pere/sami_parallel huggingface dataset:
Etter Sametingets oppfatning skal det mye til for å fravike de fornuftige og avbalanserte forslagene i Samerettsutvalgets innstilling - forslag som til minste detalj er utformet gjennom 17 år av et faglig og politisk meget bredt sammensatt utvalg .
Sámediggi ii jáhkášii beare álkin garvit Sámi vuoigatvuođalávdegotti árvalusa jierpmálaš ja dássálas evttohusaid — evttohusat maid fágalaččat ja politihkalaččat hui govdadit čohkkejuvvon lávdegoddi 17 jagi čađa lea hábmen ja válddahallan .
Slik Sametinget ser det var det nettopp en helhetlig løsning man bad om i en vanskelig politisk situasjon i 1980 .
Sámedikki oainnu mielde lei nappo ollislaš čoavddus maid váttis politihkalaš dilis 1980:s dáhtto .
Det i seg selv er én vektig grunn til at man bør vise tilbakeholdenhet med store rokkeringer i de forslagene Samerettsutvalget har lagt frem .
Dat lea iešalddis deaŧalaš sivvan dasa manne galggašii leat várrugas menddo ollu lihkahallamis evttohusaid maid Sámi vuoigatvuođalávdegoddi lea buktán .
SAMETINGETS GRUNNSYN
SÁMEDIKKI VUOÐÐOOAIDNU
Det samiske folket
Sámi álbmot
Sametingets hovedutgangspunkt er at vi samer er ett folk og urfolk . Vi har vår egen historie , våre egne tradisjoner , vår egen kultur , vårt eget språk og et eget landområde som vi opp til historisk tid har vært alene om å bebo og bruke .
Sámedikki váldovuođđun lea ahte sápmelaččat leat okta álbmot ja eamiálbmot , ja ahte mis lea iežamet historjá , iežamet árbevierut , iežamet kultuvra , iežamet giella ja iežamet eatnamat gos ja maid gitta historjjálaš áiggi rádjai leat okto ássan ja geavahan .
Vi har arvet våre rettigheter fra våre forfedre .
Mii leat árben vuoigatvuođaideamet min máttuin .
Den samiske kultur og livsform er et resultat av at vi har bodd , virket og levd i våre områder i uminnelige tider , lenge før noen annen folkegruppe for første gang kom til våre områder .
Sámi kultuvra ja eallinláhki lea boađusin das go leat orron , doaibman ja eallán iežamet guovlluin don doložis , mii lea guhká ovdal go oktage eará álbmotjoavku vuosttas geardde bođii min guovlluide .
Så langt skriftlige kilder beretter , var det i utgangspunktet i historisk tid kun samisk bosetting i det som vi i dag kaller Finnmark fylke .
Nu guhkás go čálalaš gáldot muitalit , orro historjjálaš áiggis álgoálggus dušše sápmelaččat dan guovllus maid dál gohčodit Finnmárkku fylkan .
Etter gammelnorsk språkbruk ble området kalt Finnmork , med andre ord samenes land eller mark ( se blant annet NOU 1997 : 4 , s. 242 ) .
Boaresdárogiela giellageavaheami mielde lei guovllu namma Finnmork , namalassii sápmelaččaid eana ( gč. ea.ea. NOU 1997:4 s. 242 ) .
Samene som et statskonstituerende folk
Sápmelaččat stáhtavuođđudeaddji álbmogin
Et annet utgangspunkt er at det samiske folket er ett av de statskonstituerende folk i landet .
Vuođđun lea maid ahte sámi álbmot lea nubbi riikka stáhtavuođđudeaddji álbmogiin .
Staten er grunnlagt på territoriet til to folk , nordmenn og samer .
Stáhta lea vuođđuduvvon guovtti álbmoga eatnamiid ala , dážaid ja sápmelaččaid .
Store deler av staten Norge er grunnlagt på territoriet til det samiske folket .
Stuorra oassi Norgga stáhtas lea vuođđuduvvon sámi álbmoga eatnamiid ala .
Vi forutsetter en prinsipiell likeverdighet mellom folkene .
Mii vuordit prinsihpalaš ovttaárvosašvuođa álbmogiid gaskka .
Av dette følger at samenes historiske rettigheter , bruk og rettsoppfatninger - og alt som ellers danner grunnlag for gjeldende rett , lovbeskyttelse og forvaltning , skal legges til grunn for rettsutviklingen og forvaltningen - på samme måte som nordmennenes rettigheter , bruk og rettsoppfatninger blir gjenstand for .
Dat mielddisbuktá ahte sápmelaččaid historjjálaš vuoigatvuođat , geavaheapmi ja riekteáddejupmi — ja buot mii muđui adnojuvvo gustojeaddji rievtti vuođđun , láhkasuodjaleapmi ja hálddašeapmi , galget leat riekteovdáneami ja hálddašeami vuođđun — seamma láhkai go dážaid vuoigatvuođat , geavaheapmi ja riekteáddejupmi leat .
Dette utgangspunktet må gjelde uansett hva som ellers er formulert i nasjonal og internasjonal lovgivning .
Dát ferte leat gustojeaddji vuođđun beroškeahttá das mii muđui lea daddjojuvvon nášuvnnalaš ja riikkaidgaskasaš lágain .
Vi aksepterer naturligvis også , samt forventer at vårt folks rettigheter til en fremtid skal sikres i samarbeid med det andre statskonstituerende folk , det norske folket , og i samarbeid med landets minoriteter .
Mii dohkkehit dieđusge maid , ja vuordit maid ahte min álbmoga boahtteáigevuoigatvuođat galget sihkkarastojuvvot oktiiráđiid nuppi stáhtavuođđudeaddji álbmogiin , dáža álbmogiin , ja oktiiráđiid riikka minoritehtaiguin .
Samisk eiendoms- , besittelses- og bruksrettigheter
Sámi eaiggáduššan- , háldo- ja geavahanvuoigatvuođat
Vårt folk har fra gammelt av tatt det for gitt at man eier og besitter sitt eget område som andre folk i verden , og at andre folk vil respektere det .
Min álbmot lea gitta doložis atnán diehttelassan ahte dat seamma láhkai go máilmmi eará álbmogat , eaiggáduššá ja hálde iežas guovlluid , ja ahte eará álbmogat dohkkehit dan .
Dette er blant annet godtgjort gjennom uttallige og ulike samiske uttalelser og krav , fra både enkeltpersoner , grupper , organisasjoner og andre representative samiske organer .
Dán leat earret eará lohkameahttun ja iešguđetlágan sámi cealkámušat ja gáibádusat duođaštan , sihke ovttaskas olbmuid , joavkkuid , organisašuvnnaid ja eará ovddasteaddji sámi orgánaid .
Vårt folk har aldri avhendet våre grunnleggende rettigheter i vårt eget område .
Min álbmot ii lea goassege luobahan iežas guovlluid vuođđo vuoigatvuođaidis .
Det samiske folks rettigheter , både kollektivt og individuelt , bygger på vår historiske eiendomsrett til området og kontinuerlige bruk , besittelse , tilknytning og virke i våre egne områder , fra de tidligste tider .
Sámi álbmoga vuoigatvuođaid vuođđun , sihke oktasaš ja ovttaskas , lea min historjjálaš eaiggáduššanvuoigatvuohta eatnamii ja joatki geavaheapmi , háldu , gullevašvuohta ja doaibma guovllusteamet juo don doložis .
Man kan derfor ikke trekke noen annen slutning enn at samenes eiendoms- og besittelsesrettigheter må aksepteres i samsvar med de historiske faktiske og rettslige omstendighetene og alminnelige rettferdighetsbetraktninger .
