddašeamit mat leat čadnojuvvon petroleumdoibmii .
Nettsiden til Statens pensjonsfond - Utland
Neahttasiidu Stáhta penšunfoanda - Olgoriikkat
Statistisk sentralbyrå
Vearroetáhtta - Vearrodirektoráhtta
SSB samordner , bearbeider og utarbeider statistikk og analyser basert på data samlet inn av SSB selv eller av andre institusjoner .
Vearrodirektoráhtta goziha ahte vearut ja divvagat mearriduvvojit ja máksojuvvojit rievttes ládje ja ahte riikkas lea ođasmahttojuvvon álbmotregisttar .
Toll- og avgiftsetatens hovedmål er å sikre at toll og avgifter blir riktig fastsatt og betalt inn til riktig tid .
Vearroetáhtta čállá vearrogoarttaid , ovdagihtii vearu ja iská vearrodieđáhusaid , ja lea álbmotregistara ovddasvástideaddji .
Etaten har ansvaret for å hindre at varer blir tatt med ulovlig inn eller ut av Norge og utfører også en rekke kontrolloppgaver ved import og eksport av varer .
Etáhtta mearrida ja dárkkista álbmotoadjodivvaga ja lassiárvodivvaga , gáibida lassiárvodivvaga ja ollu eará divvagiid stáhta ovddas , ja mearrida ja gáibida árbendivvaga .
Nettsiden til Toll- og avgiftsetaten
Neahttasiidu Vearroetáhtta - Vearrodirektoráhtta
Underliggende virksomheter
Bargo- ja čálgoetáhta
Arbeids- og velferdsetaten ( NAV ) Arbeids- og velferdsetaten skal bidra til å skape et inkluderende samfunn , et inkluderende arbeidsliv og et velfungerende arbeidsmarked .
Bargo- ja čálgoetáhta válddii 01.07.2006 badjelasas dan ovddasvástádus ja daid bargamušain mat ovdal ledje Aetat:s , Bargodirektoráhtas , Riikaoadjodoaimmahagas ( ROD ) ja NAV interim:s .
Nettsiden til Arbeids- og velferdsetaten ( NAV )
Neahttasiidu Bargo- ja čálgoetáhta Bargoriekti
Arbeidsretten er en særdomstol som behandler tvister om gyldighet og fortolkning av tariffavtaler og visse tvister om fortolkning av arbeidstvist- og tjenestetvistlovens regler , tvister om brudd på tariffavtaler og om sanksjoner ved slike avtalebrudd .
Bargoriekti lea sierraduopmostuollu mii gieđahallá soahpameahttunvuođaid tariffašiehtadusaid gustoma ja dulkoma oktavuođas ja dihto soahpameahttunvuođaid bargosoahpameahttunvuođa- ja bálvalussoahpameahttunvuođalága njuolggadusaid dulkoma olis , soahpameahttunvuođaid tariffašiehtadusaid rihkkuma hárrái ja sankšuvnnaid hárrái dákkár šiehtadusrihkkumiid oktavuođas .
Arbeidsretten behandler også tvister om erstatningsansvar ved avtalebrudd og ulovlig arbeidsstans .
Bargoriekti gieđahallá maiddái soahpameahttunvuođaid buhtadusovddasvástádusa oktavuođas ja lobihis bargoheaitaga oktavuođas .
Arbeidstilsynet fører tilsyn med at bestemmelsene gitt , i og i medhold av arbeidsmiljøloven , blir overholdt .
Bargobearráigeahčču goziha ahte mearrádusat mat leat addojuvvon bargobiraslágas ja dan vuođul , čuvvojuvvojit .
Nettsiden til Arbeidstilsynet
Neahttasiidu Bargobearráigeahčču
Nettsiden til Pensjonstrygden for sjømenn
Neahttasiidu Mearraolbmuid penšuvdnaoadju
Nettsiden til Petroleumstilsynet
Neahttasiidu Petroleabearráigeahčču
Riksmeklingsmannen
Riikkasoabaheaddji
Institusjonens oppgave er å mekle i interessetvister mellom partene i arbeidslivet , dvs. tvister om opprettelse eller revisjon av tariffavtaler .
Ásahus galgá geahččalit soabahit bargoeallima beliid go beroštussoahpameahttunvuođat bohciidit , dat mearkkaša geahččalit oaččohit beliid dohkkehit dahje ođasmahttit tariffašiehtadusaid .
Virksomheten ledes av riksmeklingsmannen .
Dán doaimma jođiha riikkasoabaheaddji .
Nettsiden til Riksmeklingsmannen
Neahttasiidu Riikkasoabaheaddji
Statens arbeidsmiljøinstitutt
Stáhta bargobirasinstituhtta
Statens arbeidsmiljøinstitutt ( STAMI ) er et forskningsinstitutt med kompetanse innen medisin , fysiologi , kjemi , biologi , psykologi og andre fag .
Stáhta bargobirasinstituhtta ( STBBI ) lea dutkaninstituhtta mas lea medisiinna , fysiologiija , kemiija , biologiija , psykologiija ja eará fágaid gelbbolašvuohta .
Instituttet retter seg mot alle deler av norsk arbeidsliv .
Instituhtta lea Norgga bargoeallima buot osiid várás .
Nettsiden til Statens Pensjonskasse
Neahttasiidu Stáhta bargobirasinstituhtta
Trygderetten
Oadjoriekti
Trygderetten er et uavhengig ankeorgan for trygdeetatens og arbeidsmarkedsetatens vedtak etter folketrygdloven , og for andre offentlige pensjons- og trygdeordninger .
Oadjoriekti lea bealátkeahtes váiddaorgána oadjoetáhta ja bargomárkanetáhta mearrádusaid váras mat leat dahkkojuvvon álbmotoadjolága vuođul , ja eará almmolaš ealáhat- ja oadjoortnegiid várás .
