pere/sami_parallel huggingface dataset:
· Dersom plenumslederen mottar et varsel fra andre enn den som har blitt utsatt for uønsket adferd, skal plenumslederen ta kontakt med den som har blitt utsatt for dette for å avgjøre hva som skal gjøres videre i saken.
· Jus čoahkkinjođiheaddji oažžu dieđiheami muhtun earás go dat gii lea vásihan dohkkemeahttumis láhttema, de galgá čoahkkinjođiheaddji váldit oktavuođa dainna olbmuin gii lea vásihan dan, ja de suinna ovttas mearridit mot bargat viidásit áššiin.
· Plenumslederen har anledning til å kontakte den som har opptrådt utilbørlig dersom dette er nødvendig og informere om at det er mottatt varsel om vedkommende.
· Čoahkkinjođiheaddji sáhttá, jus lea dárbu, váldit oktavuođa suinna gii lea láhtten eahpeheivvolaččat, ja muitalit ahte lea ožžon dieđiheami su birra.
· Dersom det avgjøres at saken skal tas videre, har plenumslederen anledning til å informere partiet vedkommende det er varslet om tilhører.
· Jus mearriduvvo ahte áššiin galget bargat viidáseabbo, de sáhttá čoahkkinjođiheaddji dieđihit dan bellodahkii masa olmmoš gii lea láhtten eahpeheivvolaččat, gullá.
· Plenumslederen har ansvaret for at alle involverte parter ivaretas på best mulig måte.
· Čoahkkinjođiheaddjis lea ovddasvástádus gozihit ahte buohkat geat leat seaguhuvvon áššái, váldojit vuhtii buoremus lágiin.
Dette omfatter også rådgivning.
Dása guoská maiddái bagadallan.
· Plenumslederen skal informere varsleren om hva som er gjort i saken.
· Čoahkkinjođiheaddji galgá dieđihit sutnje gii dieđihii ášši, mii lea dahkkon áššis.
Oppvekst-, omsorg- og utdanningskomiteen - 005/18
Bajásšaddan- fuolahus- ja oahppolávdegoddi - 005/18 Bajásšaddan-, fuolahus- ja oahppolávdegotti árvalus
OOUK - vedtak: Oppvekst-, omsorg- og utdanningskomiteens innstilling Innledning Sametingets oppvekst-, omsorgs- og utdanningskomite har behandlet sak 32/18 – Etiske retningslinjer.
Álggahus Sámedikki Bajásšaddan-, fuolahus- ja oahppolávdegoddi lea meannudan ášši 32/18 Etihkalaš njuolggadusat Sámedikki politihkkáriida - rievdadeamit.
Komiteens innstilling er følgende: Merknader Merknad fremmet av Norske Samers Riksforbund (NSR) Niko Valkeapää.
Lávdegoddi ovddida čuovvovaš evttohusa: Mearkkašumit Mearkkašupmi ovddiduvvon Norgga Sámiid Riikkasearvvi (NSR) Niko Valkeapää bokte.
Komiteens medlemmer fra Norske Samers Riksforbund (NSR) Ann Karin Kvernmo, Piera Heaika Muotka, Johan Arne Hansen, Nils Mikkelsen Utsi og Gunn Anita Jacobsen, fra Norske Samers Riksforbund/Samefolkets parti (NSR/SáB) Beaska Niillas, fra Åarjel-Saemiej Gielh Jovna Zakarias Dunfjell, fra Arbeiderpartiet (AP) Jørn Are Gaski og Kåre Ivar Olli, fra uavhengig parti Elisabeth Erke, fra Samefolkets parti Ann-Elise Finbog, og fra Nordkalottfolket Kjellrun Wilhelmsen stiller seg bak: Merknad 1 Komitéen ber plenumsledelsen jobbe videre med de etiske retningslinjene med rutinene for varsling av uønskede/plagsomme seksuelle tilnærmelser.
Lávdegotti miellahtut Norgga Sámiid Riikkasearvvi (NSR) Ann Karin Kvernmo, Piera Heaika Muotka, Johan Arne Hansen, Nils Mikkelsen Utsi ja Gunn Anita Jacobsen, Norgga Sámiid Riikkasearvvi / Sámeálbmot bellodaga (NSR/SáB) Beaska Niillas, Åarjel-Saemiej Gielh Jovna Zakarias Dunfjell, Bargiidbellodaga (BB) Jørn Are Gaski ja Kåre Ivar Olli, soarjjasmeahttun áirras Elisabeth Erke, Sámeálbmotbellodaga Ann-Elise Finbog ja Nordkalottfolket Kjellrun Wilhelmsen dorjot: Mearkkašupmi 1: Lávdegoddi dáhttu dievasčoahkkinjođihangotti bargat viidásabbot etihkalaš njuolggadusaid rutiinnaiguin seksuálalaš sávakeahtes/givssálaš láhttema birra.
Det er svært viktig at de etiske retningslinje blir grundig gjennomarbeidet over en lengre periode for å sikre et faglig godt rammeverk, men også for å sørge for at de etiske retningslinjene har en god forankring i det politiske miljøet og har rutiner som er tilpasset det systemet og de forutsetninge som vi har på Sametinget.
Lea hui deaŧalaš ahte etihkalaš njuolggadusaid vuđolaččat geahčada guhkit áiggi badjel vai sihkkarastá buori fágalaš rámmaid, muhto maiddái fuolahan dihte ahte etihkalaš njuolggadusain leat buorit čanastagat politihkalaš birrasii ja leat rutiinnat mat leat heivehuvvon Sámedikki vuogádahkii ja eavttuide.
Komitéen ber plenumsledelsen forberede et seminar om uønskede/plagsomme seksuelle tilnærmelser, med spesielt fokus på regelverk, rutiner for varsling og håndtering av varsler.
Lávdegoddi dáhttu dievasčoahkkinjođihangotti ráhkkanahttit seminára seksuálalaš sávakeahtes/givssálaš láhttema birra, mas guovddážis leat njuolggadusat, dieđihanrutiinnat ja dieđihemiid hálddašeapmi.
Plenumsledelsen bes legge spesielt vekt på spørsmål som omhandler hvem som kan varsles, hvor mange mennesker som skal involveres i håndteringen av varslet, hva man kan gjøre med forskjellige kategorier av varsler, samt å gjøre en vurdering av eventuelt disiplinerende tiltak.
Mii dáhttut dievasčoahkkinjođihangotti earenoamážit deattuhit gažaldagaid das gean dieđihit sáhttá, gallis galget leat mielde hálddašeamen dieđiheami, maid sáhttá bargat iešguđet lágan dieđihemiiguin, ja árvvoštallat vejolaš disipliinnalaš doaibmabijuid.
Ved varsling bør det til en hver tid være minst to alternative varslingspersoner, og dette bør vær en kvinne og en mann og helst fra forskjellige partier.
Dieđihemiid oktavuođas galggašedje álo leat unnimusat gokte vejolaš olbmo geasa dieđiha, ja galggašii leat nisu ja almmái ja áinnas iešguđet bellodagas.
Dette er et eksempel på en problemstilling som bør drøftes i et slikt arbeid, blant annet med tanke på hvem disse personene skal ha og hvordan de blir valgt.
Dá lea čuolbmaovdamearka maid galggašii ságaškuššat dákkár barggus, earret eará das geat dát olbmot galggašedje leat ja mo dat galggašedje válljejuvvot.
Plenumsledelsen bes fremme et utkast til rutiner for håndtering av uønskede / plagsomme seksuelle tilnærmelser på bakgrunn av det seminaret som blir avholdt og at de etiske retningslinjer skal opp til ny behandling innen ett (1) år.
