pere/sami_parallel huggingface dataset:
Medlem i styret for Høgskolen i Telemark
Telemárkku allaskuvlla stivramiellahttu
Nestleder for Nei til EU
Ii fal EU nubbejođiheaddji
Kontaktutvalget mellom innvandrere og norske myndigheter
Oktavuođalávdegoddi gaskal sisafárrejeddjiid ja norgga eiseválddiid
Samferdselsutvalget Telemark
Telemárkku johtalusdepartemeanta
Sentralstyremedlem i Norges Bygdeungdomslag
Norgga Gilinuoraidsearvvi guovddášstivrra miellahttu
Gunnar Olsen :
Gunnar Olsen :
Fornorskning i kystdistriktene
Sámás : Issát Sámmol Heatta
Gunnar Olsen i snekka si , som han brukte til å frakte varer til internatet i Snefjord .
Gunnar Olsen fatnasis , maid geavahii fievrridit gálvvuid internáhttii .
Gunnar Olsen ( Lille ) ( 1897–1977 ) vokste opp i Austertana .
Gunnar Olsen ( Lille ) ( 1897–1977 ) bajásšattai Deanodagas .
Han gikk Øytun ungdomsskole i Havøysund og lærerskole i Kristiania ( Oslo ) .
Son váccii Øytun nuoraidskuvlla Ávanuoris ja oahpaheaddjiskuvlla Oslos .
Han var skole- og internatstyrer i Snefjord i Måsøy fra 1921 til 1963 .
Son lei skuvla- ja internáhttahoavdan Muorralis Muosáid gielddas 1921 rájes 1963 rádjái .
Han er nærmere beskrevet i artikkelen om samiske lærerpionerer i denne boka .
Su birra lea eanet čállon dán girjjis artihkkalis Finnmárkku dáruiduhttin šattai sin eallimin .
Dette er et utdrag av en artikkel han skreiv i 1963 , da han studerte samisk ved Universitetet i Oslo .
Dá lea čoahkkáigeassu artihkkalis maid son čálii 1963:s , go penšunistan logai sámegiela Oslo universitehtas .
Så vidt vi kjenner til har den tidligere ikke vært trykt .
Dađi mielde go mii diehtit , de ii leat dat deaddiluvvon ovdal .
Teksten er her gjengitt i hans egen skrivemåte .
Čálus lea dás dan hámis nu go son ieš dan čálii .
Hele artikkelen er gjengitt i internettutgava av denne boka .
Olles artihkkala mii leat almmuhan dán girjji interneahttahámis .
... [ F ] or å få tilpasset skoleloven her nord i språk-blandede skolekretser , måtte der utarbeides Instruks i tillegg til skolelover .
... Vai skuvlaláhka galggai heivet moatti giela skuvlabiiriide dáppe davvin , de ferteje ráhkadit Bagadusa lassin skuvlalágaide .
Den første Instruks kom ut i l 870. Den ga læreren rettledning om bruken av norsk og samisk .
Vuosttaš Bagadus bođii l870:s . Das lei bagadus oahpaheaddjái dárogiela ja sámegiela anu dáfus .
I kretser hvor flertallet av barna ikke forstod norsk , skulle barna foruten norsk , også lære å lese samisk eller kvensk .
Dain biiriin gos eanas mánát eai ipmirdan dárogiela , doppe galge mánát oahppat lohkat sámegiela dehe láttegiela lassin dárogillii .
Vel nok innskjerpet den læreren ( lærerne ) til å bruke mest mulig norsk i sin undervisning , men Instruksen var allikevel mild , så de fleste av lærerne holdt seg til samisk og kvensk .
Vaikko dat nannii ge mearrádusa ahte oahpaheaddji galgá atnit eanas aivve dárogiela oahpahusastis , de lei Bagadus goitge oalle láivváš , nu ahte eanas oahpaheaddjit doalahedje sámegiela ja láttegiela .
Dette hadde Stiftsdireksjonen merket seg , at det gikk rent elendig med norskopplæringen , og at framgangen i de siste 20 – 30 år var ringe .
Bismagoddedirekšuvdna lei fuomášan ahte dárogieloahpahusain manai njulgestaga hejot , dat lei ovdánan unnán vássán 20 – 30 jagis .
Derfor måtte den gamle instruksen i støpeskjeen – og omarbeides .
Danne sii ferteje divodišgoahttit dan boares bagadusa .
Så ga Tromsø Stiftsdireksjon en ny Instruks for lærerne i de samiske og kvenske overgangsdistrikter i 1880 .
Ja de 1880:s Romssa Bismagoddedirekšuvdna dagai ođđa Bagadusa oahpaheddjiide sámi ja látti rievdadusguovlluin .
Mye av de gamle reglene var utelatt , bl.a. at samebarn skulle lære å lese samisk – og kvensk ( eller ) – som undervisningsspråk – helt utelukket .
Ollu dain boares njuolggadusain ledje váldon eret , ee. lei áibbas hilgojuvvon ahte sámi mánát galge oahppat lohkat sámegiela – ja láttegiela , dahje ahte dát gielat galget leat oahpahusgiellan .
Bare ved kristendomsundervisningen kunne det i visse tilfelle gjøres unntakelser .
Dušše risttalašvuođaoahpahusas sáhtte gáidat muhtumin dan njuolggadusas .
Hittil hadde skolekommisjonene hatt stor myndighet over undervisningen i skolen , men nå blir den skåret ned på flere måter .
Dássážii lei skuvlakommišuvnnas leamaš stuora fápmu skuvlla oahpahusas , muhto dán rájes gal geahpeduvvui dat máŋgga láhkái .
Nå var det selve Stiftsdireksjonen som skulle overvåke skolens arbeide og språkforholdene på en mer direkte måte enn før .
Dál galggai Bismagoddedirekšuvdna ieš bearráigeahččat skuvlla barggu ja gielladilálašvuođaid mihá eanet go ovdal .
De lærerne som ikke fulgte Instruksen på punkt og prikk , skulle ikke få et lønnstillegg som var eslet til lærerne i de språkblandede distrikter .
Dat oahpaheaddjit guđet eai čuvvon Bagadusa čuoggás čuoggái , eai galgan oažžut bálkálasáhusa mii lei mearriduvvon moattegielat guovlluid oahpaheddjiide .
Fra neste år kunne ingen lærer vente dette tillegg med mindre han med punktlighet og nidkjærhet etterlever Instruksen » .
Čuovvovaš jagi rájes ii ábuhan oktage oahpaheaddji vuordit lasáhusa jos ii lean dárkilit ja áŋgirit čuvvon Bagadusa . »
Instruksen var gitt , og den var streng .
Bagadus lei mearriduvvon , ja dat lei garas .
Men om den ble bokstavelig etterfulgt , er en annen sak .
Ležže go hal dan čuvvon nu juste , dat gal lea fas eará ášši .
En tror helst at de eldre lærerne fortsatte etter den gamle metoden .
Mii háliidit goit navdit ahte boares oahpaheaddjit ain atne dan boares vuogi .
Og så må en huske på at de alminnelig brukte lærebøkene , bibelhistorie og katekismus hadde dobbel tekst .
Ja de fertet muitit ahte dain dábálaš oahppogirjjiin , biibbalhistorjjás ja katekismusas lei duppalteaksta .
« Barna hadde helst sine øyne på den samiske tekst . »
« Mánáid čalmmit vigget čuovvut aivve sámegiel teavstta . »
Men barna hadde helst sine øyne på den samiske tekst .
Goitge mánát čuvvo áinnas sámegiel čállosa .
Og de fleste eldre lærerne fortsatte Stockfleths metode – å bruke samisk , og kanskje enkelte ganger mere enn strengt tatt nødvendig .
