pere/sami_parallel huggingface dataset:
Pressemeldinger Statsrådens kalender Bilder av statsråden Øvrig politisk ledelse Informasjonsenheten formidler spørsmål fra pressen til politisk ledelse og fagavdelingene . Vi hjelper presse og publikum med å finne fram til rett avdeling for kommentarer , bakgrunnsstoff og saksopplysninger .
Diehtojuohkinovttadaga bargun lea juohkit dieđuid departemeantta politihkalaš profiilla birra , váikkuhit oažžut buoret dieđuid servodahkii kultur- , falástallan ja eaktodáhtolašvuođapolitihka birra , dieđihit departemeantta dehálaš mearrádusaid ja árvvoštallamiid áigeguovdilis áššiin ja leahkit mielde bargamin dan badjelii ahte almmolašvuođalága áigumuš čuvvojuvvo .
Kommunikasjonssjef Hanne Gjørtz , tlf. 22 24 70 83 / 95 75 52 13 Faks : 22 24 78 07
Gulahallanhoavda Hanne Gjørtz E-poasta : Telefovdna : 22 24 70 83 Mobiila : 95 75 52 13
Informasjonsrådgiver Marius Bakke , tlf. 22 24 78 56 Informasjonsrådgiver Ketil Frøland , tlf. 22 24 80 35
Diehtojuohkinráđđeaddi Marius Bakke Preassaoktavuohta E-poasta : Telefovdna : 22 24 78 56
Informasjonsrådgiver Karen Moe Møllerop , tlf. 22 24 78 58
Diehtojuohkinráđđeaddi Karen Moe Møllerop Preassaoktavuohta E-poasta : Telefovdna : 22 24 78 58
Informasjonsrådgiver / nettredaktør Wenche Stadven Nybo , tlf 22 24 80 36
Diehtojuohkinráđđeaddi Wenche Stadven Nybo Neahttadoaimmaheaddji E-poasta : Telefovdna : 22 24 80 36
Informasjonssjef Signe Bjørvik
Diehtojuohkinhoavda Signe Bjørvik E-poasta :
Nr. : 9/2007
Nr. : 9/2007
Pressevakttelefon
Preassafáktatelefuvdna
Fiskeri- og kystdepartementet har pressevaktsordning i arbeidstiden .
Priváhta diehtu doaimmahussii
Pressen skal utelukkende benytte telefonnummer 22 24 66 99 mellom 08.00 og 15.45 på hverdager for kontakt med politisk ledelse i Fiskeri- og kystdepartementet .
Vuosárgga guovvamánu 12. b. rájes álggaha Guolástus- ja riddodepartemeanta preassafáktavuorroortnega bargoáiggis . Preassa galgá dušše geavahit telefonnummara 22 24 66 99 gaskal 08.00 ja 15.45 árgabeivviid .
Dersom behovet for kontakt utenom arbeidstid vurderes som særlig viktig , kan pressekontaktene nås på mobil .
Jus lea erenoamáš dehálaš váldit oktavuođa olggobealde bargoáiggi , de fáhte preassagulahalliid mobiillas .
Pressekontakter
Gulahallanovttadat
Psykisk helsearbeid i kommunene
Psykalaš dearvvašvuođadoaibma gielddain
Psykisk helsearbeid i kommunene er tiltak rettet inn mot mennesker med psykiske problemer og lidelser og konsekvenser av lidelser hos den enkelte , deres familier og nettverk .
Gielddaid psykalaš dearvvašvuođadoaimmat leat bálvalusat olbmuide geain leat psykalaš váttisvuođat ja váttut ja geat váttuid geažil leat ožžon vigiid , sin bearrašiidda ja fierpmádahkii .
Psykisk helsearbeid er både et kunnskaps- og et praksisfelt , og det omfatter også forebygging av psykiske problemer og lidelser , opplysningsarbeid og annet arbeid for å motvirke stigmatisering og diskriminering .
Psykalaš dearvvašvuođadoibmii gullá sihke oahppu ja hárjehallamat , ja dasa gullá maid psykalaš váttisvuođaid ja váttuid eastadeapmi , diehtojuohkinbargu ja eará doaimmat hehttet olggušteami ja vealaheami .
Brukermedvirkning og brukerinvolvering skal inngå i tilbudet til den enkelte og ved planlegging , organisering og drift av tjenestene i kommunene .
Juohkehaš gii oažžu fálaldaga galgá ieš beassat leat mielde váikkuheamen dan , ja mielde maiddái plánenbarggus , organiseremis ja gielddaid bálvalusjođiheames .
Organiseringen av det psykiske helsearbeidet varierer fra kommune til kommune .
Psykalaš dearvvašvuođadoaimmaid organiseren rievddada gielddas gildii .
Psykisk helsearbeid for barn og unge
Psykalaš dearvvašvuođadoaibma mánáide ja nuoraide .
Psykisk helsearbeid for barn og unge omfatter tilbud til risikoutsatte barn og unge og forebygging for å hindre utvikling av psykiske lidelser , rusavhengighet og andre psykososiale problemer .
Mánáid ja nuoraid psykalaš dearvvašvuođadoibmii gullet fálaldagat mánáid ja nuoraid riskajoavkkuide ja eastadit psykalaš váttuid ovdáneami , mirkosorjavašvuohta ja eará psykososiála váttisvuođat .
Kommunenes ansvar til barn og unge omfatter blant annet lavterskeltilbud som tilbyr utredning , behandling og oppfølging av barn , unge og deres familier .
1 ( 2006-2007 ) deattuha ahte gielddat boahtteáiggis galget hukset mánáide , nuoraide ja sin bearrašiidda vuosttášceahkkefálaldagaid mat fállet sivvadiđošteami , divššu ja čuovvoleami .
Kommunale tjenester skal styrkes med bl.a. psykologer og høgskoleutdannet personell med videreutdanning i psykososialt arbeid med barn og unge .
Gielddalaš bálvalusat galget nannejuvvot ee. eanet psykologaiguin ja allaskuvlaoahppan bargiiguin geainna lea lassioahppu psykososiála barggus mii guoská mánáide ja nuoraide .
Kultur- og fritidsaktiviteter bør tilrettelegges slik at barn og unge med psykiske vansker inkluderes .
Kultur- ja astoáiggedoaimmat berrejit lágiduvvot dainna lágiin ahte fátmmastit mánáid ja nuoraid geainna leat psykalaš váttut .
Fra 2007 har en rekke høyskoler et tilbud om tverrfaglig videreutdanning i psykososialt arbeid med barn og unge for personell i kommunene .
2007 rájes leat muhtun allaskuvllat fállan gielddabargiide fágaidrasttideaddji lassioahpu mánáid ja nuoraid psykososiála barggus .
Helsedirektoratet har også lansert en egen Veileder i psykisk helsearbeid for barn og unge i kommunene .
( Veileder i psykisk helsearbeid for barn og unge i kommunene ) . Psykalaš dearvvašvuođadoaibma rávis olbmuide .
Psykisk helsearbeid omfatter utredning , behandling og rehabilitering av både lettere psykiske vansker og alvorlige psykiske lidelser .
Psykalaš dearvvašvuođadoaibma fátmmasta sivvadiđošteami , divššu ja veajuiduhttima , sihke geahppa psykalaš váttuid ja eanet duođalaš psykologalaš váttuid .
