pere/sami_parallel huggingface dataset:
Sjøltilvirkere skal også lagre tørrfisken i egnede lager , enten egne eller som leies .
Buvttadeaddjit galget maiddái vurket goikeguliid dohkálaš rájuide , juogo iežas dahje láigohuvvon rájuide .
Det skal blant annet være mulig i ettertid å spore hvor fisken kommer fra og hvordan forholdene hos den enkelte produsent var da varen ble videreforedlet .
Maŋit áiggis galgá earret eará leat vejolaš guorrat gos guolit bohtet ja makkár dilli lei ovttaskas buvttadeaddjis dalle go gálvu sáddejuvvui viidáseappot .
Noen steder er det ikke fiskemottak , og da velger mange å henge fisken til tørk .
Buot báikkiin ii leat guollevuostáiváldin , ja dalle válljejit ollugat bidjat guliid goikat .
Derfor er det viktig at reglene også tar høyde for vår tradisjonelle tilvirkningsmåte .
Danne lea deaŧalaš ahte njuolggadusat dávistit min árbevirolaš ráhkadanvugiide .
Småprodusentene reagerer på maks prisen på 7.680 kroner som Mattilsynet har opplyst skal dekke inspeksjon .
Smávvabuvttadeaddjit imaštit eanemus hatti mii lea 7.680 ru maid Biebmobearráigeahčču lea dieđihan galgá gokčat dárkkisteami .
Alle skal levere søknad gjennom nettportalen Altinn , / MinID og dette er et system som av sikkerhetsmessige hensyn er komplisert å bruke .
Buohkat galget sáddet ohcama Altinn / MinID bokte , ja dán vuogádaga lea sihkarvuođa beliid geažil váttis geavahit .
En del av tilvirkerne er eldre , og bruken av Altinn / MinID er ikke så selvforklarende at det er lett å bruke .
Oassi geavaheddjiin leat boares olbmot , ja Altinn / MinID geavaheapmi ii leat nu álki .
I sum kan disse reglene bidra til at flere gir opp den tradisjonelle produksjonsmåten , og at rekrutteringen av produsenter begenses .
Buohkanassii sáhttet dát njuolggadusat dagahit dan ahte eatnašat vuollánit ja heaittihit árbevirolaš buvttadanvuogi , ja ahte buvttadeddjiid rekrutteren gáržu .
Det har vært uklart når de reglene settes i funksjon , men det har vært varslet at kontrollene fra Mattilsynet ville gjennomføres etter de nye kravene .
Eahpečielggas lea leamaš goas njuolggadusat biddjojuvvojit doibmii , muhto Biebmobearráigeahčču lea dieđihan ahte bearráigeahčču čađahuvvo ođđa gáibádusaid mielde .
Sametinget må ta tak i utviklingen omkring regelproduksjonen på dette området , og sikre at man får produsere tørrfisk på tradisjonell måte uten for mye byråkrati .
Sámediggi ferte bargat maid nu dáid njuolggadusaid ovdánemiin dán suorggis , ja sihkkarastit ahte buvttaduvvo goikeguolli árbevirolaš vuogi mielde almmá stuorra byrokratiija hága .
Målet må være at tradisjonelle tilvirkningsmåter støttes og utvikles i dialog med utøverne .
Ulbmilin lea doarjut ja ovddidit árbevirolaš ráhkadanvugiid dolliiguin gulahallamiin .
Forslag 2 , representanten Silje Karina Muotka , NSRs sametingsgruppe Etablering av barnas Sameting
Evttohus 2 , Áirras Silje Karine Muotka , NSR:a sámediggejoavku Mánáid Sámedikki ásaheapmi
Sametinget bør utrede hvordan en ordning som kan kalles for barnas Sameting kan etableres .
Sámediggi berre čielggadit movt ortnet maid sáhttá gohčodit mánáid Sámediggi sáhtašii ásahuvvot .
Ordningen vil kunne være et tiltak for å gi barna en arena i Sametinget for læring , informasjon og tilrettelegging for bedret medbestemmelse .
Ortnet sáhttá leat doaibma man bokte addá mánáide arena Sámedikkis gos ohppet , ožžot dieđuid ja gos láhčit dili buoridit mielváikkuhusa .
Slike tilsvarende ordninger finnes på Stortinget , i noen fylkeskommuner og kommuner .
Dakkár ortnegat leat juo Stuorradikkis , muhtin fylkkasuohkaniin ja suohkaniin .
Ordningen kan etableres som et prosjekt med sikte på permanent drift etter forsøksperioden .
Ortnega sáhttá ásahit prošeaktan dainna áigumušain ahte šaddá bistevaš doaibman maŋŋil geahččalanáigodaga .
Forslag 3 , representanten Silje Karina Muotka , NSRs sametingsgruppe Behov for fiskemottak i Altafjorden
Evttohus 3 , Áirras Silje Karine Muotka , NSR:a sámediggejoavku Dárbu oažžut guollevuostáiváldima Álttávutnii
Alta har mistet sitt siste fiskemottak da mottaket i Kvalfjord ble lagt ned .
Áltá lea massán maŋimus guollevuostáiváldima go vuostáiváldinrusttet Kvalfjordas heaittihuvvui .
Det er derfor viktig at Sametinget arbeider for å stimulere til nyetablering av fiskemottak i Altafjorden .
Danne lea deaŧalaš ahte Sámediggi váikkuha movttiidahtti ásahit ođđa guollevuostáiváldima Álttávutnii .
I ett eventuelt nytt mottaksanlegg bør det være mulighet for videreforedling , at anlegget tar imot flere fiskeslag enn torsk .
Vejolaš ođđa vuostáiváldinrusttetgis berre leat vejolašvuohta viidáset buvttadeapmái , ja ahte rusttet váldá vuostái eanet guollešlájaid go dušše dorski .
Dette fører til at kravene til et effektivt og bærekraftig mottak i 2011 øker .
Dat dagaha ahte gáibádusat beaktilis ja ceavzilis vuostáiváldimii 2011:s sturrot .
Side 57 av 147
58 siidu 149 siiddus
I Altafjorden har småbåtene ingen annen mulighet enn å gå ut mot Sørøya og det er både værhardt og langt for småbåtene .
Álttávuonas ferte smávva fatnasiin mannat Sállánii ja doppe lea sihke garra dálki ja gosa lea guhkki smávva fatnasiidda .
På Sametinget kappes vi om å snakke varmt for småbåter og tradisjonelt fiske .
Sámedikkis mii gilvvohallat rábmomin smávva fatnasiid ja árbevirolaš guolásteami .
Landbaserte anlegg er sentrale i verdiskapningen , og viktige for at vi skal sikre god distribusjon , mangfoldige og ferske råvarer til et krevende marked .
Gádderusttegat leat hui deaŧalaččat árvoháhkamis , ja deaŧalaččat dasa ahte mii galgat sihkkarastit buori juohkášumi , šláddjái ja varas álgoávdnasiid gáibideaddji márkanii .
NSR foreslo i revidert budsjettbehandling at vi skulle gi føringstilskudd fra Sametinget , men det ble vi nedstemt på .
NSR evttohii reviderejuvvon bušeahttameannudeamis ahte Sámediggi galgá addit fievrridandoarjaga , muhto jienastuvvuimet vuostá .
Gjennomføringen av ny valgordning før valget 2009 innebar større geografiske valgkretser og reduksjon til 7 kretser , samt nye navn på valgkretsene .
Ođđa válgaortnega čađaheami oktavuođas ovdal jagi 2009 válgga šadde geográfalaččat stuorát válgabiirret ja geahppánedje 7 válgabiiren , ja bohte ođđa namat válgabiiriide .