Danne ii sáhte loahppaoaidnu leat earágo ahte sápmelaččaid eaiggáduššan- ja háldovuoigatvuođaid ferte dohkkehit duohta historjjálaš ja rievttálaš dilálašvuođaid ja dábálaš rievttalašvuođa oainnu mielde .
Samisk kulturs eksistensielle grunnlag kjennetegnes av at det er utviklet en levemåte og ressursbruk som er tilpasset våre områders naturgitte forhold .
Sámi kultuvrra eksistensiálalaš vuođu dovdomearkan lea ahte lea ovddiduvvon eallinláhki ja gesursageavaheapmi mii lea heivehuvvon min guovlluid lundui .
Det må aksepteres at vår levemåte og ressursbruk gir grunnlag for like sterke og uttømmende rettigheter som for eksempel den norske bondekultur .
Ferte dohkkehuvvot ahte min eallinláhki ja resursageavaheapmi lea vuođđun seamma nana ja dievaslaš gáibádusaide go ovdamearkka dihte dáža boandakultuvra .
Ressursbruken har vært og er fortsatt mangesidig .
Resursageavaheapmi lea leamaš ja lea ain máŋggabealat .
Sametinget finner grunn til å understreke dette og minne om at mens reindriftens beitebruk lenge har vært gjenstand for lovgivning , har mye av den øvrige samiske ressursbruk vært lite påaktet og ivaretatt av lovverk og forvaltning .
Sámediggi atná dárbun deattuhit dán ja muittuhit ahte seammás go boazodoalu guohtongeavaheapmi guhká lea mearriduvvon lágas , de leat lágat ja hálddašeapmi uhccán beroštan ja gozihan eará sámi resursageavaheami .
Staten har ikke har ansett seg for å være eier av Finnmarks jord før fornorskningstidens ideologi fikk sette sitt preg på både lovverk og forvaltning .
Stáhta ii leat atnán iežas Finnmárkku eatnamiid eaiggádin ovdal go dáruiduhttima ideologiija báinnii sihke lágaid ja hálddašeami .
Staten har likevel i praksis innen store områder opptrådt med respekt for vårt folks rettigheter , særlig i forrige århundre og langt inn i dette århundret .
Stáhta lea dattetge geavahusas ollu guovlluin árvvusatnán min álbmoga vuoigatvuođaid , earenoamážit ovddit čuohtejagis ja guhkás dán čuohtejahkái .
Fra samisk side har man akseptert statlig overhøyhet , men ikke akseptert staten som privat jordeier .
Sápmelaččat leat dohkkehan stáhta ráđđejeaddjin , muhto ii fal priváhta eanaeaiggádin .
Sametinget kan ikke se at samenes eiendomsrett og bruksrettigheter på noe tidspunkt har opphørt .
Sámedikki áddejumi mielde eai leat sápmelaččaid eaiggáduššan- ja geavahanvuoigatvuođat goassege manahuvvon .
Sametinget forutsetter derfor at disse forhold vil bli utførlig drøftet i Justisdepartementets og Sametingets prosjekt om samiske sedvaner og rettsoppfatninger .
Danne vuordá Sámediggi ahte dát bealit dárkilit guorahallojuvvojit Justisdepartemeantta ja Sámedikki prošeavttas boares sámi vieruid ja riekteáddejumi birra .
Det er vår umistelig rett å ivareta og utvikle våre næringer og vårt samfunn utfra egne felles vilkår .
Lea min vearditmeahttun vuoigatvuohta gozihit ja ovddidit min ealáhusaid ja servodaga iežamet oktasaš eavttuid vuođul .
Vi vil i fellesskap , og i samarbeid med andre , ta vare på vårt land , våre vann og naturrikdommer og vår nasjonale arv for kommende generasjoner .
Mii dáhttut ovttas , ja oktiiráđiid earáiguin , váras atnit iežamet eatnamiid , čáziid , luondduriggodagaid ja nášuvnnalaš árbbi boahttevaš buolvvaide .
Det primære ansvar for beskyttelse og utvikling av den samiske kultur og det samiske språk tilligger samene selv .
Sámi kultuvrra ja sámegiela suodjaleami ja ovddideami vuođđo ovddasvástádus lea sápmelaččaid iežaset .
Det er også klart at såvel internrettslige som folkerettslige forhold , medfører at de vanlige flertallsargumenter som er brukt mot samisk medbestemmelse ikke kan anvendes mot Sametingets beslutningsmyndighet .
Lea maid čielggas ahte sihke siskkáldasrievttálaš ja álbmotrievttálaš bealit dagahit ahte dábálaš eanetlohkoákkat mat leat geavahuvvon sámi mieldemearrideami cakkadeamis , eai sáhte geavahuvvot Sámedikki mearridanválddi vuostá .
Derfor burde det heller ikke være problematisk å etablere et varig vern mot skadelige inngrep i natur .
Danne ii galggašiige leat váttis ásahit bistevaš suodjaleami meassamiid vuostá mat billistit luonddu .
Dette må sikres gjennom en avtale der statsmyndighetene anerkjenner Sametingets rett til å nekte inngrep i samiske områder på mer permanent basis .
Dán ferte sihkkarastit šiehtadusain mas stáhtaeiseválddit dohkkehit Sámedikki vuoigatvuođa eambbo bissovaččat biehttalit meassamiid sámi guovlluin .
Videre må man få etablert en permanent ordning med konsultasjoner og forhandlinger med landets politiske myndigheter om viktige saker som kan berøre vårt folk , deriblant lovforarbeider som kan berøre samiske rettigheter .
Dasto galggašii ásahuvvot bissovaš konsultašuvdna- ja šiehtadanortnet riikka politihkalaš eiseválddiiguin deaŧalaš áššiin mat gusket min álbmogii , nugo láhkaválmmastanbarggut mat sáhttet guoskat sámi vuoigatvuođaide .
Norges nasjonale og internasjonale rettslige forpliktelser overfor samene
Norgga nášuvnnalaš ja riikkaidgaskasaš rievttálaš geatnegasvuođat sápmelaččaid guovdu
Et fjerde utgangspunkt er Norges rettslige forpliktelser overfor det samiske folket , deriblant Grunnlovens §110A , Sameloven , ILO-konvensjon 169 og andre internasjonale bestemmelser , som alle anerkjenner samenes rett som ett folk og urfolk .
Njealját vuođđun leat Norgga rievttálaš geatnegasvuođat sámi álbmoga ektui , nugo Vuođđolága § 110 A , sámeláhka , ILO-konvenšuvdna nr. 169 ja eará riikkaidgaskasaš mearrádusat , mat buohkat dohkkehit sápmelaččaid vuoigatvuođaid oktan álbmogin ja eamiálbmogin .
Det er viktig at både enkeltpersoner blant samene , samiske grupper og Sametinget får entydige garantier for at samiske rettigheter og kulturfundament ikke fratas med henvisning til likestilling mellom nordmenn og samer .
Lea deaŧalaš ahte sihke ovttaskas sápmelaččat , sámi joavkkut ja Sámediggi ožžot čielga dáhkádusaid das ahte sámi vuoigatvuođaid ja kulturvuođuid ii sáhte manahit čujuhusain dásseárvui dážaid ja sápmelažžaid gaskka .
Særlig viktige er ressurser , næringer og bosetning som samisk kultur er avhengig av .
Earenoamáš deaŧalažžan leat resurssat , ealáhusat ja ássan , maid duohken sámi kultuvra lea .
I sammenlikningen med de rettigheter urfolk i mange andre land er erkjent gjennom forhandlinger med sine lands regjeringer , er likestilling av samiske interesser med andre interesser intet skritt fremover og det vil ikke sikre samisk kultur i fremtiden i tilstrekkelig grad .