Kommunenes innsats som rettes inn mot mennesker med alvorlige eller moderate psykiske lidelser vektlegger særlig :
Gielddaid rahčamuš olbmuid ektui geainna leat duođalaš dahje muddejuvvon psykalaš váttut , deattuha erenoamážit :
Tilfredsstillende bolig med tilstrekkelig bistand
Dohkálaš ásodat ja doarvái dohkálaš veahkki
Mulighet til å delta i meningsfylte aktiviteter , om mulig sysselsetting
Vejolašvuohta oasálastit ulbmillaš doaimmain , jos vejolaš barggahusas
Mulighet til å delta i et sosialt fellesskap og unngå sosial isolasjon
Vejolašvuohta oasálastit sosiála ovttasdoaibmamis ja garvit sosiála sierravuođa
Nødvendige og tilpassede helse- og sosialtjenester
Dárbbašlaš ja heivehuvvon dearvvašvuođa- ja sosiálabálvalusa
Gjennom Opptrappingsplanen for psykisk helse etablert over 3000 boliger for personer med psykiske lidelser .
Psykalaš dearvvašvuođa áŋgiruššanplána bokte lea ásahuvvon badjel 3000 ásodaga psykalaš buhcciide .
Det er beregnet et behov for 2800 flere boliger .
Lea rehkenastojuvvon ahte lea dárbu vel 2800 ásodahkii .
Dette følges opp gjennom et særskilt investeringstilskudd som er under utreding ( St. 1. prp. nr. 2006-2007 ) .
Dát čuovvoluvvo sierra ruhtadeami bokte maid dál lea árvvoštallamin ( St.prp. no 1 2006-2007 ) .
Helsedirektoratet har utgitt en veileder i psykisk helsearbeid for voksne i kommunene .
Dearvvašvuođadirektoráhta lea almmuhan bagadusa gielddaid psykalaš dearvvašvuođabarggu birra rávis olbmuide .
Helsedirektoratets og fylkesmennenes arbeid
Dearvvašvuođadirektoráhtta ja fylkkamánne doaimmat
Helsedirektoratet er departementets fagdirektorat og har et betydelig ansvar for å iverksette regjeringens politikk på psykisk helsefeltet , jf. http://www.helsedirektoratet.no/psykiskhelse / .
Dearvvašvuođadirektoráhtta lea departemeantta fágadirektoráhta mas lea erenoamáš ovddasvástádus johtui bidjat ráđđehusa psykalaš dearvvašvuođa politihka , gč . http://www.helsedirektoratet.no/psykisk /
Fylkesmennene har ansvar for den statlige oppfølgingen og veiledningen overfor kommunene .
Fylkamánnet galget ovddasvástidit stáhtalaš čuovvoleami ja bagadallama gielddaide .
Fylkesmannen skal gjennom rådgiverne for psykisk helsearbeid bistå kommunene i planarbeid , organisering , kompetanseutvikling og gjennomføring av arbeidet med å styrke tilbudet til mennesker med psykiske problemer , se www.fylkesmannen.no .
Fylkkamánne galgá psykalaš dearvvašvuođa ráđđeaddiid bokte veahkehit gielddaid plánabarggus , organiseremis , gealboovdánahttimis ja čađahit doaimmaid mat nannejit fálaldagaid olbmuide geainna leat psykalaš váttisvuođat , gč. www.fylkesmannen.no .
Rådata skal kunne brukes av flere
Vuođđodieđuid galget eanet sáhttit geavahit
Flere offentlige rådata skal nå bli tilgjengelige for de som måtte ønske å bygge videre på dem .
Eanet almmolaš vuođđodieđut galget lea olámuttos sidjiide geat háliidit daid ávkkástallat .
I dag finnes det både nett-tjenester og mobile applikasjoner som viser alt fra værmeldinger og flytider til bussruter og hvor nærmeste idrettsanlegg er .
Otne leat sihke neahtta-bálvalusat ja mobiila atnu prográmmat buotlágan dieđuid nugomat dálkedieđuid ja girdiáiggiid ja busseruvttuid ja gos lagamus falástallanrusttet lea .
Disse tjenestene er ofte utviklet av private virksomheter selv om de er basert på informasjon som forvaltes av det offentlige .
Dáid bálvalusaid leat eanas priváhta ásahusat hábmen vaikko daidda leat čohkkejuvvon dieđut mat leat almmolaš hálddus .
Fra 1. januar 2011 skal alle egnede rådata gjøres tilgjengelig i maskinlesbare formater .
2011 ođđajagimánu 1. beaivvi rájes galget buot heivvolaš vuođđodieđut lágiduvvot olahahttin ládje mášiidnalohkanhápmái .
- Dette gjelder informasjon som har samfunnsmessig verdi , som kan viderebrukes , som ikke er taushetsbelagt og der kostnadene ved tilgjengeliggjøring antas å være beskjedne , sier fornyingsminister Rigmor Aasrud .
- Dát guoská buot dieđuide main lea servodatlaš árvvolašvuohta , maid buohkat sáhttet ávkkástallat , maidda jávohisvuođageasku ii guoskka ja almmuheapmi ii dagat stuora goluid , dadjá ođasmahttinministtar Rigmor Aasrud .
Kravet skal inngå i alle tildelingsbrev som departementene skal sende til sine direktorater og etater for 2011 for å beskrive hva de skal gjøre kommende år .
Gáibádus galgá leat mielde buot 2011 juolludusreivviin maid departemeanttat galget sáddet iežaset direktoráhtaide ja ossodagaide mas čilgejit maid sii čuovvovaš jagi galget doaimmahit .
Viderebruk EU har beregnet markedsverdien av offentlige data i EU og Norge til 200 milliarder kroner .
Viidáset atnu EO lea meroštallan ahte EO ja Norgga almmolaš dieđuid márkanárvu lea sullii 200 miljárdda ruvdno .
Ved å gjøre offentlig informasjon i maskinlesbare formater tilgjengelig , åpnes det opp for nye , innovative tjenester basert på disse dataene .
Go láhččet almmolaš dieđuid dakkár hápmái ahte buot mášiinnat daid sáhttet lohkat , de rahppasit vejolašvuođa ásahit ođđa bálvalusaid dáid dieđuid vuođul .
- Vi har valgt å begynne med de dataene det er lettest å frigi .
- Mii leat válljen álgit daid dieđuiguin maid lea álkimus luvvet čiegusvuođas .
Det er et solid første skritt som skal bidra til å øke forståelsen for og bevisstheten om viderebruk , og hvilken verdi rådata kan ha for samfunnet , sier statsråden .
Dát lea vuosttaš dehálaš lávkin dasa mii galgá buoridit ipmárdusa ja dihtomielalašvuođa viidáset geavaheami birra , ja makkár árvu vuođđodieđuin lea servodahkii , lohká stáhtaráđđi .
Fellesføringen sier også at etatene ved nyetablering eller oppgradering av datasystemer skal vurdere om rådata bør gjøres tilgjengelig i maskinlesbare formater .
Oktasaš vuorkun mearkkaša ahte ossodagat go álggahit ođđa dahje ođastit gávdni dihtorvuogádagaid galget árvvoštallat láhččet vuođđodieđuid mášiidnalohkanhápmái ja nu ahte leat olámuttos .
Rundskriv P 5/2010 Fellesføringer i tildelingsbrevene for 2011
Johtočálus P 5/2010 Oktasašvuorku 2011 juolludusreivviin ( čujuhus siidui mii dušše gávdno girjedárogillii )
Ragnhild Ravna :
Ragnhild Ravna :
Minner fra skolen i Tana – med spesiell vekt på samarbeidet med Per Fokstad
Muittut Deanuskuvllas - erenoamážit ovttasbarggu birra Per Fokstadain
Ragnhild Ravna ( Foto utlånt av Ragnhild Ravna )
Ragnhild Ravna ( Gova luoikan Ragnhild Ravna )
Ragnhild Ravna er født i 1940 og oppvokst i Hurum i Buskerud og i Oslo .
Ragnhild Ravna lea riegádan 1940:s ja lea bajásšaddan Hurumas , Buskerudas ja Oslos .
Etter gymnaset fikk hun jobb som erstatningslærer i Tana .
Gymnása maŋŋá fidnii son barggu duddeoahpaheaddjin Deanus .
