pere/sami_parallel huggingface dataset:
Sametinget vil bidra til at statlige myndigheter, fylkeskommuner og kommuner legger til rette for planprosesser som oppfyller den folkerettslige forpliktelsen til å beskytte lokalbefolkningens motorferdsel og bygging av næringshytter.
Sámediggi áigu váikkuhit ahte stáhta eiseválddit, fylkkasuohkanat ja gielddat láhčet dili plánaproseassaide mat ollašuhttet álbmotrievtti geatnegasvuođa várjalit báikkálašálbmoga mohtorjohtolaga ja ealáhusbarttaid huksema.
- Sametinget vil fjerne forbudstid 5 mai-30 juni i motorferdselloven.
- Sámediggi áigu sihkkut gielddusáiggi miessemánu 5.b.rájes geassemánu 30.b.rádjái mohtorjohtolatlágas.
Dette for å kunne ivareta samisk kultur og utmarkshøsting.
Dán áigu vai sáhttá vára váldit sámi kultuvrras ja meahcástallamis.
-Sametinget vil at utmarksnæring skal likestilles med reindrift når det gjelder motorferdselloven.
-Sámediggi háliida ahte meahcásteapmi galgá buohtastahttojuvvot boazodoaluin mohtorjohtolatlága olis.
(utmarksnæring har direkte hjemmel for ferdsel).
(Meahcásteamis lea njuolgga vánddardanlohpi).
- Sametinget vil arbeide for at tradisjonelle næringer har samme rettigheter til motorferdsel, vil avsette ressurser til dette.
- Sámediggi áigu bargat dasa ahte árbevirolaš sámi ealáhusain lea seamma vuoigatvuohta mohtorjohtolahkii, ja áigu dása bidjat návccaid.
- For Sametinget er det viktig å endre motorferdselloven slik at den gir lokalbefolkningen fortrinnsrett, og Sametinget vil avsette midler til arbeidet.
- Sámediggái lea dehálaš rievdadit mohtorjohtolatlága nu ahte dat addá báikkálaš olbmuide ovdamuni, ja Sámediggi áigu várret dán bargui ruđa.
- Bygdefolk endres til lokalbefolkningen.
- giliolbmot- sátni rievdaduvvo báikkálaš olbmot-sátnin.
Sametingets plenum - 032/16
Sámedikki dievasčoahkkin - 032/16
Merknad - Representant Christina Henriksen - NSR/NSR-SÁB sametingsgruppe, representant Laila Susanne Vars - Árja sametingsgruppe, representant Lars Filip Paulsen - Høyres sametingsgruppe
Mearkkašupmi: NSR/NSR-SáB - Áirras Christina Henriksen, Árja - Áirras Laila Susanne Vars ja Olgeš - Áirras Lars Filip Paulsen bokte
Lokal forvaltning av motorferdsel i utmark
Mohtorjohtolaga báikkálaš hálddašeapmi meahcis
Sametinget mener at forvaltningen av egne områder skal forankres så nært brukerne som overhodet mulig.
Sámediggi oaivvilda ahte iežas guovlluid hálddašeapmi galggašii dáhpáhuvvat nu lahka geavaheddjiid go vejolaš.
Kommunenes rolle i forvaltningen må stå fast i forhold til motorisert ferdsel.
Gielddaid rolla hálddašeamis ferte leat bissovaš mohtorjohtolaga hálddašeamis.
Nettopp utformingen av regelverket, med Fylkesmannens framtredende rolle, bidrar til å undergrave kommunenes rolle som den aller fremste ansvarlige for at utviklingen omkring bruk av motoriserte kjøretøyer tar en formålstjenlig og akseptabel retning.
Justa njuolggadusaid hábmen, f ylkkam ánni guovddáš rollain, lea mielde heađušteamen gielddaid rolla stuorámus ovddasvástideaddjin das ahte mohtorvuojániid geavaheapmi ovddiduvvo dan guvlui mii lea ávkkálaš ja dohkálaš.
Sametinget mener at det er viktig å anerkjenne at motorisert ferdsel i forbindelse med nytteformål har meget stor og avgjørende samfunnsmessig betydning i de samiske samfunnene.
Sámedikki mielas lea deaŧalaš dovddastit ahte mohtorjohtolagas lea ávkedoaimmaid oktavuođas hui stuorra ja deaŧalaš mearkkašupmi sámi servodagaide.
Nyttekjøring i forbindelse med reindrift, utmarksbruk, jordbruk, skogsbruk, duodji, kombinasjonsnæringer og turisme er spesielt viktig.
Ávkevuodjin boazodoalu, meahcásteami, eanadoalu, vuovdedoalu, duoji, lotnolasealáhusaid ja turismma oktavuođas lea earenoamáš deaŧalaš.
I Sápmi er det dessuten store avstander, spredt befolkning, begrenset og relativt dårlig vegnett samt vanskelige klimaforhold, samt store variasjoner fra område til område.
Dasa lassin leat Sámis guhkes gaskkat, bieđgguid ássan, unnán ja oalle heajos geainnut ja váttis dálkkádagat, ja stuorra erohusat guovllus guvlui.
Dette er tungtveiende argumenter som også viser behovet for å kunne bruke motoriserte kjøretøyer i utmark.
Dát leat lossa ákkat mat maid čájehit ahte lea dárbu geavahit mohtorvuojániid meahcis.
Det generelle utgangspunktet for Lov om motorferdsel i utmark er dermed dårlig tilpasset de samiske samfunnene.
Lága oppalaš vuolggasadji mii mearrida mohtorjohtolaga meahcis lea danne funet heivehuvvon sámi servodagaide.
Sametinget mener lokal forvaltning i større grad må kunne utøve selvbestemmelse, for å best ivareta lokale behov, og det fordrer å vurdere endringer i motorferdselloven, som kan imøtekomme disse behov.
Sámediggi oaivvilda ahte báikkálaš hálddašeamis galggašii leat eambbo iešmearrideapmi vai buorebut sáhtášii gozihit báikkálaš dárbbuid, ja dalle lea dárbu árvvoštallat mohtorjohtolatlága rievdadit nu ahte vuhtiiválddášii dáid dárbbuid.
Merknad - Representant Isak Mathis O Hætta - Fastboende liste sametingsgruppe, representant Laila Susanne vars - Árja sametingsgruppe, reprsentant Toril Bakken Kåven - Nordkalottfolkets sametingsgruppe, representant La rs Filip Paulsen - Høyres sametingsgruppe
Mearkkašupmi: Dáloniid Listu - Áirras Isak Mathis O. Hætta, Nordkalottfolket - Áirras Toril Bakken Kåven, Árja - Áirras Laila Susanne Vars, Olgeš - Áirras Lars Filip Paulsen ja NSR/NSR-SáB - Áirras Beaska Nillas bokte
Nu guhká go mis leat eatnamat - Sametingsmelding om areal og miljø
Nu guhká go mis leat eatnamat – Sámediggedieđáhus areála ja birrasa birra
Fastboendes liste ber om at sametinget tar hensyn til lokalbefolkningens aktive bruk.
Dáloniid Listu dáhttu Sámedikki váldit vuhtii báikkálaš álbmoga aktiivva geavaheami.
Dersom Sametinget ikke gir dette tilstrekkelig oppfølgning vil Sametingets forvaltning kunne bidra til å ødelegge sentrale deler av tradisjonell samisk kultur.
Jos Sámediggi ii atte dása doarvái čuovvoleami de sáhttá Sámedikki hálddašeapmi bilidit guovddáš osiid sámi árbevirolaš kultuvrras.
Fastboendes liste viser til presentert resultat som dokumenterer aktivt bruk, meahcásteapmi, i Kautokeino, jf. Utredningsoppdrag for Fylkesmannen i Finnmark, Miljøvernavdelingen, rapport nr 1/2010.
