pere/sami_parallel huggingface dataset:
Flertallet i arbeidsgruppen mener gjennomgangen av omsetningsordningen for kumelkkvoter har vist at ordningen som tiltenkt har bidratt til å øke fleksibiliteten i kvoteordningen for melk og tilrettelagt for strukturutvikling i næringen .
Bargojoavkku eanetlohku oaivvilda maŋŋá go leat geahčadan gusamielkeeriid gávpejohtoortnega , ahte dat doaibmá nugo lea jurddašuvvon ja buorida dávggasvuođa mielkeearreortnegis ja ortnet lea láhččojuvvon ealáhusa struktuvraovddideami váste .
Flertallet mener også at det ut fra dagens landbrukspolitiske mål ikke er noe som tilsier at det bør foretas omlegginger av ordningen .
Eanetlohku oaivvilda ahte dáláš eanandoallopolitihkalaš ulbmiliid vuođul ii leat mihkkege man vuođul berrešii rievdadit ortnega .
Arbeidsgruppen anbefaler at ordningen med omsettbare kvoter videreføres og at det ikke foretas grunnleggende endringer av hovedprinsippene i ordningen .
Bargojoavku rávve ahte ortnet vuovdinvejolaš eriiguin bisuhuvvo ja ahte ortnega váldoprinsihpat eai rievdaduvvo vuđolaččat .
Representantene fra Norsk Bonde- og Småbrukarlag anbefaler derimot at ordningene med kjøp og salg av melkekvoter avvikles .
Norgga Boanddaid- ja smávvadálolaččaid ovddasteaddjit gal baicce rávvejit heaittihit mielkeeriid oastin- ja vuovdinortnegiid .
Det er ønskelig med økt utnyttelse av melken .
Sávaldat lea buorebut atnit ávkki mielkkis .
Gjennom samvirkebedriftene i Nord-Norge , har det i en årrekke vært satset på økt samarbeid mellom Nordvest-Russland og Nord-Norge .
Ovttasbargofitnodagaid bokte Davvi-Norggas lea ollu jagiid áŋgiruššon dan ala ahte nannet ovttasbarggu Davveoarje-Ruošša ja Davvi-Norgga gaskka .
Tine har brukt betydelige ressurser på å komme seg inn i det nordvestrussiske marked .
Tine lea geavahan viehka ollu resurssaid beassat davveoarji ruošša márkaniidda .
Kolahalvøya representerer et svært marked for nordnorske landbruksprodukter .
Guoládatnjárga lea hui stuorra márkka davvinorgalaš eanandoallogálvvuide .
Med den høye melkeproduksjonen og kapasiteten vi har i Nord-Norge er det naturlig å forsøke å utvikle markedet på andre siden av grensa .
Lunddolaš lea geahččalit ovddidit márkaniid nuppe bealde ráji go mielkebuvttadeapmi ja kapasitehta lea allat Davvi-Norggas .
Det vil kunne avhjelpe nordnorsk landbruk og det vil kunne gi russiske forbrukere gode melkeprodukter .
Das livččii ávki davvinorgalaš eanandollui ja ruoššalaš golaheaddjiide sáhtášedje šaddat buorit mielkebuktagat .
Det er en utfordring å legge til rette for økt samarbeid over landegrensene i Barentsregionen .
Barentsguovllus lea hástalussan láhčit eanet ovttasbarggu riikkarájiid rastá .
I dag er det for mange formelle hindringer som setter en stopper for en slik utvikling .
Dál leat nu ollu formalalaš cakkit mat hehttejit dán lágan ovdáneami .
Det er videre ønskelig med økt videreforedling av melken .
Dásto lea sávaldahkan eanet viidáset náláštuhttit mielkki .
Utfordringene knyttet til dette er flere , hvorav det er sentralt å utnytte produksjonskapasiteten bedre og sikre en større grad av bearbeiding og videreforedling i våre områder .
Hástalusat dán oktavuođas leat ollu , earret eará lea deaŧalaš ávkkástallat buorebut mielkekapasitehtain ja sihkkarastit eanet ráhkadeami ja viidáset náláštuhttima min guovlluin .
Det er etablert et ultrafiltreringsanlegg ved Tines anlegg i Deatnu / Tana .
Detnui lea ásahuvvon ultrafiltrerenrusttet Tine rusttegiid oktavuođas .
Ultrafiltreringen gir melkeproduktet Kvarg ( Kesam ) som kan inngå i flere typer meieriprodukt .
Ultrafiltreren addá mielkebuktaga Kvarg ( Kesam ) maid sáhttá geavahit máŋggalágan meieriijábuktagiidda .
Ingen andre anlegg i Norge har et slikt anlegg .
Ovttage eará rusttegis Norggas ii leat diekkár rusttet .
Denne satsingen har bidratt til at det ikke lenger er nødvendig med eksport av konsummelk ut av fylket .
Dát lea dagahan dan ahte ii šat leat dárbu eksporteret konsummielkki eret fylkkas .
Kvarg-produksjon ved anlegget i Deatnu / Tana vil sikre avsetning på all melk i Finnmark .
Kvarg-buvttadus Deanu rusttegis sihkkarastá ahte buot mielki oažžu jođu Finnmárkkus .
Det er derfor viktig å iverksette flere tiltak med sikte på lokal videreforedling .
Danne lea deaŧalaš álggahit eanet doaibmabijuid dainna áigumušain ahte viidáset náláštuhttit báikkálaččat .
En regionalisering av nasjonal landbrukspolitikk
Nationála eanandoallopolitihka regionaliseren
Det er behov for en nyorientering av den nasjonale landbrukspolitikken i de samiske bosettingsområdene .
Dárbu lea nuppástuhttit nationála eanandoallopolitihka sámi ássanguovlluin .
Sametinget bør sammen med faglagene arbeide for en studie og utredning av en sterkere regionalisert nasjonal landbrukspolitikk med bakgrunn i erfaringer og modeller fra andre land og områder .
Sámediggi berre ovttasráđiid fágaservviiguin oččodit oahpu ja čielggadusa das movt nannoseabbot regionaliseret nationála eanandoallopolitihka daid vásihusaid ja málliid vuođul mat leat eará riikkain ja guovlluin .
Regionalisert i en egen landbrukspolitisk sone , eksempelvis for Nord-Norge ( evt. sone 7 ) vil en kunne prøve ut en landbrukspolitisk modell som mer er tilpasset de utfordringer og naturgitte forhold som er i de samiske områdene .
Jos omd. Davvi-Norga livččii ( vejolaččat ávádat 7 ) sierra eanandoallopolitihkalaš ávádat , de sáhtášii geahččalit eanandoallopolitihkalaš málle mii eanet lea heivehuvvon daid hástalusaide ja luonddu attáldagaide mat leat sámi guovlluin .
Hovedelementene i ny regionalisert nasjonal landbrukspolitikk kan være følgende : Større vekt på produksjonsuavhengige tilskudd .
Ođđa guovlulaš nationála eanandoallopolitihka váldooassin sáhttá leat čuovvovaš : Buvttasorjavaš doarjaga eanet deattuheapmi .
Mer bruk av støtte pr. dekar jord i drift , pr. grovfôretede husdyr , flate driftstilskudd og lignende .
Stuorát doarjja eanadekára nammii dollui roavafuođđariid borri elliide , dásset doaibmadoarjaga ja sullasaš .
Større vekt på bruk og utnyttelse av lokale ressurser .
Eanet deattuhit báikkálaš resurssaid geavaheami ja ávkkástallama .
Beite for husdyr tillegges større vekt .
