pere/sami_parallel huggingface dataset:
Fortsatt gjør et høyt kostnadsnivå det vanskelig å få veksten opp i et land der staten må stramme inn og privat innenlandsk etterspørsel er svak .
Dánge áigge alla gollodássi dahká váttisin oažžut dili jorggehit riikkas , mii ferte čavget ruhtadili , ja mas sisriikka jearru lea unni .
Tiltak som bedrer funksjonsmåten til arbeidsmarkedene og produktmarkedene er vesentlige for å skape ny vekst og sysselsetting .
Doaimmat , maiguin ožžot bargomárkaniid ja buvttamárkaniid doaibmat buorebut , leat ereliiggán mávssolaččat dan dáfus , ahte daiguin ožžot áigái ovdáneami ja barggolašvuođa .
Flere av kriselandene – inkludert Hellas – har holdt på ordninger som hindrer omstilling og nyskapning .
Ollu roassoriikkat – maiddái Hellas – leat doalahan ortnegiid , mat hehttejit ođasmahttimiid ja ođđaráhkadeami .
Samtidig må de sosiale sikkerhetsnettene ivaretas og byrdene ved innstramningene fordeles rettferdig .
Seammás galgá fuolahit sosiála sihkarvuođafirpmiin ja das , ahte gáržžidandoaimmat eai čuoza eahpevuoiggalaččat .
Uten dette kan det bli vanskelig å få folk til å stå sammen om å trekke landet sitt ut av krisen , noe som ofte er avgjørende for å lykkes .
Muđui sáhttá leat váttis oažžut olbmuid bargat ovttas dan ovdii , ahte riika beassá roasus . Jos dan eai daga , de lea váttis lihkostuvvat .
Med utgangspunkt i generelle retningslinjer og detaljkunnskap om situasjonen i det enkelte land , samarbeider IMF med kriselandets myndigheter med å utforme låneprogrammet .
Go IMF ja roassoriikka eiseválddit hábmegohtet loatnaprográmma , de sii bargagohtet oppalaš njuolggadusaid vuođul ja dárkilis dieđuid vuođul , mat leat ovttaskas riikka hárrái .
For EU-land har også Europakommisjonen og Den europeiske sentralbanken deltatt i utformingen .
EO-riikkaid guovdu leat hábmemii searvan maiddái Eurohpákommišuvdna ja Eurohpá guovddášbáŋku .
Utkastet til låneprogram ligger til grunn for søknaden om lån og IMF-styrets behandling av denne .
Loatnaprográmma árvalusa vuođul de ráhkadit loatnaohcamuša ja IMF stivra meannuda dan .
Styret legger særlig vekt på at opplegget for offentlige finanser må være bærekraftig , slik at nye lån ikke skal bringe landet inn i en gjeldsfelle .
Stivra deattuha erenoamážit dan , ahte almmolaš ruđaid geavaheapmi galgá doaibmat guhkes áigodagas , nu ahte ođđa loanat eai jođihivčče riikka vealggáidupmái .
IMFs styre arbeider for vedtak som kan samle brede flertall , og som ivaretar hensyn som de enkelte styrerepresentantene legger stor vekt på .
IMF stivra bargá dan ovdii , ahte dan mearrádusaid guottiha viiddis eanetlohku , ja ahte dain váldet vuhtii áššiid , maid ovttaskas stivralahtut deattuhit sakka .
Kun unntaksvis benytter en styrerepresentant muligheten til å stemme i mot eller være avholden .
Stivralahtut geavahit dušše spiehkastahkan vejolašvuođa jienastit mearrádusa vuostá dahje leat jienaskeahttá .
For å sikre en mest mulig åpen diskusjon i styret – og hindre at sensitiv informasjon om enkeltland offentliggjøres – er ikke selve diskusjonen offentlig .
Digaštallama háliidit sihkkarastit nu rabasin go vejolaš , ja seammás háliidit hehttet , ahte sensitiiva dieđut ovttaskas riikkaid birra šattašedje almmolažžan , danin ieš digaštallan ii leat almmolaš .
De halvårlige rapportene fra valgkretsens kontor i IMF som blant annet publiseres på Finansdepartementets nettsider , gir også innblikk i noen av de viktigste diskusjonene og valgkretsens synspunkter i disse .
Válgabiirre IMF-kantuvrra jahkebealleraporttat almmustahttojuvvojit earret eará Ruhtadandepartemeantta neahttasiidduin , ja dain sáhttá lohkat mávssoleamos digaštallamiid birra ja man oaivilis válgabiire lea leamaš daid hárrái .
Rundskriv , 23.06.2009
Johtočállosat , 23.06.2009
Nr. . :
Nr. . :
T-2 09 /
T-2 09 /
Ikraftsetting av ny plandel i plan- og bygningsloven
Plána- ja huksenlága ođđa plánaoasi fápmuibidjan
T-2 09 / Ikraftsetting av ny plandel i plan- og bygningsloven ( pdf )
T-2 09 / Plána- ja huksenlága ođđa plánaoasi fápmuibidjan ( pdf )
Innløsning og erstatning
Lonástus ja buhtadus
ILO-konvensjonen om urfolks rettigheter
ILO-konvenšuvdna eamiálbmogiid vuoigatvuođaid birra
Hovedprinsippet ILO-konvensjon nr 169 om urfolk og stammefolk i selvstendige stater er urfolks rett til å bevare og videreutvikle sin egen kultur , og myndighetenes plikt til å treffe tiltak for å støtte dette arbeidet .
ILO-konvenšuvnna nr 169 eamiálbmogiid ja čearddalaš álbmogiid hárrái iešmearrideaddji riikkain váldoprinsihppa lea eamiálbmogiid vuoigatvuohta seailluhit ja ain ovddidit iežaset kultuvrra , ja eiseválddiid geatnegasvuohta čađahit doaibmabijuid mat dorjot dán barggu .
Norge ratifiserte konvensjonen i 1990 .
Norga čálii vuollái konvenšuvnna 1990 .
ILO-konvensjon nr 169 om urfolk og stammefolk i selvstendige stater har klare bestemmelser om urfolks rett til selv å bestemme over sin kulturelle utvikling , til å lære å bruke eget språk og til å opprette egne institusjoner til å representere seg overfor myndighetene .
ILO-konvenšuvnnas nr 169 eamiálbmogiid ja čearddalaš álbmogiid hárrái iešmearrideaddji riikkain leat čielga mearrádusat das ahte eamiálbmogiin leat vuoigatvuođat ieža beassat mearridit iežaset kultuvrralaš ovdáneami , beassat oahppat geavahit iežaset giela ja beassat vuođđudit iežaset ásahusaid mat galget sin ovddastit eiseválddiid ektui .
Konvensjonen anerkjenner videre urfolks ønsker om og behov for kontroll over egne institusjoner , sin egen livsform og økonomiske utvikling .
Konvenšuvdna dohkkeha viidáseappot eamiálbmogiid sávaldagaid ja dárbbuid hálddašit iežaset ásahusaid , iežaset eallinvuogi ja ekonomalaš ovdáneami .
Dette innebærer en anerkjennelse av urfolks ønske om å opprettholde og videreutvikle sin egen identitet , språk og religion , innen rammen av de statene de lever i .
Dát mielddisbuktá ahte fertejit dohkkehit eamiálbmogiid háliidusa bisuhit ja ain ovddidit iežaset identitehta , giela ja oskku , daid stáhtaid rámaid siskkobealde main sii ellet .
Konvensjonen har videre bestemmelser om blant annet landrettigheter , sysselsetting og arbeidsliv , opplæring , trygd og helse .
Konvenšuvnnas leat dasto mearrádusat earret eará eanavuoigatvuođaid , barggaheami ja bargoeallima , oahpahusa , oaju ja dearvvašvuođa birra .