Jos veardida sápmelaččaid vuoigatvuođaid vuoigatvuođaiguin maid ollu eará riikkaid eamiálbmogat leat ožžon šiehtadallamiiguin iežaset riikkaid ráđđehusaiguin , de ii leat sámi beroštumiid dássen eará beroštumiiguin , mihkkege lávkkiid ovddos guvlui , iige sihkkarasttášii doarvái bures sámi kultuvrra boahtteáiggis .
Dette er noe av selve kjernen i spørsmålet som Samerettsutvalgets utredning og dens politiske behandling skal løse .
Dát lea oassin váldoáššis maid Sámi vuoigatvuođalávdegotti čielggadus ja čielggadusa politihkalaš gieđahallan galggašii čoavdit .
Urfolksrett utformes fortløpende når tunge moralske argument legges til grunn for formelle bestemmelser .
Eamiálbmotriekti hábmejuvvo álelassii go buorit morálalaš ákkat leat formálalaš mearrádusaid vuođđun .
Norge har et særlig internasjonalt ansvar for samekulturens livsvilkår , fordi de fleste samer bor i dette landet .
Norggas lea earenoamáš riikkaidgaskasaš ovddasvástádus sámi kultuvrra eallineavttuid ektui danne go eanaš sápmelaččat orrot Norggas .
Norge har også et særlig historisk ansvar for samekulturen , fordi dette er samenes historiske hjemland og fordi samekulturen er svekket ved den tidligere fornorskningspolitikken .
Norggas lea maid earenoamáš historjjálaš ovddasvástádus sámi kultuvrra ektui danne go dát lea sápmelaččaid historjjálaš ruovtturiika , ja danne go ovddeš dáruiduhttinpolitihkka lea raššudan sámi kultuvrra .
Det er også erkjent både i nasjonal og internasjonal rettstenkning at det er nødvendig og akseptabelt med en viss grad av positiv diskriminering for å oppnå resultatlikhet for urfolkene .
Lea maid dovddastuvvon sihke nášuvnnalaš ja riikkaidgaskasaš riektejurddašeamis ahte positiivvalaš vealaheapmi lea muhtun muddui dárbbašlaš ja dohkálaš vai eamiálbmogat jovssašedje seamma bohtosiid go earát .
Samenes stilling som et eget folk skulle i dag være uomtvistetlig .
Sápmelaččaid sadji sierra álbmogin galggašii dál leat áibbas čielggas .
Blant annet har Samerettsutvalget konkludert med at samene er et eget folk .
Earret eará lea Sámi vuoigatvuođaládegoddi konkluderen ahte sápmelaččat leat sierra álbmot .
Vårt folks rett til naturressursene bygger på anerkjente prinsipper om hvilke rettigheter samene som folk og som urfolk har til sine områder .
Min álbmoga luondduriggodatvuoigatvuođaid vuođđun leat dohkkehuvvon prinsihpat sápmelaččaid vuoigatvuođaid birra iežaset guovlluide álbmogin ja eamiálbmogin .
Samefolket har en lang rekke grunnleggende rettigheter som er bygd på det faktum at vi er et eget folk .
Sámi álbmogis leat ollu vuođđo vuoigatvuođat maid vuođđun lea dat duohtavuohta ahte leat sierra álbmot .
I det ligger det blant annet at samene som folk har en rett som bare samefolket selv kan forvalte og forhandle om .
Dat mearkkaša earret eará ahte sápmelaččain lea álbmogin vuoigatvuohta maid dušše sámi álbmot ieš sáhttá hálddašit ja šiehtadit .
Denne grunnleggende retten vil bestå uansett forvaltningsordninger .
Dát vuođđo vuoigatvuohta bissu beroškeahttá hálddašanortnegiin .
Sametinget er ellers i store trekk enig med det grunnsyn Samerettsutvalget samlet sett har lagt fram , både i 1984 og i den foreliggende utredning .
Muđui Sámediggi doarju buori muddui vuođđooainnu maid Sámi vuoigatvuođalávdegoddi ollislaččat lea ovddidan , sihke 1984:s ja dán čielggadusas .
Siden 1984 har både ILO-konvensjon 169 , grunnlovsparagraf 110 A og to stortingsmeldinger ( St. m. nr. 52 ( 1992-93 ) og St. m. 41 ( 1996-97 ) ) stadfestet statens rettsplikt .
1984 rájes leat sihke ILO-konvenšuvdna nr. 169 , Vuođđolága § 110 A ja guokte stuorradiggedieđáhusa ( Sd.dieđ. nr. 52 ( 1992-93 ) ja Sd.dieđ. nr. 41 ( 1996-97 ) nannen stáhta riektegeatnegasvuođa .
Folkerettsgruppen har oppveid en del av manglene ved sin grundige gjennomgang av de folkerettslige aspekter , og har kommet fram til konklusjoner som Sametinget slutter seg til .
Álbmotriektejoavku lea buhtadan muhtun ráje váilevašvuođain go nu vuđolaččat lea geahčadan álbmotrievttálaš beliid ja buktán konklušuvnnaid maid Sámediggi doarju .
Verdenskommisjonen for kultur og utvikling -"Our Creative Diversity " i 1995 , viser til at det her dypest sett er tale om å sikre vår jords kulturelle mangfold til beste for menneskehetens fremtid .
Kultuvrra ja ovdáneami máilmmekommišuvdna « Our Creative Diversity » 1995:s dadjá ahte dás lea vuos ja ovddimuš sáhka eatnama kultuvrralaš máŋggabealatvuođain , buorremussan olmmošsoga boahtteáigái .
Detta kräver respekt för ursprungsbefolknigars värderingar och för den nedärvda kunskap de har om sitt eget samhälle och sin miljö , liksom för deras kulturella institutioner .
Dát gáibida ahte eamiálbmogiid oainnut ja árvevirolaš máhttu mii sis lea servodagaset ja birraseaset birra árvvusadnojuvvojit , ja nu maid sin kultuvrralaš ásahusat .
Det betyder att man tillförsäkrar dessa människor rätten till sin existensbas och dess produkter med stöd av staten och den internationella rättsordningen . ”
Dat mearkkaša ahte dáid olbmuid vuoigatvuohta eallinvuođđui ja dan buktagiidda dáhkiduvvo stáhta ja riikkaidgaskasaš riekteortnega doarjagiin . »
Samene har sammen med andre arktiske urfolk utviklet en kultur som har vært og er spesielt tilpasset det å bo og leve i våre områder .
Sápmelaččat leat ovttas eará árktalaš eamiálbmogiiguin ovddidan kultuvrra mii lea leamaš ja ain lea earenoamážit heivehuvvon dasa ahte eallit min guovlluin .
Sametinget mener at det er en rett for oss og et gode for det globale fellesskap at samisk kultur videreføres .
Sámedikki mielas lea min vuoigatvuohta ja buorrin máilmmeservodahkii ahte sámi kultuvra seailluhuvvo .
Sametinget ser det som en stor utfordring og et stort gode at en slik utvikling kan skje i nært og fredelig samarbeid med våre nabofolk .
Sámediggi atná stuorra hástalussan ja hui buorrin ahte dákkár ovdáneapmi sáhttá dáhpáhuvvat lagas ja ráfálaš ovttasbargguin min ránnjáálbmogiiguin .
Myndigheter på alle nivå har ansvar for å igangsette tiltak for å oppnå resultatlikhet for samene .
Buot dásiid eiseválddiin lea geatnegasvuohta álggahit doaimmaid vai jovssašii seamma buriid bohtosiid sápmelaččaide .
Også lokale- og regionale organ er forpliktet til å behandle samene i samsvar med Norges rettslige forpliktelser .