Nettsiden til Trygderetten
Neahttasiidu Oadjoriekti
Nr. : 10
Nr. : 10
Ungdom inn i landbruket
Nuorat fárrui eanandollui
God rekruttering til landbruket er avgjørende for å kunne øke matproduksjonen og nå andre mål .
Buorre rekrutteren eanandollui lea mearrideaddjin dasa jus galgá sáhttit lasihit biebmobuvttadeami ja joksat eará mihttomeriid .
Regjeringen vil føre en landbrukspolitikk som gir ungdom framtidstro , lyst og muligheter for å satse på å ha yrket sitt i landbruket .
Ráđđehus áigu jođihit eanandoallopolitihka mii addá nuoraide boahtteáiggedoaivaga , dáhtu ja vejolašvuođaid vuoruhit eanandoalu leat iežaset fidnun .
- Bondeyrket gir gode muligheter til å bruke evner og utdanning .
- Boandafidnu addá buriid vejolašvuođaid geavahit návccaid ja oahpu .
Gode kunnskaper , vilje og evne til nyskaping er viktig , ikke minst for å utvikle bygdenæringer basert på bygdas og landbrukets ressurser , sier landbruks- og matminister Lars Peder Brekk .
Buorre máhtolašvuohta , dáhttu ja nákca ođđahutkamiidda lea dehálaš , ja earenoamážit go giliealáhusaid galgá ovdánahttit mat leat gili ja eanandoalu resurssaid ala vuođđuduvvon , dadjá eanandoallo- ja biebmoministtar Lars Peder Brekk .
- Bondeyrket er allsidig og krevende , samtidig gir det en fleksibilitet og selvstendighet i hverdagen som mange verdsetter .
- Boandafidnu lea máŋggabealat ja gáibideaddji , seammás dat addá heivehanmuni ja iešheanalašvuođa árgabeaivvis masa ollugat liikojit .
Yrket er en livsstil og et verdivalg .
Fidnu lea eallinvuohki ja árvoválljen .
Det gir nærhet til dyr og natur , og tilhørighet til bygde-Norges kvaliteter , sier Brekk .
Dat addá lagasvuođa elliide ja lundui , ja gullevašvuođa gili-Norgga kvalitehtaide , dadjá Brekk .
- Jeg ønsker å lære av ungdommen , vite mer om hva de legger vekt på i sitt yrkesvalg .
- Mun háliidan nuorain oahppat , diehtit eambbo dan birra maid sii deattuhit go válljejit fitnuid .
Jeg vil derfor etablere et ungdomsråd som kan gi meg en fast dialog med ungdom og unge bønder , sier landbruks- og matminister Lars Peder Brekk .
Danin mun áiggun ásahit nuoraidráđi mii sáhttá addit munnje bissovaš gulahallama nuoraiguin ja nuorra boanddaiguin , dadjá eanandoallo- ja biebmoministtar Lars Peder Brekk .
Ha inntektsmuligheter , investeringsordninger og velferdsordninger som gjør at ungdom ser ei framtid i landbruket .
Oažžut sisaboahtovejolašvuođaid , investerenortnegiid ja čálgoortnegiid maiguin nuorat oidnet ahte eanadoalus lea boahtteáigi .
Evaluere struktur og innhold i landbruks- og gartnerutdanningen på videregående nivå , kartlegge fagskoletilbudet og samfunnets behov for landbruks- og matfaglig utdanning i fagskolene .
Árvvoštallat eanandoallo- ja gilvvagárddedoallooahpu struktuvrra ja sisdoalu joatkkaskuvlla dásis , kártet fágaskuvlafálaldaga ja servodaga dárbbuid eanandoallo- ja biebmofágalaš ohppui fágaskuvllain .
Tiltak for å stimulere til økt søking til høyere landbruksfaglig utdanning vil bli vurdert .
Doaimmat bohtet árvvoštallojuvvot maiguin movttiidahttá eambbogiid ohcat alit eanandoallofágalaš ohppui .
Føre en politikk som gir kvinner og menn like muligheter til å drive næringsvirksomhet innenfor landbruk og bygdenæringer .
Jođihit politihka mii addá nissonolbmuide ja dievdduide seamma vejolašvuođaid bargat ealáhusdoaimmaiguin eanandoalus ja giliealáhusain .
Virkemiddelsystemet vil bli videreutviklet med sikte på økt likestilling og deltaking fra kvinner i landbruks- og matsektoren .
Gaskaoapmevuogádat viidáset ovdánahttojuvvo dainna áigumušain ahte oažžut eambbo dásseárvvu ja nissoniid searvat eanandoallo- ja biebmosuorgái .
Nr. : 30/2012
Nr. : 30/2012
Ungdomsfiskeordning i 2012
Nuoraid guolástusortnet jagi 2012
Gir ungdom mellom 12 og 25 år adgang til å drive fiske i sommerferien
Addá nuoraide gaskal 12 ja 25 jagi vuoigatvuođa guolástit geasseluomus
- Det er viktig å tilrettelegge for at ungdom langs kysten kan prøve fiskeryrket .
- Lea dehálaš láhčit dilálašvuođaid nu ahte nuorat riddo- ja vuotnaguovlluin besset geahččalit guolástit .
Derfor viderefører jeg i år ungdomsfiskeordningen , av samme omfang som i fjor .
Danne joatkkán dán jagi nuoraid guolástusortnega , seammá lági go diibmá .
Ungdomsfiskeordningen bidrar positivt til rekrutteringen til næringa , sier fiskeri- og kystminister Lisbeth Berg-Hansen .
Nuoraid guolástusortnet lea dehálaš guolástusealáhusa rekruterema movttiidahttimis , cealká guolástus- ja riddoministtar Lisbeth Berg-Hansen .
- Regjeringas mål for norsk sjømatnæring er at Norge skal være verdens fremste sjømatnasjon .
- Ráđđehusa ulbmil Norgga mearraborramuša ektui lea ahte Norga galgá máilmmi njunuš mearraborramuš našuvdnan .
Skal vi nå dette målet er vi helt avhengige av at dyktige ungdommer velger yrker som representerer hele bredden i sjømatnæringa , sier fiskeri- og kystministeren .