Mii dáhttut dievasčoahkkinjođihangotti, seminára vuođul mii dollojuvvo, ovddidit rutiidnaevttohusa das mo hálddašit seksuálalaš sávakeahtes/givssálaš láhttema birra, ja ahte etihkalaš njuolggadusat galget ođđasis gieđahallojuvvot jagi (1) siskkobealde.
Når plenumsledelsen skal jobbe videre med saken så vil komiteen anbefale å se på følgende endringsforslag: 1. Endre andre linje i punkt 14 fra Dette betyr at alle former for trakassering og mobbing inkludert seksuelt uønsket atferd, ikke må skje.
Go dievasčoahkkinjođihangoddi galgá bargat viidásabbot áššiin, lávdegoddi ávžžuha geahčadit čuovvovaš rievdadusevttohusaid: 1. Rievdadit 14. čuoggá nuppi cealkaga dás: Dat mearkkaša ahte buotlágan vuortnuheapmi ja givssideapmi, maiddái seksuálalaš vuortnuheapmi ja sávakeahtes láhtten, ii galgga dáhpáhuvvat.
Dette betyr at alle former for trakasering, mobbing inkludert seksull trakasassering og uønsket atferd ikke skal skje.
Dat mearkkaša ahte buotlágan vuortnuheapmi, givssideapmi oktan seksuálalaš vuortnuheami ja sávakeahtes láhttema ii galgga dáhpáhuvvat.
2. Definisjon legges inn som første avsnitt i rutinen.
2. Definišuvdna biddjojuvvo rutiinna vuosttaš teakstaoassin.
Definisjon seksuell trakassering: Med seksuell trakassering menes uønsket seksuell oppmerksomhet som er plagsom for den oppmerksomheten rammer.
Seksuálalaš vuortnuheami defineren: Seksuálalaš vuortnuhemiin oaivvilduvvo sávakeahtes seksuálalaš láhtten mii lea giksin sutnje geasa láhtten čuohcá.
Plagsom eller truende seksuell oppmerksomhet skal aldri tolereres og det er den som utsettes for ordene eller handlingene som avgjør om de kan aksepteres eller om de er krenkende. Det kan være ord eller handlinger av seksuell karakter som fører til at den som utsettes for dem føler seg krenket, redd eller utsatt for stort ubehag.
Ii galgga goassige dohkkehit seksuálalaš láhttema mii lea giksin dahje áittan, ja lea son gii vásiha sániid dahje daguid gii mearrida sáhttet go dohkkehuvvot vai loavkašuhttet go su. Sáhttet leat seksuálalaš lágan sánit dahje dagut mat dagahit ahte son gii daid vásiha dovdá iežas loavkašuvvan, balusin dahje dovdá garra unohisvuođa.
Det kan være alt fra uønsket fysisk berøring, muntlige utsagn, eller meldinger på sosiale medier.
Sáhttet leat sávakeahtes rumašlaš njávkan, njálmmálaš cealkámuš, dahje dieđut sosiála mediain.
3. Første setningen i andre punkt i rutinen endres til: All form for mobbing og trakassering inkludert seksuell trakassering og uønsket atferd, er uakseptabelt.
3. Vuosttaš cealkka rutiinna nuppi čuoggás rievdaduvvo dánin: Buotlágan givssideapmi ja vuortnuheapmi oktan seksuálalaš vuortnuhemiin ja sávakeahtes láhttemiin, lea dohkketmeahttun.
4. Kulepunkt 7 endres fra: Dersom det avgjøres at saken skal tas videre, har plenumslederen anledning til å informere partiet vedkommende det er varslet om tilhører.
4. Kuvlačuokkis 7 rievdaduvvo dás: Jus mearriduvvo ahte áššiin galget bargat viidáseabbo, de sáhttá čoahkkinjođiheaddji dieđihit dan bellodahkii masa olmmoš gii lea láhtten eahpeheivvolaččat, gullá.
Dersom det avgjøres at saken skal tas videre, har plenumslederen anledning til å informere leder av vedkommendes parti/organisasjon.
Jus mearriduvvo ahte áššiin galgá viidásabbot bargat, de sáhttá dievasčoahkkinjođiheaddji dan dieđihit bellodaga/organisašuvnna jođiheaddjái.
5. Nytt kulepunkt 10: Ved mistanke om straffbare forhold skal den forulempede part oppmuntres til å anmelde forholdet.
5. Ođđa 10. kuvlačuokkis: Jus váruhuvvo ahte lea dáhpáhuvvan lobihisvuohta, de galgá su gii lea fallehuvvon, ávžžuhit dáhpáhusa váidit.
Merknad fremmet av Arbeiderpartiet (AP) Jørn Are Gaski.
Mearkkašupmi ovddiduvvon Bargiidbellodaga (BB) Jørn Are Gaski bokte.
Komiteens medlem fra Arbeiderpartiet Kåre Ivar Olli stiller seg bak: Merknad 2 Sametingsrådet må vurdere å utarbeide etiske retningslinjer for personer som blir utnevnt til styrer,råd utvalg osv av Sametinget.
Bargiidbellodaga (BB) Kåre Ivar Olli doarju. Mearkkašupmi 2: Sámediggi ferte árvvoštallat ráhkadit ehtalaš njuolggadusaid olbmuide geaid Sámediggi nammada stivrraide, ráđiie, lávdegottiide jna Sámediggeráđđi ferte geahčadit ja árvvoštallat ráhkadit ehtalaš njuolggadusaid olbmuide geaid Sámeidiggi nammada stivrraida ja lávdegottiide.
De etiske retningslinjer for Sametinget politikere, bør også gjelde for de som representerer Sametinget ved oppnevning til Styrer råd og utvalg.
Sámedikki politihkariid ehtalaš njuolggadusat berrejit maiddái gustot sidjiide geat ovddastit Sámedikki stivrrain, ráđiin ja lávdegottiin.
Dersom institusjonen de er utnevnt til, har skjerpende regler for sin virksomhet, så gjelder disse også for sametingets oppnevnte representanter.
Jus ásahusas masa sii leat nammaduvvon, leat čavges njuolggadusat iežaset doibmii, de dat gusket maiddái Sámedikki nammadan ovddasteddjiide.
Komiteens tilrådning Komiteen har ikke flere merknader eller forslag og råder Sametinget til å vedta følgende: Sametinget støtter forøvrig sametingsrådets forslag til innstilling.
Lávdegotti ráva Lávdegottis eai leat eanet mearkkašumit dahje evttohusat ja rávve Sámedikki mearridit čuovvovaččat: Sámediggi doarju muđui sámediggeráđi árvalusa.
Merknad - Høyre v/representant Lars Filip Paulsen Sametingsrepresentantene har et felles ansvar for å bevare og styrke folks tillit til Sametinget og å ivareta Sametingets omdømme og kvalitet.
Sámedikki dievasčoahkkin - 032/18 Mearkkašupmi - Olgeš, áirras Lars Filip Paulsen Sámediggeáirasiin lea oktasaš ovddasvástádus bisuhit ja nannet olbmuid luohttámuša Sámediggái ja áimmahuššat Sámedikki beaggima ja kvalitehta.
Det forventes at den enkelte representant opptrer i samsvar med formelle regler og allmenne etiske prinsipper.
Dat vurdojuvvo ahte ovttaskas áirasat láhttejit formálalaš njuolggadusaid ja dábálaš ehtalaš prinsihpaid mielde.
Det er en selvfølge og særlig viktig for å ivareta legitimiteten til Sametinget at representantene lojalt følger de lover og regler som gjelder for arbeidet på Sametinget.
Dat lea diehttelas ja erenoamáš dehálaš áimmahuššat Sámedikki legitimitehta ahte áirasat oskkáldasat čuvvot dáid lágaid ja njuolggadusaid mat gustojit Sámedikki bargui.
Representantvervet er forbundet med et særlig straffansvar for brudd på konstitusjonelle plikter.
