pere/sami_parallel huggingface dataset:
I tillegg til dette pågår flere konsultasjoner om verneplaner i henhold til retningslinjer for vernearbeid i samiske områder .
Dasa lassin leat jođus máŋga konsultašuvnna suodjalanplánaid ektui mat gusket sámi guovlluid suodjalanbarggu njuolggadusaide .
Konsultasjonsavtalen har virket til at Sametinget har kommet i en tydelig posisjon til statlige myndigheter når det gjelder lover og administrative tiltak av betydning for samiske samfunn .
Konsultašuvdnašiehtadusa olis lea Sámediggi ožžon čielgaset posišuvnna stáhta eiseválddiid ektui go guoská lágaide ja hálddahuslaš doaibmabijuide main lea mearkkašupmi sámi servodahkii .
Beslutningene har i større grad ivaretatt samiske interesser og rettigheter og gitt de en breiere legitimitet .
Mearrádusain leat eanet gozihuvvon sámi beroštumit ja vuoigatvuođat ja legitimitehta lea šaddan viidát .
Dette også fordi ILOs ekspertkomite i forbindelse med den norske periodiske rapporten i november / desember 2003 slo fast at : « Prosess og innhold uoppløselig er knyttet sammen i konvensjonens krav » .
Danne maiddái go ILO áššedovdikomitea norgga áigodatraporttas skábma- / juovlamánus 2003 celkkii ahte : « Pro ­seassa ja sisdoallu čoavddekeahttá leat čadnojuvvon oktii konvenšuvnna gáibádusas » .
Konsultasjonsordningen gir Sametinget mulighet til å ta aktivt del i lovprosesser og andre saker som har stor betydning for samene .
Konsultašuvdnaortnet addá Sámediggái vejolašvuođa aktiivvalaččat searvat láhkaproseassaide ja eará áššiide main lea stuorra mearkkašupmi sámiide .
Dette har medført at sentrale samepolitiske prinsipper ikke har blitt tatt med i den videre prosess .
Dat lea dagahan dan ahte guovddáš sámepolitihkalaš prinsihpat eai leat váldojuvvon mielde viidáset proseassas .
I flere tilfeller har departementene møtt til konsultasjoner uten de nødvendige fullmakter .
Ollu oktavuođain leat departemeanttat boahtán konsultašuvnnaide dárbbašlaš fápmudusaid haga .
Dette har vanskeliggjort muligheten for å komme til omforente løsninger .
Dát lea váttásmahttán vejolašvuođa gávdnat oktasaš čovdosiid .
Konsultasjonsprosessen har også lidt under manglende informasjon og dokumenter fra departementenes side , samt at problemstillinger knyttet til urfolksrettslige spørsmål er blitt skjøvet over i framtidige og parallelle prosesser som har gjort at sakene ikke får en helhetlig vurdering og behandling .
Konsultašuvdnaproseassas lea maid leamaš váilevaš diehtojuohkin departemeanttaid beales ja dokumeanttat leat váilon , ja ahte čuolbmačilgehusat mat čatnasit eamiálbmot ­rievttálaš áššiide duvdiluvvojit boahtteáiggi ja bálddalis proseassaide mii lea dagahan dan ahte áššit eai šatta ollislaččat árvvoštallojuvvot ja meannuduvvot .
I forbindelse med utarbeidelsen av konsultasjonsprosedyrene mellom statlige myndigheter og Sametinget var det enighet mellom departementet og Sametinget om en egen prosess for å komme frem til prosedyrer i tilknytning til Sametingets budsjett , siden dette ville reise særskilte spørsmål og problemstillinger .
Konsultašuvdnaprosedyraid ráhkadeami oktavuođas stáhta eiseválddiid ja Sámedikki gaskka lei ovttaoaivilvuohta departemeantta ja Sámedikki gaskka ahte čađahit sierra proseassa man bokte gávnnahit prosedyraid Sámedikki bušeahttabargui , danne go dan oktavuođas čuožžilit sierralágan gažaldagat ja čuolbmačilgehusat .
På konsultasjonsmøtet i desember 2005 mellom sametingspresidenten og arbeids- og inkluderingsministeren ble det enighet om å nedsette en administrativ arbeidsgruppe som skulle utrede og fremme forslag om Sametingets formelle stilling når det gjelder statens nye budsjettprosedyrer mellom Regjeringen og Sametinget .
Juovlamánu 2005 konsultašuvdnačoahkkimis Sámedikki presideantta ja bargo- ja searvadahttindepartemeantta gaskka lei ovttaoaivilvuohta das ahte biddjojuvvo hálddahuslaš bargojoavku čielggadit ja ovddidit evttohusa Sámedikki formalalaš sajádagas stáhta ođđa bušeahttaprosedyraid ektui ráđđehusa ja Sámedikki gaskka .
Arbeidsgruppen avleverte sin rapport i april 2007 .
Bargojoavku geigii raporttas cuoŋománus 2007 .
Arbeidsgruppen foreslo egne budsjettprosedyrer hvor det blant annet fremmes krav og tilbud som det konsulteres om , og som leder fram til en egen stortingsproposisjon om budsjett for de overordnede økonomiske rammene for Sametingets virksomhet og til samiske formål for øvrig .
Bargojoavku evttohii sierra bušeahttaprosedyraid maid bokte ovddiduvvojit earret eará gáibádusat ja fálaldagat maid hárrái konsulterejuvvo , ja mat bidjet láidestusaid sierra bušeahtta stuorradiggeproposišuvdnii bajimuš ekonomalaš rámmaid ektui Sámedikki doibmii ja sámi ulbmiliidda muđui .
Et enstemmig Sameting har gitt sin tilslutning til de foreslåtte budsjettprosedyrene .
Ovttajienalaš Sámediggi lea dorjon evttohuvvon bušeahttaprosedyraid .
Sametinget konstaterer at Regjeringen så langt har signalisert at den ikke ønsker å følge opp arbeidsgruppens forslag , men heller vil utvikle møterutiner i forkant av Regjeringens budsjettkonferanser .
Sámediggi konstatere ahte Ráđđehus dán rádjai lea signaliseren ahte ii háliit čuovvolit bargojoavkku evttohusa , muhto háliida baicce ovddidit čoahkkindagaldumiid ovddabeallái ráđđehusa bušeahttakonferánssaid .
Sametinget ser fram til å komme i gang med konsultasjoner om prosedyrer for budsjettkonsultasjoner .
Sámediggi lea movtta go konsultašuvnnat bušeahttakonsultašuvnnaid prosedyrain álggahuvvojit .
2.3.3 Sametingets formelle stilling
2.3.3 Sámedikki formalalaš sajádat
En administrativ arbeidsgruppe med medlemmer fra Arbeids- og inkluderingsdepartementet , Justisdepartementet og Sametinget avleverte i april rapporten om Sametingets formelle stilling og budsjettprosedyrer .
Hálddahuslaš bargojoavku mas ledje lahtut Bargo- ja searvadahttindepartemeanttas , Justiisadepartemeanttas ja Sámedikkis geigii raporttas cuoŋománus Sámedikki formalalaš sajádaga ja bušeahttaprosedyraid birra .
Rapporten konkluderer med at det bør foretas flere lovmessige tiltak for å bidra til å sikre Sametingets mer uavhengige stilling til Regjeringen , herunder at det i sameloven stadfestes at Sametinget er et eget rettssubjekt .
Raportta jurddaboađus lea ahte berrejit čađahuvvot máŋga lágalaš doaibmabiju maiguin sihkkarastojuvvošii Sámedikki eanet sorj ­jasmeahttun sajádat ráđđehusa ektui , ja maiddái ahte sámelágas nannejuvvo Sámediggi sierra riektesubjeaktan .
