pere/sami_parallel huggingface dataset:
Hensynet til samiske interesser skal kunne ivaretas på samme måte som andre viktige nasjonale og regionale hensyn i planleggingen .
Sámi beroštumiid deastta galgá plánemis sáhttit áimmahuššat seamma láhkai go eará dehálaš nationála ja regionála deasttaid .
Det er først og fremst Sametinget som har autoritet til å identifisere og uttrykke de samiske interessene i plansammenheng .
Sámedikkis lea vuosttažettiin autoritehta identifiseret ja dovddahit mat sámi beroštumit leat plánaoktavuođas .
Imidlertid vil det kunne være en plikt for planmyndighetene å konsultere andre interesser .
Dattege galggašedje plánaeiseválddit leat geatnegasat ráđđádallat eará beroštumiiguin .
Dette gjelder særlig i saker som direkte berører samiske næringer , slik som reindriften .
Dát guoská erenomážit daid áššiin mat njuolga gusket sámi ealáhusaide , nugo boazodoallu .
Det er reindriftens styrings- og forvaltningsorganer som har kompetanse og myndighet til å ivareta reindriftens interesser i plansammenheng .
Boazodoalu hovden- ja hálddašanorgánain dat lea čehppodat ja váldi áimmahuššat boazodoalu beroštumiid plánaoktavuođas .
Representanter for samiske interesser må gis god mulighet til å delta i planprosessene i fylker og kommuner .
Sámi beroštumiid áirasiidda ferte addit buori vejolašvuođa oassálastit plánaproseassain fylkkain ja gielddain .
Det er fastsatt at Sametinget kan fremme innsigelse dersom en plan får « vesentlig betydning for samisk kultur eller næringsutøvelse » .
Lea mearriduvvon ahte Sámediggi sáhttá ovddidit vusttuša jus plána lea « sakka meark-kašahttin sámi kultuvrii dahje ealáhusdoaimma ­heapmái » .
Norges internasjonale forpliktelser på dette området følger særlig av FN-konvensjonen om sivile og politiske rettigheter av 1966 , art. 27 .
Norgga riikkaidgaskasaš geatnegasvuođat dán suorggis čuvvot erenomážit ON-konvenšuvnna siviilla ja politihkalaš vuoigatvuođaid birra 1966 , art. 27 .
Videre er ILO-konvensjon nr. 169 av 1989 om urfolk et viktig grunnlag for politikken på området .
Dasto lea ILO-konvenšuvdna nr. 169 1989 eamiálbmogiid birra dehálaš vuođđun dán suorggi politihkkii .
Også FN-konvensjonen om biologisk mangfold har betydning , særlig dens artikkel 8 j om urfolks kunnskaper og praksis for bevaring av det biologiske mangfoldet .
ON-konvenšuvnnas biologalaš máŋggabealatvuođa birra lea mearkkašupmi , erenomážit dan artihkal 8 j eamiálbmogiid dieđu ja geavada birra seailluhit biologalaš máŋggabealatvuođa .
Kapittel 26 i Agenda 21 sier blant annet at urfolks tradisjonelle og direkte avhengighet av naturressursene skal anerkjennes og legges til grunn for beslutningsprosesser om naturressursene , der alle skal kunne delta .
Agenda 21 26 kapihtal cealká earret eará ahte eamiálbmogiid árbevirolaš ja njuolga sorjjásvuohta luondduriggodagaide galgá dohkkehuvvot ja bid ­djot vuođđun luondduriggodagaid mearridanproseassain , maidda buohkat galget sáhttit searvat .
Plansystemet er et sentralt virkemiddel for å følge opp disse forpliktelsene i forhold til utbygging , vern og samfunnsforming i samiske områder .
Plá ­navuogádat lea guovddáš gaskaoapmin čuovvolit dáid geatnegasvuođaid go lea huksema , gáhttema ja servodathábmema ektui sámi guovlluin .
20.2.2 Vurdering av samiske hensyn ved endret bruk av utmark
20.2.2 Sámi deastagiid árvvoštallan go meahci geavaheapmi nuppástuvvá
Det er fastsatt i finnmarksloven § 4 at Sametinget kan gi retningslinjer for hvordan virkningen for samisk kultur , reindrift , utmarksbruk , næringsutøvelse og samfunnsliv av endret bruk av utmark skal bedømmes .
Finnmárkolága § 4:s lea mearriduvvon ahte Sámediggi galgá addit njuolggadusaid dasa mo galgá árvvoštallat sámi kultuvrra , boazodoalu , meahcásteami , ealáhusdoaimmaheami ja servo ­dateallima mađđása , go meahci geavahišgoahtá earáláhkai .
Sametinget vedtok slike retningslinjer 24. mai 2007 ( se Sametingets årsmelding 2007 , punkt 3.5 ) .
Sámediggi dohkkehii dákkár njuolggadusaid miessemánu 24. b. 2007 ( Geahča Sámedikki 2007 jahkedieđáhusa čuoggá 3.5 ) .
Statlige , fylkeskommunale og kommunale myndigheter skal vurdere hvilken betydning endret bruk av utmark vil ha for samisk kultur , og i denne vurderingen skal Sametingets retningslinjer legges til grunn .
Stáhta , fylkkagieldda ja gieldda eiseválddit galget árvvoštallat makkár mearkkašupmi lea meahci earálágan geavahus sámi kultuvrii , ja dán árvvoštallamis galget Sámedikki njuolggadusat leat vuođđun .
Sametingets retningslinjer er begrenset til saker om endret bruk av utmark i Finnmark fylke , jf. lovens geografiske virkeområde .
Sámedikki njuolggadusat leat gáržžiduvvon meahci earálágan geavahusáššiide Finnmárkku fylkkas , gč. lága geográfalaš doaibmaduhkodaga .
En slik regel er inntatt i forslaget til lov om saksbehandling og konsultasjoner ved tiltak som kan få virkning for naturgrunnlaget i tradisjonelle samiske områder ( saksbehandlings- og konsultasjonsloven ) § 8 .
Dákkár regel lea váldon mielde áššemeannudeami ja ráđđádallamiid láhkaevttohusas , go guoská doaimmaide mat soitet dahkat mađđása luondduvuđđui árbevirolaš sámi guovlluin ( áššemeannudan- ja ráđđádallanláhka ) § 8 .
Ordlyden i bestemmelsen har en noe annen utforming enn ordlyden i finnmarksloven § 4 , ved at Sametingets retningslinjer ikke er knyttet til begrepet « endret bruk av utmark , men gjelder mer generelt , ved « tiltak som kan få virkning for naturgrunnlaget » .
Merrádusa sániin lea eará hábmi go Finnmárkolága § 4 hámis , go Sámedikki njuolggadusat eai leat laktásuvvon « meahci earálágan geavahusa » doahpagii , muhto gustojit oppalaččat , « dakkár doaimmain mat soitet dahkat mađđása luondduvuđđui » .
20.2.3 Verneområder
20.2.3 Gáhttenguovllut
Det er viktig å sikre naturen i Norge for ettertiden .
Lea dehálaš gáhttet Norgga luonddu boahttevuhtii .
På mange områder er det stort samsvar mellom verneinteresser og samiske , tradisjonelle høstingsinteresser .
Máŋgga guovllus leat gáhttenberoštumit ja sámi , árbevirolaš meahcástanberoštumit bures oktiivástiduvvon .
Opprettelsen av store verneområder sikrer ofte mulighetene for fortsatt reindrift .
Stuorra gáhttenguovlluid ásaheapmi sihkkarastá dávjá joaktit boazodoaluin .
Også andre næringer , som turisme og reiseliv , kan dra fordel av verneområder .
