pere/sami_parallel huggingface dataset:
Uavhengig av om fristen er oversittet vil departementet kunne oppheve eller endre planen av eget tiltak etter reglene i § 11–16 tredje ledd og § 12–13 tredje ledd .
Beroškeahttá das lea go áigemearri rihkkojuvvon vai ii , de sáhttá departemeanta loahpahit dahje rievdadit plána iežas áiguma vuođul § 11-16 goalmmát lađđasa ja § 12-13 goalmmát lađđasa njuolggadusaid vuođul .
En innsigelse alltid skal begrunnes .
Vuosttaldeapmi galgá álo ákkastuvvot .
Av begrunnelsen må det klart framgå hvorfor planen ikke kan godtas , og det må dokumenteres at det lovbestemte kriteriet for å fremme innsigelse er oppfylt .
Ákkasteamis galgá čielgasit boahtit ovdan manne plána ii sáhte dohkkehuvvot , ja ferte duođaštit ahte lágas mearriduvvon eavttut vuosttaldeami ovddideapmái leat ollašuhttojuvvon .
Mekling og behandling i departementet
Soabaheapmi ja meannudeapmi departemeanttas
Oppnås ikke enighet direkte mellom kommunen og den myndighet som gjør innsigelse gjeldende , skal det normalt foretas mekling av fylkesmannen .
Jus ii juksojuvvo ovttamielalašvuohta njuolgga gieldda ja dan eiseválddi gaskkas , mii ovddida vuosttaldeami , de galgá dábálaččat fylkkamánni čađahit soabaheami .
Dette skjer i praksis i stor utstrekning i dag , og det blir nå lovfestet at det normalt skal foretas mekling .
Dát dáhpáhuvvá geavadis hui dávjá dál , ja dál mearriduvvo lága bokte ahte dábálaččat galgá čađahuvvot soabaheapmi .
Målet med meklingen er å komme fram til enighet .
Soabaheami ulbmil lea oasehasaid soabahit ovttamielalažžan .
Meklingen skal ta utgangspunkt i de overordnede føringene for planlegging som følger av statlige vedtak og retningslinjer etter lovens kapittel 6 , og øvrige statlige retningslinjer på den aktuelle sektor .
Soabaheami vuođđun galget leat dat bajimus láidestusat plánemii mat čuvvot stáhta mearrádusain ja láiddanjuolggadusain lága kapihtal 6 vuođul , ja eará stáhta láiddanjuolggadusain guoskevaš suorggis .
Er innsigelsen begrunnet i saksbehandlingsfeil , vil det måtte vurderes om feilen skal rettes gjennom en ny prosess , eller om feilen skal føre til at selve planen endres .
Go vuosttaldeami ágga lea áššemeannudanmeattáhus , de ferte árvvoštallat sáhttá go meattáhusa njulget ođđa proseassas , vai galgá go meattáhus dagahit ahte ieš plána rievdaduvvo .
Det skal ordinært foretas mekling .
Dábálaččat galgá čađahuvvot soabaheapmi .
I de tilfeller partene mener at mekling ikke har noen hensikt , kan mekler utelate og foreta mekling .
Dalle go oasehasat oaivvildit ahte soabaheami ii gánnát čađahit , de sáhttá soabaheaddji hilgut soabaheami .
Når meklingen er avsluttet , treffer kommunen vedtak om planen .
Go soabaheapmi lea loahpahuvvon , de gielda dahká mearrádusa plána hárrái .
Dersom enighet ikke oppnås i meklingen , og kommunen i sitt vedtak ikke tar hensyn til innsigelsen , sendes planen med innsigelse til departementet .
Jus ii sáhte juksat ovttamielalašvuođa soabaheamis , ja gielda mearrádusastis ii vuhtiiváldde vuosttaldeami , de sáddejuvvo plána oktan vuosttaldemiin departementii .
Mekleren må , når saken går til departementet , gi sin tilråding i saken , med begrunnelse .
Soabaheaddji galgá , go ášši manná departementii , addit rávvehusa áššái , oktan ákkastemiin .