Der gifta hun seg og ble boende .
Dohko náitalii ja ásaiduvai .
1959–61 og 1963–2002 var hun ansatt i Tana kommune , først som lærer i barneskolen , seinere i forskjellige stillinger ved skolekontoret og som lærer og rektor ved musikkskole og kulturskole .
1959–61 ja 1963–2002 son lei barggus Deanu gielddas , álggus mánáidskuvlla oahpaheaddjin , dasto iešguđelágán virggiin skuvlakantuvrras , ja musihkaskuvlla ja kulturskuvlla oahpaheaddjin ja rektorin .
I løpet av denne tida har hun tatt lærerutdanning i Oslo og etterutdanning i bl.a. musikk , kulturfag , ledelse og samisk ved høgskolene i Bodø og Alta samt Samisk høgskole .
Seammá áigodagas son lea vázzán oahpaheaddjioahpu Oslos ja lasseoahpu earret eará musihkas , kulturfágas , jođiheames ja sámegielas Bådådjo ja Álttá allaskuvllain ja de vel Sámi allaskuvllas .
Ved sida av arbeidet i skoleverket har Ragnhild Ravna vært aktivt med i Folkeakademiet , og hatt forskjellige tillitsverv lokalt , i Folkeakademiet Hålogaland og på landsplan .
Skuvlabarggu lassin lea Ragnhild Ravna bargan Álbmotakademiijá-searvvis1 , ja sus leamaš iešguđetlágán luohttámušdoaimmat báikkálaččat , Hålogalándda Álbmotakademiijás ja riikadásis .
Hun har også vært leder for Laksen 4 H .
Son lea maiddái jođihan " Laksen " - nammasaš 4H-searvvi .
Per Fokstad ( 1890–1973 ) var lærer og skolestyrer i Tana og en av de fremste forkjempere for en samisk skole .
Per Fokstad ( 1890–1973 ) lei oahpaheaddji ja skuvlajođiheaddji Deanus ja lei sámi skuvlla ovddimus ovddasteddjiid gaskkas .
Allerede på 1920-tallet la han fram sin egen samiske skoleplan , som da fikk liten tilslutning .
1920-logus juo buvttii ovdan iežas sámi skuvlaplána , mii dalle ii fidnen dađe eanet doarjaga .
Han var leder for Samisk råd for Finnmark så lenge dette eksisterte ( 1953–64 ) .
Son lei Finnmárkku sámi ráđi jođiheaddjin nu guhká go dát gávdnui ( 1953–1964 ) .
Vi vil bringe mer stoff om og av Per Fokstad seinere i dette verket .
Mii buktit eanet čállosiid Per Fokstada gieđas ja su birra maŋŋelaš dán girjeráiddus .
Jeg takket ja og fikk like etter telefonkontakt med skolestyrer Per Fokstad .
Mun válden virggi , ja dakka maŋŋá fidnejin telefonoktavuođa skuvlajođiheaddji Per Fokstadain .
Jeg stilte spørsmål om hvor jeg skulle bo og om jeg skulle ta dyne med .
Jerren gos galgen orrut ja galgen go gokčasa váldit fárrui .
Svaret kom : « Hos Nils Olsen » .
Vástádus gullui : « Nils Olsena luhtte . »
Linja ble brutt , det var så dårlig telefonforbindelse nord-sør den gang .
Oktavuohta boatkanii , lei nu fuones telefonoktavuohta davvi ja mátti gaskkas dalle .
Men det kom straks etter telegram fra skolestyreren med ordene « Ta dyne sykkel kom » .
Muhto dakka maŋŋá bođii telegrámma skuvlajođiheaddjis dáiguin sániiguin : « Váldde gokčasa sihkkeliid boađe » .
Jeg dro så med tog , hurtigrute , buss og til sist drosje og kom til Bonakas i Tana .
Mun de vulgen , johten togain , hurtigruvttain , bussiin ja de loahpas vel droššain ja jovden Bonjákassii Deanus .
Min hybelvertinne , Marit , fulgte meg til Per Fokstad .
Mu láigolanja dáloeamit , Marit , mieđuštii mu Per Fokstada lusa .
Her ble jeg tatt godt imot av hele familien , og det skulle bli en av de mest gjestfrie hjemmene jeg besøkte dette første året i Tana .
Doppe válddii olles bearaš váimmolaččat mu vuostá , ja dát lei okta dain fávdnámus ruovttuin maid galledin dán vuosttaš jagi Deanus .
Den 31. august startet skolen etter nesten tre måneders sommerferie .
Borgemánu 31. beaivvi álggii skuvla measta golmma mánnosaš geasseluomu maŋŋá .
Hva slags innføring i læreryrket fikk så 19-åringen med fersk studenteksamen ?
Makkár veahki fidnii de 19-jahkásaš gii lei aiddo geargan gymnásas , ja gii galggai oahpaheaddjin bargagoahtit ?
Jo , det var å gå til materialrommet og leite fram passelige bøker for 2. og 3. skoleår .
Ná , ii lean go vázzilit materiálalatnjii ohcat vuogas girjjiid 2. ja 3. luohkkái .
Heldigvis hadde jeg sjøl gått folkeskolen på firedelt skole , og bøkene var omtrent de samme som jeg sjøl hadde blitt opplært i noen år tidligere .
Lihkus ledjen ieš vázzán álbmotskuvlla njealjeoasát skuvllas , ja girjjit ledje sullii seammá go dat maid mun ledjen čuvvon muhtun jagiid ovdal .
Hvorfor Per Fokstad ikke viste meg « Normalplanen av 1939 » , vet jeg ikke .
Manne Per Fokstad ii čájehan munnje « 1939`normálaplána » [ Normalplanen for landsfolkeskolen .
Til venstre : Per Fokstad
KUD 1939. ] , in dieđe .
Til høyre : Bildet er tatt utenfor huset til Per Fokstad i 1960 .
Moadde mánu golle ovdal go fuobmájin ahte dakkár plána gávdno .
Jeg tror Per Fokstad ga meg full tillit til å utføre arbeidet selvstendig .
Jáhkán Per Fokstad luhtii munnje ollásit barggu olis , bessen bargat hui iešheanalaččat .
Han var mer opptatt av å påvirke tenkesettet mitt .
Son vikkai baicce mu jurddašanvuohkái váikkuhit .
Han var i sine siste arbeidsår , fylte 68 år den høsten , jeg i mitt første .
Son lei maŋimuš bargojagistis , devddii 68 dan čavčča , mun ledjen vuosttaš bargojagistan .
Sørnorske studenter og lærere hadde og har fortsatt mye å lære av Finnmark-samfunnet når de kommer hit for å arbeide .
Máttanorgga studeanttat ja oahpaheaddjit sáhtte , ja sáhttet ain oahppat hui olu Finnmárkkuservvodagas go bohtet deike bargat .
Fokstad stilte meg spørsmål , mange i filosofisk retning , fikk meg til å komme på nye tanker .
Fokstad jearadii mus , máŋgii jearai filosofalaš gažaldagaid , fidnii mu smiehttat earáláhkái .
Den gang trodde jeg det var et pluss å komme fra adresse Oslo vest , men oppdaget jo etter hvert at jeg hadde en snever ballast i å forstå ulike kulturer .
Dalle gádden ahte lei buorre boahtit oarje-Oslos , muhto gávnnahin dađe mielde ahte in lean olus maidege oahppan das mo áddehaddat iešguđet kultuvrraid gaskkas .
Heldigvis hadde jeg en oppvekst og hele folkeskoletida fra en liten kommune i Buskerud , og erfaringen derfra var nyttig å ha med til den landsbygda jeg nå hadde flyttet til .