Šibihiid guođoheapmi deattuhuvvo eanet .
Sterkere satsing på nisjeproduksjon og lokale spesialprodukter .
Eanet áŋgiruššat oalgebuvttadusain ja báikkálaš sierrabuktagiiguin .
Større vekt på jordbruket som bosettings- og kulturpolitisk virkemiddel .
Stuorát deaddu eanandollui ássan- ja kulturpolitihkalaš váikkuhangaskaoapmin .
Større muligheter for å se på de sektoriserte virkemidler som er flaskehalser for utvikling og opprettholdelse av tradisjonelle samiske næringskombinasjoner .
Stuorát vejolašvuođat geahčadit sektoriserejuvvon váikkuhangaskaomiid mat hehttejit árbevirolaš sámi lotnolasealáhusaid ovddideami ja bisuheami .
De kollektive godene som levende kulturlandskap , spredt bosetting , opprettholding av samisk kultur og matvaresikkerhet som landbruket i Nord-Norge produserer , er svært viktige produkter som man gjennom produksjonsuavhengige tilskudd vil kunne betale for .
Oktasaš buorit nugo ealli kultureanadat , bieđgguid ássan , sámi kultuvrra doalaheapmi ja borramušgálvosihkarvuohta das maid Davvi-Norgga eanandoallu buvttada , leat hui deaŧalaš buktagat maid buvttasorjjasmeahttun doarjagiid bokte sáhtášii máksit .
Sametinget har en klar målsetting om at landbruket skal bidra til å opprettholde bosetting og sysselsetting , og som et materielt grunnlag for samisk kultur .
Sámedikkis lea čielga mihttomearri ahte eanandoallu galgá váikkuhit ássama ja barggolašvuođa doalaheami , ja leat sámi kultuvrra ávnnaslaš vuođđun .
Derfor er produksjonsuavhengige tilskudd et bedre virkemiddel enn virkemidler som stimulerer til økt produksjon og ytterligere strukturrasjonalisering .
Danne lea buvttasorjjasmeahttun doarjja buoret váikkuhangaskaoapmi go váikkuhangaskaoamit mat movttiidahtet eanet buvttadit ja vel eanet struktuvrarašonaliseret .
Dersom økologiske direkte utbetalinger øker , vil en kunne få en ytterligere dreining mot økologisk produksjon , og uten de strenge krav som norske landbruksmyndigheter i dag har for definisjon av økologisk landbruk .
Jos ekologalaš doarjagiid sáhtášii eanet njuolga máksit , de sáhtášii jorahit ain eanet ekologalaš buvttadeami guvlui , ja almmá daid čavga gáibádusaid haga mat Norgga eiseválddiin dál leat ekologalaš eanandoalu meroštallamii .
c ) Et fremtidig samisk jordbruk vil på lang sikt ha mest å vinne på en sterkere satsing på nisje- og kvalitetsprodukter framfor volum og lavprisprodukter .
c ) Boahtteáiggi sámi eanandoallu vuoitá guhkkit áiggi vuollái jos eanet áŋgiruššá oalge- ja kvalitehtabuktagiiguin dan sadjái go buvttadit ollu ja hálbái .
Potensialet er stort for unike og spennende produkter .
Gávdnojit stuorra vejolašvuođat buvttadit erenoamáš ja gelddolaš buktagiid .
d ) De samiske områdene har store utmarksressurser som kan være grunnlag for næringsutvikling .
d ) Sámi guovlluin lea stuorra meahcceresurssat mat sáhttet leat vuođđun ealáhusovddideapmái .
For å styrke nærings- og inntektsgrunnlaget for landbruket er det nødvendig at næringen sikres muligheter for økt utnyttelse av utmarka .
Go galgá nannet eanandoalu ealáhus- ja dienasvuođu , de lea dárbu ahte ealáhussii sihkkarastojuvvojit stuorát meahcceávkkástallan vejolašvuođat .
I en regionalisering av landbrukspolitikken bør det prøves ut lokal- og regionalt tilpassede forvaltningsmodeller for utnytting av utmarksressursene .
Eanandoallopolitihka regionaliserema oktavuođas berre geahččalit báikkálaččat ja guovllulaččat heivehuvvon hálddašanmálliid go guoská meahcceresurssaiguin ávkkástallamii .
I en slik sammenheng er det viktig å koordinere og samordne med reindriftens interesser .
Dán oktavuođas lea deaŧalaš ovttas bargat boazodoalu beroštumiiguin .
Økt lokal videreforedling
Eanet báikkálaččat náláštuhttit
Tradisjonelt har samisk jordbruk produsert et mangfold av produkter som har blitt nyttet til eget forbruk .
Árbevirolaččat lea sámi eanandoallu buvttadan máŋggalágan buktagiid iežas atnui .
Norsk landbrukspolitikk førte til en enorm oppbygging av jordbruket i samiske områder på 1970-tallet , men bidro samtidig til at tradisjonene med de spesielle matrettene forsvant .
Norgga eanandoallopolitihkka dagahii dan ahte sámi guovlluid eanandoallu huksejuvvui sakka 1970-logus , muhto dan geažil jávke seammás dat erenoamáš borramušárbevierut .
Samtidig med at kvinnene ble « effektivisert og rasjonalisert » bort fra gården , ble også de lokale gårdsmatproduktene borte .
Seammás go nissonolbmot ” beavttálmahttojuvvo ja rašonaliserejuvvo ” eret doalus , jávke maid báikkálaš borramušbuktagat .
Småskalaproduksjonen i samisk jordbruk er således systematisk ødelagt de siste tiårene .
Nu leage smávvadási buvttadeapmi sámi eanandoalus vuogádatlaččat billistuvvon maŋimuš logijagiin .
En god måte å skape nisjebaserte kvalitetsprodukter er å revitalisere gamle tradisjoner .
Okta buorre vuohki movt háhkat oalgeja kvalitehta buktagiid lea ođđasis ealáskuhttit dološ árbevieruid .
Samiske tradisjoner kan vekkes til live igjen og kan bli lønnsomme kvalitetsnisjer som kan skape nye arbeidsplasser og aktivitet på bygdene .
Sámi árbevieruid sáhttá fas ealáskuhttit ja dat šáhttet šaddat gánnáhahtti kvalitehtavejolašvuohtan maiguin háhkat ođđa bargosajiid ja aktivitehtaid giliide .
Det er snakk om å gjenreise en kultur og gjenoppta de tradisjoner som samisk jordbruk tidligere har hatt for å foredle råvarer til salgbare produkter .
Dás lea sáhka kultuvrra ealáskuhttimis ja váldimis fas atnui daid árbevieruid mat sámi eanandoalus ovdal leat leamaš dan ektui ahte náláštuhttit vuođđoávdnasiid vuovdinvejolaš buvttan .
Oppbyggingen av det samiske jordbruket var tuftet på at man kunne utnytte de lokale ressursene til å produsere mat .
Sámi eanandoalu huksen lei vuođđuduvvon dasa ahte sáhtii ávkkástallat báikkálaš resurssaiguin ja buvttadit dain borramuša .
Det er mulig å hente gode eksempler fra andre land på hvordan en kan konkurrere på mangfold og kvalitet , og ikke på volum og pris .
Lea vejolašvuohta viežžat buriid ovdamearkkaid eará riikkain movt sáhttá gilvalit šláddjivuođa ja kvalitehta ektui , iige meari ja hatti ektui .
Et matland som Frankrike har for eksempel mange småbruk i sine utkantdistrikt og mye småskala foredling .