Vedtak av navnene ble gjort av Sametingsrådet og lagt fram for Sametinget i februar 2008 .
Sámediggeráđđi mearridii namaid ja ovddidii daid Sámediggái guovvamánus 2008 .
Valgkrets 5 , Vesthavet på norsk , som geografisk strekker seg fra Saltfjellet i sør til Dyrøya i nord , fikk navnet Viesttarmeara på samisk .
Válgabiire 5 , dárogillii Vesthavet , mii geográfalaččat lea Sáltoduoddara rájes máddin gitta Divrráid rádjai davvin , oaččui nama sámegillii Viesttarmeara válgabiire .
Under og etter valget 2009 har man fått reaksjoner fra samer i valgkretsen på det samiske navnet .
Jagi 2009 válgga oktavuođas ja dan maŋŋá leat sámit válgabiirres imaštallan sámi nama . Olbmuide , guovllu sámiide lea namma amas .
Navnet Viesttarmeara er fremmed for de samisktalende i valgkretsen .
Namma Viesttarmearra lea amas sámegielagiidda válgabiirres .
En høring blant samene innenfor valgkretsen burde vært gjennomført i navnesettingsprosessen .
Livčče galgan čađahuvvot gulaskuddan válgabiirre sámiid gaskkas nammabidjanproseassas .
Innenfor valgkretsen finnes flere samiske språk / språkvarianter .
Válgabiirres gávdnojit máŋga sámi giela / giellavariántta .
Samiske stedsnavn og samisk navn på valgkrets , er viktige element for å ivareta og synliggjøre det samiske språket .
Sámi báikenamat ja sámi namat válgabiirres , leat deaŧalaččat sámegiela suodjaleapmái ja oainnusmahttimii .
Stedsnavn er synlig på kart , skilt o.l. til en hver tid , og valgkretsnavnet synliggjøres blant folk ved hvert valg .
Báikenamat leat oidnosis kárttain , galbbain j.s. oppa áiggi , ja válgabiirre namma oainnusmahttojuvvo olbmuid gaskkas juohke válgga oktavuođas .
Da er det viktig at de samiske ordene er riktige .
Danne lea deaŧalaš ahte sámi sánit leat riekta .
Forslag 5 , Representanten Ida Marie Branssfjell , Åarjel-Saemiej Gïelh Ang . utdanning innen sørsamisk språk og andre samiske fag i Norge og Sverige
Evttohus 5 , Áirras Ida Marie Bransfjell , Åarjel-Saemiej Gïelh Lullisámegiela ja eará sámi fágaid oahpu birra Norggas ja Ruoŧas
I Norge kan man per i dag få tatt maksimalt 60 studiepoeng i sørsamisk gjennom HiNT-Høgskolen i Nord-Trøndelag .
Norggas sáhttá dál váldit eanemusat 60 oahppočuoggá lullisámegielas HiNT – Davvi-Trøndelaga allaskuvlla bokte .
Studiet tilbys som deltidsstudium over 2 år med 30 studiepoeng pr. studieår .
Oahppu fállo oasseáiggeoahppun 2 jagi sisa mas leat 30 oahppočuoggá juohke lohkanjagis .
Imidlertid er det ikke noe studiested i Norge som tilbyr et fullstendig studium , for eksempel Bachelorprogram i sørsamisk .
Dattetge ii gávdno Norggas oahppoásahus mii fállá ollislaš oahpu , ovdamearkka dihte Bachelorprográmma lullisámegielas .
Dersom man vil studere sørsamisk ut over 60 studiepoeng må man studere videre ved Umeå universitet i Sverige som tilbyr C- og D-kurs , og forskjellige andre studier med sørsamisk innhold .
Jus háliida studeret eambbo go 60 oahppočuoggá lullisámegiela , de ferte dan dahkat Upmi universitehtas Ruoŧas , doppe fállet C- ja D-kurssaid , ja eará iešguđetlágan oahpuid maid lea lullisámi sisdoallu .
Også ved Umeå universitet er språkstudiene lagt opp som deltidstudie , det vil si 30 studiepoeng pr. studieår .
Maiddái Upmi universitehtas leat giellaoahput biddjon oasseáiggeoahppun , namalassii 30 oahppočuoggá juohke lohkanjagis .
Begge studiestedene tilbyr altså halvtidsstudier på 30 studiepoeng pr. studieår .
Goappaš oahppoásahusat fállt namalassii jahkebealoahpuid 30 oahppočuoggáiguin juohke lohkanjagi .
Kursene er enten Møtesekretærer : Ellen Aina Eira , Tove Anti og Dina Somby
Nuorat geat háliidit lohkat Čoahkkingirjji čállit : Ellen Aina Eira , Tove Anti ja Dina Somby
Side 58 av 147
59 siidu 149 siiddus
samlingsbaserte eller desentraliserte og nettbaserte deltidsstudier begge steder . Studiene har ikke kontinuitet hvert år , men går stort sett annet hvert år .
lullisámegiela bohtet de dakkár dillái ahte šaddet geavahit issoras guhkes áiggi ohppui , dahje fertet váldit giellaoahpu eará dábálaš oahpu bálddas , mii fas mielddisbuktá beare lossa oahppogazzama .
En følgeeffekt er at studenter som ønsker å studere i Sverige ikke oppnår studiestøtte gjennom Statens lånekasse for utdanning for deltidsstudier i Sverige .
Čuovusin dás lea fas ahte studeanttat geat háliidit studeret Ruoŧas eai oaččo oahppodoarjaga Stáhta loatnakássas go gazzet oasseáiggeoahpu Ruoŧas .
Dette sammen med manglende kontinuitet i de språkstudiene som tross alt eksisterer , gjør muligheten til å satse på for eksempel en språkutdannelse i samisk , der sørsamisk inngår , vanskelig .
Dát bealli , oktii váilevaš kontinuitehtain dain giellaoahpuin mat gávdnojit , dagaha ahte lea váttis vuoruhit ovdamearkka dihte giellaoahpu sámegielas , mas lea lullisámegiella .
Etter dagens regler som Lånekassen praktiserer gis det ikke studiestøtte for deltidsstudium i Sverige .
Loatnakássa dálá njuolggadusaid mielde ii addo oahppodoarjja oasseáiggeohppui Ruoŧas .
Studiene ved for eksempel Umeå universitet er en kombinasjon av nettbasert og samlingsbasert .
Oahput ovdamearkka dihte Ubmi universitehtas leat lotnolasoahput , sihke neahta ja čoahkkanemiid bokte .
Reglene for Lånekassen er at nettstudiet må være ved et norsk lærested .
Loatnakássa njuolggadusat leat nu ahte neahttaoahppu ferte leat norgga oahppoásahusas .
Forslag 6 , Representanten Olaf Eliassen , Árja Hyttebygging og plan om hytteområde i Lille Lerresfjord
Evttohus 6 , áirras Olav Eliassen , Árja Bartahuksen ja bartaguovloplána Uhca Liidnavuonažis
Vi har fått henvendelse fra beboere i Lille Lerresfjord om Alta kommunes praktisering av reglene for hyttebygging i området .
Uhca Liidnavuona ássit leat váldán oktavuođa minguin dan birra mo Álttá suohkan čađaha bartahuksennjuolggadusaid dien guovllus .
Folk som bor i bygda ønsker å la sine nære slektninger og barn få etablere seg på sin eiendom eller i umiddelbar nærhet .
Gili olbmot háliidit diktit iežaset lagaš fulkkiid ja mánáid beassat hukset sin eatnamii dahje dastán das lahka .
Dette er nødvendig for å bidra til at bygdemiljøet styrkes gjennom at familiemedlemmer som ikke bor i bygda kan ha nærhet til sin familie eller slektninger .