Lihkus ledjen maid bajásšaddan ja vázzán olles álbmotskuvlla uhca gielddažis Buskerudas , ja doppe vásáhusat ledje hui ávkkálaččat dan gilážis gosa dál ledjen boahtán .
Om jeg visste minimalt om samisk levesett , væremåte , tankeverden før , ble denne kunnskapen styrket i samarbeidet med Per Fokstad .
Jus vel dihten hui unnán sámi eallinvuogis , láhttemis ja jurddašanmálles ovdal , de ohppen olu das ovttasbarggus Per Fokstadain .
Han var den store læremester , han hadde en umåtelig energi i å gi av sin viten og forståelse .
Son lei stuorra oahpahanmeašttir , sus ledje rájehis searat máhtus ja áddejumis addit .
Han ville så gjerne at vi som slo oss ned i Tana skulle få øse av den rikdommen som samekulturen stod for .
Son nu háliidii ahte mii geat sajáiduvaimet Detnui galggaimet beassat goaivut sámekultuvrra rikkis gáldus .
I skolefriminuttene ser jeg han for meg stående på det lille lærerværelset på Tana skole ivrig forelesende om det samiske samfunnet , om Tana , om storsamfunnets overgrep , om sorgen over alt som var mistet .
Skuvlabottuin govahalan su čuččodeamen Deanu skuvlla uhca oahpaheaddjilanjažis , áŋgirit logaldallamin sámi servvodaga birra , Deanu birra , stuorraservvodaga vearrivuođaid birra , morraša birra , go moraštii buot , mii lei láhppon .
Han ga seg aldri i det han trodde på .
Ii goassege vuollánan das masa jáhkii .
Derfor ville han bruke meg og flere unge mennesker i kampen for å bevare det samiske .
Danin háliidii geavahit mu ja eará nuoraid buot sámi seailluheami rahčamis .
Jeg er takknemlig for at jeg fikk oppleve og lære av hans tanker .
Lean giitevaš go bessen vásihit su jurdagiid ja oahppat dain .
Han hadde stor omgangskrets av folk som kjempet for bevaring av det samiske samfunnet .
Sus ledje olu oahppásat , olbmot geat rahče sámi servvodaga seailluheami buorrin .
Flere av dem traff jeg i hans hjem .
Máŋgasa sis deiven su báikkis .
Han var sterkt opptatt av forfattere , malere , kringkastingsmedarbeidere , ja folk som kunne formidle ord og tanker gjennom sin kunst og sitt arbeid .
Son hirbmasit beroštii čálliin , govvadáiddáriin , radiomielbargiin , na buohkain geat sáhtte sániid ja jurdagiid ovdanbuktit bargguideaset bokte .
Han brukte å ta seg tre ukers permisjon om høsten for å dra til Oslo .
Son lávii čakčat golbma vahku virgeluomu váldit ja Osloi vuolgit .
Der møtte han innflytelsesrike personer som han så mulighet for å påvirke .
Doppe deaivvadii dehálaš olbmuiguin geaid oinnii vejolažžan váikkuhit .
Men han var ikke nådig mot dem han kalte for « toskhau » .
Muhto ii lean árpmolaš daiguin geaid gohčodii « toskhau » [ jallasoaivvit ] .
Dem nytta det ikke med , og de var ofte fra bestemte kanter av landet .
Olgeš bealde : Govva lea váldon Per Fokstad vistti olggobealde 1960:s .
En historie han likte å fortelle , var da presten her kritiserte han for å gå så sjelden i kirka .
( Govva : Ragnhild Ravna ) Fearán maid oidii muitalit , lei go báhppa lei váidalan ahte bođii nu hárve girkui .
Da hadde han svart : « Jeg plages med magen , ser du , har så dårlig fordøyelse . »
Dalle lei vástidan : « Mun giksašuvan čovjjiin , oainnat , mus lea nu fuones suolbmudeapmi . »
Han hadde en utrolig energi til tross for sin høye alder .
Sus lei jáhkkemeahttun alva vaikko lei viehka boaris .
I dag finner vi neppe lærere som er 68 år .
Dál eat dáidde gávdnatge oahpaheddjiid geat leat 68 jagi .
Han var skolestyrer på Tana skole med 70–80 elever , underviste ca. 25 6.–7. klassinger i alle fag bortsett fra sløyd og styrte skolebiblioteket .
Son lei Deanu skuvlla skuvlajođiheaddjin , skuvllas ledje 70–80 oahppi , son oahpahii 25 6.–7.-luohkkálačča buot fágain earret duojis , ja hoidii vel skuvlagirjerádjosa .
Maken til skolebibliotek skulle en lete langt etter .
Ja seamma buorre skuvlagirjerádjosa gal galgá guhká ohcat , jus oba gávdnoš ge .
Der var en mengde leseverdig voksen litteratur .
Doppe ledje olu buorit girjjit ollesolbmuid várás .
Elevene lånte flittig , fikk ta med seg fire bøker hver uke .
Oahppit luoikkahedje áŋgirit , besse njealji girjji váldit báikái vahkkosaččat .
Men full oversikt etter Deweys system [ Deweysystemet = System for klassifikasjon av faglitteratur , oppfunnet av amerikaneren Melvil Dewey i 1873 .
Muhto girjjit eai lean gal ollásit bardojuvvon Dewey systema mielde . [ Dewey systema = Fágagirjjálašvuođa klassifiserenvuogádat man amerihkálaš Melvil Dewey ovdánahtii 1873:s .
Brukes i de fleste norske bibliotek og i mange andre land .
Geavahuvvo eanáš Norgga girjerádjosiin ja máŋgga eará riikkás ge . ]
Samisk litteratur var så godt som fraværende i 50-årene .
Sámi girjjálašvuohta ii báljo gávdnon 50-logus .
Jeg mener at den første samiskspråklige boka som kom til skolene , var Johan Turis Mui ’ talus sámiid birra i 1965 .
Orun muitimin ahte vuosttaš sámegiel girji mii bođii skuvllaide lei Johan Turi girji Mui ’ talus sámiid birra 1965 .
Det var først i 1945 at Per Fokstad hadde blitt overført til Tana skole i Bonakas , en skolekrets med stor del av samisk befolkning .
Easkka 1945 lei Per Fokstad sirdojuvvon Deanu skuvlii Bonjáhasas , mii lei skuvlabiire gos ásse olu sápmelaččat .
Før krigen var han på Norskholmen skole med stort innslag av finsk / kvensk befolkning .
Ovdal soađi lei son Dážasullo skuvllas , gosa gulle olu suopmelaččat / kveanat .
Hans tidligere elever forteller at han var svært lojal mot myndighetene , dvs. han brukte ikke samisk på skolen i etterkrigstida selv om mange av elevene var samisktalende .
Su ovddeš oahppit muitalit ahte son lei hui oskkáldas eiseválddiid ektui , son ii geavahan sámegiela skuvllas maŋŋásoađiáigge , vaikko olu oahppit ledje ge sámegielagat .
Men han forbød dem ikke å snakke samisk seg imellom .
Muhto ii son gieldán sin sámásteames gaskaneaset ge .
Imidlertid brukte han lokalt samisk stoff i sine mange spennende sagn og fortellinger , joiken « Voi dán Biettár Káre » , og påvirket sterkt tilhørigheten til lokalsamfunnet .
Muhto son geavahii báikkálaš sámi kultuvrra dain máŋggain gelddolaš muitalusain ja máidnasiin maid geavahii oahpahusas , geavahii maid luođi Vuoi dán Biehtár-Káre , ja váikkuhii garrasit dasa ahte oahppit dovde gullevašvuođa báikegoddái .
« Ikke glem ditt eget språk og hjemsted ! »
« Állet vajáldahte giela ja ruovttobáikki ! »
brukte han å innprente elevene .
lávii ohppiide rávvet .