Sametinget vedtok enstemmig at den samepolitiske og samerettslige utviklingen siden vedtakelsen av sameloven i 1987 gjør det nødvendig å formelt og i lovs form klargjøre Sametingets selvstendighet og uavhengighet til regjeringen .
Sámediggi mearridii ovttajienalaččat ahte sámepolitihkalaš ja sámerievttálaš ovdáneami geažil sámelága mearrideami rájes 1987:s lea dárbbašlaš formálalaččat ja lága hámis čilget Sámedikki iešheanalisvuođa ja sorjjasmeahttunvuođa ráđđehusa ektui .
En fastsetting av Sametinget som eget rettsubjekt i lov er det eneste reelle alternativet for å oppnå dette .
Sámedikki mearrideapmi sierra riektesubjeaktan lea áidna duohta molssa ­eaktu dán juksamis .
Regjeringen har ikke fulgt opp dette med initiativ til konsultasjoner med Sametinget om en slik lovendring av sameloven i 2007 , men har signaliser at den i 2008 vil starte et lovarbeid med sikte på å tydeliggjøre og lovkodifisere gjeldende rett hva angår Sametingets formelle stilling .
Ráđđehus ii leat čuovvolan dán go ii leat váldán álgaga konsultašuvnnaid ektui Sámedikkiin rievdadit sámelága 2007:s , muhto lea dovddahan ahte dat 2008:s áigu álggahit láhkabarggu dainna áigumušain ahte čielggasmahttit ja láhkakodifiseret gustovaš rievtti Sámedikki formalalaš sajádaga ektui .
Sametinget ser fram til at dette arbeidet kommer raskt i gang med sikte på en lovproposisjon i 2008 .
Sámediggi vuordá mielas dan ahte bargu boahtá johtui johtilit dainna ulbmilin ahte 2008:s boađášii láhkaproposišuvdna .
Sametingets forvaltningsmyndighet etter kulturmineloven har vært en prøveordning siden 2001 .
Sámedikki hálddašanváldi kulturmuitolága mielde lea leamaš geahččalanortnet 2001 rájes .
I april 2005 ble det opprettet en administrativ arbeidsgruppe med medlemmer fra Arbeids- og inkluderingsdepartementet , Miljøverndepartementet , Riksantikvaren og Sametinget .
Cuoŋománus 2005 ásahuvvui hálddahuslaš bargojoavku mas ledje lahtut Bargo- ja searvadahttindepartemeanttas , Birasgáhttendepartemeanttas , Riikaantikváras ja Sámedikkis .
Arbeidsgruppen ferdigstilte sin rapport i august 2007 .
Bargojoavku gárvvistii raporttas borgemánus 2007 .
Arbeidsgruppens medlemmer fra Arbeids- og inkluderingsdepartementet og Sametinget er enige om at Sametingets myndighet etter kulturminneloven fastsettes gjennom lov , men medlemmene fra Miljøverndepartementet og Riksantikvaren mener en slik myndighet bør departementsdelegeres Sametinget .
Bargo- ja searvadahttindepartemeantta ja Sámedikki lahtut leat ovttaoaivilis das ahte Sámedikki váldi kulturmuitolága mielde galgá nannejuvvot lága bokte , muhto Birasgáhttendepartemeantta ja Riikaantikvára lahtut oaivvildit ahte dákkáraš válddi berrejit departemeanttat fápmudit Sámediggái .
Spørsmålet om hvordan myndigheten til å forvalte den samiske kulturarven overføres Sametinget har berøringspunkter med en nærmere avklaring av Sametinget formelle stilling til Regjeringen .
Gažaldat movt váldi sámi kulturárbbi hálddašeamis sirdojuvvo Sámediggái guoskkaha máŋgga dáfus Sámedikki formalalaš sajádaga lagabuidda čilgema ráđđehusa ektui .
Miljøverndepartementet har derfor villet avvente en konsultasjon om den framtidige samiske kulturminneforvaltningen til dette spørsmålet er avklart .
Danne lea Birasgáhttendepartemeanta háliidan maŋidit konsulteremiid das movt sámi kulturmuittut galget hálddašuvvot boahtteáiggis , dassážii go diet bealli lea čilgejuvvon .
Sametinget har enstemmig vedtatt at det forventer at Sametinget så snart som mulig gis myndighet i kulturminneloven for forvaltning av samiske kulturminner , som en helt sentral del av den samiske kulturarven .
Sámediggi lea ovttajienalaččat mearridan ahte dat vuordá ahte Sámediggái nu johtilit go lea vejolaš addojuvvo váldi kulturmuitolágas hálddašit sámi kulturmuittuid , áibbas guovddáš oassin sámi kulturárbbis .
Sametinget ser det derfor som påkrevd at det raskt kommer til en avklaring om Sametingets framtidige myndighet for samiske kulturminner .
Danne vuordá Sámediggi ahte johtilit čilgejuvvo makkár váldi Sámedikkis galgá leat sámi kulturmuittuide boahtteáiggis .
2.3.4 Utvikling og oppfølging av internasjonale folkerettsinstrumenter
2.3.4 Riikkaidgaskasaš álbmotrievttálaš gaskaomiid ovddideapmi ja čuovvoleapmi
Folkeretten er grunnsteinen ved lovgivingsarbeid som berører naturressurser , landrettigheter , miljø , språk , kultur og utdanning .
álbmotriekti lea vuođđogeađgi láhkabarggu oktavuođas go guoská luondduriggodagaide , eanavuoigatvuođaide , birrasii , gillii , kultuvrii ja oahpahussii .
I september 2007 vedtok FNs Generalforsamling erklæringen om urfolks rettigheter .
Čakčamánus 2007 mearridii ON váldočoahkkin julggaštusa álgoálbmotvuoigatvuođain .
Dette er et arbeid som har pågått siden 1984 .
Dáinna lea bargojuvvon 1984 rájes .
De samiske organisasjonene og sametingene i Norden har samarbeidet tett med det internasjonale urfolkssamfunnet for denne erklæringen .
Sámi organisašuvnnat ja sámedikkit davviriikkain leat ovttas lávga bargan riikkaidgaskasaš álgoálbmotservodagain dán julggaštusa ektui .
De nordiske statene har også arbeidet konstruktivt for erklæringen .
Davviriikkat maid leat bargan konstruktiivvalaččat julggaštusa ektui .
Vedtaket er en milepæl i arbeidet for anerkjennelsen av urfolks menneskerettigheter .
Mearrádus lea deaŧalaš lávki álgoálbmogiid olmmošvuoigatvuođaid dohkkehanbarggus .
Erklæringen bekrefter at urfolk er å anse som « folk » med samme verdighet og rettigheter som alle andre folk .
Julggaštusain duođaštuvvo ahte álgoálbmogat lohkkojuvvojit « álbmogin » main lea seamma árvu ja vuoigatvuođat go muđui buot eará álbmogiin leat .
Erklæringen er viktig for å gjøre slutt på usynliggjøring og diskriminering av urfolk .
Julggaštus lea deaŧalaš álgoálbmogiid vealaheami ja oaidnemeahttumin dahkama nogaheapmái .
Utviklingen av slike folkerettsinstrumenter som urfolkserklæringen er avgjørende viktig for folk som ikke når fram der alminnelig flertallsstyre regjerer .
Dán lágan álbmotrievttálaš gaskaomiid ovddideapmi nugo álgoálbmotjulggaštus lea lea vealtameahttun deaŧalaš álbmogii mii muđui vuoittahalašii dábálaš eanetlohkostivremis .