Áirrasámmát lea čadnon duohta ráŋggáštanovddasvástádussii konstitutionealla geatnegasvuođa rihkkumis.
Sametinget som organ eller partiene ikke er arbeidsgiver for sine folkevalgte.
Sámediggi dego orgánan dehe bellodagat eai doaimma bargoaddin sin álbmotválljejuvvon áirasiidda.
Politikere er nominert av sine lokallag og valgt av velgerne.
Politihkkariid leat báikkálaš searvvit nomineren ja jienasteaddjit válljen.
De kan fratas tillitsverv i partiet i henhold til interne regler, men ikke en plass på Sametinget.
Sin luohttámušámmáha sáhttet massit bellodagas siskkáldas njuolggadusaid vuođul, muhto eai sin saji Sámedikkis.
Derfor er varslingssaker, herunder saker om uønsket seksuelt adferd, først og fremst partiinterne saker, og dette bør håndteres av de enkelte parti på Sametinget.
Danin leat dieđihanáššit, dás eahpesávahahtti seksuála láhtten áššit, ovddemusat bellodagaid siskkáldas áššit, ja dáid áššiid fertejit ovttaskas bellodagat ieža gieđahallat Sámedikkis.
En særlig utfordring vil være for de parti som er politisk uavhengige på Sametinget.
Erenoamáš hástalus lea daidda bellodagaide mat leat politihkalaččat sorjámeahttumat Sámedikkis.
De vil ikke nødvendigvis ha en partiorganisasjon som håndterer dette, og her vil det kunne være ei utfordring som Plenumsledelsen bør se på.
Sis ii dárbbašlaččat leat bellodatorganisašuvdna mii gieđahallá daid áššiid, ja dasto sáhttá šaddat hástalus maid Dievasčoahkkinjođihangoddi berre gozihit.
Formålet og intensjonen med å lage rutiner for varsling av seksuelt uønsket adferd for de folkevalgte på Sametinget er bra.
Ulbmil ja intenšuvdna ráhkadit rutiinnaid movt dieđihit eahpesávahahtti seksuála láhttemiid álbmotválljejuvvon áirasiidda Sámedikkis lea buorre.
Det kan likevel bli utfordringer med den praktiske håndteringen av slike saker, da Sametinget ikke har arbeidsgiveransvar for sine folkevalgte.
Dát sáhttá goit ge šaddat hástalussan movt praktihkalaččat gieđahallat dakkár áššiid, danin go Sámedikkis ii leat bargoaddiovddasvástádus sin álbmotválljejuvvon áirasiidda.
Det kan også stilles spørsmålstegn med hvorvidt Plenumsleder skal håndtere saker som gjelder andre parti.
Ferte maid divvut gažaldaga sáhttá go Dievasčoahkkinjođiheaddji gieđahallat áššiid mat gusket eará bellodagaide.
Plenumsledelsen bør derfor jobbe videre med overnevnte problemstillinger og forbedre forslaget til etiske retningslinjer som går på varsling av uønsket seksuelt adferd.
Dievasčoahkkinjođihangoddi berre danin bargat viidásit badjelis namuhuvvon hástalusaiguin ja buoridit ehtalaš njuolggadusaid evttohusa mii guoská eahpesávahahtti seksuála láhttemiid áššiid dieđiheapmái.
Støtte til komitèens merknad Flyttsamelista v/representant Anders Somby jr. støtter komitèens merknad 1
Doarjja lávdegotti mearkkašupmái Ávjovári Johttisápmelaččaid listu, áirras Anders Somby jr. bokte, doarju lávdegotti mearkkašupmi 1.
Støtte til komitèens merknader Senterpartiet v/ representant Nancy Charlotte Porsanger Anti støtter komitèens merknad 1 og 2
Doarjja lávdegotti mearkkašupmái Guovddášbellodat, áirras Nancy Charlotte Porsanger Anti bokte, doarju lávdegotti mearkkašupmi 1 ja 2
Saken påbegynt 14.06.18 kl. 16.25 Votering Av 39 representanter var 35 til stede.
Ášši meannudeapmi álggahuvvui 14.06.18 dii. 16.25 Jienasteapmi 39 áirasis ledje 35 čoahkis.
Voteringen ble gjennomført i følgende rekkefølge: · Komiteens tilrådning ble enstemmig vedtatt Protokolltilførsler Det ble ikke fremmet noen protokolltilførsler i saken.
· Bajasšaddan- fuolahus- ja oahppolávdegotti ráva mearriduvvui ovttajienalaččat Beavdegirjelasáhusat Dán áššis ii ovddiduvvon beavdegirjelasáhus.
SP - vedtak: Tilleggspunkt til det etiske reglementet for det politiske nivå i Sametinget:
DC - Mearrádus: Lasáhusat Sámedikki politihkalaš dási etihkalaš njuolggadusaide:
Sametingets politikere skal: 14. i sin rolle som sametingspolitiker behandle andre med respekt.
Sámedikki politihkkarat galget: 14. sámediggepolitihkar rollas atnit earáid árvvus.
Rutine for varsling av seksuelt uønsket adferd: All form for mobbing og trakassering inkludert seksuelt uønsket adferd, er uakseptabelt.
Bargovuogit mot dieđihit seksuálalaš sávakeahtes láhttema: Buotlágan givssideapmi ja rohcošeapmi, das maiddái seksuálalaš sávakeahtes láhtten, ii dohkkehuvvo.
Saken avsluttet 14.06.2018 kl. 17.55
Ášši meannudeapmi loahpahuvvui 14.06.2018 dii. 17.55
Ášši/Sak 033/18
Ášši 033/18
Dato: 12.06.2018-15.06.2018
12.06.2018-15.06.2018 Ášši 004/18
Ášši/Sak 004/18 Nærings- og kulturkomiteen Dato: 29.05.2018-31.05.2018
Ealáhus- ja kulturlávdegoddi 29.05.2018-31.05.2018
Sametingsmelding om duodji som næring
Sámedikki dieđáhus duoji birra dego ealáhussan
Arkivsaknr. 18/1591
Áššenr. 18/1591
1 Innledning Dette er første gang Sametinget avgir en egen melding om duodji.
1 Sisdoallu Sámediggi almmuha dál vuosttaš geardde sierra dieđáhusa duoji birra.
Målet med meldingen er å utvikle et styringsdokument for duodji og signalisere tydeligere målsettinger for det politiske arbeidet.
Dieđáhusa ulbmilin lea ovddidit stivrendokumeantta duoji várás ja signaliseret čielgaset mihttomeriid politihkalaš bargui.
Sametinget må ha en langsiktig politikk og strategi for utviklingen av duodji.
Sámedikkis ferte leat guhkesáiggi politihkka ja strategiija duoji ovddideami várás.
I likhet med andre næringer skjer det endringer blant annet i de økonomiske rammebetingelsene, rettsutvikling og innenfor duodjinæringen.
Nugo earáge ealáhusain de rievddadit earret eará ekonomalaš rámmaeavttut, riekteovddideapmi maiddái duodjeealáhusa siskkobealde.
1.1.Overordna mål Duodji er en del av samisk kulturarv og er samenes tradisjonelle håndverksferdigheter.
1.1 Bajimuš mihttomearri Duodji lea okta oassi sámi kulturárbbis ja lea sámiid árbevirolaš giehtaduodjegelbbolašvuohta.
Duodji er fag, kultur og næring, i tillegg til at duodji er berikende for samisk identitet, selvfølelse og samisk språk.
Duodji lea fága, kultuvra ja ealáhus, dasa lassin go duodji riggudahttá sámi identitehta, iešdovddu ja sámi giela.
Duodji er en kulturbærende næring som har stor betydning for samiske språk, kultur og samisk næringsutvikling.
