pere/sami_parallel huggingface dataset:
Etter denne lovendringen konstaterer sameloven at samisk og norsk er likeverdige språk .
Dán láhkarievdadusa maŋŋil mearrida sámeláhka ahte sámegiella ja dárogiella leaba ovttadássásaš gielat .
I forvaltningsområdet for samisk språk , som loven fastsetter å omfatte kommunene Karasjok , Kautokeino , Nesseby , Porsanger , Tana og Kåfjord , fastsettes det rett til å bli besvart på samisk av lokale offentlige organer .
Sámegiela hálddahanguovllus , mii lága mielde fátmmasta suohkaniid Kárášjoga , Guovdadeainnu , Unjárgga , Porsáŋggu , Deanu ja Gáivuona , lea vuoigatvuohta oažžut vástádusa sámegillii go váldá oktavuođa báikkálaš almmolaš orgánaiguin .
Det samme gjelder ved skriftlige henvendelser til regionale offentlige organer .
Seamma vuoigatvuohta gusto juos čálalaččat váldá oktavuođa guovllu almmolaš orgánaiguin .
Lover og forskrifter som er av særlig interesse for den samiske befolkningen skal oversettes til samisk .
Lágat ja láhkaásahusat mat erenoamážit gustojit sámi álbmogii galget jorgaluvvot sámegillii .
Kunngjøringer som retter seg mot hele befolkningen i forvaltningsområdet skal skje både på samisk og norsk .
Almmuhusat mat gustojit buot guovllu ássiide galget čállojuvvot sihke sámegillii ja dárogillii .
Loven fastsetter videre utvidet rett til bruk av samisk , både overfor domstolene og helse- og sosialsektoren , samtidig som det fastsettes rett til individuelle kirkelige tjenester på samisk inne forvaltningsområdet .
Láhka mearrida dasto viiddiduvvon vuoigatvuođa geavahit sámegiela , sihke duopmostuoluid ja dearvvasvuođa- ja sosiálabálvalusaid ektui , ja mearriduvvo maiddái vuoigatvuohta oažžut oktagaslaš girkobálvalusaid sámegillii hálddahanguovllus .
Boks 2.2 Samefolkets fond
Boksa 2.2 Sámeálbmoga foanda
Stortinget vedtok 16. juni 2000 å bevilge 75 mill. kroner til et « Samefolkets fond » i forbindelse med behandlingen av revidert nasjonalbudsjett for 2000 .
Go jagi 2000 našuvnnalašbudjeahtta dárkkistuvvui , de mearridii Stuorradiggi geassemánu 16. 2000 juolludit 75 milj. kruvnnu « Sámeálbmoga foandda » várás .
Om fondets formål uttalte flertallet i finanskomitéen : « Avkastningen av fondet skal gå til forskjellige tiltak som vil styrke samisk språk og kultur . »
Finansakomitea eanetlohku dajai čuovvovaččat foandda ulbmila birra : « Foandda boahtu galgá geavahuvvot sierra doaibmabijuide maid áigumuš lea nannet sámegiela ja sámi kultuvrra . »
Stortingets vedtak omtaler fondets opprettelse som en kollektiv erstatning for de skadene og den uretten fornorskningspolitikken har påført det samiske folk .
Stuorradikki mearrádus čilge foandda ásaheami oktasaš buhtadassan daid vahágiid ja vearrivuođaid ovddas maid dáruiduhttinpolitihkka lea dagahan sámi álbmogii .
Finanskomitéen uttaler videre at fondet bør forvaltes av Sametinget .
Finansakomitea cealká viidáseappot ahte Sámediggi berre hálddahit foandda .
Regjeringen vil fastsette vedtektene for fondet slik Stortingets vedtak forutsetter .
Ráđđehus áigu ráhkadit fondii njuolggadusaid , nugo Stuorradikki mearrádus ovdeha .
Disse vil bli formulert slik at Sametinget skal stå friest mulig i å fastsette egne retningslinjer og prioriteringer for sin forvaltning av fondet .
Njuolggadusat ráhkaduvvojit nu ahte Sámedikkis lea stuorámus vejolaš friddjavuohta mearridit iežas njuolggadusaid ja vuoruhemiid foandda hálddaheamis .
Fondets grunnkapital er plassert på en konto opprettet for dette formål i Norges Bank .
Foandda vuođđokapitála lea biddjojuvvon Norges Bank-kontoi , mii lea erenoamážit ceggejuvvon foandda várás .
2 Bakgrunnen for og kommentarer til departementets forslaget
2 Duogáš ja cealkámušat departemeantta evttohussii
2.1 Sentral føring av samemanntallet - endring § 2-6
2.1 čohkket ovttasadjái sámi jienastuslogu čáliheami - rievdadus § 2-6
Ved lovendringer 28. februar 1997 ble språkkriteriene i § 2-6 ( første ledd bokstav b ) utvidet til å omfatte oldeforelder med samisk som hjemmespråk .
Láhkarievdadusain guovvamánu 28. b. 1997:s viiddidedje § 2-6 giellaeavttuid ( vuosttaš lađđasa čuokkis b ) fátmmastit máttaráhku / máttarádjá geas lea sámegiella ruovttugiellan .
Videre ble det åpnet for at barn av person som er eller har vært oppført i samemanntallet skulle kunne begjære seg innført i samemanntallet uten hensyn til språkkriteriene ( ny bokstav c ) .
Viidáset rahppui ahte mánát persovnnaide geat čužžot dahje leat čužžon jienastuslogus galget sáhttit gáibidit čálihuvvot jienastuslohkui almmá váldimis vuhtii giellaeavttuid ( ođđa bustávva c ) .
Det ble åpnet adgang til bruk av det alminnelige folkeregister ved utarbeidelse av samemanntallet og adgang til bruk av elektronisk databehandling ved framstilling av manntallet ( § 2-6 nytt andre og tredje ledd ) .
Rahppui maid vejolašvuohta geavahit dábálaš álbmotregistara go ráhkada sámi jienastuslogu ja vejolašvuohta geavahit elektruvnnalaš dihtorastima go ráhkada jienastuslogu ( § 2-6 ođđa nubbi ja goalmmát lađas ) .
Ved lovendring 1. juni 2001 ble det vedtatt etablering av en sentral valgnemnd , Sametingets valgnemnd , til erstatning for kretssamevalgstyrer i landets 13 valgkretser .
Geassemánu 1.b.2001 láhkarievdadusas mearridedje ásahit guovddáš válgalávdegotti , Sámedikki válgalávdegotti , biiresámeválgastivrraid sadjái mat leat riikka 13 válgabiirres .
Kommunal- og regionaldepartementet fremmer herved forslag om endringer i samelovens § 2-6 for å følge opp Sametingets forslag om sentral føring av samemanntallet .
Gielda- ja guovludepartemeanta ovddida evttohusa rievdadit sámelága § 2-6 vai čuovvola Sámedikki evttohusa ahte galgá leat čohkken ovtta sadjái sámi jienastuslogu čáliheami .
Forslaget krever endring i sameloven § 2-6 .
Evttohus gáibida ahte ferte rievdadit sámelága § 2-6 .
I første ledd strykes « i bostedskommunen » .
Vuosttaš lađđasis sihkkut « orrunsuohkanis » .
Som nytt annet ledd tilføyes : « Begjæring om innføring i samemanntallet rettes til Sametinget » .
Ođđa nubbi lađasin lasihuvvo : « Galgá váldit oktavuođa Sámedikkiin go áigu gáibidit čálihuvvot sámi jienastuslohkui » .