Dáloniid listu čujuha čuovvovaš bohtosiidda mat duođaštit aktiivvalaš geavaheami, meahcásteami,Guovdageainnus, gč Utredningsoppdrag for F ylkesmannen i Finnmark, Birassuodjalusossodat, raporta nr 1/2010.
Det at lokalbefolkningens bruk og utvikling av sin kultur og levesett ikke tas hensyn til er i strid med folkeretten og nasjonal rett, ut fra bl.a. ILO-konvensjonen nr. 169, FN-konvensjonen om sivile og politiske rettigheter og Grunnloven.
Dat ahte b áikkálaš álbmoga geavaheapmi ja sin kultuvra ovdáneapmi ii váldo vuhtii rihkku álbmotrievtti ja našunála rievtti, earret eará ILO-konvenšuvnna nr.169, ON-konvenšuvnna siviila ja politihkalaš vuoigatvuođaid ja Vuođđolága.
Sámi allaskuvla har utført en konsekvensutredning av de fastboendes bruksinteresser i forbindelse med myndighetenes planer om å etablere en ny nasjonalpark (Goahteluoppal) og 8 naturreservater i Kautokeino kommune.
Sámi allaskuvla lea dahkan váikkuhusčielggadusa dáloniid geavahanberoštumi go eiseválddiin lea plána ásahit ođđa álbmotmeahcci (Goahteluoppal) ja gávcci luonddureserváhtaid Guovdageainnu suohkanis.
Her er noen av resultatene:
Dá leat bohtosat:
De mest interessante funnene er:
Eanemus miellagiddevaš bohtosat leat:
Den totale tiden folk i Kautokeino bruker ute i meahcci er meget høy
Ollislaš áigi maid Guovdageainnu álbmot geavaha meahcis lea oalle olu.
De fleste respondentene bruker meahcci til en hel rekke formål
Eanaš vástideaddjin geavahit meahcci máŋggaid ulbmiliidda.
De aller fleste av respondentene plukker bær, fisker, hogger ved til familiens
Eanaš vástideaddjit murjejit, guolástit,muoraid háhket bearrašiid ja mannet mátkiide meahccái.
bruk og drar på tur. Det er også ganske mange som driver jakt/fangst, skjærer
Leat maid olusat geat bivdet, suidnejit ja háhket ávdnasiid huksemii ja duddjomii.
Sikfiske om sommeren og røyefiske om vinteren ser ut til å inngå i birgejupmi
Čuovžabivdu geassit ja rávdobivdu dálvet orru leat stuora oassin álbmoga birgejumis.
for en betydelig del av befolkningen
Stuorra oassi dáloniiguin guolástit siseatnamis.
Reindriftssamene fisker mer laksefisk/havfisk men har også et betydelig
Boazosápmelaččat oggot eanet luosa ja mearraguoli, oggot maiddái rávdduid.
Dálon driver mer jakt og fangst enn reindriftssamene.
Dálonat bivdet eanet go boazosápmelaččat.
Reindriftssamene drar også sjeldnere på tur og frakter turister i mindre grad.
Boazosápmelaččat tuvrráhallet maid unnit ja geasehit turisttaid unnit.
Livet i meahcci har tilknytning til motorisering.
Eallin meahcis lea čatnon mohtorfievrruide.
De aller fleste bruker snøskuter, mange bruker firehjuling og over halvparten bruker båt med motor
Eatnašat geavahit skohtera, olusat geavahit njealjejuvllagiid ja badjel bealli vuodjá fatnasiiguin main lea mohtor.
Bruk av meahcci synes å forene tradisjon og modernitet.
Meahccegeavaheamis lea árbevierru ja ođđa áigi.
faller sammen i bruk av meahcci;
Meahcásteamis leat ollu ulbmilat;
fra opprettholdelse av tradisjoner, opplæring av barn/unge og sosialt samvær/rekreasjon/sunn mat. Salgsinntekter synes å
doalahit árbevieruid, oahpahit mánáid/nuoraid ja sosiálalaš oktavuohta/dearvvašlaš biepmu.
være mindre viktig.
Dienas ii leat dehálaš dán oktavuođas.
Folk drar gjerne også over lengre avstand for å bruke sine tradisjonelle områder.
Olbmot johtet maid guhkelii geavahit árbevirolaš guovlluid.
Forslag 5 - Representant Isak Mathis O Hætta - Fastboende liste sametingsgruppe
Evttohus 5: Áirras Isak Mathis O Hætta, Dáloniid Listu
Nu guhká go mis leat eatnamat - Sametingsmelding om areal og miljø
Nu guhká go mis leat eatnamat – Sámediggedieđáhus areala ja birrasa birra
4.5 Konsekvensutredninger
4. 5 Váikkuhusčielggadusat
Mangel på beskrivelse av samlede belastning av eksisterende og nye planer og tiltak for det enkelte fastboendes rettighet er en selvstendig innsigelsesgrunn for Sametinget.
Válddaheami váilun oppalaš váikkuhusain dálá ja ođđa plánain ja doaimmain ovttaskas dálona vuoigatvuođaid ektui lea iešheanalaš vuosttaldanágga Sámediggái.
5.2 Innmark og utmark som jordbrukets ressursgrunnlaget Sametinget vil bidra til nydyrking
5.2 Gilvvagieddi ja niitu resursavuođđun Sámediggi áigu váikkuhit ođđagilvimii.
5.4 Sametingets planveileder som et godt verktøy i planlegging Sametinget ber om at lokal næringshytter behandles positivt, ikke som fritidshytter.
5.4 Sámedikki plánaveahkki buorre reaidu plánemii Sámediggi dáhttu báikkálaš ealáhusbarttaid meannudit positiivvalaččat, eaige astoáiggebartan.
8.1 Samisk utmarksbruk – meahcásteapmi - Sametinget vil gjøre Fylkesmennene oppmerksom på at de folkerettslig sider skal vurderes når de behandler saker som berører samer.
8.1 Sámi meahcásteapmi Sámediggi čujuha fylkkamánni rihkkuma álbmotrievtti veardidemiiguin ovttaskasáššiin, go sii leat dadjan dikkis ahte sii eai galgga sámi vuoigatvuođaid árvvoštallat.
- Sametinget vil arbeide for å sikre at lokalbefolkningen har økonomiske ressurser og faglig kapasitet til å delta som likeverdig part i beslutningsprosesser som påvirker deres levesett.
Sámediggi áigu sihkkarastit ahte báikkálašálbmogis leat ekonomalaš resurssat ja fágalaš návccat oassálastit ovttaárvosaš oassálastin mearridanproseassaiguin mat váikkuhit sin eallinvuogi.
- Sametinget vil bidra til at statlige myndigheter, fylkeskommuner og kommuner legger til rette for at planprosesser oppfyller folkerettslige forpliktelsen til å beskytte lokalbefolkningens motorferdsel, høsting av utmark og bygging av næringshytter.
Sámediggi áigu váikkuhit ahte stáhta eiseválddit, fylkkasuohkanat ja gielddat láhčet dili plánaproseassaide mat ollašuhttet álbmotrievtti geatnegasvuođa várjalit báikkálašálbmoga mohtorjohtolaga ja ealáhusbarttaid huksema.
8.3 Motorferdsel i meahcci
8.3 Mohtorjohtolat i meahci s
- Sametinget vil bidra til å fjerne forbudstid 5 mai-30 juni i motorferdselloven.
- Sámediggi áigu váikkuhit dasa ahte váldit eret gielduáiggi gaskal miessemánu 5. beaivvi ja geassemánu 30. beaivvi mohtorjohtolatlágas.
Lokalbefolkningen driver aktivt høsting i den tiden.
Báikkálaš álbmot ávkášuvvet meahcceresurssain dán áigodagas.