Dat dárbbašuvvo vai sii leat mielde nannemin gilibirrasa dakko bokte ahte bearašlahtut geat eai oro gilis , besset leat lahka sin bearraša dahje fulkkiid .
Når vi vet at dette er viktig for folk bosatt i små bygder , og særlig gjelder det den samiske befolkningen som jo stort sett bor i små bygder , er det viktig at myndigheter viser hensyn til dette .
Go mii diehtit ahte dát lea deaŧalaš smávva gilážiid olbmuide , ja erenoamážit dat guoská sámi álbmogii mii juo eanaš orru smávva gilážiin , de lea deaŧalaš ahte eiseválddit váldet dan vuhtii .
Intensjonen med særlige retningslinjer for endret bruk av utmark som Sametinget har vedtatt er jo nettopp å kunne ivareta interesser som er nevnt her .
Áigumuš sierra njuolggadusain rievdaduvvon meahccegeavaheapmái , maid Sámediggi lea mearridan , lea aiddo dat ahte sáhttit fuolahit daid beroštusaid mat leat namuhuvvon dás .
Forslag 7 , Representanten Kirsti Guvsám , NSRs sametingsgruppe Pilotprosjekt for eldre samer i Oslo
Evttohus 7 , áirras Kirsti Guvsám , NSR:a sámediggejoavku Ovddasmanni prošeakta boarráset sápmelaččaide Oslos
Det er viktig å sikre eldre samer verdighetsgaranti , også utenfor tradisjonelle samiske områder .
Mis lea ovddabealde maiddái sámi boarrásiidbárru , ja danne lea deaŧalaš dál juo sihkkarastit buori sámi boarrásiidfuolahusa .
Side 59 av 147
60 siidu 149 siiddus
Det er en sentral urfolksverdi å respektere de eldres livskunnskap og se eldre som en ressurs .
Erenoamážit sáhttá dát buvttihit buriid ja heivehuvvon fuolahusfálaldagaid sámi boarrásiidda .
NSR mener at et slikt pilotprosjekt for eldre samer kan være viktig for å fremme nettopp dette .
NSR oaivvilda ahte Sámediggi fertešii bargat dan ala vai dán lágan ovddasmanni prošeakta ásahuvvošii .
Forslag 8 , Representanten Kjell Erland Pedersen , NSRs sametingsgruppe Sikre drift av Nuoraj TV et lulesamisk medietilbud .
Evttohus 8 , áirras Kjell Erland Pedersen , NSR:a sámediggejoavku Sihkkarastit doaimma prošektii Nuoraj TV – julevsámi mediafálaldat
Det er mangel på medietilbud på lulesamisk .
Julevsámegillii váilot mediafálaldagat .
I NRK Sápmi er det to radiosendinger ukentlig , og en sjelden gang tv-innslag på lulesamisk .
NRK Sápmi sádde guokte radiosáddaga vahkkosaččat , ja muhtin háve tv-bihtá julevsámegillii .
Lokalavisa Nord-Salten skriver ei side på lulesamisk i sin ukentlige utgivelse .
Lagasaviisa Nord-Salten čállá ovtta siiddu julevsámegillii iežas vahkkosaš aviissas .
Nuoraj TV var et internettbasert medietilbud på lulesamisk for og av ungdom etablert i 2010 .
Nuoraj TV lei neahttamediafálaldat julevsámegillii mii ásahuvvui jagis 2010 ja lei nuoraid váste ja maid nuorat doaimmahedje .
Tilbudet måtte imidlertid innstille fra årsskiftet 2010-2011 på grunn av manglende bevilgninger .
Fálaldaga fertejedje bissehit 2010 - 2011 jahkemolsumis dan sivas go eai lean ruhtadoarjagat .
NSR mener dette var et veldig godt tilbud som fikk stor oppmerksomhet blant samiske barn og unge .
NSR oaivvilda dát lei buorre fálaldat mii oaččui stuora beroštumi sámi mánáid ja nuoraid gaskkas .
NSR mener at det generelt må satses på å få flere medietilbud på lulesamisk for å styrke språket .
NSR oaivvilda ahte oppalaččat ferte áŋgiruššat oažžut eanet mediafálaldagaid julevsámegillii nannendihte giela .
Spesielt er det viktig å satse på medietilbud til barn og ungdom .
Earenoamáš deaŧalaš lea vuoruhit mediafálaldagaid mánáide ja nuoraide .
NSR ber Sametinget arbeide for å sikre finansieringen av Nuoraj TV. Forslag 9 , Representanten Randi A. Skum , NSRs sametingsgruppe Entreprenørskap som et viktig distriktspolitisk virkemiddel
NSR bivdá Sámedikki bargat dan ala ahte sihkkarastit Nuoraj TV ruhtadeami . Evttohus 9 , áirras Randi A. Skum , NSR:a sámediggejoavku Ealáhushutkan dehálaš guovllupolitihkalaš váikkuhangaskaoapm i
Gjennom elev- og ungdomsbedrifter har de fått verdifulle kunnskaper om prosessen med å starte og å drive egne bedrifter , noe som gjør at veien blir kortere til etablering av egen bedrift .
Oahppija nuoraidfitnodagaid bokte leat sii ožžon mávssolaš máhtu dan proseassas mii lea go galgá álggahit ja doaimmahit iežas fitnodaga , ja dat daguha ahte lea geahppaseabbo ásahit iežas fitnodaga .
NSR viser til at styrene i Ungt Entreprenørskap i fylkene ikke finnes representanter som er oppnevnt fra samiske bedrifter , kunnskapsinstitusjoner eller samiske hovedorganisasjoner .
NSR čujuha ahte Ungt Entreprenørskap / Nuoraid Ealáhushutkama stivrrain eai leat nammaduvvon ovddasteaddjit sámi fitnodagain , oahppoásahusain dahje sámi váldoorganisašuvnnain .
Det betyr at satsningen primært styres utenfor den samiske offentlighetens deltakelse .
Dat mearkkaša ahte dát áŋgiruššan stivrejuvvo almmá sámi almmolaš oassálastima haga .
Det er ikke tilsatt samiske koordinatorer i satsingen og det er heller ikke samisk representasjon i landsstyret i Ungt Entreprenørskap .
Áŋgiruššamii eai leat virgáibiddjon sámi oktiiheiveheaddjit , eai ge leat sámi ovddasteaddjit Nuoraid Ealáhushutkama riikkastivrras .
Sametinget er heller ikke nevnt som en av samarbeidspartene i satsningen .
Sámediggi ii ge leat namuhuvvon ovttasbargoguoibmin áŋgiruššamis .
Entreprenørskapssatsningen er et viktig distriktspolitisk virkemiddel , og det har derfor stor betydning at det satses på samiske elev- og ungdomsbedrifter .
Ealáhushutkan lea dehálaš guovllupolitihkalaš váikkuhangaskaoapmi , ja danne lea hui dehálaš vuoruhit sámi oahppi- ja nuoraidfitnodagaid .
NSR mener at det samiske samfunnet ikke kan stå uten medvirkning i en av de største innovasjonssatsningene for barn og ungdom i nyere tid .
NSR oaivvilda ahte sámi servodat ii sáhte čuožžut olggobealde ovtta daid stuorámus innovašunáŋgiruššamiid mánáid ja nuoraid várás ođđasit áiggis .
Sametinget må derfor igangsette et arbeid der det sikres samisk representasjon i Ungt Entreprenørskap .
Danne ferte Sámediggi dál vuolggahit barggu sihkkarastit sámi ovddasteddjiid Nuoraid Ealáhushutkamii .