Ja eanas boarráset oahpaheaddjit atne ain Stockfletha vuogi – atnit sámegiela , ja muhtumin vel eanet go lei dárbu . Lei álkit oahpahit mánáid lohkat sámegillii go dárogillii .
Det var lettere å lære barna å lese på samisk enn på norsk , for da måtte læreren oversette og forklare nesten hvert ord , hvis man underviste på norsk .
Go dárogillii oahpahii , de fertii oahpaheaddji čilget sidjiide measta juohke sáni . Ollugat goitge ohppe dárogiela , ja sii šadde hui čeahpit maiddái rehkenastimis ja čállimis .
Mange lærte allikevel å tilegne seg det norske språk , og de ble også flinke både i regning og skrivning .
Oaivámuš fágan lei goitge risttalašvuohta , ja vaikko eai ovdánan ge nu bures dain eará fágain , de ožžo goit hui vuđolaš mánnávuođaoahpu .
Men kristendomskunnskap var hovedfag , og om de ikke gjorde så stor framgang i de andre fag , så lærte de i all fall sin barnelærdom grundig .
Ulbmilcealkkan šattai dasto : « Ipmil divttášit min ovdánit du oahpahusas , vai dat maid mii oahppat ii goassege vajálduvvoše , muhto šattašii minguin oktanaga beaivvis beaivái .
At det kan modnes som du sådde , og vi hos deg må finne nåde , og du i oss ditt velbehag » .
Vai láttašii dat maid don gilvet , ja vai mii dus gávnnašeimmet árpmu , ja don ges mis buorredáhtolašvuođat . »
Instruksen av 1880 ble grunnlaget for fornorskningsarbeidet i lang tid framover .
1880 Bagadus šattai dan rájes guhká dáruiduhttima vuođđun .
Lektor Helge Dahl har kalt den « En fornorskningens Magna Charta » .
Lektor Helge Dahl lea gohčodan dan « Dáruiduhttima Magna Charta » .
Og den ble også etterfulgt av den yngre garden .
Ja nuorat buolva maiddái čuovui dan .
Men på den måten vakte den bitterhet og misnøye hos mange samer .
Nu dat goitge daguhii bahčavuođa dovddu ja duhtameahttunvuođa sámiid gaskii .
Skoledirektør Killengreen i Tromsø stift skriver om dette i 1886 bl.a. : « Misnøyen har en dobbelt årsak .
Skuvladirektevra Killengreen Romssa gávpoga bismaguovllus čállá ee ná 1886:s dan áššis : « Duhtameahttunvuhtii leat moadde siva .
Dels råder hos samene en frykt for at man legger an på å borttage deres språk , dels formener de at man ved å lade norsk bli undervisningssproget , vil rette et slag mot børnenes tilegnelse av kristendommens sannheter .
Vuos dat go sápmelaččat ballet ahte sin giela leat áigume duššadit , ja dasto oaivvildit sii ahte go dárogiella dahkko sin mánáid oahpahusgiellan , de heađuštuvvojit sin mánát oahppamis risttalašvuođa duohtavuođaid .
Man kan også høre uttalelser at Finnen som den eldste Beboer av disse trakter har rett til å kreve sitt sprog opprettholdt som kirke- og skolesprog . »
Lávejit maiddái gullostit dadjame ahte sápmelaččat , dáid guovlluid ovddemus ássit , galget beassat doalahit gielaset girko- ja skuvlagiellan . »
For samene var skolen det sted der barna lærte sin religion , andre fag interesserte dem ikke . – skriver Helge Dahl i Språkpolitikk og skolestell i Finnmark .
Sápmelaččaide lea skuvla dat báiki gos mánát ohppet religiovnna , eará fágain dat eai beroš – čállá Helge Dahl girjjis « Språkpolitikk og skolestell i Finnmark » ( Finnmárkku skuvlapolitihka ja skuvllaid lágideapmi . )
La oss nå se hvordan Skolen og Kirken ser på utviklingen på dette område .
Gehččot mat dál mot Skuvla ja Girku atniba dán suorggi earáhuvvama .
Skolens representant er skoledirektør Killengreen , og Kirkens representant er biskop Skår .
Skuvlla ovddasteaddjin lea skuvladirektevra Killengreen , ja Girku ovddasteaddjin lea bisma Skår .
I 1886 foretar skoledirektør Killengreen en inspeksjonsreise til Finnmark for å se skolens arbeide på nært hold .
1886:s johtá skuvladirektevra Killengreen Finnmárkkus vai oaidná ieš skuvllaid doaimmaid .
Han tegner et nokså lyst bilde av skolens framgang .
Son gohčoda skuvlla ovdáneami hui čuovgadin .
I reisemeldingen heter det : « Skolens arbeide for fornorskning var kommet i god gang .
Mátkedieđáhusastis son čállá : « Skuvllaid dáruiduhttin lei álggahuvvon bures .
Men så kommer Kirkens representant , Biskop Skår .
Muhto de ges boahtá Girku ovddasteaddji , bisma Skår .
Johannes Nilssøn Skaar ( Maleri : Keller .
Johannes Nilssøn Skaar ( Njuohtan Keller .
En stund senere har han hatt sitt første møte i Polmak – med samene .
Fargga lea ge sus juo leamaš vuosttaš čoahkkin Buolbmágis – sápmelaččaiguin .
Hans første møte med den samiske befolkning i Finnmark , nærmere bestemt Polmak – kan betegnes med Vene Vidi Vici .
Su vuosttaš oaidnaleapmi Finnmárkku sámi álbmogiin , namalassii Buolbmágis – sáhttá gohčoduvvot Vene Vidi Vici .
Jeg kom , jeg så , jeg vant .
Bohten , oidnen , vuiten .
Da de skulle skilles fra ham , sa samenes ordfører : Kjære Biskop , glem nå ikke oss småfinner .
Go sii galge earránaddat , de dajai sápmelaččaid sátnejođiheaddji ná : Ráhkis Bisma , ale fal vajálduhte min , sápmelaččažiid .
Nei , biskopen skulle ikke glemme dem .
Ii , bisma ii áigon vajálduhttit sin .
Det viste seg at barna i Polmak var riktig flinke – og leste godt . – og bedre den samiske teksten , enda skolen ikke hadde hjulpet dem med morsmålet .
Buolbmátmánát ledje hui čeahpit – lohke bures – ja sámegiel čállosa lohke sii vel buorebut , vaikko skuvla ii lean veahkehan sin eatnigiela oahpahusain .
En får det inntrykk at den første visitasen i Polmak var meget vellykket og skapte gjensidig glede og forståelse .
Orru leamen nu ahte vuosttaš bismaoahppaladdan Buolbmágis lihkostuvai bures ja dagai oktasaš ilu ja ipmárdusa .
Barna og ungdommen var åpne og meddelsomme nu når de fikk bruke sitt morsmål .
Mánát ja nuorat ledje roahkkadat ja hállát de go besse geavahit eatnigielaset .
Men stillingen i Nesseby var ikke riktig så lyst .
Unjárggas ii gal lean dilli nu buorre .
Den var mørk og trist .
Sáhttá dadjat dan seavdnjadin ja ahkidin .
I visitasberetningen leser man : « De barn som møtte i Nesseby , var vel skikket til å vekke medlidenhet .
Oahppaladdandieđáhussii lea čállon : « Dat mánát geat bohte mu lusa Unjárggas , dahke olbmui jur morašdovddu .
Fattige og forkomme så de ut i sine lappete og lasete skinnvamser , fattig og forkrøplet syntes også deres ånd å være .
