pere/sami_parallel huggingface dataset:
Den sier følgende om kunnskapsgrunnlaget :  Kommunal- og regionaldepartementet og Sametinget nedsetter i fellesskap en faglig analysegruppe som blant annet på bakgrunn av samisk statistikk årlig avlegger en rapport om situasjon og utviklingstrekk i det samiske samfunn .
Máhttovuođu birra čuožžu ná :  Gielda- ja guovlodepartemeanta ja Sámediggi nammadit ovttas fágalaš guorahallanjoavkku mii earret eará sámi statistihka vuođul jahkásaččat ovddida raporta sámi servodaga dili ja ovddidandovdomearkkaid birra .
 Når statlige myndigheter eller Sametinget mener det er behov for utredninger for å styrke faktagrunnlaget eller det formelle grunnlaget for vurderinger og beslutninger skal dette tilkjennegis så tidlig som mulig , og partene skal bringe spørsmål knyttet til mandat for eventuelle utredninger inne i konsultasjonsprosessen .
 Go stáhta eiseválddit dahje Sámediggi oaivvildit ahte čielggadeapmi dárbbašuvvo vai nanne árvvoštallama ja mearrideami fáktavuođu dahje formálalaš vuođu de dan berrejit dieđihit nu fargga go vejolaš , ja bealit galget ovddidit gažaldagaid mat gusket vejolaš čielggadeami fápmudussii ráđđádallamiid oktavuođas .
Jon Todal , leder ( Sámi allaskuvla-Samisk høgskole ) Magritt Brustad , nestleder ( Senter for samisk helseforskning , UiT ) Else Grete Broderstad ( Senter for samiske studier , UiT ) Paul Inge Severeide ( Statistisk sentralbyrå ) Johan Ailo Kalstad ( Siviløkonom ) Prosjektleder er Yngve Johansen , som er ansatt i halv stilling .
Sii geat leat nammaduvvon leat : Jon Todal , jođiheaddji ( Sámi allaskuvla ) Magritt Brustad , nubbinjođiheaddji ( Sámi dearvvašvuođadutkama guovddáš , Romssa universitehta ) Else Grete Broderstad ( Sámi dutkamiid guovddáš , Romssa universitehta ) Paul Inge Severeide ( Statistalaš guovddášdoaimmahat ) Johan Ailo Kalstad ( Siviilekonoma ) Prošeaktajođiheaddjin lea Yngve Johansen , guhte bargá beallevirggis .
2 Alvorleg nedgang for faget samisk som andrespråk Jon Todal , professor dr.art. , Sámi allaskuvla / Samisk høgskole , Guovdageaidnu
2 Duođalaš njiedjan fágas sámegiella nubbingiella Jon Todal , professor dr.art. , Sámi allaskuvla / Samisk høgskole , Guovdageaidnu
Dette talet heldt fram med å gå ned dette skuleåret , slik det har gjort kvart år dei siste fem åra .
Dát lohku joatká njiedjat dán skuvlajagi , nugo lea dahkan jahkásaččat maŋemus vihtta jagi .
Faget samisk som andrespråk har no mista 38 % av grunnskuleelevane sine sidan 2006 .
Fága sámegiella nubbingiellan lea massán 38 % vuođđoskuvlaohppiin jagi 2006 rájes .
I nordsamisk som andrespråk har talet på elevar gått ned med heile 40 % sidan 2006 .
Fágas davvisámegiella nubbingiellan lea ohppiid lohku njiedjan olles 40 % 2006 rájes .
Denne artikkelen presenterer og kommenterer talet på samiske barnehagetilbod , talet på born som tek mot slike tilbod , og talet på elevar med samisk i fagkrinsen i grunnskule og vidaregåande skule i 2010/11 .
Dát artihkal ovdanbuktá ja čielggada sámi mánáidgárdefálaldagaid loguid , loguid mánáin geat váldet vuostá dakkár fálaldagaid ja loguid ohppiin geain lea sámegiella fágabiires vuođđoskuvllas ja joatkkaskuvllas jagi 2010/2011 .
Det blir lagt vekt på endringane i tala dei siste fem åra .
Deattuhit loguid rievddademiid maŋemus viđa jagis .
Heile delkapittel 2.4 er vigt til analyse av situasjonen for faget samisk som andrespråk i grunnskulen spesielt .
Olles oassekápihttal 2.4 lea biddjon fága sámegiella nubbingiella dilálašvuođa analyseremii erenoamážit vuođđoskuvllas .
I dette kapitlet drøftar eg difor meir grundig korleis dei siste fem års store endringar kan forståast , og eg drøftar politiske og administrative grep som kan gjerast for å betre situasjonen .
Dán kapihttalis digaštalan danne dárkileappot movt sáhttá ipmirdit maŋemus vihtta jagi rievddademiid , ja digaštalan politihkalaš ja hálddahuslaš doaimmaid maid sáhttá dahkat buoridit dilálašvuođa .
Sametinget har klassifisert søkarane i to kategoriar , ( 1 ) samiske barnehagar og ( 2 ) samiske tilbod i norske barnehagar .
Sámediggi lea sirren ohcamušaid guovtti oassái , ( 1 ) sámi mánáidgárddit , ( 2 ) sámegielfálaldagat dárogielat mánáidgárddiin .
Det kan teoretisk tenkjast at nokre barnehagar med tilbod i samisk ikkje har søkt om pengestøtte og difor ikkje kjem med i statistikken for 2010 , men etter det vi har av lokalkunnskap , verkar dette lite sannsynleg .
Teorehtalaččat sáhttá leat muhtun mánáidgárdi mas lea sámegiella fálaldahkan , muhto mii ii leat ohcan doarjaga ja nu ii leat mielde 2010 statistihkas . Muhto min báikkálašdieđuid mielde orru dat unnán jáhkehahtti .
Tabell 2.1
Tabealla 2.1
Talet på barnehagar med samisk språktilbod i åra 2006–2010
Lohku mánáidgárddiin main lei sámegielfálaldat jagiid 2006–2010
Barnehagar med samisktilbod i alt
Mánáidgárddit main lea sámegielfálaldat oktiibuot
Samiske barnehagar
Sámi mánáidgárddit
Norske barnehagar med samisktilbod
Dárogielat mánáidgárddit main lea sámegielfálaldat
Av tabell 2.1 ser vi at talet på barnehagar med samisktilbod held seg stabilt .
Tabeallas 2.1 oaidnit lohku bissu dássedin mánáidgárddiin main lea sámegielfálaldat .
Samtale med rådgjevar Anna Kristine Skum Hætta i Sametingets opplæringsavdeling 6. mai 2011 .
Ságastallan Sámedikki oahpahusossodaga ráđđeaddiin Anna Kristine Skum Hættain miessemánu 6. b. . 2011
Det burde finnast eit klassifiseringssystem slik at statistikkane kunne vise kva slags samisk språktilbod borna har fått , og kva slags tilbod Sametinget har gjeve mest og minst økonomisk støtte til .
Galggašii leat luohkkájuohkinvuogádat nu ahte statistihkat čájehit makkár giellafálaldaga mánát leat ožžon ja makkár fálaldagaide Sámediggi lea addán eanemus ja unnimus ekonomalaš doarjaga .
Sett under eitt er det liten tvil om at samiske barnehagetilbod er svært viktige for framtida for samisk språk , og det er viktig at så mange som mogleg kan ta mot slike tilbod .
Go geahččá ášši ollislaččat , de ii leat unnán eahpádus ahte sámi mánáidgárdefálaldagat leat erenoamáš dehálaččat sámegiela boahtteáigái , ja lea dehálaš ahte nu oallugat go vejolaš sáhttet váldit vuostá dakkár fálaldaga .
Tabell 2.2 nedanfor viser talet på born som tok imot samisktilbod i barnehagen i 2010 og dei fem åra før .