Norge ratifiserte – som første land – ILO-konvensjon nr 169 ved et stortingsvedtak 7. juni 1990 , og den trådte i kraft 20. juni 1991 .
Norga vuolláičálii – vuosttaš riikan – ILO-konvenšuvnna nr 169 stuoradiggemearrádusain geassemánu 7. b. 1990 , ja dat doaibmagođii geassemánu 20. b. 1991 .
ILO-konvensjon nr 169 om urfolk og stammefolk i selvstendige stater
Dalle mearriduvvui ahte konvenšuvdna Norggas guoská sámiide .
Rapporteringer på ILO-konvensjon nr. 169 : Norges rapportering 2008
Konvenšuvdna nr. 169 Eamiálbmogiid ja čearddalaš álbmogiid hárrái iešmearrideaddji riikkain
Norges rapportering 1993
ILO siidu álgoálbmogiid birra
Nr. : 49/2011
Nr. : 49/2011
IMF med ny vurdering av norsk økonomi
IMF ođđa norgga ekonomiija árvvoštallan
En delegasjon fra Det internasjonale valutafondet , IMF , overleverte i dag en uttalelse om norsk økonomi og økonomisk politikk .
Riikkaidgaskasaš valuhttafoanda , IMF , ovddidii odne cealkámuša norgga ekonomiija ja ekonomiijapolitihka birra .
– Uttalelsen fra IMF er et viktig innspill i den økonomiske og politiske debatten i Norge .
– IMF cealkámuš lea mávssolaš Norgga digaštallamii ekonomiija ja politihka birra .
Jeg er glad for at IMF gir støtte til hovedlinjene i Regjeringens makroøkonomiske politikk , sier finansminister Sigbjørn Johnsen .
Mun lean movtta go IMF doarju Ráđđehusa makroekonomiijapolitihka váldolinnjáid , ruhtadanministtar Sigbjørn Johnsen dadjala .
IMF-delegasjonen konkluderer med at norsk økonomi klarer seg godt til tross for uroen i internasjonal økonomi .
IMF áirrasgoddi loahppacealkámuš lea , ahte norgga ekonomiija birge bures vaikko riikkaidgaskasaš ekonomiija lea eahpestáđis .
Produksjonen er nå høyere enn før finanskrisen i 2008 , og arbeidsledigheten er lav .
Buvttadeapmi lea badjeleappos go ovdal 2008 ruhtadanroasu , ja bargguhisvuohta lea vuollin .
Framover venter delegasjonen fortsatt moderat vekst i fastlandsøkonomien , i hovedsak understøttet av innenlandsk etterspørsel .
Áirrasgoddi navdá nannánekonomiija ovdánit muhtin veardde dás ovddos guvlui , ja dasa váikkuha eanaš sisriikka jearru .
I uttalelsen legger IMF vekt på at Norge er bedre rustet enn mange andre europeiske land til å håndtere forsterket uro i eurosonen .
IMF deattuha cealkámušastis , ahte Norggas lea buoret vuođđu birget euroavádaga lassánan ráfehisvuođain , go máŋgga eará Eurohpá riikkas .
Økonomien er likevel sårbar hvis uroen fører til tap av tillit , lavere eksportetterspørsel , reduserte oljepriser eller til finansieringsproblemer for banksektoren .
Ekonomiija lea dattetge rašši , jos luohttámuš gillá ráfehisvuođaid geažil , jos oljohattit njidjet dahje jos báŋkosuorgi oažžu ruhtadanváttisvuođaid .
- Norge er ikke isolert fra det som skjer i resten av verden .
- Norga ii leat sirrejuvvon eará máilmmi dáhpáhusain .
Vår beste beskyttelse er å holde orden i eget hus .
Min buoremus suodji lea doallat iežamet beavddi čorgadin .
Jeg er enig med IMF i at en stram finanspolitikk vil beskytte konkurranseevnen , og gi pengepolitikken rom til å være et førstelinjeforsvar dersom situasjonen forverrer seg internasjonalt , sier Johnsen .
Mun oaivvildan nu movt IMF , ahte čavga ruhtadanpolitihkain mii suddjet iežamet gilvalannávccaid , ja diktit ruhtapolitihka leat vuosttaš linnjá bealuštussan , jos riikkaidgaskasaš dilli vearrána , Johnsen dadjala .
I uttalelsen påpeker IMF-delegasjonen risikoen knyttet til høye boligpriser og et høyt gjeldsnivå i norske husholdninger .
IMF áirrasgoddi čujuha cealkámušastis riskii , mii laktása alla stohpohattiide ja norgga bearatgottiid alla vealgedássái .
IMF viser til at makrovirkemidler bør brukes for å redusere slik risiko , og peker blant annet på Finanstilsynets retningslinjer for boliglån , høyere risikovekter for utlån til bolig , og styrking av kapitalen i bankene gjennom tilbakehold av utbytte og lønnspolitikk .
IMF čujuha dasa , ahte makrogaskaomiiguin seahtá geahpedit dakkár riskka , ja namuha earret eará Ruhtadangeahču njuolggadusaid , mat gusket visteloanaide , stuorát riskadeattu visteloanaid oktavuođas , ja báŋkkuid kapitála nannema dan láhkai , ahte ráddjet vuoittu váldima ja čavget bálkápolitihka .
IMF gir også råd om hvordan det institusjonelle rammeverket for makroovervåking i Norge kan innrettes .
IMF rávve maiddái mo Norggas sáhttá láhčit makrogoziheami institutionála rámmaid .
- Det er viktig å styrke overvåkingen av finanssystemet som helhet for å bidra til finansiell stabilitet .
- Lea mávssolaš nannet ruhtadanvuogádaga goziheami ollislažžan , go dainna juksat ruhtadansuorggi stáđisvuođa .
IMF-delegasjonen støtter innretningen av finanspolitikken som Regjeringen har lagt fram i statsbudsjettet for 2012 .
IMF áirrasgoddi doarju vuogi , mainna Ráđđehus ovddida ruhtadanpolitihka 2012 stáhtabušeahtas .
Delegasjonen har i denne vurderingen lagt vekt på det internasjonale risikobildet , og forutsatt bruk av makrovirkemidler .
Áirrasgoddi lea árvvoštallamisttis deattuhan riikkaidgaskasaš riskagova , ja eaktudan makrogaskaomiid geavaheami .
Delegasjonen har også merket seg at Norge har langsiktige utfordringer i finanspolitikken , som følge av økte utgifter til helse , pensjon og uføretrygd .
Áirrasgoddi lea maid vuohttán , ahte Norggas badjánit guhkes áigodaga hástalusat ruhtadanpolitihkas , go dearvvašvuođagolut , penšuvnnat ja bargonávccahisvuođaoadju lassánit .
Nr. : 7/2012
Nr. : 7/2012
IMF takker Norge for lånetilbud
IMF giitá Norgga loatnafálaldaga ovddas
Det internasjonale valutafondet ( IMF ) sendte i dag ut en pressemelding der administrerende direktør Christine Lagarde takker for at Norge tilbyr lån til IMF .
Riikkaidgaskasaš valuhttafoanda , IMF , sáddii otne preassadieđáhusa gos hálddahusa direktevra Christine Lagarde giitá Norgga loatnafálaldaga ovddas .
Norge har tilbudt IMF et lån på inntil 6 mrd. SDR , tilsvarende om lag 53 mrd. kroner .
Norga lea fállan gitta 6 mrd. . SDR , sullii 53 mrd. kruvnnu , sturrosaš loana Riikkaidgaskasaš valuhttafondii ( IMF ) .