Sii ledje geafit ja goarráneame duokŋaduvvon rámsobiktasiiguin , ja geafi ja goarránan orui leamen sin vuoiŋŋalašvuohta nai .
Lesningen i det norske Nytestamente var nærmest en karikatur .
Ođđa testameantta lohkan lei dego bilku .
Barna greide bare enstavelsesord på et par bokstaver .
Mánát máhtte dušše ovttastávval sániid ja moadde bustáva .
Lesningen i den samiske tekst gikk mye bedre og ville sannsynligvis ha vært upåklagelig dersom skolen hadde hjulpet dem .
Sámegiel čállosa lohkan manai mihá buorebut ja livččii várra leamaš boasttuvuođaid haga jos skuvla livččii veahkehan sin dainna .
Lærernes katekisasjon var for det meste undervisning i norsk .
Oahpaheddjiid katekiseren lei eanas aivve dárogiel oahpahus .
Den ene talte med barna om den hellige dåp .
Nubbi humai mánáiguin bassi gástta birra .
De samme trøstesløse visitasmeldinger .
De son johtá viidáseappot nuorttas , gitta Girkonjárgii .
Selv om en del av de mere oppvakte barn kunne lese , så forstod de sørgelig lite .
Vaikko vel čeahpimus mánát máhtte ge lohkat , de sii ipmirdedje áibbas unnán das maid lohke .
« Det var ondt å se » — skriver biskopen « hvor disse livlige Børn var blevne forkvaklede ved en uheldig Instruks .
« Lei ahkit oaidnit » — čállá bisma « mot dat movttegis mánát ledje goarráneame heivemeahttun bagadusa geažil .
Hvor flydende var ikke deres Tunge i den innbyrdes Samtale , hvor stammende og stotrende i undervisningstimen . »
Vuoi man njuovžil sin njuovčča lei go ságastalle gaskaneaset , ja vuoi mo sii roahkkasadde ja vavddadedje oahppodiimmuin . »
Om samebarn i Måsøy skriver Biskopen : De få samebarn som møtte i Måsøy , stod på et lavt kunnskapstrinn .
Muosáid sámemánáid dáfus čállá Bisma : Dat moadde sámemáná geat bohte min lusa Muosáin , ledje vuollegis oahppodásis .
Men det framgår av Biskopens visitasberetning at det stod dårligere til i Østfinnmark enn i Vestfinnmark .
Bismma oahppaladdandieđáhusas boahtá ovdan ahte Nuorta-Finnmárkkus lei heajut dilli go Oarje-Finnmárkkus .
Grunnen til det må en vel søke i at innvandringen fra Finnland kom over Neiden og Bugøyfjord , og den fortsatte helt til århundreskiftet .
Sivvan dasa ferte leat leamaš sisafárren Njávdáma ja Reaisavuona bokte , ja dat bisttii gitta čuohtejahkemolsuma rádjái . Oarje-Finnmárkkus gal lei juo dássedis dilli .
I Vestfinnmark var forholdene allerede stabiliserte .
Doppe atne eanas dárogiela ja sámegiela skuvllas .
Mens forholdene i Østfinnmark var mere kompliserte , for der måtte også kvensk brukes som hjelpespråk .
Nuorta-Finnmárkkus lei veahá váddáset dilli , go doppe ferteje atnit maiddái láttegiela ( kveanagiela ) veahkkegiellan .
Men en må heller ikke glemme at en Biskops visitasberetning kan ofte virke litt ensidig .
Goitge ii galgga vajálduhttit ahte Bismma oahppaladdandieđáhus sáhttá neaktit ovttabealálažžan .
De kunne kanskje litt før de gikk hjemmefra , men nå kan de ingenting , og de våger ikke å se opp , for alles øyne er rettet på dem – og der kommer bispen stigende nedover i strålende skrud , eller i en lang svart kappe , og med umåtelig store briller på nesen – verdig og alvorlig .
Sii soite gal máhttán juoidá go vulge ruovttus , muhto dál eai máhttán šat maidege , eai ge sii roahkadan geahččat geasage , go buohkat gehčče sidjiide – ja de boahtá ieš bisma ávvobiktasiidisguin , dehe sus lea guhkes čáhppes bivttas , issoras stuora čalbmeláset njuni alde – árvvolaš ja duođalaš .
Og mange av disse er allerede blitt skremte med den strenge biskopen , som er mye strengere enn presten .
Ja ollu dáin mánáin ledje juo balddahallojuvvon dainna garra bismmain , guhte lea mihá garraset go báhppa .
Så står de stakkarene der , redde og skjelvende .
Ja de sii čužžot das ja doarggistit baluin .
Og da blir ofte de svarene bispen får pumpet ut av dem – bakvendte og meningsløse . F. eks. « Han hadde frastet i 40 dager » – « sette ham på templet tine » .
Ja de dat vástádusat maid bisma bohčá sis nektet vulosoaivválas ja endorii , omd. « Han hadde frastet i 40 dager » – « sette ham på templet tine » .
Når man leser om disse bakvendte svarene , virker de kanskje litt pirkete , og det framgår heller ikke av beretningen at feilene ble rettet og forklart .
Go lohkat dáid jorggu vástádusaid birra , de orrot gal dat leamaš veahá badjelmearálaš cuiggodusat , ii ge dieđáhusas muitaluvvo divvojuvvoje ja čilgejuvvoje go boasttuvuođat .
Enda et eksempel til : En 13 års gammel jente leste tålelig godt , men med en betoning som tydet på liten forståelse .
Vel okta ovdamearka : Muhtun 13-jahkásaš nieiddaš logai hui čielgasit , muhto lohkannuohtas dovdui ahte son ii ipmirdan lohkosa .
Det var Joh. 13,38 hun leste .
Son logai Joh. 13,38 .
Biskopen : – Hva heter hane på samisk ?
Bisma : – Mii lea hane sámegillii ?
– Hva er en hane , er det et menneske eller en fisk eller en fugl ?
Nieida ii vástidan . – Mii lea hane , lea go olmmoš , guolli dehe loddi ?
Spørsmålet ble oversatt til samisk . Svar : – Guolle ( fisk ) .
( Gažaldat dulkojuvvui sámegillii ) Vástádus : – Guolli .
Men man må allikevel innrømme at Biskop Skår var en nidkjær kirkens hyrde .
Fertet gal mieđihit ahte Bisma Skår lei gudneáŋgiris girkolaš báimman .
Han likte å bli kalt « Finnenes Biskop » , og det var han også . På kirkeferd , Kolvik i Porsanger 1909/1910 .
Son liikui go sii gohčodedje su « Finnenes Biskop » , sápmelaččaid bisma , ja nu son lei ge maiddái .
Fornorskningen fortsatte sin skjeve gang .
Dáruiduhttin manai ain ovddasguvlui nuo ja ná .
Instruksen av 1880 måtte overholdes .
1880 bagadus galggai čuvvojuvvot .
Resultatet ble som før .
Boađus lei nu go ovdal .
Samisktalende barn gikk på skolen år etter år – og tilegnet seg svært lite av sin skolegang .
Sámegielat mánát vázze skuvlla jagiid jagiid maŋŋái – ja ohppe unnán skuvlavázzimis .
Det gikk noenlunde bra så lenge de hadde den gamle læreren , for ham var Instruksen en plakat som ikke skulle overholdes .
Manai gal oalle bures nu guhká go sis lei dat ovddit oahpaheaddji , go dan mielas lei Bagadus dakkár gohčus man ii galgan jeagadit .
Men den yngre lærergarden gikk ivrig inn for fornorskningen .
Nuorat geardi gal hui áŋgirit čuovui dáruiduhttima .