Borramušriikkas Frankriikkas leat omd. ollu smávvadoalut boaittobeale guovlluin ja lea ollu smávitlágan náláštuhttin .
Meierisektoren i Frankrike har således en langt mer desentralisert struktur enn i Norge .
Frankriikka meieriijásuorggis lea ollu eanet lávdaduvvon struktuvra go Norggas .
Sametinget tror at mat produsert i samiske områder kan konkurrere på kvalitet og at det også blant forbrukere kan oppfattes som eksotisk og attraktivt .
Sámediggi jáhkká ahte borramušain mii buvttaduvvo sámi guovlluin sáhttá gilvalit kvalitehta dáfus ja ahte golaheaddjit sáhttet maid atnit dan eksohtalažžan ja geasuheaddjin .
Det bør derfor arbeides aktivt med økt bruk av opprinnelsesmerking av matvarer .
Danne berre aktiivvalaččat bargat dan ala ahte álgomearka eanet geavahuvvošii borramušgálvvuin .
Studier viser at opprinnelsesmerking er viktig for forbrukerne , og dette må bønder i samiske områder utnytte .
Iskan čájeha ahte golaheaddjiid mielas lea álgomerken deaŧalaš , ja das fertejit sámi guovlluid boanddat atnit ávkki .
Jordbruket i det samiske bosettingsområdet må være effektivt og rasjonelt for å kunne følge med i utviklingen på landsbasis når det gjelder kvalitet og produksjonsnivå .
Eanandoallu sámi ássanguovllus ferte leat beaktil ja rašonealla jos galgá sáhttit čuovvut ovddideami mielde riikkadásis go guoská kvalitehtii ja buvttadandássái .
TINEs undersøkelser fra 2006 som det er henvist til i kap. 7.6 , viser at gårdbrukere i enkelte samiske kommuner har utfordringer når det gjelder kvalitet på melk .
TINE 2006 iskkadeamit , mat leat kapihttalis 7.6 , čájehit ahte doalliin ovttaskas sámi gielddain leat hástalusat go guoská mielkki kvalitehtii .
Det har vært og er fortsatt en strategi å produsere så mange liter melk som mulig .
Strategiijan lea leamaš ja lea ain buvttadit mielkki nu ollu lihtteriid go vejolaš .
En produksjon basert på høyest mulig kvantum med stor grad av innsatsfaktorer tilført gården vil ikke være fremtidsrettet , samtidig som den både er kostnads- og ressurskrevende .
Dakkár buvttadeapmi man vuođđun lea buvttadit nu ollu go vejolaš ja mas leat ollu áŋgiruššanfaktuvrrat doalu oktavuođas eai buvtte ávkki ovddosguvlui , ja dasto lea dat sihke divrras ja gáibida ollu resurssaid .
Produksjonen bør i sterkere grad fokusere på å få reell verdiskapning basert på gårdens egne ressurser .
Buvttadeamis berre nannoseabbot deattuhit duohta árvobuvttadeami oažžuma ja vuođđudit dan doalu iežas resurssaide .
I en tid hvor det trolig ikke er rom for økte inntekter i form av statlige overføringer til jordbruket er det behov for å se nærmere på alternative inntektskilder , nye markeder eller nye utnyttelser av gårdens ressurser .
Dakkár áiggis goas ii leat várra sadji buoridit dietnasa stáhtalaš fievrridemiid bokte eanandollui , lea dárbu geahčadit lagabuidda molssaeaktosaš dienasgálduid , ođđa márkaniid dahje ođđa vuogi mielde geavahit doalu resurssaid .
Likeledes er det behov for å se nærmere på bedre utnyttelse av gårdens og utmarkas ressurser for å redusere kostnadene på innsatsfaktorer .
Dasto lea dárbu lagabuidda geahčadit movt buorebut sáhtášii ávkkástallat doalu ja meahci resurssaiguin unnidan dihte áŋgiruššanfaktuvrraid goluid .
Stiftelsen KSL Matmerk har som formål å styrke konkurranseevnen til norsk matproduksjon gjennom å arbeide med kvalitetsstyring , kompetanse og synliggjøring av konkurransefortrinn og opprinnelse overfor forbruker og marked .
Vuođđudusa KSL Matmerk ulbmilin lea nannet norgga borramušbuvttadusa gilvalannávcca dan bokte ahte bargat kvalitehtastivremiin , gelbbolašvuođain ja oainnusin dahkat gilvoovdamuni ja vuođu eanandaolu ja márkana guovdu .
Oppgavene er blant annet forvaltning og videreutvikling av merkeordningene " Spesialitet " og " Beskyttede betegnelser " .
Bargun lea earret eará mearkaortnegiid ” Spesialitet ” ja ” Beskyttede betegnelser ” hálddašeapmi ja viidáset ovddideapmi .
Spesialitet-merket går god for norskproduserte matprodukter med spesielle kvaliteter når det gjelder råvarebruk , produksjonsmetoder eller smak . "
Spesialitet-mearka heive norggas buvttaduvvon borramušbuktagiidda main lea erenoamáš kvalitehta go guoská álgoávdnasiidda , buvttadanvugiide dahje smáhkkii . ”
Beskyttede betegnelser " er en offentlig merkeordning som gir mulighet til å lovbeskytte produktbetegnelser på landbruksbaserte næringsmidler , fisk og fiskevarer som har en spesiell geografisk opprinnelse , tradisjon og / eller særpreg .
Beskyttede betegnelser ” lea almmolaš mearkaortnet mii addá vejolašvuođa lágain suodjalit buvttanamahusaid eanandoalu borramušávdnasiin , guliin ja guollegálvvuin main lea dihto árbevierru ja/dahje mihtilmasvuohta ja leat vuolgán dihto geográfalaš guovllus .
Ordningen ble opprettet av Landbruks- og matdepartementet i 2002 etter mønster fra EU-landene .
Ortnega lea Eanandoallo- ja biebmodepartemeanta ásahan 2002:s EU riikkaid minstara mielde .
Matmerk oppgir at satsingen på merkeordningen er en viktig strategi for å sikre et bedre og større matmangfold på det norske markedet .
Borramušmearka čájeha ahte mearkaortnet lea deaŧalaš strategiija sihkkarastit buoret ja stuorát borramuššlájaid norgga márkaniin .
Et mangfold som er basert på sterke lokale tradisjoner og særegne kvaliteter , og som skal gi grobunn for lokal verdiskaping og optimisme .
Šláddjivuohta mii vuođđuduvvo nana báikkálaš árbevieruide ja mihtilmas kvalitehtaide , ja mii sáhttá addit ahtanuššanvuođu báikkálaš árvobuvttadeapmái ja optimismma .
Landbruks- og matdepartementets opprettelse av KSL Matmerk 1. januar 2007 og stiftelsens videre arbeid vil være gunstig for jordbruket i de samiske bosettingsområdene .
Eanandoallo- ja biebmodepartemeantta ásahan KSL Matmerk ođđajagimánu 1. b. 2007 rájes ja vuođđudusa viidáset bargu lea oiddolaš sámi ássanguovlluid eanandollui .
Når ordningene blir bedre kjent og utviklet , vil dette trolig gi en merverdi gjennom hele verdikjeden , sammenlignet med 28 standardprodukter i volummarkedet .
Go ortnegat šaddet eanet dovddus ja buorebut ovddiduvvon , de addet dat várra lassiárvvu olles árvoráiddu bokte , go buohtastahttá standardabuktagiiguin volummárkanis .
Det antas at merke- og kontrollordninger vil gi bedre vilkår for lokale og tradisjonspregede produkter i de deler av matmarkedet der det etterspørres spesialprodukter og mangfold .