Nåværende andre ledd blir nytt tredje ledd hvor det presiseres at det er Sametinget som utarbeider samemanntallet ved at « av Sametinget » føyes til i første setning .
Dálá nubbi lađas šaddá ođđa goalmmát lađasin mas dárkkuha ahte lea Sámediggi mii ráhkada sámi jienastuslogu go « Sámediggi » lasihuvvo vuosttaš cealkagii .
I dette leddet tilføyes som siste setning : « Samemanntallet skal føres kommunevis » .
Dán lađđasis lasiha maŋemus cealkkan : « Sámi jienastuslogu galgá čálihit suohkaniid vuođul » .
Nåværende tredje ledd blir nytt fjerde ledd hvor « departementet » i siste setning erstattes med « Sametinget » .
Dálá goalmmát lađas šaddá ođđa njealját lađasin mas « departemeantta » sadjái boahtá « Sámediggi » .
Endringene vil så langt det er nødvendig bli innarbeidet i forskrifter for valg av Sameting .
Rievdadusat gođđojuvvojit dan muddui go lea dárbbašlaččat fárrui Sámedikki válgaláhkaásahusaide .
2.2 Høringsuttalelser
2.2 Gulaskuddancealkámušat
Departementets forslag til lovendring har vært til høring hos samtlige departementer , Sametinget , Sentralkontoret for folkeregistrering , kommunene og samtlige kjente samiske organisasjoner .
Departemeantta láhkarievdadusa evttohus lea leamaš gulaskuddamis buot departemeanttain , Sámedikkis , Álbmotregistreren guovddáškantuvrras , suohkaniin ja buot dovddus sámi organisašuvnnain .
Ingen av de mottatte høringsuttalelsene inneholder innsigelser mot den foreslåtte lovendring .
Eai ovttage gulaskuddancealkámušas leat vuosttaldeamit evttohuvvon láhkarievdadussii .
Datatilsynet , som hadde fått høringsnotatet oversendt fra Arbeids- og administrasjonsdepartementet , « ... finner at endringene bidrar til at opplysningene i samemanntallet i større grad enn i dag blir korrekte og oppdaterte .
Databearráigeahčču , masa Bargo- ja hálddahusdepartemeanta lei sádden gulaskuddančállaga , « oaidná ahte rievdadusat dagahit ahte sámi jienastuslogu dieđut šaddet riektabut ja dievaslaččabut go dál .
Vi finner dette positivt og støtter forslaget til endring » .
Min mielas lea positiivvalaš ja mii doarjut rievdadusevttohusa » .
2.3 Nærmere om departementets forslag
2.3 Lagabut departemeantta evttohusa birra
Sametinget har i vedtak av 19. september 2002 i sak 35/02 fremmet forslag til revisjon av sameloven og reglene for valg av Sametinget .
Sámediggi mearridii 19.9.2002:s áššis 35/02 ovddidit evttohusa ahte ođastit sámelága ja njuolggadusaid go galgá válljet Sámedikki .
Vedtaket er fattet på bakgrunn av en utredning fra et eget utvalg som har sett nærmere på valgordningen og valgreglene .
Mearrádusa leat dahkan sierra lávdegotti guorahallama vuođul , mii lea geahčadan lagabut válgaortnega ja válganjuolggadusaid .
Sametinget foreslår i dette vedtaket at samemanntallet skal føres sentralt av Sametinget .
Sámediggi evttoha dan mearrádusas ahte Sámediggái galgá čohkket sámi jienastuslogu čáliheami .
Innskrivingen i samemanntallet har utviklet seg positivt fra 5497 manntallsførte i 1989 til 9921 i 2001 .
čáliheapmi sámi jienastuslohkui lea ovdánan positiivvalaččat go 1989:s ledje 5497 olbmo čálihan jienastuslohkui ja 2001:s ges 9921 olbmo čálihan jienastuslohkui .
Landet er inndelt i 13 valgkretser .
Riikkas leat 13 válgabiirre .
Over halvparten av landets kommuner har manntallsførte samer i sin kommune .
Badjel beali riikka suohkaniin leat olbmot geat leat čálihan iežaset jienastuslohkui .
9 av 13 valgkretser består av 3-15 kommuner , mens valgkrets 12 Sørsameområdet består av ca 70 kommuner .
9 válgabiirres 13 válgabiirres leat 3-15 suohkana , válgabiirres 12:s Máttasámiguovllus leat sullii 70 suohkana .
Valgkrets 13 Sør-Norge har nærmere 300 kommuner .
Válgabiire 13 Mátta-Norggas leat lagabui 300 suohkana .
Ved siste valg i 2001 var det registrert personer i samemanntallet i ca 140 av disse kommunene , de fleste med 1-5 personer .
Dain ledje sullii 140 gos olbmot ledje čálihan iežaset jienastuslohkui maŋemus válggas , eatnasiin ledje 1-5 persovnna .
To av valgkretsene , Karasjok og Kautokeino , er én-kommune kretser .
2 válgabiirre , Kárášjohka ja Guovdageaidnu , leat ovtta-suohkan biirret .
Valget i 2001 er det første valget som ble gjennomført på grunnlag av et elektronisk manntall .
2001 válga lea vuosttaš válga mii čađahuvvui elektruvnnalaš jienastuslogu vuođul .
Det viste seg imidlertid at et EDB-ført manntall i seg selv ikke har vært nok til at manntallet ble korrekt .
čájehuvvo dattetge ahte EDB-čálihuvvon jienastuslohku iešalddis ii leat leamaš doarvái dasa ahte jienastuslohku šattai riekta .
Differansen var oppstått ved at personer som var registrert i det elektroniske manntallet , ikke var registrert i kommunenes manntall , og omvendt .
Erohus lea šaddan danin go persovnnat geat ledje registrerejuvvon elektruvnnalaš jienastuslohkui , eai lean registrerejuvvon suohkaniid jienastuslohkui ja nuppeládje .
Disse falt derved ut av manntallet grunnet manglende samordning av det elektroniske manntallet og de kommunevise manntall .
Dát gáhčče dasto eret jienastuslogus danin go lei váilevaš ovttastahttin elektruvnnalaš jienastuslogus ja suohkaniid jienastusloguin .
Forslaget om en sentral føring av manntallet , vil innebære en omlegging av manntallsføringen fra den enkelte kommune til sentral føring utført av Sametinget .
Evttohus ahte čohkket ovttasadjái jienastuslogu čáliheami mielddisbuktá ahte Sámediggi galgá doaimmahit buot jienastuslogu čáliheami mii ovdal gulai juohke suohkanii .
Sametinget vil ha ansvaret for den samlede manntallsføringen og for at manntallet føres kommunevis .
Sámedikkis boahtá leat ollislaš jienastuslogu čáliheami ovddasvástádus ja ahte jienastuslohku čálihuvvo suohkaniid vuođul .
Den kommunevise framstillingen av samemanntallet forutsettes videreført på samme måte som det forutsettes at det er folkeregisteret i bostedskommunen som etablerer grunnlag for krav om registrering eller strykning i samemanntallet .
Eaktuduvvo ahte suohkaniid vuođul sámi jienastuslogu ovdanbuktin joatká seammaládje go eaktuduvvo ahte orrunsuohkana álbmoregisttar lea vuođđun go gáibida registrerejuvvot dahje sihkkojuvvot sámi jienastuslogus .
Forslaget vil innebære at ansvaret for godkjenning av begjæringer om innføringer og strykninger i samemanntallet flyttes fra den enkelte kommune til Sametinget .
Evttohus mielddisbuktá ahte ovddasvástádus dohkkehit gáibádusaid čálihuvvot jienastuslohkui dahje das sihkkojuvvot sirdojuvvo iešguđet suohkanis Sámediggái .