Tabealla 2.2 vuolábealde čájeha logu mánáin geat válde vuostá sámegielfálaldaga mánáidgárddis 2006-2010 .
Tabell 2.2
Tabealla 2.2
Talet på born som tok imot samisktilbod i barnehagen 2006–2010
Mánáid lohku geat váldet vuostá sámegielfálaldaga mánáidgárddis 2006–2010
Talet på born med samisktilbod i alt
Lohku mánáin geain lea sámegielfálaldat oktiibuot
Talet på born i samiske barnehagar
Lohku mánáin sámegielat mánáidgárddiin
Talet på born som får samisktilbod i norske barnehagar
Lohku mánáin geain lea sámegielfálaldat dárogielat mánáidgárddiin
Talet på born som tok imot samiske barnehagetilbod , gjekk frå 2009 til 2010 ned med 66 , det tilsvarar ein nedgang på 7,5 % .
Lohku mánáin geat válde vuostá sámegielat mánáidgárdefálaldaga njiejai 66 mánáin jagis 2009 jahkái 2010 , dat lea seamma go 7,5 proseantta njiedjan .
Tek vi utgangspunkt i ” toppåret ” 2006 , har nedgangen vore på 158 born , det tilsvarar 16 % .
Jus bidjat vuolggasadjin “ bárisjagi ” 2006 , de lea njiedjan leamaš 158 mánáin , dat vástida 16 % .
Nedgangen på born i samiske barnehagetilbod har dei siste fem åra vore relativt stor , og vi ser her noko av den same endringa som vi seinare skal sjå for grunnskulen .
Mánáid lohku sámi mánáidgárdefálaldagain lea maŋemus vihtta jagi njiedjan relatiivalaš ollu , ja das leat muhtun sullásaš rievddadeamit go maid maŋŋelis oaidnit vuođđoskuvllas .
Nedgangen i barnehagen er likevel ikkje så stor som i grunnskulen .
Njiedjan mánáidgárddiin ii leat goitge nu ollu go njiedjan vuođđoskuvllas .
Dei aller fleste samiske barnehagetilboda finn vi i Nord-Noreg .
Eanas sámi mánáidgárdefálaldagat leat Davvi-Norggas .
heile nedgangen i talet på born i samiske barnehagetilbod i åra frå 2006 til 2010 kan forklarast med den generelle nedgangen i barnekulla i Nord-Noreg i denne perioden .
Mii oaidnit ahte olles mánáid logu njiedjama sámi mánáidgárdefálaldagain jagiid 2006 rájes 2010 rádjái sáhttá čilget obbalaš njiedjamiin mánáidbessodagain Davvi-Norggas dan áigodagas .
Det er ingen stader obligatorisk å ta mot samiske barnehagetilbod .
Ii leat gostege bákkolaš váldit vuostá sámegielat mánáidgárdefálaldaga .
Slik sett kan vi tenkje oss at talet på førskuleborn i samiske tilbod kunne auke sjølv om det totale barnetalet gjekk ned .
Go nu geahččá de livčče sáhttán mánáidgárdemánáid lohku sámi fálaldagain lassánit , vaikko ollislaš mánáidlohku njiedjá .
Det heile ville da vera eit spørsmål om lokal mobilisering .
Das livčče leamaš eaktun báikkálaš mobiliseremis .
Talet på barnehagetilbod og talet på born som tek mot tilboda , kan òg splittast opp etter samisk språk .
Mánáidgárdefálaldagaid logu ja logu mánáin geat váldet vuostá fálaldaga , sáhttá maiddái juohkit sámegielaid mielde .
Det har vi gjort i tabellane i delkapitla nedanfor .
Dan leat dahkan tabeallain oassekapihttalis vuolábealde .
2.1.2 Nordsamisk i barnehagen Tabell 2.3
2.1.2 Davvisámegiella mánáidgárddis Tabealla 2.3
Talet på barnehagar med nordsamisk språktilbod i åra 2006 - 2010
Lohku mánáidgárddiin main lea davvisámegielfálaldat jagiid 2006 – 2010
Talet på barnehagar med tilbod på nordsamisk i alt
Lohku mánáidgárddiin main lea davvisámegielfálaldat oktiibuot
Nordsamiske barnehagar
Davvisámegielat mánáidgárddit
Norske barnehagar med tilbod på nordsamisk
Dárogielat mánáidgárddit main lea davvisámegielfálaldat
Tabell 2.4
Tabealla 2.4
Talet på born som tok imot nordsamiske tilbod i barnehagen i åra 2006–2010
Lohku mánáin geat váldet vuostá davvisámegielfálaldaga mánáidgárddis jagiid 2006 – 2010
Talet på barnehageborn med tilbod på nordsamisk i alt
Lohku mánáidgárdemánáin geain lea davvisámegielat fálaldat oktiibuot
Talet på born i nordsamiske barnehagar
Lohku mánáid davvisámegielat mánáidgárddiin
Talet på born som tok imot tilbod på nordsamisk i norske barnehagar
Lohku mánáin geat váldet vuostá davvisámegielat fálaldaga dárogielat mánáidgárddiin
Talet på nordsamiske tilbod og talet på nordsamiske born som tek mot slike tilbod , utgjer ein så stor del av det samla samiske talet at tendensane ( og dermed kommentarane ) blir dei same for tabellane 2.3 og 2.4 som for tabellane 2.1 og 2.2. ovanfor .
Davvisámegielat fálaldagaid lohku ja lohku davvisámegielat mánáin geat váldet vuostá dan fálaldaga , dahket nu stuora oasi olles sámegiela logus ahte tendeanssat ( ja nu maiddái čielggadeamit ) šaddet seamma tabeallain 2.3 ja 2.4 go tabeallain 2.1 ja 2.2. badjelis .
Sjå det som er skrive om desse .
Geahča mii dain lea čállon .
2.1.3 Lulesamisk i barnehagen I 2010 var det tre barnehagetilbod i lulesamisk i Noreg .
2.1.3 Julevsámegiella mánáidgárddiin 2010:s ledje Norggas golbma julevsámegielat mánáidgárdefálaldaga .
To av dei klassifiserer Sametinget som samiske barnehagar og eitt som samisk barnehagetilbod i norsk barnehage .
Guokte dain luohkkájuohká Sámediggi sámi mánáidgárdin ja ovtta sámegielat mánáidgárdefálaldahkan dárogielat mánáidgárddiin .
Utviklinga i talet på born som tek imot tilboda i lulesamisk , har vore slik som tabell 2.5 nedanfor viser .
Ovdáneapmi logus galle máná váldet vuostá julevsámegielat fálaldaga , lea nugo Tabealla 2.5 vuollelis čájeha .
Tabell 2.5
Tabealla 2.5
Talet born som tok imot tilbod på lulesamisk i barnehagen i åra 2006–2010
Lohku mánáin geat váldet vuostá julevsámegielat fálaldaga mánáidgárddiin jagiid 2006–2010
Talet på born med tilbod på lulesamisk i alt
Lohku mánáin geain lea julevsámegielat fálaldat oktiibuot
Talet på born i lulesamiske barnehagar
Lohku mánáin julevsámi mánáidgárddiin
Talet på born som tok imot tilbod på lulesamisk i norske barnehagar
Lohku mánáin geat váldet vuostá julevsámegielat fálaldaga dárogielat mánáidgárddiin
Talet på born i lulesamiske barnehagar har halde seg stabilt dei siste tre åra , og talet har aldri vore så høgt som for skuleåret 2010/11 .
Mánáid lohku julevsámegielat mánáidgárddiin lea bisson dássedin maŋemus golbma jagi , ja lohku ii leat leamaš goassege nu badjin go skuvlajagi 2010/2011 .
Ser vi på dei siste fem åra , er talet på born meir enn fordobla .
Maŋemus viđa jagi loguin , oaidnit mánáid logu eanet go duppalaston .