Eará ealáhusaidege , nugo turismii ja mátkkoštanealáhussii , sáhttet gáhttenguovllut leat ovdamunnin .
Verneinteressene kan imidlertid komme i konflikt med andre interesser i samfunnet , og det er også konflikter mellom vern og enkelte bruksmåter innenfor samisk naturbruk .
Gáhttenberoštumit sáhttet datte šaddat servodaga eará beroštumiiguin gazzalaga , ja leat maiddái riiddut gaskal gáhttema ja sámi luonddudoalu muhtin ávkkástallanvugiid .
Motorisert ferdsel i utmark er ett slikt eksempel .
Mohtorjohtolat meahcis lea okta dákkár ovdamearka .
Konflikter i vernesaker kan også oppstå fordi det eksisterer grunnleggende ulike , kulturbetingede oppfatninger om hvordan naturgrunnlaget og - verdiene på best mulig måte kan sikres .
Gáhttenáššiid riiddut sáhttet velá čuožžilit go lea áibbas guovttelágan , kultur- ­eaktudeaddji áddejupmi das mo luondduvuođđu ja - árvvut buoremus láhkai galget sihkarastot .
Arbeidet med arealvern etter naturvernloven skjer ved gjennomføring av fylkesvise / tematiske verneplaner ( myrplaner , sjøfuglplaner , våtmarksplaner , planer for rike løvskoger mv. ) , nasjonalparkplanen ( St. meld. nr. 62 ( 1991 – 92 ) ) , og marin verneplan .
Areálagáhttenbargu luonddugáhttenlága mielde geavvá dan láhkai ahte fylkkaid / fáttáid mielde gáhttenplánat ( jeaggeplánat , mearraloddeplánat , njuoskaeanaplánat , suhkkes lastavuovdeplánat jna. ) , álbmotmeahcceplána ( Sd.dieđ. nr. 62 ( 1991 – 92 ) , ja marina gáhttenplána čađahuvvojit .
I tillegg arbeides det med skogvern som nå i det alt vesentlige skjer som frivillig vern og gjennom vern av skogområder på statsgrunn .
Dasa lassin bargojuvvo vuovdegáhttemiin , mii dál eanaš lea eaktodáhtolaš gáhttema ja stáhtaeatnamiid vuovdeguovlluid gáhttema olis .
Det pågår arbeid med flere planer som kan berøre samiske områder .
Dál leat máŋga plánabarggu jođus , mat soitet guoskat sámi guovlluide .
Av de planlagte fylkesvise verneplanene gjenstår pr. 1. januar 2008 verneplaner for myr i Finnmark og for rike løvskoger i Troms , Fra nasjonalparkplanen gjenstår i alt 11 verneforslag :
Plánejuvvon fylkkaid mielde gáhttenplánain lea ođđajagimánu 1. b. 2008 vel báhcán gáhttenplánat jekkiide Finnmárkkus ja suhkkes lastavuvddiide Romssas . álbmotmeahcceplánain leat vel báhcán 11 gáhttenevttohusa :
I Sør-Trøndelag er det forslag om landskapsvern for Hyllingsdalen og Sylane ,
Mátta-Trøndelágas lea evttohuvvon eanadatgáhtten Hyllingsdalenii ja Sylanii ,
I Nordland er det forslag om nasjonalpark for Visten , / Lomsdal nasjonalpark for Sjunkan / Misten og naturreservat for Sundsfjordfjella
Nordlánddas lea evttohuvvon álbmotmeahcci Visten , / Lomsdalii álbmotmeahcci Sjunkan / Mistenii ja luonddureserváhta Sundsfjordfjellii
I Troms er det forslag om nasjonalpark for Sørdalen / Isdalen og landskapsverneområder for Kvænangsbotn / Navitdalen
Romssas lea evttohuvvon álbmotmeahcci Sørdalen / Isdalenii ja eanadatgáhttenguovlu Ná-vuonbađas / Navitleagis
I Finnmark er det forslag om nasjonalpark for Goahtteluobbal og utvidelse av Anarjohka nasjonalpark
Finnmárkkus lea evttohuvvon álbmotmeahcci Goahteluobbalis ja viiddidit Anárjoga álbmotmeahci .
I tillegg kan det komme et eventuelt forslag om nasjonalpark på norsk side ved treriksrøysa mellom Sverige , Finland og Norge .
Lassin soaitá vel evttohuvvot álbmotmeahcci norggabeale golmma riikka rájás gaskal Ruoŧa , Suoma ja Norgga .
Forslaget om nasjonalpark for et større område i Tysfjord / Hellemo i Nordland gis en spesiell omtale nedenfor .
álbmotmeahci evttohus stuorát guovl . ­lus Divttasvuonas / Moskevuonas Nordlánddas , lea máinnašuvvon sierra vulobealde .
20.2.4 Egne retningslinjer for arbeidet med vern etter naturvernloven i samiske områder
20.2.4 Suodjalanbarggu sierra njuolggadusat luonddugáhttenlága vuođul sámi guovlluin
Disponeringen av naturressursene innenfor samiske områder er viktige for samisk bosetting , næringsliv og kultur .
Luondduriggodagaid hálden sámi guovlluin lea dehálaš sámi ássamii , ealáhusaide ja kultuvrii .
Mange av de samme arealene er også viktige naturdokumenter med stor verdi for Norge som samfunn og hvor vi har et ansvar for å sikre disse viktige naturområdene for framtiden .
Muhtin oassi daid seamma eatnamiin leat maiddái dehálaš allaárvosaš luonddudokumeanttat Norgii servodahkan , ja mis lea ovddasvástádus sihkarastit dáid dehálaš luondduguovlluid boahttevuhtii .
Det har i perioden 2005 – 2007 vært konsultasjoner mellom Sametinget og Miljøverndepartementet med målsetting å få fram retningslinjer for arbeidet med vern etter naturvernloven i samiske områder .
2005 – 2007 áigodagas leat leamaš ráđđádallamat gaskal Sámedikki ja Birasgáhttendepartemeantta dainna ulbmilin ahte oažžu áigái njuolggadusaid luonddugáhttenlága mielde gáhttenbargui sámi guovlluin .
Miljøvernministeren og Sametingspresidenten undertegnet avtalen om retningslinjene 30. januar 2007 .
Birasgáhttenministtar ja Sámediggepresideanta čáliiga vuollái njuolggadusaide šiehtadusa ođđajagimánu 30. b. 2007 .
Sametinget vedtok retningslinjene 1. mars 2007 .
Sámediggi dohkkehii njuolggadusaid njukčamánu 1. b. 2007 .
Retningslinjene bygger på
Njuolggadusat leat vuođđuduvvon
naturvernlovens bestemmelser ,
luonddugáhttenlága mearrádusaide ,
rundskriv T-3 99 / fra Miljøverndepartementet om saksbehandlingsregler etter naturvernloven ,
johttičállosii T-3 99 / Birasgáhttendeparte ­meanttas áššemeannudanregeliid birra luonddugáhttenlága mielde ,
konsultasjonsprosedyrene mellom statlige myndigheter og Sametinget ,
ráđđádallanprosedyraide gaskal stáhta eiseválddiid ja Sámedikki ,
internasjonale avtaler og forpliktelser , særlig ILO-Konvensjon nr. 169 om urfolk og stammefolk i selvstendige stater , FNs konvensjon om sivile og politiske rettigheter , art. 1 og 27 og FNs konvensjon om biologisk mangfold .
riikkaidgaskasaš šiehtadusaide ja geatnegasvuođaide , áinnas ILO-konvenšuvdna nr. 169 eamiálbmogiid ja čearddalaš álbmogiid birra iehčanas stáhtain , ON-konvenšuvdna siviilla ja politihkalaš vuoigatvuođaid birra , art. 1 ja 27 ja ON konvenšuvdna biologalaš máŋggabealatvuođa birra .