Jáhku mielde addet mearka- ja bearráigeahččanortnegat buriid eavttuid báikkálaš ja árbevirolaš buktagiidda daid osiide borramušmárkanis gos jerrojuvvojit erenoamášt buktagat ja šláddjivuohta .
Markedsføring av småskalaprodukter identifisert med opprinnelsesstedet har lenge vært en suksess i bl.a. Frankrike og Italia , og den senere tid også i Norge .
Smávvalágan buktagiid márkanfievrrideapmi vuolggabáikki identifiseremiin lea guhká leamaš sukseassa earret eará Frankriikkas ja Italias , ja maŋit áiggis maiddái Norggas .
Interessen for det samiske generelt tilsier at en slik satsing med utgangspunkt i samiske områder har store muligheter .
Beroštupmi sámevuhtii oppalaččat bealušta ahte dakkár áŋgiruššamiin leat stuorra vejolašvuođat sámi guovlluid vuolggasaji vuođul .
Organisasjonens Norsk Bygdeturisme og Gardsmat ( NBG ) er en landsomfattende medlemsorganisasjon for virksomheter innen bygdeturisme og gardsmat i Norge .
Organisašuvdna Norsk Bygdeturisme og Gardsmat ( NBG ) lea riikkaviidosaš lahttoorganisašuvdna doaimmaide nugo giliturisma ja doalloborramuš Norggas .
Organisasjonen bruker internett aktivt i arbeidet med bl.a. egen hjemmeside for informasjon om gårdsutsalg .
Organisašuvdna geavaha interneahta aktiivvalaččat barggus ja das lea earret eará sierra ruovttusiidu mas juohká dieđuid doaluin vuovdima birra .
Organisasjonen fungerer også som et faglig og sosialt nettverk med mer enn 500 medlemmer over hele landet .
Organisašuvdna doaibmá maiddái fágalaš ja sosiálalaš fierpmáhkan ja mas leat eanet go 500 lahtu miehtá riikka .
Denne nye produksjonen blir stadig mer kompetansekrevende , spesielt hvis en skal nå større markeder utenfor lokalmarkedet .
Dát ođđa buvttadeapmi gáibida dađistaga eanet gelbbolašvuođa , erenoamážit jos áigu olahit stuorra márkaniidda olggobealde báikkálaš márkaniid .
Nye og utvidede markeder vil ofte være nødvendig for å få den nødvendige lønnsomheten i virksomheten .
Ođđa ja viiddis márkaniid lea dávjá dárbu juksat jos doaibma galgá šaddat doarvái gánnáhahttin .
Lokalmarkedet i de samiske områdene er begrenset .
Sámi guovlluin lea báikkálaš márkan unni .
Utfordringene knyttet til lokal videreforedling og salg er derfor større enn i andre deler av landet .
Danne leat stuorát hástalusat mat čatnasit báikkálaččat viidáset náláštuhttimii ja vuovdimii go eará osiin riikkas .
Kvinner har tradisjonelt vært “ omsorgsbonden ” og stelt inne og ute og bidratt til trivsel på gården .
Árbevirolaččat leat nissonolbmot leamaš ” áimmahuššanboanddat ” ja bargan siste ja olgun ja leat váikkuhan doalus loaktima .
Kvinner har også vært viktig i forhold til å overføre tradisjoner til de unge , spesielt mat- og duodjitradisjoner .
Nissonolbmot leat maiddái leamaš deaŧalaččat árbevieruid fievrrideami oktavuođas nuoraide , erenoamážit borramuš- ja duodjeárbevieruid gaskkusteamis .
I senere tid har kvinnen vært viktig i forhold til kvalitetssikring på gården .
Maŋimuš áiggiid lea nissonolmmoš leamaš deaŧalaš kvalitehta sihkkarastima oktavuođas doalus .
Dersom samiske mattradisjoner skal kunne tas i bruk som nye og eksklusive nisjeprodukter fra samisk jordbruk , må kvinnene som har tradisjonene være sentrale i en slik satsing .
Jos sámi borramušárbevieruid galgá sáhttit váldit fas atnui ođđa ja ereliiggánis oalgabuvttan sámi eanandoalus , de fertejit nissonolbmot geain leat leamaš árbevierut doaibmat guovddážis dán lágan áŋgiruššamis .
Satsing på landbruksprodukter for et betalingsvillig marked som etterspør mangfold , miljø , tradisjon og særpreg må være en overordna strategi .
Eanandoallobuktagiiguin áŋgiruššan márkaniidda mat leat gergosat máksit ja mat jerret šláddjivuođa , birrasa , árbevieruid ja mihtilmasvuođa , ferte leat bajimuš strategiijan .
Økt satsing på lokalt og regionalt særpreg i matkulturen er en langsiktig og krevende satsing .
Borramuškultuvrras eanet áŋgiruššat báikkálaš ja guovlulaš mihtilmasvuođain lea guhkes áiggi bargu ja gáibida ollu .
I en slik satsing er det bl.a. behov for : Samarbeidsløsninger lokalt .
Dien lágan áŋgiruššamiin lea dárbu earret eará : Gávdnat báikkálaš ovttasbargočovdosiid .
Ved videreforedling og produksjon av lokale matprodukter ligger det muligheter for samarbeidsløsninger .
Báikkálaš borramušbuktagiid viidáset náláštuhttima ja buvttadeami oktavuođas lea vejolaš gávdnat ovttasbargočovdosiid .
De bygningsmessige investeringer kan bli vesentlig redusert ved samarbeidsløsninger mellom gårdbrukere og andre i våre bygder .
go eanandoallit ja earát gávdnet ovttasbargočovdosiid min giliin .
I slike flerbrukerbygg kan ost- og smørproduksjon skje , rakfisklegging , honning , røyking av kjøtt og fisk m.m. .
Dien lágan máŋggageavatvisttiin sáhttá buvttadit vuosttáid ja vuoja , geassáduvvon guliid , buvttadit honnega , suovastuhttit guliid ja biergguid jna. .
Nettverk mellom produsenter og mellom produsenter og fagmiljø .
Fierpmádat buvttadeddjiid gaskka ja buvttadeddjiid ja fágabirrasa gaskka .
Det er nødvendig å utvikle et nettverkssamarbeid mellom produsenter av samiske tradisjonsprodukter .
Dárbu lea ovddidit fierpmádatovttasbarggu sámi árbevierrobuktagiid buvttadeddjiid gaskka .
Det system som Norsk Bygdeturisme og Gardsmat har bygd opp er et godt eksempel på nettverk mellom produsenter og mellom produsenter og kunder .
Dat vuogádat maid Norsk Bygdeturisme og Gardsmat leat huksen lea buorre ovdamearka fierpmádahkan buvttadeddjiid gaskka ja buvttadeddjiid ja kundáriid gaskka .
IKT-teknologi vil være avgjørende for å utvikle et velfungerende nettverk der forbrukerne på en enkel måte får informasjon om hvilke produkter som er til salgs .
DGT-teknologiija lea mearrideaddji go galgá ovddidit buresdoaibmi fierpmádaga mas golaheaddjit eaŋkalis vugiin ožžot dieđuid das makkár buktagat leat vuovdimassii .
Det er samtidig nødvendig å bygge nettverk mellom nisjeprodusenter om vi skal få et større mangfold av produkter .
Seammáš lea dárbu hukset fierpmádaga oalgegálvobuvttadeaddjiid gaskka jos galgat oažžut eanet šláddjás buktagiid .
Mattilsynet har ansvaret for å lage systemer for matvaresikkerhet i landbruket .