Da Margarethe Wiigs samiske ABC kom ut i 1951 , fikk elevene kjøpt boka av Per Fokstad .
Go Margarethe Wiiga sámi áppes ilmmai 1951:s , de besse oahppit girjji oastit Per Fokstadas .
Da ga han tilbud til noen av elevene om å få lære samisk .
Dalle fálai son sámegieloahpahusa soapmásiidda .
Elevene hans omtaler han med ros for den gode norskopplæringen han ga dem .
Su oahppit rámidit buorre dárogieloahpahusa maid lážii sidjiide .
Det gjaldt så vel grammatikk som litteratur og skriftlig norsk .
Dát guoskkai sihke giella- , girjjálašvuođa- ja čállinoahpaheapmái .
Norsk og matematikk var det viktigste i hans skole .
Dárogiella ja matematihkka ledje dehálamos fágat su skuvllas .
Når de kom seg videre på skoler , ble det lagt merke til hvor dyktige Fokstads elever var i norsk .
Go viiddásat besse eará skuvllaide , de fuomášuhttui man čeahpit dárogielas Fokstada oahppit ledje .
Han vokste opp under den norske nasjonalreisningen , var sjøl 14 år i 1905 , og ble en ivrig formidler av Ivar Aasens tanker og diktning .
Son šattai bajás norgga našunhuksenáiggis , lei ieš 14 jagi 1905:s ja áŋgirit ovdanbuvttii Ivar Aasena jurdagiid ja diktema .
Ivar Aasens sanger ble flittig brukt i skolestua , og Fokstads norske skriftspråk var meget radikalt .
Ivar Aasena lávlagat viššalit geavahuvvojedje skuvlavisttis , ja Fokstada dárogiel čállingiella lei hui radikála .
Jeg har aldri sett noen samiskspråklig skriftlig nedtegning av han .
In leat goassige oaidnán maidege maid son lea sámegillii čállán .
Men skrive samisk må han trolig ha kunnet .
Muhto čállit sámegiela son lea várra máhttán .
Det kunne mange samisktalende fra Tana som var av hans generasjon .
Dan máhtte máŋga sámegielaga Deanus geat gulle su bulvii .
Da de gikk på skolen , hadde det vært to-språklige bøker , norsk på den ene siden og samisk på den motsatte .
Go sii vázze skuvlla , de ledje guovttegielat girjjit , main lei dárogielteaksta nuppi bealde , sámegielteaksta ges nuppi bealde .
Og « da leste vi selvfølgelig den samiske , » fortalte Anna Biggi fra Bonakas , som var født i 1899 .
Ja « dalle logaimet sámegillii dieđusge » , dajai Anna Biggi Bonjáhasas , gii lei 1899:s riegádan .
Fokstad var ikke selv noen utøvende kunstner , men han så skjønnheten og uttrykkene i bilder , tekstiler , joik og annen musikk .
Fokstad ieš ii lean dáiddár , muhto oinnii čábbodaga ja olggosbuktima govain , tekstiilain , luđiin ja eará musihkas .
Han tok med Saviobilder på skolen som elevene skulle prøve å reprodusere .
Son válddii Savio-govaid skuvlii , maid oahppit galge de viggat reproduseret .
Han var ivrig med å få elevene til å øve inn skuespill , julespill og holde basarer .
Son áŋgirušai fidnet ohppiid hárjehallat smávva neaktinbihtáid , juovlabihtáid , ja basáraid doallat .
Skolekringkastinga ble flittig brukt , særlig programmer fra andre kulturer .
Son geavahii viššalit skuvlaradioprográmmaid , eandalit prográmmaid mat muitaledje eará kultuvrraid birra .
Han anså det som viktig å godta andre kulturer og folkeslag .
Su mielas lei dehálaš dohkkehit eará kultuvrraid ja álbmogiid .
Det skulle igjen føre til stolthet av seg sjøl og egen identitet .
Dát fas galggai bohciidahttit iežas kultuvrra ja identitehta dohkkeheami ja rámi .
Men han hadde det slett ikke lett med mange av elevene .
Muhto ii lean eisege álki sutnje buot ohppiid ektui .
Mange foreldre mislikte Per Fokstads samiske holdninger og kamp for det samiske .
Máŋga váhnema eai liikon Per Fokstada jurdagiidda sámevuođas ja su áŋgiruššamii sámivuođa ovddas .
Dette gjorde sitt til at en del elever opponerte , for de visste at de hadde støtte hjemme og dermed ikke noe å frykte om de lagde bråk på skolen .
Dát fas dagahii ahte olu oahppit vuosttaldedje su , go dihte ahte báikkis dorjo sin , eai ge dárbbašan ballat vaikko rigerejedje skuvllas .
Første skoledag på Boftsa skole , ca 25 august 1968 .
Vuosttaš skuvlabeaivi Bovccá skuvllas , su. borgemánu 25.b.1968 .
Barn født i 1961 .
Mánát riegádan 1961:s .
Stående fra venstre Geir Johansen , Trond Solbakken , tvillingene Gunn og Ina Olsen , Berit Opdahl , Rita Alise Johansen , Inger Lise Ramstad , Solfrid Kratteng , Torgunn Torheim og Liv Simonsen , lærer .
Gurutbealde čuožžumin Geir Johansen , Trond Solbakken , currežat Gunn ja Ina Olsen , Berit Opdahl , Rita Alise Johansen , Inger Lise Ramstad , Solfrid Kratteng , Torgunn Torheim ja Liv Simonsen , oahpaheaddji .
På huk fra venstre Kjell Grønnås , Asbjørn Kristoffersen , Mogens ? , Øyvind Ravna , Merethe Berg , Marit Ravna , Mona Stensgård , Solfrid Aslaksen og Bjørg Sabbasen .
Čeagŋut gurutbealde Kjell Grønnås , Asbjørn Kristoffersen , Mogens Bidstrup Andersen , Øyvind Ravna , Merethe Berg , Marit Ravna , Mona Stensgård , Solfrid Aslaksen ja Bjørg Sabbasen
Samisk språk i Tana-samfunnet hadde gjennom flere tiår lidd svært av fornorskningen .
Deanuservvodagas lei sámegiella máŋggaid logiid jagiid juo gillán dáruiduhttima geažil .
Her i Nedre Tana hadde mange institusjoner påvirket i samme retning : Forsvaret , barnehjemmet , embetsstanden , landbruksskolen , Finnemisjonen .
Dáppe Vuolle Deanus ledje olu asáhusat geassán seammá guvlui : Soahteveahka , mánáidruoktu , ámmátlaččat , eanandoalloskuvla , Sámemiššuvdna .
Mange har sagt til meg at tida som flyktning , som evakuert , bidro sterkt til å forkaste og glemme det samiske .
Máŋggas leat munnje muitalan ahte eváhkko- ja báhtáreaddjivásáhus lea báidnán sin guođđit ja vajáldahttit sámegiela ja sámevuođa .
I ettertid forstår vi at evakueringstida ble et dobbelt tap for folk i Tana og alle i Finnmark og Nord-Troms som ble rammet av tyskernes utrydding .
Maŋŋá áddet ahte eváhkko šattai guovttegeardásaš massimin sihke Deanu álbmogii ja olles Finnmárkku ja Davvi-Romssa álbmogii , geaidda duiskalaččaid billisteapmi guoskkai .
De mistet hus , hjem , husgeråd , bilder , og de mistet sin samiske tilhørighet .
Sii manahedje visttiid , ruovttuid , vistegálvvuid , govaid , ja manahedje vel sámi gullevašvuođa .
Språket ble svært fort lagt bort til fordel for det norske .
Giella biddjui jođánit eret , dárogiella bođii sadjái .
Heller ikke Per Fokstad snakket samisk med sine egne barn .
Iige Per Fokstad ieš hállan sámegiela mánáidisguin .