Forslag 10 , Representanten Geir Johnsen , APs sametingsgruppe Sametinget ønsker flere språksentre
Evttohus 10 , áirras Geir Johnsen , BB:a sámediggejoavku Sámediggi háliida eambbo giellaguovddážiid
Arbeiderpartiets sametingsgruppe , ønsker igjennom den forestående språkmeldingen , og gjennom samarbeidsavtaler med språkforvaltningskommuner å bidra til en minstestandard i forhold til den samiske befolkningens behov for revitalisering , og stimulering til bruk av samisk språk .
Bargiidbellodaga sámediggejoavku háliida gielladieđáhusa bokte mii galgá boahtit , ja sámegiela hálddašanguovllu suohkaniid ovttasbargošiehtadusaid bokte , váikkuhit ahte sámi álbmoga dárbbuid unnimusstandárda gozihuvvo ealáskahttima ektui ja sámegiela geavaheami movttiidahttima ektui .
I dag er det kommuner innenfor språkforvaltningsområdet som fortsatt ikke har etablert slikt senter .
Sámedikki bušeahtas lea okta vuoruheapmi ahte sámegiella galgá gullot sin doaibmaguovllus .
For at arbeidet med samisk språk skal kunne utvikle seg videre og oppnå det nivå kommunene og
Bargiidbellodaga sámediggejoavku bivdá sámediggeráđi vuolggahit ášši hálddašansuohkaniid ektui vai ásahuvvojit dakkár guovddážat .
Side 60 av 147
61 siidu 149 siiddus
Forslag 11 , Representanten Ann-Mari Thomassen , NSRs sametingsgruppe Forprosjekt Henrik Kvandahl museet
Evttohus 11 , áirras Ann-Mari Thomassen , NSR:a sámediggejoavku Ovdaprošeakta Henrik Kvandahl museii
Med bakgrunn i " Delutredning av samisk museumsvirksomhet i Nordre Nordland og Troms " har Várdobáiki som planer om oppbygning av museumsvirksomhet og historieformidling rundt den samiske pioneren Henrik Kvandahl .
” Delutredning av samisk museumsvirksomhet i Nordre Nordland og Troms ” vuođul lea Várdobáikkis plánat čuovvolit museadoaimma ja historjágaskkusteami sámi ovddasmanni Henrik Kvandahl oktavuođas .
Kvandahl var en sentral skikkelse i den tidlige samiske rettighetskampen , både på lokalt og nasjonalt plan .
Kvandahl lei guovddážis árra sámi vuoigatvuođarahčamis , sihke báikkálaččat ja riikkadásis .
I tillegg var han forfatter av " Samenes historie bind I-III " .
Dan lassin son lea čállán sámi historjjá ” Samenes historie bind I-III ” .
Várdobáiki initierer til et 3 mnd langt forprosjekt som tar sikte på å kartlegge dokumenter og gjenstander etter Henrik Kvandahl , samt prosjektering og planlegging i forbindelse med historieformidling og oppbygging av framtidig samisk museumsvirksomhet i Ballangen .
Várdobáiki áigu čađahit 3 mánnosaš ovdaprošeavtta mii galgá kártet dokumeanttaid ja biergasiid mat leat báhcán Henrik Kvandahl maŋis , ja čađahit prošekterema ja plánema historjágaskkusteami oktavuođas ja boahttevaš sámi museadoaimma huksema oktavuođas Bálágii .
Forprosjektet vil være et samarbeid mellom Várdobáiki museum og Ingolf Kvandahl .
Ovdaprošeakta galgá leat ovttasbargu gaskal Várdobáikki musea ja Ingolf Kvandahl .
NSR sametingsgruppe ber Sametingsrådet bidra finansielt til et forprosjektet i Sametingets budsjett for 2012 .
NSR sámediggejoavku bivdá Sámediggeráđi veahkehit ruhtademiin ovdaprošektii Sámedikki bušeahtas 2012 várás .
Forslag 12 , Representanten Mariann W. Magga , APs sametingsgruppe Opplæringstilbud i samisk for voksne
Evttohus 12 , áirras Mariann W. Magga , BB:a sámediggejoavku Oahpahusfálaldat sámegielas rávisolbmuide
Opplæringsprogrammet med praktisk opplæring i samisk for voksne som Sami Allaskuvla har avtale med Sametinget om , har vært positivt for språkutviklingen .
Sámegiela praktihkalaš oahpahusa oahpahusprográmma rávisolbmuid várás maid Sámi allaskuvla ja Sámediggi leat šiehtadan , lea leamaš buorre giellaovddideapmái .
Det er likevel mange utfordringer for å få flere funksjonelt samisktalende , på samme måte som det vil være for de som snakker samisk men ikke har skriftspråket .
Dattetge leat olu hástalusat oččodit eambbogiid doaibmi sámegielagin , seamma ládje go olbmuide geat hupmet sámegiela muhto eai hálddaš čállingiela .
Etter kursene som tilbys på språksentrene gjennom Sami Allaskuvla , har man mulighet til å ta videre utdanning - som årsenhet i samisk på Sami Allaskuvla , eller ved universitet .
Go lea čađahan kurssaid maid giellaguovddážat lágidit Sámi allaskuvlla bokte , de lea vejolaš váldit viidásit oahpu – jahkeovttadahkan sámegielas Sámi allaskuvllas , dahje universitehtas .
Dette er imidlertid et fagtilbud som retter seg mer mot de som skal lære opp andre , enn mot de som kun ønsker å kunne snakke samisk .
Muhto dát lea dakkár fágafálaldat mii lea eanet heivehuvvon sidjiide geat galget oahpahit earáid , go sidjiide geat dušše háliidit hupmat sámegiela .
Forslag 13 , Representanten Anne Helene Saari , APs sametingsgruppe , Árja , Samer bosatt i Sør-Norge , Åarjel-Saemiej Gïelh , Nordkalottfolket Gi eldre og langtidssyke pasienter en mer innholdsrik hverdag basert på sitt språk og kultur
Evttohus 13 , áirras Anne Helene Saari , BB:a sámediggejoavku , Àrja , SbS , ÅSG . , Nordkalottfolket Háhkat boarrásiidda ja guhkitáiggi buhcciide árgabeaivvi mas lea sisdoallu huksejuvvon iežaset giela ja kultuvrra nala
Langtidssyke og eldre som oppholder seg på sykehus og sykehjem , er dratt bort fra sitt nærmiljø og sine daglige sysler .
Guhkitáigge buohccit ja boarrásat geat orrot buohcciviesuin ja buhcciidruovttuin , leat váldojuvvon eret iežaset lagasbirrasis ja beaivválaš doaimmain .
Det pasienter gjør til vanlig hjemme er med på å definere egenverdi . Sykehus / sykehjem må etterstrebe at pasienter / eldre får et tilnærmet likt tilbud når de er innlagt som det de har hjemme , dette for å opprettholde livskvalitet og egenverdi .
Dat maid buohccit ja divššohasat dábálaččat barget ruovttus lea mielde definereme iešdovddu , buohcciviessu / buhcciidruoktu ferte rahčat dan nala ahte buohccit / boarrásat ožžot sullii seamma fálaldaga go leat orrume doppe , go dat mii sis lei ruovttus , doalahandihtii badjin iešdovddu ja eallinárvvu .
Sametinget må jobbe for at pasienter og eldre får muligheten til å fylle de lange dagene på sykehus / sykehjem med kjente gjøremål basert på sitt språk og kultur .
Sámediggi ferte bargat dan nala ahte buohccit ja boarrásat ožžot vejolašvuođa gokčat guhkes beivviid buohcciviesus / buhcciidruovttus oahpes bargguiguin mat leat vuođđuduvvon iežaset giela ja kultuvrra nala .