Maiddái báikkálaš ja regiovnnalaš orgánain lea geatnegasvuohta gieđahallat sápmelaččaid Norgga rievttálaš geatnegasvuođaid mielde .
Alle berørte statlige organ skal i prinsippet ha de samme forpliktelser for bevaring og utvikling av samisk kultur som for bevaring og utvikling av norsk kultur .
Stáhtaorgánat ja buohkat geain lea almmolašvuođa ovddas hálddašanovddasvástádus , galget leat ávkin sámi álbmoga beroštumiide ja sámi kultuvrii samma láhkai go dáža kultuvrii .
Opprettelsen av nye organer for areal- og ressursforvaltning som resultat av Samerettsutvalgets forslag , unntar ikke andre organer for dette ansvar .
Vaikke vel ásahuvvošedjege ođđa areála- ja resursahálddašanorgánat Sámi vuoigatvuođalávdegotti árvalusaid olis , de eai beasaše eará orgánat dán ovddasvástádusas .
Sametinget er enig i at en del av hensikten med nye regler må være å dempe konflikter , men skal statens forpliktelser innfris , må det også gis noen garantier for bevaring av kulturgrunnlaget .
Sámediggi doarju dan ahte áigumuš ođđa njuolggadusaiguin maiddái lea váidudit riidduid , muhto jos stáhta geatnegasvuođat galggašedje dollojuvvot , de ferte maid dáhkiduvvot ahte kulturvuođđu galgá bisuhuvvot .
I Finnmark vet vi at en del av befolkningen fra gammelt av har vist liten forståelse og velvilje for grunnleggende samiske behov .
Mii diehtit ahte oassi Finnmárkku álbmogis juo doložis lea čájehan unnán áddejumi ja dáhtu dohkkehit vuođđo sámi dárbbuid .
Det er derfor behov for etablering av klare prinsipper og rettslige standarder , selv om enkelte vil mislike dem .
Danne lea dárbu ásahit čielga prinsihpaid ja rievttálaš dásiid vaikke vel buohkat eai liikošege dasa .
I motsatt fall vil samene , som lever i en mindretallssituasjon alltid komme til å tape i forhold til majoritetsbefolkningen .
Jos nu ii dahkkojuvvo de šaddet sápmelaččat , geat leat minoritehtadilis , álo vuoittáhallat majoritehtaálbmogii .
Både Regjeringen og Stortinget har gjentatte ganger understreket sammenhengen mellom kultur og de grunnleggende menneskerettigheter , både i Ot. prp. 33 ( 1986-87 ) , St.meld nr. 52 ( 1992-93 ) og nå senest i St. meld. 41 ( 1996-97 ) .
Sihke Ráđđehus ja Stuorradiggi leat ollu gerddiid deattuhan oktavuođa kultuvrra ja vuođđo olmmošvuoigatvuođaid gaskka , sihke Od . prp:as nr. 33 ( 1986-87 ) , St. dieđ:as nr. 52 ( 1992-93 ) ja dál maŋimuš Sd. dieđ:as nr. 41 ( 1996-97 ) .
Prinsippet om at Norge er etablert på territoriet til to folk , samer og nordmenn , er også etterhvert slått ettertrykkelig fast .
Prinsihppa mii dadjá ahte Norga lea ásahuvvon guovtti álbmoga eatnamiid ala , sápmelaččaid ja dážaid , lea maid dađistaga čielgasit mearriduvvon .
Blant annet har den nåværende Høyesterettsjustitiarius uttalt seg slik om Norges rettsplikt :
Earret eará lea dálá alimusriektijustitiarius cealkán ná Norgga riektegeatnegasvuođa birra :
" Samerettens hovedoppgave er å skape et så sterkt rettsvern for samisk kultur at den kan leve videre her i Norden .
« Sámerievtti váldobargun lea duddjot nu nana riektesuodjaleami sámi kultuvrii ahte basttášii viidáseappot eallit dáppe Davviriikkain .
Vi vet at det gjelder være eller ikke være for en hel kultur - med alt hva den har samlet i seg av et folks liv gjennom århundrer og av folks visjoner for fremtiden .
Mii diehtit ahte dás lea sáhka galgá go olles kultuvra seailut vai ii — buot dainna maid čuohtejagiid čađa lea čohkken olbmuid eallimis ja olbmuid jurdagiin boahtteáigái .
Mot dette blekner de fleste andre saker i vårt lands kulturpolitikk . "
Dán ektui orrot eanaš eará áššit min riikka kulturpolitihkas veahttumin . »
( Carsten Smith : " Fra Samerettsutvalget til Sametinget " Foredrag i Sametinget 27.2.1996 )
( Carsten Smith : Fra Samerettsutvalget til Sametinget . Sáhkavuorru Sámedikkis 27.02.1996 )
Høyesterettsjustitiarius Carsten Smith har summert det samerettslige bilde slik han ser Norges nasjonale og internasjonale rettslige forpliktelser ovenfor samene i 13 teser .
Alimusriektijustitiarius Carsten Smith lea čohkken 13 tesan sámerievttálaš gova nugo su mielas lea Norgga nášuvnnalaš ja riikkaidgaskasaš rievttálaš geatnegasvuohtan sápmelaččaide .
( Foredrag i Sametinget , Karasjok 27 . Februar 1996 )
( Sáhkavuorru Sámedikkis Kárášjogas 1996 guovvamánu 27. b. )
Om samenes urfolkstatus .
Sápmelaččaid eamiálbmotsaji birra .
Samene er et eget folk med en egen kultur .
Sápmelaččat leat sierra álbmot sierra kultuvrrain .
De er landets urfolk ifølge internasjonal rett .
Riikkaidgaskasaš rievtti mielde sápmelaččat leat riikka eamiálbmot .
Norge som fleretnisk stat .
Norga máŋggaetnihkalaš stáhtan .
Staten er bygget på territoriet til to folk : nordmenn og samer .
Stáhta lea huksejuvvon guovtti álbmoga eatnamiid ala : dážaid ja sápmelaččaid .
Om Norges historiske ansvar .
Norgga historjjálaš ovddasvástádusa birra .
Norge har et særlig historisk ansvar for samekulturen , fordi dette er samenes historiske hjemland , og fordi samekulturen er svekket ved den tidligere fornorskningspolitikken .
Norggas lea earenoamáš historjálaš ovddasvástádus sámi kultuvrras , danne go lea sápmelaččaid historjjálaš ruovtturiika , ja danne go ovdalis dáruiduhttinpolitihkka lea raššudan sámi kultuvrra .
Om Norges internasjonale ansvar .
Norgga riikkaidgaskasaš ovddasvástádusa birra .
Norge har et særlig internasjonalt ansvar for samekulturens livsvilkår , fordi de fleste samer bor i dette landet , og fordi samekulturens fremtid beror på de vilkår den får her .
Norggas lea earenoamáš riikkaidgaskasaš ovddasvástádus sámi kultuvrra eallineavttuin , danne go eanaš sápmelaččat orrot Norggas , ja danne go sámi kultuvrra boahtteáigi lea dan duohken makkár eavttuid dáppe oažžu .
Om kulturpolitikkens prioritet .
Kulturpolitihka vuoruheami birra .
Samepolitikkens hovedmål er kulturvern og kulturutvikling , men elementer fra mange delområder av politikken som distriktspolitikk , sosialpolitikk , næringspolitikk kan støtte opp om kulturarbeidet .
Sámepolitihka váldomihttomearrin lea kultursuodjaleapmi ja kulturovddideapmi , muhto ollu oassesuorggit politihkas nugo guovllupolitihkka , sosiálapolitihkka ja ealáhuspolitihkka sáhttet leat kulturbarggu doarjjan .