2.1.4 Sørsamisk i barnehagen I 2010 var det i alt fire barnehagetilbod i sørsamisk .
2.1.4 Lullisámegiella mánáidgárddiin 2010:s ledje oktiibuot njeallje lullisámegielat mánáidgárdefálaldaga .
Endringane i talet på slike tilbod har vore slik som tabell 2.6 nedanfor viser .
Daid fálaldagaid logu rievddadeapmi lea leamaš nugo Tabealla 2.6 vuolábealde čájeha .
Tabell 2.6
Tabealla 2.6
Talet på barnehagar med sørsamisk språktilbod i åra 2006–2010
Lohku mánáidgárddiin main lea lullisámegielat fálaldat jagiid 2006–2010
Talet på barnehagar med tilbod i sørsamisk i alt
Lohku mánáidgárddiin main lea lullisámegielat fálaldat oktiibuot
Sørsamiske barnehagar
Lullisámegielat mánáidgárddit
Norske barnehagar med tilbod på sørsamisk
Dárogielat mánáidgárddit main lea lullisámegielat fálaldat
Tala er små , og dei prosentvise svingingane kan difor bli store frå år til år .
Logut leat smávvát , ja danne proseanttalaš rievddadeamit sáhttet leat stuorrát jagis jahkái .
Kva som har skapt ” unntaksåret ” 2009 , er ikkje lett å svara på .
Ii leat álki vástidit mii lea daguhan “ sierrajagi ” 2009 .
Mest sannsynleg er det ein del tilfeldige samantreff mellom lokale foreldreønske og tilgjengelege førskulemedarbeidarar akkurat det året .
Eanemus jáhkehahtti lea ahte juste dien jagi dáidet deaivan oktanaga báikkálaš váhnensávaldagat ja ovdaskuvlamielbargit olámuttos .
Mellom anna ser vi av søkarlistene til Sametinget at Røros kommune hadde sørsamisk tilbod ved tre ulike barnehagar i 2009 , men ingen slike tilbod i 2010 .
Earret eará oaidnit Sámedikki ohcciidlistus ahte Plassje suohkanis ledje lullisámegielat fálaldagat golmma mánáidgárddis 2009:s , muhto ii oktage fálaldat 2010:s .
Sørsamiske barnehagetilbod er svært avhengige av nokre få nøkkelpersonar , og når desse personane ikkje kan stille opp eit år , får det slike store prosentvise konsekvensar som dei vi ser her .
Lullisámegielat mánáidgárdefálaldat lea hui gitta moatti čoavddaolbmos , ja go dat olbmot eai sáhte muhtun jagi doaibmat , de dat daguha dakkár proseanttalaš váikkuhusaid nugo dás oaidnit .
To av dei fire sørsamiske barnehagetilboda som fanst i 2010 , ligg i Snåsa kommune .
Guokte njealji lullisámegielat mánáidgárdefálaldagain jagi 2010 , ledje Snåasa suohkanis .
Snåsa er til no den einaste kommunen i landet som har gjort sørsamisk til offisielt språk .
Snåasa lea dál dat áidna suohkan riikas mii lea dahkan lullisámegiela almmolaš giellan .
Endringane i talet på born som tok imot sørsamiske barnehagetilbod dei siste fem åra , har vore slik som vist i tabell 2.7. nedanfor .
Rievddadeamit logus mánáin geat váldet vuostá lullisámegielat mánáidgárdefálaldaga maŋemus vihtta jagi leat leamaš nugo Tabealla 2.7 vuolábealde čájeha .
Tabell 2.7
Tabealla 2.7
Talet på born som tok imot tilbod med sørsamisk i barnehagen i åra 2006– 2010
Lohku mánáin geat válde vuostá lullisámegielat fálaldaga mánaidgárddiin jagiid 2006– 2010
Talet på born med tilbod på sørsamisk i alt
Lohku mánáin geain lea lullisámegielat fálaldat oktiibuot
Talet på born i sørsamiske barnehagar
Lohku mánáin lullisámegielat mánáidgárddiin
Talet på born som tok imot tilbod på sørsamisk i norske barnehagar
Lohku mánáin geat váldet vuostá lullisámegielat fálaldaga dárogielat mánáidgárddiin
Tabell 2.7 viser at 2009 var eit toppår , med ei halvering av talet i 2010 .
Tabealla 2.7 čájeha ahte 2009 lei buoremusjahki , muhto njiejai beliin jahkái 2010 .
Mykje av forklaringa på dette finn vi i dei same tilhøva som forklarer svingingane i talet på tilbod ( sjå ovanfor ) .
Dan čilge ollu seamma dilálašvuohta mii čilgii fálaldagaid rievddademiid logu ( geahča badjelis ) .
Endringar i talet på tilbod , endrar også talet på born som nyttar seg av tilboda .
Fálaldagaid logu rievddadeapmi , rievdada maiddái logu mánáin geat atnet fálaldagaid .
2.2.1 Det samla elevtalet med samisk i fagkrinsen Tabell 2.8
2.2.1 Ollislaš ohppiidlohku geain lea sámegiella fágabiires Tabealla 2.8
Talet på grunnskuleelevar med samisk i fagkrinsen
Lohku vuođđoskuvlaohppiin geain lea sámegiella fágabiires
I alt
Oktiibuot
Det samla talet på elevar med samisk i fagkrinsen i grunnskulen i Noreg gjekk frå skuleåret 2009/10 til skuleåret 2010/11 ned med 101 elevar .
Ollislaš lohku ohppiin geain lei sámegiella fágabiires Norgga vuođđoskuvllain njiejai 101 ohppiin skuvlajagis 2009/10 skuvlajahkái 2010/11 .
Det er ein nedgang på 4,3 % på eitt år .
Dat lea 4,3 % njiedjan jagis .
Tabell 2.8 viser vidare at det samla talet på elevar med samisk i norsk grunnskule har gått ned kvart år sidan skulereforma Kunnskapsløftet vart innførd i 2006 .
Tabealla 2.8 čájeha viidásit ahte ollislaš lohku ohppiin geain lea sámegiella dárogielat vuođđoskuvllas lea njiedjan juohke jagi dan rájes go skuvlareforbma Máhttolokten čađahuvvui 2006:s .
Før den tid steig det kvart år .
Ovdal dan lassánii lohku juohke jagi .
I alt har det vore ein nedgang på 810 elevar sidan skuleåret 2005/06 .
Oktiibuot lea lohku njiedjan 810 ohppiin skuvlajagi 2005/2006 rájes .
Rekna i prosent utgjer dette ein nedgang på 27 % på fem år .
Rehkenaston proseanttaiguin de dahká dat 27 % njiedjama viđa jagis .
Nedgangen i elevtal var størst dei to første åra etter innføringa av Kunnskapsløftet .
Ohppiidlogu njiedjan lei 26 eanemus guokte vuosttaš jagi maŋŋel Máhttoloktema sisafievrrideami .
Moglege årsaker til at nedgangen var særleg stor i desse to åra , vil bli nærare drøfta i delkapittel 2.4.5 nedanfor .
Vejolaš sivaid manne njiedjan lei erenoamáš ollu dan guokte jagi , digaštallat lagabui oassekapihttalis 2.4.5 vuollelis .
Dersom vi splittar opp tala etter samiske språk , ser vi at nordsamisk og sørsamisk har hatt omlag den same prosentvise nedgangen i elevtalet dei siste fem åra .
Jus juohká loguid sámegielaid mielde , de oaidnit ahte davvisámegielas ja lullisámegielas lea leamaš sullii ovttamađe proseanttalaš ohppiidlogu njiedjan maŋemus vihtta jagi .
Lulesamisk har derimot hatt ei anna utvikling .
Julevsámegielas lea leamaš earálágan ovdáneapmi .
Talet på elevar med lulesamisk i fagkrinsen har auka med 15 det siste året , det er ein auke på 18 % .