Per Fokstad hadde vært med i komiteen som ble oppnevnt i august 1956 .
Per Fokstad lei leamaš fárus lávdegottis , mii nammaduvvui 1956 borgemánus .
Dette arbeidet må ha styrket troen hans på at det fortsatt var håp for språket og kulturen .
Dát bargu ferte leat dorjon su jáhku , ahte lei ain doaivva sihke gillii ja kultuvrii .
Jeg husker han kunne stå foran samisktalende elever i friminuttene og intenst anmode : « Du må snakke samisk , hála sámegiela ! »
Muittán su čuččodeamen sámegielat ohppiid ovddas bottuin , garrasit ávžžuheamen : « Hála sámegiela ! »
I 1961 nådde Fokstad pensjonsalder .
1961 manai Fokstad ealáhahkii .
Jeg dro til 2-årig lærerskole i Oslo , var da gift i Bonakas , og meget innstilt på å komme tilbake etter endt utdanning .
Mun álgen 2-jahkásaš oahpaheaddjiskuvlii Osloi , ledjen dalle náitalan Bonjákassii , ja ledjen plánen boahtit ruovttoluotta skuvlla maŋŋá .
Folk , natur og kultur passet meg godt .
Lokten bures álbmogiin , lundduin ja kultuvrrain .
Tana skole hadde problemer å få fatt på 1. klasselærer dette året .
Deanu skuvlii lei váttis fidnet 1. luohká-oahpaheaddji dan jagi .
Da var ikke Fokstad snauere enn at han tok et arbeidsår til , men da kun som lærer .
Dalle ii lean Fokstad váttis jearrat , son válddii vel ovtta bargojagi , muhto dán háve oahpaheaddjin .
Bildet er tatt om våren 1960 i bakken ovenfor Tana skole i Bonakas .
Govva lea váldon 1960 giđa luohkás bajábealde Deanu skuvlla , Bonjáhasas .
I finværet dro klassen dit og spiste matpakka si .
Čáppa dálkin manai luohkká dohko niestti borrat .
Fra venstre Ole Sabbasen , Thorbjørn Skjåvik , Are Fokstad , Ragnhild Ravna ( lærer ) , Anna Dervola , Hjørdis Krogh , May Britt Lavre , Lisbeth Biti ( bak ) , Inger ?
Gurutbealde Ole Sabbasen , Thorbjørn Skjåvik , Are Fokstad , Ragnhild Ravna ( oahpaheaddji ) , Anna Dervola , Hjørdis Krogh , May Britt Lavre , Lisbeth Biti ( duohken ) , Inger ?
, Kirsti Nordgaard , Torill Bertheussen , Bjørn Biti .
, Kirsti Nordgaard , Torill Bertheussen , Bjørn Biti .
I 1965 ble den første kulturnemnda i Tana oppnevnt .
1965 nammaduvvui vuosttaš kulturlávdegoddi Deanus .
Per Fokstad ble valgt inn , likedan Anna Biggi , Karl Hjelvik og Toralv Pedersen .
Per Fokstad válljejuvvui dasa , nu mo maiddái Anna Biggi , Karl Hjelvik ja Toralv Pedersen .
Selv ble jeg valgt som leder .
Ieš válljejuvvojin jođiheaddjin .
For meg var det inspirerende å få samarbeide med slike personligheter selv om jeg følte at vi ikke var helt på bølgelengde i kulturarbeidet .
Munnje lei movttiidahtti beassat dakkár mihtilmas olbmuiguin ovttasbargat , vaikko vel dovden ahte eat lean áibbas ovttaoaivilis kulturbarggus .
Per Fokstad fikk 11 år som pensjonist før han døde i 1973 .
Per Fokstad oaččui eallit 11 jagi ealáhagas ovdalgo jámii 1973:s .
I Bonakas kunne vi daglig treffe han spaserende på veien .
Bonjáhasas deaivvadeimmet su vádjoleamen geainnu alde .
Han måtte helst ha seg et par turer om dagen .
Son liikkui fitnat vázzimin moddii beaivái .
Og han tenkte mens han gikk , han hadde fortsatt drømmer , håp og ønsker .
Ja smiehtai váccedettiinis , sus ledje ain niegut , sávaldagat , doaivvut .
Da nyhetsmeldingen kom at Nordisk Samisk Institutt skulle etableres , kom det fra han : « Nå kan jeg dø . »
Go bođii ođasdiehtu ahte Sámi Instituhtta galggai vuođđuduvvot , de logai : « Dál sáhtán jápmit . »
I alle disse siste årene skrev han på ei bok om John Savio .
Buot dáid maŋimuš jagiid lei son čállimin girjji John Savio birra .
Skrivingen lå som en byrde over han .
Čállin lei noađđin su olggiide .
Boka fikk han aldri fullført .
Girjji ii goassege válbmen .
Han hadde stabler av artikler og skriv og avisutklipp på arbeidsrommet og i stua , og det var vel ikke så lett å ha oversikt over alt dette .
Sus ledje artihkkalat , aviisačuohpastagat ja čállosat bargolanjas ja orrunlanjas , ii lean gal nu álki doaladit buot dáin ollislaš gova .
Han jobbet for og ønsket fast samisk teater , samisk gymnas , morsmål i skolen , lengre samiske sendetider i radioen , ja , at alle vi som bor i dette området skal få muligheten til å oppleve verdien av det samiske .
Son háliidii ja barggai buot dáid ovddas : bissováš sámi teáhter , sámi joatkkaskuvla , eatnigiella skuvllas , guhkit sámegiel sáddenáiggit radios . Obalohkái áŋgirušai das ahte buohkat mii geat ássat dáin guovlluin galgat beassat vásihit sámevuođa árvvu .
« Det er så vakkert » , sa han .
« Lea nu čáppat » , dajai ieš .
Det er gått vel 30 år siden hans død , og tenk , så har vi opplevd mye av denne utviklingen som Fokstad drømte om .
Badjelaš 30 jagi leat mannan su jápmima maŋŋá , ja jurddaš , mii leat vásihan olu das maid Fokstad niegadii .
Så mange ganger jeg hadde ønsket at han hadde fått opplevd mye av dette som han hadde sådd spirer til .
Máŋgii lean sávvan ahte son beasašii vásihit olu das masa son lei gilván siepmaniid .
Mens han ennå levde , fikk hans nevøs barn starte skoletida i Seida med samisk som opplæringsspråk ( Skoleloven av 1959 ) .
Dan botta go ain elii , de beasai su neabi mánná álggahit skuvlaáiggi Sieiddás sámegielain oahpahusgiellan ( 1959 skuvlalága mielde ) .
Etter hans død , i 1975 kom ny skolelov der det i § 40 står : « Barn i samiske distrikt kan få samisk dersom foreldrene krever det » .
Maŋŋá go jámii , 1975:s , bođii ođđa skuvlaláhka man § 40:s čuožžu : « Barn i samiske distrikt kan få samisk dersom foreldrene krever de . » .
Jeg gjorde mine elever og foreldre oppmerksom på dette .
Mun de fuomášuhtten oahppiidasan ja sin váhnemiidda ahte sis lea dát riekti .
En del elever ønsket tilbudet , og det ble satt i gang på Seida skole der jeg da arbeidet .
Muhtumat háliidedje dakkáraš fálaldaga , ja sámegielfálaldat álggahuvvui ge Sieiddá skuvllas , gos dalle bargen .
Men det var bare en time pr. uke , elevene lærte nok ikke så mye .
Muhto lei dušše okta tiibmu vahkkui , oahppit eai dáidde oahppat dađe eanet .
Som foreldre søkte vi også om samiskopplæring for vårt yngste barn som svært gjerne ville lære .
váhnemin ozaime maid sámegieloahpahusa nuoramus mánnáseame , gii duođaid háliidii oahppat .