Sykehus og sykehjem må sette fokus på å øke livskvaliteten og egenverdien til innlagte som et individ , og ikke kun bli sett på som pasient .
Buohcciviesut ja buhcciidruovttut fertejit bidjat fokusa nannet eallinárvvu ja iešdovddu buohkaide geat doppe leat , ovttaskas olmmožiin , ii ge dušše dego divššohassan .
Side 61 av 147
62 siidu 149 siiddus
- arrangere at pasienter / eldre får besøk av personer , som kan deres språk og innehar kulturforståelse .
- lágidit guossástallamiid , nu ahte divššohasaide / boarrásiidda bohtet guossin geat máhttet sin giela ja geain lea kulturipmárdus .
- arrangere felles middager / selskaper .
- lágidit oktasaš gaskabeivviid / doaluid .
Sametinget jobber for å forbedre helse og omsorg , og der igjennom å øke livskvalitet , trivsel og å styrke individets rett til å bli hørt .
Sámediggi rahčá buoridit dearvvašvuođa ja fuolahusbálvalusaid fálaldagaid , ja dakko bokte loktet eallinárvvu , movtta ja nannet ovttaskas olbmuid rievtti gullojuvvot .
De innlagte har behov for å engasjere seg i samfunnsdebatter , der de kan være med på å påvirke sin hverdag og å fremme sine interesser .
Sis geat orrot dákkár báikkiin , lea dárbu beassat searvat servodatdigaštallamiidda , gos sáhttet váikkuhit iežaset árgabeaivvi ja maiddái ovddidit iežaset beroštumiid .
Forslag 14 , Representanten Geir Tommy Pedersen , NSRs sametingsgruppe Handlingsplan for samiske kyst og fjordområder
Evttohus 14 , áirras Geir Tommy Pedersen , NSR:a sámediggejoavku Doaibmaplána sámi riddo- ja vuotnaguovlluide
NSR registrerer at regjeringen avviser de historiske rettigheter som samene har tilutnyttelse av de marine ressurser i sjø og havområdene .
NSR registrere ahte ráđđehus hilgu daid historjjálaš vuoigatvuođaid mat sápmelaččain lea meara ja mearraguovlluid mariidna resurssaid ávkkástallamiid .
Samene har drevet utnyttelse av marine ressurser , fiske og bruk av sjøen så langt tilbake som de historiske kilder kan fortelle .
Sápmelaččat leat ávkkástallan mariidna resurssaiguin , guolástemiin ja meara geavahemiin nu guhkás ruovttoluotta go historjjálaš gáldut sáhttet muitalit .
De siste årene , særlig fra 70-tallet har ulike myndigheter innført en rekke lover , forskrifter , reguleringer og bestemmelser som både prinsipielt og i praksis har tatt levebrødet fra en rekke mennesker bosatt i de sjøsamiske områder og jagd disse på land .
Maŋimus jagiid , erenoamážit 70-logu rájes , leat iešguđet eiseválddit ásahan ollu lágaid , láhkaásahusaid , muddemiid ja mearrádusaid mat sihke prinsihpalaččat ja geavatlaččat leat váldán eallámuša ollu olbmuin geat ásset mearrasámi guovlluin ja vuojehan sin gáddái .
Dette har ikke skjedd før i historisk tid .
Dat ii leat dáhpáhuvvan ovdal ovdahistorjjálaš áiggis .
Gjennom fremleggelet fra et bredt sammensatt ekspertutvalg ( kystfiskeutvalget ) som la frem sitt enstemmige anbefalinger har regjeringen valgt å avvise dette så å si på samtlige punkter og forslag som utvalget fremmet .
Dan evttohusa , mas viidát čohkkejuvvon áššedovdilávdegoddi ( riddoguolástuslávdegoddi ) bijai ovdan ovttajienalaš rávvagiid , lea ráđđehus válljen hilgut dadjat juo buot čuoggáid ja evttohusaid mai lávdegoddi ovddidii .
NSR mener at bla . På denne bakgrunn av sentrale myndigheters manglende vilje til å rette opp gammel urett , må Sametinget selv snarest igangsette et særskilte tiltak som kan sikre og revitalisere den sjøsamiske kulturen .
NSR oaivvilda earret eará ahte guovddáš eiseválddiid váilevaš dáhtu geažil njulget boares vearrivuođa , ferte Sámediggi ieš farggamusat álggahit sierra doaibmabijuid mat sáhttet sihkkarastit ja ođđasis ealáskahttit mearrasámi kultuvrra .
tidligere vedtak i sametinget ber NSR Sametingsrådet fremme en ny handlingsplan for strakstiltak for samiske kyst og fjordområder , samt senere en mer langsiktig handlingsplan .
Earret eará Sámedikki ovddeš mearrádusaid vuođul , bivdá NSR Sámedikki ovddidit ođđa doaibmaplána mo čađahit dakkaviđe doaibmabijuid sámi riddo- ja vuotnaguovlluid várás , ja maŋŋá fas doaibmaplána guhkit áiggi várás .
Plenumsledelsens innstilling
Dievasčoahkkinjođihangotti árvalus :
Nye saker 1-14 oversendes sametingsrådet for videre behandling
Ođđa áššit nr. 1 - 14 sáddejuvvojit Sámediggeráđđái meannudeapmái .
IV Protokolltilførsler Det ble ikke fremmet noen protokolltilførsler i saken .
Dán áššis ii jienastuvvon Dievasčoahkkinjođihangotti árvalus mearriduvvui ovttajienálaččat .
Side 62 av 147
63 siidu 149 siiddus
V Taleliste og replikkordskifte 1 Innlegg Silje Karine Muotka
IV Beavdegirjelasáhusat Dán áššis ii ovddiduvvon beavdegirjelasáhus .
Replikk Geir Tommy Pedersen Olaf Eliassen Anne Helene Saari Geir Tommy Pedersen Willy Ørnebakk Inga-Lill Sundset Willy Ørnebakk Ann-Mari Thomassen Silje Karine Muotka Silje Karine Muotka Anne Helene Saari Willy Ørnebakk Inga-Lill Sundset Åge Nordkild Silje Karine Muotka Kirsti Guvsám Ann-Mari Thomassen Anders Somby jr. .
Replihkka Geir Tommy Pedersen Olaf Eliassen Anne Helene Saari Geir Tommy Pedersen Willy Ørnebakk Inga-Lill Sundset Willy Ørnebakk Ann-Mari Thomassen Silje Karine Muotka Silje Karine Muotka Anne Hele Saari Willy Ørnebakk Inga-Lill Sundset Åge Nordkild Silje Karine Muotka Kirsti Guvsám Ann-Mari Thomassen Anders Somby jr. .
Ronny Wilhelmsen Olaf Eliassen
Ronny Wilhelmsen Olaf Eliassen
VI Sametingets vedtak  Nye saker 1-14 oversendes sametingsrådet for videre behandling
VI Sámedikki mearrádus Ođđa áššit nr. 1 - 14 sáddejuvvojit Sámediggeráđđái meannudeapmái .
Behandlingen av saken ble avsluttet 07.06.11 kl.16 .
Ášši meannudeapmi loahpahuvvui 07.06.10 dii. 16.50
Originalspråk :
64 siidu 149 siiddus
Sametingsrådets redegjørelse om Sametingets melding om opplæring og utdanning Arkivsaknr .
Sámediggeráđi čilgehus Sámedikki oahpahusdieđáhusa birra Arkiivaáššenr . .
SP 021/11
DC 21/11
Saken påbegynt 07.06.11 kl. 16.50
Ášši meannudeapmi álggahuvvui 07.06.2011 dii. 16.50 .