Retningslinjene utdyper og synliggjør en ryddig og demokratisk konsultasjonsprosess slik at samiske interesser og synspunkter kan komme klart fram når verneplaner skal utarbeides .
Njuolggadusat čiekŋudit ja čalmmustahttet čorgadis ja demokráhtalaš ráđđádallanproseassa , nu ahte sámi beroštumit ja oaivilat sáhttet čielgasit boahtit ovdan go gáhttenplánaid galgá ráhkadit .
Retningslinjene gjelder i utgangspunktet forholdet mellom Sametinget og statlige myndigheter , men får også betydning for andre samiske interesseorganisasjoner og samiske rettighetshavere , for eksempel reindriften .
Njuolggadusat gustojit álgoálggus Sámedikki ja stáhta eiseválddiid gaskasaš gaskavuhtii , muhto šaddet vel mearkkašahttin eará sámi beroštusservviide ja sámi vuoigatvuođalaččaide , mahkáš boazodollui .
Avtalen innebærer ingen endringer i forhold til andre som berøres av verneplanarbeidet .
Šiehtadus ii mearkkaš makkárge nuppástusaid earáide guđiide gáhttenplánabargu guoská .
20.2.5 Verneplan for Tysfjord-Hellemobotn
20.2.5 Divttasvuona / Vuotnabađa gáhttenplána
Arbeidet med en verneplan for Tysfjord-Hellemobotn ble startet opp allerede i 1994 som ledd i nasjonalparkplanen .
Divttasvuona / Vuotnabađa gáhttenplánabargu álggahuvvui jo 1994:s álbmotmeahcceplána oassin .
Verneplanarbeidet stoppet opp i 2001 på grunn av store konflikter til det lulesamiske samfunnet i området .
Gáhttenplánabargu bisánii 2001:s go ledje stuorra riiddut guovllu julevsámi servodagas .
Spørsmålet om å gjenoppta verneplanarbeidet ble gjenstand for behandling av Stortinget våren 2003 .
Galgágo gáhttenplánabarggu fas álggahit meannuduvvui Stuorradikkis 2003 giđa .
Stortinget vedtok følgende anmodning 1. april 2003 : « Stortinget ber Regjeringen medvirke til at verneplanarbeidet for Tysfjord / Hellemobotn blir en nasjonal prosess med direkte kontakt mellom Miljøverndepartementet og Sametinget .
Stuorradiggi mearridii čuovvovaš ávžžuhusa njukčamánu 1. b. 2003 : « Stuor ­radiggi bivdá Ráđđehusa váikkuhit ahte Divttasvuona / Vuotnabađa gáhttenplánabargu šaddá nationála proseassan mas lea njuolga oktavuohta gaskal Birasgáhttendepartemeantta ja Sámedikki .
Organiseringen av arbeidet skal skje i samråd med Sametinget , og sikre at det ikke blir fattet avgjørelse om vern av Tysfjord / Hellemo-området uten at lulesamiske interesser er utredet og ivaretatt . »
Barggu lágideapmi galgá leat ovttasráđiid Sáme , ­dikkiin ja sihkarastit ahte ii mearriduvvo gáhttet Divttasvuona / Vuotnabađa-guovllu eará go jus julevsámi beroštumit leat čielggaduvvon ja áimmahuššon . »
Et omforent , revidert og utvidet mandat ble utarbeidet av Miljøverndepartementet og Sametinget i 2004 .
Birasgáhttendepartemeanta ja Sámediggi sohpe 2004:s divvut ja viiddidit mandáhta .
Det ble nedsatt et arbeidsutvalg som våren 2006 la fram et forslag til omforent opplegg til organisering av arbeidet og et program for framdrift som kombinerer bruk og vern av Tysfjord-Hellemo .
Bargolávdegoddi nammaduvvui ja dat evttohii 2006 giđa mo soahpat bargolágideamis ja vel prográmma ovddasguvlui , mii ovttastahttá Divttasvuona / Vuotnabađa geavaheami ja gáhttema .
Forslaget ble overrakt Sametinget og Miljøverndepartementet i april 2006 .
Evttohus geigejuvvui Sámediggái ja Birasgáhttendepartementii cuoŋománus 2006 .
Rapporten omfatter forslag til utredningsgrense , lovanvendelse , forvaltningsordning , utredningsbehov , videre organisering , tidsplan og budsjett .
Raporta siskkilda evttohusa čielggadanrádjái , láhkageavaheapmái , hálddašanortnegii , čielggadandárbui , joatkkalágideapmái , áigeplánii ja bušehttii .
Blant annet foreslår utvalget at det utredes en egen særlov for et større avgrenset område over 3 kommuner mellom Botnisen i nord og Rago nasjonalpark i sør .
Earret eará evttoha lávdegoddi ahte čielggaduvvo áibbas sierraláhka stuorát ráddjejuvvon guvlui 3 gielddas gaskal Botnisen davvin ja Rago álbmotmeahci máddin .
Loven skal ha som formål å ivareta lulesamisk kultur , men eksisterende lovverk så som naturvernlov , plan- og bygningsloven vil også være relevant .
Lága ulbmilin galgá leat áimmahuššat julevsámi kultuvrra , muhto dálá lágat nugo luonddugáhttenláhka ja plána- ja huksenláhkage leat guoskevaččat .
Det er fra lulesamisk hold viktig at det etableres et regelverk som særlig tar hensyn til lulesamiske interesser i området .
Julevsámi beales lea dehálaš ahte ráhkaduvvojit regelat mat erenomážit atnet deastta julevsámi beroštumiide dán guovllus .
Alternativt antyder utvalget at hjemmelen til å ta slike hensyn innarbeides i eksisterende lovgivning .
Molssaeaktun geažida lávdegoddi ahte láhkavuođđu atnit dákkár deasttaid biddjojit dálá lágaide .
Tidsplanen viser avslutning i 2011 .
áigeplána čájeha loahpaheami 2011:s .
Totalanslag for budsjett er 11 mill. kroner .
Bušeahtta lea árvvu mielde 11 milj. ruvnno .
Samiske rettighetsspørsmål i områder utenfor Finnmark er utredet av Samerettsutvalget II som la fram sine anbefalinger i 2007 .
Sámi vuoigatvuođaáššiid daid guovlluide mat leat olggobealde Finnmárkku lea Sámi vuoigatvuođalávdegoddi II čielggadan go bijai ovdan rávvagiidis 2007:s .
Regjeringen vil i 2008 og i samarbeid med Sametinget ta stilling til videreføringen av vernesaken for Tysfjord / Hellemobotn .
Ráđđehus áigu 2008:s ja ovttas Sámedikkiin cealkit oaivilis mo joatkit Divttasvuona / Vuotnabađa gáhttenáššiin .
20.2.6 Motorferdsel
20.2.6 Mohtorjohtalus
Regjeringen vil , i tråd med Soria Moria-erklæringen , føre en restriktiv politikk i forhold til motorisert ferdsel i utmark , med tiltak for å redusere omfanget av barmarkskjøring .
Mohtorjohtolatsuorggi politihkka lea guhkit áiggi bissun seamman . Ráđđehus áigu , Soria Moria-julggaštusa mielde , doalahit čavga politihka meahc ­cemohtorjohtolaga dáfus , ja vel daid doaimmaid dáfus mat geahpedit bievlavuodjima .
Med grunnlag i evalueringen av forsøket med ny forvaltningsmodell for motorferdsel i utmark , MoSa-prosjektet og erfaringene fra praktiseringen av dagens regelverk , har Direktoratet for naturforvaltning utarbeidet et forslag til revisjon av motorferdselregelverket .