Skolen hadde sterke motforestillinger mot å sette i gang en slik opplæring « som da ville ødelegge for engelskopplæringa » ble det sagt i svarskrivet .
Skuvla vuostálasttii garrasit bidjamis johtui dakkár oahpahusa , « mii dalle bilidivččii eŋgelasgieloahpahusa » , čállojuvvui vástidanreivves .
Men barnet vårt fikk et beskjedent samisktilbud en time i uka sammen med to andre elever .
Muhto mánnáme fidnii gáržžiduvvon sámegielfálaldaga ovtta tiimmu vahkkui guvttiin eará ohppiin .
Denne uviljen til å legge til rette for samiskopplæring har vært merkbar på flere av skolene i Tana .
Dát vuosteháhku láhčit dili sámegieloahpahussii lea leamaš oidnosis moatti Deanuskuvllas .
Da måtte det gå på bekostning av noe annet .
Dalle bilidivččii muhtun eará fága ovddas .
De som har undervist i samisk i gamle Tana kommune har hatt en ensom jobb , ingen å samarbeide med og som oftest har de møtt liten forståelse fra ledelsen .
Sii geat leat oahpahan sámegielas boares Deanu gielddas leat bargan oktonasas , iige leat leamaš geainnage ovttasbargat , ja dábálaččat leat uhcán áddejumi fidnen jođiheddjiin .
Det var liksom så unødvendig med den samisken .
Lei mahkáš nu joavdelas , dat sámegiella .
Skolebuss har vært en del av dagliglivet for mange elever .
Skuvlabusse lea leamaš oassin máŋgga oahppi árgaeallimis .
Her venter elever fra Tana skole på bussen .
Dás vurdet Deanu skuvlla oahppit busse .
Bildet er tatt i Bonakas ca 25. august 1968 , første dag etter sommerferien og aller første skoledag for Øyvind Ravna .
Govva lea váldon Bonjáhasas su. borgemánu 25. b. 1968 , vuosttaš beaivvi geasseluomu maŋŋá , ja Øyvind Ravna vuosttaš skuvllabeaivi .
Derfor fikk også lillebroren Per Torleiv på 3 år også være med .
Danin beasai maiddái unnavieljaš , 3-jahkásaš Per Torleiv čuovvulit .
Fra venstre tvillingene Ole og Per Sabbasen , Øyvind Ravna og Per Torleiv Ravna .
Gurutbealde currežat Ole ja Per Sabbasen , Øyvind Ravna ja Per Torleiv Ravna .
Jeg ble pensjonist i 2002 .
Mannen ealáhahkii 2002:s .
Jeg har fått arbeide i Tana kommune i spennende utviklingsår .
Lean beassan bargat Deanu gielddas hui gelddolaš ovdánahttinjagiid .
Mange unge mennesker har fått tilbake det utdøende språket , og flere barn enn noen gang går i samisk barnehage .
Olu nuorat leat fidnen ruovttoluotta jápmán giela , ja eanet mánát go goassege ovdal vázzet sámi mánáidgárddis .
Samisk er blitt « in » .
Sámegiella lea šaddan « bivnnuhin » .
Deanu sámeskuvla er etablert i nye lokaler og har god rekruttering .
Deanu sámeskuvla lea sajáiduvvan ođđa visttiide ja dohko leat ollugat geat ohcet .
Barn av ikke-samisktalende foreldre kan få tilbake det tapte språket .
Dárogielhálli váhnemiid mánát sáhttet fidnet ruovttoluotta masson giela .
Språket er det beste redskapet i kulturforståelse og tilhørighet .
Giella lea buoremus reaidu kulturáddejumis ja gullevašvuođas .
Men majoritetsspråket er sterkt .
Muhto eanetlogugiella lea nanus .
Det må en langt større innsats til hvis samisk skal bli et reelt likestilt språk i Tana .
Olu eanet návccat ja árja dárbbašuvvo jus sámegiella duođaid galgá šaddat dárogielain dassálagaid Deanus .
Hver lille fremgang for styrking av samisk språk og kultur , enten for enkeltindividet eller for institusjoner , medfører en kamp .
Ovdáneapmi lea leamaš lossat máŋgasiidda , sihke sidjiide geat háliidivčče oaidnit sámekultuvrra ollásit jávkama , ja kultur- ja giellanannejeaddjiid njunnožiidda .
Nr. : 128
Nr. : 128
Raimo Valle ny statssekretær for same- og minoritetssaker
Raimo Valle sáme- ja minoritehtaáššiid ođđa stáhtačálli
Kongen i statsråd utnevnte fredag 25. oktober Raimo Valle ( Ap ) til ny statssekretær i Arbeids- og inkluderingsdepartementet .
Gongagas stáhtaráđis , nammadii bearjadaga golggotmánu 25. b. . Raimo Valle ( Bb ) ođđa stáhtačállin Bargo- ja searvadahttindepartementii .
Valle kommer fra stillingen som assisterende stabssjef i Troms Fylkeskommune .
Válle lea dán rádjai bargan veahkkebargoveakhahoavdan Romssa Fylkkasuohkanis .
Raimo Valle er ny statssekretær ( Foto : Studio Snorre )
Raimo Valle ( Foto : Studio Snorre )
Valle etterfølger Berit Oskal Eira ( Ap ) , som går tilbake til Sametinget .
Valle čuovvu Berit Oskal Eira ( Bb ) , gii máhccá Sámediggái .
Mer informasjon : - utdanning og arbeidserfaring for Raimo Valle - pressemelding fra Statsministerens kontor - statssekretærer og politiske rådgivere i AID .
Eanet dieđut : - Raimo Valle oahppu ja bargovásáhusat - preassadieđáhus Stáhtaministara kantuvrras - BSDa stáhtačálli ja politihkalaš ráđđeaddi .
Ole Magnus Rapp :
Ole Magnus Rapp :
Små ord skaper stor strid i Tana
Smávva sánit dahket stuorra riiddu Deanus
Ole Magnus Rapp ( Foto : Elisabeth Rapp )
Ole Magnus Rapp ( Govva : Elisabeth Rapp )
Aftenposten var den riksavisa som hadde den største dekkinga av striden om den samiske læreplanen , og de fleste artiklene der var skrevet av journalist Ole Magnus Rapp .
Aftenposten lei dat áviisa riikadásis mii čálii eanemus sámi oahppoplánariiddu birra , ja lei Ole Magnus Rapp guhte čálii eanaš artihkkaliid .
Han er født i 1959 og vokst opp i Alta .
Son lea riegádan 1959:s ja lea bajásšaddan Álttás .
Han har blant annet studert « Nordområdekunnskap » og « Turisme på Nordkalotten » ved Høgskolen i Finnmark .
Son lea ee. lohkan Davviguovlomáhtu ja Davvikalohta turismma Finnmárkku allaskuvllas .
Denne artikkelen skreiv han i Aftenposten 13.09.1997 .
Dát artihkal lei Aftenposten-áviissas 13.09.1997 .
Små ord som « identitet » og « Deatnu » har satt sinnene i kok i Tana .
Smávva sánit nu mo « identitehta » ja « Deatnu » leat suhtadan olbmuid Deanus .
Samisk læreplan , som skulle være myndighetenes honnør til samene , har splittet den flerkulturelle kommunen .
Sámi oahppoplána , mii galggai leat eiseválddiid gudneskeaŋka sámiide , lea háddjen máŋggakultuvrralaš gieldda .
Forskjellen på læreplanene er minimale , og det legges ikke opp til tvangsundervisning i samisk .
Lea viehka unnán erohus dan guovtti oahppoplána gaskkas , ii ge šatta bákkolaš sámegieloahpahus .
Likevel har den satt sinnene i kok .
Liikká lea plána suhtadan olbmuid .