Lohku sis geain lea julevsámegiella fágabiires lea lassánan 15 ohppiin maŋemus jagi , dat lea 18 % lassáneapmi .
Her er det samla elevtalet såpass lågt ( under 100 ) at meir tilfeldige endringar kan gje seg store prosentvise utslag .
Das lea ollislaš ohppiidlohku dan mađe vuollin ( vuollel 100 ) ahte soaittáhis rievddadeamit sáhttet daguhit stuora proseanttalaš váikkuhusaid .
Men også når vi ser dei siste fem åra under eitt , har elevtalet i lulesamisk vore stabilt og stige litt .
Muhto go geahččat maŋemus viđa jagi loguid ollislaččat , de lea julevsámegiela ohppiidlohku leamaš dásset ja lassánan veaháš .
2.2.2 Elevtalet i samisk som førstespråk Tabell 2.9
2.2.2 Sámegiella vuosttašgiellan ohppiidlohku Tabealla 2.9
Talet på grunnskuleelevar med samisk som førstespråk
Lohku vuođđoskuvlaohppiin geain lea sámegiella vuosttašgiellan
Talet på elevar med samisk som førstespråk i norsk grunnskule gjekk frå skuleåret 2009/10 til 2010/11 ned med 39 elevar .
Lohku ohppiin geain lea sámegiella vuosttašgiellan dárogielat vuođđoskuvllas njiejai 39 ohppiin skuvlajagis 2009/10 jahkái 2010/11 .
Dette er ein nedgang på 4 % .
Dat lea 4 % njiedjan .
Sidan Kunnskapsløftet vart innført , har det i alt vore ein nedgang på 3 % .
Máhttoloktema rájes lea leamaš oktiibuot 3 % njiedjan .
seia at talet på elevar i samisk som førstespråk har halde seg relativt stabilt dei siste fem åra .
Sáhttit danne dadjat ahte ohppiid lohku geain lea sámegiella vuosttašgiellan lea bisson relatiivalaš dássedin maŋemus vihtta jagi .
Nedgangen på 3 % over fem år frå 2005/06 til 2010/11 er mindre enn nedgangen i barneskulekulla i Nord-Noreg dei same fem åra .
3 % njiedjan viđa jagis 2005/06 rájes 2010/11 rádjai lea unnit go mánáidbessodagaid njiedjan Davvi-Norggas dan seamma viđa jagis .
Denne nedgangen var på over 7 %5 .
Dat njiedjan lea badjel 7 % 4 .
Det er for tidleg å seia om dette er ein trend eller ei tilfeldig svinging .
Vuos lea ilá árrat dadjat leago dát treanda dahje soaittahis rievddadeapmi .
Talet på førstespråkselevar i lulesamisk er 29 i skuleåret 2010/11 .
Julevsámegielat vuosttašgiellaohppiid lohku lea 29 skuvlajagi 2010/11 .
Det er det same talet som fem år før , og det er tre elevar meir enn skuleåret 2009/10 .
Dat lea seamma lohku mii lei vihtta jagi áigi , ja lea golbma oahppi eanet go skuvlajagi 2009/10 .
Talet på elevar i sørsamisk førstespråk har i 2010/11 auka med tre samanlikna 2005/06 ( men har gått ned med éin sidan 2009/10 ) .
Lullisámegielat vuosttašgielat ohppiid lohku lea 2010/11 lassánan golmmain go buohtastahttá jagiin 2005/06 ( muhto njiedjan ovttain 2009/10 rájes ) .
Her er tala så små at tilfeldige svingingar gjev store prosentvise utslag .
Dás leat nu smávva logut ahte soaittáhis rievddadeamit daguhit stuora proseanttalaš váikkuhusa .
2.2.3 Elevtalet i samisk som andrespråk Tabell 2.10
2.2.3 Sámegiella nubbingiella ohppiidlohku Tabealla 2.10
Talet på grunnskuleelevar med samisk som andrespråk
Lohku vuođđoskuvlaohppiin geain lea sámegiella nubbingiellan
Talet på andrespråkselevar i samisk i grunnskulen i Noreg har det siste skuleåret gått ned med 62 .
Norgga vuođđoskuvllain lea sámegiella nubbingiellaohppiid lohku njiedjan 62 ohppiin maŋemus jagi .
Det er ein nedgang på 5 % .
Dát lea 5 % njiedjan .
Opplysningar frå Statistisk sentralbyrå v / Paul Inge Severeide i personleg kommunikasjon .
Dieđuid ožžon Statistihkalaš guovddášdoaimmahagas persovnnalaš gulahallama bokte Paul Inge Severeiden .
Sjå òg kapittel 7.4.2 nedanfor .
Geahča maiddái kápihttal 7.4.2 vuollelis .
Dersom vi ser på elevtalet i nordsamisk som andrespråk spesielt , har dette gått ned med 40 % .
Go geahččá erenoamážit davvisámegielat nubbingiela ohppiidlogu , de oaidná dan njiedjan 40 % .
Tabellen viser òg at det meste av nedgangen , i alt 548 elevar i minus , kom dei to første åra etter 2006 .
Tabealla čájeha maiddái eanemus njiedjama , 548 unnit oahppi , leamaš guokte vuosttaš jagi maŋŋil 2006 .
Det vil seia at 70 % av heile nedgangen kom desse to åra .
Dat mearkkaša ahte 70 % olles njiedjamis njiejai dan guokte jagi .
Av tabell 2.10 ser vi òg at talet på elevar i faget lulesamisk som andrespråk har svinga mellom 46 og 67 dei siste fem åra .
Tabeallas 2.10 oaidnit mii maiddái ahte ohppiidlohku fágas julevsámegiella nubbingiellan lea rievddadan gaskal 46 ja 67 maŋemus vihtta jagi .
Heile femårsperioden sett under eitt har talet på elevar med lulesamisk som andrespråk gått opp med åtte .
Go geahččá ollislaččat olles vihttajagiáigodagas , de lea lohku ohppiin geain lea julevsámegiella nubbingiellan lassánan 8 ohppiin .
Tendensen for elevtalet i lulesamisk som andrespråk er ikkje den same som for nordsamisk og sørsamisk .
Julevsámegiela nubbingiellan ohppiidlogus ii leat seamma tendeansa go davvisámegielas ja lullisámegielas .
Så langt har vi handsama Andrespråk 2 og Andrespråk 3 under eitt og kalla det andrespråk .
Dássážii leat geahččan Nubbingiella 2 ja Nubbingiella 3 oktan ja gohčodan dan nubbingiellan .
Dersom vi splittar opp talet på andrespråkselevar og deler det på desse to fagplanane , får vi tal som vist i tabell 2.11 nedanfor .
Go juohkit nubbingiellaohppiid logu ja bidjat dan guovtti fágaplánii , de oažžut dakkár loguid go Tabeallas 2.11 vuolábealde .
Vi har ikkje tal som skil mellom Andrespråk 2 og 3 lenger bakover enn til 2008 , difor byrjar Tabell 2.11 nedanfor med det året .
Logut mat earuhit Nubbingiella 2 ja 3 eai leat go 2008 rájes , danne álgá Tabealla 2.11 vuolábealde dan jagi .
Tabell 2.11
Tabealla 2.11
Talet på andrespråkselevar splitta etter fagplan :
Nubbingiellaohppiid lohku juhkkon fágaplánaide
Andrespråkselevar i alt
Nubbingiellaoahppit oktiibuot
Andrespråk 2
Nubbingiella 2
Andrespråk 3
Nubbingiella 3
Tabell 2.11 viser at talet på elevar har gått meir ned i faget Andrespråk 3 enn i Andrespråk 2 .
Tabealla 2.11 čájeha ohppiid logu fágas Nubbingiella 3 njiedjan eanet go Nubbingiella 2 .