Det samme gjorde den yngre presteslekt også , de fra 1890–1900-årene .
Nu dahke maiddái nuorra báhpat , sii guđet álge ámmáhii 1890–1900 jagiid .
En skal her ta et eksempel på hvor ensidig en del av dem gikk inn for fornorskningen .
Áiggun dás bidjat ovdamearkan man ovttageardánit muhtumat sis čuvvo dáruiduhttima .
Omkring århundreskiftet holdt en fornorskningsprest på å skrive inn konfirmanter til konfirmasjonsskolen , som ble holdt i mai og juni .
Jahkečuođi molsuma sullii lei dáruiduhttinbáhppa čállime konfirmánttaid konfirmašunskuvlii , mii galggai miessemánus ja geassemánus .
Så kommer en mor med datra si som var i konfirmasjonsalderen .
De boahtá muhtun eadni nieiddainis gii lei konfirmašunagis .
Men det var nå så som så med hennes kunnskaper i norsk .
Nammačállimiin gal vel manai bures , muhto su dárogielmáhttu gal lei nuo ja ná .
Men det var ikke elevens skyld .
Ii ge hal dat lean oahppi sivva .
Det gamle klokkeren hadde brukt bare samisk som undervisningsspråk i skolen , så den stakkars eleven kunne svært lite norsk .
Boares luhkkár lei atnán dušše sámegiela oahpahusgiellan skuvllas , danne dat oahppi riehpu máhtii nu unnán dárogiela .
Derfor ville moren at hun måtte få lov å lese på sitt morsmål i konfirmasjonsskolen også , all den stund hun ikke hadde lært norsk på skolen .
Danne su eadni dáhtui ahte nieida galggašii beassat lohkat eatnigiellasis maiddái konfirmašunskuvllas , go juo ii lean oahppan dárogiela skuvllas .
Nei , det var ikke tale om .
Dan gal ii beassan , ii heađisge .
I konfirmasjonsskolen brukes bare norsk , var prestens svar .
Konfirmašunskuvllas galgá dušše dárogiella , vástidii báhppa .
Men da får hun jo ingen nytte av sin seks ukers skolegang , mente den nødstedte moren .
Ii hal de goit leat sutnje mihkkege ávkkiid dan guđa vahkkosaš skuvllas , oaivvildii heađástuvvan eadni .
Den gamle klokkeren hadde reddet så mangen nødstedte mødre før , kanskje det hjalp hvis hun fikk klokkeren til å gå i forbønn for hennes datter , tenkte moren .
Ii lean áhpu . Boares luhkkár lea veahkehan oallut bártahuvvan etniid , ammahal de sáhtášii rohkadallat mu nieidda ovddas nai , jurddašii nieiddaža eadni .
Den gamle klokkeren gikk hjem med uforrettet sak .
Boares luhkkár šattai máhccat ruoktot čoavddekeahttá áššiin .
Den alminnelige regel var jo den at de som ikke fylte minimumskravet i kristendomskunnskap – ble hjemsendt .
Dábálaš njuolggadus lei ahte son guhte ii máhttán unnimus meari risttalašvuođas – son bijahalai eret konfirmašunskuvllas .
På samisk heter det čuoldet . Men presten hadde ikke i sinne å čuoldet noen .
Sámegillii lea dat čuoldit , muhto báhppa ii áigon čuoldit ovttage eret .
Nei , alle skulle konfirmeres enten de nå kunne noget eller ikke .
Buohkat galget konfirmerejuvvot , máhtáš dal maidge dehe ii .
Nei , det var ikke det hun var redd for at datra ikke ville bli konfirmert , for hun visste at den unge presten ikke sendte hjem noen ukonfirmert .
Na ii son dál ballan ahte nieida ii beassan konfirmerejuvvot , go son diđii ahte nuorra báhppa ii sádde ovttage ruoktot konfirmerekeahttá .
Ja , så ble den stakkars jenta konfirmert etter seks ukers skolegang – sammen med en hel del andre som stod omtrent på samme kunnskapstrinn i norsk .
De nieidariehpu šattai konfirmerejuvvot maŋŋel dan guđa vahkkosaš skuvlla – oktan earáiguin geat ledje ovtta dásis suinna vátna dárogielmáhtu dáfus .
Ja , så er vi kommet til det 20. århundre . m.a.o. tiden etter 1905 .
De mii leat ollen 20. čuohtejahkái , nuppiin sániin dan áigái mii lea 1905 maŋŋil .
Et nytt tidsskifte begynner .
Álgá ođđa áigi .
Finnmark blir eget skoledirektorat med en i alle deler våken og målbevisst skoledirektør .
Finnmárku dahkko sierra skuvladirektorahttan , ja das lea juohke dáfus áicevaš ja árjjalaš skuvladirektevra .
På hans initiativ blir den samiske linjen på Tromsø lærerskole inndratt .
Su evttohusa mielde dat heaittihuvvo ge Romssa gávpoga oahpaheaddjiskuvlla sámi suorgi .
Til å begynne med var det heller en vanskelig tid for mange barn i de språkblandede distrikter .
Álgobáliid lei oalle váttis áigi ollu mánáide moattegielat guovlluin .
Den gamle lærergarden faller av , og nye rykker inn .
Boares oahpaheaddjebuolva jávká , ja ođđasat bohtet sadjái .
De nye går inn for fornorskning uten å bruke samisk som hjelpespråk .
Ođđa oahpaheaddjit álget dáruiduhttima eai ge ane sámegiela veahkkegiellan .
I mange skoler var samebarn i majoritet , og samisk hjemmespråk både ute og inne .
Ollu skuvllain ledje sámi mánát eanetlogus , ja sámegiella lei sis ruovttugiellan sihke olgun ja viesus .
Men i skolen var bare norsk .
Skuvllas adnui dušše dárogiella .
I enkelte kretser fortsatte læreren enda en tid å bruke samisk som hjelpespråk , når han ikke øynet noen annen utveg .
Muhtun biiriin gal oahpaheaddji vel muhtun áigge anii sámegiela veahkkegiellan , go ii orron oaidnime eará vejolašvuođaid .
Atter andre stilte noen stikkprøver nå og da for å forvisse seg om barna hadde forstått .
Soames earát ges duollet dalle iskkadedje leat go mánát ipmirdan .
Bokranselen ble tyngre for hvert år , for nye bøker måtte anskaffes ved hvert skoleårs begynnelse .
Ja de fas doapmat viidáseappot , go diibmoplánas ledje dievva fágafáttát maid galge ollet guorahallat juohke beaivve .
Ingen hadde tid til å snakke samisk mere– og så var den ikke brukbar mere på skolen . ...
Girjeránsel losui jagis jahkái , go juohke skuvlajagi álggus galge boahtit ođđa girjjit .
Eller at samene er blitt så å sie helt fornorsket i kystdistriktene .
Ii ovttasge lean šat dilli sámástit – ii ge dat anihan šat skuvllas .
En kan med full rett fastslå at samene har klart overgangen .
Bisánehkot dál oanehaš ja geahčastehkot mot lea mannan .
At der er enkelte robotter blant dem , er ikke til å unngå .
Dehe dat go rittu sápmelaččat leat áibbas dáruiduvvan .
Men slike finnes jo også blant den norskættede befolkning .
Sáhttá roahkka dadjat ahte sápmelaččat leat gierdan rievdadusa .
For det første .
Mii dasa lea sivvan ?
De vil være norske borgere og forbinder dette med norsk talemål og norske seder og skikker .
Vuosttažettiin : Sii háliidit eallit Norgga ássin ja dasa gullá dárogiella ja dáččaid vuogit ja vierut .