Om den demokratiske organisering .
Demokráhtalaš organiserema birra .
Uten Sameting ingen demokratisk legitimitet .
Sámedikki haga ii livčče demokráhtalaš legitimitehta .
Uten samemanntall ingen tilstrekkelig representativitet .
Sámi jienastuslogu haga ii livčče doarvái ovddasteapmi .
Uten representativitet ingen tilstrekkelig troverdig samepolitikk .
Ovddasteami haga ii livčče sámepolitihkka doarvái jáhkehahtti .
Om statens rettsplikt .
Stáhta riektegeatnegasvuođaid birra .
Staten må gi samene tilstrekkelige virkemidler til dette kulturvern .
Stáhta ferte addit sápmelaččaide doarvái váikkuhangaskaomiid dán kultursuodjaleapmái .
Om særtiltak .
Earenoamáš doaibmabijuid birra .
Samene har krav på positive særtiltak i forhold til den øvrige befolkning i landet , i den grad slike særtiltak er påkrevd for kultursikring og kulturutvikling .
Sápmelaččain lea vuoigatvuohta oažžut positiivvalaš earenoamáš doaibmabijuid riikka eará álbmoga ektui , jos lea dárbu dákkár earenoamáš doaibmabijuide kultursihkkarastima ja kulturovddideami dihte .
Om det materielle kulturgrunnlag .
Ávnnaslaš kulturvuođu birra .
Om naturressurser .
Luondduriggodagaid birra .
Rettsprinsippene om positiv diskriminering og om vern av det materielle kulturgrunnlag er allmenne rettssetninger med virkning også for utnyttelsen av naturressursene .
Riekteprinsihpat positiivvalaš vealaheami birra ja ávnnaslaš kulturvuođu suodjaleami birra leat dábálaš riektecealkagat mat gustojit maid luondduriggodagaid geavaheapmái .
Disse prinsipper må bli konkretisert på de enkelte rettsområder og livsområder .
Dáid prinsihpaid ferte dahkat konkrehtan muhtun riektesurggiin ja eallinsurggiin .
Om samiske næringer .
Sámi ealáhusaid birra .
Reindriften er den sentrale samiske næring og den viktigste kulturbærer .
Boazodoallu lea sámi ealáhusaid guovddáš ealáhus ja deaŧaleamos kulturguoddin .
Men også annen tradisjonell samisk ressursutnyttelse må ha rettsvern i den grad den er et viktig kulturgrunnlag .
Muhto maiddái eará árbevirolaš sámi resursageavaheapmi ferte oažžut riektesuodjaleami jos lea deaŧalaš kulturvuođđu .
Om samiske lokalsamfunn .
Sámi báikegottiid birra .
opprettholdelse av samisk bosetting i de samiske lokalsamfunn er et sentralt vilkår for videreføring av samisk kultur og må derfor være et formål for rettsreguleringen .
Sámi ássama bisuheapmi sámi báikegottiin lea sámi kultuvrra seailluheami guovddáš eaktun ja ferte danne leat riekteregulerema ulbmilin .
Om samepolitikkens helhetsbedømmelse .
Sámepolitihka ollislaš árvvoštallama birra .
Statens rettsplikt gjelder de samlede tiltak for samisk kultur , som må helhetsbedømmes i tillegg til vurderingen av det enkelte inngrep eller tiltak .
Stáhta riektegeatnegasvuohta guoská sámi kultuvrra ollislaš doaibmabijuide , ja ferte lassin ovttaskas daguid dahje doaibmabijuid árvvoštallamiid maid árvvoštallojuvvot ollislaččat . »
Grunnloven
Vuođđoláhka
Grunnlovens § 110 a , som fremstår som den sentrale formelle internrettslige rettskildefaktor i samerettslige spørsmål , fastslår at :
Vuođđolága § 110 a , mii lea sámerievttálaš áššiid guovddáš formálalaš siskkáldasrievttálaš riektegáldobeallin , nanne ahte :
“ Det paaligger Statens Myndigheder at lægge Forholdene til Rette for at den Samiske Folkegruppe kan sikre og udvikle sit Sprog , sin Kultur og sit Samfundsliv . ”
“ Lea stáhta eiseválddiid geatnegasvuohta láhčit dilálašvuođaid nu ahte sámi álbmotjoavku sáhttá sihkkarastit ja ovddidit gielas , kultuvrras ja servodateallimis . ”
Grunnlovens § 110 a må tolkes og vurderes på grunnlag av de faktiske og rettslige historiske kjensgjerninger .
Vuođđolága § 110 a ferte dulkot ja árvvoštallat duohta ja rievttálaš historjjálaš duohta daguid vuođul .
Selv om grunnlovsbestemmelsen som sådan antagelig ikke etablerer noen endring i samenes rett til grunnen og naturressursene , så representerer den en viktig gjennomføring av de forpliktelser som den Norske stat har på et folkerettslig grunnlag .
Vaikke vel vuođđoláhkamearrádus nugo dal lea , várra ii ásat makkárge rievdadusa sápmelaččaid eana- ja luondduriggodatvuoigatvuođain , de dat ovddasta deaŧalaš čađaheami geatnegasvuođain mat Norgga stáhtas leat álbmotrievttálaččat .
Grunnloven legger en forpliktelse på alle organ og institusjoner som handler på vegne av staten eller det offentlige .
Vuođđoláhka geatnegahttá buot orgánaid ja ásahusaid mat doibmet stáhta dahje almmolašvuođa ovddas .
Sametinget legger til grunn at grunnlovsbestemmelsen må ansees å etablere rettslige garantier for gjennomføring av Norges internasjonale forpliktelser overfor samene , inkludert forholdet til samenes rett til land og vann i Finnmark .
Sámedikki vuođđun lea ahte vuođđoláhkamearrádus ferte adnojuvvot dakkárin mii ásaha rievttálaš dáhkádusaid Norgga riikkaidgaskasaš geatnegasvuođaid čađaheapmái sápmelaččaide , maiddái sápmelaččaid eana- ja čáhcevuoigatvuođaid dáfus Finnmárkkus .
Norges konvensjonsbaserte folkerettslige forpliktelser
Norgga konvenšuvdnavulosaš álbmotrievttálaš geatnegasvuođat
Samenes eiendoms- og besittelsesrett i henhold til ILO-konvensjon nr. 169
Sápmelaččaid eaiggáduššan- ja háldovuoigatvuođat ILO-konvenšuvnna nr. 169 vuođul
ILO-KONVENSJON NR. 169 AV 1989 OM URFOLK OG STAMMEFOLK I SELVSTENDIGE STATER , SOM BLE RATIFISERT AV NORGE I JUNI 1990 , TRÅDTE I KRAFT I SEPTEMBER 1991 .
1989 ILO-konvenšuvdna nr. 169 eamiálbmogiid ja čearddalaš álbmogiid birra iešmearrideaddji stáhtain maid Norga dohkkehii 1990 geassemánus , doaibmagođii 1991 čakčamánus .
NORGE VAR DEN FØRSTE STATEN SOM RATIFISERTE DENNE KONVENSJONEN .
Norga lei vuosttaš stáhta mii dohkkehii dán konvenšuvnna .
DET BLE VED RATIFISERINGEN LAGT TIL GRUNN AT STATENS FORPLIKTELSER ETTER KONVENSJONEN GJELDER OVERFOR DET SAMISKE FOLK .
Dohkkeheami oktavuođas adnojuvvui vuođđun ahte lea sámi álbmot masa stáhta geatnegsvuođat konvenšuvnna vuođul gusket .