Det norske tilbudet forutsetter en større internasjonal innsats for å styrke IMFs utlånskapasitet .
Norgga loatnafálaldat eaktuda stuorit riikkaidgaskasaš searvama nannet IMF loatnajuolludanvuoimmi .
Flere land er nå i ferd med å konkretisere sine bidrag .
Olu riikkat leat dál álggahišgoahtán iežaset doaimmaid .
Finansminister Sigbjørn Johnsen reiser denne uken til Washington DC for å delta på vårmøtene i IMF , der denne saken står på dagsorden .
Ruhtadanministtar Sigbjørn Johnsen vuolgá dán vahkus Washington DC:ii oassálastit IMF giđđačoahkkimiin , gos dát ášši lea áššelistus .
- En bred internasjonal enighet om å styrke IMFs utlånskapasitet er innen rekkevidde .
- Viiddis riikkaidgaskasaš ovttamielalašvuohta nannet IMF loatnajuolludanvuoimmi lea olámuttos .
Jeg håper dette kan komme på plass i løpet av få dager .
Mun doaivvun dát lea sajis moatti beaivvi geažis .
Det er naturlig at Norge bidrar .
Lea lunddolaš ahte Norga veahkeha .
Vi har sterk interesse av internasjonal økonomisk og finansiell stabilitet , samt betydelige internasjonale reserver , sier finansminister Sigbjørn Johnsen .
Mis lea stuorra beroštupmi dasa ahte bisuhit stargadis riikkaidgaskasaš ekonomiija ja ruhtadili , ja ahte gávdnojit doarvái riikkaidgaskasaš hearbevárit , cealká ruhtadanministtar Sigbjørn Johnsen .
- Mange av Norges nære handels- og samarbeidspartnere er nå i en økonomisk vanskelig situasjon .
- Arvat olu Norgga lagaš gávpe- ja ovttasbargoguoimmit vásihit dál váttis ekonomalaš dili .
Arbeidsledigheten er høy i mange land , særlig blant ungdom .
Bargguhisvuohta lea allat olu riikkain , erenoamáš nuoraid gaskkas .
Det er viktig med en bred innsats som kan skape ny vekst og sysselsetting , sier Johnsen .
Lea dehálaš áŋgiruššat viidát juksan dihtii ovdáneami ja barggolašvuođa , dadjala Johnsen .
Beløpet tilsvarer om lag 53 milliarder kroner med dagens valutakurser .
Supmi vástida sullii 53 miljárdda kruvnnu otná valuhttakurssa mielde .
Det vil representere en dobling av Norges samlede låneramme til IMF.
Norgga loatnaruđaid sáhttá de IMF háldet dábálaš loatnadoaimmaide .
Dermed blir de tilgjengelige for alle IMFs medlemsland og ikke øremerket en bestemt region eller gruppe av land .
Ruđat eai leat várrejuvvon sierra guovlluide dahje riikkaide , muhto galget olámuttos buot IMF miellahtturiikkaide .
Tilbudet gjelder en bilateral låneavtale som IMF kan trekke på over tid og ved behov .
Fálaldat lea bilaterála loatnašiehtadus maid IMF sáhttá háldet guhkit áiggi ja dárbbu mielde .
Hvert trekk vil ha en egen tilbakebetalingsplan .
Juohke loana mielde čuovvu sierra máksinplána .
Sikkerheten for lån til IMF er meget god .
IMF loatnasihkkarvuohta lea hirbmat buorre .
Det er presedens for at IMF får tilbakebetalt sine fordringer før andre kreditorer .
Lea presedeansa ahte IMF oažžu gáibádusaidis máksojuvvot ruovttoluotta ovdal eará velgoheddjiid .
De 187 medlemslandene i IMF er i tillegg solidarisk ansvarlig for tilbakebetaling av bilaterale lån , som det Norge nå stiller med .
IMF 187 riikka vástidit dasa lassin ovttaráđálaččat bilaterála loanaid ruovttoluotta mávssuid , dan maid Norga dál fállá .
Avkastningen på trukne beløp under lånerammen vil være SDR-renten .
Vuoitu loanaid ovddas vuollel loatnarámma lea SDR-reantu .
Den er en sammenveiing av kortsiktige statspapirrenter i amerikanske dollar , euro , britiske pund og japanske yen .
Dat lea veardiduvvon amerihkálaš dollára , euro , brihttalaš pundda ja japánalaš yen oanehisáiggi stáhtabábirreanttu ektui .
Les også Pressmelding fra IMF Brev fra finansminister Johnsen til IMF-direktør Lagarde Brev fra IMF-direktør Christine Lagarde
Loga maiddái : IMF preassadieđáhusa Ruhtadanministera Johnsen reive IMF-direktevrii Lagarde Reive IMF-direktevrras Christine Lagarde
Kommunikasjonsenheten koordinerer departementets kommunikasjonsvirksomhet .
Gulahallanovttadat oktiiordne departemeantta gulahallandoaimma .
Ansvaret omfatter mediehåndtering og medieovervåkning , strategisk kommunikasjon overfor sektoren , rådgivning i avdelingene og overfor politisk ledelse .
Ovddasvástádussii gullet mediahálddašeapmi ja mediagoziheapmi , strategalaš gulahallan suorggi ektui , ráđiid addin ossodagaide ja politihkalaš njunušgoddái .
Kommunikasjonsenheten har også ansvar for innhold og utvikling av departementets elektroniske kommunikasjonsplattformer .
Gulahallanovttadagas lea maiddái ovddasvástádus departemeantta elektrovnnalaš gulahallanvuogádagaid sisdoalus ja ovddideamis .
Informasjonsenheten
Diehtojuohkinovttadat
Informasjonsenheten skal bidra til å formidle departementets politiske profil , medvirke til økt kunnskap i samfunnet om kultur- , medie- , idretts- og frivillighetspolitikken , formidle departementets viktige beslutninger og vurderinger i aktuelle saker og medvirke til at intensjonene i offentlighetsloven blir fulgt opp .
Diehtojuohkinovttadaga bargun lea juohkit dieđuid departemeantta politihkalaš profiilla birra , váikkuhit oažžut buoret dieđuid servodahkii kultur- , falástallan ja eaktodáhtolašvuođapolitihka birra , dieđihit departemeantta dehálaš mearrádusaid ja árvvoštallamiid áigeguovdilis áššiin ja leahkit mielde bargamin dan badjelii ahte almmolašvuođalága áigumuš čuvvojuvvo .
Informasjonsenhetens pressetelefon 90 23 10 93 er betjent alle hverdager mellom kl. 0800 og 1545 .
Diehtojuohkinovttadaga preassatelefuvnnas 90 23 10 93 lea vástideaddji árgabeivviid gaskal diibmu 0800 ja 1545 .
Etter ordinær arbeidstid kan Informasjonsenheten kontaktes ved kommunikasjonssjef Hanne Gjørtz , tlf. 95 75 52 13 .
Maŋŋá dábálaš bargoáiggi oažžu Diehtojuohkinovttadagain oktavuođa go čuojaha gulahallanhovdii Hanne Gjørtz , tlf. 95 75 52 13 .
Kommunikasjonssjef Hanne Gjørtz
Gulahallanhoavda Hanne Gjørtz
Informasjonsrådgiver Marius Bakke
Diehtojuohkinráđđeaddi Marius Bakke
Pressekontakt
Preassaoktavuohta
Informasjonsrådgiver Karen Moe Møllerop
Diehtojuohkinráđđeaddi Karen Moe Møllerop
Informasjonsrådgiver Ketil Frøland
Diehtojuohkinráđđeaddi Ketil Frøland
Informasjonsrådgiver Wenche Stadven Nybo
Diehtojuohkinráđđeaddi Wenche Stadven Nybo
Nettredaktør
Neahttadoaimmaheaddji
Informasjonssjef Signe Bjørvik
Diehtojuohkinhoavda Signe Bjørvik
Inge Andersen :
Inge Andersen :
Elev og lærer ved reindriftsskolen
Oahppi ja oahpaheaddji boazodoalloskuvllas
Inge Andersen på lærerrommet på Samisk videregående skole og reindriftsskole , 2005 .