Departementet står fritt ved avgjørelsen av saken om innsigelsen skal tas til følge og planen endres eller oppheves , eller om planen skal bli stående slik kommunen har lagt opp til .
Departemeanta lea sorjjasmeahttun go mearrida galgá go vuosttaldanášši vuhtiiváldojuvvot ja plána rievdaduvvot vai loahpahuvvot , vai galgá go plána bisuhuvvot nu mo gielda lea jurddašan .
Departementets vedtak i saken kan ikke påklages .
Departemeantta mearrádusa áššis ii leat vejolaš váidit .
6 Sørsamer , østsamer / skoltesamer og lulesamer
6 Oarjelsámit , nuortasámit / goltásámit ja julevsámit
6.1 Det samiske mangfoldet
6.1 Sámi máŋggadáfotvuohta
Samisk kultur framtrer i ulike former avhengig av blant annet næring og om samene er bosatt ved kysten , fjorder , elver eller i innlandet .
Sámi kultuvra albmana iešguđet hámis dan mielde guđe ealáhussii sámit gullet ja ássetgo rittuin , vuonain , johkagáttiin vai siseatnamiin .
Foruten nordsamene , som er den største samiske gruppen , finnes det også mindre grupper blant samene i Norge .
Earret davvisámiid , mii lea stuorámus sámi joavku , gávdnojit maiddái smávit joavkkut sámiid gaskkas Norggas .
Disse gruppene har egne dialekter som til dels er svært forskjellige fra nordsamisk .
Dáin joavkkuin leat iežaset suopmanat mat leat oalle earaláganat go davvisámegiella .
Det finnes også enkelte i Norge som har en pitesamisk tilhørighet .
Gávdnojit maiddái muhtumat Norggas geain lea bihtánsámi gullevašvuohta .
Regjeringen mener at enkelte av de mindre gruppenes behov , bare kan bli møtt gjennom særtiltak , for eksempel når det gjelder språk , kultur og utdanning .
Ráđđehus oaivvilda ahte muhtun dáid smávit joavkkuid dárbbut sáhttet dušše ovddaldastojuvvot sierradoaibmabijuiguin , ovdamearkka dihtii giela , kultuvrra ja oahpu hárrái .
Myndighetene legger derfor stor vekt på å bevare og utvikle sørsamisk , østsamisk / skoltesamisk og lulesamisk språk og kultur .
Danne atnet eiseválddit dettolažžan seailluhit ja gárgedit oarjelsámi , nuortasámi / goltásámi ja julevsámi giela ja kultuvrra .
En aktiv offentlig virkemiddelbruk , spesielt knyttet til de mindre samiske gruppene , vil bidra til å styrke det kulturelle mangfoldet i det samiske samfunnet .
Árjjáláš almmolaš váikkuhangaskaoapmeatnu , erenoamážit dakkár mii čatnasa smávit sámi joavkkuide , veahkeha nannet sámi servodaga kultuvrralaš máŋggadáfotvuođa .
6.2 Sørsamer
6.2 Oarjelsámit
Det sørsamiske området på norsk side strekker seg fra Saltfjellet i nord til Engerdal kommune i Hedmark i sør .
Oarjelsámi guovlu vakŋu davvin Sáltoduoddara rájes gitta máttás Engerdal gildii Hedmárkui .
Området hører administrativt inn under fire fylker og 70 kommuner , og er delt inn i tre ulike reinbeitedistrikter .
Guovlu gullá hálddahuslaččat njealji fylkka ja 70 gieldda vuollái , ja lea juhkkojuvvon golmma iešguđet boazodoalloorohahkii .
Den samiske bosettingen er spredt .
Sámit ásset bieđgguid .
De fleste samiske familiene i området er i stor grad tilknyttet reindriften .
Eanaš sámi bearrašat guovllus leat váldosaččat čadnojuvvon boazodollui .
I følge reindriftsmanntallet for 1999 er det 110 driftsenheter i det sørsamiske området på norsk side .
Boazodoalloolmmošlogu 1999 mielde leat 110 doalloovttadaga oarjelsámi guovllus Norgga bealde .