Verdier som retten til eget språk , egen kultur , kontroll over egne naturressurser og råderett over egne landområder er så grunnleggende at et flertall ikke skal kunne krenke dem .
árvvut nugo vuoigatvuohta iežas gillii , iežas kultuvrii , stivret iežas luondduriggodagaid ja vuoigatvuohta stivret iežas eana ­guovlluid leat nu deaŧalaččat ahte eanetlohku ii galgga sáhttit dan rihkkut .
Slike begrensninger av flertallsstyret er en akseptert del av et demokrati .
Eanetlohkostivrra dáinna lágiin gáržžideapmi lea dohkálaš oassi demokratiijas .
Sametinget er selv et resultat av folkeretten og ivaretakelsen av minoritetshensynene innenfor det demokratiske styringssystemet .
Sámediggi lea ieš boađus álbmot ­rievttis ja minoritehta beroštumiid goziheamis demokráhtalaš stivrenvuogádaga siskkobealde .
Sametinget er opptatt av at urfolkserklæringen følges opp og konkretiseres i den videre utviklingen av sameretten og samepolitikken i Norge .
Sámediggi vuordá ahte álgoálbmotjulggaštus čuovvoluvvo ja konkretiserejuvvo sámerievtti ja sámepolitihka viidáset ovddideamis Norggas .
Urfolkserklæringen må også være helt sentral i Norges utenriks- og bistandspolitikk overfor land med urfolk .
álgoálbmotjulggaštus ferte maid leat áibbas guovddážis Norgga olgoriikka- ja veahkkepolitihkas riikkaid ektui gos leat álgoálbmogat .
Selv om erklæringen ikke er rettslig bindende på linje med en konvensjon , innebærer det likevel en politisk forpliktelse for staten Norge overfor samene som urfolk .
Vaikko julggaštus ii čanage rievttálaččat nugo konvenšuvnnat , de geatnegahttá dat dattetge politih ­kalaččat Norgga stáhta dan geažil go sámit lea álgoálbmot .
Sametinget ser det som naturlig at Norge arbeider for at erklæringen utvikles gjennom FNs organer til en konvensjon .
Sámedikki mielas lea lunddolaš ahte Norga oččoda julggaštusa ON orgánaid bokte ovddiduvvot konvenšuvdnan .
Ekspertgruppen for Nordisk samekonvensjon avleverte sin rapport i november 2005 .
Davviriikkalaš sámekonvenšuvnna áššedovdijoavku geigii raporttas skábmamánus 2005 .
Det var den gang enighet om at denne rapporten skulle følges opp med konsekvensanalyser av forslaget når det gjelder nasjonal lovgiving og internasjonale menneskerettighetsforpliktelser .
Dalle lei ovttaoaivilvuohta das ahte dát raporta galgá čuovvoluvvot váikkuhusanalysaiguin evttohusa ektui go guoská nationála láhkaaddimii ja riikkaidgaskasaš olmmošvuoigatvuođaid geatnegasvuođaide .
Disse analysene skal i sin tur kunne utgjøre et grunnlag for posisjoner og forhandlinger om en konvensjon .
Dáid analysaid galgá de fas sáhttit bidjat vuođđun konvenšuvnna posišuvnnaide ja šiehtadallamiidda .
En felles administrativ arbeidsgruppe mellom Arbeids- og inkluderingsdepartementet , Justisdepartementet , Utenriksdepartementet og Sametinget i Norge avleverte 3. oktober en rapport med gjennomgang av utkastet til Nordisk samekonvensjon med tanke på gjeldende folkerettslige forpliktelser og intern rett .
Oktasaš hálddahuslaš bargojoavku Norgga Bargo- ja searvadahttindepartemeantta , Justiisadepartemeantta , Olgoriikkadeparte ­meantta ja Sámedikki gaskka geigii golggotmánu 3. b. raportta mas lea geahčaduvvon Davviriikkalaš sámekonvenšuvdnaevttohus gustovaš álbmot ­rievttálaš geatnegasvuođaid ja siskkáldas rievtti ektui .
Tilvarende analyse er foretatt av den svenske regjeringen hvor Sametinget i Sverige har blitt informert om arbeidet .
Ruoŧa ráđđehus lea maid dahkan vástesaš analysa man oktavuođas Ruoŧa beale Sámediggái lea dieđihuvvon barggu birra .
Den finske regjeringen har ikke ferdigstilt sitt analysearbeid , men vil gjøre dette i løpet av våren 2008 .
Suoma ráđđehus ii leat gárvvistan analysabarggus , muhto áigu dan gárvvistit giđđat 2008 .
På minister- og sametingspresidentmøte i Stockholm 14. november ble det enighet om at det videre arbeidet med samekonvensjonen fortsetter når Finlands analyser er ferdigstilt våren 2008 .
Ministariid ja sámedikkiid presideanttaid gaskasaš čoahkkimis Stockholmas skábmamánu 14. b. lei ovttaoaivilvuohta das ahte viidáset bargu sámekonvenšuvnnain jotkojuvvo dalle go Suoma analysat gárvánit giđđat 2008 .
Det nordiske embetsmannsorganet skal da sørge for raskt å utarbeide et forslag til hvordan forhandlingene om en samekonvensjon skal gjennomføres med sikte på en beslutning om dette på neste møte mellom ministrene og sametingspresidentene .
Davviriikkalaš virgeolmmošorgána galgá fuolahit ahte johtilit ráhkaduvvo evttohus das movt šiehtadallamat sámekonvenšuvnna ektui galget čađahuvvot vai mearrádus das sáhtášii dahkkojuvvot ministariid ja sámedikkiid presideanttaid gaskasaš boahtte čoahkkimis .
Det er sametingspresidentene i Finland , Norge og Sverige sin felles posisjon at sametingene skal delta som selvstendige parter i forhandlingene , slik at det vil være snakk om 6 partsforhandlinger .
Suoma , Ruoŧa ja Norgga sámedikkiid presideanttaid oktasaš posišuvnna geažil dat galget sámedikkit searvat iešheanalis beallin šiehtadallamiin , nu ahte lea sáhka 6 oasálašsiehtadallamiin .
Sametinget er opptatt av at Norge er en pådriver overfor Finland og Sverige for å få på plass en Nordisk samekonvensjon .
Sámedikki mielas lea deaŧalaš ahte Norga doaibmá láidejeaddjin Suoma ja Ruoŧa ektui Davviriikkalaš sámekonvenšuvnna sadjái oččodeami oktavuođas .
Sametinget etterlyser imidlertidig Regjeringens posisjon i dette , og forventer at Norge er en pådriver overfor Finland og Sverige for å få på plass en Nordisk samekonvensjon .
Sámediggi váillaha dattetge Ráđđehusa posišuvnna dás , ja vuordá ahte Norga doaimmašii láidesteaddjin Suoma ja Ruoŧa ektui davviriikkalaš sámekonvenšuvnna ollašuhttimis .
Den relativt breie vurderingen av ILO-konvensjon nr. 169 som er foretatt siden Norge ratifiserte konvensjonen i 1990 , og den internasjonale praksisen som har vært av denne konvensjonen burde gjøre det uproblematisk at denne konvensjonen inkorporeres i menneskerettsloven på linje med blant annet FNs konvensjon om sivile og politiske rettigheter og FNs konvensjon om økonomiske , sosiale og kulturelle rettigheter .