Inge Andersen Sámi joatkkáskuvlla ja boazodoalloskuvlla oahpaheaddjilanjas 2005 .
Noen elever ved reindriftsskolen har seinere kommet tilbake som lærere .
Muhtin boazodoalloskuvlla oahppit leat maŋŋil boahtán ruovttoluotta oahpaheaddjin .
En av dem er Inge Andersen , og ingen har vært knytta til reindriftsskolen i så mange år som han .
Okta sis lea Inge Andersen . Ii ovttasge eará leat nu guhká leamaš dahkamuš boazodoalloskuvllain go son .
Han var elev ved det første kullet , 1968/69 , og fra 1983 har han det aller meste av tida vært lærer ved skolen .
Son lei oahppi vuosttaš buolvvas 1968/69:s , ja 1983`rájes lea son eanas áiggi leamaš oahpaheaddjin skuvllas .
Inge er født i 1947 og oppvokst i Kanstadfjord på Hinnøya .
Inge lea riegádan 1947:s ja bajásšaddan Ganasvuonas Iinnásullos .
Statens reinforsøk hadde fra etableringa på Lødingen i 1954 nært samarbeid med Kanstadfjord reinbeitedistrikt , som Inges familie tilhørte , så han er ikke bare oppvokst med reindrift , men også med reinforskning .
Stáhta boazodutkamis lei álggaheami rájes Lodegiin 1954:s lagas ovttasbargu Iinásullo boazodoalloorohagain , masa Inge bearaš gulai . Danin Inge ii leat dušše bajásšaddan boazodoaluin , muhto maiddái boazodutkamiin .
Seinere har han arbeida i reinforskninga i et tiår , på Lødingen og på Svalbard .
Maŋŋel lea son bargan boazodutkamiin ovtta logenár jagi , Lodegiin ja Svalbárdas .
Da han begynte som lærer hadde han ikke annen utdanning enn reindriftsskolen og vinterlandbruksskolen , men seinere har han tatt utmarksteknikerutdanning og pedagogikk .
Dalle go son álggii oahpaheaddjin , de sus ii lean eará oahppu go boazodoalloskuvla ja dálveeanandoalloskuvla , muhto maŋŋel lea son váldán meahcástanteknihkaroahpu ja lohkan pedagogihka .
– Vi som gikk på reindriftsskolen det første året kom fra alle reindriftsområder i landet .
Mii guđet vácciimet boazodoalloskuvlla vuosttaš jagi , bođiimet juohke boazodoalloguovllus Norggas .
Til sammen hadde vi derfor erfaring fra reindrift under svært forskjellige forhold , og noe av det mest lærerike var når vi elever prata med hverandre om hvordan drifta var på hjemplassene våre .
Oktiibuot lei mis danin hárjáneapmi iešguđetlágán dilálašvuođain , ja dat mas eanemusat oahpaimet , lei go mii oahppit humaimet guhtet guimmiineamet movt doaibma lei min ruovttubáikkiin .
De fleste av oss hadde et ansvar for reindrifta hjemme og vi måtte ta hensyn til denne og ta fri fra skolen i de mest arbeidskrevende periodene .
Eatnasiin lei maid ovddasvástádus boazodoalus ruovttus , ja mii šattaimet dan doahttalit ja váldit virgelobi skuvllas dalle go boazodoalus lei eanemus bargu .
Da skolen starta på høsten skulle vi starte med en tur til Finnmark .
Go skuvla álggii čakčat , de galggaimet álgit matkkiin Finnmárkkus .
Men turen måtte vente til vi var ferdige med okseslaktinga , som hos oss foregikk i slutten av august .
Muhto matki šattai maŋiduvvot gitta dassážii go mii leimmet geargan sarváid njuovvame , maid mii dagaimet loahpageahčen borgemánu .
Det var veldig interessant for oss å få oppleve reindrift under andre forhold enn vi var vant til .
Lei miellagiddevaš beassat vásihit boazodoalu eará dilálašvuođain go das masa leimmet hárjánan .
Vi var f.eks. forferda over at man i Finnmark slakta okser så seint som i slutten av september .
Mii leimmet ovdamearkka dihte hirpmahuvvan go Finnmárkkus njuvvet sarváid nu maŋŋit go loahpageahčen čakčamánu .
Etter vår oppfatning var det da så langt inn mot brunsttida at kjøttet ikke var godt .
Min oaivila mielde lea dat nu lahka ragaha ahte biergu ii leat šat buorre .
Kål og gulrøtter
Gálat ja rušppit
Undervisninga var på mange måter prega av at reindriftsskolen var plassert på en hagebruksskole .
Oahpahus lei máŋgga dáfus báidnojuvvon das go boazodoalloskuvla lei seamma sajis go gilvvagárdeskuvla ( hagebruksskole ) .
Det blei ei krysning av relevante og mindre relevante saker vi lærte .
Šattai oalle seaguhus oahpahusas go oahpaimet sihke dakkáriid mat sohpe ja eai soahpan áššiide .
Det var jo ikke ferdig utarbeida læreplaner for alle fag da vi starta , lærebøker var det heller ikke stort av .
Eai lean ráhkaduvvon oahppoplánat buot fágaide go álggiimet , ja oahppogirjjit eai lean galle .
I mange fag hadde vi hagebruksskolens faste lærere og undervisninga blei deretter .
Máŋgga fágas ledje mis gilvvagárdeskuvlla oahpaheaddjit , ja nu šattaige oahpahus dan mielde .
I plantelære lærte vi mest om kål og gulrøtter , korn og gjødsling .
Šaddooahpus oahpaimet eanas gálaid ja rušppiid birra , gortniid ja gilvima birra .
Derimot husker jeg at Loyd Villmo tok oss et kort kurs om reinens beiteplanter .
Muittán ahte Loyd Villmo attii midjiide oanehis kurssa bohcco guohtunšattuid birra .
I bygningslære gikk det på driftsbygninger i landbruket , det var heller ikke så aktuelt for reindrifta .
Viidáseappot oahpaimet eanandoalu doaibmavisttiid birra , mii iige lean ávkkálaš boazodollui .
I tekniske fag hadde vi en gammel landbruksfaglærer sørfra , men vi skrudde på en gammel skuter , og det var i alle fall aktuelt for oss .
Teknihkalaš fágas lei mis boares eanandoallofága oahpaheaddji , muhto mii divodeimmet ovtta boares skohtera , ja dat gal lei ávkkálaš midjiide .
I økonomi var det også mest landbruksregnskap , som var ganske forskjellig fra det som var aktuelt i reindrifta .
Ekonomiijafágas lei maid eanas eanandoalu rehketdoalu birra , vaikko dat lea áibbas eará go boazodoalu rehketdoallu .
Også her måtte Loyd Villmo inn som gjestelærer , slik at vi fikk litt reindriftsøkonomi .
Dása bođii maid Loyd Villmo guosseoahpaheaddjin , nu ahte oaččuimet veahá oahpu boazodoalu rehketdoalus .
Det var ikke så mye samisk innhold i skolen det året , men vi hadde et komprimert kurs om samisk kultur og historie .
Ii lean oahpahusas nu ollu sámi sisdoallu dán jagi , muhto mis lei okta oanehis kursa sámi kultuvrra ja historjjá birra .