Begjæring om innføring i samemanntallet rettes til Sametinget .
Galgá váldit oktavuođa Sámedikkiin jus áigu gáibidit čálihuvvot sámi jienastuslohkui .
Kommuner som mottar begjæringer , bør sørge for at disse blir oversendt løpende til Sametinget .
Suohkanat mat vuostáiváldet gáibádusaid , berrejit fuolahit ahte daid dađistaga sáddejit Sámediggái .
Sametinget vil , i samarbeid med Sentralkontoret for folkeregistrering , foreta innføringer i det sentrale folkeregisteret og sørge for at kommunene får et oppdatert valgmanntall til sametingsvalget .
Sámediggi áigu ovttas Álbmotregistrerema guovddáškantuvrrain , doaimmahit čálihemiid guovddáš álbmotregistarii ja fuolahit ahte suohkanat ožžot ođastuvvon ja loahpalaš válgajienastuslogu sámediggeválgii .
De nærmere regler om utlegging av samemanntallet , om adgang til retting og om underretning om endringer vil som tidligere bli fastsatt i forskrift i medhold av samelovens § 2-11 .
Lagabut njuolggadusat sámi jienastuslogu almmuheami , divvunvejolašvuođaid ja rievdadusaid dieđiheami birra bohtet nugo ovdal mearriduvvot láhkaásahusas mii lea sámelága § 2-11 vuođul .
Sentral føring vil kvalitetssikre manntallet slik at det kan fremstå som et godt arbeidsredskap for Sametinget i forberedelsen av valget med godkjenning av listekandidater og forslagstillere og ved gjennomføring og oppgjør av valget .
Ovtta sadjái čohkkejuvvon čáliheapmi maiddái kvalihtehtasihkkarastá jienastuslogu nu ahte sáhttá šaddat buorre bargoneavvun Sámediggái válgga ráhkkaneamis go galgá dohkkehit listoevttohasaid ja evttoheddjiid ja go galgá čađahit ja loahpahit válgga .
Departementet finner det likeså riktig at loven fastsetter at det er Sametinget som forvalter myndighet til å samtykke til at samemanntallet gjøres tilgjengelig for forskning og lignende .
Departemeantta mielas lea maid riekta ahte láhka mearrida ahte lea Sámediggi mii hálddaša válddi mieđihit ahte sámi jienastuslogu sáhttá geavahit dutkamiidda ja sullásaččaide .
2.4 Andre forslag om endringer fremmet av Sametinget
2.4 Eará rievdadusevttohusat maid Sámediggi lea ovddidan
Sametinget har også fremmet forslag til endringer i valgordningen som gjelder krets-inndeling , mandatfordeling med innføring av utjevningsmandater til det underrepresenterte kjønn , krav om kjønnsfordeling blant valglistenes kandidater , økt krav til antall underskrifter for etablering av lokale valglister og forslag om at barn av manntallsførte foreldre skal føres automatisk inn i samemanntallet .
Sámediggi lea maiddái ovddidan evttohusa rievdadit válgaortnega biirejuogu dáfus , mandáhttajuogu mas váldá atnui dássenmandáhtaid sohkabeallái mas leat áirasat unnitlogus , sohkabealejuogu gáibádus válgalisttu evttohasaid gaskkas , gáibádus ahte galget eanet vuolláičállagat go galgá ásahit báikkálaš válgalisttuid ja evttohus ahte jienastuslohkui čálihuvvon váhnemiid mánát galget automáhtalaččat čálihuvvot sámi jienastuslohkui .
Sametinget vedtok imidlertid samtidig å nedsette et ekspertutvalg som på bred basis skal vurdere alle sider ved sametingsvalget .
Sámediggi mearridii dattetge seammás ásahit áššedovdilávdegotti mii viidát galgá árvvoštallat sámediggeválggaid buot beliid .
Departementet har Sametingets forslag til vurdering og vil eventuelt fremme forslag til endringer senere .
Departemeanta lea árvvoštallame Sámedikki evttohusa ja boahtá ovddidit vejolaš rievdadusevttohusaid maŋŋil .
2 Bakgrunnen for lovforslaget
2 Láhkaevttohusa duogáš
Gjeldende reindriftslov er fra 1978 .
Dálá boazodoalloláhka mearriduvvui 1978:s .
Loven var gjenstand for revisjon i 1996 .
Láhka ođasmahttojuvvui 1996:s .
Bestemmelser om styring , forvaltning og interne forhold ble i liten grad viet oppmerksomhet .
Lei unnán sáhka stivrejumi , hálddašeami ja siskkáldas dilálašvuođaid birra .
Det ble forutsatt at mer grunnleggende rettighetsmessige spørsmål skulle behandles av et nytt samerettsutvalg .
Eaktuduvvui ahte vuđolaš riektegažaldagaid galgá ođđa sámevuoigatvuođalávdegoddi guorahallat .
Dette kom til uttrykk i St.prp. nr. 49 ( 1997-98 ) Om reindriftsavtalen 1998-99 på følgende måte :
Dát bođii ovdan Sd.prp. nr 49 ( 1997 – 1998 ) Boazodoallošiehtadusa birra dáinna lágiin ( dás jorgaluvvon ) :
Dette er en prosess som nødvendigvis vil være tidkrevende .
Dat lea hui áigeáddjás proseassa .
5. november 1998 nedsatte Landbruksdepartementet et lovutvalg som ble gitt dette mandatet :
Skábmamánu 5. beaivvi 1998 nammadii Eanandoallodepartemeanta láhkalávdegotti mii oaččui dán mandáhta :
« Utvalget skal gjennomgå reindriftsloven av 9. juni 1978 nr. 49 med sikte på endringer i de bestemmelser som gjelder :
« Lávdegoddi galgá guorahallat geassemánu 9. beaivvi 1978 Boazodoallolága dainna ulbmiliin ahte rievdadit mearrádusaid dán hárrái :
Styringen og forvaltningen av reindriften .
Boazodoalu stivrejupmi ja hálddašeapmi .
De interne forhold i reindriften , herunder den enkelte reineiers rettsstilling . »
Boazodoalu siskkáldas dilálašvuođat , dás maiddái ovttaskas boazoeaiggádiid riektedilálašvuohta . »
Utvalget fikk slik sammensetning :
Lávdegoddái nammaduvvojedje čuovvovaš olbmot :
Professor dr. juris Kirsti Strøm Bull , Oslo
Professor dr. juris Kirsti Strøm Bull , Oslo
Reineier Johan Mathis Turi , Kautokeino
Boazoeaiggát Johan Mathis Turi , Guovdageaidnu
Reineier Inger Anita Smuk , Nesseby
Boazoeaiggát Inger Anita Smuk , Unjárga
Reineier John Henrik Eira , Karasjok
Boazoeaiggát John Henrik Eira , Kárášjohka
Reineier Aud Renander , Rennebu
Boazoeaiggát Aud Renander , Rennebu
Reineier Betty Kappfjell , Grane
Boazoeaiggát Betty Kappfjell , Grane
Reineier Karen Marie Eira Buljo , Kautokeino
Boazoeaiggát Karen Marie Eira Buljo , Guovdageaidnu
Advokat Erik Keiserud , Bærum
Advokáhtta Erik Keiserud , Bærum
Ekspedisjonssjef Arne G. Arnesen , Ski
Ekspedišuvdnahoavda Arne G. Arnesen , Ski
Reindriftssjef Jon Meløy , Karasjok
Boazodoallohoavda Jon Meløy , Kárášjohka
Seniorforsker dr. art. Nils Oskal , Kautokeino
Seniordutki dr. art. Nils Oskal , Guovdageaidnu
Professor dr. juris Kirsti Strøm Bull ble oppnevnt som utvalgets leder .