Go ILO 169 lea viehka viidát árvvoštallojuvvon dan rájes go Norga dohkkehii konvenšuvnna 1990:s , ja dat movt konvenšuvdna riikkaidgaskasaččat lea geavahuvvon , de ii berrešii leat váttis heivehit dán konvenšuvnna olmmošvuoigatvuođalágas nugo earret eará ON konvenšuvdna siviila ja politihkalaš vuoigatvuođaid hárrái ja ON ekonomalaš , sosiálalaš ja kultuvrralaš vuoigatvuođaid konvenšuvdna leat heivehuvvon .
Regjeringen har i Soria Moria-erklæringen sagt at den vil inkorporere kvinnekonvensjonen i menneskerettsloven .
Ráđđehus lea Soria-Moria-julggaštusas dadjan ahte áigu heivehit nissonkonvenšuvnna olmmošvuoigatvuođalágas .
Regjeringen bør samtidig sørge for at ILO-konvensjon nr. 169 tas med .
Ráđđehus berre seammás fuolahit ahte ILO-konvenšuvdna nr 169 váldojuvvo mielde .
Dermed vil de viktigste menneskerettighetskonvensjonene sikres lik status og et effektivt vern i norsk rett .
Dalle lea ge daid deaŧaleamos olmmošvuoigatvuođakonvenšuvnnaide sihkkarastojuvvon ovttalágan stáhtus ja beaktilis suodji Norgga rievttis .
Et slikt skritt vil også være enda mer påkrevd nå som Norge også har stemt for FNs urfolkserklæring .
Dárbu dán dahkat lea vel ain stuorát dál go Norga maid lea jienastan ON álgoálbmotjulggaštusa beali .
2.3.5 Anerkjennelse og lovfesting av samiske land- og ressursrettigheter
2.3.5 Sámi eana- ja resursavuoigatvuođaid dohkkeheapmi ja láhkii čatnan
Stortingets vedtak av finnmarksloven i 2005 var et langt og viktig skritt i retning av anerkjennelse av samiske landrettigheter og ressursrettigheter .
Go Stuorradiggi mearridii finnmárkkulága 2005:s , de lei dat guhkes ja deaŧalaš lávki sámi eana- ja resursavuoigatvuođaid dohkkeheamis .
Deler av loven ble implementert juli 2006 .
Oasit lágas heivehuvvojedje suoidnemánus 2006 .
På grunn av manglende tid til en omfattende høringsprosess for disse retningslinjer ble disse bare midlertidige og skulle gjelde for ett år .
Go lei unnán áigi čađahit viiddis gulaskuddanpro ­seassa dáin njuolggadusain , de šadde dat dušše gaskaboddosaččat ja galge leat fámus ovtta jagi .
Endelige retningslinjer ble etter to omfattende høringsrunder , 7 folkemøter og egne drøftingsmøter med Finnmark fylkeskommune vedtatt av Sametinget i mai 2007 .
Loahpalaš njuolggadusaid mearridii Sámediggi miessemánus 2007 maŋŋá guokte viiddis gulaskuddanvuoru , 7 álbmotčoahkkima ja sierra gulaskuddančoahkkimiid Finnmárkku fylkkagielddain .
Retningslinjene ble godkjent av Arbeids- og inkluderingsdepartementet 11. juni 2007 .
Bargo- ja searvadahttindepartemeanta dohkkehii njuolggadusaid geassemánu 11. b. 2007 .
Sametinget har gjennomført konsultasjoner med Justis- og politidepartementet og kommet til enighet om forskrift om Finnmarkskommisjonen og Utmarksdomstolen for Finnmark .
Sámediggi lea čađahan konsultašuvnnaid Justiisa- ja politiijadepartemeanttain ja lea šaddan ovttaoaivilvuohta Finnmárkkukomišuvnna ja Finnmárkku meahcceduopmostuolu láhkaásahusa hárrái .
Forskriften utfyller reglene i finnmarkslovens kapittel om kartlegging og anerkjennelse av eksisterende rettigheter .
Láhkaásahus dievasmahttá njuolggadusaid finnmárkkulága kapihttalis dáláš vuoigatvuođaid kártema ja dohkkeheami ektui .
Lovens kapittel 5 om kartlegging og anerkjennelse av eksisterende rettigheter har imidlertid trukket ut for iverksettelse .
Lága 5. kapihtal lea dattetge dáláš vuoigatvuođaid kártema ja dohkkeheami ektui gessojuvvon .
Sametinget ser det som viktig at kommisjonen ble oppnevnt ved årsskiftet 2007/2008 .
Sámediggi oaidná deaŧalažžan ahte komišuvdna nammaduvvo jahkemolsumis 2007/2008 .
Samerettsutvalget avga sin innstilling i desember 2007 .
Sámi vuoigatvuođalávdegoddi geigii árvalusas juovlamánus 2007 .
Med avleveringen av denne innstillingen anser Sametinget at perioden med de store utredningene for utformingen av sameretten og samepolitikken i Norge for å være avsluttet .
Dán árvalusa geigemiin lea Sámedikki mielas loahpahuvvon áigodat goas ­stuorra čielggadeamit sámerievtti ja sámepolitihka hábmemis čađahuvvojedje Norggas .
Sametinget ser det som viktig at det nå gjennomføres et grundig og målrettet arbeid for i lov sikre samiske eiendoms- , bruks- og deltakelsesrettigheter til grunn og ressurser .
Sámediggi oaidná deaŧalažžan dan ahte dál čađahuvvo vuđolaš ja ulbmillaš bargu dan ektui ahte lágas sihkkarastojuvvojit oamastan- , geavahan- ja searvanvuoigatvuođat eatnamiidda ja resurssaide .
Samerettsutvalget har foreslått tre nye lover som gjelder en kartleggings- og anerkjennelseslov , en hålogalandsallmenningslov og en saksbehandlings- og konsultasjonslov .
Sámi vuoigatvuođalávdegoddi lea evttohan golbma ođđa lága mat leat kárten- ja dohkkehanláhka , hålogalánddaallmennetláhka ja áššemeannudan- ja konsultašuvdnaláhka .
I tillegg foreslår samerettsutvalget endringer i fjelloven , bergverksloven , naturvernloven , plan- og bygningsloven , reindriftsloven og friluftslivsloven .
Dasa lassin evttoha sámi vuoigatvuođalávdegoddi rievdadusaid várrelágas , báktelágas , luonddusuodjalanlágas , plána- ja huksenlágas , boazodoallolágas ja astoáigelágas .
Samerettsutvalget har også vurdert behov for lovendringer for kyst og fjordfiske , men overlater til kystfiskeutvalget å foreslå konkrete tiltak på dette området .
Sámi vuoigatvuođalávdegoddi lea maid árvvoštallan dárbbu rievdadit lágaid riddo- ja vuotnabivddu ektui , muhto diktá riddoguolástanlávdegotti evttohit konkrehta doaibmabijuid dán suorggis .
Kystfiskeutvalget vil overlevere sin innstilling i februar 2008 .
Riddoguolástuslávdegoddi geige árvalusas guovvamánus 2008 .
Når det gjelder endringer med ny minerallov og naturmangfoldslov er det i 2007 allerede igangsatt konsultasjoner mellom departement og Sametinget .
Departemeantta ja Sámedikki gaskka leat juo 2007:s álggahuvvon konsultašuvnnat mat gusket rievdadusaide ođđa minerálalágas ja luondduriggodatlágas .
For endringer i plan- og bygningsloven er konsultasjonene avsluttet og enighet er oppnådd mellom Miljøverndepartementet og Sametinget .
Konsultašuvnnat plána- ja huksenlága rievdadusaid ektui leat loahpahuvvon ja Birasgáhttendepartemeantta ja Sámedikki gaskka lea šaddan ovttaoaivilvuohta rievdadusaid ektui .