Duodji lea kulturguoddi ealáhus mas lea stuorra mearkkašupmi sámi gielaide, kultuvrii ja sámi ealáhusovddideapmái.
Det er viktig å sikre at duodji overlever både som kultur og næring.
Deaŧalaš lea sihkkarastit ahte duodji eallá sihke kultuvran ja ealáhussan.
Duodji er også et viktig identitetsskapende element i det samiske samfunnet.
Duodji lea maiddái identitehtahuksejeaddji oassi sámi servodagas.
Sametinget har et overordnet mål om å utvikle duodji som en framtidsrettet og attraktiv næring.
Sámedikkis lea bajimuš mihttomearrin ovddidit duoji boahtteáigái čujuheaddji ja geasuheaddji ealáhussan.
Denne meldingen avgrenses derfor mot duodji som næring.
Dát dieđáhus ráddjejuvvo fas duodjái ealáhussan.
Økt omsetning av egenprodusert duodji for et større marked står sentralt i Sametingets satsing.
Iežas buvttadan dujiid eanet vuovdin stuorát márkanii lea guovddážis Sámedikki áŋgiruššamis.
Med dette menes at duodjinæringen er istand til å tilpasse seg endringer og utfordringer i næringen, og at profesjonaliteten, inntjeningen og lønnsomheten i næringen økes.
Dainna oaivvilduvvo ahte duodjeealáhus sáhttá heivehit ealáhusa rievdadusaide ja hástalusaide, ja ahte profešunalitehta, sisaboahtu ja gánnáhahttivuohta ealáhusas buorránit.
1.2 Prosess, medvirkning og høring Det har vært avholdt flere møter med næringen om meldingsarbeidet og meldingens overordna utfordringer og innsatsområder.
1.2 Proseassa, mielváikkuheapmi ja gulaskuddan Ealáhusain leat dollojuvvon máŋga čoahkkima dieđáhusbarggu birra ja dieđáhusa bajimuš hástalusaid ja áŋgiruššansurggiid birra.
Utkast til melding ble sendt ut på høring i september 2017 med høringsfrist 6.nov. 2017.
Dieđáhusárvalus sáddejuvvui gulaskuddamii čakčamánus 2017 ja gulaskuddanáigemearri lei skábmamánu 6. b. 2017.
Det er 8 organisasjoner/privatpersoner som har avgitt høring.
Gávcci organisašuvnna/priváhta olbmo leat vástidan gulaskuddamii.
2 Status duodjinæringen 2.1 Økonomisk rapport Det har blitt utarbeidet økonomiske rapporter om utviklingen i duodjinæringen siden 2006.
2.1 Ekonomalaš raporta Duodjeealáhusa ovddideapmái leat ráhkaduvvon ekonomalaš raporttat jagi 2006 rájes.
Rapportene viser økonomisk status for duodjiutøvere som har søkt driftstilskudd til Sametinget.
Raporttat čájehit daid duojáriid ekonomalaš stáhtusa, geat leat ohcan doaibmadoarjaga Sámedikkis.
Oppsummert viser analyser fra økonomisk rapport 2017 at den gjennomsnittlige duodjiutøveren driver et enkeltmannsforetak, er kvinne og bosatt i Finnmark.
Go čoahkkáigeassá, de čájehit analysat ekonomalaš raportta ektui 2017:s ahte gaskamearálaš duojáris lea ovttaolbmofitnodat, lea nissonolmmoš ja ássá Finnmárkkus.
Uten driftstilskudd ville den gjennomsnittlige utøveren hatt et overskudd i sin virksomhet på 15 %.
Almmá doaibmadoarjaga haga livččii gaskamearálaš duojáris leamaš badjelbáza doaimmastis 15 %.
Det er stor variasjon i omsetningen av egenprodusert duodji for utøverne, fra 2,4 millioner kroner til 51.000 kroner.
Iežas duoji gávpejođus leat stuorra erohusat, 2,4 miljon ru rájes 51.000 ru rádjai.
Totalt blant søkerne var omsetning av egenprodusert duodji 9 millioner kroner i søknadsåret 2017, mot 8,5 millioner i 2016 og 7,3 mill. i 2015.
Ollislaččat lei ohcciid gaskkas iežas buvttadan duojis gávpejohtu 9 miljon ru ohcanjagis 2017, 8,5 miljon ru 2016:s ja 7,3 miljon ru 2015:s.
Gjennomsnittlig omsetning er ca kr 345.000 i 2017 mot ca kr 315. 000 i 2016.
Gaskamearalaš gávpejohtu lea sullii 345.000 ru 2017:s ja sullii 315.000 ru 2016:s.
I 2014 var kostnader til produksjonen større enn mer enn omsetningen i duodji.
2014:s ledje buvttadangolut eanet go duoji gávpejohtu.
Ser vi på alle utøverne som har rapportert sine tall for 2016 indikerer gjennomsnittet en stigning både av inntekter og driftskostnader i forhold til tidligere år.
Go geahččat buot duojáriid geat leat raporteren iežaset loguid jagi 2016 ovddas, de čájeha dat ahte sihke sisaboađut ja doaibmagolut leat gaskamearálaččat lassánan ovddit jagiid ektui.
Driftsresultatet viser også en stigning.
Doaibmaboađus čájeha maiddái lassáneami.
Utvikling for driftsresultatet viser en svak nedgang, men fortsatt over 2014-nivå.
Doaibmaboađus lea veaháš unnon, muhto lea ain badjel 2014-dási.
Det var 27 søkere som sendte inn sine søknader på driftstilskudd i 2015 og 2016, og 26 søkere i 2016.
27 ohcci leat sádden doaibmadoarjjaohcamiid 2015:s ja 2016:s, ja 26 ohcci 2016:s.
Dette er et markert færre antall søkere enn fra 2013 og tidligere år.
Leat unnit ohccit go jagi 2013 rájes ja ovddit jagiin.
Det kan tenkes at søkertekniske forhold, naturlig avgang og kontroll av regnskap som Sametinget startet med i 2012 kan bidra til en forklaring.
Sáhttá jurddašit ahte ohcanteknihkalaš dilit, lunddolaš heaitin ja rehketdoalu bearráigeahččan maid Sámediggi álggahii 2012:s, sáhttet leat čilgehussan.
Antall registrerte utøvere relaterer seg til utøvere registrert i Sametingets duodjiregister.
Registrerejuvvon duojárid lohku dávista duojáriidda geat leat registrerejuvvon Sámedikki duodjeregistaris.
Registeret er imidlertid ikke oppdatert de siste årene og gir nødvendigvis ikke et korrekt bilde av det totale antall utøvere i næringen.
Registtar ii leat dattetge áigeguovdilastojuvvon maŋimuš jagiin ja vealtameahttumit ii atte rivttes gova man ollu duojárat leat ealáhusas.
Detaljene er gjengitt i tabell 2.2 nedenfor.
Detálljat leat addojuvvon tabeallas 2.2 vuolábealde.
Tabell 2.2: Andelen søkere av alle registrerte utøvere
Tabealla 2.2: Man ollu ohccit registrerejuvvon duojáriid gaskkas.
Den gjennomsnittlige duodjiutøveren er (i 2017): · Vedkommende utøver er kvinne og bosatt i Finnmark.
Gaskamearálaš duojár lea (2017:s): · Duojár doaimmaha ovttaolbmofitnodaga, lea nissonolmmoš ja ássá Finnmárkkus.
· Av en total omsetning på 287.000 utgjør egenproduksjon av duodji 206.000.
· Ollislaš gávpejođus mii lea 287.000 ru, lea ieš duddjon dujiid oassi 206.000.
Total omsetning er økt fra 2015 til 2016 med 22,1%, mens andelen egen-produksjon er økt med 20,4% i forhold til 2015.
Ollislaš gávpejohtu lea lassánan jagis 2015 jahkái 2016 22,1 %:in, ja iežas duoji oassi lea lassánan 20,4 % jagi 2015 ektui.