II Forslag og merknader Sametingsrådets innstilling :
II Evttohusat ja mearkkašumit Sámediggeráđi árvalus
Sametinget har drøftet sametingsrådets redegjørelse om sametingsmelding om opplæring og utdanning .
Sámediggi lea digaštallan sámediggeráđi čilgehusa Sámedikki oahpahus- ja oahppodieđáhusa birra .
Redegjørelsen er vedlagt protokollen .
Čilgehus lea mielde čoahkkingirjjis .
Redegjørelse om opplæring og utdanning Bakgrunn
Čilgehus oahpahusa ja oahpu birra Duogáš
Sametingsrådet vil i løpet av 2011 legge fram en Sametingsmelding om opplæring og utdanning .
Sámediggeráđđi áigu 2011:s ovddidit Sámediggedieđáhusa oahpahusa ja oahpu birra .
Meldingen er avgrenset til å omfatte grunnopplæring ( grunnskole og videregående opplæring ) samt voksenopplæring .
Dieđáhus lea gáržžiduvvon guoskat vuođđooahpahussii ( vuođđoskuvllaide ja joatkkaskuvllaide ) ja dasto rávisolbmuid oahpahussii .
Når det gjelder barnehager , vil sametingsrådet legge fram en egen melding i løpet av 2013 .
Mánáidgárddiid ektui áigu Sámediggeráđđi ovddidit sierra dieđáhusa jagi 2013 áigge .
Sametingsrådet er også sterkt involvert på flere områder innen samisk høyere utdanning og forskning , men meldingen vil bli alt for omfattende hvis den også skal omfatte disse .
Sámediggeráđđi lea maiddái ollu bargan sámi alit oahpu ja dutkama ektui ollu surggiin , muhto dieđáhus šattašii menddo viiddis jos daid ge galggašii váldit mielde .
Sametingsrådet er likevel opptatt av å se opplæringsmeldingen i sammenheng med livslang læring og slik trekke de viktigste paralleller til disse områdene .
Sámediggeráđis lea dattetge beroštupmi geahčadit oahpahusdieđáhusa eallinguhkkosaš oahppama ektui ja dieinna lágiin geassit deaŧaleamos paralleallaid daidda surggiide .
Formålet med meldinga er å utarbeide en overordnet politikk for opplæringsområdet , som klargjør prinsipielle spørsmål og som dermed vil være retningsgivende for saksbehandlingen og politikkutviklingen på Sametinget .
Dieđáhusa ulbmilin lea ráhkadit bajimuš politihka oahpahussuorggi várás , mainna čielggaduvvojit prinsihpalaš bealit ja mii dasto galgá doaibmat rávvejeaddjin áššemeannudeamis ja politihka ovddideamis Sámedikkis .
Meldingen vil sette den samiske eleven i sentrum , og et hovedområde vil være å sette fokus på elevenes skolehverdag .
Dieđáhusas biddjojuvvo sámi oahppi guovddážii , ja okta váldosuorgi lea ahte bidjat oahppi skuvlaárgabeaivvi guovddážii .
Samiske elever skal ha like muligheter som alle andre til å utvikle sine kunnskaper og interesser .
Sámi ohppiin galget leat seammalágan vejolašvuođat go buot earáin ovddidit iežaset máhtolašvuođa ja beroštumiid .
Side 64 av 147
girjáivuođa .
En trygg og inkluderende skolehverdag vil være basert på verdier og et menneskesyn med grunnleggende respekt for menneskerettighetene og menneskers likeverd .
Oadjebas ja searvvaheaddji skuvlaárgabeaivi vuođđuduvvo árvvuide ja olmmošoidnui mas lea vuođđun olmmošvuoigatvuođaid ja olbmuid ovttadássásašvuođa gudnejahttin .
Samiske elever skal således også ha rett til en trygg skolehverdag fri for diskriminering og mobbing , og det vil være viktig at også elevene selv gis anledning til å være med å påvirke sin hverdag .
Danne galgá sámi ohppiin maiddái leat vuoigatvuohta oažžut oadjebas skuvlaárgabeaivvi almmá vealaheami ja givssideami haga , ja deaŧalaš lea maiddái ahte oahppit ieža ge ožžot vejolašvuođa leat mielde váikkuheamen iežaset árgabeaivvi .
Nåværende læreplanverk , Kunnskapsløftet – samisk , har som prinsipp at opplæringen skal styrke og utvikle elevenes identitet ved å ivareta elevenes språklige og kulturelle bakgrunn og behov .
Dálá oahpponeavvobuktosa , Máhttolokten – sámi prinsihppan lea ahte oahpahus galgá nannet ja ovddidit ohppiid identitehta nu ahte ohppiid gielalaš ja kultuvrralaš duogáš ja dárbbut gozihuvvojit .
Meldingen vil videre ta utgangspunkt i elevenes rettigheter når det gjelder opplæring i og på samisk .
Dieđáhus váldá dasto vuolggasaji ohppiid vuoigatvuođain go guoská oahpahussii sámegielas ja sámegillii .
Meldingen skal også avklare hvilken rolle og politisk myndighet Sametinget har og bør ha som samenes folkevalgte organ innen opplæring .
Dieđáhusas galgá maiddái čielggaduvvot makkár rolla ja politihkalaš váldi Sámedikkis lea ja berre leat sámiid álbmotválljen orgánan oahpahusa siskkobealde .
Skal Sametinget være en politisk premissleverandør , en konsultasjonspartner , en tilsynsmyndighet , opptre som direkte forvaltningsmyndighet eller som forvalter av tilskuddsordninger , eller gå så langt som å opptre som skoleeier ?
Galgá go Sámediggi leat politihkalaš eaktobiddji , konsultašuvdnabealli , galgá go das leat bearráigeahččanváldi , galgá go dat doaibmat njuolga hálddašanváldin vai doarjjaortnegiid hálddašeaddjin , dahje mannat nu guhkás ahte šaddat skuvlaeaiggádin ?
Det er så langt ikke gjort noen nærmere gjennomgang på opplæringsområdet av hva de ulike kollektive rettighetene som tilligger samene som folk , innebærer og hvordan man praktisk kan innarbeide løsninger for å implementere disse gjennom Sametinget , skolene og lokalsamfunnene .
Dán rádjai ii leat movtge lagabuidda oahpahussuorgi geahčaduvvon dan ektui ahte maid dat sierra oktasaš vuoigatvuođat mat gullet sámiide álbmogin mearkkašit ja movt geavatlaččat sáhtášii heivehit čovdosiid ja movt daid sáhtášii heivehit Sámedikki , skuvllaid ja báikegottiid bokte .
Meldingen vil også drøfte behovet for nye arenaer og kontaktpunkter der Sametinget kan møte de som berøres av opplæringssystemet , slik som skoler , lærere , elever og foreldre .
Dieđáhusas guorahallojuvvo maiddái makkár dárbu lea ođđa arenaide ja guovddážiidda gos Sámediggi sáhttá deaivvadit singuin geaidda oahpahusvuogádat guoská , nugo skuvllaiguin , oahpaheddjiiguin , ohppiiguin ja váhnemiiguin .
Sametingsrådet ønsker med denne redegjørelsen å få innspill fra Sametingets plenum til hva opplæringsmeldingen bør omfatte og vektlegge .
Sámediggeráđđi háliida dáinna čilgehusain oažžut rávvagiid / árvalusaid Sámedikki dievasčoahkkimis dasa maid oahpahusdieđáhus berrešii siskkildit ja deattuhit .
Dialog internt i det samiske samfunnet er like grunnleggende som dialog med statlige myndigheter innenfor dette viktige saksområdet som gjelder de som skal utvikle det samiske samfunn videre .