Juksan dihtii dán ulbmila leat mii sorjavaččat das ahte vitmes nuorat válljejit fidnuid mat ovddastit olles mearraborramušealáhusa , dadjá guolástus- ja riddoministtar .
Ungdomsfiskeordningen som gir ungdom mellom 12 og 25 år adgang til å drive fiske i sommerferien skal iverksettes også i 2012 .
Nuoraid guolástusortnet mii addá nuoraide gaskal 12 ja 25 jagi vuoigatvuođa guolástit geasseluomus joatkašuvvá maiddái jagi 2012 .
Ordningen vil gjelde for hele landet i perioden fra og med 25. juni og til og med 17. august 2012 .
Ortnet gusto miehtá riikka áigodagas geassemánu 25. beaivvi rájes borgemánu 17. beaivvi rádjai .
Avslutningstidspunkt er lik stoppdatoene i det ordinære rognkjeksfisket .
Heaitináigi lea seammá go áhkacincobivddu heaitináigi .
Ordningen gjelder ikke for manntallsførte fiskere . Mer om ordningen
Dát ortnet ii gusto guolásteddjiide geat leat mielde guolástuslogus .
Ungdomsfisket kan drives med stang , håndsnøre , juksamaskin , garn med samlet lengde på inntil 210 meter , liner med inntil 300 angler samt inntil 20 teiner eller ruser .
Eanet ortnega birra Nuoraid guolásteami ortnegis sáhttá geavahit stákku , duorggu , giehtaváđu , gitta 210 mehter guhkkosaš fierpmi , liinna mas lea eanemus 300 vuokka ja oktiibuot 20 dáinni ja mearddi .
Redskapsbegrensningene gjelder pr. fartøy .
Bivdosiid ráddjemat gustojit ovtta fatnasii .
Ved ungdomsfiske i regi av en kommune – hvor flere ungdommer fisker med samme fartøy – kan Fiskeridirektoratets regionkontor gi unntak fra redskapsbegrensingen pr. fartøy , men ikke pr. person .
Jos nuorat bivdet gieldda namas – gos nuorat bivdet seammá fatnasis – sáhttá Guolástusdirektoráhta guovllukantuvra spiehkastit bivdosiid ráddjemis go guoská fatnasiid , muhto ii olbmo ektui .
For fiske etter rognkjeks i denne ordningen gjelder det en begrensning på 600 kg utilvirket rognkjeksrogn pr. person og pr. fartøy .
Áhkacincobivdui lea mearriduvvon bivdorádji nu ahte juohke olmmoš oažžu bivdit 600 kilo buvttatkeahtes áhkacinccu .
Rognkjeksfisket foregår på grunt vann langs fjæra , og med en redskapsbegrensning på inntil 210 meter garn er det satt vilkår om at fartøyet må være mindre enn 6 meter .
Áhkacincu galgá bivdojuvvot coahkásis lahka gátti ja firpmiin mii ii leat guhkit go 210 mehtera ja fanas ii galgga guhkit go 6 mehtera .
Dette for å sikre at ordningen kommer målgruppen til gode .
Dát lea mearriduvvon sihkkarastit ahte ortnet boahtá ávkin ulbmiljovkui .
I sommerfisket etter andre fiskeslag er det ikke en slik begrensning mht. fartøystørrelse .
Njuolggadusat mat gusket fanassturrodahkii eai gusto eará guollešlájaide geassebivddus .
Det er tillatt å benytte merkeregistrerte fiskefartøy i denne ordningen , men det er en forutsetning at redskapsbegrensningen overholdes .
Dat lea lobálaš geavahit mearkaregistrerejuvvon bivdofatnasiid dán ortnegis , muhto dainna eavttuin ahte bivdosiid ráddjemat doahttaluvvojit .
Derfor kan ikke merkeregistrerte fartøy nyttes til ordinær drift eller ha redskap i sjøen utover nevnte redskapsbegrensning i den perioden fartøyet nyttes i ungdomsfiskeordningen , dvs. i perioden fra fartøyet første gang benyttes i ungdomsfiskeordningen til siste fangst er levert .
Danne eai sáhte mearkaregistrerejuvvon fatnasat geavahuvvot dábálaš bivddus dahje bidjat bivdosiid merrii eanet go lea lohpi dan áiggi go fanas geavahuvvo nuoraid guolástusortnega oktavuođas , mii mearkkaša dan rájes go fanas vuosttas gearddi geavahuvvo nuoraid guolástusortnega oktavuođas gitta maŋimuš sálaš lea buktojuvvon .
Ungdom under 12 år kan av sikkerhetsmessige årsaker ikke delta i ordningen .
Nuorat vuollel 12 jagi eai sáhte oassálastit dán ortnegis sihkkarvuođa sivaid geažil .
Interesserte ungdommer kan henvende seg til Fiskeridirektoratets lokalkontor for nærmere orientering og registrering .
Berošteaddji nuorat sáhttet váldit oktavuođa Guolástusdirektoráhta báikkálaš kantuvrrain mii registrere ja addá eanet dieđuid .
Urfolk og minoriteter
Álgoálbmogat ja unnitlogut
Til grunn for samepolitikken ligger at staten Norge opprinnelig er etablert på territoriet til to folk , samer og nordmenn , og at begge folkene har den samme rett og det samme krav på å kunne utvikle sin kultur og sitt språk .
Sámepolitihka vuođđun lea dat ahte Norgga stáhta lea vuođđuduvvon guovtti álbmoga , sámiid ja dážaid , eanaguovllu ala , ja ahte guktuid álbmogiin lea seamma vuoigatvuohta ja gáibidanriekti beassat ovddidit iežaset kultuvrra ja giela .
Jøder , kvener , rom , romani og skogfinner har status som nasjonale minoriteter .
Juvddálaččat , kvenat , romaálbmot , romániálbmot ja meahccesuopmelaččat leat dohkkehuvvon nationála unnitlohkun .