· Driftsresultatet er 40 prosent som er på samme nivå som forrige år.
· Doaibmaboađus lea 40 %, mii lea seamma dásis go ovddit jagi.
· Driftstilskuddet er fortsatt en viktig faktor for utøverens økonomi.
· Doaibmadoarjja lea ain deaŧalaš duojáriid ekonomiijai.
Uten driftstilskudd ville den gjennomsnittlige utøveren hatt et overskudd i sin virksomhet på 15%.
Almmá doaibmadoarjaga haga livččii gaskamearálaš duojáris leamaš badjelbáza 15 % doaimmastis.
Duodjiaktøren som har rapportert inn sine tall for 2016 er ikke veldig ulik den aktøren som har rapportert sine tall tidligere år.
Duodjeaktevra lea mii lea dieđihan loguidis 2016 ovddas, ii leat nu olus earálágan dan aktevrras mii lea dieđihan loguidis ovddit jagiin.
I søknadsåret 2017 kommer 69 % av søkerne fra Karasjok og Kautokeino.
Ohcanjagis 2017 bohte ohccit 69 % Kárášjogas ja Guovdageainnus.
Det er en liten nedgang i antall søkere andre steder.
Eará báikkiin leat geahppánan veaháš ohccit.
I gruppen andre inngår søknader fra Nesseby, Porsanger, Kåfjord, Sørfold og Sørreisa.
Jovkui earát gullet Unjárga, Porsáŋgu, Gáivuotna, Sørfold ja Ráisavuotna.
Den store andelen utøvere som søker driftstilskudd fra Karasjok og Kautokeino kan dels skyldes lang tradisjon for duodjiutøvelse, dels at det er mange duojare i området som igjen har gitt bra rekruttering, dels at virkemiddelordningen treffer målgruppen godt, dels at det er et kjøpevillig marked i Indre Finnmark og dels kan det skyldes andre forhold som ikke er like klare.
Dat go stuorra oassi ohcciin geat ohcet doaibmadoarjaga leat eret Kárášjogas ja Guovdageainnus, sáhttá boahtit muhtun muddui das go doppe lea guhkes duodjeárbevierru, muhtun muddui das go ollu duojárat guovllus bures rekrutterejuvvojit, muhtun muddui danne go váikkuhangaskaoapmeortnet deaivá olahusjoavkku bures, muhtun muddui danne go Sis-Finnmárkkus viššalit ostet dujiid ja muhtun muddui boahtá eará sivaid geažil mat eai leat seamma čielgasat.
Det er fortsatt en klar overvekt av kvinnelige søkere (69 prosent – 70 prosent forrige år).
Ain leat čielgasit eanet nissonolbmot ohccin (69 % - 70 % ovddit jagi).
Mønsteret i hvor søknadene kommer fra er relativt likt 2012.
Minsttar gos ohcamat bohtet lea viehka seammalágan go 2012.
Sametinget legger merke til at det er ingen søkere fra lule- eller sørsamiske områder.
Sámediggi bidjá merkii ahte eai leat álggage ohccit julev- ja máttasámeguovlluin.
Dette er en bekymringsfull utvikling som Sametinget vil følge nøye med på.
Dát dilli fuolastuhttá ja dan áigu Sámediggi čuovvut dárkilet.
For søknadsåret 2015 kom to søknader fra aksjeselskaper, resten var enkeltmannsforetak.
Ohcanjagis 2015 bohte guokte ohcama oasusservviin, loahppa lei ovttaolbmofitnodagain.
I 2016 kom tre søknader fra aksjeselskap, resten er enkeltmannsforetak.
2016:s bohte golbma ohcama oasusservviin, loahppa bođii ovttaolbmofitnodagain.
Blant søkerne er det to utøvere som hver har mer enn dobbelt så stor omsetning av egenprodusert duodji som den tredje største utøveren.
Ohcciid gaskkas leat guokte duojára geain goappašiin lea eanet go duppalin stuorát gávpejohtu iešbuvttaduvvon duojis goalmmádin stuorámus duojára ektui.
Dette påvirker gjennomsnittsberegningene mye.
Dát váikkuha ollu gaskameriid rehkenastimii.
Når vi tar ut disse utøverne blir den gjennomsnittlige omsetningen i 2016 på kr 214.323. Sammenlignet med 2015, hvor en utøver er holdt utenom er gjennomsnittlig omsetning tilnærmet lik.
Go mii váldit eret dáid duojáriid, de šaddá gaskamearálaš gávpejohtu 2016:s 214.323 ru. Go buohtastahttá jagiin 2015, mas okta duojár dollojuvvui olggobealde lea gaskamearálaš gávpejohtu measta seamma.
Av de 26 søkerne i 2017 har 9 utøvere (35 prosent) inntekter utenom duodji.
26 ohcci gaskkas 2017:s lea 9 duojáris (44 %) sisaboahtu duoji lassin.
Fire av disse har andre inntekter som er større enn inntektene fra duodji-aktiviteten.
Njealjasis sis leat eará sisaboađut mat leat stuorát go sisaboahtu duodjedoaimmas.
To utøvere har relativt små andre inntekter – under 10% av totale inntekter.
Guovtti duojáris lea viehka unnán eará sisaboahtu – vuollel 10% ollislaš sisaboađuin.
Fram til 2010 var det relativt små endringer.
Jagi 2010 rádjai ledje viehka unna rievdadusat.
Utviklingen fra 2010 viser en positiv utvikling selv om vi ser en stagnasjon veksten fra 2015 til 2016.
Dilli 2010 rájes lea ovdánan positiivvalaččat vaikko mii oaidnit ahte ahtanuššan lea bisánan jagis 2015 jahkái 2016.
Tallmaterialet er begrenset og endringer hos enkeltutøvere kan gi store utslag.
Logut leat gáržžit ja rievdadusat ovttaskas duojára ektui sáhttet rievdadit ollu.
Vårt datagrunnlag gir oss ingen forklaring på verken veksten fram til 2015 eller siste års utvikling.
Min diehtovuođđu ii atte midjiide makkárge čilgehusa ahtanuššamii jagi 2015 rádjai iige maŋimuš jagi ahtanuššamii.
Rapportene for 2015, 2016 og 2017 viser at den viktigste salgskanalen er direkte salg.
2015, 2016 ja 2017 raporttat čájehit ahte deaŧaleamos vuovdinkanála lea njuolga vuovdin.
Praktisk talt alle mener dette er viktig.
Buohkat han oaivvildit ahte dat lea deaŧalaš.
Men også messer – som langt på vei også er en direkte salgskanal – kommer høyt opp.
Muhto maiddái meassat – mat maiddái guhkás leat njuolga vuovdinkanálat – boahtá bajás.
Internett og postordresalg anses som de minst viktige salgskanalene.
Unnimus deaŧalaš vuovdinkanálan adnojuvvo interneahtta ja poastavuovdin.
2.2 Definisjon av duodji Ved utformingen av en langsiktig politikk for duodjinæringen er det nødvendig å ha en oppfatning om hva duodji er.
2.2 Duoji meroštallan Guhkes áiggi politihka hábmema oktavuođas duodjeealáhusa várás lea dárbu áddet mii duodji lea.
Siden duodji kan være så mangeartet, har det over lengre tid vært forsøkt å få til en felles definisjon av duodji.
Go juo duodji sáhttá leat nu máŋggalágan, lea guhkit áiggi geahččaluvvon oažžut oktasaš duodjemeroštallama.