Professor dr. juris Kirsti Strøm Bull nammaduvvui lávdegotti jođiheaddjin .
Aud Renander gikk ut av utvalget våren 2000 .
Aud Renander luobai lávdegottis 2000 giđa .
Hun ble ikke erstattet , idet man vurderte det slik at utvalget hadde kommet så langt i sitt arbeid at det ikke ville være hensiktsmessig å oppnevne nytt medlem .
Su sadjái ii nammaduvvon oktage , go árvvoštallui ahte lávdegoddi lea ollen nu guhkás bargguin ahte ii leat ulbmillaš nammadit ođđa lahtu .
Utvalget fortsatte da sitt arbeid med de gjenværende 10 medlemmer .
Lávdegoddi jotkkii barggus dainna 10 báhcán miellahtuin .
Utvalget avgav sin utredning 15. mars 2001 .
Lávdegoddi geigii evttohusas njukčamánu 15. beaivvi 2001 .
Utredningen er trykket som NOU 2001:35 .
Čielggadeapmi lea prentejuvvon NOU 2001:35 .
Når det gjelder bakgrunnen for lovutvalgets arbeid for øvrig , vises det til punkt 2.1 i utredningen .
Muđui láhkalávdegotti barggu duogáža hárrái čujuhuvvo čielggadeami čuoggái 2.1 .
1 Grunnlaget for regjeringens samepolitikk
1 Ráđđehusa sámepolitihka vuođđu
1.1 Prinsippene og verdigrunnlaget for Regjeringens samepolitikk
1.1 Ráđđehusa sámepolitihka prinsihpat ja árvovuođđu
Prinsippene for regjeringens samepolitikk er forankret i regjeringens overordnede verdier – rettferdighet og fellesskap , et levende folkestyre , en bærekraftig utvikling , et sosialt og samfunnskritisk engasjement , forankret i vår kulturarv og de humanistiske verdier og ideer .
Ráđđehusa sámepolitihka prinsihpat leat vuođđuduvvon ráđđehusa bajimus árvvuide – rievt ­talašvuohta ja searvevuohta , ealli álbmotstivra , ceavzilis ovdáneapmi , sosiála ja servodatkritih ­kalaš beroštupmi , maid vuođus leat min kulturárbi ja humanisttalaš árvvut ja jurdagat .
Soria Moria-erklæringen danner sammen med forpliktelser gjennom internasjonale konvensjoner , nasjonal lovgivning og et aktivt samarbeid med Sametinget , regjeringens fundament for å bevare og utvikle samisk kultur i Norge .
Soria Moria-julggaštus lea daiguin geatnegasvuođaiguin mat leat riikkaidgaskasaš šiehtadusain , nationála lágain ja aktiiva ovttasbarggus Sámedikkiin ráđđehusa vuođđu go áigu seailluhit ja ovddidit sámi kultuvrra Norggas .
Regjeringen vil føre en samepolitikk bygget på rettferdighet og fellesskap mellom samene og landets øvrige borgere .
Ráđđehus áigu jođihit sámepolitihka mii lea vuođđuduvvon rievttalašvuhtii ja sámiid ja riikka eará olbmuid buriid gaskavuođaide .
Til grunn for samepolitikken ligger at staten Norge opprinnelig er etablert på territoriet til to folk , samer og nordmenn , og at begge folkene har den samme rett og det samme krav på å kunne utvikle sin kultur og sitt språk .
Sámepolitihka vuođđu lea dat go Norgga stáhta lea álgoálggus juo vuođđuduvvon guovtti álbmoga eatnamiidda , namalassii sámiid ja dáč , ­-čaid ja dasa ahte goappašiin álbmogiin leat ovttalágan vuoigatvuođat ja vejolašvuođat ovddidit kultuvrraset ja gielaset .
Det faktum at flertallet av samene i verden bor i Norge , gir staten Norge særlige forpliktelser overfor samisk kulturutvikling i vid forstand .
Eatnašat máilmmi sámiin orrot Norggas , ja dat erenoamážit geatnegahttá Norgga stáhta viiddis mearkkašumis ovddidit sámi kultuvrra . .
Regjeringen bygger sitt arbeid på ideen om at alle mennesker er født frie , unike og ukrenkelige .
Ráđđehusa barggu vuođus lea dat jurdda ahte buot olbmot leat riegádan friddja , áidnolaš ja , rihkokeahtes olmmožin .
Vi vil gjennom vår politikk bidra til frihet for den enkelte .
Mii áigut iežamet politihkain duddjot friddjavuođa juohke olbmui .
Sterke fellesskap er den beste grunnmur enkeltmennesker kan bygge sine individuelle livsprosjekter på .
Olbmo nana searvevuohta nuppiiguin lea buoremus vuođđogeađgi masa son sáhttá hukset iežas individuála eallinprošeavttaid .
Denne friheten omfatter også friheten til å velge og leve som same , også i et samisk felleskap .
Dan friddjavuhtii gullá datge , ahte son beassá válljet sápmin eallit nuppiid sámiid searvvisge .
Regjeringen vil derfor føre en politikk som skal tjene den samiske befolkningen slik at samisk språk , kultur og samfunnsliv skal ha en sikker fremtid i Norge .
Ráđđehus danne áigu jođihit dakkár politihka mii sáhttá nu bálvalit sámi álbmoga , ahte sámi gielas , kulturvrras ja servodateallimis lea sihkkaris boahtteáigi Norggas .
Samtidig vil regjeringen føre et aktivt samepolitisk samarbeid med de øvrige stater der samene bor , og fortsatt bidra til å utvikle internasjonalt urfolksarbeid i regi av FN og andre internasjonale institusjoner .
Dan seammás ráđđehus áigu jođihit aktiiva sámepoltihka ovttasráđiid eará riik ­kaiguin main sápmelaččat orrot , ja ainge áigu leat mielde ovddideamen riikkaidgaskasaš álgoálbmotbarggu maid ON ja eará riikkaidgaskasaš ásahusat jođihit .
For regjeringen er Sametinget , som samenes representative folkevalgte organ , den viktigste premissleverandøren for samepolitikken .
Ráđđehussii lea Sámediggi , mii lea sámiid ovddasteaddji álbmotválljen orgána , sámepolitihka deaŧaleamos eaktudeaddji . .
Sametinget må ha reell innflytelse på alle områder som er viktige for det samiske samfunn . Samtidig kan ikke samepolitikken isoleres fra det øvrige samfunn .
Sámedikkis ferte leat duohta dadjamuš buot surggiin mat leat dea-ŧalaččat sámi servodahkii , iige sámepolitihka leat vejolaš sirret servodagas muđui .
Offentlige myndigheter på alle forvaltningsnivå må derfor ta et aktivt ansvar for utforming og iverksetting av samepolitikk innenfor sine myndighetsområder .
Danne fertejit Norgga almmolaš eiseválddiid buot hálddašandásit aktiivvalaččat váldit badjelasaset ovddasvástádusa das , mo sii hábmejit ja čađahit sámepolitihka váldesurggiineaset . .
Regjeringens mål er at samisk egenart må få utvikle seg i god sameksistens med det øvrige samfunn , samtidig som samenes stilling og rettigheter som urfolk i Norge blir ivaretatt .
Ráđđehusa ulbmil lea ahte sámi iešvuohta galgá beassat bures ovdánit searválagain dainna servodagain mii muđui lea , muhto nu ahte sámiid sajádat ja vuoigatvuođat Norgga álgoálbmogin vuhtiiváldojuvvojit .