- Sametinget vil at utmarksnæring skal likestilles med reindrift når det gjelder motorferdselloven. (utmarksnæring har direkte hjemmel for ferdsel).
- Sámediggi háliida ahte meahcástanealáhus lea dássálágai boazodoaluin mohtorjohtolatlága ektui (meahcástanealáhusas lea njuolgga láhkavuođđu johtaleapmái).
- Sametinget vil prioritere arbeidet for å endre motorferdselloven.
- Sámediggi háliida vuoruhit barggu rievdadit mohtorjohtolatlága.
- Motorferdselloven må endres slik at den gir lokalbefolkningen fortrinnsrett.
- Mohtorjohtolatláhka ferte rievdaduvvot nu ahte dat addá báikkálaš álbmogii ovdamuni.
- Bygdefolk endres til lokalbefolkningen.
- Giliolbmot rievdaduvvo báikkálaš álbmogin.
Forslag 6 - Representant Laila Susanne Vars - Árja sametingsgruppe, representant Beaska Niillas - NSR/NSR-SáB sametingsgruppe, representant Lars Filip Paulsen - Høyres sametingsgruppe
Evttohus 6: Áirras Laila Susanne Vars, Árja, Áirras Beaska Nillas, NSR/NSR-SÁB ja Áirras Lars Filip Paulsen, Olgeš
Alle tillegg og endringer i r ådets innstilling er kursivert.
Buot lasáhusat ja rievdadusat ráđi árvalusas leat čállojuvvon kursii van.
Nytt 1. avsnitt, rådets innstilling første avsnitt blir avsnitt 2:
Ođđa 1. teakstaoassi, ráđi árvalusa vuosttaš teakstaoassi šaddá teakstaoassi 2:
"Samene har som ett av Norges statskonstituerende folk og landets urfolk en rett til selvbestemmelse over egen utvikling.
"S ámiin okta Norgga stáhtavuođđudeaddji álbmogin ja riikka álgoálbmogin lea vuoigatvuohta iešmearrideapmái iežaset ovdáneami ektui.
Denne retten innebærer også en rett til medbestemmelse over arealer og naturressurser, en rett til å få en rettmessig andel i den økonomiske utviklingen som skjer i samiske områder.
Dát vuoigatvuohta mearkkaša maiddái vuoigatvuohta leat mielde mearrideamen areálaid ja luondduresurssaid badjel, vuoigatvuohta oažžut govttolaš oasi dan ekonomalaš ovdáneamis mii dáhpáhuvvá sámi guovlluin.
Sametinget forutsetter at samene som urfolk skal ha samme mulighet til å ivareta og opprettholde sin kultur, kulturuttrykk og levesett."
Sámediggi eaktuda ahte sámiin álgoálbmogin galgá leat seamma vejolašvuohta beassat fuolahit ja bisuhit iežaset kultuvrra, kulturovdanbuktimiid ja eallinvugiid."
Endring i 2. avsnitt, siste setning (endringer markert i kursiv):
Rievdadus 2. teakstaoasis, maŋimus cealkka (rievdadusat merkejuvvo kursiivan):
"Endringer i arealbruken, uttak av naturressurser og tiltak for energiproduksjon skal kun tillates etter helhetlig planlegging som tar hensyn til og sikrer det materielle grunnlaget for samisk kultur, samisk utmarksbruk og samiske næringer."
" Areálageavaheami rievdama, luondduresursaávkkástallama ja energiijabuvttadandoaibmabijuid galgá sáhttit čađahit dakkár ollislašvuođa plánema vuođul, mii fuolaha sámi kultuvrra, sámi meahccegeavaheami ja sámi ealáhusaid ávnnaslaš kulturvuđđosa."
Endring i siste avsnitt 1. setning:
Rievdadus maŋimus teakstaoasi 1. cealkagis:
"All utnytting av arealer herunder ressursutvinning på land og i marine områder i samiske områder, skal skje etter fritt forhåndsinformert samtykke fra Sametinget og samiske rettighetshaver."
" Buot eanaareálaid ja riddoguovlluid areálaid ávkkástallan, ja buot resursaávkkástallan sámi guovlluin maiddái sámi guovlluid mariidnaguovlluin, galgá čađahuvvot Sámedikki ja sámi vuoigatvuođalaččaid friija ovddalgihtii dieđihuvvon mieđiheami vuođul."
Endring i 1. avsnitt, siste setning:
Rievdadus 1. teakstaoasi maŋimus cealkagis:
"Det er behov for å styrke kunnskapen om samisk kultur, utmarksbruk og næringer for de som planlegger og utreder."
"Det er behov for å styrke kunnskapen om samisk kultur, utmarksbruk og næringer for de som planlegger og utreder."
Endring i 3. avsnitt:
Rievdadus 2.
"Sametinget vil at det utvikles nasjonale retningslinjer for hvordan berørte reinbeitedistrikter og samiske rettighetshavere skal konsulteres og involveres i ulike arealprosesser slik at kunnskapsgrunnlaget blir best mulig og saker forsvarlig utredet.
" Dasa lassin háliida Sámediggi ahte stáhta bealis ráhkaduvvojit nationála njuolggadusat dasa mo guoskevaš orohagat galget konsulterejuvvot ja váldojuvvot mielde iešguđet areálaproseassaide vai máhttovuođđu šaddá buoremus ja áššit čielggaduvvojit dohkálaččat.
Dette vil kunne bidra til at verddevuohta opprettholdes og revitaliseres i områder hvor ordningen har forsvunnet."
Dát váikkuhivččii ahte verddevuohta bisuhuvvošii ja ealáskahttojuvvošii fas dain guovlluin gos dat lea jávkan."
Tillegg til 4. avsnitt, ny 2. setning:
Lasáhus 4. teakstaoassái, ođđa 2. cealkka:
"Det materielle naturgrunnlaget for samiske utmarksbrukere, utmarksnæringer og kombinasjonsnæringer må sikres slik at disse fortsatt sikres tilgang til sine tradisjonelle bruksområder og gis mulighet for utvikling og modernisering av sine tradisjoner."
" Sámi meahccegeavaheddjiid, meahcceealáhusaid ja lotnolasealáhusaid ávnnaslaš luondduvuođus ferte sihkkarastojuvvot vai daidda ain sihkkarastojuvvo beassan iežaset árbevirolaš geavahanguovlluide ja addojuvvo vejolašvuohta ovddidit ja ođasmahttit iežaset árbevieruid."
Endring i 5.avsnitt:
Rievdadus 5. teakstaoasis:
"Sametinget må få styrket sin økonomiske ramme og kapasitet for å ivareta innsigelsesmuligheten som følger av plan-og bygningsloven til å sikre naturgrunnlaget for samisk kultur og næringsutøvelse."
" Sámediggi ferte oažžut nannejuvvot dan ekonomalaš rámma ja návccaid vai sáhttá fuolahit dan vuosttaldanvejolašvuođa maid plána- ja huksenláhka addá, sihkkarastin dihtii sámi kultuvrra ja ealáhusdoaimmaheami luondduvuđđosa."
Endring i 6.avsnitt, første setning:
Rievdadus 6. teakstaoasi vuosttaš cealkagis:
"Vern av arealer i samiske områder, som naturreservater, nasjonalparker og landskapsvernområder skal ikke gjennomføres uten fritt forhåndsinformert samtykke fra lokale rettighetshavere og myndigheter og Sametinget.
" Dakkár areálaid suodjaleapmi sámi guovlluin nu go luonddumehciid, álbmotmehciid ja suodjemehciid ii galgga čađahuvvot friija ovddalgihtii dieđihuvvon mieđiheami haga báikkálaš vuoigatvuođalaččain ja eiseválddiin ja Sámedikkis.