Og en ting til – og som kanskje er hovedgrunnen .
Ja de vel okta – ja dat soaitá ge váldosivvan .
De samene som nå er kommet opp i 40 årene , tenker tilbake på de trange tider i 20–30 årene .
Dat sápmelaččat guđet dál leat badjel 40 jagi boarrásat , muitet 20–30 jagiid vátna áiggi .
Og uten å vite det selv , forbinder de samisk med de vanskelige forhold de vokste opp i , mens derimot det norske språk , seder og skikker forbindes med den norske overklasse de kjente til .
Vaikko eai dieđe ge dan ieža , de jurddašit sii ahte sámegiella gullá dan heajos birgenláhkái mas sii bajásšadde , ja dárogiella , dáru vuogit ja vierut gullet ges buresbirgejeaddji dáru álbmogii geaid sii dovde .
Og resultatet blir da dette : Å være same er å være fattig og ussel , men å være norsk , betyr velstand .
Boađusin das šaddá ná : Sápmelaš lea geafi ja heitot , muhto dáččavuohta dahká buori birgenlági .
Det er meget mulig at denne tankegangen har festet seg i underbevisstheten uten dog selv å være seg bevist .
Lea roahkka vejolaš ahte dakkár jurddašanvuohki lea darvánan sidjiide almma iežaset dieđu .
Centraliseringen har gjort at mange boplasser er blitt øde .
Čohkkenvuogit leat daguhan ollu báikkiid ávdimin .
Staten har til og med ydet pengehjelp til nedrivning og flytting av husene til mere centrale steder .
Stáhta lea vel ruhtaveahki nai addán vai viesuid gaikkodit ja sirdet daid guovddáš báikkiide .
Dermed kom de med i arbeidslivet og i full høyde med de andre .
Nu sii besse bargguide , ollásit earáid dássái .
Unge gutter som før hadde rodd hjemmefiske med faren , fikk plass på trålere og større bankbåter .
Nuorra bártnit geat ovdal ledje bivdán guliid das lahka áhčiideaset mielde , dat besse dál bargui trolariidda ja stuora bivdofatnasiidda .
Noen har fått fast arbeide som garn- og notbøtere hos de større noteierne .
Muhtumat leat ožžon barggu stuora nuohtte-eaiggádiid fierbme- ja nuohttečivttašeaddjin .
Takket være deres ferdighet i garnbitting .
Danne go leat čeahpes čivttašeaddjit .
De hadde ikke råd til å kjøpe ferdig monterte torske- og seigarn , mens de drev hjemmefiske .
Sii eai nagodan oastit gárvves dorske- ja sáidefirpmiid iežaset bivdui .
Nei , de kjøpte tråd og snøre og bandt selv det garnbruket de måtte trenge til hjemmefisking .
Sii oste árppuid ja oaraid ja morde ieža daid bivdosiid maid dárbbašedje iežaset bivddus .
Dermed fikk de utrolig ferdighet i garnbitting .
Danne sii šadde issoras čeahpit moardit ja čiktit .
De store noteierne foretrekker derfor ungdommen fra fjordene til mannskap på sine båter .
Ja danne stuora nuohtte-eaiggádat váldet áinnas vuotnagáttiid nuoraid bargui iežaset fatnasiidda .
Og mange av dem har også anskaffet seg båter og bruk til å drive bankfiske .
Ja ollugat sis leat maiddái háhkan alcceseaset fatnasiid ja bivdobiergasiid áhpebivdui .
Jeg kjenner en kar fra en av fjordene i Vestfinnmark .
Dovddan muhtun Oarje-Finnmárkku vuotnalačča .
Allerede i 6–7 års alderen var han full befaren i garnbitting .
Áigá 6–7 jahkásažžan lei juo oahppan čivttašeaddji .
Nå er han trålbas .
Dál son lea trolabarggu jođiheaddji .
Disse ungdommer som ovenfor er nevnt , er en stor del sameungdom fra fjordene i Vestfinnmark .
Dat nuorat geaid dás lean namuhan , leat eatnasat Oarje-Finnmárkku vuonaid sámi nuorat .
Så lenge de gikk der hjemme , var samisk deres heimemål , men de var også så å si full befaren i norsk .
Nu guhká go sii orro ruovttus , de lei sámegiella sin ruovttugiella , vaikko máhtte gal maiddái dárogiela buori muddui .
Og når de så kom ut i arbeidslivet , var ikke språket lenger til hinder for dem .
Ja go sii de álge bargguide , de ii hehtten giellavátni sin .
De ble smeltet sammen med norsk element .
Sii šadde dego oktan dárogielagiiguin .
Skøytespråket var norsk , kai-språket og butikk-språket likeså .
Bivdofatnasa giella lei dárogiella , ja gáddegiella ja gávpegiella maiddái dárogiella .
Og norsk er også blitt heimespråk for disse utflytterne som har slått seg ned der og stiftet familie og egne heimer .
Ja dárogiella lea šaddan ruovttugiellan maiddái sidjiide geat leat fárren eret ruoktobáikkiin ja ásahan sierra joavkkuid ja ruovttuid .
Dermed er norsk blitt morsmålet for tredje generasjon .
Ja nu lea dárogiella šaddan goalmmát buolvva eatnigiellan .
Så får vi stanse igjen og se tilbake på forholdene i fjordbygdene i Finnmark , og da særlig i Vestfinnmark .
Ja bisanehkot dál fas ja geahčastehkot mot Finnmárkku vuotnagiliid dilálašvuođat leat , erenoamážit Oarje-Finnmárkkus .
Hvordan går det så med disse fjordbygdene , blir de avfolket – eller blir der en liten rest tilbake som fortsetter i fedrenes levevis – hjemmefiske og litt jordbruk ?
Mot dasto manná daiguin vuotnagiliiguin , guorranit go dat – vai báhcá go muhtun geardi vel dohko geat ellet nu go sin váhnemat leat eallán – vuotnabivdduin ja veahá eanadoaluin ?
Nei , helt avfolket blir de ikke , i all fall ikke i første omgang .
Mot manná gielain ? Sámegiella gal suige ceavzá doppe – oalát doaresbealde .
Hvordan går det så med språket ?
Ja dat eallá bures doppe .
Det har gledet meg å kunne legge merke til at samisk blir brukt som heimespråk .
Lea illudahttán mu oaidnit ahte sámegiella adno ruovttugiellan .
Vel nok er språket blitt sørgelig fattig på ord og vendinger , men det er da samisk – og betraktes framleis som modersmålet .
Vaikko giella lea ge veahttan ja geffon sániid ja doahpagiid dáfus , dat lea goitge sámegiella – ja adno ain eatnigiellan .
« Den dagen samisk språk er borte , er også det avgjørende kjennemerket på samene borte » .
« Dan beaivvi go sámegiella lea jávkan , de lea maiddái sápmelačča váldu dovdomearka jávkan . » .
Måtte alle samene være våkne at så ikke skjer .
Buot sápmelaččat galggaše gozuid alde vai nu ii geavaše .
« Lat oss ikkje forfederne gløyma under alt som me venda og snu , for dei gav oss ein arv til å gøyma , han er større enn mange vil tru . »
« Allot fal vajálduhte máttuideamet buot das maid rievdadit ja jorgalit , go sii adde midjiide vuorkádávvira mii lea mihá stuorát go ollugat doivot .