De samiske duodjiorganisasjonene Sámiid Duodji og Duojáriid Ealáhussearvi kom i 2014 fram til at en detaljert definisjon for all duodji ikke er mulig, men ble enige om en felles overordnet definisjon av duodji:
Sámi organisašuvnnat Sámiid Duodji ja Duojáriid Ealáhussearvi gávnnahedje 2014:s ahte detállja dási meroštallama duodjái ii leat vejolaš dahkat, muhto šadde ovttaoaivilii bajimuš dási duodjemeroštallamis:
«Duodji er et samisk samlebegrep for all form for skapende aktiviteter utformet av duojár.
«Duodji lea sámi čoahkkedoaba buot buvttadeaddji doaimmain maid duojár dahká.
Sameslöjdstiftelsen Sámi Duodji i Sverige definerer duodji som: ”Sámi duodji, samiskt hantverk, är den samiska benämningen för handgjorda samiska produkter som kläder, husgeråd, redskap och utsmyckning.
» Sameslöjdstiftelsen Sámi Duodji Ruoŧas definere duoji ná: ”Sámi duodji, lea sámi namahus gieđainráhkaduvvon sámi buktagiin nu go biktasat, viessobiergasat, reaiddut ja čiŋat.
Hantverket har en lång tradition.
Giehtaduojis lea guhkes árbevierru.
Grunden för samiskt hantverk är också idag material från naturen.
Vuođđun vel otná nai duojis leat luondduávdnasat.
Samiskt hantverk är utfört efter gammal tradition och tillpassat nya tekniker och användningsområden från ort till ort.
Sámi giehtaduodji lea buvttaduvvon boares árbevieruid mielde ja heivehuvvon ođđa teknihkaide ja geavahansurggiide guovllus guvlui.
Med duodji menar vi den slöjd och det konsthantverk som tillverkats av samer, dvs. det som utgår från samiska traditioner, samiskt formtänkande, samiska mönster och färger.
Dujiin oaivvildit mii dan giehtaduoji ja dan dáiddaduoji maid sápmelaččat barget, dan mearkkaša dan mii vuolgá sámi árbevieruin, sámi hábmenjurdagis, sámi minstariin ja ivnniin.
Ordet duodji används också som ett äkthetsmärke för sameslöjd och samiskt konsthantverk.
Sátni duodji geavahuvvo maid albmavuođa meroštallamis sámi duojis ja sámi dáiddaduojis.
Det handlar i första hand om hantverket och om den samiska livsformen i andra hand.”
Dás lea vuosttažettiin sáhka giehtaduoji birra ja nuppi dáfus fas sámi eallinmálle birra.
Dette har imidlertid ikke latt seg gjøre, blant annet med bakgrunn i at oppfattelsen av ord og begrep er knyttet til språk, dialekt og sosiolekt, og er ofte subjektiv.
Dán ii lean dattetge vejolaš dahkat, earret eará dan vuođul go sániid ja duohpagiid áddejupmi lea čadnojuvvon gillii, suopmanii ja sosiolektii, ja lea dávjá subjektiivvalaš.
Dette betyr at duodji kan ha mange betydninger alt etter kontekst.
Dat mearkkaša dan ahte duojis sáhttet leat ollu mearkkašumit dađi mielde makkár oktavuođas leat.
Siden duodjibegrepet oppfattes så ulikt i den levende samiske kulturen, vil det det være umulig å gi den en bestemt og endelig definisjon.
Go juo duodji doaba áddejuvvo nu máŋŋgaláhkai ealli sámi kultuvrras, de lea veadjemeahttun mearridit loahpalaš meroštallama.
2.3. Aktører i duodji Duodjiorganisasjonene Sámiid duodji og Duojáriid Ealáhussearvi og Sametinget undertegnet en hovedavtale for duodjinæringen 29.03.05.
2.3 Duoji aktevrrat Duodjeorganisašuvnnat Sámiid duodji ja Duojáriid Ealáhussearvi ja Sámediggi vuolláičálle váldošiehtadusa duodjeealáhusa várás 29.03.05.
Tabell 2.3 Medlemsutvikling i Sámiid Duodji og Duojáriid Ealáhussearvi fra 2012 – 2016:
Tabealla 2.3 Lahttologut Sámiid Duojis ja Duojáriid Ealáhussearvvis jagiin 2012 – 2016:
År Registrerte medlemmer i Sámiid Duodji
Jahki Registrerejuvvon lahtut Sámiid Duojis
Registrerte medlemmer i Duojáriid Ealáhussearvi
Registrerejuvvon lahtut Duojáriid Ealáhussearvvis
I perioden 2012 til 2016 har 16 lærlinger/ lærekandidater fått fagbrev.
Áigodagas jagi 2012 rájes jagi 2016 rádjai leat 16 fidnooahppi/oahppokandidáhta ožžon fágareivve.
Det er også flere som har utsatt fagprøven til 2017.
Máŋgasat leat maiddái maŋidan fágareivve váldima jahkái 2017.
Tabell 2.4 Oversikt over antall lærlinger med fagprøve fra 2012 – 2016 (Opplæringskontoret for reindrift og duodji, 2017):
Tabealla 2.4 Geahčastat das man ollu ledje fidnooahppit fágareivviin jagiin 2012 – 2016 (Boazodoalu ja duoji oahpahuskantuvra, 2017): Jahki Gallis
3 Sametingets virkemidler 3.1 Sametingets budsjett Sametinget avsetter og bruker betydelige midler til duodji.
3.1 Sámedikki bušeahtta Sámediggi láve várret ja geavaha ollu ruđaid duodjái.
I Sametingets budsjett for 2018 er det satt av kr 34,8 millioner til næringsformål.
Sámedikki 2018 bušeahtas lea várrejuvvon 34,8 miljon ru ealáhusulbmiliidda.
Av dette er 14,7 millioner avsatt til duodji, inkludert kr. 500 000 til evaluering av Duodjiinstituhtta og veilederordningen.
Das lea várrejuvvon 14.7 miljon ru duodjái, ja mielde 500 000 ru Duodjeinstituhta ja bagadusortnega evalueremii.
Dette innebærer at 42 % av næringsbudsjettet er satt av til duodji.
Dat mearkkaša dan ahte 42 % ealáhusbušeahtas lea várrejuvvon duodjái.
Ser vi over tid, så har andelen til duodji de siste 6 årene vært på om lag 40% av det totale budsjettet til næring.
Go geahččat áiggiid čađa, de lea duoji oassi maŋimuš 6 jagis leamaš birrasii 40 % ealáhusa ollislaš bušeahtas.
Selv om budsjett næring har variert fra kr. 37.6 mill. i 2014 til kr. 33,4 i 2015 og kr. 34,8 i 2018, så har budsjett duodji vært på +/- kr. 14 mill. og dermed rimelig stabilt på ca. 40 % av næringsbudsjettet.
Vaikko bušeahtas ealáhusaide leat leamaš erohusat 37.6 miljon ruvnnus 2014:s 33,4 miljon ruvdnui 2015:s ja 34,8 miljon ru 2018:s, de lea bušeahtta duodjái leamaš +/- 14 miljon ru ja dieinna lágiin oalle stabiila sullii 40 % ealáhusbušeahtas.
Figur 3.1.: Sum budsjett duodji og sum budsjett næring og %-vis andel duodji av samlet næringsbudsjett.
Govus 3.1.: Duoji ja ealáhusa bušeahttasubmi ja proseanta mielde juohku duodjái ollislaš bušeahtas.
Sametinget har i 2018 satt av 7,5 millioner kroner til Næringsavtalen for duodji, 5 millioner til Duodjeintituhtta, 1,6 millioner kroner til Opplæringskontoret i reindrift og duodji og kr 500 000 til evaluering av veilederordningen.
Sámediggi várrii 2018:s 7,5 miljon ru Duoji ealáhusšiehtadussii, 5 miljon ru Duodjeinstituhttii, 1,6 miljon ru Boazodoalu ja duoji Oahpahuskantuvrii ja 500 000 ru bagadanortnega evalueremii.