Duodji er også et sentralt kulturskapende og identitetsskapende element .
Duodji lea maiddái guovdilis kulturávdnejeaddji ja identitehttaávdnejeaddji oassi .
Historisk har sørsamene hatt nære forbindelser med hverandre , uansett om de har bodd på norsk eller svensk side av grensen .
Historjjálaččat leat oarjelsámiin leamaš lagas oktavuođat guđetguimmiideasetguin , beroškeahttá leatgo sii ássan Norgga vai Ruoŧa bealde rájá .
Sørsamene har ved flere anledninger ført saker for domstolene i forbindelse med sedvanemessig bruk av tradisjonelle beiteområder .
Oarjelsámit leat máŋgga oktavuođas vuodján áššiid duopmostuoluid ovdii guohtuneatnamiid vieruiduvvan geavaheami dihtii .
Nyere saker er blant annet Korssjøfjell- , Aursund- , Tamnes- og Selbusaken .
Ođđaset áššit leat earret eará Korssjøfjell- , Aursund- , Tamnes- ja Selbuášši .
Sørsamene har tapt store beiteområder etter 2. verdenskrig i forbindelse med vassdragsreguleringer .
Oarjelsámit leat manahan stuorra guohtunguovlluid maŋŋil 2. máilmmisoađi čázádatásahallamiid geažil .
Det sørsamiske området har i dag to samiske kulturinstitusjoner – Saemien Sijte på Snåsa og Sijti Jarnge i Hattfjelldal .
Oarjelsámi guovllus leat guokte sámi kulturinstitušuvnna – Saemien Sijte Snoases ja Sijti Jarnge Aarbortes .
NRK Sámi Radio har lokalkontor på Snåsa og har to sørsamiske sendinger i uka .
NRK . Sámi Radios lea báikkálaškantuvra Snoases ja guokte oarjelsámegiel sáddaga vahkus .
Lange avstander og små språkmiljøer har gjort det vanskelig å opprettholde og utvikle sørsamisk språk .
Guhkes gaskkat ja smávva giellabirrasat leat dahkan váttisin bisuhit ja gárgedit oarjelsámi giela .
Det er en utfordring å gi et godt opplæringstilbud i sørsamisk .
Hástalus lea addit buori oahpahanfálaldaga oarjelsámegielas .
Undervisningstilbudet på grunnskolenivå er i hovedsak konsentrert til de to sameskolene i Hattfjelldal og Snåsa .
Oahpahanfálaldat vuođđoskuvladásis lea čohkkejuvvon guovtti sámeskuvlii Aarbortii ja Snoasii .
På videregående nivå er det Mosjøen videregående skole som har ansvar for opplæringen i sørsamisk .
Joatkkaskuvlla dásis lea Musarre ( Mosjøen ) joatkkaskuvllas ovddasvástádus oarjelsámegiela oahpaheamis .
Videre har Høgskolen i Nord-Trøndelag et særlig ansvar for å gi utdanningstilbud i sørsamisk språk og kultur .
Dasto lea Davvi-Trøndelága allaskuvllas vásedin ovddasvástádus addit oarjelsámi giela ja kultuvrra oahppofálaldaga .
Høgskolen på Nesna har bidradd til etableringen av Forum for sørsamisk språk og kultur , som har sekretariat ved Mosjøen videregående skole .
Nesna allaskuvla lea veahkehan álggahit Oarjelsámi giela ja kultuvrra foruma mas lea čállingoddi Musarre joatkkaskuvllas .
Det finnes noen få lærebøker på sørsamisk .
Moadde oahppagirjji gávdnojit oarjelsámegillii .
Sørsamisk tale- og skriftspråk er svært ulikt de øvrige samiske dialektene .
Oarjelsámi hállan- ja čállingiella lea hui earalágan go eará sámi suopmanat .
Sametinget har utarbeidet en sørsamisk språkplan ( 1993 ) der det sies at språkarbeid skal styrkes og utvikles i alle språkregioner .