Det er det samlede resultatet av de ulike lovprosessene sammenholdt med Norges folkerettslige forpliktelser som vil avgjøre om samiske rettigheter blir tilstrekkelig ivaretatt .
Iešguđet láhkaproseassaid oktasaš bohtosis oktan Norgga álbmotrievttálaš geatnegasvuođaiguin dat oidno šaddet go sámi vuoigatvuođat dohkálaččat gozihuvvot .
Sametinget ser det derfor som viktig at de ulike lovforlagene behandles som en helhet , og at de samerettslige sidene fullt ut ivaretas for hele det tradisjonelle samiske området i de beslutningsprosessene som er i gang .
Danne oaidná Sámediggi deaŧalažžan ahte iešguđet láhkaevttohusat meannuduvvojit ollislaččat , ja ahte sáme ­rievttálaš bealit ollásit olles árbevirolaš sámi guovl . ­lus gozihuvvojit dain mearrádusproseassain mat leat jođus .
Sametinget er videre opptatt av at intensjonen om å fremme sak til Stortinget det i inneværende periode om samer og andres rett til fiske blir fulgt .
Dasto lea vuordá Sámediggi ahte áigumuš ovddidit ášši sámiid ja earáid guolástus ­vuoigatvuođain Stuorradiggái dán áigodagas čuovvu ­luvvo .
2.3.6 Internasjonal politikonferanse
2.3.6 Riikkaidgaskasaš politiijakonferánsa
Sametinget deltok på den internasjonale politikonferansen « Annual Colloquium on Crime Prevention » som i år ble arrangert av ICPC ( International Centre for Prevention of Crime ) og Politidirektoratet .
Sámediggi lei mielde riikkaidgaskasaš politiijakonferánssas « Annual Colloquium on Crime Prevention » maid dán jagi lágidedje ICPC ( International Centre for Prevention of Crime ) ja Politiijadirektoráhta .
I forbindelse med dette ble det holdt et innlegg av sametingspresidenten om trygghet i urfolksområder .
Dan oktavuođas doalai Sámedikki presideanta sáhkavuoru oadjebasvuođa birra álgoál ­bmotguovlluin .
Med dagens rekrutteringsproblemer , omlegging til mer sentralisering og sammenslåing av politidistrikter er Sametinget bekymret for at tilbudet og tilgengeligheten i de samiske områdene blir dårligere .
Sámediggi lea fuolas dan geažil go dál leat rekruttenváttisvuođat , eanet guovddášteapmi ja politiijaguovllut ovttastahttojuvvojit ahte fálaldat sámi guovlluin fuotnána ja šaddá váddáseappot oažžut veahki .
Sametinget ba om at det tilrettelegges for at politi som har kompetanse på samiske rettsoppfatninger , sedvaner og språk får mulighet til å tjenestegjøre i distrikt med spesielt behov for denne kunnskapen .
Sámediggi bivddii láhčit diliid nu ahte politiijat geain lea gelbbolašvuohta sámi riekteáddejumiin , boares vieruin ja gielas ožžot vejolašvuođa bargat guovlluin gos lea erenoamáš dárbu dán máhtolašvuhtii .
Sametinget understreket at de samiske rettighetene som allerede foreligger må bli fulgt opp på en god måte av politiet .
Sámediggi deattuhii ahte politiijat fertejit čuovvolit daid sámi vuoigatvuođaid mat juo leat buriin vugiin .
Videre fremhevet Sametinget utfordringene rundt utvikling av samisk juridisk terminologi , kvalitetssikring av tolker i rettssystemet og retten til å benytte samisk i kontakt med rettssystemet generelt .
Dasto deattuhii Sámediggi hástalusaid mat leat sámi juridihkalaš tearpmaid , dulkkaid kvalitehtasihkkarastima oktavuođas riektevuogádagas ja dan oktavuođas go lea vuoigatvuođa geavahit sámegiela riektevuogádagas oppalaččat .
Rettssikkerhet for samer var et gjennomgående tema i innlegget .
Riektesihkarvuohta lei ge sáhka ­vuoru čađamanni fáddá .
2.4 Bærekraftig miljøforvaltning
2.4 Ceavzilis birashálddašeapmi
Miljø er grunnlaget for våre liv og levemåter .
Min eallima ja eallinvugiid vuođđun lea biras .
Naturen er grunnlaget for tradisjonell næringsvirksomhet , rammen for livsområde , opplevelse av fortiden , kunnskap og levemåte .
Luondu lea vuođđun árbevirolaš ealáhusdoibmii , birasrámmii , ovddeš áiggi vásihusaide , máhtolašvuhtii ja eallinvuohkái .
Endring i samspillet mellom mennesker og natur har alltid skjedd .
Olbmuid ja luonddu gaskasaš oktavuohta lea rievdan čađa gaskka .
For urfolk verden over oppleves dette særlig sterkt fordi levemåte , selvforståelse og kultur fremdeles er tett knyttet til bruken av naturen og naturgodene .
Máilmmi álgoálbmogat vásihit dán erenoamáš garrasit danne go sin eallinvuohki , iešáddejupmi ja kultuvra ain leat lávga čadnojuvvon luonddu ja luondduburiid geavaheapmái .
Tilpasninger til nye betingelser har vært nødvendig , og har vært en styrke for å opprettholde kontinuitet i kultur og identitet .
Dárbu lea leamaš heivehit ođđa eavttuide , ja dat lea riggodahkan kultuvrra ja identitehta oktilašvuođa doalaheamis .
I dag skjer endringer av livsgrunnlag og samfunn raskere og mer omfattende enn noen gang før .
Dán áiggi rievdá eallinvuođđu ja servodat johtileappot ja viidábut go goassige ovdal .
Dette stiller store krav til kunnskap , kapasitet og myndighet for å kunne påvirke vår livssituasjon .
Dát gáibida nana máhtolašvuođa , kapasitehta ja válddi beassat váikkuhit iežamet eallindillái .
Samiske samfunn står overfor utfordringer som krever dynamisk politikk og forvaltning som sikrer naturgrunnlaget for samisk kultur .
Sámi servodagas leat ovddabealde hástalusat mat gáibidit dynamalaš politihka ja dakkár hálddašeami man bokte sámi kultuvrra luondduvuođus sihkkarastojuvvo .
Rettighetsarbeid er derfor også miljøarbeid .
Danne lea vuoigatvuođabargu maid birasbargu .
Sametingsrådet vil legge fram en miljøpolitisk utredning for Sametinget .
Sámediggeráđđi áigu ovddidit biraspolitihkalaš čielggadusa Sámediggái .
2.4.1 Klimaendringer
2.4.1 Dálkkádatrievdamat
Miljøutfordringene knyttet til klimaendringer krever handling fra verdenssamfunnet .
Birashástalusat mat čatnasit dálkkádatrievdamiid-da gáibidit doaimmaid máilmmeservodagas .
Klimaendringene berører særlig urfolk som tradisjonelt har en nær avhengighet og tilknytning til naturen .
Dálkkádatrievdamat gusket erenoamážit álgoálbmo ­giidda geat árbevirolaččat lávga leat atnán luonddu ja lea leamaš dasa oktavuohta .
Miljøpolitikken internasjonalt må derfor settes på den politiske dagsorden .
Danne ferte biraspolitihkka riikkaidgaskasaččat biddjojuvvot politihkalaš áššelistui .
Urfolks tradisjonelle kunnskaper har vist seg nyttig med hensyn til arbeidet med klimaendringer og for å utvikle positive tilpasningsstrategier .