Nedgangen i Andrespråk 3 har vore på 20 % sidan 2008 .
Nubbingiella 3 lea njiedjan leamaš 20 % jagi 2008 rájes .
Andrespråk 2 derimot har nedgangen vore på 5 % sidan 2008 , og frå 2009/10 til 2010/11 ser vi ein oppgang på 17 elevar ( 3 % i Andrespråk 2 .
Fágas Nubbingiellan 2 lea njiedjan leamaš 5 % 2008 rájes , ja 2009/10 rájes 2010/11 rádjái oaidnit lassáneami 17 ohppiin ( 3 % fágas Nubbingiella 2 .
Stiginga i elevtalet i faget Andrespråk 2 i skuleåret 2010/ 11 nyanserer den alvorlege nedgangstendensen som vi har sett for dette faget dei siste fem åra .
Ohppiidlogu lassáneapmi fágas Nubbingiella 2 skuvlajagi 2010/11 čiehká veaháš dan duođalaš njiedjantendeanssa maid dán fágas leat oaidnán maŋemus vihtta jagi .
Men vi kan enno ikkje seia noko om dette er ein ny trend , eller ei tilfeldig svinging .
Muhto eat vel sáhte dadjat leago dá ođđa treanda , dahje soaittáhis rievddadeapmi .
I år har vi frå Utdanningsdirektoratet fått tal for heile landet for dei siste tre åra6 , og eg kan presentere desse tala her .
Dán jagi leat Oahppodirektoráhtas ožžon loguid olles riikkas golbma maŋemus jagi ovddas 5. Daid sáhtán almmuhit dás .
2.3.1 Samiskopplæringa i vidaregåande skule for heile landet Tabell 2.12 nedanfor viser endringane i talet på elevar med samisk i fagkrinsen i den vidaregåande skulen i Noreg dei siste tre åra .
2.3.1 Sámegieloahpahus joatkkaskuvllas olles riikkas Tabealla 2.12 vuolábealde čájeha golbma maŋemus jagi rievddademiid logus ohppiin geain lea sámegiella fágan joatkkaskuvllas Norggas maŋemus golbma jagi .
E-post frå Avdeling for statistikk i Utdanningsdirektoratet v / Irene Hilleren i personleg kommunikasjon .
E-boasta Oahpahusdirektoráhta Statistihkka ossodagas persovnnalaš oktavuođas Irene Hillerenain .
Tabell 2.12
Tabealla 2.12
Talet på elevar med samisk i fagkrinsen i den vidaregåande skulen , fordelt på fylke der det er fleire enn fem elevar .
Lohku ohppiin geain lea sámegiella fágabiires joatkkaskuvllas , fylkkaid mielde main leat eanet og vihtta oahppi .
Skuleåret 2008/ 2009
Skuvlajahki 2008-2009
Skuleåret 2009/2010
Skuvlajahki 2009/2010
Skuleåret 2010/2011
Skuvlajahki 2010/2011
Heile landet 189
Vuosttaš - giella
Finnmark
Finnmár - ku
Nordland
Nordlán - da
NordTr .
DavviTr .
Resten
Muđui riikka
Resten av landet inkluderer òg fylka Nordland og Nord-Trøndelag Resten av landet inkluderer òg Nord-Trøndelag
Muđui riikka siskkilda maiddái fylkkaid Nordlánda ja Davvi-Trøndelaga Muđui riikka siskkilda maiddái Davvi-Trøndelaga
Tabellen viser ei sterk stiging i talet på elevar med samisk i fagkrinsen i vidaregåande skule dei siste tre skuleåra .
Tabealla čájeha maŋemus golbma jagi nanu lassáneami ohppiid logus geain lea sámegiella fágan joatkkaskuvllas .
Det har vore auke av elevar både i førsteog andrespråk , og det har vore auke både i Finnmark og i resten av landet .
Sihke vuosttaš- ja nubbingielas leat lassánan oahppit , ja lassáneapmi lea sihke Finnmárkkus ja muđui riikkas .
Det totale talet på elevar med samisk i fagkrinsen har stige med 27 % dei siste tre åra , talet på elevar med samisk som førstespråk har stige med 31 % og andrespråk med 22 % .
Ollislaš lohku ohppiin geain lea sámegiella fágabiires lea lassánan 27 % maŋemus golmma jagis , lohku ohppiin geain lea sámegiella vuosttašgiellan lea lassánan 31 % ja nubbingiella 22 % .
Ein medverkande faktor til denne auken kan vera at vidaregåande skule no får dei store grunnskulekulla med samisk i fagkrinsen frå tida rundt 2005 .
Váikkuheaddji fáktor lassáneapmái sáhttá leat go joatkkaskuvllat dál ožžot daid stuora vuođđoskuvlabessodagaid main lei sámegiella fágan jagi 2005 áiggiid .
I skuleåret 2005/06 hadde i alt 3055 grunnskuleelevar samisk i fagkrinsen i Noreg .
Skuvlajagi 2005/06 lei oktiibuot 3055 vuođđoskuvlaoahppis Norggas sámegiella fágabiires .
Talet har aldri vore så høgt korkje før eller etterpå .
Lohku ii leat goassege leamaš nu allat ii ovdal iige maŋŋil .
Tala frå Utdanningsdirektoratet femner ikkje om dei elevane som har valt samisk som framandspråk i vidaregåande skule .
Oahppodirektoráhta logut eai fátmmas ohppiid geat leat válljen sámegiela amasgiellan joatkkaskuvllas .
Sametinget deler ut stipend til alle som vel samisk som fag i vidaregåande , også til dei som vel samisk som framandspråk .
Sámediggi juohká stipeandda buohkaide geat válljejit 31 sámegiela fágan joatkkaskuvllas , maiddái sidjiide geat válljejit sámegiela amasgiellan .
Elevane må sjølv søkje om slikt stipend .
Oahppit fertejit ieža ohcat stipeandda .
Kjønnsfordelinga på dei elevane som har valt samisk i vidaregåande skule , er drøfta andre stader i denne rapporten , sjå kapittel 5.7.3 nedanfor .
Sohkabealejuohku ohppiid gaskkas geat leat válljen sámegiela joatkkaskuvllas , lea digaštallojuvvon earasajes dán raporttas , geahča kápihttal 5.7.3 vuollelis .
Samstundes gjer vi merksam på at desse tala også går inn i tala for heile landet i tabell 2.12 ovanfor .
Seammás fuomášuhttit dáid loguid maiddái mielde olles riikka loguin Tabeallas 2.12 badjelis .
Det totale elevtalet ved desse to skulane vil svinge ein god del frå år til år alt etter kva tilbod som kan setjast i gang .
Dán guovtti skuvlla ollislaš ohppiidlohku rievddada oalle ollu jagis jahkái dan mielde makkár fálaldagaid sáhttet bidjat johtui .
Difor er det ikkje så lett å lesa endringar i val av samiskopplæring ut av dei nominelle tala i dei fire tabellane nedanfor .
Danne ii leat nu álki lohkat sámegieloahpahusa válljema rievddademiid dain nominála loguin njealji tabeallas vuolábealde .
Vi har såleis etter kvart nominelt tal sett inn eit prosenttal , som viser delen av det totale elevtalet for kvart år .
Danne leat juohke nominála logu maŋábeallái bidjan proseantalogu , mii čájeha oasi olles ohppiidlogus guhtege jagi .
Prosenttala i tabellane seier meir om endringar i val av språkalternativ enn dei nominelle tala .
Proseantalohku tabeallain muitala eanet giellamolssaeavttuid válljema rievddademiin go nominála logut .
Talet er henta frå sametingsdokumentet Sak SP 021/11 ” Sametingets redegjørelse om Sametingets melding om opplæring og utdanning ” .