[ 1 ] Katekismevers fra 1693 , Norsk salmebok 548 [ 2 ] Desse linjene er skrive av Ivar Aasen , frå songen « Dei vil alltid klaga og kyta »
[ 1 ] Katekismusa vearša 1693 rájes , Norsk salmebok 548 [ 2 ] Dáid cealkagiid lea Ivar Aasen čállán , lávlagii « Dei vil alltid klaga og kyta »
Myndighetene i Sverige , Finland og Norge har hatt et samarbeid om samiske spørsmål siden Nordisk samarbeidsorgan for same- og reindriftsspørsmål ble opprettet ved Kgl. res. i 1964 .
Ruoŧa , Suoma ja Norgga eiseválddit leat bargan ovttas sámi áššiiguin dan rájes go Davviriikkalaš sáme- ja boazodoalloáššiid ovttasbargoorgána ásahuvvui Gonagaslaš resolušuvnnain 1964 .
Dette samarbeidsorganet har vært et kontaktorgan på embetsnivå mellom de tre landenes regjeringer for informasjon og diskusjon .
Dát ovttasbargoorgána lea leamaš gulahallanorgána ámmátdásis dien golmma riikka ráđđehusaid gaskkas diehtojuohkima ja digaštallama várás .
Samarbeidsutvalget ble i 2001 erstattet av Nordisk embetsmannsorgan for samiske spørsmål som også har representasjon fra sametingene .
Ovttasbargolávdegotti sadjái bođii 2001 Davviriikkaid ámmátolbmoorgána sámi áššiid várás , mas maiddái sámedikkit leat ovddastuvvon .
I 2000 ble det etablert et fast samarbeid mellom sametingspresidentene og ministrene som har ansvaret for samiske saker i Finland , Sverige og Norge .
2000 ásahuvvui bistevaš ovttasbargu sámediggepresideanttaid ja daid ministariid gaskkas , geain lea ovddasvástádus sámi áššiin Suomas , Ruoŧas ja Norggas .
Ministrene og sametingspresidentene møtes regelmessig for å orientere om , drøfte og behandle samiske spørsmål av felles interesse .
Ministarat ja sámediggepresideanttat deaivvadit jeavddalaččat juohkit dieđuid , ságaškuššat ja meannudit sámi áššiid main lea oktasaš beroštupmi .
Målsettingen med det nye nordiske samarbeidet er å styrke og utvikle det samiske folkets språk , kultur , næringer og samfunnsliv .
Ođđa davviriikkalaš ovttasbarggu ulbmil lea nannet ja ovddidit sámi álbmoga giela , kultuvrra , ealáhusaid ja servodateallima .
Samarbeidet har uformell , men nær tilknytning til Nordisk Ministerråd .
Ovttasbarggus lea eahpeformálalaš , muhto lagaš čatnaseapmi Davviriikkaid Ministtarráđđái .
Forberedelse og oppfølging av saker ivaretas av Nordisk embetsmannsorgan for samiske spørsmål .
Áššiid ráhkkaneami ja čuovvoleami fuolaha Davviriikkaid ámmátolbmoorgána sámi áššiid várás .
Ansvaret for sammenkalling og ledelse av møtene går på omgang mellom de tre landene .
Dan golmma riikkas lea vuoruid mielde ovddasvástádus gohččut čoahkkimiidda ja jođihit daid .
I 2005 overtar Finland ansvaret for sekretariatsfunksjonen fra Sverige som overtok denne fra Norge i 2004 .
2005 sirdojuvvo Supmii čállingoddedoaimma ovddasvástádus Ruoŧas , masa dat sirdojuvvui Norggas 2004 .
Arbeids- og inkluderingsdepartementet er ansvarlig departement i Norge .
Bargo- ja searvadahttindepartemeanta lea ovddasvástideaddji departemeanta Norggas .
Gruppen leverte sitt forslag til en Nordisk samekonvensjon i november 2005 .
Áššedovdijoavku bargagođii ođđajagimánus 2003 , ja áigumuš lea ahte joavku lea ráhkadan sámekonvenšuvdnaevttohusa jagis 2005 .
Sametingene i Finland , Sverige og Norge har opprettet et felles samarbeidsorgan , Samisk parlamentarisk råd .
Suoma , Ruoŧa ja Norgga beale sámedikkit leat ásahan oktasaš ovttasbargoorgána , nammalassii Sámi parlamentáralaš ráđi .
Rådet er et institusjonalisert samarbeid mellom sametingene i saker som berører samer i flere stater eller samene som ett folk .
Ráđđi lea institušonalisierejuvvon ovttasbargu sámedikkiid gaskkas , dakkár áššiin mat gusket sápmelaččaide máŋgga riikkas dahje sápmelaččaide oktan álbmogin .
Sekretariatsfunksjonen følger det sameting som har presidentvervet .
Čállingoddedoaibma čuovvu dan sámedikki mas lea presideantadoaibma .
Samisk parlamentarisk råd vil være et viktig organ i det nye nordiske samarbeidet framover , og vil også ha betydning i en internasjonal sammenheng .
Sámi parlamentáralaš ráđđi lea dehálaš orgána ođđa davviriikkalaš ovttasbarggus viidáseappot , ja das lea maiddái mearkkašupmi riikkaidgaskasaččat .
Det er derfor viktig at rådet har gode samarbeidsvilkår og utviklingsmuligheter .
Danne lea dehálaš ahte ráđis leat buorit ovttasbargoeavttut ja ovdánanvejolašvuođat .
Protokoller fra nordiske fellesmøter Nordisk samekonvension - Direktiv för en expertgrupp Vedtekter for nordisk embetsmannsorgan
Davviriikkalaš oktasaščoahkkimiid beavdegirjjit Davviriikkalaš sámekonvenšuvdna – Áššedovdijovkui mándáhta Sámi gažaldagaid davviriikkalaš ámmátolbmoorgána njuolggadusat
Nr. : 013/11
Nr. : 013/11
Boligbyggelag og andre private får bygge omsorgsplasser
Viessohuksensearvvit ja priváhtat besset hukset fuolahansajiid
For å sikre målet om 12.000 nye heldøgns omsorgsplasser innen 2015 øker regjeringen det statlige investeringstilskuddet med totalt 2,5 milliarder kroner og styrker mulighetene for samarbeid med boligbyggelag og andre private ved utbygging av sykehjem og heldøgns omsorgsplasser .
Ráđđehus háliida sihkkarastit ulbmila , man mielde galget leat 12.000 ođđa birrajándora fuolahansaji ovdal 2015 , ja lasiha danin stáhta investerendoarjaga oktiibuot 2,5 miljárddain kruvnnuin . Dat maid addá stuorát vejolašvuođaid ovttasbargat viessohuksenservviiguin ja eará priváhta oasálaččaiguin buhcciidruovttuid ja birrajándordikšunsajiid huksema olis .
- Regelverket for ordningen endres slik at kommunene kan bestemme om de vil bygge selv eller inngå avtaler for utbygging med ideelle aktører , boligbyggelag eller andre private .
- Ortnega njuolggadusat rivdet , nu ahte gielddat besset mearridit huksejitgo sii ieža vai dahketgo huksensoahpamušaid ideála oasálaččaiguin , viessohuksenservviiguin dahje eará priváhta oasálaččaiguin .
Vi trenger at alle gode krefter samarbeider for å nå målene vi har satt oss om heldøgns omsorg til alle som trenger det innen 2015 .
Buot buriid fámuid ovttasbargan dárbbašuvvo , vai juksat iežamet ulbmiliid birrajándora fuolaheami hárrái , nu ahte buohkat geat dan dárbbašit galget dan maid oažžut ovdal 2015 .
Derfor styrker vi også det statlige investeringstilskuddet til utbygging av plasser , sier statsminister Jens Stoltenberg .
Danin mii maid nannet stáhta investerendoarjaga sajiid huksemii , stáhtaministtar Jens Stoltenberg dadjá .