Čájehan lea ahte álgoálbmogiid árbevirolaš máhtolašvuođat leat leamaš ávkkálaččat bargui dálkkádatrievdamiiguin ja positiivvalaš heivehanstrategiijaid ovddideapmái .
Det er derfor behov for dokumentasjon om tradisjonell kunnskap for å finne nye tilpasningsstrategier .
Danne lea dárbu duođaštit árbevirolaš máhtolašvuođa vai sáhtášii gávnnahit ođđa heivehanstrategiijaid .
Slik dokumentasjon vil både supplere vitenskapelig kunnskap og bidra til å øke forutsigbarheten av de konsekvensene som ulike tiltak kan medføre .
Dákkár dieđut dievasmahtášedje sihke dieđalaš máhtolašvuođa ja livččii álkit einnostit váikkuhusaid mat iešguđet doaibmabijuin šattašedje .
Sikring av urfolksrettigheter som bidrar til ivaretakelse av tradisjonelle kunnskaper og naturressurser bidrar positivt til klimautfordringene vi står ovenfor .
álgoál ­bmotvuoigatvuođaid sihkkarastin mii váikkuha árbevirolaš máhtolašvuođaid ja luondduriggodagaid suodjaleapmái váikkuha positiivvalaččat daid dálkkádathástalusaide mat leat ovddabealde .
God urfolkspolitikk er også god klimapolitikk .
Buorre álgoálbmotpolitihkka lea maiddái buorre dálkkádatpolitihkka .
De samiske næringene drives under marginale forhold og deres økonomi er sårbar .
Sámi ealáhusain lea marginála dilli ja daid ekonomiija lea rašši .
Klimaendringene og miljøforurensning medfører nye utfordringer i forhold til drift , areal og kostnader .
Dálkkádatrievdamat ja biras ­nuoskkideapmi buktet ođđa hástalusaid doaimma , areálaid ja goluid ektui .
Økosystemene i nordområdene danner grunnlaget for våre næringer .
Davviguovlluid ekovuogádagat bidjet vuođu min ealáhusaide .
Disse økosystemene er følsomme for forandringer , som igjen påvirker ressursgrunnlaget .
Dát ekovuogádagat leat rašit rievdamiid ektui , mii fas váikkuha resursavuđđui .
Sårbarhetsanalyser og tilpasningsstrategier må ta utgangspunkt i næringenes tradisjonelle kunnskap .
Rašisvuođaanalysain ja heivehanstrategiijain ferte váldit vuolggasaji ealáhusaid árbemáhtus .
2.4.2 Arealvern
2.4.2 Areálasuodjaleapmi
Arealgrunnlaget har stor betydning for samisk næringsutøvelse og bosetting , for kulturell tilhørighet , og for videreføring og utvikling av samfunnslivet .
Areálavuođđu mearkkaša ollu sámi ealáhusbargui ja ássamii , kultuvrralaš gullevašvuhtii , ja servodat-eallima viidáset gaskkusteapmái ja ovddideapmái .
Tradisjonelle samiske næringsformer forutsetter bruk av store arealer .
árbevirolaš sámi ealáhusvuogit dárbbašit geavahit stuorra areálaid .
I forvaltning og utnyttelse av miljø og arealer er det to forhold som er bestemmende .
Birrasa ja areálaid hálddašeami ja ávkkástallama mearridit guokte beali .
Det ene er en avklaring av retten til grunnen , og det andre er lovverket for miljø- og ressursforvaltning .
Vuos lea eanavuoigatvuođa čilgen ja nubbi lea biras- ja resursahálddašeami láhkačoahkki .
Hvordan områdene utnyttes blir i stor grad styrt av miljø og ressurslovgivingen .
Biras- ja resursaláhkaaddin stivre hui ollu dan movt guovllut geavahuvvojit .
Sametinget har derfor lagt mye arbeid i å få gjennomslag for sikringen av samiske interesser i en ny plan- og bygningslov .
Danne lea Sámediggi ollu bargan oažžut sámi beroštumiid sihkkarastojuvvot ođđa plána- ja huksenlágas .
Sametinget har oppnådd enighet med Miljøverndepartementet om ny plandel i plan- og bygningsloven .
Sámediggi lea juksan ovttaoaivilvuođa Birasgáhttendeparte ­meanttain ođđa plánaoasi hárrái plána- ja huksenlágas .
Der skal arealplanlegging ha som formål å sikre naturgrunnlaget for samisk kultur , næringer og samfunnsliv .
Das galgá areálaplánema ulbmilin leat sihkkarastit sámi kultuvrra , ealáhusaid ja servodateallima luondduvuđđosa .
Sametinget gis innsigelsesmyndighet i saker som kan svekke dette formålet .
Sámediggái addojuvvo vuosteággaváldi áššiin mat sáhttet soidadit dán ul-bmila .
Denne lovendringen er en viktig anerkjennelse av samiske utmarksnæringer .
Dát láhkarievdadus lea deaŧalaš sámi meahc ­ceealáhusaid dohkkeheamis .
Sametingets nye rolle i arealforvaltningen er avhengig av styrket saksbehandlingskapasitet og muligheten for å utarbeide egne samiske perspektiver i arealforvaltningen .
Sámedikki ođđa sadji areálahálddašeamis sorjá áššemeannudankapasitehta nannemis ja vejolašvuođas ieš beassat ráhkadit sámi perspektiivvaid areálahálddašeamis .
Dette vil gi større forutsigbarhet for og økt hensynstaking fra de kommunale planmyndighetene .
Dát addá stuorát ein ­nostanvejolašvuođa ja gielddalaš plánaeiseválddiid beales maid dalle buorebut vuhtiiváldojuvvot .
Sametinget har forventninger om å bli konsultert i det videre arbeidet med å utarbeide retningslinjer .
Sámediggi vuordá konsulterejuvvot viidáset barggus njuolggadusaid ráhkadeami oktavuođas .
Sametinget er nå i gang med konsultasjoner med Miljøverndepartementet om en ny naturmangfoldslov og med Fiskeri- og kystdepartementet om ny havressurslov .
Sámediggi lea dál álggahan konsultašuvnnaid Birasgáhttendepartemeanttain ođđa luonddurig ­godatlága hárrái ja Guolástus- ja riddodeparte ­meanttain ođđa mearraresursalága ektui .
Dette er begge sentrale lover for å sikre det samiske materielle kulturgrunnlaget og den samiske deltakelsen i forvaltningsutøvelsen av våre naturressurser .
Dát goappašagat leat guovddáš lágat sámi ávnnaslaš kulturvuođu sihkkarastimis ja sámiid searvamis min luondduresurssaid hálddašeapmái .
2.4.3 Verneplaner
2.4.3 Suodjalanplánat
Vern i samiske områder kan medvirke til å beskytte de materielle forutsetningene for opprettholdelse , utvikling og videreføring av samisk kultur .
Suodjaleapmi sámi guovlluin sáhttá váikkuhit dan ahte ávnnaslaš eavttut suodjaluvvojit sámi kultuvrra doalaheapmái , ovddideapmái ja viidáset gaskkusteapmái .
Dette forutsetter imidlertid at verneprosess , innhold og forvaltningsregime ikke virker fremmedgjørende , men styrkende for samisk kultur .
Dát eaktuda dattetge ahte suodjalanproseassa , sisdoallu ja hálddašeapmi eai amasmahte , muhto nannejit sámi kultuvrra .
Avtalen om retningslinjene for verneplanarbeid i samiske områder av januar 2007 , konkretiserer konsultasjonene mellom vernemyndigheten og lokale samiske interesser , og mellom vernemyndighetene og Sametinget .