Lohku lea sámediggedokumeanttas Ášši SP 021/11 “ Sámedikki čielggadeapmi Sámedikki oahpahus ja oahppodieđáhusas ”
Tabell 2.13
Tabealla 2.13
Begge skulane
Goappaš skuvllat
Sjølv om dette er den lågaste prosenten på fem år , må ein seia at denne prosenten har halde seg relativt stabil dei siste åra .
Vaikko dát lea vuollegeamos proseanta viđa jagis , de ferte goitge dadjat proseanta bisson relatiivalaš dássedin maŋemus jagiid .
Kvart år som vi har tal for , har prosenten elevar som vel samisk som førstespråk , vore høgre ved den vidaregåande skulen i Kautokeino enn i Karasjok .
Juohke jagi masa leat logut , lea ohppiid proseanta sis geat válljejit sámegiela vuosttašgiellan leamaš badjelis Guovdageainnu joatkkaskuvllas go Kárášjogas .
Det er han i år òg , men prosentdelen med førstespråkselevar i Kautokeino har det siste året gått ned frå 92 % til 80 % .
Nu lea dán jagi maiddái , muhto Guovdageainnu vuosttašgiellaohppiid proseantaoassi lea mannan jagi njiedjan 92 % rájes 80 % rádjai .
Dette kan vera tilfeldig .
Dát sáhttá leat soaittáhis rievdan .
Tabell 2.14
Tabealla 2.14
Talet på elevar med samisk som andrespråk 2 ved dei to statlege samiske vidaregåande skulane i Indre Finnmark 2005/06–2010 / 11 . 2005/06
Lohku ohppiin geain lea sámegiella nubbingiellan 2 guovtti stáhta sámi joatkkaskuvllain Sis-Finnmárkkus 2005/06 – 2010/ 11. 2005/06
Tabellane 2.14 og 2.15 syner stiging i prosent elevar som får opplæring i samisk som andrespråk 3 ved dei to aktuelle skulane .
Tabeallat 2.14 ja 2.15 čájehit lassáneami proseanttas ohppiin geat ožžot sámegiela oahpahusa nubbingiella 3 guovtti áššáigullevaš skuvllain .
Dette går da på kostnad av dei meir ambisiøse faga Samisk som andrespråk 2 og Samisk som førstespråk .
Dat daguha eanet gudneáŋgiris fágaid ovdii , nugo Sámegiella nubbingiellan 2 ja Sámegiella vuosttašgiellan ovdii .
Talet på elevar med samisk som framandspråk ved dei to statlege samiske vidaregåande skulane i Indre Finnmark , med prosentdel av det samla elevtalet 2005/06–2010 / 11 . 2005/06
Lohku ohppiin geain lea sámegiella amasgiellan guovtti stáhta sámi joatkkaskuvllain – Sis-Finnmárkkus , oktan proseantaosiin olles ohppiidlogus 2005/06 – 2010/11 2005/06
Tabell 2.16 syner at dei statlege samiske vidaregåande skulane ikkje har gjeve opplæring i samisk som framandspråk sidan tre elevar ved den vidaregåande skulen i Kautokeino fekk slik opplæring skuleåret 2008/09 .
Tabealla 2.16 čájeha ahte stáhta sámi joatkkaskuvllain ii leat leamaš oahpahus sámegielas amasgiellan dan rájes go golbma oahppi ledje dan oahpus skuvlajagi 2008/09 .
Det er neppe berre éin grunn til ein slik nedgang .
Ii dáidde dušše okta sivva dan njiedjamii .
2.4.1 Generell urbanisering Ei nærliggande forklaring på nedgangen i talet på elevar i samisk som andrespråk kan vera det faktum at folketalet generelt går ned i dei tradisjonelle samiske
2.4.1 Oppalaš urbaniseren Lunddolaš čilgehussan ohppiidlogu njiedjamii sámegiella nubbingielas , sáhttá leat dat go olmmošlohku oppalaččat njiedjá árbevirolaš sámi guovlluin 7. Olbmot fárrejit stuorit čoahkkebáikkiide .
Når folketalet går ned , vil òg elevtalet i skulen gå ned .
Go olmmošlohku njiedjá , de njiedjá maiddái ohppiidlohku skuvllas .
Dette tilhøvet kan likevel ikkje heilt forklare den store nedgangen i faget samisk som andrespråk .
Dat dilálašvuohta ii sáhte goitge leat olles čilgehussan sámegiella nubbingiella fága stuora njiedjamii .
Elevane forsvinn ikkje frå skulestatistikken sjølv om dei har flytta ut or det samiske forvaltingsområdet og STN-området .
Oahppit eai jávkka skuvlastatistihkas vaikko fárrejit eret sámi hálddašanguovllus ja SED-guovllus .
Slik kan den generelle urbaniseringa likevel verke mot samisk som skulefag .
Dainna lágiin sáhttá oppalaš urbaniseren goitge doaibmat sámegiela skuvlafágan vuostá .
2.4.2 Generell nedgang i barnekulla Dersom talet på born i grunnskulealder har gått ned i heile landet dei siste fem åra , vil talet på elevar med samisk i fagkrinsen sannsynlegvis òg ha gått ned .
2.4.2 Mánáidbessosdagaid oppalaš njiedjan Jus mánáid lohku vuođđoskuvlaagis lea njiedjan olles riikkas maŋemus vihtta jagi , de dáidá ohppiid lohku geain lea sámegiella fágabiires jáhku mielde maiddái njiedjan .
Tal frå Statistisk sentralbyrå syner at talet på born i grunnskulealder i Noreg gjekk ned med mesta éin prosent i åra frå 2005 til 201010 .
Logut statistihkalaš guovddášdoaimmahagas čájehit vuođđoskuvlaagi mánáid logu Norggas njiedjan measta ovttain proseanttain jagi 2005 rájes 20108 rádjái .
Dette talet gjeld landet sett under eitt , men dei aller fleste grunnskuleelevane med samisk i fagkrinsen bur i NordNoreg .
Dát lohku lea olles riikkas , muhto eanas vuođđoskuvlaoahppit geain lea sámegiella fágabiires ásset Davvi-Norggas .
Sjå desse to artiklane om folketalsutviklinga i STN-området : Øivind Rustad ( 2010 ) : ” Befolkningsutvikling i STN-området ” . I Sámi logut muitalit / Samiske tall forteller 3 .
Geahča dán guokte artihkkala olmmošloguovdáneami birra SED-guovllus : Øivind Rustad ( 2010 ) : ” Olmmošlohkoovdáneapmi SED-guovllus ” Girjjis Sámi logut muitalit / Samiske tall forteller 3 .
Guovdageaidnu : Sámi allaskuvla .
Guovdageaidnu : Sámi allaskuvla .
S. 121–142. og Svanhild Andersen og Torunn Pettersen ( 2008 ) : ” Befolkningsutvikling i samiske bosetningsområder – sentralisering og stabilitet . ”
S. 121 – 142. ja Svanhild Andersen ja Torunn Pettersen ( 2008 ) : ” Befolkningsutvikling i samiske bosetningsområder – sentralisering og stabilitet . ”
I Sámi logut muitalit / Samiske tall forteller 1 .
Girjjis Sámi logut muitalit / Samiske tall forteller 1 .
10 Opplyst av Statistisk sentralbyrå ved Paul Inge Severeide i personleg kommunikasjon .
S. 28 - 61 8 Dieđuid ožžon Statistihkalaš guovddášdoaimmahagas persovnnalaš gulahallama bokte Paul Inge Severeiden .
Men ein sju prosents generell nedgang i talet på grunnskuleelevar i Nord-Noreg kan likevel ikkje vera heile forklaringa på ein nedgang på 38 % i faget samisk som andrespråk .
Muhto čieža proseanta oppalaš njiedjan Davvi-Norgga vuođđoskuvllaid ohppiidlogus , ii sáhte goitge leat olles čilgehus 38 % njiedjamii fágas sámegiella nubbingiella .