Hvor slikt vern ikke er til hinder for eller på en negativ måte begrenser samisk utnyttelse av verneområdene så skal vernet ha til formål å sikre naturgrunnlaget for samisk kultur, utmarksbruk og og næringsutøvelse."
Doppe gos dakkár suodjalus ii hehtte dahje negatiiva láhkai hehtte sámi suodjalanguovlogeavaheami, galgá suodjaleami mihttomearrin leat ahte sihkkarastit sámi kultuvrra, meahccegeavaheami ja ealáhusdoaimmaheami luondduvuđđosa."
Endring i 6.avsnitt, siste setning:
Rievdadus 6. teakstaoasi maŋimus cealkagis:
"Sametinget vil at eventuell tilrettelegging for verdiskapning i nasjonalparker og andre større verneområder skal skje på en måte som ivaretar eksisterende samiske næringer og tradisjonell samisk utmarksutnyttelse og naturbruk."
" Sámediggi háliida ahte vejolaš láhčin árvoháhkamii álbmotmehciin ja stuorát suodjeguovlluin galgá dahkkojuvvot dainna lágiin ahte dat fuolaha dálá sámi ealáhusaid ja árbevirolaš sámi meahccegeavaheami ja luonddugeavaheami."
Ny introduksjon:
Ođđa álggahus:
"FNs Urfolkserklæring av 2007 angir rammene for nasjonal lovgivning innenfor areal og ressursforvaltningen i Norge.
“ON 2007 mannosaš Álgoálbmotjulggaštus bidjá rámmaid nationála lágaide areála- ja resursahálddašeamis Norggas.
Sammen med generelle folkerettslige instrumenter som verner det materielle grunnlaget for urfolks kultur og levesett, så knesetter erklæringen globale standarder for forholdet mellom urfolk og stat, og urfolk og tredjepartsinteresser i saker som berører urfolks rettigheter til land og ressurser.
Ovtta oppalaš álbmotrievttálaš instrumeanttaiguin mat suodjalit álgoálbmogiid kultuvrra ja eallinvugiid ávnnaslaš vuđđosa, de mearrida julggaštus máilmmiviidosaš standárddaid álgoálbmogiid ja stáhtaid, ja álgoálbmogiid ja goalmmát beali beroštusaid gaskavuhtii dakkár áššiin mat gusket álgoálbmogiid eana- ja resursavuoigatvuođaide.
Sametinget forventer at erklæringen følges opp på nasjonalt, regionalt og lokalt nivå i Norge gjennom egne handlingsplaner som også må gjøres gjeldende innenfor den nasjonale areal- og miljøpolitikken."
Sámediggi vuordá ahte julggaštus čuovvoluvvo riikkalaš, regionála ja báikkálaš dásis Norggas sierra šiehtadallanplánaid bokte mat maid galget dahkkojuvvot gustojeaddjin riikkalaš areálan- ja biraspolitihkkii."
3. avsnitt flyttes og blir nytt 2.avsnitt.
3. teakstaoassi sirdojuvvo ja šaddá ođđa 2. teakstaoassin.
Ny siste setning i 2.avsnitt:
Ođđa maŋimus cealkka 2. teakstaoassái:
" Sametinget viser til Klima- og miljødepartements forslag til ny forskrift om tradisjonell kunnskap knyttet til genetisk materiale.
" Sámediggi čujuha Dálkkádat- ja birasdepartemeantta evttohussii ođđa láhkaásahussan árbedieđu birra mii čatnasa genetihkalaš ávdnasiidda.
Forskriften skal legge til rette for at urfolks og lokalsamfunns interesser ivaretas og respekteres ved andres tilgang til og utnyttelse av kunnskap knyttet til genetisk materiale som er utviklet, brukt, bevart og overført av et urfolk eller lokalsamfunn (tradisjonell kunnskap).
Láhkaásahus galgá láhčit dasa ahte álgoálbmogiid ja báikegottiid beroštusat fuolahuvvojit ja árvvusadnojuvvojit go earát besset geavahit ja ožžot máhtu genehtalaš ávdnasiid birra maid álgoálbmogat dahje báikegottit leat ráhkadan, geavahan, seailluhan ja fievrridan viidáseappot (árbediehtu).
Hovedregelen som foreslås, er at andres tilgang til og utnyttelse av tradisjonell kunnskap krever samtykke fra det urfolket eller lokalsamfunnet som innehar den.
Váldonjuolggadussan evttohuvvo ahte earáid vejolašvuohta oažžut ja geavahit árbedieđu gáibida ovddalgihtii mieđiheami dan álgoálbmogis dahje báikegottis mii oamasta dan.
Disse samtykkereglene skal kunne håndheves for domstolene.
Dáid mieđihannjuolggadusaid galgá sáhttit čuoččuhit duopmostuoluid ektui.
Forskriften er en begynnelse på arbeidet med å verne om samenes rettigheter til tradisjonskunnskap knyttet til genetisk materiale på nasjonalt nivå.
Láhkaásahus lea dan barggu álggaheapmi ahte suodjalit sámiid vuoigatvuođaid árbedihtui mii čatnasa genehtalaš ávdnasiidda riikkalaš dásis.
Samtidig er forskriftsutkastet et viktig skritt fremover for å sikre nasjonal gjennomføring av Nagoya-protokollen som trådte i kraft i Norge i 2014."
Seammás lea láhkaásahusevttohus deaŧalaš lávkin ovddasguvlui sihkkarastin dihtii ahte riikkalaččat čađahuvvo Nagoya-protokolla mii bođii fápmui Norggas jagi 2014."
Endring i 1.avsnitt, siste setning:
Rievdadus 1. teakstaoasi maŋimus cealkagis:
"Sametingets innsigelse skal bidra til å sikre naturgrunnlaget for samisk kultur, utmarksbruk og næringsutøvelse."
" Sámedikki vuostecealkagat galget leat mielde sihkkarastimin sámi kultuvrra, meahccegeavaheami ja ealáhusdoaimmaheami luondduvuđđosa."
Under "strategier":
" S trategi ijaid " vuolde:
Endring av andre kulepunkt:
Rievdadus nuppi kuvlačuoggás:
"Sametinget skal bruke sin innsigelsesmyndighet for å sikre naturgrunnlaget for samisk kultur, utmarksbruk og næringsutvikling for fremtidige generasjoner"
" Sámediggi áigu geavahit iežas vuostecealkinválddi dasa ahte sihkkarastit sámi kultuvrra, meahccegeavaheami ja ealáhusovddideami luondduvuđđosa boahttevaš buolvvaide "
4.3 under "strategier":
4.3 "strategi ijaid " vuolde:
Nytt kulepunkt: "Sametinget vil styrke den økonomiske situasjonen og forutsigbarheten for stiftelsen Protect Sápmi, slik at stiftelsen kan bistå samiske rettighetshavere i deres kontakt med industri og myndigheter."
Ođđa kuvlačuokkis: " Sámediggi áigu nannet vuođđudusa Protect Sámi ekonomalaš dili ja einnostanvejolašvuođa vai vuođđudus sáhttá veahkehit sámi vuoigatvuođalaččaid sin oktavuođas industriijain ja eiseválddiiguin."
4.4 Nytt punkt under strategier:
4.4 Ođđa čuokkis strategiijaid vuolde:
"Sametinget vil bidra til at et senter for tradisjonskunnskap etableres."
"S ámediggi áigu váikkuhit dasa ahte ásahuvvo árbediehtoguovddáš."
6.1 Endringer under andre kulepunkt under "strategier":"...
6.1 Rievdadusat “strategiijaid” vuolde nuppi kuvlačuoggás:"...
"reindriftsutøvelse, utmarksbruk og tradisjonelle utmarksnæringer"
" boazodollui, meahccegeavaheapmái ja árbevirolaš meahcásteapmái "
8.1 Nytt 7. avsnitt:
8.1 Ođđa 6.
"Sametinget vektlegger viktigheten av at tradisjonell samisk gammebyggingstradisjoner skal ivaretas, dette gjelder både oppføring av nye gammer på eksistrende gammetufter og rehabilitering.