MED ANDRE ORD HAR NORGE VED RATIFISERINGEN ANERKJENT SAMENES STATUS SOM URFOLK I NORGE OG FORPLIKTET SEG TIL Å GJENNOMFØRE SINE FORPLIKTELSER I SAMSVAR MED BESTEMMELSENE I KONVENSJONEN .
Dat mearkkaša ahte Norga dohkkeheami bokte lea dohkkehan sápmelaččaid saji eamiálbmogin Norggas , ja geatnegahttán iežas čađahit geatnegasvuođaidis konvenšuvnna mearrádusaid mielde .
DET ER DERMED HEVET OVER ENHVER TVIL AT NORGE ER FOLKERETTSLIG FORPLIKTET TIL Å GJENNOMFØRE KONVENSJONENS BESTEMMELSER OVERFOR SAMENE .
Danne ii leat veara oppa eahpiditge ahte Norga ii leat álbmotrievttálaččat geatnegahtton sápmelaččaid guovdu čađahit konvenšuvnna mearrádusaid .
Denne bestemmelsen må ansees som en rettslig stadfestelse av samenes eiendoms- og besittelsesrettigheter til sine tradisjonelle landområder , og som Norge ved ratifiseringen har påtatt seg å gjennomføre .
Dát mearrádus ferte adnojuvvot sápmelaččaid iežaset árbevirolaš guovlluid eaiggáduššan- ja háldovuoigatvuođaid rievttálaš nannemin , maid Norga dohkkehemiin lea geatnegahttán iežas čađahit .
Sametinget er av den oppfatning at den bør fortolkes etter sin ordlyd , da man ikke kan se noen forhold som tilsier at man i fortolkningen må avvike dens utvetydige ordlyd .
Sámedikki oainnu mielde berre dat dulkojuvvot sánis sátnái , danne go ii leat mihkkege mii dadjá ahte dulkomis galggašii garvit mearrádusa čielga sániid .
ILO-konvensjonens artikkel 14 , nr. 1 lyder som følger :
ILO-konvenšuvnna 14. artihkal nr. 1 čuodjá ná :
« Vedkommende folks rett til å eie og besitte de landområder der de tradisjonelt lever , skal anerkjennes .
« Berre dohkkehit dáid álbmogiid eaiggáduššan- ja háldovuoigatvuođa eatnamiidda gos sii árbevirolaččat ásset .
Når forholdene tilsier det , skal det treffes tiltak for å sikre vedkommende folks rett til å bruke landområder der de ikke er de eneste som lever , men som de tradisjonelt har hatt tilgang til for sitt livsopphold og sin tradisjonelle virksomhet .
Go nu lea dárbu , de galget mearriduvvot doaibmabijut sihkkarastin dihte dáid álbmogiid vuoigatvuođa geavahit guovlluid gos sii eai okto ása , muhto gos sii árbevirolaččat leat ealihan iežaset ja maid leat geavahan árbevirolaš doaimmaide .
I denne sammenheng skal det legges vekt på situasjonen for nomadiske folk og personer som driver flyttejordbruk .
Dán oktavuođas galgá earenoamážit vuhtiiváldit johtti álbmogiid ja johtaleaddji eanadolliid dilálašvuođaid . »
Sametinget finner at det er hevet over enhver tvil at store deler av Finnmark fylke faller inn under det som ILO-konvensjonen artikkel 14 , nr.1 , første punktum , betegner som landområder hvor urfolks eiendoms- og besittelsesrett skal anerkjennes .
Sámedikki mielas ii leat veara oppa eahpiditge ahte stuorra oasit Finnmárkku fylkkas eai gulaše dasa maid ILO-konvenšuvnna 14. artihkal nr. 1 vuosttas čuokkis atná guovlun gos eamiálbmogiid eaiggáduššan- ja háldovuoigatvuođat galget dohkkehuvvot .
De angjeldende områdene kan være benyttet av nomadiserende eller fastboende samer , eller av begge grupper .
Dáid guovlluid sáhttet leat johtaleaddji sápmelaččat dahje dálonat , dahje guktot , geavahan .
Likevel er det slik at internasjonale rettslige bestemmelser skal fortolkes etter sin ordlyd , med mindre sterke grunner tilsier en fortolkning som fraviker ordlyden .
Dattetge lea nu ahte riikkaidgaskasaš rievttálaš mearrádusat galget dulkojuvvot sánis sátnái jos eai leat nana ákkat mat gáibidit dulkoma mii garvá sánis sátnái dulkoma .
Sametinget kan ikke se noen forhold som tilsier at bestemmelsen i ILO-konvensjon nr. 169 , artikkel 14 , nr. 1 , første punktum ikke skal fortolkes etter sin ordlyd .
Sámedikki oainnu mielde eai leat bealit mat gáibidit ahte ILO-konvenšuvnna mearrádus 14. kapihttal nr. 1 vuosttaš čuokkis , ii galgga dulkojuvvot sánis sátnái .
Sametinget understreker at bestemmelsen må forstås etter sin ordlyd , og at den anerkjenner det samiske folkets rett til å “ eie og besitte ” de tradisjonelle landområdene .
Sámediggi deattuha ahte mearrádusa galgá áddet sanis sátnái , ja ahte dohkkeha sámi álbmoga vuoigatvuođa « eaiggáduššat ja háldet » árbevirolaš guovlluid .
Samiske eiendoms- og besittelsesrettigheter i henhold til ILO-konvensjonen må ansees som kumulative rettigheter .
Sámi eaiggáduššan- ja háldovuoigatvuođat ILO-konvenšuvnna mielde fertejit adnojuvvot kumultatiivvalaš vuoigatvuohtan .
Det vil si at både eiendomsretten og besittelsesretten må anerkjennes .
Dat mearkkaša ahte sihke eaiggáduššanvuoigatvuohta ja háldovuoigatvuohta ferte dohkkehuvvot .
Det vil derfor ikke være tilstrekkelig om bare en av disse to rettighetene anerkjennes .
Danne ii leat doarvái dušše nuppi dán guovtti vuoigatvuođas dohkkehit .
Med andre ord er det klart at det samiske folket har et rettslig krav på å få sin eiendomsrett anerkjent , samtidig som de aktuelle områder rettslig skal forbli under samisk kontroll .
Dat mearkkaša ahte lea čielggas ahte sámi álbmogis lea rievttálaš vuoigatvuohta oažžut eaiggáduššanvuoigatvuođa dohkkehuvvot , seammás go dát guovllut galget bissut sámi geahču vuolde .
Det innebærer blant annet at kun bruksrett og besittelse ikke vil oppfylle konvensjonens krav , da dette ikke ville gi det samiske folket den nødvendige kontrollen over disse områdene .
Dat mielddisbuktá earret eará ahte dušše geavahanvuoigatvuohta ja háldu eai deavdde konvenšuvnna gáibádusaid , danne go dat ii attáše sámi álbmogii doarvái buori vejolašvuođa bearráigeahččat guovlluid .
Den kontroll som samene skal tilkjennes via eiendoms- og besittelsesretten skal i henhold til ILO-konvenjonens krav gjennomføres i den form som de klassifiseres og framstår i den enkelte stat , hverken mer eller mindre .
Bearráigeahčču maid sápmelaččat galget oažžut eaiggáduššan- ja háldovuoigatvuođa vuođul galgá ILO-konvenšuvnna gáibádusaid vuođul čađahuvvot dan hámi mielde go veardiduvvojit ja adnojuvvojit ovttaskas stáhtas , ii eanet iige unnit .
Siden ILO-konvensjon nr. 169 er en revidering av ILO-konvensjon nr. 107 av 1957 om urbefolkninger og andre folkegrupper som lever under stammeforhold , så har konvensjon nr. 107 betydelig relevans når konvensjon nr. 169 skal fortolkes .