I et rent flertallsdemokrati kan det være vanskelig å ivareta samiske interesser , samisk kultur og samiske sedvaner på en god nok måte .
Go lea čielga eanetlohkodemokratiija , de das sáhttá leat váttis bures fuolahit sámi beroštumiid , kultuvrra ja vieruid .
Det er derfor nødvendig med mekanismer som sikrer at samiske perspektiver og vurderinger blir en del av grunnlaget for de offentlige beslutningsprosessene .
Danne dárbbašuvvojit mekanismmat mat sihkkarastet ahte sámiid oainnut ja árvvoštallamat šaddet dan vuođu oassin mas almmolaš mearridanproseassat dáhpáhuvvet .
Som urfolk har samene i henhold til ILO-konvensjon nr. 169 rett til å bli konsultert i saker som kan påvirke dem direkte .
álgoálbmogin sámiin lea ILO-konvenšuvnna nr. 169 vuođul vuoigatvuohta ráđđádallat dakkár áššiin mat sáhttet njuolga váikkuhit sidjiide .
Disse konsultasjoner skal i henhold til konvensjonen foregå med god vilje , i former som er tilpasset forholdene og med den målsetting å oppnå enighet om eller tilslutning til de foreslåtte tiltakene .
Dakkár ráđđádallamiid galget ráđđádallit konvenšuvnna mielde dahkat buriin dáhtuin ja dakkár vugiiguin mat sohpet dillái , ja dainna ulbmiliin ahte šattašuu ovttamielalašvuohta dahje doarjja árvaluvvon doaibmabijuide .
Dette ligger til grunn for konsultasjonsprosedyrene mellom Sametinget og statlige myndigheter .
Dát lea Sámedikki ja stáhta eiseválddiid gaskasaš ráđđádallamiid čađahanvugiid vuođđun .
Mulighetene for kulturell kontinuitet , at samisk kultur overføres og utvikles fra en generasjon til den neste , er langt bedre i dag enn for bare få tiår siden .
Kultuvrralaš kontinuitehta vejolašvuođat , dat ahte sámi kultuvra galgá viidáseappot dolvojuvvot ja ovddiduvvot buolvvas nubbái , lea mihá buoret dál go dušše moaddelot jagi dás ovdal .
Dette er resultatet av en aktiv offentlig politikk som støtter opp under samenes ønske om å videreføre sin kultur .
Dat lea aktiiva almmolaš politihka boađus , mii doarju sámiid dáhtu ovddidit kultuvrraset .
Disse har ikke vært utsatt for den fornorskningspolitikken som foreldre- og besteforeldregenerasjonen ble utsatt for .
Sii eai leat šaddan vásihit dan dáruiduhttinpolitihka maid sin váhnemat ja sin váhnenbuolva šattai vásihit .
Samtidig er det betydelige variasjoner innenfor det samiske området .
Dan seammás de leat iešguđetlágan dilit sámi guovllus .
Fortsatt nyter mange samer i tradisjonelle samiske områder ikke godt av den retts- og politikkutvikling som har funnet sted til fordel for samene i Norge .
Ain lea nu ahte ollu sámit geat orrot árbevirolaš sámi guovlluin , eai beasa vásihit buorrin dan vuoigatvuođa- ja politihkkaovdáneami mii lea leamaš ávkin Norgga sámiide .
Som følge av sentralisering og urbanisering har også mange samer flyttet til byer og regionsentra .
Guovddušteami ja gávpoguvvama dihte leat maid ollu sámit fárren gávpogiidda ja guovlluid guovddážiidda .
Innenfor den samiske folkegruppen finnes et rikt mangfold .
Sámi álbmot lea hui girjái .
Dette mangfoldet framtrer med ulike samiske språk , / hoveddialekter kulturelle uttrykk , bosettinger og næringstilpasninger .
Dat girjáivuohta boahtá ovdan máŋgga sámegielas , / váldosuopmanis kultuvrralaš dovddahemiin ja ássamiin ja ealáhusheivehemiin .
Dette er et mangfold det er viktig å ta vare på .
Dan girjáivuođas lea deaŧalaš váldit vára .
Dette er sentrale utfordringer for samepolitikken i Norge .
Dat lea Norgga sámepolitihka guovdils hástalusat .
Samisk språk er fortsatt i en utsatt stilling .
Sámegielas lea ain uhkiduvvon sajádat .
Trolig er avgangen av samiske språkbærere større enn tilveksten .
Sámi giellaguoddiid geahppáneapmi lea stuorát go lassáneapmi .
Spesielt er dette tilfellet utenfor forvaltningsområdet for samisk språk , hvor majoriteten av samene i Norge bor .
Nu lea dilli erenoamážit dain guovlluin mat leat olggobealde sámegiela hálddašanguovllu , ja doppe orrot eatnašat Norgga sápmelaččain .
Over tid er dette ikke kulturelt bærekraftig og representerer en av de største trusler mot vår felles kulturarv .
Guhkit áigái dat ii leat kultuvrralaččat ceavzilis dilli , ja dat lea okta dain stuorámus áitagiin min oktasaš kulturárbái .
Østamisk / skoltesamisk språk er ikke lenger et levende dagligspråk i Norge .
Nuortalašgiella ii leat šat ealli juohkebeaivválaš giella Norggas .
Sørsamisk og lulesamisk språk står overfor samme trussel .
Oarjelsámegiella ja julevsámegiella leat seamma áitojuvvon dilis .
Også nordsamisk er i en utsatt stilling i kyst- og fjordområdene .
Maiddái davvisámegiellage lea uhkiduvvon riddo- ja vuotnaguovlluin .
Et levende samisk språk er en sentral del av samisk kultur .
Ealli sámegiella lea guovdilis oassi sámi kultuvrras .
Uten et tilstrekkelig antall samiske språkbærere og språkarbeidere er det vanskelig å forestille seg et moderne samisk samfunn .
Jus eai leat doarvái sámi giellaguoddit ja giellabargit , de lea váttis govahallat ođđaáigásaš sámi servodaga .
Det vil ikke være mulig å gi opplæring i samisk språk i barnehager , i grunnopplæringen , innen videregående opplæring eller innen høyere utdanning .
Ii dalle leat vejolaš addit sámegiela oahpahusa mánáidgárddiin , vuođđooahpahusas , joatkkaoahpahusas ii ge alit oahpahusas .
Helse- og sosialtjenestene vil ikke kunne gi kvalitativt godt tilbud til samiskspråklige brukere .
Dearvvašvuođa- ja sosialbálvalusat eai dáidde nagodit addit doarvái buori fálaldaga sámegielalaš geavaheddjiide .
Samisktalende brukere vil ikke kunne nyte godt av offentlige tjenester på samisk .
Sámegielalaš geavaheaddjit eai dáidde beassat vásihit buriid almmolaš bálvalusaid sámegillii .
Det offentlige samiske ordskiftet er ikke mulig uten journalister med gode kunnskaper i samisk språk .
Ii ge almmolaš sámi ságastallan leat vejolaš jus eai leat journalisttat geat máhttet sámegiela bures .
Regjeringen vil derfor legge til rette for en forsterket innsats for samisk språk .
Danne áigu ráđđehus láhčit dili áŋgiruššamii sámegielain .
Vi vil forbedre muligheten for opplæring i samisk for alle aldersgrupper .
Mii áigut buoridit sámegiel oahpahusvejolašvuođa buotahkásaš olbmuide .