Dan vuođul go lea árvvoštallan mo lea mannan ođđa hálddašanmálle geahččalemiin meahccemohtorjohtolahkii , MoSa-prošeavtta ja dálá regeliid atnima vásáhusaid , lea Luondduhálddašandirektoráhta ( DN ) ráhkadan evttohusa mohtorjohtolatregeliid divodeapmái .
Sametinget har i Sametingsrådets vedtak i sak 127/07 uttrykt at lovens formål må reflektere en moderne miljøpolitikk som vektlegger en bærekraftig utvikling som ivaretar både den økologiske , økonomiske og sosiale / kulturelle dimensjonen ved forvaltningen av motorisert ferdsel i utmark .
Sámediggi lea Sámediggeráđi 127/07 ášši mearrádusa dovddahan ahte lága ulbmil ferte govvidit ođđaáigásaš biraspolitihka , mii deattuha dakkár ceavzilis ovdáneami mii áimmahuššá sihke ekologalaš , ekonomalaš ja sosiála / kultuvrralaš beali meahccemohtorjohtolaga hálddašeamis .
Sametinget mener bl.a. at lovforslaget ikke tar nødvendig hensyn til samiske lokalsamfunns tradisjonelle bruk og lokalbaserte virksomhet .
Sámediggi oaivvilda ee. ahte láhkaevttohus ii ane dárbbašlaš deastta sámi báikegottiid árbevirolaš atnui ja doaimmaide mat leat báikki vuođul .
I sin uttalelse viser også Sametinget til Samerettsutvalgets forslag til endringer av motorferdselloven i NOU 1997:4 Naturgrunnlaget for samisk kultur .
Cealkámusastis čujuha Sámediggi vel Sámi vuoigatvuođalávdegotti evttohussii mohtorjohtolatlága nuppástussii NAČ 1997:4:s Sámi kultuvrra luondduvuođus .
Sametinget mener at forslaget som er omtalt der , vil redusere den økende motorferdselen , sikre nærhetsprinsippet ved ressursforvaltningen , ivareta muligheten for en fortsatt bærekraftig utvikling i bruken av utmarksressursene og slik sikre det materielle samiske kulturgrunnlaget .
Sámediggi oaivvilda ahte dat evttohus mii das lea máinnašuvvon , geahpeda lassáneaddji mohtorjohtolaga , sihkkarastá riggodathálddašeami lagašvuođaprinsihpa , áimmahuššá vejolašvuođa joatki ceavzilis ovdáneapmái meahcceriggodagaid ávkkástallanovdáneamis ja ná sihkkarastá ávnnaslaš sámi kulturvuođu .
Se også Sametingets årsmelding 2007 , punkt 4.7 .
Geahča maiddái Sámedikki 2007 jahkedieđáhusa čuoggá 4.7 .
Lovforslaget er nå til behandling i Miljøverndepartementet som vil gjennomføre konsultasjoner med Sametinget .
Láhkaevttohus lea dál Birasgáhttendeparte ­meanta meannudeamen , ja áigu dan hárrái ráđđá-dallat Sámedikkiin .
Et eventuelt forslag til lovendringer vil trolig bli lagt frem for Stortinget i 2008 .
Vejolaš láhkanuppástusaid evttohus soaitá biddjot Stuorradikki ovdii 2008:s .
20.2.7 Rovviltforvaltningen
20.2.7 Boraspirehálddašeapmi
Våren 2004 behandlet Stortinget St.meld. nr. 15 ( 2003 – 2004 ) Rovvilt i norsk natur .
2004 giđa meannudii Stuorradiggi Sd.dieđ. nr. 15 ( 2003 – 2004 ) Rovvilt i norsk natur .
Det ble da innført et nytt forvaltningsregime med hensyn til etablering av forvaltningsregioner og regionale rovviltnemnder .
Dalle álggahuvvui ođđa hálddašanráđđen hálddanšanregiovnnaid ja regionála boraspirelávdegottiid ceggema ektui .
Det ble videre fastsatt nasjonale bestandsmål for hver enkelt art , som ble fordelt mellom de ulike forvaltningsregionene .
Juohke nállái mearriduvvojedje dasto nationála nállemihtut , mat maŋŋil juhkkojuvvo iešguđet hálddašanregiovnnaid gaskka .
Det er også et mål å minimalisere konflikten mellom rovvilt og bufehold og reindrift .
Mihttun lea vel nu bures go vejolaš geahpedit riidduid gaskal boraspiriid ja oapmedoalu ja boazodoalu .
For hver av de åtte rovviltregionene er det utarbeidet egne forvaltningsplaner .
Juohke dán gávcci boraspireregiovdnii lea ráhkaduvvon sierra hálddašanplána .
Målene for regionen skal nås gjennom arealdifferensiering innenfor regionen , dvs. at arealene deles inn i henholdsvis prioriterte rovviltområder og prioriterte beiteområder .
Regiovnna mihtuid galgá juksat go regiovnna siste sirre areálaid , namalassii ahte areálat sirrejuvvojit vuoru ­huvvon guovlluide boraspiriide ja vuoruhuvvon guohtonguovlluide .
Gjennom arealdifferensiering er det mulig å ta hensyn til både kalvingsområder for rein og de mest verdifulle beiteområdene for bufe .
Go areálaid sirre , de lea vejolaš váldit vuhtii sihke bohccuid guotteteatnamiid ja mávssolaččamus oapmeguohtumiid .
Forvaltningsplanene har så langt som mulig søkt å oppnå Stortingets mål om en differensiert forvaltning ved å skille rovvilt og beitedyr .
Hálddašanplánat leat nu guhkás go vejolaš geahččalan juksat Stuorradikki ulbmila sirrejuvvon hálddašeami dáfus , go lea sirren boraspiriid ja guohtonealliid .
I de senere årene har jervebestanden i flere regioner ligget over det fastsatte bestandsmålet .
Dáid guovlluin lea biddjon vuolibut rádjá goddin ­lohpái oppalaččat , go vuoruhuvvon boraspireguovl ­luin .
Likeledes har det vært en økning i tap av beitedyr til jerv , men fra 2006 til 2007 gikk tapet av sau til jerv ned .
Maŋimuš jagiid lea geatkenálli máŋgga regiovnnas leamaš alit go mearriduvvon nállemihttu , ja nu leatge guohtonealliid massimat geatkái lassánan .
Ordinær lisensfellingen av jerv er krevende , og lisensfellingen har i flere regioner fore ­løpig hatt lavere effektivitet enn ønskelig .
Dábálaš goddinlohpi geatkái lea gáibideaddji , ja goddinlobis lea máŋgga regiovnnas dássážii leamaš vuolit beaktu go sávahahtti .
Ekstraordinær felling / hiuttak av jerv ble derfor gjen ­nomført våren 2006 og 2007 .
Getk ­kiid liigegoddin / biedjogoddin čađahuvvui danne 2006 ja 2007 giđa .
Satsingen på fore ­byggende og konfliktdempende tiltak har økt vesentlig de siste årene , og regjeringen ønsker å styrke dette arbeidet .
Eastadeaddji ja riidoláivudeaddji doaibmabijut leat maŋimuš jagiin lasihuvvon , ja ráđđehus dáhttu nannet dán barggu .
Regjeringen vil i statsbudsjettet for 2009 foreslå å øke innsatsen til forebyggende tiltak med 40 mill. kroner på årsbasis .
Ráđđehus áigu 2009 stáhtabušeahtas evttohit lasihit easta ­deaddji doaibmabijuid jahkásaččat 40 milj. ruvnnuin .