Den som hadde det kurset var faktisk en tysker – Klaus Peter Nickel .
Son guhte doalai dan kurssa , lei duiskalaš Klaus Peter Nickel .
Vi lærte jo da også noe om samisk språk , men noe direkte samisk språkopplæring hadde vi ikke .
Dás oahpaimet maid veahá sámegiela birra , muhto njuolga sámegiela oahpaheapmi gal ii lean .
Reindrifts- og hagebruksskolen på Borkenes med utsikt over Kvæfjorden
Boazodoallo- ja gárdedoalloskuvla Borkenesas , Giehtavuonas .
Lærte samhold
Oahpaimet oktavuođa
Mye er sagt og skrevet om problema da reindriftsskolen blei etablert på Borkenes , men alt er ikke like rett .
Ollu lea daddjon ja čállojuvvon váttisvuođaid birra dan áiggis go boazodoalloskuvla álggahuvvui Borkenesas , muhto ii buot leat liikka riekta .
Jeg syntes vi fikk ganske god kontakt med lokalbefolkninga .
Mu mielas oaččuimet oalle buori oktavuođa báikki olbmuiguin .
De ungdommene vi fikk mest kontakt med var sjøl av samisk herkomst , sjøl om de ikke sto fram med det i den tida .
Dat nuorat geaiguin oaččuimet buoremusat oktavuođa , ledje ieža sámiid maŋisboahttit , vaikko ieža gal eai dovddastan dan dien áigge .
Men en del eldre folk var nok skeptiske til oss , særlig fordi vi av og til gikk med kofte med kniv i beltet .
Muhto muhtin vuorrasit olbmot gal eahpidedje min , earenoamážit go mii muhtumin vácciimet gávttiin ja niibeboahkániin .
Det gikk så langt at lensmannen la ned forbud mot å gå med kniv .
Manai nu guhkás ahte leansmánni gilddii min vázzimis niibbiin .
Da blei vi jo skikkelig provosert .
Dat gal duođas suhttadii min .
De største problema var inne på skolen , både i forhold til elevene ved gartnerskolen og til skolens ledelse .
Stuorámus bárttit ledje skuvlla siskkobealde , sihke gilvvágárdeskuvlla ohppiid hárrái , ja skuvlla jođiheddjiid hárrái .
Gartnerskolen hadde et annet skoleår enn oss , de starta i januar .
Gilvvagárdeskuvllas lei eará skuvlajahki go mis , go sii álge ođđajagimánus .
Så da vi starta på høsten hadde gartnerelevene allerede vært der et halvt år og regna seg som veteraner .
Go mii de álggiimet čakčat , ledje gilvvagárdeskuvlla oahppit juo leamaš doppe jahkebeale , ja rehkenastte iežaset veteránan .
Noen hadde til og med vært der 1 ½ år .
Muhtimat sis ledje dasa lassin leamaš doppe beannot jagi .
På den andre sida var vi stort sett eldre og mer modne enn dem .
Nuppe dáfus leimmet mii boarráseappot ja eambbo rávásnuvvan go sii .
Vi hadde jo alle arbeida i reindrifta og de fleste av oss hadde et større ansvar der enn reindriftsungdom normalt har i dag .
Mii leimmet buohkat bargan boazodoalus , ja eatnasiin mis lei stuorát ovddasvástádus doppe go dat mii boazodoallonuorain lea dál .
Det blei bedre etter jul , da det neste kullet med gartnerelever kom .
Šattai buoret maŋŋil juovllaid , go nubbi joavku gilvvagárdeohppiin bohte .
Da var det vi som var veteraner og tok oss av nykomlingene .
De leimmet mii veteránat , ja válddiimet vára dain ođđa ohppiin .
Vi arrangerte felles elevkvelder og dro på fest i lag .
Mii lágideimmet oktasaš ohppiideahkediid , ja manaimet feasttain fárrolaga .
Rektor kom vi ikke så godt ut av det med , vi følte ikke at gartnerskolen ønska reindriftsskolen velkommen .
Rektoriin gal eat soabadan nu bures . Mii dovddaimet ahte gilvvagárdeskuvla ii sávvan boazodoalloskuvlii buresboahtima .
Vi oppfatta det slik at både rektor og folk i skolens styre hadde fordommer mot samer .
Mii dovddaimet ahte sihke rektoris ja skuvlla stivrras ledje ovdagáttut sápmelaččaid ektui .
På andre sida var vi nok ikke alltid de enkleste å ha med å gjøre , det må vi innrømme i ettertid .
Nuppe dáfus eat lean mii dat álkimusat geaiguin barge , dan gal šaddat mieđihit dál maŋit áigge .
Ut på vinteren ville skolen utvise en av oss . Da pakka alle elevene sammen for å reise hjem .
Dálvet go áigo eret bidjat ovtta mis , de páhkkeje buot oahppit iežaset diŋggaid ruoktot vuolgin várás .
Så sterkt var samholdet blant elevene .
Nu garas lei oktavuohta ohppiid gaskkas .
Den skandalen tok ikke rektor sjansen på , og den utviste fikk en ny sjanse .
Dan skandála gal rektor ii duostan diktit dáhpáhuvvat , ja dat eretbiddjojuvvon oahppi oaččui oktii vel geahččalit .
Det samme skjedde igjen kort tid før skolen var slutt på våren .
Seamma dáhpáhuvai oanehis áigge ovdal skuvla nogai giđđat .
Det ville blitt en skikkelig fiasko , tenk om alle elevene hadde slutta tre uker før skoleslutt .
Dat lei duođas šaddat heahpadin , jurddaš jus buot oahppit ledje heaitit golbma vahkku ovdalgo skuvla nogai .
Det første året var helt avgjørende for skolens framtid , og man var livredde for at det ikke skulle bli en suksess .
Vuosttaš jahki lei mearrideaddji skuvlla boahtteáigái , ja ledje hui balus ahte eai lihkostuvvan .
Det visste vi , og det ga oss som elever ei viss makt .
Dan diđiimet , ja dat attii midjiide ohppiide veahá fámu .
Noe av det viktigste vi lærte det året var samhold .
Okta dain deháleamos áššiin maid oahpaimet dán jagi , lei oktavuohta .
Vi hadde et veldig godt forhold til Paul Fjellheim , som var reindriftslærer det første året .
Mis lei hui buorre oktavuohta Paul Fjellheimain , gii lei boazodoallooahpaheaddjin vuosttaš jagi .
Mange av oss kjente jo han fra før og han hadde også reist rundt og handplukka elever og fått oss til å søke .
Oallugat mis dovde su ovdalaččas , ja son leige maid johtán birra ja válljen ohppiid ja bivdán min ohcat skuvlii .
Når det var konflikter , følte vi at han var på vår side .
Go ledje riiddut , de dovddaimet ahte son lei min bealde .
Han hadde visst en del strev med å forsvare oss overfor rektor og de andre lærerne på skolen .
Sus lei várra veahá rahčamuš bealuštit min rektora ja eará oahpaheddjiid ovddas skuvllas .
På internatet skulle det være ro etter klokka 23 , og lærerne gikk inspeksjon .
Internáhtas galggai leat jaska maŋŋil dii. 23 eahkes , ja oahpaheaddjit vázze ja bearráigehčče .
Men det hendte jo at vi gikk på besøk til hverandre seinere enn det , og da hadde vi utvikla et spesielt signal .
Muhto dáhpáhuvai gal ahte mii manaimet guhtet guoibmámet guossái maŋŋil dan áiggi , ja de leimmet ásahan alccemet ovtta erenoamáš signála .
Når noen banka på døra på en spesiell måte , slapp vi dem inn .
Go muhtin skoalkalii uksii erenoamáš vugiin , de luittiimet sin sisa .