De samepolitiske utfordringene knyttet til språk og kultur må løses gjennom en styrking av det offentliges ansvar og rolle overfor samiske brukere innenfor de sentrale velferdsoppgavene som helse , omsorg og utdanning .
Sámepolitihkalaš hástalusat gielas ja kultuvrras fertejit čovdojuvvot nu , ahte dat nannejit almmolaš ovddasvástádusa ja rolla sámi geavaheddjiid ektui , guovdilis čálgobargguin , omd. dearvvašvuođas , fuolahusas ja oahpahusas .
På denne måten vil velferdsstaten kunne gi et tilbud som også tar hensyn til samisk språk- og kulturbakgrunn .
Dainna vugiin sáhttá čálgostáhta addit dakkár fálaldagaid mat váldet vuhtii sámi giella- ja kulturduogážage .
Dette forutsetter en aktiv politikk for å innarbeide et samiskspråklig og kulturelt perspektiv i offentlige tjenester og tilbud .
Dat eaktuda aktiiva politihka vai šattašedje sámegielalaš ja sámekultuvrralaš perspektiivvat almmolaš bálvalusaide ja fálaldagaide .
Regjeringen vil føre en politikk for å redusere forskjellene i samfunnet .
Ráđđehus áigu jođihit dakkár politihka mii geahpeda erohusaid servodagas .
Vi vil avskaffe fattigdom ved å styrke de offentlige sikkerhetsnettene og ved å gi ledige mulighet til å komme tilbake til aktivt arbeid .
Mii áigut jávkadit geafivuođa go nannet almmolaš sihkarvuođafier ­pmadagaid ja addit bargguhemiide vejolašvuođa máhccat aktiiva bargui fas .
Dette er viktig også i forhold til samene og samiske områder .
Dat lea deaŧalaš sámii-de ja sámi guovlluidge .
Arbeidet med samisk og samiskrelatert statistikk er derfor viktig .
Ain odnege váilu máhttu daid erohusaid birra mat sáhttet leat sámiin ee. eallindili dáfus . .
Det må fokuseres på kompetanseutvikling i forhold til samiske spørsmål i velferdsstatens institusjoner , blant annet i Arbeids- og velferdsetaten .
Danne lea deaŧalaš bargat sámegiela vástesaš statistihkain . Dárbu lea čalmmustit sámeáššiid gelbbolašvuođa ovddideami čálgostáhta ásahusain , ee. Bargo- ja čálgoetáhtas .
Det er nødvendig at det kontinuerlig skjer kvalitativt god og kritisk forsk ­ning med relevans for samiske samfunnsforhold .
Dárbu lea čađahit oktilaččat buori ja kritihkalaš dutkama mii guoská sámi servodatdiliide .
forsk ­ningen må få fram et kunnskapsgrunnlag for utvikling av det samiske samfunnet og for utformingen av den samepolitikken som myndighetene til en hver tid fører .
Dutkan ferte háhkat vuođđodieđuid maid vuođul lea vejolaš ovddidit sámi servodaga ja hábmet dan sámepolitihka maid eiseválddit ain goasge čađahit .
Samene selv skal ta del i slik forsk ­ning .
Sámit galget ieža oassálastit dakkár dutkamii .
Regjeringen vil bekjempe alle former for diskriminering , undertrykking , intoleranse og rasisme .
Ráđđehus áigu vuostálastit juohkelágan vealaheami , duolbmama , toleránssa váilli ja rasismma .
Vi vil føre en politikk som fremmer likestilling mellom kvinner og menn .
Mii áigut jođihit dakkár politihka mii ovddida nissonolbmuid ja dievdduid ovttadássásašvuođa .
Personlig frihet bygges best på respekt for andre , på toleranse og mangfold , på åpenhet og raushet .
Persovnnalaš friddjavuođa buoremus vuođđu lea dat , go olmmoš atná nuppi árvvus , ja go lea toleránsa ja girjáivuohta , ja rabasvuohta ja árvvasvuohta .
Alle skal ha like muligheter til å utvikle seg og utnytte sine evner , også de som trenger ekstra hjelp fra fellesskapet for å ha samme muligheter som andre .
Buohkain galget leat ovttalágan vejolašvuođat ovdánit ja atnit iežaset návccaid , maiddái siige geat dárbbašit lasseveahki servodagas , vai sis leat seamma vejolašvuođat go earáin .
Dette ligger også til grunn for regjeringens samepolitikk .
Dat lea maid ráđđehusa sámepolitihka vuođđu .
Samtidig vil det fortsatt være nødvendig med særskilte tiltak på enkelte områder for å oppnå reell likeverd .
Dalle lea maid dárbu erenoamáš doaibmabijuide muhtin surggiin , vai lea duohta oktadássá s ­aš-vuohta .
Regjeringen vil føre en politikk som bidrar til å skape møteplasser mellom mennesker .
Ráđđehus áigu jođihit dakkár politihka mii lea mielde duddjomin deaivvadanbáikkiid olbmuide .
Vi vil bidra til en oppvurdering av kunstens , kulturens og idrettens rolle .
Mii áigut loktet árvvu dáidaga , kultuvrra ja faláštallama rollas .
En offensiv kulturpolitikk skal styrke kulturens betydning og tilstedeværelse i hele samfunnet .
Vuolggaheaddji kulturpolitihkka galgá nannet kultuvrra mearkkašumi ja leahkima olles servodagas .
Alle skal ha tilgang til kulturopplevelser , uavhengig av geografiske og sosiale skiller .
Buohkain galget leat olámuttos kulturvásáhusat beroškeahttá das , gos dal de orožit , ja beroškeahttá sin sosiála gulavašvuođas .
For regjeringen er det viktig at Sametinget har styring med og ansvar for den samiske kulturpolitikken .
Ráđđehussii lea deaŧalaš ahte Sámediggi stivre ja ahte das lea ovddasvástádus sámi kulturpoltihkas .
Samtidig er det viktig at det øvrige kulturlivet bidrar til utviklingen av møtet mellom samisk kultur og annen kultur i landet .
Seammás lea deaŧalaš ahte kultureallin muđui lea mielde ovddideamen sámi kultuvrra ja riikka eará kultuvrraid deaivvadeami .
Mangfoldsåret er viktig i så henseende .
Girjáivuođajahki lea dan oktavuođas deaŧalaš .
Regjeringen vil utvikle et nært samspill med frivillige og ideelle organisasjoner .
Ráđđehus áigu ásahit lagaš ovttasdoaibmama eaktodáhtolaš ja idealla organisašuvnnaiguin .
Også i samisk sammenheng er et sivilt samfunn med frivillig engasjement avgjørende for den samepolitiske utvikling .
Maiddái sámi oktavuođas lea siviila servodat mas leat eaktodáhtolašdoaimmat mearrideaddjin sámepolitihka ovdáneamis .
Gjennom frivillig arbeid aktiviseres folk til meningsfylt og samfunnsnyttig virksomhet .
Eaktodáhtolaš barggu bokte barggahuvvojit olbmot dakkár bargguiguin mat leat deaŧalaččat ja mat leat ávkin servodahkii .
Det er også viktig i samiske miljøer at man har et sterkt organisasjonsliv som kan knytte personer sammen og som er med på å vedlikeholde felles verdier og kulturell identitet .
Sámi birrasiidda maid lea deaŧalaš ahte lea nana organisašuvnaeallin mii sáhttá čatnat oktii olbmuid ja mii lea fárus seailluheamen oktasaš árvvuid ja kultuvrralaš identitehta .
Regjeringen vil føre en moderne og fremtidsrettet politikk for å skape verdier .
Ráđđehus áigu jođihit ođđaáigásaš ja ovddosguvlui manni politihka duddjon dihte árvvuid .