Regjeringen vil sikre minoritetenes grunnlag for egen kultur .
Ráđđehus áigu sihkkarastit unnitloguide vuođu vai dat sáhttet ovddidit iežaset kultuvrra .
Det er Fornyings- , administrasjons- og kirkedepartementet som har ansvaret for regjeringens same- og minoritetspolitikk .
Bargo- ja searvadahttindepatemeanttas dat lea ovddasvástádus ráđđehusa sáme- ja unnitlohkopolitihkas .
På denne siden finner du informasjon og dokumenter som berører urfolk og minoriteter på et overordnet nivå .
Dán siiddus gávnnat dieđuid ja dokumeanttaid mat gusket álgoálbmogiidda ja unnitloguide bajimus dásis .
Regjeringen styrker satsingen på samiske språk
Ráđđehus nanne sámi gielaid áŋgiruššama
[ Pressemelding , Fornyings- , administrasjons- og kirkedepartementet , 05.10.2010 ]
[ Preassadieđáhus , Ođasmahttin- , hálddahus- ja girkodepartemeanta , 05.10.2010 ]
Bevilgningen til samiske formål vil i 2011 utgjøre om lag 829 millioner kroner , en økning på 27 millioner kroner fra 2010 .
Juolludeamit sámi ulbmiliidda dagaha 2011:s sullii 829 miljovnna ruvnno , mii mearkkaša 27 miljovnna ruvnno lassáneami 2010 rájes .
Sametinget vil i 2011 forvalte om lag 360 millioner kroner , en økning på 13 millioner kroner .
2011 rájes Sámediggi hálddaša sullii 360 miljovnna ruvnno , oktiibuot 13 miljovnna ruvnno lassáneapmi .
[ Nyhet , Fornyings- , administrasjons- og kirkedepartementet , 01.10.2010 ]
[ Ođas , Ođasmahttin- , hálddahus- ja girkodepartemeanta , 01.10.2010 ]
[ Rapport , Fornyings- , administrasjons- og kirkedepartementet , 01.10.2010 ]
[ Raporta , Ođasmahttin- , hálddahus- ja girkodepartemeanta , 01.10.2010 ]
God dialog mellom Regjeringen og Sametinget
Buorre gulahallan gaskal Ráđđehusa ja Sámedikki
[ Tale , / artikkel Fornyings- , administrasjons- og kirkedepartementet , 17.08.2010 ]
[ Sárdni , / artihkal Ođasmahttin- , hálddahus- ja girkodepartemeanta , 17.08.2010 ]
Den systematiske dialogen mellom staten og Sametinget er verdifull for begge parter og fører til gode løsninger .
Vuogádatlaš gulahallan stáhta ja Sámedikki gaskkas lea ávkkálaš goappaš beliide ja vuolggaha buori čovdosiid .
I det store flertallet saker oppnås enighet , skriver fornyings- administrasjons- og kirkeminister Rigmor Aasrud i Nordlys 05.08.2010 .
Eanas áššiin olahat ovttamielalašvuođa , čállá ođasmahttin- hálddahus- ja girkoministtar Rigmor Aasrud Nordlysas 05.08.2010 .
[ Tale , / artikkel Fornyings- , administrasjons- og kirkedepartementet , 26.07.2010 ]
[ Sárdni , / artihkal Ođasmahttin- , hálddahus- ja girkodepartemeanta , 26.07.2010 ]
Tale fra statssekretær Raimo Valle til de nye samiske veiviserne , under Riddu Riđđu - festivalen 24.07.2010 .
Stáhtačálli Raimo Valle lea almmuhan ođđa sámi ofelaččaid 24.07.2010 . Sárdnon Riddu Riđđu Davvi Álbmogiid beaivve
Tale fra statssekretær Raimo Valle under Nordlige folk - dagen på Riddu Riđđu-festivalen 24. juli 2010 .
Stáhtačálli Raimo Valle lea sávvan vepselaččaide bures boahtima Riddu Riđđu Davvi Álbmogiid beaivi 24.07.2010 .
Vepserne er årets gjestefolk på festivalen .
Vepselaččat leat dán jagi guosseálbmot .
Nytt styre i Internasjonalt reindriftssenter
Boazodoalu riikkaidgaskasaš fága-ja gaskkustanguovddáža ođđa stivra
[ Nyhet , Fornyings- , administrasjons- og kirkedepartementet , 21.07.2010 ]
[ Ođas , Ođasmahttin- , hálddahus- ja girkodepartemeanta , 21.07.2010 ]
Fornyings- , administrasjons- og kirkedepartementet har i samråd med Verdensforbundet for reindriftsfolk oppnevnt nye medlemmer til styret for Internasjonalt reindriftssenter i Kautokeino .
Ođasmahttin- , hálddahus – ja girkodepartemeanta ovttasráđiid Boazoolbmuid máilmmilihtuin lea nammadan ođđa miellahtuid Boazodoalu riikkaidgaskasaš fága-ja gaskkustanguovddáža stivrii Guovdageainnus .
Gollegiella – Nordisk samisk språkpris deles ut for fjerde gang
Gollegiella – Davviriikkalaš sámegiela bálkkašupmi juhkkojuvvo njealját gearddi čakčat 2010
[ Nyhet , Fornyings- , administrasjons- og kirkedepartementet , 16.07.2010 ]
[ Ođas , Ođasmahttin- , hálddahus- ja girkodepartemeanta , 16.07.2010 ]
Nordisk samisk språkpris ” Gollegiella ” deles ut for fjerde gang høsten 2010 .
Davviriikkalaš sámegiela bálkkašupmi juhkkojuvvo njealját gearddi čakčat 2010 .
Alle er nå velkomne til å foreslå kandidater for språkprisen 2010 .
Buohkat bovdejuvvojit árvalit evttohasaid jagi 2010 giellabálkkašupmái .