Regjeringen har styrket dialogen og samarbeidet med Sametinget gjennom at Sametinget har fått direkte oppnevningsmyndighet til de regionale rovviltnemndene i områder der det er samiske interesser .
Ráđđehus lea nannen dialoga ja ovttasbarggu Sámedikkiin dan láhkai ahte Sámediggi lea ožžon njuolga nammadanválddi regionála boraspirelávdegottiide daid guovlluide gos leat sámi beroštumit .
Sametinget og Norske reindriftssamers landsforbund har også fast plass i Kontaktutvalget for rovviltforvaltning .
Sámedikkis ja Norgga Boazosápmelaččaid Riikasearvvis lea vel fásta áirras Bora ­spirehálddašeami oktavuohtalávdegottis .
Se også Sametingets årsmelding 2007 punkt 4.5 .
Geahča Sámedikki 2007 jahkedieđáhusa čuoggá 4.5 .
20.2.7.1 Tap av rein
20.2.7.1 Boazomassin
Det er mange årsaker til at rein tapes , som ugunstige vær- og beiteforhold , sykdom , ulykke og tyveri .
Manne bohccuid massá leat máŋga siva , sáhttet leat heajos dálkkit ja guohtumat , dávddat , lihkohisvuođat ja suoládeapmi .
Rovvilt står imidlertid for en betydelig andel av de totale tapene .
Boraspiret dat datte dolvot viehka stuorra oasi ollislaš massimiin .
Hovedårsaken til at reindriftsnæringen er spesielt utsatt for rovvilttap , er at rein er det eneste beitedyret som finner sin næring i utmark hele året .
Váldosivvan dasa ahte boazodilis massojit erenomáš ollu bora , ­spiriide lea ahte boazu lea áidna guohtonealli mii guohtu mehciin birra jagi .
Dette innebærer at driftsformen i seg selv gir en økt tapsrisiko , og det gjør reindriftsnæringen spesielt sårbar ved en økning i rovviltstammene .
Dát mearkkaša ahte doaibmavuohki iešalddes lasiha massinvejolašvuođa , ja dan geažil lea boazodoallu erenomáš rašši jus boraspirenálli laská .
Tapet i reindriften skjer hovedsakelig i forbindelse med kalving og på vinteren .
Boazodilis lea eanaš massin miesseguoddima oktavuođas ja dálvit .
Det finnes få tapsforebyggende tiltak som er effektive for reindriften .
Boazodollui eai leat máŋga massineastadeaddji doaimma ávkkálaččat .
Tiltak som benyttes er bl.a. kalving i gjerde , foring , ekstraordinært tilsyn og flytting til rovviltfrie områder .
Doaibmabijut mat geavahuvvojit leat ee. miesseguoddin gárddiid siste , biebman , liigegeahčču ja johtin guovlluide gos eai leat boraspiret .
Tiltakene er både arbeids- og kostnadskrevende , og de kommer ofte i konflikt med reindriftens tradisjonelle driftsmåter .
Doaibmabijut leat sihke bargo- ja gollogáibideaddjit , ja dat šaddet dávjá vuostálaga boazodili árbevirolaš doaibmavugiiguin .
Det er derfor viktig at fremtidens rovviltforvaltning også legger til rette for å opprettholde en bærekraftig reindrift basert på næringens tradisjonelle driftsmåter .
Danne lea dehálaš ahte boahttevuođa boraspirehálddašeapmi maiddái láhčá dili doalahit ceavzilis boazodoalu mii lea ealáhusa árbevirolaš doaibmavugiid vuođul .
Tap grunnet fredet rovvilt har vært økende i hele reindriften , og situasjonen er i enkelte regioner bekymringsfull .
Massimat ráfáiduhtton boraspiriid geažil leat lassánan olles boazodilis , ja dilli lea muhtin guovl . ­luin erenomáš váttis .
Store tap til rovvilt går utover produksjon i næringen .
Stuorra massimat boraspirii-de čuohcá ealáhusa buvttadussii .
Konsekvensen er bl.a. at slaktekvantumet blir redusert fordi det ikke er mulig å foreta et systematisk utvalg og optimalisere kjønns- og alderssammensetningen på samme måte som tidligere .
Váikkuhus lea ee. ahte njiedjá njuovvan , go ii sáhte systemáhtalaččat válljet maid njuovvá ja optimaliseret sohkabealle- ja ahkečoakkádusa seammaláhkai go ovdal .
Den store differansen mellom omsøkt og erstattet rovvilttap har økt konfliktnivået mellom myndighetene og næringen .
Dat stuorra erohus gaskal ohccojuvvon ja buhtaduvvon boraspiremassima lea lasihan vuostálasvuođa gaskal eiseválddiid ja ealáhusa .
Derfor er det et stort behov for å fokusere innsatsen på å dokumentere tap .
Danne dárbbaša giddet fuomášumi massimiid duođaštanrahčamusaide .
Samtidig er det et behov for å klarlegge nærmere de regionale / områdevise forskjeller i tapsårsak .
Seammás dárbbaša dárkilat čielggadit regionála / guovllu mielde erohusaid massinsivaid hárrái .
I motsetning til deler av Finnmark er det i Nord-Trøndelag , Nordland og Troms ikke et problem med overbeite .
Dan ektui go muhtin sajiin Finnmárkkus , de ii leat Davvi-Trøndelágas , Nordlánddas ja Romssas guorbadeapmi váttis ­vuohtan .
Til tross for dette er det store tap som går utover produksjonen i næringen .
Vaikke ná lea , de leat sakka massimat mat čuhcet ealáhusa buvttadussii .
Det vil i løpet av 2008 bli igangsatt omfattende studier for å dokumentere produksjonen og tapene i disse områdene .
2008 mielde álggahuvvojit viiddis dutkamat duođaštit dáid guovlluid buvttadusa ja massimiid .
20.2.7.2 Strategier og tiltak – rovvilt
20.2.7.2 Strategiijat ja doaibmabijut – boraspiret
Regjeringen vil legge til rette for en rovviltforvaltning som ikke er til hinder for opprettholdelse av den tradisjonelle reindriften .
Ráđđehus áigu láhčit dili dakkár boraspirehálddašeapmái mii ii heađuš ahte bisuhuvvo árbevirolaš boazodoallu .
Det er igangsatt et flerårig studie for å dokumentere produksjonen og tapene , samt økt innsats for en bedre bestandsoversikt og overvåkning av fredet rovvilt .
Lea álggahuvvon máŋggajagáš dutkan duođašit buvttadusa ja massimiid ja lassi bijus vai buorebut diehtá nállelogu birra ja mo ráfáiduhtton boraspiret gozihuvvojit .
Regjeringen vil videreføre dialogen med reindriftsnæringen gjennom årlige møter mellom Miljøverndepartementet og Norske reindriftsamers landsforbund .
Ráđđehus áigu joatkit dialogain boazoealáhusain jahkásaš čoahkkimiiguin gaskal Birasgáhttendepartemeantta ja Norgga Boazosápmelaččaid Riikasearvvi .
Regjeringen vil i statsbudsjettet for 2009 foreslå å øke innsatsen til forebyggende tiltak med 40 millioner kroner på årsbasis
Ráđđehus áigu 2009 stáhtabušeahtas evttohit lasihit eastadeaddji doaibmabijuid rahčamuša jahkásaččat 40 miljovnna ruvnnuin .
Innenfor rammene av gjeldende norsk rovviltpolitikk vil regjeringen legge til rette uttak av jerv i de områder hvor den ordinære lisensfellingen ikke har bidratt til å redusere jervebestanden mot bestandsmålene .