" Sámediggi deattuha deaŧalažžan dan ahte árbevirolaš sámi goahtehuksenvierut galget fuolahuvvot, dat guoská sihke ođđa gođiid ceggemii dálá goahtesajiide ja ovddešteapmái - Ođđasithuksen.
Sametinget ser behov for et regelverk som tillater tradisjonell gammebygging i tråd med samiske tradisjoner."
Sámediggi oaidná dárbbu dakkár njuolggadusaide mat suvvet árbevirolaš goahtehuksema sámi árbevieruid vuođul."
8.3 nytt siste avsnitt
8.3 Ođđa maŋimus teakstaoassi
"Sametinget bør gå i dialog med Regjeringen om å få endret forskrift om motorferdsel i utmark og vassdrag slik at kommunene får en større mulighet til å bestemme i motorferdselsaker i egen kommune.
" Sámediggi berre gulahallat Ráđđehusain dan birra ahte oažžut rievdaduvvot láhkaásahusa mohtorjohtolaga birra meahciin ja čázádagain vai gielddain lea stuorát vejolašvuohta mearridit mohtorjohtolatáššiid iežaset gielddas.
Dette er spesielt viktig ved nødvendig nyttekjøring slik som ved naturalhusholdning for å sikre tilgang og fremkommelighet til de tradisjonelle høstingsområdene.
Dát lea erenoamáš deaŧalaš dárbbašlaš ávkevuodjima oktavuođas nu go luondduruovttudoalu oktavuođas sihkkarastimis beassama ja beassanvejolašvuođa árbevirolaš ávkkástallanguovlluide.
Sametinget er kritisk til fylkesmannens praksis med å inndra motorferdseldispensasjoner som kommunene har innvilget til lokale rettighetshavere/ brukere for nødvendig nyttekjøring til sine tradisjonelle høstingsområder."
Sámediggi moaitá fylkkamánni geavada dainna ahte váldit ruovttoluotta mohtorjohtolatlobiid maid gielda lea juolludan báikkálaš vuoigatvuođalaččaide/geavaheddjiide dárbbašlaš ávkevuodjima oktavuođa iežaset árbevirolaš ávkkástallanguovlluide."
Nytt siste kulepunkt under strategier:
Ođđa maŋimus kuvlačuokkis strategiijaid vuolde:
* "Sametinget ser behov for å støtte opp om kommunenes lokale forvaltning av motorferdselsdispensasjoner, og gjennom dialog med Fylkesmannen unngå uheldig praksis med inndragelse av kommunale innvilgede motorferdseldispensasjoner
* " Sámediggi oaidná dárbbu doarjut gielddaid mohtorjohtolatlobiid báikkálaš hálddašeami, ja gulahaladettiin Fylkkamánniin eastadit unohit geavada dainna ahte váldit ruovttoluotta gielddaid juolludan mohtorjohtolatlobiid."
Saken påbegynt 29.09.16 kl. 17.20
Ášši meannudeapmi álggahuvvui 29.
Votering Av 39 representanter var 38 til stede.
1 6 dii. 1 7.20 Jienasteapmi 39 áirasis ledje 3 8 čoahkis.
Forslag 5 ble forkastet med 29 mot 9 stemmer
Evttohus 5 hilgojuvvui 29 jienain 9 jiena vuostá.
Forslag 6, del I som omfatter pkt 1.1, 2.1 og 2.3, ble vedtatt med 33 mot 5 stemmer
Evttohus 6, 1.jienasteapmi (pkt. 1.1, 2.1 ja 2.3) mearriduvvui 33 jienain 5 jiena vuostá.
Forslag 6, del II som ikke omfatter pkt. 1.1, 2.1 og 2.3, ble vedtatt med 21 mot 17 stemmer
Evttohus 6, 2.jienasteapmi (olles evttohus earret pkt. 1.1, 2.1 ja 2.3) mearriduvvui 21 jienain 17 jiena vuostá.
Forslag 3 ble forkastet med 20 mot 19 stemmer (møteleder brukte sin dobbelstemme)
Evttohus 3 hilgojuvvui 20 jienain 19 jiena vuostá (čoahkkinjođiheaddji duppaljienain)
Forslag 2 ble vedtatt med 20 mot 18 stemmer
Evttohus 2 mearriduvvui 20 jienain 18 jiena vuostá.
Forslag 1 ble vedtatt med 32 mot 6 stemmer
Evttohus 1 mearriduvvui 32 jienain 6 jiena vuostá.
Forslag 4 ble ikke fremmet
Evttohus 4 - Ii ovddiduvvon.
Plan- og finanskomiteens tilrådning ble vedtatt med 31 mot 7 stemmer
Ealáhus- ja kulturlávdegotti ráva mearriduvvui 31 jienain 7 jiena vuostá.
Per Mathis Oskal, saksordfører
Per Mathis Oskal, áššejođiheaddji
Mariann Wollmann Magga, til forr. orden
Mariann Wollmann Magga, čoahkkinortnegii
1 Innledning “Nu guhká go mis lea čáhci, gos guolli vuodjá Nu guhká go mis leat eatnamat, gos bohccot guhtot ja bálget Nu guhká go mis leat meahcit, gos ealibat čiehkádallet De mis lea doaivu dán eatnan alde Go min ruovttut eai šat gávdno ja min eanan lea billánan - gos mii galgat de orrut?
1 Álggahus “Nu guhká go mis lea čáhci, gos guolli vuodjá Nu guhká go mis leat eatnamat, gos bohccot guhtot ja bálget Nu guhká go mis leat meahcit, gos ealibat čiehkádallet De mis lea doaivu dán eatnan alde Go min ruovttut eai šat gávdno ja min eanan lea billánan - gos mii galgat de orrut?
” Paulus Utsi 1.1 Overordna mål Samene har som ett av Norges statskonstituerende folk og landets urfolk en rett til selvbestemmelse over egen utvikling.
” Paulus Utsi 1.1 Bajimus mihttomearri S ámiin okta Norgga stáhtavuođđudeaddji álbmogin ja riikka álgoálbmogin lea vuoigatvuohta iešmearrideapmái iežaset ovdáneami ektui.
Sametinget forutsetter at samene som urfolk skal ha samme mulighet til å ivareta og opprettholde sin kultur, kulturuttrykk og levesett.
Sámediggi eaktuda ahte sámiin álgoálbmogin galgá leat seamma vejolašvuohta beassat fuolahit ja bisuhit iežaset kultuvrra, kulturovdanbuktimiid ja eallinvugiid.
Endringer i arealbruken, uttak av naturressurser og tiltak for energiproduksjon skal kun tillates etter helhetlig planlegging som tar hensyn til og sikrer det materielle grunnlaget for samisk kultur, samisk utmarksbruk og samiske næringer Areal- og ressursforvaltning som er bygd på tradisjonell samisk praksis og kunnskap er god miljø- og klimapolitikk.
Areálageavaheami rievdama, luondduresursaávkkástallama ja energiijabuvttadandoaibmabijuid galgá sáhttit čađahit dakkár ollislašvuođa plánema vuođul, mii fuolaha sámi kultuvrra, sámi meahccegeavaheami ja sámi ealáhusaid ávnnaslaš kulturvuđđosa. Dakkár areála- ja resursahálddašeapmi mii lea vuođđuduvvon sámi geavadii ja máhttui, lea buorre biras- ja dálkkádatpolitihkka.
All utnytting av arealer herunder ressursutvinning på land og i marine områder i samiske områder, skal skje etter fritt forhåndsinformert samtykke fra Sametinget og samiske rettighetshaver.".