2.4.3 Fag og timefordeling I tidlegare utgåver av Sámi logut muitalit / Samiske tall forteller , har vi òg referert til den store nedgangen i elevtalet i samisk som andrespråk .
2.4.3 Fága ja diibmojuohku Dain ovdalaš almmuhuvvon Sámi logut muitalit / Samiske tall forteller , leat čujuhan stuora ohppiidlogu njiedjamii fágas sámegiella nubbingiellan .
Men same kva løysing som blir vald , ser vi at planverket ikkje er tilpassa den samiske røynda .
Muhto vaikko makkár čovdosa válljejit , de oaidnit ahte duohtavuođas ii leat plánadoaibma heivehuvvon sámegillii .
Slik har det vore i mange år .
Nu lea leamaš ollu jagiid .
Samisk skaper problem for elevane , det gjer ikkje norsk og engelsk .
Sámegiella daguha váttisvuođaid ohppiide , dan ii daga dárogiella ja eŋgelasgiella .
Dette kan medverke til at foreldre etter ei tid vel bort samisk som fag for borna sine .
Dát sáhttá mielddisbuktit ahte váhnemat muhtun áiggi geahčen válljejit sámegielfága eret mánáineaset .
Dette kan svekkje faget sin prestisje blant foreldre og elevar .
Finnmárkkus njiejai lohku 7,61 proseanttain , Romssas 7,19 % ja Nordlánddas 7,72 % .
Det er sannsynleg at det er ein samanheng mellom elevnedgangen og Kunnskapsløftet .
Jáhkkimis lea oktavuohta ohppiidlogu njiedjama ja Máhttoloktema gaskkas .
Før Kunnskapsløftet fanst det ein fagplan som heitte Samisk språk og kultur attåt det faget som heitte Samisk som andrespråk .
Ovdal Máhttoloktema lei fágaplána namain Sámi giella ja kultuvra lassin fágain maid gohčodit Sámegiella nubbingiella .
Faget Samisk språk og kultur hadde mindre ambisiøse mål for språkmeistringa enn det Samisk som andrespråk hadde .
Fágas Sámi giella ja kultuvra lei unnit mihttu giellamáhttui go mii lei Sámegiella nubbingiella fágas .
Ved innføringa av Kunnskapsløftet i 2006 vart faget Samisk språk og kultur teke bort .
Máhttoloktemiin jagi 2006 válde eret fága Sámi giella ja kultuvra .
I staden fekk vi to andrespråksfag med målsetjing om funksjonell tospråklegheit , Andrespråk 2 og Andrespråk 3 .
Sadjái bohte guokte nubbingiellafága mihttomeriin doaibmi guovttegielatvuohta , Nubbingiella 2 ja Nubbingiella 3 .
Det er sannsynleg at den elevgruppa som før følgde fagplanen Samisk språk og kultur , no er borte frå samiskundervisninga .
Jáhku mielde ohppiidjoavku mii ovdal čuovui fágaplána Sámi giella ja kultuvra , de jávkkai sámegieloahpahusas .
Dette kan vera ein hypotese .
Dát sáhttá leat hypotesa .
Og det er dette året som er utgangspunktet for å måle nedgangen .
Dat jahki han lea vuolggasadji mihtidit njiedjama .
Etter 2005/06 omfattar tala for andrespråk faga Andrespråk 2 og Andrespråk 3 .
Maŋŋel 2005/06 fátmmastit nubbingiella logut fágaid Nubbingiella 2 ja Nubbingiella 3 .
Tabell 2.10 viser at 70 % av nedgangen i andrespråksfaget kom dei to første åra etter at Kunnskapsløftet vart innført og faget Samisk språk og kultur nedlagt .
Tabealla 2.10 čájeha ahte 70 % nubbingiellafága njiedjamis bođii guokte vuosttaš jagi maŋŋel Máhttoloktema sisafievrredeami ja fága Sámi giella ja kultuvra heaittiheapmi .
Dette styrkjer hypotesen om at det i stor grad er den gruppa som før utgjorde elevane i Samisk språk og kultur , som no er forsvunnen frå samiskfaget .
Dát nanne hypotesa ahte dáidá joavku geat ovdal ledje oahppit Sámi giella ja kultuvra fágas , geat de leat jávkan sámegielfágas .
Av Tabell 2.11 ser vi at faget Andrespråk 3 har eit langt større fråfall enn Andrespråk 2 .
Tabeallas 2.11 oaidnit fágas Nubbingiella 3 leat mihá eanegiid jávkan go Nubbingiella 2:s .
Dette styrkjer òg hypotesen om at det særleg er den elevgruppa som før 2006 ville ha valt Samisk språk og kultur , som har forsvunne frå samiskopplæringa .
Dat maiddái nanne hypotesa ahte lea erenoamážit dat ohppiidjoavkku mii ovdal 2006 livčče válljen Sámi giella ja kultuvra mii lea jávkan sámegieloahpus .
Dersom det var slik , blir jo det dystre biletet meir nyansert , ein har fått færre elevar , men dei elevane ein har att , er kanskje betre i samisk enn før .
Jus nu lei , de dat sevdnjes gáddu orru girjábut , dál leat unnit oahppit , muhto oahppit geat leat báhcán soitet máhttit eanet sámegiela go ovdal .
Og vi kan seia at det er språkpolitisk uheldig å slik gje slepp på ei stor elevgruppe som faktisk ønskjer å lære samisk .
Sáhttit maiddái dadjat ahte ii leat buorre giellapolitihkalaččat diktit mannat stuora ohppiidjoavkku mii fal háliida oahppat sámegiela .
Konklusjonen på dette blir at samiskfaget ikkje har greidd å halde på ei stor gruppe elevar som tidlegare valde samisk heilt frivillig , eller som iallfall hadde foreldre som valde faget frivillig for dei .
Čoahkkáigeassu lea ahte sámegielfága ii leat nagodan doalahit stuora ohppiid joavkku geat ovdal áibbas eaktodáhtolaččat válljejedje sámegiela , dahje geain goit ledje váhnemat geat válljejedje fága eaktodáhtolaččat sin ovddas .
2.4.6 Den tospråklege opplæringsmodellen Til no har nedgangen i elevtalet i faget samisk som andrespråk vore omtala som eit problem .
2.4.6 Guovttegielat oahpahusvuogádat Dássážii leat ságaškuššán ohppiidlogu njiedjama fágas sámegiella nubbingiellan váttisvuohtan .
Men kanskje er ikkje nedgangen sjølve problemet , nedgangen kan like gjerne sjåast som symptom på eit problem .
Muhto ii soaitte juste njiedjan váttisvuohta , njiedjama sáhttá liikka bures oaidnit symptoman muhtun váttisvuhtii .
Kanskje er opplæringsmodellen eit stort problem for faget i dag ?
Sammat oahpahusvuogádat soaitá stuora váttisvuohtan fágas dál ?
Vi har å gjera med ein gjeldande tospråkleg opplæringsmodell for Samisk som andrespråk som har som målsetting å gjera norskspråklege elevar tospråklege i norsk og samisk .
Fágas Sámegiella nubbingiellan lea mis dahkamuš doaibmi guovttegielat oahpahusvuogádagain , mas lea mihttomearri dahkat dárogielat ohppiid guovttegielagin dárogielagin – sámegielagin .
Men modellen inneheld ikkje dei midla som skal til for å nå målet .
Muhto modeallas eai leat ávdnasat maiguin galggaše olahit mihtuid .
Til dømes har samiskfaget etter gjeldande modell berre tre undervisningstimar for veka i grunnskulen , og samisk blir vanlegvis ikkje brukt med elevane i opplæringa utover desse tre timane .
Ovdamearka dihte leat dáláš sámegielfága vuogádagas dušše golbma oahpahusdiimmu vahkkus vuođđoskuvllas , ja dábálaččat eaige geavat sámegiela oahpahusas eará daid diimmuid .