Norgga gustojeaddji boraspirepolitihka rámmaid siskkobealde áigu ráđđehus láhčit dili nu ahte sáhttá goddit getkkiid daid guovlluin gos dábálaš goddinlohpi ii leat njeaidán geatkenáli nállemihtidemiid ektui .
Videre skal rovvilt som utgjør en potensiell skade for beitedyr i områder hvor beitedyr er prioritert raskt kunne tas ut gjennom kvotejakt , lisensfelling eller ved ekstraordinært uttak .
Dasto galgá boraspiriid , daid guovlluin gos dat soitet vahágahttit guohtonealliid dahje gos guohtoneallit leat vuoruhuvvon , jođánit sáhttit daid jávkadit earrebivdima , goddinlobiin dahje liigedoaibmabijuid bokte .
En forutsetning for slik felling er imidlertid at det ikke finnes andre tilfredsstillende løsninger , og at slik felling ikke er skadelig for bestandens overlevelse .
Eaktun ná beassat goddit lea ahte eai leat eará dohkálaš čovdosat , ja ahte jus ná goddá , de dat ii vahágahte náli ceavzima .
20.2.8 Ny minerallov
20.2.8 Ođđa minerálaláhka
Å få frem en ny minerallov er et ledd i regjeringens aktive nærings- og distriktspolitikk der vi legger til rette for verdiskaping basert på distriktenes egne ressurser lokalt slik at det blir arbeidsplasser der folk bor .
Oažžut áigái ođđa minerálalága lea oassin ráđđehusa doaibmilis ealáhus- ja guovllupolitihkkii , mas láhčit dili árvoháhkamii mii lea guovllu iežas báikkálaš resurssaid vuođul , nu ahte šaddet bargosajit doppe gos olbmot ásset .
En ny lov er viktig for å tilrettelegge for en samfunnsmessig forsvarlig forvaltning av landets mineralressurser .
Ođđa láhka lea dehálaš láhčit dili nu ahte riikka minerálariggodagat dohkálaččat hálddašuvvojit servodaga ektui .
Et nytt lovverk må gi nødvendig samfunnsmessig kontroll med hele mineralbransjen og ivareta samfunnets behov og samiske interesser ved mineralaktivitet i tillegg til næringens og grunneiernes interesser .
Ođđa lágat fertejit servodaga ektui doarvái dárkkistit olles minerálasuorggi ja mineráladoaimmain áimmahuššat servodaga dárbbuid ja sámi beroštumiid ja maiddái ealáhusaid ja eanaeaiggádiid beroštumiid .
Regjeringen ønsker at den nye mineralloven skal bidra til økt mineralaktivitet også i nordområdene , og loven er forankret i regjeringens nordområdestrategi .
Ráđđehus dáhttu ahte ođđa minerálaláhka galgá leat veahkkin lasihit mineráladoaimmaid davviguovlluinge , ja láhka lea laktásuvvon ráđđehusa davviguovllustrategiijii .
Det er viktig at myndighetene gjennom lovverket får på plass et rammeverk som både ivaretar næringsinteressene og de samiske interessene .
Lea dehálaš ahte eiseválddit lágaid bokte ožžot sadjái rámmaid mat áimmahuššet sihke ealáhusberoštumiid ja sámi beroštumiid .
Det vil kunne legge grunnlaget for en positiv næringsutvikling i områder med samiske interesser .
Dát sáhtášii bidjat vuođu buori ealáhusovdánahttimii daid guovlluide gos leat sámi beroštumit .
Lovverket skal oppfylle de norske folkerettsforpliktelsene .
Lágat galget deavdit Norgga álbmotriektegeatnegasvuođaid .
Dette er i samsvar med de endringer som allerede er gjennomført i gjeldende bergverkslov for Finnmark .
Dát vástida daid nuppástusaide mat leat jo čađahuvvon gustojeaddji báktedoai ­bmaláhkii Finnmárkui .
Ved mineralvirksomhet i etablerte reindriftsområder vil regjeringen bidra til å tilrettelegge for at reindriften og mineralundersøkelser kan tilpasse sin aktivitet til hverandre .
Mineráladoaimmain sajáiduvvon boazodoalloguovlluin áigu ráđđehus leat veahkkin láhčit dili nu ahte boazodoallu ja minerálaiskkadeamit sáhttet heivehit doaimmaset nubbi nubbái .
I den nye loven skal det være dialog mellom myndighetene , næringen og reindriftens styrings- og forvaltningsorganer for å sikre ivaretakelse av reindriftens interesser .
Ođđa lágas galgá leat dialoga gaskal eiseválddiid , ealáhusa ja boazodili hovden- ja hálddašanorgánain , sihkarastin dihtii boazodili beroštumiid áimmahuššama .
Myndighetene kan nekte mineralvirksomhet dersom tungtveiende samiske interesser tilsier det .
Eiseválddit sáhttet biehttalit mineráladoaimma jus erenlossa sámi beroštumit dan bearihit .
Sametinget ser behovet for en ny minerallov .
Sámedikki mielas dárbbašuvvo ođđa minerálaláhka .
Siden loven vil kunne påvirke det materielle kulturgrunnlaget for samisk kultur er Sametinget opptatt av utformingen av den nye loven .
Go láhka sáhttá váikkuhit sámi kultuvrra ávnnaslaš kulturvuođu , de berošta Sámediggi das mo ođđa láhka hábmejuvvo .
Nærings- og handelsdepartementet gjennomfører konsultasjoner med Sametinget og Norske reindriftsamers landsforbund iht. konsultasjonsavtalen mellom statlige myndigheter og Sametinget .
Ealáhus- ja gávpedepartemeanta čađaha ráđđádallamiid Sámedikkiin ja Norgga Boazosápmelaččaid Riikaservviin nu go galgá stáhta eiseválddiid ja Sámedikki gaskasaš ráđđádallanšiehtadusa mielde .
Etter at konsultasjonene er avsluttet vil departementet legge frem et lovforslag for Stortinget .
Maŋŋil go ráđđádallamat leat loahpahuvvon , áigu departemeanta ovddidit láhkaevttohusa Stuorradiggái .
20.2.9 Energiutbygging
20.2.9 Energiijahuksemat
Utbyggingen av nye vindkraftanlegg skal skje på en bærekraftig måte , og i et helhetlig perspektiv hvor også hensynet til andre miljø- og samfunnshensyn ivaretas på best mulig måte .
Ođđa bieggafápmorusttegat galget huksejuvvot ceavzilis vuogi mielde , ja ollislaš perspektiivvas mas maiddái eará biras- ja servodatdeasttat áimmahuššojit buoremus lági mielde .
Flere av de planlagte vindkraftanleggene er tenkt etablert fra Trøndelag og nordover .
Máŋga daid plánejuvvon bieggafápmorusttegiin leat jurddašuvvon ceggejuvvot Trøndelágas davásguvlui .
Dette innebærer at etableringen av anleggene kan komme i konflikt med samiske interesser , særlig reindriften som utøves i området .
Dát mearkkaša ahte rusttegiid ceggemat soitet šaddat vuostálaga sámi beroštumiid , erenoamážit dán guovllu boazodoalu .
Vindkraftprosjekter kan dessuten få konsekvenser for flere reinbeitedistrikter enn de som berøres direkte av tiltaket .
Bieggafápmoprošeavttat soitet dasto váikkuhit eanet boazoorohagaid go daidda maidda dát njuolga guoská .
Bakgrunnen for dette er reindriftens nomadiske driftsform , med sesongmessige flyttinger mellom årstidsbeitene .
Dát lea danne go boazodoalus lea johtti doaibmavuoh-ki , sii johtet jahkodagaid mielde daid guohtumiid-da .