Danne go ILO-konvenšuvdna nr. 169 lea 1957 ILO-konvenšuvnna nr. 107 eamiálbmogiid ja eará álbmotjoavkkuid birra mat ellet čearddalaš dilis , ođasmahttin , de lea konvenšuvdna nr. 107 viehka deaŧalaš go konvenšuvdna nr. 169 galgá dulkojuvvot .
Et viktig tolkningsmoment er det forhold at den nye konvensjonen ( nr. 169 ) tar sikte på å styrke urfolks rettigheter , og at ingen av dens bestemmelser derfor kan ansees å etablere svakere rettigheter enn den tidligere konvensjonen ( nr. 107 ) gjør - med mindre dette uttrykkelig fremgår i konvensjon nr. 169 .
Deatalaš dulkonbeallin lea go ođđa konvenšuvnna ( nr. 169 ) áigumuššan lea nannet eamiálbmogiid vuoigatvuođaid , ja ahte ii oktage dain mearrádusain danne sáhte áddejuvvot nu ahte ásaha heajut vuoigatvuođaid go maid ovddeš konvenšuvdna ( nr. 107 ) dahká — jos dat ii daddjojuvvo čielgasit konvenšuvnnas nr. 169 .
I henhold til ILO-konvensjon nr. 107 hadde urfolk krav på å få anerkjent eiendomsretten ( ” right to ownership ” ) til de landområder som de tradisjonelt har rådet over .
ILO-konvenšuvnna nr. 107 mielde lei eamiálbmogiin vuoigatvuohta oažžut daid guovlluid eaiggáduššanvuoigatvuođa dohkkehuvvot maid árbevirolaččat ráđđejedje ( « right to ownership » ) .
ILO-konvensjon nr. 169 legger opp til en styrking av urfolks rettigheter til disse landområdene , ved at det fastslås at også deres besittelsesrett skal anerkjennes sammen med eiendomsretten .
ILO-konvenšuvnna nr. 169 áigumuššan lea nannet eamiálbmogiid vuoigatvuođaid dáidda guovlluide dainna go evttoha ahte maiddái sin háldovuoigatvuohta galgá dohkkehuvvot ovttas eaiggáduššanvuoigatvuođain .
Sametinget legger i denne sammenheng også stor vekt på ILO-konvensjonens artikkel 15 , nr 1 .
Sámedikki mielas lea dán oktavuođas maiddái ILO-konvenšuvnna 15. artihkal nr. 1 deaŧalaš .
Denne bestemmelsen etablerer en forpliktelse for staten til å tilrettelegge situasjonen slik at samene kan delta i forvaltningen av egne naturressurser .
Dát mearrádus geatnegahttá stáhta láhčit dili nu ahte sápmelaččat beasašedje leat mielde iežaset luondduriggodagaid hálddašeamis .
Artikkel 15 , nr. 1 lyder som følger :
15. artihkal nr. 1 čuodjá ná :
« Vedkommende folks rett til naturressurser i deres landområder skal sikres spesielt .
« Dáid álbmogiid vuoigatvuođaid iežaset eatnamiid luondduriggodagaide galgá earenoamážit sihkkarastit .
Slike rettigheter omfatter disse folks rett til å delta i bruk , styring , og bevaring av disse ressursene .
Dáidda vuoigatvuođaide gullá dáid álbmogiid vuoigatvuohta leat mielde geavaheamen , stivremin ja seailluheamen dáid luondduriggodagaid . »
ILO-konvensjonens krav til grunnforvaltningsordninger i de tradisjonelle samiske områdene
ILO-konvenšuvnna gáibádusat árbevirolaš sámi guovlluid eanahálddašanortnegiidda
SAMERETTSUTVALGETS FOLKERETTSGRUPPE ( NOU .
Sámi vuoigatvuođalávdegotti álbmotriektejoavku ( NOU .
Folkerettsgruppen avviser at “ sterkt vernet bruksrett ” kan tilfredsstille de krav konvensjonen stiller om anerkjennelse av urfolks “ eiendoms- og besittelsesrett . ”
3 Álbmotriektejoavku lohká ahte « garrasit suodjaluvvon geavahanvuoigatvuohta » ii sáhte duhtadit konvenšuvnna gáibádusaid dohkkehit eamiálbmogiid « eaiggáduššan- ja háldovuoigatvuođa » .
Folkerettsgruppen påpeker at det under forhandlingene om ILO-konvensjon nr. 169 fra norsk side gjentatte ganger ble framsatt forslag om at konvensjonen skulle likestille “ bruksrett ” eller “ fortrinnsrett til bruk ” med “ eiendomsrett ” .
Álbmotriektejoavku čujuha ahte ILO-konvenšuvnna nr. 169 šiehtadallamiid oktavuođas Norga ovtta nuppi geardde evttohii ahte konvenšuvdna galgá bidjat dássálagaid « geavahanvuoigatvuođa » dahje « geavahanvuosttasvuoigatvuođa » « eaiggáduššanvuoigatvuođain » .
Men disse forslagene ble som kjent avvist , da de ble oppfattet som en svekkelse av urfolks rettigheter etter ILO-konvensjon nr. 107 .
Muhto nugo diehtit , de dát evttohusat hilgojuvvojedje , danne go áddejuvvojedje nu ahte livčče geanohuhttán eamiálbmogiid vuoigatvuođaid ILO-konvenšuvnna nr. 107 vuođul .
Det bør i denne sammenheng også påpekes at ILO systemet ikke gir statene anledning til gjøre reservasjoner i forhold til enkeltbestemmelser i konvensjonene .
Dán oktavuođas berre maid čujuhit ahte ILO-vuogádat ii atte stáhtaide vejolašvuođa reserveret iežaset konvenšuvnna ovttaskas mearrádusaid ektui .
ILO-konvensjonene må ratifiseres i sin helhet , uten noen form for formelle reservasjoner i forhold til individuelle bestemmelser .
ILO-konvenšuvdna ferte dohkkehuvvot ollislaččat , almmá makkárge formálalaš reservašuvnnaid haga ovttaskas mearrádusaid ektui .
Avgrensninger i rettsforhold må derfor eventuelt tas inn i den offisielle konvensjonsteksten som vedtas av den internasjonale arbeidsorganisasjonens generalkonferanse .
Riektediliid ráddjejumit fertejit danne jos galget leat mielde , váldot mielde virggálaš konvenšuvdnatekstii maid riikkaidgaskasaš bargoorganisašuvnna váldokonferánsa mearrida .
I følge Folkerettsgruppens flertall er det derfor et absolutt vilkår for innføringen av ordningen med Finnmark grunnforvaltning at Sametinget formelt gir sin formelle tilslutning .
Álbmotriektejoavkku eanetlogu mielas lea danne vealtameahttun eaktun Finnmárkku eanahálddašeami ortnega ásaheamis ahte Sámediggi formálalaččat doarju dan .
De er av den oppfatning at man for å tilfredsstille ILO-konvensjonens krav må etablere samiske forvaltningsorganer med kompetanse til å forvalte grunnen og tilhørende naturressurser .
Joavku oaivvilda ahte jos galggašii duhtadit ILO-konvenšuvnna gáibádusaid , de ferte ásahit sámi hálddašanorgánaid main lea váldi hálddašit eatnama ja dasa gullevaš luondduriggodagaid .
Det sies videre at “ det organ som er kompetent til å uttale seg på vegne av samene om dette , må være Sametinget . ”
Daddjo dasto ahte « dat orgána mas lea váldi cealkit sápmelaččaid ovddas , ferte leat Sámediggi . »
Sametinget vurderer det slik at etableringen av Samisk Grunnforvaltning er den eneste forvaltningsmodellen som fullt ut oppfyller ILO-konvensjonens krav på dette området .