Ellers lot vi som vi sov .
Muđui dagaimet oađđin .
Men Paul hadde kontor i samme gangen som romma våre og satt ofte der utover natta og jobba .
Muhto Paulas lei kantuvra seamma feaskáris go mis ledje lanjat ja son čohkkái doppe dávjá idjii ja barggai .
Så han lærte seg signalet vårt og en kveld brukte han det da vi satt alle sammen samla på et rom .
Nu ahte son oahpai min skoalkalanvuogi ja geavahii dan ovtta eahkeda go buohkat leimmet čoahkkanan ovtta latnjii .
Da blei vi lange i maska , og han fikk seg en god latter .
Dalle mii gal heahpaneimmet , ja son beasai bures boagustit .
Det var ikke lov å ha jenter på rommet , så sant det da ikke var familien som var på besøk .
Ii lean lohpi váldit nieiddaid latnjii , jus juo ii lean bearaš mii lei guossis .
Men det var jo ikke alltid at vi respekterte det .
Ii lean gal álo ahte mii jeagadeimmet dan .
Så en gang jeg kom ut fra rommet mitt sammen med ei jente , blei vi observert av rektor og Paul Fjellheim .
Nu ahte oktii go bohten olggos lanjas ovttain nieiddain , oainnáhalaime rektorii ja Paul Fjellheimai .
Nå skulle rektor riktig ta meg , men Paul fikk stoppa han med å si : – Nei , det der er jo søskenbarnet hans .
Dál áiggui rektor duođas « váldit » mu , muhto Paul bissehii su ja logai : « – Ale juo , die han lea su oambealli . »
Da kunne ikke rektor si noe , for han kjente ikke familien min , men det visste han at Paul gjorde .
Dasa ii sáhttán rektor jietnadit maide , go son ii dovdan mu bearraša , muhto diđii ahte Paul dagai .
Paul visste jo godt at denne jenta ikke var noen slektning av meg , men han hadde ikke sans for det strenge reglementet .
Paul gal diđii bures ahte nieida ii lean mu sogalaš , muhto son ii liikon daidda streaŋgás njuolggadusaide .
Bare en av oss elevene kunne danse – Anders Eira fra Karasjok .
Dušše okta mis ohppiin máhtii dánsut , Anders Eira Kárášjogas eret .
Så når vi gikk på fest på bygda var det helst han som fikk kontakt med jentene .
Go manaimet festii gillái , lei dávjá son guhte oaččui oktavuođa nieiddaiguin .
Det syntes han var for galt , så han arrangerte dansekurs for oss på skolen .
Dat lei su mielas beare fuotni , nu ahte son lágidii dánsunkurssa midjiide skuvllas .
Og seinere var vi alle sammen og svinga oss på golvet på lokalet « Fram » .
Maŋŋil dan leimmet buohkat šleaŋggáhallame láhttis Fram-nammasaš viesus .
Det blei jo skrevet to rapporter om reindriftsskolen og miljøet her det første året .
Čállojuvvoje guokte raportta boazodoalloskuvlla ja dan birrasa birra vuosttaš jagi .
Jeg oppfatta det som et slags bestillingsverk fra skolens side , men jeg er ikke helt sikker på akkurat hvordan det skjedde .
Mun ipmirdin ahte diet lei diŋgojupmi skuvlla bealis , muhto in leat áibbas sihkar movt diet dáhpáhuvai .
Men jeg husker godt at Johan Albert Kalstad var her .
Muittán gal bures ahte Johan Albert Kalstad lei doppe .
Han var jo den gang på vår alder og trivdes godt blant elevene .
Son lei min agis ja lovttii áiggi bures minguin ohppiiguin .
Han var med oss i ei uke eller to , både på skolen og ute på fest .
Son lei min fárus vahkku dahje guokte , sihke skuvllas ja olgun feasttain .
Men jeg trur ikke alt han skreiv var helt rett .
Muhto in jáhke ahte buot maid son čálii lei áibbas duohta .
Den andre rapporten , av Lina Homme , inneholdt i alle fall en feil .
Nubbi raporta , maid Lina Homme čálii , sisttisdoalai unnimusat ovtta boasttuvuođa .
Det står at elevene kom i opprør etter at en elev ugrunna blei mistenkt for promillekjøring .
Das čuoččui ahte oahppit riejáskedje go okta sis sivahuvvui gárrenoaivvis vuodján .
Det var nemlig jeg som var den mistenkte og saka var at jeg måtte hente en annen elev som hadde fått for mye å drikke .
Ledjen mun guhte sivahuvvon ja ášši lei nu ahte mun fertejin viežžat eará oahppi guhte lei beare ollu juhkan .
Da jeg bukserte han inn i bilen , kunne det nok for utenforstående virke som jeg også hadde drukket .
Go mun galgen su oažžut biilii , de orui gal sihkkarit dego mun maid livččen juhkan .
Så jeg sier ikke noe på at noen kontakta politiet for sikkerhets skyld .
Nu ahte in sáhte jietnadit maide dasa go muhtin válddii oktavuođa politiijaiguin sihkarvuođa dihte .
Verken jeg eller andre oppfatta det som noen spesiell trakassering av oss .
Ii orron gal mu iige earáid mielas diet movtge erenoamáš cielaheapmin .
Forsker og lærer
Dutki ja oahpaheaddji
Etter reindriftsskolen gikk jeg tilbake til reindrifta sammen med familien .
– Maŋŋel boazodoalloskuvlla mannen fas ruovttoluotta boazodollui iežan bearraša lusa .
Etter hvert blei jeg trukket mer og mer inn i Statens reinforsøk , og 1974 blei jeg ansatt der på heltid .
Dađistaga šadden eanet ahte eanet mielde Stáhta boazodutkamii , ja jagis 1974:s bessen dohko ollesvirgái .
Nå begynte jeg å føle behov for mer utdanning , og tok et år på Vinterlandbruksskolen i Oslo , før jeg gikk tilbake til Statens reinforsøk .
Dál šattai miella oahppat eambbo , ja vázzen ovtta jagi dálveeanandoalloskuvlla ( vinterlandbruksskolen ) Oslos , ovdalgo fas jorggihin Stáhta boazodutkamii .
Da jeg kom hjem derfra jobba jeg et år med fiskeoppdrett i Lødingen .
Go doppe bohten ruoktot , de bargen ovtta jagi guollebiebmanrusttegis Lodegiin .
Så blei jeg hanka inn av Øystein Ballari , leder for reindriftsskolen , som i mellomtida var flytta til Kautokeino .
Dasto háŋkii Øystein Ballari mu . Son lei boazodoalloskuvlla jođiheaddji , ja skuvla lei aiddobáliid fárrehuvvon Guovdageidnui .
Han ville ha meg til lærer , og det endte med at jeg begynte der i 1983 .
Son áiggui mu oahpaheaddjin , ja nu geavai ahte álgen dohko 1983:s .
Siden har jeg vært ansatt der , bare avbrutt av permisjoner for å ta utmarksteknikerutdanning og pedagogikk så jeg kunne bli godkjent som lærer .
Dan rájes lean mun bargan doppe . Dušše gaskkohagaid válden virgelobi go válden meahcástanteknihkaroahpu ja pedagogihka nu ahte sáhtten dohkkehuvvot oahpaheaddjin .
Og ei tid hadde jeg permisjon for å arbeide på reindriftskontoret for Troms .
Ovtta gaskka lei virgelohpi go bargen boazodoallohálddahusas Romssa guovllus .
Når reinen er slakta , tar man vare på innvollene for å lære om de forskjellige delene av fordøyelseskanalen .