Hvor store negative konsekvenser etablering av en vindmøllepark har for reinen og for reindriften er imidlertid usikkert .
Datte lea eahpevissis man stuorra negatiivva váikkuhusat bieggamillopárkkaid ceggemis lea bohccuide ja boazodollui .
Per i dag foreligger det få undersøkelser på dette området , og de undersøkelsene som er gjennomført er divergerende i sine konklusjoner .
Dál eai leat vuos nu máŋga iskkadeami dán hárrái , ja iskkademiin mat leat čađahuvvon leat iešguđetlágan loahppabohtosat .
Det er derfor viktig at det foretas gode konsekvensutredninger i den enkelte sak .
Danne lea dehálaš ahte juohke áššis iskkaduvvojit váikkuhusat bures .
For å møte noen av utfordringene ved etablering av vindkraftanlegg i reindriftsområder , har Reindriftsforvaltningen i samarbeid med NVE utgitt en rapport .
Dusten dihtii muhtin hástalusaid bieggafápmorusttegiid ceggemis boazodoalloguovlluin , lea Boazodoallohálddahus ovttas NVE:in almmuhan raportta .
I rapporten sammenstilles eksisterende forsk , ­ning og det gis råd til reindriften om hvordan den skal forholde seg til utbyggere og offentlige prosesser , og til utbyggere om hvordan unødig store ulemper for reindriften kan unngås .
Raportii lea čohkkejuvvon dat dutkan mii dássážii lea dahkkon , ja boazodoallu rávvejuvvo mo galgá dahkat huksejeaddjiid ja almmolaš proseassaid ektui , ja huksejeaddjit rávvejuvvojit mo sáhttet garvit dárbbašmeahttun stuorra vahágiid boazodollui .
For å bidra til en mer helhetlig planlegging av vindkraftanlegg , har Olje- og energidepartementet og Miljøverndepartementet i samarbeid iverksatt to virkemidler .
Vai bieggafápmorusttegiid hárrái šattašii ollislaččabut plánen , lea Oljo- ja energiijadepartemeanta ja Birasgáhttendepartemeanta ovttas álggahan guokte gaskaoami .
Siden 2005 har det blitt gjennomført tematiske konfliktvurderinger av alle meldte og søkte vindkraftprosjekter , hvor reindrift er et av konflikttemaene .
2005 rájes lea čađahuvvon fáddálaš riidoárvvoštallan visot dieđihuvvon ja ohccojuvvon bieggafápmoprošeavttain , main boazodoallu lea okta riidofáttáin .
I dette arbeidet var også Landbruks- og matdepartementet og Arbeids- og inkluderingsdepartementet med .
Dán barggus lei vel Eanandoallo- ja biebmodepartemeanta ja Bargo- ja searvadahttindepartemeanta fárus .
I 2007 ble nasjonale retningslinjer for planlegging og lokalisering av vindkraftanlegg fastsatt .
2007 dohkkehuvvojedje nationála njuolggadusat bieggafápmorusttegiid plánemii ja báikki válljemii .
Retningslinjene omtaler viktige hensyn som skal ivaretas i planleggingen , herunder reindrift , andre samiske næringsinteresser og samiske kulturminner og - miljøer .
Njuolggadusat máinnašit dehálaš deasttaid maid galgá áimmahuššat plánedettiin , nugo boazodoalu , eará sámi ealáhusberoštumiid ja sámi kulturmuittuid ja - birrasiid .
Vindkraftutbyggingen bør generelt konsentreres om større anlegg der det er gode vindforhold , hensiktsmessig infrastruktur og der konflikten med andre hensyn er akseptabel .
Bieggafápmohuksemis berrešii gal cegget stuorát rusttegiid , dohko gos leat doarvái ja heivvolaš biekkat , ávkkálaš infrastruktuvra ja gos vuostálasvuohta eará deasttaiguin dohkkehuvvo .
I vedlegg til retningslinjene gis en omtale av behandlingsprosedyrene for vindkraftsaker i samiske områder .
Njuolggadusaid mildosis máinnašuvvojit meannudanprosedyrat bieggafápmoáššiide sámi guovlluin .
Retningslinjene presiserer at det skal legges opp til god medvirkning i plan- og konsesjonsprosessene med konsekvensutredning for å finne frem til utbyggingsområder som er akseptable for blant annet samiske interesser .
Njuolggadusat aiddostahttet ahte galgá geahččalit bures mielváikkuhit plána- ja konsešunproseassain go galgá čielggadit čuozahusaid , gávnnahan dihtii dakkár huksenguovlluid maid dohkkehit earret eará sámi beroštumit .
Der det er sterke utbyggingsinteresser anbefales fylkeskommunene å utarbeide regionale planer for vindkraft for å gi helhetlige vurderinger av aktuelle områder og styrke vurderingsgrunnlaget for plan- og konsesjonsbehandlingen .
Gos leat garra huksenberoštumit rávvejuvvojit fylkkagielddat ráhkadit regionála bieggafápmoplánaid , vai guoskevaš guovllut árvvoštallojit ollislaččat ja plána- ja konsešunmeannudeapmi nannejuvvo .
I tillegg har Olje- og energidepartementet og Miljøverndepartementet utarbeidet en veileder som utdyper hvordan det regionale planarbeidet kan utføres .
Lassin lea vel Oljo- ja energiijadepartemeanta ja Birasgáhttendepartemeanta ráhkadan oaivadeami mii čiekŋuda mo regionála plánabargu sáhttá čađahuvvot .
I veilederen er det lagt opp til at kartlegging av områder som er viktig for reindriften skal inngå i plangrunnlaget for regionale planer for vindkraft .
Oaivadeamis lea biddjon nu ahte bieggafámu regionála plánaid plánavuđđui gullá ahte galgá kártet daid guovlluid mat leat dehálaččat boazodollui .
Utbygging av små vannkraftverk har økt betydelig de siste år .
Smávit čáhefápmorusttegiid huksen lea maŋimuš jagiid sakka lassánan .
I den forbindelse har Olje- og energidepartementet , i samråd med Miljøverndepartementet , fastsatte retningslinjer for små vannkraftverk .
Dan oktavuođas lea Oljo- ja energiijadepartemeanta ovttasráđiid Birasgáhttendepartemeanttain mearridan njuolggadusaid smávit čáhcefápmorusttegiidda .
Retningslinjene gir veiledning til fylkes ­kommuner som ønsker å utarbeide regionale planer for små vannkraftverk , men skal også brukes av Norges vassdrags- og energidirektorat i konsesjonsbehandling .
Njuolggadusain leat oaivadeamit daidda fylkkagielddaide mat áigot ráhkadit regionála plánaid smávit čáhcefápmorusttegiidda , muhto Norgga čázádat- ja energidirektoráhttage galgá daid atnit konsešunmean ­nudeamis .
Fylkeskommunene oppfordres gjennom retningslinjene til å prioritere å utarbeide planer for områder med stort utbyggingspress og områder der utbygging har stort konfliktpotensial med andre hensyn .
Fylkkagielddat ávžžuhuvvojit njuolggadusaid bokte vuoruhit ráhkadit plánaid dakkár guovlluid várás , gosa máŋggas áiggošedje hukset ja dakkár guovlluid várás , gos huksemat dáidet šaddat vuostálaga eará deasttaiguin .
I områder med reindrift , anbefales det at hensynet til denne næringen inkluderes som et eget utredningstema i planene .
Boazodoalloguovlluin ávžžuhuvvo ahte dán ealáhusa deasttat leat plánain mielde sierra čielggadanfáddán .
Kulturminner og kulturmiljø , herunder samiske , er et annet anbefalt utredningstema .