Gulahallan sámi servodaga siskkobealde lea seamma deaŧalaš go gulahallan stáhta eiseválddiiguin dán deaŧalaš áššesuorggis mii guoská sidjiide geat galget ovddidit sámi servodaga viidáseappot .
Status Skolens samfunnsmandat er bredt og mangfoldig og er uttrykt i lover og forskrifter , herunder læreplanverket .
Stáhtus Skuvlla servodatmandáhta lea viiddis ja girjái ja dat boahtá ovdan lágain ja láhkaásahusain , maiddái oahppoplánabuktosis .
Formålsparagrafen i opplæringsloven sier bl.a. at ” Opplæringa i skole og lærebedrift skal , i samarbeid og forståing med heimen , opne dører mot verda og framtida og gi elevane og lærlingane historisk og kulturell innsikt og forankring ” .
Oahpahuslága ulbmilparagráfas čuožžu earret eará ahte “ Oahpahus skuvllas ja oahpahusfitnodagas galgá , ruovttu ovttasbarggu ja ipmárdusa bakte , rahpat uvssaid máilmmi ja boahtte áiggi guvlui ja addit ohppiide ja fitnoohppiide historjjálaš ja kultuvrralaš máhtolašvuohta ja gullevašvuođa ” .
I læreplanverket for den samiske skolen , Kunnskapsløftet - Samisk , står det at " Den samiske skolen og lærebedriften skal legge til rette for at elevene / lærlingene får en kvalitetsmessig god opplæring med basis i samisk språk , kultur og samfunnsliv . "
Sámi skuvlla oahppoplánabuktosis , Máhttolokten – Sámi , čuožžu ahte " Sámi skuvla ja oahppofitnodat galgá láhčit dili nu ahte oahppit ja fidnooahppit ožžot kvalitehtalaččat buori oahpahusa mas vuođđun lea sámegiella , sámi kultuvra ja servodateallin . "
Sametinget har siden opprettelsen i økende grad fått ansvar for samiske opplæringssaker .
Sámediggi lea ásaheami rájes dađistaga eanet ja eanet váldán ovddasvástádusa sámi oahpahusáššiin .
Samisk utdanningsråd ble ved Kongelig resolusjon oppnevnt i 1975 som et sakkyndig råd for Kirke- og undervisningsdepartementet i saker som gjaldt undervisning og utdanning for den samiske befolkningen .
Sámi oahpahusráđđi nammaduvvui 1975:s Gonagaslaš resolušuvnna bokte áššedovdi orgánan Girkoja oahpahusdepartementii áššiin mat gusket sámi álbmoga oahpahussii ja ohppui . Sámi oahpahusráđđi oaččui maiddái dađistaga sierra čállingotti .
Samisk utdanningsråd ble også gradvis bygget opp med et eget sekretariat .
Sámediggi oaččui 1993:s bargun nammadit lahtuid Sámi oahpahusráđđái .
Det er imidlertid departementet som skal fastsette disse forskriftene . I praksis betyr dette at det er Sametinget som innefor rammer fastsatt av departementet vedtar Møtesekretærer : Ellen Aina Eira , Tove Anti og Dina Somby
Oahpahuslága mielde galgá Sámediggi ovttasráđiid departemeanttain dál ráhkadit láhkaásahusevttohusaid vuođđoskuvlaoahpahusa eará sierra oahppoplánaide sámi guovlluin ja ohppiid várás muđui geain lea Čoahkkingirjji čállit : Ellen Aina Eira , Tove Anti ja Dina Somby
Side 65 av 147
66 siidu 149 siiddus
lærerplaner i samisk språk , duodji og reindriftsfag .
Dattetge lea departemeanta mii galgá mearridit dáid láhkaásahusaid .
Når det gjelder andre fag , slik som historie og samfunnsfag , kan Sametinget bare lage utkast i samarbeid med departementet .
Geavahusas mearkkaša dát dan ahte Sámediggi departemeantta mearridan rámmaid siskkobealde mearrida oahppoplánaid sámegiela , duoji ja boazodoallofága várás .
Selv om Sametinget fikk denne myndigheten i 1998 , ble dette vanskelig å følge opp , siden det ikke fulgte med de administrative ressurser .
Vaikko Sámediggi oaččuige dán válddi 1998:s , de lei dan váttis čuovvolit , go dasa eai čuvvon hálddahuslaš resurssat .
I praksis var det derfor Samisk utdanningsråd , som var en underliggende etat til Kirke- og utdanningsdepartementet som faglig fulgte opp disse oppgavene .
Geavahusas lei danne Sámi oahpahusráđđi , mii lei Girko- ja oahpahusdepartemeantta vuollásaš ossodat mii fágalaččat čuovvolii dáid doaimmaid .
Først i år 2000 ble sekretariatet til Samisk utdanningsråd , med totalt 25 stillinger overført Sametinget .
Easkka jagis 2000 sirdojuvvui Sámi oahpahusráđi čállingoddi , mas oktiibuot ledje 25 virggi , Sámediggái .
Mye taler for at den praksis som fant sted under en såpass lang overgangsfase i overføringen av oppgaver og ansvar til Sametinget , har satt sine spor i dagens virksomhet .
Ollu čájeha ahte dat geavahus mii lei dan muttos guhkes sirdináiggis go doaimmat ja ovddasvástádus sirdojuvvojedje Sámediggái , lea báidnán dálá doaimma .
Innenfor opplæringsområdet har Sametinget i samspillet med sentralforvaltningen således fortsatt en god del uavklarte ansvarsområder , og man kan derfor si at Sametinget enda ikke har funnet sin endelige form og funksjon i opplæringssaker .
Oahpahussuorggi siskkobealde leat Sámedikkis dieinna lágiin ovttas guovddášhálddahusain ain ollu čoavddekeahtes ovddasvástádussuorggit , ja danne sáhttá dadjat ahte Sámediggi ii vuos leat gávdnan loahpalaš hámi ja doaimma oahpahusáššiin .
Et eksempel på dette er at det så sent som i 2008 var en sterk faglig uenighet mellom Sametinget og departementet i hvilken grad departementet kunne pålegge Sametinget endringer av vedtatte læreplaner i samiske fag .
Okta ovdamearka dasa lea mii bođii nu maŋŋit go 2008:s lea dat go lei nana fágalaš soahpameahttunvuohta Sámedikki ja departemeantta gaskka das ahte man ollu departemeanta sáhtii gáibidit Sámedikki rievdadit mearriduvvon oahppoplánaid sámi fágain .
I tillegg opplever Sametinget til stadighet at det er usikkerhet blant våre samarbeidspartnere på sentralt , regionalt og lokalt nivå på hvilken funksjon og myndighet Sametinget har og bør ha innenfor opplæringsfeltet .
Dasa lassin vásiha Sámediggi dávjá ahte lea eahpesihkarvuohta min ovttasbargoguimmiid gaskka guovddáš , regionála ja báikkálaš dásis das ahte makkár doaibma ja váldi Sámedikkis lea ja berrešii leat oahpahussuorggis .
Dette gjelder også i det samiske samfunnet .
Dát guoská maiddái sámi servodahkii .
Etter at avtale om prosedyrer mellom Sametinget og statlige myndigheter ble fastsatt i Kgl. Res i 2005 , skal Sametinget konsulteres i alle utdanningssaker som berører samiske interesser .
Maŋŋá go prosedyrašiehtadus Sámedikki ja stáhtalaš eiseválddiid gaskka mearriduvvui Gonagaslaš resolušuvnna bokte 2005:s , galgá Sámediggi konsulterejuvvot buot oahpahusáššiin mat gusket sámi beroštumiide .
Vi har i dag flere eksempler på gode konsultasjonsprosesser , der Sametinget og statlige myndigheter har kommet frem til gode , omforente løsninger .