Borramušbearráigeahčus lea ovddasvástádus ráhkadit vuogádagaid eanandoalu borramušgálvosihkarvuhtii .
Dette fordrer et tett samarbeid mellom matprodusenter og Mattilsynet både sentralt og lokalt .
Dát gáibida lávga ovttasbarggu borramušbuvttadeaddjiid ja Borramušbearráigeahču gaskka sihke guovddáš dásis ja báikkálaččat .
Markedskunnskap og markedskontakt .
Márkanmáhtolašvuohta ja márkanoktavuohta .
En markedsundersøkelse er en grunnleggende forutsetning for satsing på nisje og kvalitetsprodukter .
Márkaniskkadeapmi lea deaŧalaš eaktu oalge- ja kvalitehtabuktagiiguin áŋgiruššamis .
Det er viktig å få en vurdering av hva som er ønskelige produkter , relatert til de krav forbrukerne stiller og de trender som er i markedet .
Deaŧalaš lea iskat makkár buktagiid olbmot sávvet , ja čatnat daid oktii daid gáibádusaide mat golaheaddjiin leat ja makkár sodju márkaniin lea .
Kort sagt bør det gjøres et arbeid for å få svar på hvilke produkter forbrukeren ønsker .
Oanehaččat daddjojuvvon , de berre bargat dan ala vai oažžut vástádusa dasa makkár buktagiid golaheaddji háliida .
Kompetanse og kunnskapsutvikling .
Gelbbolašvuohta ja máhtolašvuođa ovddideapmi .
En bred satsing på kompetansehevende tiltak er nødvendig .
Dárbu lea viidát áŋgiruššat gelbbolašvuođa lokten doaibmabijuiguin .
Det er naturlig at et undervisningsopplegg i lokal videreforedling av 29 landbruksprodukter iverksettes og ledes fra videregående skoler .
Lunddolaš lea ahte álggahuvvo oahpahusplána eanandoallobuktagiid báikkalaččat viidáset náláštuhttimis joatkkaskuvllaid olis .
Det er naturlig at innsamling av eksisterende kompetanse på foredling av samisk mat som har gått fra generasjon til generasjon inngår i det opplegget .
Lunddolaš lea maid ahte dat gelbbolašvuohta sámi borramušaid náláštuhttimis mii lea johtán buolvvas bulvii heivehuvvo plánii .
Opprinnelses og kvalitetsmerking .
Álgo- ja kvalitehtamerken .
Markedet er villig til å betale mer for varer som er annerledes og har et særpreg .
Márkan lea mielas máksit eanet dakkár gálvvuid ovddas mat leat earáláganat ja mat leat mihtilmasat .
Det krever imidlertid en tung markedsføringssatsing for å lansere samisk mat som et merkenavn .
Dattetge gáibida hui ollu garrasit bargat márkanfievrridemiin jos áigu almmuhit sámi borramuša mearkanamain .
Det kreves kapital fra det offentlige for at samiske produkter skal klare å etablere seg i et marked til høyere pris enn standardvare .
Ferte oažžut almmolaš kapitála jos galgá nagodit ásahit márkansaji sámi buktagiidda divraset haddái go standárdagálvu lea .
Samarbeid mellom jordbruk og reindrift .
Ovttasbargu eanandoalu ja boazodoalu gaskka .
Jordbruket står på mange områder overfor de samme utfordringene som reindrifta , øke mangfoldet av produkter og utnytte ressursene lokalt i langt større grad .
Eanandoalus leat ollu surggiin dat seamma hástalusat go boazodoalus , nugo lasihit buktagiid šláddjivuođa ja ávkkástallat ollu buorebut báikkálaš resurssaiguin .
I et samarbeid mellom jordbruk og reindrift på videreforedling , bearbeiding , markedsføring , profilering og salg ligger det store muligheter for økt verdiskapning .
Lea stuorra vejolašvuohta oažžut stuorát árvobuvttadeami jos eanandoallu ja boazodaollu barggašeigga ovttas viidáset náláštuhttima , ráhkadeami , márkanfievrrideami , profilerema ja vuovdima hárrái .
Ved å utnytte hverandres råstoff ligger det store muligheter for gjensidig større nytte .
Jos eanandoallu ja boazodoallu ávkkastalašeigga álgoávdnasiiguin gaskaneaskka de livččii stuorra vejolašvuohta goappašiin beliin oažžut ávkki goabbat guoimmiska .
I reindriftsnæringen er det investert i mobile slakterier for å slakte rein .
Boazodoalus leat álggahuvvon mobiila boazonjuovahagat .
Et samarbeid om bruken av slike mobile anlegg kan redusere kostnadene for begge næringene .
Ovttasbargu dán lágan mobiila rusttegiid geavaheamis sáhttá unnidit goappašiid ealáhusaid goluid .
Lokalprodusert mat og økologiske produkter .
Báikkálaččat buvttaduvvon borramuš ja ekologalaš buktagat .
Forbrukerne som er vårt marked ønsker å kjøpe lokalprodusert mat og økologiske produkter .
Golaheaddjit geat leat min márkan háliidit oastit báikkálaččat buvttaduvvon borramušaid ja ekologalaš buktagiid .
Interessen for det samiske samfunn er økende i reiselivssammenheng og regionen opplever stor gjennomfart av turister hver sommer .
Beroštupmi sámi servodaga hárrái lassána mátkkoštusealáhusa oktavuođas ja juohke geasi johtet guovllu čađa ollu turisttat .
Vi har et internasjonalt marked som kommer til oss hver sommer , det ligger en utfordring i å utvikle produkter og salgsarena som er attraktive for turistene .
Mis lea riikkaidgaskasaš márkka mii boahtá min lusa juohke geasi , ja hástalussan lea ovddidit dakkár buktagiid ja vuovdinarena mat geasuhit turisttaid .
Økt satsing på lokal og regional videreforedling med basis i lokal kultur og historie vil også ivareta reiselivets behov for foredla mat .
Go eanet áŋgiruššat báikkálaš ja guovlulaš viidáset náláštuhttimiin báikkálaš kultuvrra ja historjjá vuođul , de gozihuvvo dainna maid mátkkoštusealáhusa dárbu náláštuhttojuvvon borramuša ektui .
En forutsetning for dette er at gjøres en kartlegging i forkant om hvilke mattradisjoner vi har innenfor samisk mat og hva er mulig i dag å produsere og selge .
Eaktun dasa lea ahte kártejuvvo ovdagihtii makkár borramušárbevierut mis leat sámi borramuša ektui ja maid dál lea vejolaš buvttadit ja vuovdit .
Samisk jordbruk har noe å bidra med til norsk landbruk og matproduksjon .
Sámi eanandoalus lea maid juoga fállat norgga eanandollui ja borramušbuvttadussii .
Legge til rette for næringskombinasjoner
Láhčit dilálašvuođaid lotnolasealáhusaide
Næringskombinasjoner har alltid vært viktig for bosettingen i samiske områder .
Lotnolasealáhusat leat álohii leamaš deaŧalaččat ássamii sámi guovlluin .
I tidligere tider var det kombinasjonen jordbruk og fiske som dominerte og som samlet ga tilstrekkelig inntektsgrunnlag til husholdet .
Ovdalis áiggiid lei eanaš lotnolasoktavuohta eanandoalu ja guolástusa gaskka ja dainna ožžo doarvái dietnasa dállodollui .
Senere er jordbruket drevet i kombinasjon med blant annet bygge- og anleggsvirksomhet og kommunalt arbeid .