Kulturmuittut ja kulturbiras , maiddái sámi , leat eará ávžžuhuvvon čielggadanfáttát .
I konsesjonsbehandlingen av enkeltsaker vil også reindrift , samiske kulturminner og andre samiske interesser inngå i vurderingsgrunnlaget .
Ovttaskas áššiid konsešunmeannudemiin galget árvvoštallanvuđđui gullat boazodoallu , sámi kulturmuittut ja eará sámi beroštumit .
Se også Sametingets årsmelding 2007 punkt 4.6 .
Geahča maiddái Sámedikki 2007 jahkedieđáhusa čuoggá 4.6 .
20.3 Reindrift
20.3 Boazodoallu
I dag utøves samisk reindrift i fjell- og utmarksområder i Finnmark , Troms , Nordland og Nord-Trøndelag , samt i deler av Møre og Romsdal , Sør-Trøndelag og Hedmark .
Dál doaimmahuvvo sámi boazodoallu várre- ja meahcceguovlluin Finnmárkkus , Romssas , Nordlánddas ja Davvi-Trøndelágas , ja Møre og Romsdal , Mátta-Trøndelága ja Hedmárkku osiin .
Totalt foregår det reindrift i nærmere 140 av landets kommuner , og på et areal som brutto utgjør om lag 40 pst. av landarealet i Norge eller ca. 140 000 km 2 .
Boazodoallu doaimmahuvvo oktiibuot riikka lagabui 140 gielddas , ja areálas mii buohkanassii lea sullii 40 pst. . Norgga eananareálas dahje sullii 140 000 km 2 .
For øvrig har norske reineiere disponert beiteområder i Sverige i henhold til konvensjon om reinbeite mellom Norge og Sverige av 9. februar 1972 .
Muđui leat Norgga boazodoallit hálddašan guohtumiid Ruoŧas Norgga ja Ruoŧa gaskasaš guovvamánu 9. b. 1972 guohtonkonvenšuvnna mielde .
Tilsvarende har svenske reineiere disponert beiteområder i Norge .
Vástideaddji leat ruoŧa boazodoallit hálddašan guohtumiid Norggas .
Denne konvensjonen løp ut 30. april 2005 , og det forhandles nå om ny reinbeitekonvensjon med Sverige .
Dát konvenšuvdna loahpahuvvui cuoŋománu 30. b. 2005 , ja dál leat Ruoŧain šiehtadallamat ođđa guohtonkonvenšuvnna hárrái .
Det vises for øvrig til Ot.prp. nr. 75 ( 2004 – 2005 ) og Innst. O. nr. 98 ( 2004 – 2005 ) .
Čujuhuvvo muđui dáidda Od.prp. nr. 75 ( 2004 – 2005 ) ja árv . O.nr. 98 ( 2004 – 2005 ) .
Den samiske reindriften er administrativt delt inn i 6 reinbeiteområder , som igjen er delt inn i reinbeitedistrikter , i alt 82 .
Sámi boazodoallu lea hálddahuslaččat juhkkon 6 boazoguvlui , mat fas leat juhkkon boazoorohagaide , oktiibuot 82 .
Innenfor hvert distrikt utøves reindrift i en eller flere siidaer / driftsgrupper .
Juohke orohagas doaimmahuvvo boazodoallu ovtta dahje máŋgga siiddas .
Siidaene omfatter én eller flere siidaandeler .
Siiddat siskkildit ovtta dahje moadde siidaoasi .
Innenfor hver siidaandel er det som oftest flere reineiere med hvert sitt reinmerke .
Juoh ­ke siidaoasis leat dávjjimusat máŋga boazoeaig ­gáda ja juohkehaččas boazomearka .
Det var totalt 556 siidaandeler i næringen per 31. mars 2007 .
Ealáhusas ledje oktiibuot 556 siidaoasi njukčamánu 31. b. 2007 .
I overkant av 2850 personer er tilknyttet disse siidaandelene .
Badjelaš 2850 olbmo gullet dáid siidaosiide .
Hovedtyngden av den samiske reindriften finnes i Finnmark , med 398 siidaandeler og drøyt 2100 personer .
Sámi boazodoalu eanaš oassi lea Finnmárkkus , gos leat 398 siidaoasi ja vádjit 2100 olbmo .
Per 1. april 2007 var reintallet i vårflokk ( før kalving ) i de samiske reinbeiteområdene om lag 229 000 .
Cuoŋománu 1. b. 2007 lei boazolohku giđđaealus ( ovdal miesseguoddima ) sámi boazoguovlluin sullii 229 000 .
Reindriften foregår i et arktisk produksjonssystem der man utnytter reinens tilpasning til den nordlige taigaen og tundraen .
Boazodoallu geavvá arktalaš buvttadansystemas mas ávkkástallá bohcco heiveheami davvi taigai ja tundrai .
Reinen er fysiologisk og atferdsmessig tilpasset sitt naturmiljø , både gjennom rask vekst gjennom en kort og intens sommersesong , og ved redusert aktivitetsnivå og energitap gjennom vinteren .
Boazu lea fysiologalaččat ja luonddus heivehuvvon dan luonddubirrasii , sihke go johtilit šaddá oanehis ja garra geassejahkodagas , ja geahpeduvvon doaimmas ja energimassimis dálvvi mielde .
Utøverne nytter også reinens tilpasninger gjennom sesongvise flyttinger av reinflokkene mellom ulike beiteområder .
Doaimmaheaddjit ávkkástallet vel bohcco heivehemiid go jahkodagaid johtet ealuiguin guohtumiid gaskka .
Reinens naturlige forflytting og den nomadiske driftsformen er selve bærebjelken for en optimal produksjon i disse områdene og grunnlaget for reindriftskulturen slik vi kjenner den i dag .
Bohcco lunddolaš johtin ja dan johtti doaibmavuohki lea dáid guovlluid optimála buvttadeami geađgejuolgečorgi ja boazodoallokultuvrra vuođđu , nu go dan birra dál diehtit .
Reindriften som næring har mange positive elementer i seg .
Boazodoalus ealáhussan leat máŋga buori beali .
Den representerer i utgangspunktet en god og fornuftig ressursutnyttelse i marginale fjell- og utmarksområder .
Dat ovddasta álgoálggus buori ja jierpmálaš resursaávkkástallama marginála várre- ja meahcceguovlluin .
Den bidrar til et næringsmessig mangfold , og den er en sentral bærer av samisk kultur .
Dat lea oassin ealáhuslaš girjáivuhtii , ja dat lea sámi kultuvrra guovddáš guoddin .
Reindriften som næring , kultur og livsform er på mange måter unik både i en nasjonal og internasjonal sammenheng .
Boazodoallu ealáhussan , kultuvran ja eallinvuohkin lea máŋggaláhkai áibbas erenomáš sihke nationála ja riikkaidgaskasaš oktavuođas .
Den fortjener derfor positiv oppmerksomhet og fokus på tiltak som gjør at næringen kan sikres , utvikles og styrkes .
Danne dat ánssáša buori fuomášumi ja guovdilastima dahkkár doaimmain mat sáhttet sihkarastit , ovddidit ja nannet ealáhusa .
I tillegg er det viktig å være bevisst på den positive effekten reindriften har på opprettholdelse av næringslivet og de offentlige tjenester i distrikts Norge .
Lassin lea vel dehálaš leat dihtomielas dan buorrevuhtii mii boazodoalus lea , go bisuha ealáhusaid ja almmolaš bálvalusaid boaittobeal Norggas .
Flere steder er det reindriften som er den sentrale bidragsyteren til levende bygder .
Máŋgga sajis lea boazodoallu ealli giliide dat guovddáš váikkuheaddjin .