Ođđajagimánu 2007 šiehtadusas suodjalanplánabarggu njuolggadusaid hárrái sámi guovlluin , konkretiserejuvvojit konsultašuvnnat suodjalaneiseválddi ja báikkálaš sámi beroštumiid gaskka , ja suodjalaneiseválddiid ja Sámedikki gaskka .
Avtalen innebærer at Sametinget på en forutsigbar , helhetlig og faglig forsvarlig måte skal konsultere tre ulike forvaltningsnivå .
Šiehtadus mearkkaša dan ahte Sámediggi einnostahtti vugiin , ollislaččat ja fágalaččat dohkálaš vugiin galgá konsulteret golbma iešguđet hálddašandási .
Samtidig skal man ha kontakt og dialog med samiske interesser og lokalsamfunn , og sikre lokal samisk deltakelse og premisslegging for alt verneplanarbeid i samiske bruks- og bosettingsområder .
Seammás galgá doallat oktavuođa sámi beroštumiiguin ja báikegottiiguin ja gulahallat daiguin , ja sihkkarastit báikkálaš searvama ja eavttuid bidjama buot suodjalanbargguide sámi geavahan- ja ássanguovlluin .
Det har vært gjennomført konsultasjoner for nasjonalparker , landskapsvern og naturreservater etter at avtalen ble inngått .
Konsultašuvnnat leat čađahuvvon álbmotmehciid , eatnadatsuodjaleami ja luonddureserváhtaid ektui maŋŋá go šiehtadus dahkkojuvvui .
I tillegg har det vært gjennomført konsultasjoner om forvaltning og forvaltningsplaner .
Dasa lassin leat čađahuvvon konsultašuvnnat hálddašeami ja hálddašanplánaid ektui .
Miljøverndepartementet og Sametinget har oppnådd enighet i vernesaker som har vært til behandling i Regjeringen og hos Direktoratet for naturforvaltning .
Birasgáhttendepartemeanttas ja Sámedikkis lea leamaš ovttaoaivilvuohta dain suodjalanáššiin maid Ráđđehus ja Luondduhálddašandirektoráhta leat meannudan .
Videre er det oppnådd enighet på lokalt- / regionalt nivå med fylkesmenn om etableringer av egne arbeidsutvalg for verneprosesser .
Dasto lea šaddan ovttaoaivil ­vuohta báikkálaš / guovlulaš dásis fylkamánniiguin ahte ásahuvvo sierra bargolávdegoddi suodjalanproseassaide .
Det er gjennomført en konsultasjon med Direktoratet for naturforvaltning om delegering av forvaltningsmyndigheten for to nasjonalparker ( Varangerhalvøya og Seiland ) , hvor det ikke ble oppnådd enighet .
Luondduhálddašan direktoráhtain lea čađahuvvon konsultašuvdna hálddašanválddi fápmudeamis guovtti álbmotmeahci ektui ( Várnjárga ja Sievju ) man oktavuođas ii šaddan ovttaoaivilvuohta .
Sametinget mener å ha registrert økende grad av lydhørhet og forståelse fra vernemyndighetene for de synspunkter som fremmes fra Sametinget .
Sámediggi oaivvilda ahte suodjalaneiseválddit orrot veaháš buorebut guldališgoahtán ja áddegoahtán daid oainnuid maid Sámediggi ovddida .
Sametinget vil fortsette å arbeide for etableringer av felles forvaltningsordninger .
Sámediggi áigu joatkit oktasaš hálddašanortnegiid ásahanbargguin .
2.4.4 Konvensjonen om biologisk mangfold
2.4.4 Biologalaš šláddjivuođa konvenšuvdna
I 2007 har Sametinget deltatt på to arbeidsgruppemøter under konvensjonen om biologisk mangfold .
2007:s lea Sámediggi searvan guovtti bargo ­joavkočoahkkimii biologalaš šláddjivuođa konvenšuvnna oktavuođas .
Det ene møtet omhandlet forhandlinger om et internasjonalt regime for tilgang og fordeling av goder knyttet til genetiske ressurser .
Okta bargojoavkočoahkkin lea meannudan šiehtadallamiid riikkaidgaskasaš stivrema ektui go guoská genehtalaš resurssaiguin ávkkástallamii .
Det er vedtak på partsmøtet til konvensjonen om at forhandlingene skal gjennomføres innen år 2010 .
Konvenšuvnna oasálaščoahkkimis lea mearriduvvon ahte šiehtadallamat galget čađahuvvot ovdal jagi 2010 .
Genressurser er den tredje bærekjelken under konvensjonen om biologisk mangfold , de to første er bevaring og bærekraftig bruk av det biologiske mangfold .
Genaresurssat lea dat goalmmát oassi biologalaš šlád ­djivuođa konvenšuvnnas , dat guokte vuosttaža leat suodjaleapmi ja biologalaš šláddjivuođa ceavzilis geavaheapmi .
En rettferdig fordeling av godene knyttet til genressurser skal blant annet bidra til å bekjempe fattigdom i verden .
Buriid juogadeapmi vuoiggalaččat genaresurssaid oktavuođas galgá earret eará váikkuhit geafivuođa eastadeami máilmmis .
Arbeidsgruppemøtet bar preg av at partene fremdeles står langt fra hverandre , og at det gjenstår vanskelige forhandlinger før et internasjonalt regime om genressurser er på plass .
Bargojoavkočoahkkimis sáhtii vuohttit ahte oasálaččat ain leat guhkkin eret ovttaoaivilis , ja ahte šaddet váttis šiehtadallamat ovdalgo genaresurssaid riik ­kaidgaskasaš stivrejupmi lea ollašuhttojuvvon .
Det andre arbeidsgruppemøtet omhandlet artikkel 8(j ) i konvensjonen , som dreier seg om å respektere , bevare og opprettholde urfolks tradisjonelle kunnskaper .
Nuppi bargojoavkočoahkkimis lei sáhka konvenšuvnna artihkkala 8(j ) birra mii guoská álgoál ­bmogiid árbevirolaš máhtolašvuođaid árvvus atnimii , suodjaleapmái ja bisuheapmái .
Artikkelen omhandler også fornying og utøvelsene av tradisjonelle kunnskaper som legitimerer tradisjonelle levemåter , som er relevant for en bærekraftig bruk og bevaring av det biologiske mangfoldet .
Artihkal guoská maiddái árbevirolaš máhtolašvuođaid ođasteapmái ja čađaheapmái , maid vuođul árbevirolaš eallinvuogit , mat leat mávssolaččat biologalaš šláddjivuođa ceavzilis geavaheapmái ja suodjaleapmái dohkkehuvvojit .
Dette gjelder særlig tekst om informert samtykke fra ufolk og landrettigheter .
Erenoamážit láivudedje dan teavstta mii guoská álgoálbmogiid beales miehtamii ja eanavuoigatvuođaide .
2.4.5 Rovviltforvaltning
2.4.5 Boraspirehálddašeapmi
Rovvilt forårsaker store tap av rein og sau i samiske områder .
Boraspiret goddet ollu sávzzaid ja bohccuid sámi guovlluin .
Det økonomiske grunnlaget for saue- og reindriftsnæringen skal ikke utarmes på grunn av rovvilt .
Sávzadoalu ja boazodoalu ekonomalaš vuođđu ii galgga goarránit boraspiriid geažil .
Det kan ikke være riktig at den enkelte bonde og reineier skal bære det økonomiske ansvaret som skyldes en økologisk ubalansert forvaltning av rovvilt .