Nyhet , 12.03.2009
Ođas , 13.03.2009
Urfolkstiltak i nordområdesatsingen
Álgoálbmotdoaibmabijut davviguovlluáŋgiruššamis
Etablering av grenseoverskridende kunnskapsprogram og et eget urfolksprogram for kulturbasert næringsutvikling er blant tiltakene i regjeringens nordområdesatsing .
Rádjerasttideaddji máhttoprográmma ásaheapmi ja sierra álgoálbmotprográmma ásaheapmi kulturvuđot ealáhusovddideami várás gullet ráđđehusa davviguovlluáŋgiruššama doaibmabijuide .
– Regjeringens nordområdepolitikk skal bidra til å trygge urfolkenes språk , kultur , næringer og samfunnsliv sier statsråd Dag Terje Andersen .
– Ráđđehusa davviguovlopolitihkka galgá leat mielde suddjemin álgoálbmogiid giela , kultuvrra , ealáhusaid ja servodateallima dadjá stáhtaráđđi Dag Terje Andersen .
Regjeringen la i dag fram ” Nye byggesteiner i nord .
Ráđđehus bijai odne ovdan strategiija maid lea gohčodan ” Ođđa huksenávdnasat davvin .
Neste trinn i Regjeringens nordområdestrategi ” .
Ráđđehusa boahtte ceahkki davviguovlluáŋgiruššamis ” .
Sikring av urfolks kultur og livsgrunnlag er et av sju satsingsområder i strategien .
Álgoálbmogiid kultuvrra ja eallivuođu suddjen lea okta dain čieža áŋgiruššansuorggis mat gullet strategiijii .
Blant tiltakene på urfolksområdet er :
Álgoálbmotsuorggi doaibmabijut leat earret eará :
Etablering av et grenseoverskridende kunnskapsprogram for dokumentasjon av samisk tradisjonskunnskap i et nordområdeperspektiv .
Ásahit rádjerasttideaddji máhttoprográmma man vuođul duođaštit sámi árbedieđu davviguovlluperspektiivvas .
Etablering av et urfolksprogram for kulturbasert næringsutvikling
Ásahit álgoálbmotprográmma kulturvuđot ealáhusovddideami várás .
Utvikling av etiske retningslinjer i forhold til urfolk ved økonomisk virksomhet i nordområdene .
Ovddidit etihkalaš njuolggadusaid álgoálbmogiid ektui ekonomalaš doaimma oktavuođas davviguovllluin .
Utvikling av digital infrastruktur for urfolksspråk
Ovddidit digitála vuođđostruktuvrra álgoálbmotgielaid várás .
Kapasitets- og kompetanseoppbyggingved institusjoner som driver med samisk forskning , utdanning og kunnskaps- , nærings- og kulturutvikling i nordområdene .
Kapasitáhta- ja gelbbolašvuođabajideapmi dain ásahusain mat doaimmahit sámi dutkama , oahpaheami ja máhtto- , ealáhus- ja kulturovddideami davviguovlluin .
– Livsgrunnlag binder folkene i nordområdene sammen på tvers av landegrenser .
- Eallinvuođđu čadná oktii davviguovlluid álbmogiid badjel riikkarájiid .
Urfolks unike erfaringer og kunnskap må bevares og videreutvikles , også for å møte framtidas utfordringer .
Álgoálbmogiid erenoamáš vásáhusaid ja máhtu ferte seailluhit ja viidásetovddidit , maiddái danne vai sáhttit dustet boahttevaš hástalusaid .
I satsingen framover vil regjeringen legge til rette for at urfolk selv har vilkår for å delta i prosessene og kan nyttiggjøre seg de muligheter framtidig utvikling i nord kan gi , sier statsråden .
Boahtteáiggi áŋgiruššamis áigu ráđđehus láhčit dilálašvuođaid dasa ahte álgoálbmogat ieža galget beassat oassálastit proseassaide ja ávkkástallat daid vejolašvuođaiguin maid boahtteáiggi ovddideapmi davvin sáhttá addit , dadjá stáhtaráđđi .
Sámegillii In English
På norsk
Sara Tornensis Bongo , Elmine Valkeapää , Ole Larsen Gaino :
Sara Tornensis Bongo , Elmine Valkeapää ja Ole Larsen Gaino :
Tre liv med tapt skolegang
Golbma eallima masson oahpuin
Tre av de mest aktive i foreninga USKAV i Kautokeino forteller her om hva slags skolegang de fikk og hvordan de har klart seg i livet med denne .
Golmmas sis geat leat bargan doaimmalaččamusat oahppováillagiid searvvis Guovdageainnus ( USKAV ) muitalit dás makkár skuvlavázzima sii leat ožžon ja mo sii leat birgen eallimis dáinna .
Alle er de oppvokste i Guovdageaidnu / Kautokeino kommune , i små grender mellom to og fem mil fra kommunesenteret .
Buohkat sis leat bajásšaddan Guovdageainnu suohkanis , doaresbealbáikkiin , gaskal guokte ja vihtta miilla márkanis eret .
Nå bor de alle tre på kirkestedet , og i barndomsgrendene deres bor det knapt noen lenger .
Dál buot golmmas orrot márkanis , ja sin mánnávuođa gilážiin ii oro šat báljo oktage .
Sara Tornensis Bongo : - Det var bare å dra hjem igjen
Sara Tornensis Bongo : - Ii lean go mannat ruoktot fas
Sara Tornensis Bongo ( Sárggon Sara ) er født i 1935 , og vokste opp i Galaniitu , knappe to mil oppover Guovdageaineatnu ( Kautokeinoelva ) fra kirkestedet .
Sara Tornensis Bongo ( Sárgon Sárá ) lea riegádan 1935:s , ja šattai bajás Gálaniittus , measta guokte miilla eatnoráigge bajás Guovdageainnu márkanis .
- Far min var fastboende , mor fra reindriftsfamilie .
- Mu áhčči lei dálon , eadni fas boazodoallobearrašis .
I tillegg til samisk kunne både far og mor finsk .
Sámegiela lassin sihke áhčči ja eadni máhtiiga suomagiela .
Far kunne også norsk , men mor kunne ikke .