Go bohcco lea njuovvan , de váldá vára čoliin oahppan dihte iešguđet suolbmudanoali osiid birra .
På bildet er lærer Thorbjørn Larsen og elevene Anne Sire Båhl og Inga Karita Buljo .
Govas oahpaheaddji Thorbjørn Larsen ja oahppit Anne Sire Båhl ja Inga Karita Buljo .
Å lage blodpølse er også en del av reindriftsutdanninga .
Márfun lea maid oassi boazodoallooahpus .
Daniel Oskal ? , Inga Karita Buljo , May Britt Bongo , Mathis A. , Oskal Nina Marie Kuhmunen ?
Daniel Oskal , Inga Karita Buljo , May Britt Bongo , Mathis A. Oskal , Nina Marie Kuhmunen
Mellom to skoler og to departementer
Guovtti skuvlla ja guovtti departemeantta gaskkas
Statens reindriftsskole hadde blitt flytta til Kautokeino i 1981 , to år før jeg kom dit .
Stáhta boazodoalloskuvla sirdojuvvui Guovdageidnui 1981:s , guokte jagi ovdal go mun álgen dohko .
Skolen ga ettårig utdanning som blei kalt for fagkurs i reindrift .
Skuvllas lei jahkásaš oahppu maid gohčodedje boazodoalu fágakursan .
Opptakskravet var minimum ett års reindriftspraksis .
Eaktun beassat sisa lei unnimusat jagi bargoduogáš boazodoalus .
Så lenge reindriftsskolen var en sjølstendig skole , lå den under Landbruksdepartementet .
Nu guhká go boazodoalloskuvla lei sierra skuvlan , de lei dat Eanandoallodepartemeantta vuolde .
Skolen holdt til under samme tak som Samisk videregående skole ( SVS ) , som lå under Utdanningsdepartementet .
Skuvla lei seamma dáhki vuolde go Sámi joatkkaskuvla , mii lei Oahpahusdepartemeantta vuolde .
I 1982 starta så SVS opp med grunnkurs i reindrift og landbruksfag .
1982:s álggahii Sámi joatkkaskuvla vuođđokurssa boazodoallo- ja eanandoallofágas .
Dette kurset hadde jo mange av de samme faga som reindriftsskolen og derfor i stor grad de samme lærerne .
Dán kurssas ledje buorre muddui seamma fágat ja dan sivas seamma oahpaheaddjit go boazodoalloskuvllas .
Men noen av oss var ansatt på reindriftsskolen og andre på den videregående skolen .
Muhto mis ledje muhtimat virgáibiddjojuvvon boazodoalloskuvlii , ja earát fas joatkkaskuvlii .
Ved sida av daværende avdelingsleder Øystein Ballari var jeg den eneste læreren som var ansatt på reindriftsskolen .
Earret dalá ossodatjođiheaddji Øystein Ballari , de ledjen mun áidna oahpaheaddji gii ledjen virgáibiddjojuvvon boazodoalloskuvlii .
Hans Nilsen , som begynte året før meg , og Thorbjørn Larsen , som begynte samtidig med meg , underviste begge i reindrifts- og landbruksfag på begge linjer . Men de var ansatt av den videregående skolen .
Hans Nilsen , guhte álggii jagi ovdal mu , ja Thorbjørn Larsen , guhte álggii oktanis muinna , leigga goappašagat oahpaheaddjin boazodoalu- ja eanandoalufágain goappašiid surggiin , muhto soai leigga virgáibiddjojuvvon joatkkaskuvlii .
Begge blei for øvrig overført til reindriftsskolen etter noen år .
Goappašagat sirduiga boazodoalloskuvlii muhtin jagiid maŋŋel .
Når vi som jobba sammen var ansatt av forskjellige skoler , og til og med under forskjellige departementer , måtte det bli problemer .
Go mii guđet barggaimet ovttas leimmet virgáibiddjojuvvon goabbat skuvlii , ja dasa lassin vel goabbat departemeantta vuolde , de fertejedje šaddat váttisvuođat .
Vi var også underlagt forskjellige lover .
Mii leimmet maiddái biddjojuvvon goabbatlágán lágaid vuollái .
Bl.a. hadde departementa forskjellige lønns- og arbeidsvilkår .
Ovdamearkka dihte ledje departemeanttain goabbatlágán bálká- ja bargoeavttut .
Vi hadde eget pauserom , som vi brukte sammen med reindriftselevene .
Mis lei iežamet gáfestallanlatnja , maid geavaheimmet ovttas boazodoalloohppiiguin .
Så vi reindriftslærerne var nesten aldri på pauserommet til lærerne ved videregående skole .
Nu ahte mii boazodoallooahpaheaddjit eat lean báljo goasse seamma boddolanjas go joatkkaskuvlla oahpaheaddjit .
Det var ei rekke gnisninger mellom skolene , som samtidig hadde felles rektor .
Ledje veahá giččut skuvllaid gaskka , main seammás lei oktasaš rektor .
Til slutt skar det seg slik at vi fra 1986 fikk være egen skole med egen rektor og egen kontorassistent .
Maŋemus geavai nu ahte mii 1986:s beasaimet sierra skuvlan , iežamet rektoriin ja iežamet kánturbargiin , muhto ii dát bistán guhká .
Det var nok bare et taktisk trekk for å få fred mens de planla full sammenslåing .
Dát lei gal várra dušše juogalágán goansta ráfi dihte dan botta go hutket ollislaš oktiičaskiima .
Noen år midt på 1980-tallet hadde vi fantastisk aktive elever .
Muhtin jagiid , gaskkamuttus 1980-logu , ledje mis erenoamáš doaimmalaš oahppit .
De pressa veldig på for bedre forhold for skolen og for å få en sjølstendig reindriftsskole .
Sii rahče hui garrasit oažžut buoret dili skuvlii ja oažžut sierranas boazodoalloskuvlla .
De brukte alle midler de kunne komme på .
Sii geavahedje buotlágán vugiid maid fuobmájedje .
Toppen var vel at de ringte til Slottet og ba om audiens hos Kongen .
Vearrámus lei várra go sii čuojahedje šlohttii ja bivde galledanlobi gonagasa lusa .
Og det mest fantastiske var at de klarte å få innvilga audiens .
Ja buot hearvámus lei go sii ožžo dan .
Og to elever dro til Oslo , men dessverre blei flyet forsinka .
Guokte oahppi vulggiiga Osloi , muhto dađibahábut lei girdi maŋŋonan .
Så da de kom til Slottet var tida for audiensene over , og der var det ikke bønn .
Go de olliiga Osloi , de lei galledanáigi juo nohkan , ja doppe gal ii lean árbmu .
Så de måtte nøye seg med et møte med landbruksministeren .
Soai šattaiga duhtat čoahkkimii eanandoalloministariin .
Egen skolerute
Sierra skuvlajahki
Skoleåra 1987/88 og 1988/89 starta vi omlag 8.–10. august , altså et par uker før resten av skolen .
Skuvlajagiid 1987/88 ja 1988/89 álggiimet skuvlii sullii borgemánu 8.– 10. beivviid , moadde vahkku ovdal earáid .
Vi søkte og fikk avslag i Landbruksdepartementet , men vi gjennomførte det likevel .
Mii ozaimet , muhto eat ožžon lobi Eanandoallodepartemeanttas , muhto čađaheimmet goitge ná .
De ukene brukte vi mest til ekskursjoner som måtte gjøres før sommeren var over .
Dáid vahkkuid geavaheimmet mátkkiide maid fertii čađahit ovdal geassi nogai .
Når de andre klassene kom , kunne vi så være inne på skolen og arbeide med teori .
Go de dat eará luohkát álge , de sáhtiimet mii čohkkát siste ja bargat teoriijain .