Maŋŋá lea eanandoaluin bargojuvvon lotnolaga earret eará huksen- ja rusttetdoaimmain ja gieldda 30
I dag ser vi hvordan bøndene i større grad tar del i framveksten av nye næringer relatert til IKT , media og tjenesteproduksjon .
bargguiguin . Dál oaidnit ahte boanddat eanet ja eanet servet ođđa ealáhusaide DGT , media ja bálvalusaid buvttadeami oktavuođas .
Mens de foregående epokene « tvang » ektefellen bort fra gården , gir dagens epoke med informasjons- og kommunikasjonsteknologien mulighet for å ta jobbene med tilbake til bygda og gården .
Go dat ovddit áiggit ” bággejedje ” guoimmi eret doalus , de addá dát áigodat diehtojuohkin- ja gulahallanteknologiijain vejolašvuođa váldit bargguid ruovttoluotta giliide ja dollui .
Fremtidige tilpasninger vil vi trolig finne innenfor kombinasjonen mellom tradisjonell næring , ny kunnskap og ny teknologi .
Jáhkkit ahte boahtteáiggi heiveheamit gávdnojit várra lotnolagaid árbevirolaš ealáhusaid , ođđa máhtolašvuođa ja ođđa teknologiija gaskka .
Således kan for eksempel fiskeoppdrett , havbruk og oppdrett av marine arter være viktige binæringer fremover .
Lassi dienas boanddaide sámi guovlluin ferte dattetge boahtit máŋggalágan doaibmabijuid bokte ja máŋgga suorggis .
Bønder vil generelt ha gode forutsetninger for å drive fiskeoppdrett og oppdrett av alternative marine arter , ettersom næringene bygger på samme tankegang og prinsipper .
Olmmošlaš resrussat gelbbolašvuođa hámis šaddet deaŧaleamos gilvalanfaktuvran . Ovttaskas eannadoalli árbevirolaš gelbbolašvuohta ferte ovddiduvvot ođđa gelbbolašvuođain earret eará márkana ja buvttaovddideami hárrái .
Økte inntekter til bønder i samiske områder må imidlertid komme gjennom flere ulike tiltak og på flere områder . Naturressurser alene er ikke nok for å få til utvikling og ny næringsvirksomhet .
Go galgá ávkkástallat dainna ovdamuniin mii lea oktasaš sámi kultuvrras , gielas ja eallinvugiin de sáhttá buoremus vuogi mielde ealáskuhttit árbevirolaš lotnolasealáhusaid ja ovddidit bargosajiid maid resursabásan lea doallu .
Den menneskelige ressursen i form av kompetanse blir den viktigste konkurransefaktoren .
Vejolaš lea buoridit barggolašvuođa iešguđet ealáhusaiguin ja sámi mátkkoštusealáhusain lotnolagaid áŋgiruššamiin .
Den tradisjonelle kompetansen til den enkelte gårdbruker må utvikles med ny kompetanse om blant annet marked og produktutvikling .
Dieinna lágiin sáhttá viidáset fievrridit árbevirolaš sámi ealáhusheiveheami . Dán lágan heiveheapmi leat dávggas máŋgga láhkai .
Det er mulig å øke sysselsettingen ved å satse på kombinasjoner av ulike næringer og samisk reiseliv .
Maiddái dat go luondduresurssaiguin ávkkastallan lea dávjá čadnojuvvon áigodahkii , man geažil lea dárbu oažžut eará dietnasiid .
På den måten kan man videreføre den tradisjonelle samiske næringstilpasningen .
Jos ovtta ealáhusain ii dine nu bures , de sáhttá dorvvastit eará dietnasiidda .
Om inntjeningen i en næring skulle 30 svikte , så har man andre inntekter å basere seg på .
Lotnolasealáhusain lea dat vejolašvuohta ahte goappašat náittosbeallásaččaid bargosadji sáhttá leat ruovttus .
Landbrukseiendommens ressurser og bondens kompetanse som næringsutøver er et godt grunnlag for etablering av nye virksomheter og nyskaping .
Eanandoalloopmodagaid resurssaid ja boanddaid gelbbolašvuođa vuođul ealáhusdoallin lea buorre ásahit ođđa doaimmaid ja hutkat juoga ođđa .
Dette gjelder både i forhold til tradisjonelt næringsliv og nye næringer .
Dán sáhttá dahkat sihke árbevirolaš ealáhusaid ja ođđa ealáhusaid oktavuođas .
Eiendommen representerer ressurser i form av arealer som kan brukes til nye produksjoner , mens bygninger kan utnyttes i nye næringer som for eksempel turistvirksomhet .
Opmodagas leat resurssat areálaid hámis mii sáhttá geavahuvvot ođđa buvttademiide , ja visttiid sáhttá atnit ávkin ođđa ealáhusain nugo omd. turistadoaimmas .
Likevel er det de personlige ressursene som er den viktigste faktor for etablering og nyskaping .
Dattetge leat peršovnnalaš resurssat deaŧaleamos faktuvrrat ásaheapmái ja ođđa hutkamii .
Mange bønder er mer interessert i å øke inntekten og arbeidsinnsatsen på gården enn å ta eller øke omfanget av lønnsarbeid ute .
Ollu boanddain lea eanet beroštupmi buoridit dietnasa ja bargoáŋgiruššamiid doalus go váldit dahje lasihit eará bálkábarggu olggobealde doalu .
Det anses derfor å være potensial for næringsutvikling på gårdsbruk .
Danne oaidnit ahte lea vejolašvuohta ovddidit ealáhusa doalus .
Med dagens markedssituasjon er det lite ønskelig med økt produksjon av tradisjonelle landbruksbruksprodukter , dog med unntak av produkter av sau og lam .
Otnáš márkandili geažil lea unnán sávahahtti buvttadit eanet árbevirolaš eanandoallobuktagiid , spiehkastahkan leat dattetge buktagat sávzzain ja lábbáin .
For at nye næringer i tilknytning til jordbruket skal få en større betydning må det derfor skje relativt store endringer i holdninger og praksis .
Jos ođđa ealáhusaide eanandoalu oktavuođas galgá šaddat stuorát mearkkašupmi , de fertejit miellaguottut ja geavahus viehka ollu rievdat .
Det er flere utfordringer når det skal legges til rette for utvikling av næringskombinasjoner .
Dál ferte ollu hástalusaid láhčit lotnolasealáhusaid ovddideapmái .
Blant annet er enkelte bønder skeptiske til å etablere tilleggsvirksomhet på gården .
Earret eará ballet muhtun boanddat ásaheames lassidoaimma doalus .
Oppstart av tilleggsvirksomhet kan medføre så store økonomiske investeringer at det blir for stor usikkerhet knyttet til den fremtidige inntjeningen .
Lassidoaimma ásaheapmi sáhttá dagahit nu stuorra ekonomalaš investeremiid ahte šaddá stuorra eahpesihkarvuohta boahtteáiggi dienasvejolašvuođaid ektui .
Den arbeidsinnsatsen som kreves ved nyetableringer er dessuten ofte mer enn de tilgjengelige ressursene på gården .
Dasto lea dávjá nu , ahte bargoáŋgiruššan mii gáibiduvvo ođđaásahemiid oktavuođas , lea stuorát go dat resurssat mat leat doalus .
Disse utfordringene medfører at selv om bøndene har gode ideer om tilleggsnæringer , er det få som har tid og økonomi til å sette ideene ut i livet .
Dát hástalusat dagahit ahte vaikko boanddain leat buorit ideat lassiealáhusaid hárrái , de ii leat nu gallis áigi ja ekonomiija duohtan dahkat idéaid .