- Kommunene får nå større spillerom i arbeidet med å få på plass et framtidsrettet omsorgstilbud .
- Gielddat ožžot dál stuorát válljenmuni boahtte áiggi fuolahanfálaldaga ráhkadeamis .
Kommunene kan velge om de vil bygge omsorgsplasser i egen regi eller om de vil inngå avtaler med ideelle organisasjoner , boligbyggelag eller andre , sier kommunal- og regionalminister Liv Signe Navarsete .
Gielddat sáhttet válljet háliiditgo dat ieža huksehit fuolahansajiid vai dahketgo dat soahpamušaid ideála organisašuvnnaiguin , viessohuksenservviiguin dahje earáiguin , gielda- ja guovloministtar Liv Signe Navarsete dadjala .
Det statlige investeringstilskuddet skal stimulere kommunene til å fornye og øke tilbudet av sykehjemsplasser og omsorgsboliger for personer med behov for heldøgns helse- og sosialtjenester , uavhengig av alder , diagnose eller funksjonshemming .
Stáhta investerendoarjja galgá movttiidahttit gielddaid ođasmahttit ja viiddidit fálaldagaset , masa gullet buhcciidruovttosajit ja birrajándora dearvvašvuođa- ja sosiálabálvalusat dárbbašeaddji olbmuide geahčakeahttá ahkái , diagnosii dahje doaibmahehttehussii .
Målet er å gi tilsagn om tilskudd til 12 000 heldøgns omsorgsplasser i perioden 2008-2015 .
Ulbmil lea juolludit doarjaga 12 000 birrajándora fuolahansadjái áigodagas 2008-2015 .
- Det skal være godt å bli gammel i Norge .
- Galgá leat buorre boarásmuvvat Norggas .
Vi blir flere eldre .
Mii vuorrasat šaddat eambbosat .
Flere vil bli rammet av demens og vi må sørge for gode , tilpassede botilbud samtidig som vi jobber for å øke bemanning og kompetanse .
Eambbosat fáhtehallet demensii ja mii fertet ásahit buriid , heivehuvvon ássanfálaldagaid seammás go háhkat eanet bargiid ja gelbbolašvuođa .
Når vi sier at kommunene må sikre seg 30 års disposisjonsrett og utbyggerne må bygge etter kravene som stilles , så mener vi dette er en god ordning , sier helse- og omsorgsminister Anne-Grete Strøm-Erichsen .
Go mii dadjat ahte gielddat galget sihkkarastit alcceseaset 30 jagi hálddašanvuoigatvuođa ja huksejeaddjit galget hukset eaktuduvvon gáibádusaid mielde , de mii oaivvildit ahte dát lea buorre ortnet , dearvvašvuođa- ja fuolahusministtar Anne-Grete Strøm-Erichsen dadjala .
Økt tilskudd til kommunene
Eanet doarjja gielddaide
Regjeringen legger frem forslag om å øke den statlige tilskuddsandelen med i gjennomsnitt 40 prosent .
Ráđđehus evttoha lasihit stáhta doarjjaoasi gaskamearálaččat 40 proseanttain .
Tilskuddet til en sykehjemsplass øker dermed fra i overkant av 660 000 kroner til om lag 890 000 kroner .
Ovtta buhcciidruoktosaji doarjja lassána náppo badjelaš 660 000 kruvnnos gitta sullii 890 000 kruvdnui .
Tilsvarende øker tilskuddet til en omsorgsbolig fra i overkant av 440 000 til om lag 670 000 .
Seammá láhkai lassána fuolahanvistti doarjja badjelaš 440 000 kruvnnos sullii 670 000 kruvdnui .
Samlet betyr dette en økning på om lag 2,5 milliarder kroner i utbyggingsperioden .
Lassáneapmi lea oktiibuot sullii 2,5 miljárdda kruvnno huksenáigodagas .
- Kommuner som allerede har bygd eller er i gang med å bygge ut omsorgsplasser , skal ikke komme dårligere ut .
- Gielddat , mat leat jo huksen dahje leat huksemin fuolahansajiid , eai galgga dás dáhpet .
Endringene vi foreslår betyr en ekstra ” gavepakke ” på om lag 730 millioner kroner til de kommunene som har bygd ut plasser siden oppstart av ordningen i 2008 .
Rievdadusat , maid mii evttohit , mielddisbuktet 730 miljovnna kruvnno ” lassiskeaŋkka ” gielddaide , mat leat huksen sajiid ortnega álggaheami rájes 2008 .
Det kommer godt med når kommunene skal sikre innbyggerne sine gode velferdstjenester , sier Navarsete .
Dat gal dárbbašuvvo , go gielddat sihkkarastet ássiidasaset buriid čálgofálaldagaid , Navarsete dadjala .
Fleksibel og tydelig
Njuovžilut ja čielgasut
For å bidra til at kommunene skaffer flere heldøgns omsorgsplasser ønsker regjeringen å gjøre tilskuddsordningen mer fleksibel og tydelig .
Ráđđehus háliida gielddaid háhkat eanet birrajándora fuolahansajiid , ja rievdada danin doarjjaortnega njuovžileabbon ja čielgasabbon .
Med disse endringene vil kommune kunne bruke statstilskuddet både til å finansiere omsorgsplasser de eier selv eller de kan bruke tilskuddet i finansiering av anskaffelse av tilsvarende plasser gjennom langsiktige avtaler med ideelle eller andre private aktører .
Daiguin rievdadusaiguin gielddat sáhttet stáhtadoarjagiin sihke ásahit fuolahansajiid , maid sii ieža oamastit , dahje sii sáhttet doarjagiin ruhtadit vástideaddji sajiid háhkama guhkes áiggi soahpamušaiguin ideála dahje eará priváhta oasálaččaiguin .
Kommunene må sikre seg disposisjonsrett til omsorgsplassene i minst 30 år .
Gielddat galget sihkkarastit hálddašanvuoigatvuohta fuolahansajiide unnimusat 30 jahkái .
Tildelingen vil skje med utgangspunkt i de generelle kravene i ordningen , blant annet heldøgns omsorg , demenstilpassing og universell utforming .
Juolludemiid dahket ortnega oppalaš gáibádusaid vuođul , mii gokčá earret eará birrajándora fuolaheami , demensaheivehusa ja universála hábmema .
Gjennomgangen av regelverket har vist at statsstøtteregelverket gjør dagens ordning svært krevende for kommunene og at det er vanskelig å skille mellom ideelle og kommersielle aktører i forhold til statsstøtte .
Njuolggadusaid geahčadeamis leat fuomášan , ahte dálá ortnet lea menddo lossat gielddaide stáhtadoarjaga njuolggadusaid geažil ja ahte lea váttis sirret ideála ja gávppálaš oasálaččaid stáhtadoarjaga oktavuođas .
Endringen som regjeringen foreslår innebærer at mulighet til å videretildele tilskudd blir avviklet , og tilskuddet vil bli gitt til kommunene som ansvarlige for tjenestene , uavhengig av om kommunene selv bygger , eller om kommunene samarbeider med andre aktører på alminnelige forretningsmessige vilkår .
Ráđđehus evttoha rievdadit ortnega nu ahte ii šat sáhte juolludit doarjaga viidáseappot , ja ahte doarjja addojuvvo gielddaide , geain lea ovddasvástádus bálvalusain , geahčakeahttá dasa huksejitgo gielddat ieža vai ovttasbargetgo sii eará oasálaččaiguin dábálaš gávppálaš eavttuiguin .
Ønsker flere tilbydere av elektronisk ID
Sávvet eanebuid fállat elektrovnnalaš ID
Elektronisk ID ( eID ) gir innbyggerne sikker innlogging til alle offentlige nettjenester .