Ii sáhte leat riekta go ovttaskas boanda ja boazoeaiggát galgá gillát daid vahágiid mat bohtet das go boraspiret hálddašuvvojit ekologalaččat eahpedássedit .
Utfordringen er å beskytte næringsinteressene i områder med høye rovvilttap .
Hástalussan lea suodjalit ealáhusberoštumiid guovlluin gos leat ollu boraspiriid dahkan vahágat .
Overvåking og bestandsregistrering av rovvilt er fortsatt ikke tilfredsstillende .
Boraspiriid bearráigeahččan ja nálleregistreren ii leat velá ge dohkálaš .
Sametinget har ikke tillit til registreringene som danner grunnlag for reguleringer av rovviltstammene .
Sámedikkis ii leat luohttámuš daid registreremiidda maid vuođul boraspirenálit regulerejuvvojit .
De reelle rovviltbestandene er høyere enn det som er registrert .
Duohtavuođas leat boraspiret ollu eanet go mat leat registrerejuvvon .
Sametinget mener at det må tildeles nødvendige ressurser til å effektivisere uttak av rovvilt .
Sámediggi oaivvilda ahte galget addojuvvot dárbbašlaš resurssat beavttálmahttit boraspiriid goddima .
De aller fleste skadefellingstillatelser gir ikke felling av skadegjører .
Máhtolašvuođa ovddideami dihte ferte nannoseappot áŋgiruššat dutkamiin .
Det må satses mere på forsk ­ning for å utvikle kunnskaper .
Boraspiret leat juoh-ke beaivvi birra jagi doppe gos boazodoallu ge lea .
Særlig i områder med reindrift er det gjort lite på dette området .
Erenoamážit boazodoalloguovlluid ektui lea unnán dutkojuvvon .
Det må påbegynnes utvikling av en forvaltning av kongeørn .
Gonagasgoaskima hálddašeami ovddideapmi ferte álggahuvvot .
Dagens situasjon , med en passiv erstatningsutbetaling uten å gjøre noen tiltak eller reguleringer , kan ikke fortsette .
Ii sáhte šat joatkit passiivvalaš buhtadusaid máksimiin almmá ahte čađahuvvojit makkárge doaibmabijut dahje reguleremat .
For eksempel er det i Finnmark gjennom flere år dokumentert at kongeørn gjør omlag like stor skade som jerv .
Ovdamearkka dihte lea Finnmárkkus duođaštuvvon ollu jagiid ahte gonagasgoaskin dahká sullii seamma stuorra vahágiid go geatki .
Sametinget oppnevner et av fem medlemmer i de regionale rovviltnemndene i områder med samiske næringsinteresser .
Sámediggi nammada ovtta viđa lahtu gaskkas guovlulaš boraspirelávdegottiide guovlluin gos leat sámi ealáhusberoštumit .
Sametinget er opptatt av at medlemmene skal ha en god dialog med næringsinteressene i området .
Sámediggái lea deaŧalaš ahte lahtut bures gulahallet guovllu ealáhusberoštumiiguin .
Det må etableres faste møteplasser for organisasjoner og rovviltforvaltningen for å sikre dette .
Dán dihte leage deaŧalaš ahte ásahuvvojit fásta deaivvadeamit organisašuvnnaide ja boraspirehálddašeapmái .
Sametinget krever at det bevilges midler til bedre bestandsregistrering , bedre ordninger for uttak av skadedyr , mer forsk , ­ning utvikling av forvaltningsmetode for kongeørn , samt at det satses på bedre dialog mellom organisasjoner og forvaltning for å klare å gjennomføre vedtatt rovviltpolitikk .
Sámediggi gáibida ahte juolluduvvojit ruđat náliid buorebut reguleremii , buoret ortnegiidda vahátelliid goddimii , eanet dutkamii , gonagasgoaskima hálddašeapmái vuogi ovddideapmái , ja dasto buorebut bargat organisašuvnnaid ja hálddahusa gaskasaš gulahallamiin vai lea vejolaš čađahit mearriduvvon boraspirepolitihka .
Inntil det gjøres tiltak på disse områdene , vil tap , skader og erstatningsutbetalinger bare fortsette å stige .
Dáin guovlluin sturrot dušše ain vahágat ja buhtadusaid máksimat jos eai čađahuvvo vahágiid eastadandoaibmabijut .
2.4.6 Energi og vindkraft
2.4.6 Energiija ja bieggafápmu
Sametinget og Norges vassdrags- og energidirektorat ( NVE ) hadde i januar 2007 et møte om vindkraftutbygging og andre energisaker i samiske områder .
Sámedikkis ja Norgga čazádat- ja energiijadirektoráhtas ( NVE ) lei čoahkkin ođđajagimánus 2007 bieggafápmohuksema ja eará energiijaáššiid birra sámi guovlluin .
Det var enighet om at NVE og Sametinget i fellesskap skal utarbeide kjøreregler / prosedyrer for behandling av energisaker når det gjelder konsultasjonsavtalen mellom statlige myndigheter og Sametinget .
Lei ovttaoaivilvuohta das ahte NVE ja Sámediggi ovttas ráhkadit njuolggadusaid / prosedyraid energiijaáššiid meannudeapmái konsultašuvdnašiehtadusa ektui mii lea stáhta eiseválddiid ja Sámedikki gaskka .
NVE skal lage et utkast til slike kjøreregler / prosedyrer .
NVE galgá ráhkadit evttohusa dáid njuolggadusaide / prosedyraide .
Det vurderes om det skal avholdes faste halvårlige møter mellom NVE og Sametinget .
árvvoštallojuvvo galget go dollojuvvot fásta jahkebeallásaš čoahkkimat NVE ja Sámedikki gaskka .
NVE vil fortsatt avholde egne møter om energisaker hvis samiske interesser kan bli berørt av disse .
NVE doallá ain sierra čoahkkimiid energiijaáššiin jos dat sáhttet guoskat sámi beroštumiide .
Det er flere store utbyggingssaker på gang innenfor samiske områder .
Dál leat bargamin máŋggain stuorra huksenáššiin sámi guovlluin .
Sametinget har også mottatt høringsbrev for 9 vindkraftverk på Fosen-halvøya med tilhørende nettilknytninger .
Sámediggi lea maid ožžon gulaskuddanreivve 9 bieggafápmorusttegii Fosen-njárggas guoskevaš fierpmádatlaktimiin .
Noen vannkraftsutbygginger , blant annet i Finnmark og Nordland , vil komme i konflikt med reindriftsnæringen .
Muhtun čáhcefápmohuksemat earret eará Finnmárkkus ja Norlánddas šaddet vuostálaga boazodoaluin .
Det vil bli behov for konsultasjoner i flere av disse sakene .
Máŋgga dáid áššiid ektui šaddá dárbu konsulteret .
Sametinget ønsker derfor at den påbegynte prosessen med NVE om kjøreregler / prosedyrer sluttføres relativt raskt .
Danne sávvá Sámediggi ahte dat álggahuvvon proseassa NVE:in njuolggadusaid / prosedyraid hárrái gearggahuvvojit hui johtilit .
2.4.7 Motorferdsel
2.4.7 Mohtorjohtalus
Motorisert ferdsel i utmark er en moderne måte å videreføre utmarksbruk og utmarkshøsting .
Mohtorfievrruiguin johtaleapmi meahcis lea ođđa áiggi meahccegeavahan ja – ávkkástallanvuohki .
Samtidig vet vi at motorferdsel på barmark kan bidra til skader på naturen .
Seammás diehtit mii ahte bievlavuodjin mohtor ­fievrruigun sáhttá billistit luonddu .