Likeledes er det slik at den nye generasjonen gårdbrukere oftest har landbruk som eneyrke .
Seammaláhkai lea dilli ođđa sohkabuolvvaid doalliin ja sii dávjá barget aivve fal eanandoaluin .
Terskelen er høyere i den yngre generasjonen for at ektemaken skal etablere tilleggsvirksomhet på gården , enn i foreldregenerasjonen .
Nuorat buolva lea duostilet go vánhenbuolva ásahit lassidoaimma doalus . Doalut leat šaddan stuorát struktuvrarašonaliserema geažil .
Gårdene er blitt større som følge av strukturrasjonaliseringen .
Dát dagaha ahte báhcá unnit áigi eará doaimmaide go bargui doalus .
Satsning på tilleggsnæringer fører til at bonden må ta større hensyn til markedsforhold enn før .
Áŋgiruššamat lassiealáhusaiguin dagahit ahte boanda ferte eanet vuhtii váldit márkanbeliid go ovdal .
Bonden har vært sikret avsetning på tradisjonelle produkter til en fastsatt målpris gjennom samvirkeorganisasjonene , og har ikke vært avhengig av bondens egen markedsinnsats .
Boanddaide lea sihkkarastojuvvon árbevirolaš buktagiid gávpejohtu mearriduvvon ulbmilhaddái ovttasdoaibmaorganisašuvnnaid bokte , ii ge haddi leat sorjan boandda iežas márkanáŋgiruššamiin .
Etablering av tilleggsnæring krever nye måter å jobbe på og en annen kompetanse enn det bonden tradisjonelt har hatt .
Lassiealáhusaid ásaheapmi gáibida ođđa bargovugiid ja eará gelbbolašvuođa go mii boanddain árbevirolaččat lea leamaš .
Det dreier seg blant annet om skatte- og avgiftsregler , markedsregulerende tiltak , kvoteordninger innen husdyrsektoren og fiskerinæringen og bestemmelser om motorferdsel i utmark .
Dat leat earret eará vearro- ja divatnjuolggadusat , márkanmudden doaibmabijut , earreortnegat šibitsektuvrras ja guolástusealáhusas ja mohtorjohtolaga njuolggadusat meahcis .
En satsning som tar for seg hele verdikjeden fra råvareprodusent til forbruker vil kunne gi kombinasjonsnæringene helårig sysselsetting med god økonomi .
Jos áŋgirušášii olles árvoráidduin álgoávdnasiid buvttadeami rájes gitta golaheaddji rádjái , de dat sáhtášii addit lotnolasealáhusaide birra jagi barggu ja buori ekonomiija .
Nye næringskombinasjoner med utgangspunkt i gården kan utvikles i forhold til Kunnskapsbaserte næringer innenfor informasjon , media m.m. ved hjelp av IKT-teknologi .
Ođđa lotnolasealáhusaid doalu vuođul sáhttá ovddidit mat leat nugo : Máhtolašvuhtii vuođđuduvvon ealáhusat diehtojuohkima oktavuođas , media j.d. . DGTteknologiijain .
Eksempler kan være skolebøker med utgangspunkt i landbruk og naturbruk i samiske områder .
Ovdamearkan sáhttet leat skuvlagirjjit sámi guovlluid eanandoalu ja luonddudoalu vuođul .
Nye marine arter som ny næring for gårdsbruk i samiske kyst og fjordområder .
Ođđa mariidna šlajat ođđa ealáhussan sámi riddo- ja vuotnaguovlluid doaluin .
Oppdrett av skjell , kråkeboller m.m. gir nye muligheter for næringskombinasjoner .
Skálžžuid , gáranasbáhtiid j.d. biebman addá ođđa vejolašvuođaid lotnolasealáhusaide .
Innenfor Grønn omsorg har landbruket muligheter for tilleggsinntekter .
Ruoná fuolahusa oktavuođas leat eanandoalus lassidienasvejolašvuođat .
Med flere eldre som lever lenger , omtalt som eldrebølgen , åpnes det et potensiale for eldreomsorg i regi av landbruket .
Go leat eanet boarrásat geat ellet guhkit , nu gohčoduvvon ” eldrebølgen ” , de rahppojuvvo vejolašvuohta boarrásiid fuolahusas eanandoalu olis .
Det tilbud omsorgstrengende eldre får i dag er svært varierende og ofte kommunale dagsentre e.l. hvor de eldre gjerne tilbys hobbypregede håndarbeidssysler .
Dat fálaldagat maid boarrásat dál ožžot leat iešguđet láganat ja dávjá gieldda beaiveguovddážiin j.s. gos boarrásat sáhttet omd. duddjot .
Landbruket kan gi de eldre et helt annet tilbud knyttet til fysisk trening , uteliv og friluftsopplevelser .
Eanandoallu sáhttá addit boarrásiidda áibbas earálágan fálaldaga nugo fysálaš lihkadeami , olggostullama ja astoáiggevásihusaid .
Urter og bær .
Urtasat ja muorjjit .
Fargestoffer i norske bær , urter , frukt og grønnsaker er fulle av nyttige og sunne antioksidanter .
Norgga murjjiid , urtasiid , šattuid ja rahttádagaid ivdneávdnasiin leat dievva ávkkálaš ja dearvvaslaš antioksidánttat .
Mulighetene for næringsutvikling er langt fra utnyttet .
Ealáhusvejolašvuođat eai leat lahkage geavahuvvon .
Flere forskningsrapporter viser til at det er et marked for disse produktene .
Ollu dutkanraporttat čájehit ahte gávdno márkka dán lágan buktagiidda .
I hovedsak dreier det seg om mat og drikke , kosmetikk og velvære og medisin og helsekost .
Váldoáššis nugo borramuša ja juhkamuša , kosmetihka ja čálggu ja medisiinna ja dearvvasvuođabiebmu oktavuođas .
Flere stoffer kan ha kommersiell interesse så som antioksydanter i mjødurt og fjellmarikåpe , antimikrobielle stoffer i molte og bringebær , fargestoffer , oljer , fettsyrer og mange viktige enzymer .
Ollu ávdnasat sáhttet leat gávppálaččat miellagiddevaččat nugo antioksidánttat miettaurttain ja dielkogoppásiin , antimikrobiolaš ávdnasat luopmániin ja gáiccamurjjiin , ivdneávdnasiin , oljjuin , buoidesivrrain ja ollu deaŧalaš enzymain .
Andre utmarksprodukter .
Eará meahccebuktagat .
Det er en rekke utmarksprodukter som kan danne grunnlag for kombinasjoner med jordbruk .
Ollu meahccebuktagat sáhttet leat vuođđun lotnolasaide eanandoaluin .
I Melding om utvikling av utmarksnæringer ( 2007 ) er det nevnt flere produkter som kan være aktuelle i utviklingen av utmarksnæringer .
Meahcceealáhusaid ovddidandieđáhusas ( 2007 ) leat namuhuvvon ollu buktagat mat sáhttet leat áigeguovdilat meahcceealáhusaid ovddideamis .
Foruten bær og urter dreier det seg om innlandsfisk , sopp , kultivering av ville vekster .
Murjjiide ja urtasiidda lassin leat dat sáivačáhcebivdu , guobbarat , meahccešattuid kultiveren .
Sentralt i utviklingen er å bedre rammebetingelsene for å drive utmarksnæringer , kvalitetssikring , kompetansehevning og forskning og utvikling , salg og markedsarbeid og bedre nettverk og samarbeid i næringen .