Vi vil ta hele landet og naturressursene i bruk .
Mii áigut geavahit olles riikka ja dan luondduriggodagaid .
Vi vil bygge ut gode kommunikasjoner for å utløse det store potensialet for verdiskaping i hele landet .
Mii áigut hukset buriid gulahallanvugiid vai beassat atnit miehtá riikka daid árvoháhkama vejolašvuođaid mat gávdnojit .
I samiske områder skaper dette særlige utfordringer som det må tas hensyn til .
Sámi guovlluin leat erenoamáš hástalusat maid lea dárbu váldit vuhtii .
Samer har , på linje med andre brukere av land- og vannområder , opparbeidet individuelle og kollektive bruks- og eiendomsrettigheter basert på alders tids bruk .
Sámit leat nu movt eará eanan- ja čáhcegeavaheaddjit , háhkan individuála ja kollektiiva geavahan- ja oamastanvuoigatvuođaid mat leat boahtán geavaheamis áiggiid čađa .
I tillegg har samer som urfolk kollektive rettigheter knyttet til utnytting av naturressurser .
Dasa lassin leat sámiin kollektiiva vuoigatvuođat álgoálbmogin , ja daid sáhttet geavahit luondduriggodagaid ávkkástallamis .
Næringsliv og sysselsetting er grunnlaget for bosetting i samiske områder .
Ealáhusat ja barggaheapmi leat vuođđun sámi guovlluid ássamii .
Primærnæringene reindrift , jordbruk og fiske er sentrale elementer i det materielle grunnlaget for samisk kultur .
Vuođđoealáhusat nu movt boazodoallu , eanandoallu ja guolásteapmi leat guovddáš oasit sámi kultuvrra ávnnaslaš vuođus .
Kombinasjoner av tradisjonelle samiske næringer , som jordbruk , duodji ( samisk husflid ) , fiske , reindrift og utmarksnæringer vedlikeholder og produserer samisk kultur .
Lotnolasealáhusat , go olbmot doaimmahit oktanaga árbevirolaš sámi ealáhusaid , nugo eanandoa-lu , duoji , guolásteami , boazodoalu ja meahcásta , ­n-ealáhusaid vai seailluhit ja buvttadit sámi kultuvrra .
Samtidig er samene i stor grad en del av det øvrige nærings- og arbeidsliv .
Dan seammás leat sámit hui stuorra oassi muđui eará ealáhusain ja bargoeallimis .
En aktiv nærings- og sysselsettingspolitikk er sammen med en offensiv distriktspolitikk grunnlaget for bosetting i samiske områder .
Sámi guov l ­luid ássama vuođđun leat aktiiva ealáhus- ja barggahanpolitihkka ovttas áŋgirušši guovllupolitihkain .
Regjeringen vil at Sametinget skal ha reell innflytelse på utformingen av jordbruks- , reindrifts- og fiskeripolitikken , og på forvaltningen av avgjørende ressurser for samisk samfunnsliv .
Ráđđehus háliida ahte Sámedikkis lea duohta váikkuheapmi eanandoallo- , boazodoallo- ja guolástanpolitihka hábmemii , ja mearrideaddji resurssaid hálddašeapmái sámi servodahkii ávkin .
Regjeringen vil derfor bl.a. styrke Sametingets rolle i tilknytning til arealplanleggingen gjennom forslaget til ny plandel i plan- og bygningsloven .
Danne áigu ráđđehus ee. nannet Sámedikki rolla arealplánema oktavuođas iežas árvaluvvon ođđa plánaosiin plána- ja huksenláhkii .
Gjennom aktiv medinnflytelse ønsker regjeringen at Sametinget kan ta del i felles utfordringer for å trygge bosetting , sysselsetning , næringsutvikling , verdiskaping og velferd .
Sámedikki aktiiva mieldemearridemiin ráđđehus dáhttu ahte dat oassálastá oktasaš hástalusaide sihkkarastin dihte oadjebas ássama , barggaheami , ealáhus , ovd ­dideami árvoháhkama ja čálggu .
Regjeringen har i 2008 satt i verk et verdiskapningsprogram for næringskombinasjoner i samiske strøk .
Ráđđehus lea jagi 2008 álggahan árvoháhkanprográmma sámi guovlluid lotnolasealáhusaide .
Programmet forvaltes av Sametinget og vil også omfatte satsinger knyttet til reiseliv .
Sámediggi hálddaša dan prográmma ja das leat mielde mátkeealáhussii gullevaš doaibmabijut .
Reiseliv med utgangspunkt i samisk kultur er en næring i vekst .
Sámi kultuvrii vuođđuduvvon mátkeealáhus lea dakkár ealáhus mii lea stuorrumin .
Regjeringen vil legge til rette for samisk reiselivsutvikling for å sikre og styrke næringslivet i samiske områder .
Ráđđehus áigu láhčit dili buorrin mátkeealáhusovdáneapmái sihkkarastin ja nannen dihte sámi guovlluid ealáhusaid .
Utvikling av samisk reiseliv må bygge på respekt for samiske verdier .
Sámi mátkeealáhusaid ovddideamis fertejit sámi árvvut adnojuvvot gutnis .
Klimaendringene representerer store utfordringer for urfolks kulturer , næringstilpasninger og samfunnsutvikling .
Dálkkádatrievdamat dagahit stuorra hástalusaid álgoálbmotkultuvrraide , ealáhusheivehemiide ja servodatovdáneapmái .
Samisk kultur er fortsatt sterkt knyttet til primærnæringene og nærhet til naturen .
Sámi kultuvra lea ain nannosit čadnojuvvon vuođđoealáhusaide ja das lea lagašvuohta lundui .
Regjeringen vil bygge sin miljøpolitikk på prinsippet om bærekraftig utvikling , føre var-prinsippet , og solidaritet med våre etterkommere .
Ráđđehus áigu iežas biraspolitihka hukset dan vuođđojurdagii mii lea ceavzilis ovdáneamis , gearggusvuođaprinsihpas , ja dasa ahte lea solidaritehta iežamet maŋisbohttiiiguin .
Vi vil føre en politikk som forvalter ressursene på en bedre måte , tar vare på det biologiske mangfoldet og reduserer utslippene for å hindre menneskeskapte klimaendringer .
Mii áigut jođihit dakkár politihka mii hálddaša rig ­godagaid buoret vugiin , mii fuolaha biologalaš šláddjiivuođa ja unnida nuoskkidemiid vai hehttešeimmet dálkkádatrievdamiid mat bohtet olbmo daguid geažil .
For å løse globale miljøutfordringer trengs forpliktende internasjonalt samarbeid .
Mii dárbbašit geatnegahtti riikkaidgaskasaš ovttasbarggu čoavdin várás máilmmiviidosaš birashástalusaid .
Urfolks tradisjonelle kunnskap vil kunne være viktig i forhold til klimautfordringene og i forhold til samspillet mellom mennesker og natur .
álgoálbmogiid árbevirolaš máhttu veadjá leat deaŧalaš dálkkádathástalusaid oktavuođas ja olbmuid ja luonddu ovttasdoaibmamis .
For regjeringen er det derfor viktig med samisk deltakelse i arbeidet med klimaspørsmål og at samene gjennom sine institusjoner kan bidra i utviklingen av kunnskapsgrunnlaget knyttet til natur , miljø og klimaendringer .
Danne lea ráđđehussii deaŧalaš sápmelaččaid oassálastin dálkkádatáššiid bargui ja lea maid deaŧalaš ahte sámit ásahusaideaset bokte sáhttet leat mielde ásaheamen máhttovuođu luonddu , birrasa ja dálkkádatrievdamiid oktavuođas .