Áhčči han máhtii maiddái dárogiela , muhto eadni ii máhttán .
Vi hadde både kyr , sauer og rein .
Mis ledje sihke gusat , sávzzat ja bohccot .
Slik var det på mange gårder i den tida .
Nu han lei máŋgga dálus dan áigge .
Men det er ikke lenger mulig i dag , etter at myndighetene røva fra oss arven vår , reinmerkene .
Dál dat ii livčče šat vejolaš , go eiseválddit leat rievidan mis min árbbi , boazomearkkaid .
I barndommen var jeg med på all slags arbeid med høyslått , husdyr , fiske og rypefangst .
Ledjen mánnávuođas mielde buotlágan bargguin - lájuin , omiiguin , guollebivddus ja rievssatbivddus .
Som 7-åring begynte jeg å melke kyr .
7-jahkásažžan bohčigohten gusaid .
Jeg husker ennå at kua sparka og velta melkespannet .
Muittán ain go gussa čievččastii ja mielkeskállu gopmánii .
Jeg skulle ha begynt på skolen høsten 1942 .
Livččen galgan álgit skuvlii čakčat 1942 .
Da far frakta meg til internatet , var det så fullt av tyske soldater at det var bare å snu og dra hjem igjen .
Go áhčči doalvvui mu internáhttii , de dat lei nu dievva duiskka soalddáhiiguin ahte ii lean go mannat ruoktot fas .
Derfor fikk jeg ingen skolegang før etter evakueringa .
Dan maŋŋil in ožžon makkárge skuvlla ovdal go maŋŋil evakuerema .
Under evakueringa flykta vi med kjørerein over til Sverige .
Eváhkoáiggi báhtareimmet herggiiguin Ruŧŧii .
Tyskerne var etter oss .
Duiskalaččat ledje min maŋis .
Vi så dem da vi var på grensa , men de fulgte ikke etter oss over grensa .
Oinniimet sin go leimmet rájá nalde , muhto eai čuvvon min rájá rastá .
I Gárasavvon ( Karesuando ) måtte vi sette igjen kjørereinen , og svenske myndigheter sendte oss til Jokkmokk-distriktet .
Gárasavvonii fertiimet guođđit herggiid ja Ruoŧa eiseválddit sáddejedje min Johkamohki guvlui .
Der var vi fram til 1946 , på et sted som het Vaimak .
Doppe leimmet 1946 rádjái , Vaimak-nammasaš báikkis .
Der bodde vi 6-7 familier i ei brakke .
Oruimet 6-7 bearraša ovtta bráhkas .
Jeg fikk ingen skole i Sverige .
In ožžon vázzit makkárge skuvlla Ruoŧas .
Først da vi kom hjem til Kautokeino begynte jeg på skolen , i 1946 .
Easka go bođiimet ruoktot Guovdageidnui álgen skuvlii , 1946:s .
Men der lærte jeg nesten ingen ting , siden alt var på norsk .
Muhto das in oahppan báljo maidege go visot lei dárogillii .
Rett nok var det noen lærere som kunne samisk , men hva hjalp det når de ikke hadde lov å undervise på samisk .
Gal muhtimat oahpaheddjiin máhtte sámegiela , muhto maid bat dat ábuhii go ii lean lohpi oahpahit sámegillii .
Skolen var 6 uker om høsten og 6 uker om våren .
Skuvla lei 6 vahkku čakčat ja 6 vahkku giđđat .
På internatet var det bare norsktalende betjening .
Internáhtas ledje dušše dárogielat bargit .
Ungene gråt sjølsagt og lengta hjem .
Mánát dieđusge čirro ja áibbašedje ruoktot .
Etter folkeskolen var jeg 9 uker på framhaldskole , men der lærte jeg ingenting .
Maŋŋil vuođđoskuvlla vázzen 9 vahkku joatkkaskuvlla ( framhaldskole ) , muhto in oahppan in maidege .
Jeg forsto ikke hva læreren sa .
In ipmirdan maid oahpaheaddji humai .
Jeg pleide å være så redd for han at mange år seinere blei jeg redd når jeg så han i bygda .
Lávejin sus nu issorasat ballat , ahte máŋga jagi maŋŋil ballen go oidnen su márkanis .
Det jeg kan av norsk har jeg lært meg seinere .
Dan mađe maid dál máhtán dárogiela lean oahppan maŋŋil .
Jeg lærte mye i Bidjovagge gruver , der jeg arbeida i seks år som vasker og som kokk .
Ohppen go bargen Biedjovákki ruvkkis , gos bargen guhtta jagi bassin ja goahkkan .
Seinere jobba jeg tre år på turisthotellet , jeg har arbeida på reinslakteriet og vaska på internatet .
Maŋŋil lean bargan Turistahoteallas golbma jagi , njuovahagas ja bassan internáhtas .
Jeg var 42 år da jeg tok førerkortet .
Ledjen 42 jahkásaš go válden vuodjinkoartta .
Det var datter til søstra mi som hjalp meg .
Lei mu oappá nieida gii veahkehii mu .
Ho var da ikke mer enn 12-13 år , men ho leste med meg og oversatte fra boka i to år før jeg var klar til å ta førerprøva .
Son ii lean go moaddenuppelot jagi dalle , muhto son logai muinna ja jorgalii munnje guokte jagi ovdal go bessen váldit geahččaleami .
Da gikk det bra .
Dalle han manai bures .
Førerkortet tok jeg på Finnsnes i Troms , og der fikk jeg lov å ha med tolk på prøva .
Válden vuodjinkoartta Finnsnesas Romssas , ja doppe bessen váldit dulkka mielde geahččaleapmái .
Sjøl om jeg klarer meg i Kautokeino , er det ofte problemer fordi jeg ikke kan bedre norsk .
Vaikko birgen gal Guovdageainnus , de lea váttis go in máhte buorebut dárogiela .
Så skjemmes jeg fordi jeg ikke kan , og derfor tør jeg ikke dra noe sted , det må alltid være noen med som kan tolke .