Elektrovnnalaš ID ( eID ) vehkiin ássit sáhttet sihkkaris vugiin logget buot almmolaš neahttabálvalusaide .
Regjeringen vil åpne for at eID fra flere enn dagens leverandører kan brukes på offentlige nettjenester .
Ráđđehus áigu bargat dan ovdii , ahte ođđa aktevrraid eID sáhttá geavahuvvot almmolaš neahttabálvalusain .
- For å bruke offentlige nett-tjenester trenger innbyggerne å identifisere seg .
- Go ássit áigot geavahit almmolaš neahttabálvalusaid , sii fertejit identifiseret iežaset .
Flere innbyggere må ta i bruk eID på høyt sikkerhetsnivå slik at vi kan få fart på digitaliseringen av offentlige tjenester .
Eanet ássit galget geavahišgoahtit eID , mas lea alla sihkarvuođadássi , vai almmolaš bálvalusaid digitaliseren jođálmuvvá .
Regjeringen vil derfor åpne for flere private leverandører av eID .
Ráđđehus áigu danin suovvat eanet priváhta aktevrraid fállat eID .
Vi tar også sikte på å etablere et nasjonalt ID-kort med elektronisk ID på høyt sikkerhetsnivå , sier fornyingsminister Rigmor Aasrud .
Mii áigut maid ásahit nationála ID-koartta , man elektrovnnalaš ID doallá alla sihkarvuođadási , ođasmahttinministtar Rigmor Aasrud dadjá .
I dag bruker nærmere 2,7 millioner innbyggere den offentlige løsningen MinID til å logge seg inn på offentlige tjenester .
Dán áigge geavahit lagabui 2,7 miljovnna ássi almmolaš čovdosa MinID , go sii loggejit almmolaš bálvalusaide .
MinID kan brukes til de fleste tjenestene som tilbys i dag , men er ikke sikker nok til å brukes til tjenester med blant annet personsensitivt innhold .
MinID sáhttá geavahuvvot eanaš bálvalusaid oktavuođas , maid dán áigge fállet , muhto dat ii leat doarvái sihkar , vai dainna sáhtášedje geavahit bálvalusaid , main lea earret eará persovdnasensitiiva sisdoallu .
Til slike tjenester kan innbyggerne bruke privat eID fra Commfides og Buypass .
Dakkár bálvalusaid ássit sáhttet geavahit priváhta eID , maid Commfides ja Buypass fállet .
Direktoratet for forvaltning og IKT har nå utlyst en ny konkurranse om å levere eID på høyt sikkerhetsnivå til bruk mot offentlige netttjenester .
Hálddahus- ja DGT-direktoráhtta lea dál almmuhan fálaldatgilvvu , mas gilvalit dakkár eID fállamis , mas lea alla sihkarvuođadássi ja mii geavahuvvo almmolaš neahttabálvalusaid oktavuođas .
En samfunnsøkonomisk analyse gjennomført av Metier i 2010 anslår en samfunnsøkonomisk gevinst av eID-programmet på cirka fire milliarder kroner over ti år .
Metier lea 2010 servodatekonomiija guorahallamis árvvoštallan , ahte servodatekonomiija seastá sullii njeallje miljárdda kruvnno logi jagis eID-prográmmain .
De forventede gevinstene kommer hovedsakelig ved at gode eID-løsninger kan gjøre det mulig for statlige virksomheter å etablere gode elektroniske tjenester .
Váldoseastu boađášii dan láhkai , ahte buorit eID-čovdosat addet stáhta doaimmahagaide vejolašvuođa ásahit buriid elektrovnnalaš bálvalusaid .
Regjeringens digitaliseringsprogram " På nett med innbyggerne "
Loga ráđđehusa digitaliserenprográmma » På nett med innbyggerne ” ( girjedárogillii )
Tale / artikkel , 06.05.2010
Sárdni / artihkal , 18.05.2010
Ønsker innspill
Háliida árvalusaid
Forsvarsdepartementet har siden i fjor sommer arbeidet med å vurdere ulike alternativer for hvor de nye F-35-kampflyene skal lokaliseres .
Suodjalusdepartemeanta lea diimmá geasi rájes árvvoštallan molssaeavttot báikkiid mat sáhtášedje leat ođđa F-35-soahtegirdiid guovddášbáikin .
Valget står mellom Bodø , Evenes og Ørland , eller kombinasjoner av disse .
Jogo Budejju , Evenášši ja Ørlándda gaskkas fertejit válljet , dahje mo nu ge báikádit daid moatti báikái .
Forsvarsministeren har besøkt alle de tre aktuelle stedene , her er hun på Ørland .
Suodjalusministtar lea galledan buot golbma guovdilis báikki , dá son lea Ørlánddas .
Jeg fikk nylig overlevert den foreløpige rapporten fra utredningsarbeidet .
Mun lean easkka gieskat ožžon čielggadanbarggu gaskaboddasaš raportta .
Det er mange ulike hensyn som skal tas i de videre vurderingene , og for at alle miljøer skal kunne gi sine innspill og bli hørt er rapporten sendt på bred høring .
Ollu iešguđetlágan deasttaid lea dárbu vuhtii váldit árvvoštallamiin ovddasguvlui , ja raporta lea sáddejuvvon viiddis gulaskuddamii nu ahte buot birrasat galget beassat buktit iežaset árvalusaid ja gullojuvvot áššis .
Kampfly er en av Forsvarets viktigste kapasiteter .
Soahtegirdit leat Suodjalusa deháleamos soahtenávccat .
Et effektivt kampflyvåpen er avgjørende for at Forsvaret skal kunne løse sine oppgaver , både hjemme og ute .
Beaktilis áibmosoahteveahka lea mearrideaddji dehálaš Suodalussii vai dat sáhttá čađahit iežas doaibmamušaid , sihke riikkasteamet ja dan olggobealde .
De nye F-35-flyene vil sammen med en god og riktig baseløsning gi et stort løft for Forsvaret .
Ođđa F-35-girdit jus dat ožžot buori ja rivttes bása , buoridit Suodjalusa hui ollu .
Den basestrukturen vi velger nå skal vi leve med i flere tiår fremover .
Dainna básastruktuvrrain maid mii dál válljet , fertet mii birget máŋgalot jagi .
At forholdene ligger best mulig til rette for at Forsvaret skal kunne løse oppgavene sine og få nødvendig trening må derfor veie tungt .
Hui stuorra deaddu ferte biddjojuvvot dilálašvuođaid láhčimii nu ahte Suodjalus galgá sáhttit čoavdit doaibmamušaidis ja beassat hárjehallat doarvái bures .
Samtidig er det en rekke andre forhold som må tas hensyn til .
Seammás leat eará dilálašvuođat ge maid lea dárbu vuhtii váldit .
Løsningen må være kostnadseffektiv og langsiktig for Forsvarets struktur , hensyn til miljøet må ivaretas , og vi må sikre en løsning som er god i et større , samfunnsøkonomisk perspektiv .
Čoavddus ferte leat beaktil goluid dáfus ja dat ferte leat guhkesáigásaš Suodjalusa struktuvrii , birrasa lea dárbu vuhtii váldit , ja mii fertet oažžut dakkár čovdosa mii lea buorre stuorát servodatekonomalaš perspektiivvas .
Det er også viktig å sikre stabilitet og forutsigbarhet for Forsvarets ansatte og deres familier .
Lea máiddái dehálaš sihkkarastit ahte Suodjalusa bargit ja sin bearrašat dovdet bissovašvuođa ja ovddalgihtii vuorddehahttivuođa .