I arbeidet med verneregimer er det viktig å ta hensyn til samiske sedvaner og tradisjonell bruk og næringsutøvelse av områdene .
Go bargat gáhttenvuogádagaiguin , de lea deaŧalaš váldit vuhtii sámi dološ vieruid ja guovllu árbevirolaš geavaheami ja ealáhusdoaimmaheami .
De samiske kjerneområdene omfatter store naturverdier som det er en viktig nasjonal oppgave å ta vare på for ettertiden – ikke minst som grunnlag for fortsatt samisk bosetting , næringsvirksomhet og kultur .
Sámi guovddášguovlluin leat stuora luondduárvvut ja lea riikii deaŧalaš bargu daid seailluhit maŋit áiggiide – iiba unnimusatge danne vai ain livččii vuođđu sámi ássamii , ealáhusdoaimmaide ja kultuvrii .
Regjeringens nordområdepolitikk skal bidra til å trygge urfolkenes livsgrunnlag , næringer , historie og kultur i nordområdene .
Ráđđehusa davviguovlopoltihkka galgá leat mielde dahkamin oadjebassan davviguovlluid álgoálbmogiid eallinvuođu , ealáhusaid , historjjá ja kultuvrra .
I nordområdene må det være fokus på urfolks interesser og rettigheter .
Davviguovlluin ferte čalmmustahttit álgoálbmogiid beroštumiid ja vuoigatvuođaid .
Urfolkenes historie , kultur , næringer og samfunn må vernes og utvikles , samtidig som det legges til rette for urfolks deltakelse og aktive bidrag til folk til folk-samarbeidet .
álgoálbmogiid historjjá , kultuvrra , ealáhusaid ja servodaga ferte gáhttet ja ovddidit , dan seammás go álgoálbmogat galget beassat oassálastit ja aktiivvalaččat leat mielde álbmogis-álbmogii ovttasbarggus .
1.2 Nasjonale rammer for samepolitikken
1.2 Sámepolitihka riikkalaš rámmat
Utviklingen av samenes rettslige stilling i Norge bygger på Samerettsutvalgets og Samekulturutvalgets utredninger på 1980-tallet .
Norgga sámiid rievttálaš dili ovdáneami vuođđu leat Sámi vuoigatvuođalávdegotti ja Sámi kulturlávdegotti čielggadeamit 1980-logus .
Videre er utviklingen påvirket av den internasjonale utviklingen på det urfolksrettslige området .
Riikkaidgaskasaš álgoálbmotrievttálaš ovdáneapmi lea maiddái váikkuhan dillái .
Samerettsutvalget og Samekulturutvalget la til grunn at norske myndigheter har et ansvar for å sikre samisk samfunnsliv og kultur gjennom lovgivning og andre tiltak .
Sámi vuoigatvuođalávdegoddi ja Sámi kulturlávdegoddi atne vuođđun ahte Norgga eiseválddiin lea ovddasvástádus sihkkarastit sámi servodateallima ja kultuvrra lágaiguin ja eará doaibmabijuiguin .
Regjeringen ønsker først og fremst å ivareta hele befolkningen gjennom den generelle lovgivningen .
Ráđđehus háliida vuosttažettiin fuolahit oppa álbmoga oppalaš lágaiguin .
Det er imidlertid særregler for å sikre hensynet til den samiske befolkningen i Grunnloven § 110 a og Lov 12. juni 1987 nr. 56 om Sametinget og andre samiske rettsforhold ( sameloven ) .
Dattetge leat sierra njuolggadusat mat sihkkarastet sámi álbmoga dili Sámelága paragráfas 110 a ja Geassemánu 12. b. 1987-mannosaš lágas nr. 56 Sámedikki ja eará sámi riektediliid birra ( sámelágas ) .
Videre er Lov 21. mai 1999 nr. 30 om styrking av menneskerettighetenes stilling i norsk rett ( menneskerettsloven ) av betydning .
Viidáseappot lea Miessemánu 21. b. 1999-mannosaš láhka nr. 30 olmmošvuoigatvuođaid nannema birra Norgga ­rievttis ( olmmošvuoigatvuođaláhka ) dehálaš .
1.2.1 Grunnloven § 110 a
1.2.1 Vuođđolága § 110 a
Grunnloven § 110 a slår fast :
Vuođđolága § 110 a nanne :
« Det paaligger Statens Myndigheter at lægge Forholdene til Rette for at den samiske Folkegruppe kan sikre og udvikle sit Sprog , sin Kultur og sit Samfundsliv . »
« Lea stáhta eiseválddiid ovddasvástádus láhčit dili nu ahte sámi álbmot sáhttá sihkkarastit ja ovddidit gielas , kultuvrras ja servodateallimis .
Ordlyden i Grunnloven § 110 a ligger nært opp til artikkel 27 i FN-konvensjonen om sivile og politiske rettigheter .
Vuođđolága § 110 a lea sánis sátnái measta nu mo ON-konvenšuvnna 27. artihkal siviila ja politih-kalaš vuoigatvuođaid birra .
Med denne bestemmelsen har norske myndigheter fastsatt en rettslig , politisk og moralsk forpliktelse til å tilrettelegge forholdene slik at samene selv skal kunne sikre og påvirke det samiske samfunnets utvikling .
Dáinna mearrádusain leat Norgga eiseválddit váldán badjelasaset rievttálaš , politihkalaš ja morálalaš geatnegasvuođa láhčit dilálašvuođaid nu ahte sámit ieža galget sáhttit sihkkarastit sámi servodaga ovdáneami ja váikkuhit dasa .
Paragrafen gir samene i Norge en aktiv rolle med hensyn til å ivareta sine interesser .
Paragráfa addá Norgga sámiide aktiiva rolla fuolahit iežaset beroštumiid .
Grunnlovsparagrafen er utformet med tanke på både vern og utvikling .
Vuođđolága paragráfa lea hábmejuvvon sihke suodjaleami ja ovddideami dihtii .
1.2.2 Sameloven
1.2.2 Sámeláhka
Sameloven ble vedtatt for å ivareta den samiske folkegruppes rettigheter i Norge .
Sámeláhka mearriduvvui fuolahan dihtii sámi ál-bmotjoavkku vuoigatvuođaid Norggas .
Loven konkretiserer innholdet i de overordnede prinsippene som Grunnloven § 110 a etablerer .
Láhka čielggasmahttá daid bajimus prinsihpaid sisdoalu maid Vuođđolága § 110 a ásaha .
Sametinget ble etablert ved samelovens vedtakelse .
Sámediggi ásahuvvui sámelága mearridemiin .
Loven gir bestemmelser om Sametingets arbeidsområde og myndighet , valg til Sametinget og Sametingets administrasjon .
Lágas leat mearrádusat Sámedikki bargosuorggi ja válddi birra , Sámediggeválgga birra ja Sámedikki hálddahusa birra .
I forarbeidene til sameloven ble det lagt stor vekt på at Sametingets myndighet skulle utvikles i takt med tingets egen oppfatning og det generelle samfunnssyn på samenes stilling i Norge .
Sámelága ovdabargguin deattuhuvvui sakka ahte Sámedikki váldi galgá ovddiduvvot dikki iežas áddejumi vuođul ja dan vuođul mo oppalaš servodatoaidnu lea sámiid diliin Norggas .
Regler om bruk av samisk språk kom inn som et tillegg i sameloven 21. desember 1990 .
Njuolggadusat sámegiela geavaheami birra bohte lasáhussan sámeláhkii juovlamánu 21. beaivvi 1990 .