Buot eanaareálaid ja riddoguovlluid areálaid ávkkástallan, ja buot resursaávkkástallan sámi guovlluin maiddái sámi guovlluid mariidnaguovlluin, galgá čađahuvvot Sámedikki ja sámi vuoigatvuođalaččaid friija ovddalgihtii dieđihuvvon mieđiheami vuođul.
1.2 Bruk og vern av arealer og ressurser Forvaltning av arealer og ressurser er omfattende prosesser som kan påvirke livsvilkårene for framtidige generasjoner.
1.2 Areálaid ja resurssaid geavaheapmi ja suodjaleapmi Areálaid ja resurssaid hálddašeapmi lea viiddes proseassa mii sáhttá váikkuhit boahttevaš buolvvaid eallineavttuide.
Det er behov for å styrke kunnskapen om samisk kultur, utmarksbruk og næringer for de som planlegger og utreder Den samiske befolkningen lever av naturressursene på land og til havs.
Dárbu lea nannet plánejeddjiid ja čielggadeddjiid máhtu sámi kultuvrra, meahccegeavaheami ja ealáhusaid birra. Sámi álbmot eallá luondduresurssaiguin sihke nannámis ja mearas.
Sametinget vil at det utvikles nasjonale retningslinjer for hvordan berørte reinbeitedistrikter og samiske rettighetshavere skal konsulteres og involveres i ulike arealprosesser slik at kunnskapsgrunnlaget blir best mulig og saker forsvarlig utredet.
Dasa lassin háliida Sámediggi ahte stáhta bealis ráhkaduvvojit nationála njuolggadusat dasa mo guoskevaš orohagat galget konsulterejuvvot ja váldojuvvot mielde iešguđet areálaproseassaide vai máhttovuođđu šaddá buoremus ja áššit čielggaduvvojit dohkálaččat.
Dette vil kunne bidra til at verddevuohta opprettholdes og revitaliseres i områder hvor ordningen har forsvunnet
Dát váikkuhivččii ahte verddevuohta bisuhuvvošii ja ealáskahttojuvvošii fas dain guovlluin gos dat lea jávkan.
Det materielle naturgrunnlaget for samiske utmarksbrukere, utmarksnæringer og kombinasjonsnæringer må sikres slik at disse fortsatt sikres tilgang til sine tradisjonelle bruksområder og gis mulighet for utvikling og modernisering av sine tradisjoner
Sámi meahccegeavaheddjiid, meahcceealáhusaid ja lotnolasealáhusaid ávnnaslaš luondduvuođus ferte sihkkarastojuvvot vai daidda ain sihkkarastojuvvo beassan iežaset árbevirolaš geavahanguovlluide ja addojuvvo vejolašvuohta ovddidit ja ođasmahttit iežaset árbevieruid.
Sametinget må få styrket sin økonomiske ramme og kapasitet for å ivareta innsigelsesmuligheten som følger av plan-og bygningsloven til å sikre naturgrunnlaget for samisk kultur og næringsutøvelse
Sámediggi ferte oažžut nannejuvvot dan ekonomalaš rámma ja návccaid vai sáhttá fuolahit dan vuosttaldanvejolašvuođa maid plána- ja huksenláhka addá, sihkkarastin dihtii sámi kultuvrra ja ealáhusdoaimmaheami luondduvuđđosa.
Vern av arealer i samiske områder, som naturreservater, nasjonalparker og landskapsvernområder skal ikke gjennomføres uten fritt forhåndsinformert samtykke fra lokale rettighetshavere og myndigheter og Sametinget.
Dakkár areálaid suodjaleapmi sámi guovlluin nu go luonddumehciid, álbmotmehciid ja suodjemehciid ii galgga čađahuvvot friija ovddalgihtii dieđihuvvon mieđiheami haga báikkálaš vuoigatvuođalaččain ja eiseválddiin ja Sámedikkis.
Hvor slikt vern ikke er til hinder for eller på en negativ måte begrenser samisk utnyttelse av verneområdene så skal vernet ha til formål å sikre naturgrunnlaget for samisk kultur, utmarksbruk og og næringsutøvelse.
Doppe gos dakkár suodjalus ii hehtte dahje negatiiva láhkai hehtte sámi suodjalanguovlogeavaheami, galgá suodjaleami mihttomearrin leat ahte sihkkarastit sámi kultuvrra, meahccegeavaheami ja ealáhusdoaimmaheami luondduvuđđosa.
Tilgang til og mulighet for å bruke meahcci bidrar til å sikre framtidig bosetting og levekår i samiske områder.
Sámediggi háliida ahte buot suodjeguovlluid hálddašeapmi Sámis galgá vuođđuduvvot sámi árbevirolaš guovlogeavaheapmái vai dat sáhttá jotkojuvvot.
Styrket tilrettelegging for sanking til eget bruk, for næringsvirksomhet og til bruk i duodji må sikres for samiske lokalsamfunn.
Luonddušláddjivuohta fuolahuvvo oktilis sámi geavahemiin.
Sametinget vil at eventuell tilrettelegging for verdiskapning i nasjonalparker og andre større verneområder skal skje på en måte som ivaretar eksisterende samiske næringer og tradisjonell samisk utmarksutnyttelse og naturbruk.
Sámediggi háliida ahte vejolaš láhčin árvoháhkamii álbmotmehciin ja stuorát suodjeguovlluin galgá dahkkojuvvot dainna lágiin ahte dat fuolaha dálá sámi ealáhusaid ja árbevirolaš sámi meahccegeavaheami ja luonddugeavaheami.
1.3 Meldingsprosessen og medvirkning Sametingets forrige melding om miljø- og areal fra 2009, Leve i landet på landets vis hadde som hovedmål å sikre en bærekraftig utvikling i de tradisjonelle samiske bosettingsområdene.
1.3 Dieđáhusproseassa ja mielváikkuheapmi Sámedikki jagi 2009 biras- ja areáladieđáhusa, Eatnamis eatnama láhkái, váldomihttomearri lei sihkkarastit ceavzilis ovddideami árbevirolaš sámi ássanguovlluin.
1.4 Sentrale tema i meldingen Tre tema har vært særlig sentrale i arbeidet med meldingen.
1.4 Dieđáhusa guovddáš fáttát Golbma fáttá leat leamaš erenoamáš deaŧalaččat dán dieđáhusbarggus.
Sametingets mål og strategier for sikring av naturgrunnlaget for samisk kultur og næringsutøvelse blir drøftet i kapitlene 5, 6 og 7. Det tredje sentrale temaet for arbeidet har vært synliggjøring av tradisjonell samisk utmarkbruk.
Sámedikki mihttomearit ja strategiijat dasa mo sámi kultuvrra ja ealáhusdoaimmaheami luondduvuođus galgá sihkkarastojuvvot, gieđahallojuvvojit 5., 6. ja 7. kapihttaliin. Goalmmát guovddáš fáddá barggus lea árbevirolaš sámi meahcásteami čalmmustahttin.
2 Grunnlag for Sametingets areal- og miljøpolitikk Sametingets politikk i areal- og miljøspørsmål bygger på samiske verdier, der nærhet til, kunnskap om og respekt for naturen er grunnleggende.
2 Sámedikki areála- ja biraspolitihka vuođđu Sámedikki areála- ja biraspolitihka vuođđun leat sámi árvvut ja dat áddejupmi ahte olmmoš lea oassi luonddus.
2.1 Internasjonale urfolksrettigheter FNs Urfolkserklæring av 2007 angir rammene for nasjonal lovgivning innenfor areal og ressursforvaltningen i Norge.
2.1 Riikkaidgaskasaš álgoálbmotvuoigatvuođat ON 2007 mannosaš Álgoálbmotjulggaštus bidjá rámmaid nationála lágaide areála- ja resursahálddašeamis Norggas.