Av figuren nedenfor ser vi at samlet sett har duodjibudsjettet vært stabilt, men at fordelingen mellom postene har endret seg de siste 6 årene.
Govvosis vuolábealde oaidnit ahte oktiibuot lea duodjebušeahtta leamaš stabiila, muhto ahte poasttaid gaskka juohkin lea rievdan maŋimuš 6 jagis.
Andelen som går til Duodjeinstituhtta har økt fra kr. 3.2 mill. i 2013 til litt over kr. 5 mill. i 2018.
Oassi mii manna Duodjeinstituhttii lea lassánan 3,2 miljon ru rájes 2013:s veaháš badjelaš 5 miljon ruvdnui 2018:s.
Andelen til næringsavtalen har gått ned fra kr. 9,4 mill. i 2013 til kr. 7,5 mill. i 2018.
Ealáhusšiehtadusa oassi lea njiedjan 9,4 miljon ruvnnus 2013 rájes 7,5 miljon ruvdnui 2018:s.
Figur 3.2: Samlet budsjett duodji fordelt på postene næringsavtale, opplæringskontor og Duodjeinstituhtta.
Govus 3.2: Ollislaš bušeahtta duodjái juogaduvvon poasttaide ealáhusšiehtadus, oahpahuskantuvra ja Duodjeinstituhtta.
Regnskapet for 2017 viser at det ble brukt ca kr 14 millioner til duodji.
Jagi 2017 rehketdoallu čájeha ahte geavahuvvui sullii 14 miljon ru duodjái.
Dette innebærer at i 2017 ble 40 % av midlene som Sametinget disponerer til næring, brukt til duodji.
Dát mearkkaša dan ahte 2017:s geavahuvvui 40 % dain ruđain maid Sámediggi hálddaša ealáhussii, duodjái.
3.2 Hovedavtalen for duodji Hovedavtalen for duodji ble vedtatt i 2005 og endret den 19.3.2007.
3.2 Duoji váldošiehtadus Duoji ealáhusšiehtadus mearriduvvui 2005:s ja rievdaduvvui 19.3.2007.
Avtalen er inngått mellom Sametinget og duodjiorganisasjonene Landsorganisasjonen Sámiid Duodji og Duojáriid Ealáhussearvi.
Šiehtadus lea Sámedikki ja duodjeorganisašuvnnaid Sámiid Duodji, Duojáriid Ealáhussearvvi gaskka.
Avtalen angir blant annet retningslinjer og grunnlag for forhandlinger om næringsavtale for duodji og innretningen av duodjiregisteret.
Šiehtadusas addojuvvojit earret eará njuolggadusat ja vuođđu šiehtadallamiidda duoji ealáhusšiehtadusa ja duodjeregistara sisdoalu birra.
3.3 Næringsavtalen for duodji Næringsavtalen for duodji, som årlig fremforhandles mellom duodjiorganisasjonene Sámiid duodji og Duojáriid Ealáhussearvi og Sametinget, er Sametingets viktigste redskap for utvikling av duodji.
3.3 Duoji ealáhusšiehtadus Duoji ealáhusšiehtadus, mii šiehtadallojuvvo jahkásaččat gaskal duodjeorganisašuvnnaid Sámiid Duodji, Duojáriid Ealáhussearvvi ja Sámedikki, lea Sámedikki deháleamos reaidu duoji ovddideamis.
Målet for næringsavtalen er å utvikle en næringsrettet duodji med økt lønnsomhet og omsetning av egenproduserte varer.
Ulbmil ealáhusšiehtadusain lea ovddidit ealáhuslaš duoji mii lea gánnáhahtti ja mas iežasbuvttaduvvon buktagiin lea buoret gávpejohtu.
Næringsavtalen inneholder blant annet driftstilskudd til duodjiutøvere, investerings- og utviklingstilskudd, etablerertilskudd, velferdsordninger, salgsfremmende tiltak og tilskudd til organisasjoner.
Ealáhusšiehtadusas leat earret eará doaibmadoarjja duojáriidda, investeren- ja ovddidandoarjja, álggahandoarjja, čálgoortnegat, márkanovddidandoaibmabijut ja doarjja organisašuvnnaide.
I tillegg inneholder næringsavtalen tiltak som avtales under forhandlingene så som kompetansehevende tiltak, merkevarebygging, tiltak innen salg og markedsføring etc.
Dasa lassin leat ealáhusšiehtadusas doaibmabijut maid šiehtadit šiehtadallamiid oktavuođas, nu go gelbbolašvuođaloktema doaimmat, mearkagálvohuksen ja vuovdin- ja márkanastindoaimmat.
Sametingsrådet fastsetter regelverk for disse virksomhetene.
Sámediggeráđđi mearrida njuolggadusaid dáidda doaimmaide.
3.4 Driftstilskudd Driftstilskuddsordningen gjelder for duodjibedrifter som produserer tradisjonell duodji, og som er godkjent i duodjiregisteret.
3.4 Doaibmadoarjja Doaibmadoarjjaortnet guoská duodjefitnodagaide mat buvttadit árbevirolaš duoji, ja mat leat dohkkehuvvon duodjeregistarii.
Det er Fagutvalget i duodji som foretar en konkret vurdering av hvert produkt og vedtar om søker kan godkjennes i duodjiregisteret eller ikke. Duodjiproduktene godkjennes enkeltvis, og fagutvalget legger til grunn ulike kriterier i denne vurderingen.
Dat lea duoji fágalávdegoddi mii árvvoštallá konkrehta juohke buktaga ja mearrida sáhttá go ohcci dohkkehuvvot duodjeregistarii vai ii. Duodjebuktagat dohkkehuvvojit ovttaid mielde, ja fágalávdegottis leat sierra eavttut dán árvvoštallamis.
Fagutvalget vurderer blant annet om produktet har basis i samisk kulturtradisjon, graden av maskinbearbeiding, hvilke materialer som er brukt, kvaliteten og bruken av produktet.
Fágalávdegoddi árvvoštallá earret eará lea go buvtta vuolggahuvvon sámi kulturárbevierus, man stuora oasis das buvttaduvvo mašiinnain, makkár ávdnasat leat geavahuvvon, kvalitehta ja masa buvtta geavahuvvo.
Avtalepartene har i flere omganger vurdert om kravet til etnisitet skal slettes, men er blitt enige om å videreføre det.
Áššebealálaččat leat máŋgga gearddi árvvoštallan galget go sihkkut etnalaš gullevašvuođa gáibádusa, muhto leat šiehttan bisuhit dan.
I følge økonomisk rapport for duodjinæringen, har driftstilskudd blitt en viktigere del av duodjiutøverens økonomi enn tidligere.
Duodjeealáhusa ekonomalaš raportta mielde lea doaibmadoarjja šaddan deaŧaleappo oassi duojáriid ekonomiijii go ovdal.
Det er ulike oppfatninger blant annet om i hvor stor grad en kan tillate maskinbearbeiding av produkter før det ikke lenger kan defineres som duodji.
Leat iešguđet lágan ipmárdusat earret eará man stuora oassi buktagis sáhttá leat mášiinnain duddjojuvvon, ovdal go dan ii šat sáhte gohčodit duodjin.
Til sammenligning har jordbruksnæringen flere typer produksjonstilskudd som gårdbrukerne kan søke.
Ovdamearkka dihtii leat eanadoalus máŋggalágan buvttadandoarjagat maid doallit sáhttet ohcat.
Det finnes tilskudd som beregnes etter antall dyr og antall dekar, og tilskudd som er like for alle gårdsbruk uavhengig av størrelse.
Gávdno doarjja mii rehkenastojuvvo elliidlogu ja dekáralogu mielde, ja doarjja mii lea seammalágan buot dolliide beroškeahttá sturrodagas.