Sámedikki oainnu mielde lea Sámi eanahálddašeapmi áidna hálddašanmálle mii ollásit ollašuhttá ILO-konvenšuvnna gáibádusaid dán suorggis .
ILO-konvnesjon 169 kan i dag sies å representere det internasjonale synet på urfolksrettigheter .
ILO-konvenšuvnna nr. 169 sáhttá dál dadjat ovddastit riikkaidgaskasaš oainnu eamiálbmotvuoigatvuođaid hárrái .
Folkerettsgruppen uttaler om dette : « . .
Dán birra dadjá Álbmotriektejoavku ahte : « . .
Det er derfor ikke noen grunn til å foreta noen innskrenkende fortolkning av bestemmelsene i ILO-konvensjonenš ( NOU .
Danne ii galggaše leat dárbu gáržžet dulkot ILO-konvenšuvnna mearrádusaid . » ( NOU .
1997:5 s. 51 )
1997:5 s. 51 )
FN-konvensjonen om sivile og politiske rettigheter
ON-konvenšuvdna siviila ja politihkalaš vuoigatvuođaid birra
NORGE HAR RATIFISERT DENNE KONVENSJONEN OG ER DERFOR BUNDET AV DENS BESTEMMELSER .
Norga lea dohkkehan dán konvenšuvnna , ja lea čadnojuvvon dan mearrádussii .
ARTIKKEL 27 I KONVENSJONEN OMHANDLER RETTEN FOR MINORITETSMEDLEMMER TIL Å BEVARE OG UTVIKLE SIN KULTUR .
Konvenšuvnna 27. artihkal lea minoritehtamiellahtuid vuoigatvuođa birra seailluhit ja ovddidit kultuvrraset .
DEN ETABLERER SAMME RETTSBESKYTTELSE FOR URFOLK SOM FOR MINORITETER I DE TILFELLER HVOR URFOLK ER I NUMERISK MINDRETALL .
Dat addá seamma riektesuodjaleami eamiálbmogiidda go minoritehtaide ge dakkár oktavuođain go eamiálbmogat leat logu dáfus unnitlogus .
I NOU 1984:18 ER DET FASTSLÅTT AT SAMENE UTVILSOMT ER EN ETNISK GRUPPE SOM FALLER INN UNDER KULTURVERNET I ARTIKKEL 27 .
NOU 1984:18 dadjá ahte sápmelaččat eahpitkeahttá leat etnihkalaš joavku masa 27. artihkkala kultursuodjaleapmi guoská .
I NORSK OVERSETTELSE LYDER ARTIKKEL 27 SOM FØLGER :
Sámegillii jorgaluvvon čuodjá 27. artihkal ná :
Tolkningen av artikkel 27 i forhold til urfolks rettigheter , særlig i FN`s Menneskerettighetskomite , har gått meget i retning av det som er fastslått i ILO-konvensjon nr. 169 .
27. artihkkala dulkon eamiálbmotvuoigatvuođaid dáfus , earenoamážit ON-a Olmmošvuoigatvuođakomitéa dulkon , lea hui ollu mannan dan guvlui mii ILO-konvenšuvnnas nr. 169 lea mearriduvvon .
Blant annet viser praksis i FN`s Menneskerettighetskomite at urfolks næringsutøvelse faller inn under kulturvernet og slik næringsutøvelse er derfor beskyttet av artikkel 27 .
Geavahus ON-a Olmmošvuoigatvuođakomitéas čájeha earret eará ahte eamiálbmogiid ealáhusdoaimmaheapmi gullá kultursuodjaleapmái ja ahte 27. artihkal suodjala dákkár ealáhusdoaimmaheami .
Fra FN-komiteens side er det uttrykt at dette særskilt gjelder urfolk .
ON-komitéa dadjá dán guoskat earenoamážit eamiálbmogiidda .
I sin behandling av Canadas periodiske rapport vedrørende gjennomføringen av konvensjonen om sivile og politiske rettigheter i april 1999 , fastslår FN`s Menneskerettighetskomite at urfolks rett til selvbestemmelse , blant annet medfører at urfolk må anerkjennes retten til fritt å forvalte egne naturressurser .
ON-a Olmmošvuoigatvuođakomitéa dadjá , Kanada áigodatraportta gieđahallama oktavuođas konvenšuvnna siviila ja politihkalaš vuoigatvuođaid čađaheami birra 1999:s , ahte eamiálbmogiid iešmearridanvuoigatvuohta earret eará mielddisbuktá ahte eamiálbmogiidda ferte dovddastuvvot vuoigatvuohta friija hálddašit iežaset luondduriggodagaid , eaige sii galgga ealáhusaideaset massit .
Komiteen ber Regjeringen om å iverksette en umiddelbar anerkjennelse av urfolks land- og ressursrettigheter .
Komitéa dáhttu Ráđđehusa dallánaga dovddastišgoahtit eamiálbmogiid eana- ja resursavuoigatvuođaid .
Menneskerettighetskomiteen slår fast at også konvensjonens artikkel 1 har betydning for urfolks rettstilling innenfor de respektive stater .
Olmmošvuoigatvuođakomitéa dadjá ahte maiddái konvenšuvnna 1. artihkkalis lea mearkkašupmi dáid riikkaid eamiálbmogiid riektedillái .
Andre folkerettslige forhold av betydning
Eará deaŧalaš álbmotrievttálaš bealit
FN`s utkast til erklæring om urfolksrettigheter
ON-A JULGGAšTUSEVTTOHUS EAMIÁLBMOTVUOIGATVUOÐAID BIRRA
FN`S EKSPERT ARBEIDSGRUPPE FOR URFOLKSSPØRSMÅL VEDTOK I 1994 ET ERKLÆRINGSUTKAST OM URFOLKSRETTIGHETER .
ON-a eamiálbmotáššiid ekspeartajoavku mearridii 1994:s julggaštusevttohusa eamiálbmotvuoigatvuođaid birra .
Arbeidsgruppens overordnede organ , bestående av 26 sakkyndige i internasjonale menneskerettigheter , FN`s under-kommisjon for bekjempelse av diskriminering og beskyttelse av minoriteter , vedtok senere enstemmig arbeidsgruppens erklæringsutkast .
Bargojoavkku bajimuš orgána , mas leat mielde 26 áššedovdi riikkaidgaskasaš olmmošvuoigatvuođain , ON-a vuolitkommišuvdna minoritehtaid vealaheami heađusteami ja minoritehtaid suodjaleami várás , mearridii maŋŋá ovttajienalaččat bargojoavkku julggaštusevttohusa .
Utkastet har siden 1995 vært gjenstand for politisk behandling innenfor FN .
Evttohus lea 1995 rájes gieđahallojuvvon politihkalaččat ON-as .
Uavhengig av utfallet av den pågående politiske behandlingen , så er det bred enighet om at erklæringsutkastet fra arbeidsgruppen og under-kommisjonen representerer internasjonale minstestandarder vedrørende urfolks rettigheter .
Beroškeahttá politihkalaš gieđahallama bohtosa , de lea stuorra ovttamielalašvuohta das ahte bargojoavkku ja vuolitkommišuvnna julggaštusevttohus ovddasta riikkaidgaskasaš unnimusdásiid eamiálbmogiid vuoigatvuođaid oktavuođas .
Det er derimot artikkel 26 i erklæringsutkastet som er den sentrale i forhold til urfolks rett til land , vann og naturressurser .
Lea dattege julggaštusevttohusa 26. artihkal mii lea guovddážis eamiálbmogiid eana- , čáhce- ja luondduriggodatvuoigatvuođaid dáfus .