Med slike middel til rådvelde kan modellen sjølvsagt ikkje oppfylle si eiga målsetjing om funksjonell tospråklegheit .
Dakkár ávdnasiiguin diehttelasat ii sáhte vuogádat ollášuhttit iežas mihttomeari doaibmi guovttegielatvuođa .
På grunn av manglande måloppnåing har det difor lenge vore stor foreldremisnøye med faget samisk som andrespråk .
Váhnemiid bealis lea leamaš guhká duhtameahttunvuohta sámegiella nubbingiella fágain váilevaš mihttomeriid olaheami dihte .
Også i år har norskspråklege foreldre til grunnskuleelevar i Indre Finnmark klaga på akkurat dette , og det har vore avisskriving omkring spørsmålet .
Maiddái dán jagi leat SisFinnmárkkus muhtun vuođđoskuvlaohppiid dárogielat váhnemat váidalan juste dan , ášši leat maiddái aviissas čállán .
Denne foreldremisnøya har vart ved i fleire år .
Dát váhnenduhtameahttunvuohta lea bistán ollu jagiid .
Resultatet låg føre i rapporten Opplæringa i samisk som andrespråk , utgjeven av Sámi allaskuvla / Samisk høgskole i 1998 .
Bohtosat almmuhuvve raporttas Sámegiella nubbingiella oahpahus Opplæringa i samisk 39 son andrespråk , ilmmuhan Sámi allaskuvla jagi 1998 .
Over 60 % av foreldra var her misfornøgde med sider av andrespråksopplæringa .
Badjel 60 % váhnemiin ledje duhtameahttumat osiiguin nubbingieloahpahusas .
Undersøkinga omfatta alle 38 elevar med samisk som andrespråk i Noreg i klassane 4 , 5 , 6 , 7 , 8 og 9 og foreldra deira .
Guorahallan fátmmastii buot ohppiid Norggas geain lei sámegiella nubbingiellan luohkáin 4 , 5 , 6 , 7 , 8 ja 9 ja sin váhnemiid .
Svarprosenten var høg .
Vástidanproseanta lei allat .
Derimot har det etterpå vore sett i gang forsøk med andre og sterkare opplæringsmodellar i samisk .
Baicca leat dan maŋŋil geahččalan bidjat johtui eará ja nannoseappot oahpahusvuogádagaid sámegillii .
Slike forsøk har vore vellykka , som til dømes det sørsamiske prosjektet ved Elgå oppvekstsenter på byrjinga av 2000-talet .
Dakkár geahččaleamit leat lihkostuvvan , nugo ovdamearka dihte lullisámegiela prošeakta Elgå bajásšaddanguovddážis 2000-logu álggu geahčen .
Prosjekta har likevel ikkje ført til at skuleverket har endra den forfeila faste modellen som framleis blir brukt .
Prošeakta ii leat goitge mielddisbuktán dan ahte skuvladoaimmahat lea rievdadan dan eahpelihkostuvvon vuogádaga mii ain geavahuvvo .
Tilsette og politikarar i Sametinget og tilsette og studentar ved Samisk høgskole har gjennom åra arrangert ei rekkje studieturar til andre minoritetsspråksområde i verda der ein har studert langt betre , sterkare og meir vellykka tospråklege opplæringsmodellar enn dei ein nyttar i andrespråksopplæringa i samisk .
Sámedikki bargit ja politihkkárat ja Sámi allaskuvlla bargit ja studeanttat leat jagiid mielde lágidan máŋggaid oahppomátkkiid eará minoritehtagiellaguovlluide máilmmis gos leat iskan guovttegielat oahpahusvuogádagaid mat leat ollu buorebut , nannoseappot ja eanet lihkostuvvan go dat maid atnit sámegiela nubbingieloahpahusas .
Dette gjeld til dømes maoriopplæringa på New Zealand og kymriskopplæringa i Wales .
Dát lea earret eará maorioahpahus New Zealandas ja Walesas kymriskaoahpahus .
Men den forfeila opplæringsmodellen i samisk som andrespråk har heller ikkje av den grunn vorte endra .
Muhto sámegiela nubbingiela boasttuduvvon oahpahusvuogádat ii leat dange dihte rievdaduvvon .
Studiet har gjeve ei rekkje samisklærarar fagleg innsikt i spørsmål omkring opplæring i innfødde minoritetsspråk som andrespråk .
Oahppu lea addán muhtun oasi sámegielaoahpaheddjiide fágalaš ipmárdusa gažaldagas oahpahus minoritehtagiella nubbingiellan .
Men det er ikkje lærarane som endrar strukturar og modellar i skuleverket .
Muhto eai oahpaheaddjit rievdat skuvladoaimmahaga struktuvrraid ja vuogádagaid .
Dei kan berre endre metodane .
Sii sáhttet dušše rievdadit metodaid .
Sjå Hirvonen , Vuokko ( doaim . ) 2003 : Sámi skuvla plánain ja praktihkas .
Geahča Hirvonen , Vuokko ( doaimm. ) 2003 : Sámi skuvla plánain ja praktihkas .
Mo dustet O97S hástalusaid ?
Mo dustet O97S hástalusaid ?
Oplandske bokforlag .
Kárašjohka : ČálliidLágádus
lærarar , elevar og foreldre har erfart i dei samiske områda og det internasjonal faglitteratur seier .
guovttegielagin 11. Oahpaheddjiid , ohppiid ja váhnemiin vásáhusain sámi guovlluin lea nappo oktasašvuohta dainna mii čuožžu internašunála fágagirjjálašvuođas .
Sjølv om dette lenge har vore kjent , har det likevel ikkje ført til endringar .
Vaikko dan nai leat guhka diehtán , de ii leat datge buvttihan rievdadusaid .
Difor vel dei bort faget .
Danne válljejit eret fága .
Det faktum at elevtalet ikkje går så mykje ned i samisk som førstespråk , underbyggjer denne hypotesen .
Duohtavuohta ahte ohppiidlohku ii njieja nu ollu sámegielas vuosttašgiellan , doahttala dán hypotesa .
Faget samisk som førstespråk følgjer ein heilt annan og sterkare opplæringsmodell , ein modell som erfaringsmessig fører til at elevane blir tospråklege .
Fága sámegiella vuosttašgiellan čuovvu áibbas eará ja nannoseappot oahpahusvuogádaga , vuogádaga mii vásáhusaid mielde dahká ohppiid guovttegielagin .
Dette er kanskje grunnen til at foreldra ikkje vel bort dette faget , slik dei gjer med faget samisk som andrespråk .
Dat sáhttá leat ággan dasa go váhnemat eai vállje eret dan fága , nugo dahket fágas sámegiella nubbingiellan .
Tilråding Norske skulestyresmakter har til no hatt 24 år på seg til å løyse spørsmålet om fagog timefordelinga for samisk som andrespråk i grunnskulen .
Rávvagat Norgga skuvlaeiseválddiin lea dássážii leamaš 24 jahki čoavdit fága- ja diibmojuohkin gažaldaga sámegiella nubbingiella fágas vuođđoskuvllas .
Dette problemet må løysast så fort som mogleg dersom ein ønskjer å demme opp for fråfallet frå faget samisk som andrespråk .
Dán váttisvuođa fertejit čoavdit jođánepmosit jus lea dáhttu hehttet njiedjama fágas sámegiella nubbingiellan .
Det andre problemet for andrespråksopplæringa i samisk er at ho ikkje oppfyller sine eigne planfesta mål om tospråklegheit .
Nubbi váttisvuohta sámegiella nubbingieloahpahusas lea go dat ii deavdde iežas mearriduvvon guovttegielalašvuođa mihtuid .
Dette kan òg vera ein grunn til at færre enn før vel faget .
Dat sáhttá maiddái leat sivvan dasa go dál válljejit fága unnit go ovdal .