Så tok vi tilsvarende fri under høstflyttinga .
De válddiimet seamma guhkes bottu čakčajohtináiggi .
Det var veldig greitt , for da slapp vi alle problemene med permisjoner for høstflytting .
Dát doaimmai bures , go de beasaimet visot bárttiin jávkama oktavuođas čakčajohttináigge .
I 1988 blei reindriftsskolen overført til Utdanningsdepartementet og slått sammen med den videregående skolen .
1988:s biddjojuvvui boazodoalloskuvla Oahpahusdepartemeantta vuollái ja biddjui oktii joatkkaskuvllain .
Dersom vi da hadde fått en av de tidligere rektorene som felles rektor for den sammenslåtte skolen , kunne det nok ha blitt større problemer .
Jus de livččiimet ožžon ovtta dain ovddeš rektoriin oktasaš rektorin dan oktiičaskojuvvon skuvlii , de ledje sáhttit šaddat stuorát váttisvuođat .
Men heldigvis for oss , kom det en ny rektor .
Mis lei lihkku go bođii ođđa rektor .
Han kom helt utafra og hadde ikke vært part i de kranglene vi hadde hatt .
Son bođii áibbas olggobealde , iige lean beallalaš dikkiin mat mis ledje leamaš .
Samtidig hadde han tilknytning til reindrifta og var opptatt av utvikling av reindriftsutdanninga .
Seammás lei sus gullevašvuohta boazodollui , ja čájehii beroštumi boazodoallooahpu ovdáneapmái .
Seinere blei denne redusert mer og mer og i dag er det vel ikke mer enn en felles 20 % hovedlærerstilling for reindrift og duodji .
Maŋŋel dan unniduvvui diet virgi eanet ja eanet , ja dál ii leat šat go sullii 20 % oktasaš váldooahpaheaddjivirgi boazodoalus ja duojis .
Reindriftsskolen er viktig for å holde oppe kunnskapen om temming og kjøring med rein .
Boazodoalloskuvla lea dehálaš boazodápmama ja vuodjinmáhtu seailluheames .
Eleven er May Britt Bongo .
Oahppi lea May Britt Bongo .
Omlag 1990 utvikla skolen et tilbud med reindrift og duodji som studieretningsfag på allmennfag .
Sullii 1990:s ovddidii skuvla oppalašfágafálaldaga mas lei boazodoallu ja duodji oahpposuorgin .
Da hadde mange av allmennfagelevene som valgte reindrift sjøl reindriftsbakgrunn .
Oallugiin oppalašfágaohppiin geat válljejedje boazodoalu dalle , lei alddiineaset boazodoalloduogáš .
I noen fag fikk vi da VK1-elever fra allmennfag og reindrift i lag .
Muhtin fágaid oaččuimet ovttas 1. joatkkakurssa ohppiid oppalašfágas ja boazodoallooahpus .
Det var artig .
Dat lei somá .
Allmennfagelevene var gjerne sterkere i gruppearbeid og formulering , mens reindriftselevene ofte hadde mer av praktiske reindriftskunnskaper .
Oppalašfágaoahppit ledje čeahpibut joavkobargguin ja čálalaš hámuheamis , dan sadjái go boazodoalloohppiin dávjá lei eanet čehppodat praktihkalaš boazodoalus .
Slik kunne de dra nytte av hverandre .
Nie sáhtte ávkkástallat guhtet guimmiideaset .
Dessverre gikk man bort fra denne ordninga og over til å undervise disse klassene hver for seg .
Dađibahábut heaittihedje dán ortnega ja álge oahpahit daid luohkáid goabbat sajis .
Da mista allmennfagelevene tilgangen på den kompetansen som særlig litt eldre reindriftselever hadde .
Dalle masse oppalašfága oahppit dan vejolašvuođa oažžut oasi dan čehppodagas mii erenoamážiid boarrásit boazodoalloohppiin lei .
Men så forsvant hele denne ordninga med Reform 94 .
Muhto de jávkkai olles dát ortnet Ođastus 94:in .
Før reformen hadde vi utvikla ei treårig reindriftsutdanning .
Ovdal ođastusa leimmet mii ovddidan 3-jagáš boazodoallooahpu .
Eldre elever med praktisk reindriftserfaring kunne komme direkte inn på andre året .
Boarrásit oahppit geain lei praktihkalaš boazodoalloduogáš sáhtte álgit njuolga nuppi jahkái .
Men da departementet bestemte at alle måtte starte med grunnkurs naturbruk , da forsvant de eldre søkerne .
Muhto go departemeanta mearridii ahte buohkat galge álgit luonddudoalu vuođđokurssain , de jávke dat boarrásit ohccit .
Da fikk vi en del år med veldig dårlig søkning .
Dalle ledje muhtin jagit go ledje unnán ohccit .
Vi har hatt grunnkurs hvert år , men en del år har det vært bare enten videregående kurs 1 ( VK1 ) eller VK .
Mis lea leamas vuođđokursa juohke jagi , muhto muhtin jagiid lea leamaš dušše juogo 1. dahje 2. joatkkakursa .
2. Etter at fagbrevs- og lærlingeordninga for reindrift kom i gang , har søkninga tatt seg veldig opp , så vi har vært nødt til å kjøre to grunnkursklasser to år på rad , og dette året ( 2004/05 ) har vi for første gang to VK1-klasser .
Maŋŋel go boazodoalu fágareive- ja oahpahalliortnet álggahuvvui , de leat fas ollu lassánan ohccit , nu ahte mii leat ferten čađahit guokte vuođđokursaluohká guokte jagi maŋŋálaga , ja dán jagi , 2004/2005 , de leat mis vuosttaš geardde guokte luohká 1. joatkkakurssas .
Nr. : 47/2010
Nr. : 47/2010
Innfører etiske retningslinjer for styremedlemmer i helseforetak
Álggaha ehtalaš njuolggadusaid dearvvašvuođadoaimmahagaid stivramiellahtuid várás
Også styrene i helseforetakene skal omfattes av etiske retningslinjer .
Maiddái dearvvašvuođadoaimmahagaid stivrraid várás galget leat ehtalaš njuolggadusat .
Det fastslår helse- og omsorgsminister Anne-Grete Strøm-Erichsen .
Dat lea dearvvašvuođa- ja fuolahusministtar Anne-Grete Strøm-Erichsen gávnnahan .
- Helseforetakene forvalter sentrale velferdsgoder for befolkningen .
- Dearvvašvuođadoaimmahagat hálddašit čálgoburiid álbmoga ovddas .
Etter min vurdering er det derfor grunnleggende viktig at både styremedlemmer og ansatte i helseforetakene har den nødvendige tillit i offentligheten .
Mu mielas lea danin áibbas dehálaš ahte almmolašvuohta sáhttá luohttit sihke dearvvašvuođadoaimmahaga stivralahtuide ja bargiide .
De må opptre på en måte som ikke kan trekke deres integritet i tvil , sier Strøm-Erichsen .
Sii eai galgga doaibmat ja bargat nu ahte sin iehčanasvuođa sáhttá eahpidit , dadjá Strøm-Erichsen .
Helse- og omsorgsministeren har derfor bestemt at helseforetakene skal ha etiske retningslinjer for styremedlemmene .
Dearvvašvuođa- ja fuolahusministtar lea danin mearridan ahte dearvvašvuođadoaimmahagain galget leat ehtalaš njuolggadusat stivralahtuid várás .
Retningslinjene skal være tilgjengelige på helseforetakenes hjemmesider på internett .
Njuolggadusat galget leat gávdnamis dearvvašvuođadoaimmahagaid ruovttusiidduin interneahtas .
Nyhet , 07.05.2010
Ođas , 25.05.2010