Heahpanan go in máhte , ja danin in duostta gosage vuolgit , mus ferte álo leat olmmoš mielde gii sáhttá dulkot .
Det ville vært artig å kunne dra til varme land og bo på hotell , men der strekker heller ikke den lille trygda mi til .
Livččii gal somá fitnat doppe liegga riikkain ja hoteallas orrut , muhto dohko ii olle mu smávva oadjoruđain .
Elmine Valkeapää : - Livet har ikke vært noen dans på roser
Elmine Valkeapää : - Eallin ii leamaš " dánsa ruvssuid alde "
Elmine Valkeapää ( Rijat Jovnna Elmiina ) er født i 1934 .
Elmine Valkeapää ( Rijat Jovnna Elmiina ) lea riegádan 1934:s .
Foreldrene var reindriftssamer , og familien bodde om vinteren i Goahteluoppal ( 5 mil sørvest for Kautokeino ) og om sommeren i Biertavárri ( Kåfjord i Troms ) .
Su váhnemat ledje boazosápmelaččat , ja bearaš orui dálvet Goahteluobbalis ( 5 miilla lulleoarjja bealde Guovdageainnu ) ja geasset Biertaváris ( Gáivuonas , Romssas ) .
- Mor kunne ikke et ord norsk .
- Eadni ii máhttán sánige dárogiela .
Far brukte derimot å snakke norsk når det trengtest , men da vi ungene vokste til , brukte vi å le når vi hørte fars norsk .
Áhčči han lávii dárostit go lei dárbu , muhto go mii mánát stuoruimet de boagusteimmet go gulaimet áhči dárogiela .
Men han klarte seg på et vis med den .
Muhto son gal muhtin láhkái birgii dainna .
Andre reindriftssameunger lærte seg norsk om sommeren når de var på kysten , men i barndommen min var det så mange samisktalende i Biertavárri , at vi hørte ikke så mye norsk der heller .
Eará boazosápmelašmánát leat oahppan dárogiela geasset go leat leamaš rittus , muhto mu mánnávuođaáiggi ledje nu ollu sámegielat olbmot doppe Biertaváris maid , ahte eat gullan nu ollu dárogiela doppe ge .
Fra Skárfvággi reinbeitedistrikt under krigen .
Skárfvággi orohat soađi áigge .
Bildet er tatt ved Somajávri 1942 eller 43 .
Govva lea váldon Somajávrris 1942:s dahje 43:s .
Elmine Válkeapää er den lille jenta som sitter på fanget til en slektning .
Elmine Valkeapää unna nieiddážin čohkkáme muhtin fuolkki askkis .
( Bildet er lånt av Elmine Valkeapää )
( Gova lea Elmine Valkeapää luoikan )
Da jeg skulle begynne på skolen , skulle tyskerne ta far min , fordi han hadde kjøpt en sykkel i Sverige og solgt den i Norge .
Go mun galgen álgit skuvlii , de áigo duiskalaččat váldit mu áhči gitta , go son lei oastán sihkkela Ruoŧas ja vuovdán dan norgalaččaide .
Vi dro da med reinflokken over til svensk side .
Mii de vulggiimet ealuin Ruoŧa beallái .
Vi måtte ta bjellene av reinen og binde igjen snuta på hundene så de ikke skulle høres .
Fertiimet váldit bielluid eret bohccuin ja čatnat beatnagiid njálmmiid gitta vai eai beassan ciellat .
Der var det sommerskole i lavvo .
Doppe han lei geasseskuvla lávus .
Vi ungene som kom fra Norge fikk ikke noen innkalling til skolen , men tredje året da dro jeg sjøl dit .
Mii mánát geat bođiimet Norgga bealde eat ožžon gohččuma skuvlii , muhto goalmmát jagi de vulgen ieš .
Jeg satt der taus et par dager før de oppdaga meg .
Čohkkájin doppe jávoheamit moadde beaivvi ovdal go oba fuomášedje ge mu .
Tredje dagen fikk jeg penn og papir .
Goalmmát beaivvi de ožžon peanna ja báhpára .
Undervisninga var på svensk , som jeg i starten ikke forsto et ord av .
Oahpaheapmi lei ruoŧagillii , mas álggos in ipmirdan maidege .
Det eneste jeg husker er at vi måtte si : " Snälla fröken , kvassa pennan ! "
Áidna maid muittán lea ahte fertiimet dadjat : " Snälla fröken , kvassa pennan ! "
Vi kom tilbake til Norge våren 1946 .
Bođiimet ruovttoluotta Norgii 1946 giđa .
Jeg husker at det var John Juuso som lærte meg bokstavene .
Veahá ledjen oahppan lohkat , muittán John Juuso rohkki dat oahpahii mu .
Vi begynte med ei margarinkasse som sto i gammen vår .
Álggiime margariidnakássain mii mis lei goađis .
Først i 1947 begynte jeg på skolen .
1947 álgen vuohččan skuvlii .
Jeg blei plassert i 3. klasse , sjøl om jeg ikke hadde lært det jeg skulle ha gjort i 1. og 2. klasse .
Álgen 3. klássii , vaikko in lean oahppan dan maid galggašin 1. ja 2. klássas .
Av undervisninga på norsk forsto jeg ikke stort .
Dárogiel oahpahusas in ipmirdan olu .
Vi bodde i internatbrakka .
Oruimet internáhttabráhkas .
Der bodde jentene på den ene sida av gangen og guttene på den andre .
Doppe orro nieiddat nuppi bealde feaskáris ja bártnit fas nuppi bealde .
Det var køyesenger med to jenter i hver seng .
Ledje geardeseaŋggat ja guokte nieidda guđege seaŋggas .
Husmora og tjenestejentene var norsktalende , ingen av dem kunne skikkelig samisk .
Dálueamit ja biiggát ledje dárogielagat , ii oktage máhttán albmaláhkái sámegiela .
Ungene hadde mye arbeid på internatet .
Mánáin lei ollu bargu internáhtas .