Mis leat dál máŋga buori konsultašuvdnaproseassa ovdamearkka , man oktavuođas Sámediggi ja stáhtalaš eiseválddit leat gávdnan buriid , oktasaš čovdosiid .
Det er likevel flere utfordringer knyttet til sakskompleksene Sametinget jevnlig konsulterer om , og Sametinget opplever at man ofte kommer for sent inn i prosessene og at våre mange konsultasjonspartnere i statlig sektor ofte har ulike syn og en ulik praksis rundt konsultasjoner med Sametinget .
Dattetge leat ollu hástalusat áššiid ektui maiguin Sámediggi jeavddalaččat konsultere , ja Sámediggi vásiha ahte dat dávjá boahtá sisa proseassaide menddo maŋŋit ja ahte min ollu konsultašuvdnabeliin stáhta beales dávjá lea sierralágan oaidnu ja sierralágan geavahus konsultašuvnnaid ektui Sámedikkiin .
Sametinget ser helt klart at det er behov for en mer helhetlig tilnærming til de mange enkeltsaker Sametinget opptrer i slik at erfaringer fra beslektede prosesser og saksområder kan ses i sammenheng .
Sámedikki mielas lea čielga dárbu eanet ollislaččat lagadit daid ollu ovttaskas áššiid maiguin Sámediggi bargá vai vásihusaid sullasaš proseassain ja áššesurggiin sáhtášii geahččat fárrolaga .
Utfordringer a ) Kunnskap om og gjennomføring av samiske elevers rettigheter iht. folkeretten Sametingsrådet mener det er et stort informasjonsbehov rundt hvilke rettigheter samiske elever har både i henhold til nasjonal lovgivning og etter folkeretten .
Hástalusat a ) Máhttu sámi ohppiid vuoigatvuođaid birra álbmotrievtti mielde ja daid ollašuhttin Sámediggeráđđi oaivvilda ahte lea stuorra dárbu juohkit dieđuid dan birra makkár vuoigatvuođat sámi ohppiin leat sihke nationála lágaid ektui ja álbmotrievtti mielde .
Dette gjelder både i forhold til elevene selv og deres foreldre , samt skolene og utdanningsmyndighetene .
Dát guoská sihke ohppiide alcceseaset ja sin váhnemiidda , ja dasto skuvllaide ja oahpahuseiseválddiide .
På flere områder gjenstår også arbeid med å gjennomføre samiske elevers rettigheter iht. folkeretten i lover og forskrifter , eller å synliggjøre bedre hvordan dette er gjort på ulike områder .
Ollu surggiin lea maiddái dárbu bargat sámi ohppiid vuoigatvuođaid ollašuhttimiin álbmotrievtti , lágaid ja láhkaásahusaid ektui , dahje oainnusmahttit buorebut movt dát lea dahkkojuvvon iešguđege surggiin .
Sametingsrådet ser på denne bakgrunn behovet for en helhetlig gjennomgang av lov , læreplanverk og andre rammebetingelser .
Danne oaidná Sámediggeráđđi ahte dán vuođul lea dárbu ollislaččat geahčadit lágaid , oahppoplánabuktosiid ja eará rámmaeavttuid .
b ) Samiske elevers skolehverdag sett i forhold til andre elever Vi vet i dag at elever som har samisk , står overfor en del utfordringer , mtp høyere timetall enn andre elever , like eksamenskrav selv med færre undervisningstimer i norsk samtidig som statistikk kan tyde på at enkelte velger bort samiskundervisningen fordi det ses på som en økt arbeidsbelastning i skolehverdagen sammenliknet med andre elever .
Sámi ohppiid skuvlaárgabeaivi go geahččá eará ohppiid ektui Mii diehtit odne ahte ohppiin geain lea sámegiella , leat ollu hástalusat . Sis leat eanet diimmut go eará ohppiin , seammalágan eksámengáibádusat dárogielas vaikko sis leatge unnit oahpahusdiimmut das , ja dasto čájeha statistihkka ahte muhtumat válljejit sámegieloahpahusa eret danne go oidnet ahte das šaddá eanet bargu skuvlaárgabeaivvis go eará ohppiin .
Hvordan kan Sametinget bidra til at statlige myndigheter best oppfyller retten til opplæring i samisk språk , kultur og samfunnsliv uten at slik opplæring må tas i tillegg til annen opplæring og oppleves som en ekstra byrde ?
Movt boahtteáiggis galggašii láhčit oahpahusa álgoálbmogiid várás nu ahte dat sihkkarasttášii ollesárvosaš oahpu sierra eavttuiguin ja dakkár gelbbolašvuođa mii addá vejolašvuođa searvat seamma eavttuiguin majoritehtaservodaga ásahusaide , organisašuvnnaide , bargo- ja servodateallimii ?
Utdanningsnivå , realkompetanse og gjennomføring av videregående opplæring Møtesekretærer : Ellen Aina Eira , Tove Anti og Dina Somby
Maid Sámediggi sáhttá bargat dan ektui vai stáhtalaš eiseválddit buoremus vuogi mielde ollašuhtášedje Čoahkkingirjji čállit : Ellen Aina Eira , Tove Anti ja Dina Somby
Side 66 av 147
67 siidu 149 siiddus
Sametinget anerkjenner den uformelle kompetansen som unge , voksne og eldre mennesker i tradisjonelle primærnæringer og innenfor de ulike samiske områders tradisjonelle naturbruk har , men erkjenner at dagens samfunn , herunder nærings- og yrkesliv krever formell kompetanse .
c ) Oahppodássi , reálagelbbolašvuohta ja joatkkaoahpahusa čađaheapmi Sámediggi dohkkeha dan eahpeformálalaš gelbbolašvuođa mii nuorain , ollesolbmuin ja boarráset olbmuin lea árbevirolaš vuođđoealáhusain ja sierra sámi guovlluid árbevirolaš luondduávkkástallama siskkobealde , muhto dovddasta ahte dálá servodagas , maiddái ealáhus- ja ámmáteallimis gáibiduvvo formálalaš gelbbolašvuohta .
I SUFområdet ( det geografiske virkeområdet for søkerbasert tilskudd til næringsutvikling ) er det flere som ikke har gjennomført videregående opplæring enn landsgjennomsnittet , det gjelder særlig blant guttene .
SOF guovllus ( ohcanvuđot ealáhusovddidandoarjagiid geográfalaš doaibmaguovlu ) eai leat nu ollugat čađahan joatkkaoahpu go riikkas gaskamearálaččat , dát guoská erenoamážit gánddaide .
SUF-området ligger under landsgjennomsnittet når det gjelder utdanningsnivå i befolkningen .
SOF doaibmaguovllus lea maiddái unnit oahppodássi álbmoga gaskkas go muđui gaskamearálaččat riikkas .
Spesielt gjelder dette menn , uavhengig av størrelse på bosted .
Erenoamážit albmáin , beroškeahttá ássanbáikki sturrodagas .
Lavt utdanningsnivå i den samiske befolkningen er en utfordring som det må tas tak i .
Fuones oahppodássi sámi álbmoga gaskkas lea hástalus mainna ferte bargat .
d ) Likeverd og vern mot diskriminering Likeverd og respekt for menneskerettighetene er allerede sentrale formål blant sentrale opplæringsmyndigheter og kommer flere steder til utrykk i lovverket .
d ) Dássásašvuohta ja vealaheami vuostá suodjaleapmi Dássásašvuohta ja olmmošvuoigatvuođaid gudnejahttin leat juo guovddáš ulbmilat guovddáš oahpahuseiseválddiid gaskkas ja bohtet ovdan máŋgga sajis lágain .