Guovddážis dáid ovddideami oktavuođas lea buoridit rámmaeavttuid bargat meahcceealáhusaiguin , kvalitehtasihkkarastimiin , gelbbolašvuođa bajidemiin ja dutkamiin ja ovddidemiin , vuovdimiin ja márkanbargguin ja buoridit fierpmádaga ja ovttasbarggu ealáhusas .
Reiseliv har fortsatt et potensiale i landbruket .
Mátkkoštusealáhusas leat ain vejolašvuođat eanandoalus .
Spesielt i de samiske områdene er det utviklet relativt få reiselivsprodukter eller bygdeturismetiltak med utgangspunkt i jordbruket .
Erenoamážit sámi guovlluin leat ovddiduvvon viehka unnán mátkkoštanbuktagat dahje giliturismadoaibmabijut eanandoalu vuođul .
Sametinget var med i prosjekt som hadde som mål å lage ferdige rundreisepakker med fly og hurtigrute der samisk kultur og samiske opplevelser er sentrale .
Sámediggi lei mielde prošeavttas man ulbmilin lea ráhkadit gárvves birrajohtinpáhkaid girdiin ja hurtigrute nammasaš fatnasiin man oktavuođas sámi kultuvra ja sámi vásihusat leat guovddážis .
I prosjektet ble det satt fokus på kompetanseheving , nettverksbygging , pakking og markedsføring / salg .
Prošeavttas biddjojuvvui deaddu gelbbolašvuođa bajideapmái , fierpmádathuksemii , báhkkemii ja márkanfievrrideapmái / vuovdimii .
Natur- og kulturbasert reiseliv har et stort potensial i seg og kan videreutvikles .
Luonddu- ja kulturvuđot mátkkoštusas leat stuorra vejolašvuođat iešalddis ja daid sáhttá viidáset ovddidit .
Sápmi / Sameland har en unik kultur og et urfolk som med rett produktutvikling vil være et interessant reisemål for mange .
Sámis lea erenoamáš kultuvra ja eamiálbmogat riekta buvttaovddidemiin sáhttet leat miellagiddevaš mátkkoštusulbmil ollugiidda .
Kompetanseutvikling og nettverksbygging
Gelbbolašvuođa ovddideapmi ja fierpmádagaid huksen
Det å drive moderne landbruk stiller store krav til bondens kompetanse .
Ođđaáigásaš eanandoaluin bargu bidjá stuorra gáibádusaid boandda gelbbolašvuhtii .
Sametinget antar at kravene til bondens kompetanse vil bli enda større på grunn av framtidige utfordringer knyttet til miljøvennlige og økologiske driftsmåter , videreforedeling av tilgjengelige ressurser og markedsføring / salg .
Sámediggi jáhkká ahte gelbbolašvuođa gáibádusat sturrot ain boahtteáiggi hástalusaid geažil birasáddjás ja ekologalaš doaibmavugiid , olámuttu resurssaid viidáset náláštuhttima ja márkanfievrrideami / vuovdima oktavuođas .
Det krever også økt kompetanse dersom bøndene skal klare å utnytte de mulighetene som ligger i småskala turisme i kombinasjon med landbruket .
Dat gáibida eanet gelbbolašvuođa jos boanddat galget nagodit ávkkástallat daid vejolašvuođaiguin mat leat smávvalágan turismmas lotnolaga eanandoaluin .
Det sentrale er å bygge opp kompetanse for å kombinere samiske tradisjoner med krav i dagens samfunn .
Deaŧalaš lea hukset gelbbolašvuođa ja buohtalastit sámi árbevieruid dáláš servodatgáibádusaid mielde .
Det er etablert et nordnorsk kompetansesenter for landbruk og innlandsfisk .
Eanandoalu ja sáiváčáhcebivddu váste lea ásahuvvon davvinorgga gelbbolašvuođaguovddáš .
Det er viktig å øke forskningen på og utvikle kompetanse rettet mot nye næringer , markedsundersøkelser , produktutvikling , markedsføring m.m. .
Deatalaš lea nannet dutkama ja ovddidit gelbbolašvuođa ođđa ealáhusaid , márkaniskkademiid , buvttaovddideami , márkanfievrrideami j.d. ektui .
Kompetansesenteret er del av et nav som har hele NordNorge som sin målgruppe .
Gelbbolašvuođaguovddáš lea okta oassi NAV:s mas olles DavviNorga lea ulbmiljoavkun .
Det er viktig å sikre at senteret også tar for seg samiske forhold innen landbruk og innlandsfisk .
Deaŧalaš lea sihkkarastit ahte guovddáš bargá maiddái sámi beliiguin eanandoalu ja sáivačáhcebivddu oktavuođas .
Det vil jevnlig være behov for dette ettersom en bonde som ønsker å utvikle sin næringsvirksomhet i stor grad møter hindringer i form av offentlige reguleringer .
Boanddas gii háliida ovddidit ealáhusdoaimma stuorábuččat ja gártá váttisvuođaide almmolaš muddemiid geažil , lea dárbu oažžut veahki jeavddalaččat .
Overgangen til løsdriftsfjøs fra 2024 vil for eksempel stille store krav til rådgivning .
Dat go ferte doallagoahtit šibihiid luovus návehiin 2024 rájes ovdamearkka dihte buktá stuorra rávagáibádusaid .
Det samme vil bønders ønske om salg av videreforedlede gårdsprodukter .
Boanddat sáhttet dárbbašit bagadusa maid jos áigot vuovdigoahtit viidáset náláštuhttojuvvon doallobuktagiid .
Sametinget bør være en aktiv aktør med sikte på å fjerne unødvendige hindringer for bondens næringsutvikling .
Sámediggi berre leat árjjalaččat mielde dainna áigumušain ahte oččodit eret daid dárbbašmeahttun cakkiid boanddaid ealáhusovddideamis .
Sentralt i dette arbeidet vil være politiske prosesser med sikte på en reell forenkling av regelverket .
Hui deaŧalaš lea politihkalaš proseassaid bokte iskat duođai álkiduhttit njuolggadusaid .
Her kan Sametinget spille en viktig rolle .
Sámediggi sáhttá leat deaŧalaš dán oktavuođas .
Sametinget bør derimot ikke ha en aktiv rolle når det gjelder konkret landbruksfaglig veiledning .
Sámediggi ii berre gal leat mielde addimin konkrehta eanandoallofágalaš oaivadusa .
Dette er oppgaver som i hovedsak tilligger fylkesmannen , kommunene og forsøksringene .
Dat barggut gullet váldoáššis fylkkamánniide , gielddaide ja geahččalanrieggáide .
IKT-teknologi kan i sterkere grad brukes aktivt til å utvikle virksomheter på gården .
DGT-teknologiija sáhttá eanet geavahuvvot doalu doaimmaid ovddideapmái .
Aktiv bruk av internett , både som kanal mot markedet , som internt nettverk mot andre bønder og som hjelpemiddel for å utvikle nye produkter fra gården .
Interneahta aktiivvalaččat geavaheapmi , sihke kanálan márkaniid ektui , siskkáldas fierpmádahkan eará boanddaiguin ja veahkkeneavvun ođđa buktagiid ovddideami oktavuođas doalus .
De videregående skolene som tilbyr landbruks- og naturfaglig utdanning i landsdelen utgjør en stor ressurs for landbruket .
Dat joatkkaskuvllat mat fállet eanandoallo- ja luonddufágalaš oahpu riikkaoasis leat stuorra resursan eanandollui .
Det er naturlig at samarbeidet med Nordnorsk kompetansesenter videreføres .
Lunddolaš lea joatkit ovttasbarggu viidáset Davvinorgga gelbbolašvuođaguovddážiin .