Det dreier seg om følelser og om årelang oppbygd aggresjon mot stadig mer samisk . Det begynte med kommunenavnet .
Lea dovdduid birra sáhka , ja lea suhttu mii lea máŋgga jagi badjel sturron go sámegiella dađistaga váldá eanet saji .
Det samiske « Deatnu » og norske « Tana » ble likestilt , og på veiskiltene kom det samiske først .
Sámegielat « Deatnu » ja dárogielat « Tana » šadde ovttadássásažžan , ja geaidnogalbbain čállojuvvui sámegiella bajimussan .
Så kom det samiske læreplanverk .
Muhtun báikkiin báhče ođđa galbbaid .
En nesten tusen siders bok på samisk , lulesamisk og norsk om hvordan skolene skal fremme lokalkultur og flerspråklighet .
Váile duhátsiidosaš girji sámegillii , julevsámegillii ja dárogillii mii čilgii mo skuvllat galget ovddidit báikkálaš kultuvrra ja máŋggagielatvuođa .
Et annet formål med læreplanen er å « fremme samisk identitet » .
Eará ulbmil oahppoplánain lea « ovddidit sámi identitehta » .
– Vi er norske og vi ønsker ikke at våre barn skal bli indoktrinert en samisk identitet , sier en gruppe foreldre med Jan Olsen i spissen .
– Mii leat dážat , eat ge háliit ahte min mánát galget indoktrinerejuvvot sámi identitehtii , dadjá váhnenjoavku man njunuš lea Jan Olsen .
I snart en måned har et varierende antall barn hatt hjemmeundervisning i protest mot samisk læreplan .
Váile mánu lea molsašuddi sturrosaš mánnájoavku oahpahuvvon ruovttus go váhnemat vuosttaldit sámi oahppoplána .
Sist uke var 60–70 pulter ved tre grunnskoler i Tana tomme .
Mannan vahku ledje 60–70 guorus beavddi golbma Deanu gieldda vuođđoskuvllain .
– Departementet har opptrådd klossete , mener rektor Kjell Munkebye ved Seida skole .
– Departemeanta lea čurbošan , oaivvilda rektor Kjell Munkebye Sieiddá skuvllas .
– Hele striden kunne vært unngått med bedre informasjon , eller ved å kalle planen for « nordnorsk » , ikke samisk .
– Sáhtášedje garvet riiddu ollásit jus livčče juohkán dieđuid buorebut , dahje jus gohčodivčče oahppoplána « davvinorggalaš » , ii ge sápmin .
Tana ligger i skjæringspunktet mellom finske , samiske og norske kulturer .
Gieldastivra divttii buot vihtta vuođđoskuvlla válljet goappá oahppoplána háliidedje geavahit .
Tre skoler valgte den norske , to foretrakk den samiske .
Golbma skuvlla válljejedje našunála oahppoplána , guokte skuvlla háliidedje sámi oahppoplána .
Departementet , derimot , viste til at Deatnu / Tana er definert som samiske kommune , med blant annet spesielle økonomiske virkemidler .
Muhto departemeanta čujuhii baicce dasa ahte Deanu gielda lea definerejuvvon sámi gieldan mii earret eará váldá vuostá erenoamáš ruhtadoarjaga .
Kommunen ble pålagt kun å følge samisk læreplan .
Gielda biddjojuvvui čuovvut duššefal sámi oahppoplána .
Anton Hoëm under grunnsteinseremonien for Diehtosiida , Guovdageaidnu 11.06.2007
Anton Hoëm under grunnsteinseremonien for Diehtosiida , Guovdageaidnu 11.06.2007
Demonstrasjon mot innføringen av samisk læreplan foran Tana rådhus , 25.08.1997 .
Sámi oahppoplána doibmiibidjama vuostálastin Deanu ráđđevistti olggobealde 25.08.1997 .
Nr. 2 fra høyre er leder i « Nei til Sameland » , Jan Olsen .
Nubbi olgeš bealde lea « Ii fal Sápmi » jođiheaddji . Jan Olsen .
Til høyre ordfører Leif Sundelin , som blir intervjua om kommunens syn .
Olgešbealde jearahállet sátnejođiheaddji Leif Sundelina gieldda oainnu birra .
Klossete innføring
Čurbošeapmi
Forskjellen på læreplanene er nesten bare kosmetisk , sier professor i pedagogikk Anton Hoëm ved Universitetet i Oslo .
Oahppoplánaid gaskkas erohus lea dadjat juo dušše olgguldas čikŋan , dadjá Oslo universitehta pedagogihkkaprofessora Anton Hoëm .
Han er født og oppvokst i Tanas nabokommune Nesseby og har i 30 år hatt samiske skolespørsmål som spesialitet .
Son lea riegádan ja bajásšaddan Deanu ránnjágielddas , Unjárggas , ja son lea 30 jagi dutkan sámi skuvlagažaldagaid erenoamážit .
– Det er ingen tvil om at reaksjonene mest retter seg mot departementets klossete innføring av planen .
– Lea eahpitkeahttá nu ahte reakšuvnnat čujuhit departemeantta čurbošeapmái go plána doaibmagođii .
Her burde det vært åpnet for valgfrihet i skolekretsene .
Livčče galgan leat vejolaš juohke skuvlabiirii válljet plána .
Hoëm mener at uttrykket « fremmer samisk identitet » burde vært utdypet nærmere .
Hoëm oaivvilda ahte dajaldat « ovddida sámi identitehta » galggašii leat buorebut čilgejuvvon .
– Slik jeg tolker samisk identitet , er dette et moderne , fremtidsrettet og flerspråklig menneske .
– Nu mo mun dulkon sámi identitehta , de lea dát ođđaáigásaš , boahtteáigásaš ja máŋggagielat olmmoš .
Valgfrihet
Válljenmunni
Læreplanen åpner for større valgfrihet enn før .
Oahppoplána láhčá dili stuorát válljenmunnái go ovdal .
Ingen blir tvunget til å lære samisk , man kan faktisk ha en skolehverdag som kun er norsk .
Ii oktage bággehala oahppat sámegiela , sáhttá eallit buiga dárogielat skuvlaárgabeaivvis .
Men Nordkalottens kultur , historie og samfunnsliv er sterkere vektlagt enn i tidligere skoleplaner .
Muhto Davvikalohta kultuvra , historjá ja servvodateallin leat nannosat deattuhuvvon go ovddit skuvlaplánain ledje .
Samisk kultur går på mange måter som en rød tråd gjennom læreplanen .
Sámi kultuvra lea máŋgga láhkái dán plána rukses árpu .
I faget Duodji , samisk håndtverk , skal en både lære om Vincent van Goghs kunstneriske uttrykk og om den samiske kunstneren Synnøve Persens spesielle farvebruk .
Duodjefágas galgá oahppat sihke Vincent van Gogha dáiddalaš bargguid birra ja sámi dáiddára Synnøve Persena erenoamáš ivdnegeavaheami birra .
I første klasse skal en lære samiske joiker , sanger og salmer .
Vuosttas luohkás galgá oahppat sámi luđiid , lávlagiid ja sálmmaid .
Man skal også lære dans .
Galgá maid oahppat dánsuma .
Sangen « Deilig er jorden » er også pensum .
Lávlla « Hávski lea eanan » lea maiddái lohkanlisttus .
I kristendomsfaget skal man lære om de sterke slektsbåndene i samiske familier , om gamle og nye samiske juletradisjoner , om Skapelsen , Jesu fødsel og moral .
Risttalašvuođafágas galgá oahppat sámi bearrašiid sohkadovddu birra , ođđa ja boares sámi juovlaárbevieruin , Sivdnideami , Jesus riegádeami ja morála birra .
I Tana-skolen har læreplanen skapt mange problemer .
Oahppoplána lea buktán máŋga váttisvuođa Deanu-skuvllaide .