Vi måtte vaske opp , smøre brødskiver , hente ved og melk .
Fertiimet bassat lihtiid , njuvdit láibevajahasaid , viežžat muoraid ja mielkki .
Jeg husker vi fikk gammel sjøfisk til middag .
Muittán internáhtas oaččuimet boares mearraguliid .
Den var frakta opp fra kysten om høsten , og på våren var den helt skjemt .
Dat lei fievrriduvvon čakčat mearragáttis ja giđđat dat lei áibbas goston .
Den var rett og slett ikke spisendes , og vi klarte heller ikke å spise den .
Dat ii lean borahahtti ja mii eat oba nagodan borrat ge dan .
Noen ganger dro vi i stedet til slektninger ute i bygda og fikk oss mat der .
Baicce manaimet fulkkiid lusa márkanis ja boraimet doppe .
På vitnemålet hadde jeg to S-er ( beste karakter , " Særdeles godt " ) .
Duođaštusas mus ledje guokte S:a ( S lei buoremus árvosátni ; " Særdeles godt " ) .
Det var i kristendom og oppførsel .
Dat lei risttalašvuođas ja meannudeamis .
Grunnen til at jeg fikk S i kristendom var at i det faget var undervisninga på samisk .
Sivva dasa ahte ožžon S:a risttalašvuođas lei ahte dán fágas lei oahpahus sámegillii .
Ellers var det ikke lov å snakke samisk .
Muđui ii lean lohpi sámástit .
En annen grunn til at jeg gjorde det så bra i kristendom , var at far hadde fortalt meg mange historier fra Bibelen .
Nubbi sivva dasa ahte birgejin nu bures risttalašvuođas lei ahte áhčči lei muitalan munnje nu ollu muitalusaid Biibalis .
Og jeg huska hva far hadde fortalt og gjenfortalte det på skolen .
Ja mun muiten maid áhčči lei muitalan ja sáhtten muitalit dan fas skuvllas .
Til sammen fikk jeg 52 uker folkeskole .
Oktiibuot vázzen 52 vahkku vuođđoskuvlla .
Det er mange som har fått ennå mindre .
Leat máŋggas geat leat vázzán vel unnit .
I 1954-55 gikk jeg på Den samiske folkehøgskolen i Kárášjohka , men jeg må si at jeg lærte ikke så mye der heller .
1954-55 vázzen Sámi álbmotallaskuvlla Kárášjogas , muhto ferten dadjat ahte in oahppan nu ollu doppe ge .
Etter at jeg gikk ut av skolen arbeida jeg først i reindrifta sammen med far .
Skuvlavázzima maŋŋil bargen álggos boazodoalus ovttas áhčiin .
På 60- og 70-tallet demte de opp Guolášjávri , der som vi hadde sommerbeite .
1960- ja 70-loguin huksejuvvui buođđu Guolášjávrái , dohko gos min siiddas lei geasseorohat .
Troms kraftforsyning måtte da betale erstatning til reineierne , men vi som hadde liten utdanning klarte ikke å forsvare interessene våre .
Troms kraftforsyning fertii dalle máksit buhtadusa boazoeaiggádiidda , muhto mii , geain lea unnán oahppu , eat nagodan bealuštit iežamet beroštumiid .
Sjøl fikk jeg ingenting av denne erstatninga .
Ieš in ožžon maidege dán buhtadusas .
I den tida var jeg også mye syk , og far var begynt å bli gammel , og derfor måtte vi slutte med reindrifta .
Dan áiggi mun maiddái buhcen guhká ja áhčči lei boarásmuvvagoahtán , ja dan dihte fertiimet heaitit boazodoalus .
Men jeg har aldri gitt opp håpet om å kunne starte opp igjen .
Muhto in leat goassege vuollánan ja massán doaivvu beassat álggahit fas .
Det aller verste er at myndighetene har sletta reinmerkene våre .
Buot vearrámus lea ahte eiseválddit leat sihkkon min mearkkaid .
For oss er reinmerker en verdi som har gått i arv fra generasjon til generasjon .
Midjiide leat boazomearkkat árvu mii lea mannan buolvvas bulvii .
Hvordan kan de på kontorene bare fjerne arven vår ?
Mo sii sáhttet kantuvrrain jávkadit min árbbi ?
Jeg har sett gamle samer gråte når merkene deres har blitt sletta .
Lean oaidnán boares sápmelaččaid čierrume go sin mearkkat leat sihkastuvvon .
De har gjort det så galt som mulig .
Sii leat dahkan nu boastut go vejolaš .
De skulle latt merkene være så lenge folk levde .
Sii han livčče galgan diktit mearkkaid leat nu guhká go olbmot ellet .
Sjøl fikk jeg reinmerke da jeg var 8 år gammel , og fra da hadde jeg egne rein .
Ieš ožžon boazomearkka go ledjen 8-jahkásaš , ja dan rájes mus ledje iežan bohccot .
Og da de endra reglene , så fikk jeg brev om at de hadde sletta merket mitt fra registeret .
Ja go rievdadedje njuolggadusaid , de ožžon reivve ahte ledje sihkkon mu mearkka registaris .
Jeg har klaga , men til ingen nytte .
Lean váidalan , muhto ii leat ábuhan .
Ennå er jeg hver sommer i Gáivuotna ( Kåfjord ) , på det tidligere sommerbeitet vårt .
Juohke geasi lean ain Gáivuonas , min ovddeš geasseorohagas .
Det er så artig å komme dit , men samtidig trist når jeg ikke har rein lenger .
Lea nu suohtas go boađán dohko , muhto seammás váivi go mus eai leat bohccot .
Jeg husker første gangen da jeg måtte kjøpe reinkjøtt .
Muittán vuosttaš háve go fertejin oastit bohccobierggu .
Det var en merkelig følelse .
Mus lei oba ártegis dovdu .
Jeg hadde aldri tenkt at jeg skulle være nødt til å kjøpe reinkjøtt .
Mun in lean jurddašan ahte goassege šattašin oastit bohccobierggu .