Sametinget forventer at erklæringen følges opp på nasjonalt, regionalt og lokalt nivå i Norge gjennom egne handlingsplaner som også må gjøres gjeldende innenfor den nasjonale areal- og miljøpolitikken FNs erklæring om urfolks rettigheter som ble vedtatt av FNs Generalforsamling i 2007 er å forstås som uttrykk for internasjonal folkerettslig sedvane.
Sámediggi vuordá ahte julggaštus čuovvoluvvo riikkalaš, regionála ja báikkálaš dásis Norggas sierra šiehtadallanplánaid bokte mat maid galget dahkkojuvvot gustojeaddjin riikkalaš areálan- ja biraspolitihkkii. ON julggaštus álgoálbmotvuoigatvuođaid birra maid ON Váldočoahkkin dohkkehii 207:s, galgá áddejuvvon riikkaidgaskasaš álbmotrievttálaš virolašvuohtan.
Erklæringen fastslår urfolks rett til selvbestemmelse uttrykt både som selvstyre i saker som angår indre og lokale anliggender og gjennom å bli konsultert for å kunne oppnå et fritt og informert forhåndssamtykke
Julggaštus deattasta álgoálbmogiid vuoigatvuođa iešmearrideapmái sihke iešstivrejupmin dakkár áššiin mat gusket siskkáldasat ja báikkálaččat ja dakko bokte ahte konsulterejuvvot juksan dihtii friija mieđáhusa ovddalgihtii dieđiheami vuođul.
” Denne artikkelen åpner for et betydelig innslag av medbestemmelse for urfolk over egen kunnskap, praksis, livsstil og fordeling av naturresursene.
” Dát artihkal attášii viehka stuorra iešmearrideami álgoálbmogiidda iežaset máhtu, geavada, eallinvuogi ja luondduriggodagaid juogadeami hárrái.
2.3 Nasjonalt lovverk med betydning for forvaltning av arealer og miljø Plan- og bygningsloven skal sikre samiske interesser ved forvaltning av grunn og ressurser.
2.3 Nationála lágat main lea mearkkašupmi areálaid ja birrasiid hálddašeapmái Plána- ja huksenláhka galgá fuolahit sámi beroštusaid eatnamiid ja resurssaid hálddašeami oktavuođas.
Sametinget viser til Klima- og miljødepartements forslag til ny forskrift om tradisjonell kunnskap knyttet til genetisk materiale.
Sámediggi čujuha Dálkkádat- ja birasdepartemeantta evttohussii ođđa láhkaásahussan árbedieđu birra mii čatnasa genetihkalaš ávdnasiidda.
Samtidig er forskriftsutkastet et viktig skritt fremover for å sikre nasjonal gjennomføring av Nagoya-protokollen som trådte i kraft i Norge i 2014 I tillegg har blant annet kulturminneloven, reindriftsloven, motorferdselloven av 1982 sammen med forskrifter om ferdsel i utmarka, mineralloven, energiloven, havressurslova og akvakulturloven betydning for forvaltning av arealer og ressurser i tradisjonelle samiske områder.
Seammás lea láhkaásahusevttohus deaŧalaš lávkin ovddasguvlui sihkkarastin dihtii ahte riikkalaččat čađahuvvo Nagoya-protokolla mii bođii fápmui Norggas jagi 2014. Dasa lassin lea earret eará kulturmuitolágas, boazodoallolágas, 1982 mannosaš mohtorjohtolatlágas oktan meahccejohtolaga láhkaásahusas, minerálalágas, energiijalágas, mearraresursalágas ja akvakultuvralágas mearkkašupmi árbevirolaš sámi guovlluid areálaid ja resurssaid hálddašeapmái.
Finnmarksloven og Sametingets retningslinjer for endra arealbruk i utmarka i Finnmark gir også grunnlag for å sikre det materielle kulturgrunnlaget for samene. 2.4 Samerettsutvalget Samerettsutvalget la fram sin utredning NOU 2007:13 med forslag om en konsultasjonslov, en styrings- og forvaltningslov for grunnen Statskog disponerer i samiske tradisjonelle områder utenfor Finnmark, og en kartleggingslov av eier- og bruksrettigheter i tradisjonelle samiske områder utenfor Finnmark.
Finnmárkkuláhka ja Sámedikki njuolggadusat rievdaduvvon meahcceareálaid geavaheami várás addet maid vuođu 2.4 Sámi vuoigatvuođalávdegoddi Sámi vuoigatvuođalávdegoddi bijai ovdan čielggadusas NOU 2007:13 mas evttohuvvui konsultašuvdnaláhka, stivren- ja hálddašanláhka daid eatnamiid várás maid Statskog hálddaša sámi árbevirolaš guovlluin olggobealde Finnmárkku.
2.5 Norsk-svensk reinbeitekonvensjon Norsk-svensk reinbeitekonvensjon hviler på sedvanerett opparbeidet gjennom den grenseoverskridende reindrifta gjennom flere hundre år.
2.5 Norgga-Ruo ŧa boazoguohtunkonvenšuvdna Norgga-Ruoŧa boazoguohtunkonvenšuvdna rádjerasttideaddji boazodoalus leat boaresvirot vuoigatvuođat mat mannet ruovttoluotta áiggis máŋggaid čuđiid jagiid.
I dag står vi overfor en situasjon hvor reindrifta i konvensjonsområdet står uten en gjeldende konvensjon.
Odne lea dilli nu ahte boazodoallu konvenšuvnnašguovllus ii leat gustovaš konvenšuvdna.
Dette er en uholdbar situasjon.
Dát ii lea dohkálaš.
Det ble underskrevet en konvensjon mellom partene i 2009, men på grunn av sterk motstand ble den ikke ratifisert.
2009 vuolláičálle beallásaččat konvenšuvnna, muhto garra vuostehágu geažil dát ii ratifiserejuvvon.
Den samiske arbeidsgruppa, bestående av NRL, SSR og Sametingene i Norge og Sverige, leverte i mars 2014 et forslag til norsk og svensk regjering.
Sámi bargojoavku, NBR,RSR ja Ruoŧa ja Norgga Sámedikkit, geigejedje njukčamánus 2014 evttohusa norgga ja ruoŧa ráđđehusaide.
I dette forslaget til ny konvensjonstekst la arbeidsgruppa vekt på større mulighet til samarbeidsavtaler mellom samebyer og reinbeitedistrikt.
Dán evttohusas ođđa konvenšuvnnašteavsttas bijai bargojoavku deattu dasa ahte galget leat stuorát vejolašvuođat ovttasbargošiehtadusaide gaskal sámečearuid ja orohagaid.
I tillegg foreslo man konfliktløsningsmodeller.
Dasa lassin evttohuvvui maiddái nággočoavdinmodeallat.
Arbeidsgruppa pekte også på behovet for rettighetsavklaringer og kompensasjon for tapt beiteland med alternative beiteområder.
Bargojoavku čujuhii maid ahte lea dárbu riektečielggademiide ja kompensašuvdna oaččut eará guohtuneatnamiid go masset guohtuneatnama.
Det vil være et paradoks om den grenseoverskridende reindriften sikres gjennom konvensjonen, for deretter å være truet av arealinngrep fra annet hold.
Lea vuostálasvuohta jos rádjerasttideaddji boazodoallu sihkkarastojuvvo konvenšuvnna bokte, ja de bohtet eará areálalihkahallamat eará guovlluin.
For den samiske arbeidsgruppa var det viktig å ha fokus på den samiske reindrifta i området, og ikke den norske og svenske reindrifta.
Sámi bargojoavku oinnii dehálažžan guovdilastit sámi boazodoalu dán guovllus, iige norgga ja ruoŧa boazodoalu.
Dette fordi man tror at det er gjennom et allsamisk perspektiv at løsninger kan finnes.