Det er høyest tilskudd i områder som har dårlige vekstvilkår.
Stuorámus doarjja lea guovlluin gos leat heajos šaddoeavttut.
Det innebærer at gårdsbrukene i Finnmark har de høyeste tilskuddene pr enhet i landet.
Dat mearkkaša dan ahte dolliin Finnmárkkus leat stuorát doarjagat ovttadaga nammii riikkas.
Reindriftsnæringen har ulike tilskuddsordninger der produksjonspremie er den vesentligste ved siden av kalveslakttilskuddet.
Boazodoalus leat iešguđege doarjjaortnegat doppe gos buvttadandoarjja lea stuorámus oassi lassin miessenjuovvandoarjagii.
Produksjonspremien utgjør 34 % av kjøttomsetningen og andre avgiftspliktige salgsinntekter.
Buvttadandoarjja lea 34 % biergovuovdimis ja eará divatgeatnegas vuovdinsisaboađuin.
3.5 Sametingets satsing på kulturnæring Sametinget startet i 2012 en egen satsning for å jobbe med utviklingen av en mer lønnsom samisk kulturnæring.
3.5 Sámedikki áŋgiruššan kulturealáhusas Sámediggi álggahii 2012:s iežas áŋgiruššama oažžut eanet gánnáhahttivuođa sámi kulturealáhusaid.
Gjennom Dáhttu får samiske kulturnæringsaktører blant annet arbeide med forretningsidé, etableringshjelp og strategiutvikling.
Dáhttu čađa besset sámi kulturealáhusaktevrrat bargat earret eará fitnodatjurdagiin, ožžot álggahanveahki ja strategiijaovddidanveahki.
Hvert program har plass til 12 kulturnæringsutøvere som har ønske og vilje til å skape en lønnsom bedrift.
Juohke prográmmas lea sadji 12 ealáhusbargái geain lea hállu ja dáhttu ásahit gánnáhahtti fitnodaga.
Resultatene fra samlingen er det vanskelig å si noe om ennå, men i spørreundersøkelsen etter gjennomført program svarte mange av bedriftene at de opplevde en økt lønnsomhet og økt kompetansenivå etter samlingene.
Bohtosiid birra čoagganemiin eat sáhte vuos dadjat olus maidege, muhto jearahallamiin maid leat čađahan maŋŋil čađahuvvon prográmma, vástidedje ollu fitnodagat ahte sii vuhttet eanet gánnáhahttivuođa ja buoret gelbbolašvuođa maŋŋil čoagganemiid.
4 Innsatsområder Duodji er en viktig kulturbærer, og Sametinget mener det bør være mulighet til å utvikle en mer næringsrettet duodji.
4 Áŋgiruššansuorggit Duodji lea deaŧalaš kulturguoddi, ja Sámedikki mielas ferte leat vejolaš ovdánahttit eanet ealáhuslaš duoji.
Overføring av kunnskap og rekruttering til duodjinæringen er viktige i denne sammenhengen.
Máhtu fievrrideapmi ja rekrutteren duodjeealáhussii leat deaŧalaš dán oktavuođas.
Sametinget vil derfor fortsette med tilskudd til duodjistipend, duodjikurs og duodjiveiledning.
Danne áigu Sámediggi bisuhit doarjaga duodjestipendii, duodjekurssaide ja duodjebagadallamii.
Sametingets hovedmål for duodji i næringssammenheng er å utvikle duodji som en framtidsrettet og attraktiv næring i samiske områder.
Sámedikki váldoulbmil lea ovdánahttit duoji boahtteáigásaš ja geasuheaddji ealáhussan sámi guovlluin.
Duodjinæringen må ses i sammenheng med samiske kulturnæringer, og generelt det vekst- og utviklingspotensialet som ligger her.
Duodjeealáhusa ferte geahčadit fárrolaga sámi kulturealáhusaiguin, ja oppalaččat dan ovdáneami- ja ovdánahttinpotensiála ektui mii lea das.
I utviklingen av kulturnæringsbransjen er det et fokus på kompetanse, fordi det forventes vekst i nettopp disse bransjene i framtida.
Kulturealáhussuorggi ovdáneamis biddjojuvvo fokus gelbbolašvuhtii, danin go vurdojuvvo ahte ovdánahttin boahtteáiggis lea juste dáin surggiin.
Duodjinæringen opplever internasjonal konkurranse fra virksomheter som ikke har sin bakgrunn i samisk kultur.
Duodjeealáhus vásiha internationála gilvaleami doaimmain main ii leat sámi kulturduogáš.
Noen duodjiutøvere har fokus på sitt håndverk og ikke nødvendigvis på lønnsomhet i seg selv.
Muhtun duojáriin lea fokus iežaset duodjái ii ge vealtameahttumit dasa mii lea gánnáhahtti.
Sametinget vil allikevel fortsette arbeidet med å utvikle duodji som næring med fokus på lønnsomhet, samtidig som bevaring og utvikling av samisk kultur ligger i bunn.
Sámediggi áigu dattetge joatkit barggu ovdánahttit duoji gánnáhahtti ealáhussan, seammás go sámi kultuvrra seailluheapmi ja ovdánahttin leat vuođđun.
Sametinget er opptatt av at duodji har gode økonomiske vilkår og videreutvikles både som næring og kultur.
Sámediggi berošta ahte duojis leat buorit ekonomalaš eavttut ja viidáseappot ovddiduvvo sihke ealáhussan ja kultuvran.
4.1 Innsatsområde 1 – Rekruttering
4.1 Áŋgiruššansuorgi 1 - Rekrutteren
Mål: Sikre rekruttering av unge til duodjinæringen Rekruttering til duodjinæringen er liten.
Mihttomearri: Sihkkarastit nuoraid rekrutterema duodjeealáhussii Rekruteren duodjeealáhussii lea unnán.
Allikevel er det et fåtall av disse som etablerer seg som duodjiutøvere på heltid etter endt utdanningsløp.
Dattetge eai leat nu gallis dáin geat álget ollesáigásaš duojárin maŋŋil oahppoáiggi.
Av de som etablerer seg er det flest enkeltmannsbedrifter, som ofte baserer seg på de samme produktene som andre utøvere har og i det samme markedet, og dette kan virke begrensende for bedriftens vekst.
Sin gaskkas geat álget, álget eatnasat ovttaolbmofitnodagain, mas dávjá duddjojit seamma dujiid go earáge duojárat ja seamma márkanis, ja dat sáhttá goazadit fitnodaga stuorruma.
I dag vet vi lite om årsakene til manglende rekruttering til næringen.
Otnáš nammii diehtit mii unnán manne váilu rekrutteren ealáhussii.
Det er derfor behov for mer kunnskap om hvorfor unge ikke velger å etablere seg i næringen.
Danne dárbbašit eanet máhtu manne nuorat eai vállje álgit duojárin ealáhusas.
Rekruttering til duodjinæringen vil fortsatt være viktig, og at det finnes stipend til elever, studenter og til lærlingordningen.
Rekrutteren duodjeealáhussii lea ain deaŧalaš, ja ahte gávdnojit stipeanddat ohppiide, studeanttaide ja fidnooahppoortnegii.
Regionalanalyse for samisk område 2016 (Telemarksforskning) viser at samiske områder har lavere etableringsfrekvens i næringslivet enn andre områder i landet.
Regionálaguorahallamis sámi guovlluin 2016:s (Telemarksforskning) čájeha ahte sámi guovlluin eai álggahuvvo nu ollu fitnodagat go eará guovlluin riikkas.
For Sametinget vil det være av interesse å få mer kunnskap om hvorfor unge ikke etablerer duodjivirksomheter på heltid etter endt utdanning.
Sámedikkis lea beroštupmi oažžut eanet máhtu das manin nuorat eai álgge duddjot ollesáiggis maŋŋil oahppoáiggi.