Dán dan sivas go jáhkkit ahte oppasámi perspektiivvas gávdnojit čovdosat.
2.6 Sametingets egne vedtak Sametingets planveileder som ble vedtatt i 2010 har vært førende dokument for Sametingets deltakelse i planlegging etter plan- og bygningsloven og er fortsatt aktuell.
2.6 Sámedikki iežas mearrádusat Sámedikki plánaveahkki mii mearriduvvui 2010:s lea leamaš láidesteaddji dokumeantan Sámedikki oassálastimii plánemii plána- ja huksenlága vuođul ja lea ain áigeguovdil.
Sametinget har også vedtatt Strategi for sikring og utvikling av samisk kultur ved energiutbygginger, senere omtalt som Sametingets energistrategi.
Sámediggi lea maid mearridan Strategiija sámi kultuvrra sihkkarastimii ja ovddideapmái energiijahuksemiid oktavuođas, maŋŋá gohčoduvvon Sámedikki energiijastrategiija.
I tillegg har Sametingsrådet fremmet redegjørelser om reindrift og utvikling av sjøsamiske områder og er i gang med å utarbeide en melding om duodji.
Dasa lassin lea Sámediggeráđđi ovddidan čilgehusa boazodoalu birra ja mearrasámi guovlluid ovddideami birra, mat leat vuođđun dán bargui.
Sametingsrådet fremmet en redegjørelse om rovviltpolitikk i 2013.
Sámediggeráđđi ovddidii čilgehusa boraspirepolitihka birra 2013:s.
Sametingets målsetting i rovviltpolitikken er å redusere tap forårsaket av rovvilt betraktelig slik at reindriftsnæringen og jordbruksnæringen kan bruke tradisjonelle beiteområder til beiting.
Sámedikki mihttomearri boraspirepolitihkain lea uhcidit sakka vahágiid boraspiriid geažil vai boazodoallu ja eanadoallu sáhttet geavahit árbevirolaš guohtunguovlluid guohtumii.
Sametinget skal ha fokus på folkeretten i forhold til rovviltpolitikken og forvaltningen av denne, og arbeide for en sterkere lokal medbestemmelse i forhold til forvaltningen av rovvilt.
Sámediggi galgá deattuhit álbmotrievtti boraspirepolitihka ja dan hálddašeami ektui, ja bargat dan ala ahte báikkálaš mielváikkuheapmi lassána boraspirehálddašeami ektui.
Denne redegjørelsen gjelder fortsatt og legger til grunn også i areal- og miljømeldingen selv om tema rovvilt ikke behandles nærmere.
Dat čilgehus lea ain gustojeaddjin ja biddjojuvvo vuođđun maiddái areála- ja birasdieđáhussii vaikke vel boraspirefáddá ii gieđahallojuvvo lagabui.
Også Sametingets deltakelse i areal- og miljøforvaltning gjennom enkeltsaker i form av medvirkning og konsultasjoner har bidratt til å utforme Sametingets areal- og miljøpolitikk.
Maiddái Sámedikki oassálastin areála- ja birashálddašeapmái eaŋkiláššiin mielváikkuheami ja konsultašuvnnaid bokte lea leamaš mielde hábmemin Sámedikki areála- ja biraspolitihka.
Erfaringene fra enkeltsaker, som spørsmål om utvinning av mineraler og andre ressurser fra tradisjonelle samiske områder, bidrar til å løfte opp viktige problemstillinger som det er også behov for å ta stilling til politisk.
Vásáhusat eaŋkiláššiin leat mielde loktemin dakkár deaŧalaš čuolbmačilgehusaid, maid maiddái ferte árvvoštallat politihkalaččat.
3 Utviklingstrekk som vil påvirke samiske samfunn Klimaendringer, økt interesse for utvinning av naturressurser, demografiske endringer og mulige endringer i fylkes- og kommunestrukturen vil påvirke utviklingen i samiske samfunn betydelig.
3 Ovdánansárgosat mat váikkuhit sámi servodagaide Dálkkádatrievdamat, lassánan beroštupmi ávkkástallat luondduriggodagaiguin, demográfalaš rievdamat ja vejolaš rievdamat fylkka- ja gielddastruktuvrras váikkuhit garrasit sámi servodagaid ovdáneami.
3.1 Ressurser i nordområdene – til gode for det samiske samfunnet Tradisjonelle samiske områder har fortsatt mye inngrepsfri natur og et tilsvarende rent miljø, som samene har forvaltet i generasjoner på en varsom måte.
3.1 Resurssat davviguovlluin – buorrin sámi servodahkii Árbevirolaš sámi guovlluin lea ain ollu luondu mas eai leat sisabahkkemat ja vástideaddji ollu buhtes biras, maid sápmelaččat leat hálddašan buolvvaid čađa várrugasat.
3.2 Klimaendringene påvirker naturen og samfunnene i nord Klimaendringene skjer over dobbelt så raskt i Arktis enn ellers i verden.
3.2 Dálkkádatrievdamat váikkuhit lundui ja servodagaide davvin Dálkkádagat rivdet duppal geardde nu johtilit Árktisis go muđui máilmmis.
3.3 Arealforvaltning i kommuner etter kommunereformen Regjeringen Solberg ønsker færre og større kommuner og har lagt dette til grunn i Stortingsmelding om kommunereformen (Meld. St.14 (2014-2015)).
3.3 Areálahálddašeapmi maŋŋá gielddaođastusa Solberg ráđđehus háliida geahpedit gielddaid logu vai šaddet stuorát gielddat ja lea dan bidjan vuođđun Stuorradiggedieđáhussii gielddaođastusa birra (Dieđ. St.14 (2014-2015)).
3.4 Fraflytting og urbanisering endrer samiske bygder Det samiske bosettingsområdet har opplevd store endringer i befolkningen i løpet av de siste tiårene.
3.4 Eretfárren ja urbaniseren rievdada sámi giliid Sámi ássanguovllu álbmot lea vásihan stuorra rievdamiid maŋimus logijagiin.
3.5 Rovvilt Sametinget ser at rovvilttrykket har betydelig innvirkning på bruk av arealer.
3.5 Boraspiret Sámediggi oaidná ahte boraspire lassáneapmi lea stuora váikkuhussan areálageavaheapmái.
4 Samvirke mellom samiske interesser og offentlige myndigheter Et godt samvirke mellom samiske interesser og offentlige myndigheter i beslutninger knyttet til areal, naturvern og ressursutvinningsforvaltning er avgjørende for at naturgrunnlaget for samiske kultur sikres.
4 Sámi beroštusaid ja almmolaš eiseválddiid gaskasaš ovttasdoaibman Vai sáhttá sihkkarastit ahte sámi kultuvrra luondduvuođus sihkkarastojuvvo, de ferte leat buorre ovttasdoaibman gaskal sámi beroštusaid ja almmolaš eiseválddiid dakkár mearrádusain mat gusket areálii, luonddugáhttemii ja resursaávkkástallama hálddašeapmái.
4.1 Konsultasjoner med statlige myndigheter ved forvaltning av arealer og ressurser Sametingets mål er at Sametinget og samiske interesser og rettighetshavere skal ha en reell mulighet til å bli konsultert av staten for å kunne gi et fritt forhåndsinformert samtykke til planer og tiltak knyttet til areal- og ressursforvaltning.
4.1 Konsultašuvnnat stáhta eiseválddiiguin areálaid ja resurssaid hálddašeami oktavuođas Sámedikki mihttomearri lea sámi beroštusain ja vuoigatvuođalaččain galgá leat duohta vejolašvuohta konsulterejuvvot addin dihtii friija mieđiheami areála- ja resursahálddašeapmái guoski plánaide ja doaibmabijuide ovddalgihtii dieđiheami vuođul.