Sámediggi lea ráhkadan oarjelsámi giellaplána ( 1993 ) mas daddjojuvvo ahte giellabargu galgá nannejuvvot ja gárgeduvvot buot giellaguovlluin .
Sametinget foreslår at det på sikt etableres samiske språksentra i områdene Rana og Røros .
Sámediggi evttoha ahte guhki vuollái álggahuvvojit sámi giellaguovddážat Ruovat ( Rana ) ja Plassje guvlui .
Boks 6.7 Saemien Sijte og Sijti Jarnge
Boksa 6.7 Saemien Sijte ja Sijti Jarnge
Saemien Sijte er et sørsamisk museum og kulturhus på Snåsa som har vært i drift siden 1980 .
Saemien Sijte lea oarjelsámi dávvirvuorká ja kulturviessu Snoases mii lea leamaš doaimmas 1980 rájes .
Kulturhuset skal drive forskning , dokumentasjon , bevaring og formidling av samisk kulturhistorisk kunnskap .
Kulturviessu galgá doaimmahit sámi kulturhistorjjálaš dieđu dutkama , duođašteami , seailluheami ja gaskkusteami .
Hensikten med kulturhuset er å styrke den sørsamiske identiteten og fellesskapsfølelsen .
Kulturviesu háhkun lea nannet oarjelsámi identitehta ja searvevuođadovddu .
Dette skal blant annet skje gjennom å utvikle den eksisterende museumsutstillingen samt ved å gi informasjon på internett .
Dát galgá dáhpáhuvvat earret eará dálá dávvir ­vuorkáčájáhusa gárgedemiin ja diehtojuohkimiin interneahtas .
Saemien Sijte , med lokale kontorer , er blitt et møtested for samiske institusjoner og interesser : Duodjiinstituhtta , Reindriftsforvaltningen for Nord-Trøndelag , Sametingets Kultur- og næringsavdeling og Nord-Trøndelag Reinsamelag .
Saemien Sijte , oktan báikkálaš kantuvrraiguin , lea šaddan sámi institušuvnnaid ja beroštusaid gávnnadanbáikin : Duodji instituhtta , Davvi-Trøndelága boazodoallohálddahus , Sámedikki kultur- ja ealáhusossodat ja Davvi-Trøndelága Johttisámesearvi .
Saemien Sijte ble i 1996 utpekt av Sametinget til nasjonal samisk kulturinstitusjon .
Sámediggi válljii Saemien Sijtte 1996 álbmotlaš sámi kulturinstitušuvdnan .
Sijti Jarnge ( samisk kultursenter ) ble bygget på 1980-tallet og ligger i Hattfjelldal .
Sijti Jarnge ( sámi kulturguovddáš ) huksejuvvui 1980-logus ja lea Aarbortes .
Senteret eier en samisk bokbuss som reiser rundt til både svenske og norske samer .
Guovddáš eaiggáduššá sámi girjebusse mii johtala sihke Ruoŧa ja Norgga sámiid mielde .
Bokbussens virksomhet utgjør et viktig bidrag i styrkingen av sørsamisk identitet og språk .
Girjebusse doaibma lea deaŧalaš veahkki oarjelsámi identitehta ja giela nannemis .
6.3 Østsamer / skoltesamer
6.3 Nuortasámit / goltásámit
Østsamene / skoltesamene i Norge bor i Neiden i Sør-Varanger kommune i Finnmark .
Norgga nuortasámit / goltásámit ( nuortalaččat ) ásset Njávdámis Mátta-Várjjaga gielddas Finnmárkkus .
Vel halvparten av den opprinnelige siidaen ligger i dag på finsk side av grensen .
iega bealli álgovuolggalaš siiddas lea dál Suoma bealde rájá .
Østsamene / skoltesamene er i dag den minste gruppen blant samene , samtidig som den er en liten minoritet i sitt opprinnelige landområde .
Nuortasámit / goltásámit leat dán áigái unnimus sámi joavku , seammás go sii leat unna veahádagaš iežaset álgovuolggalaš eanaguovllus .
Østsamene / skoltesamene skiller seg fra den øvrige samiske folkegruppen når det gjelder språk og reli gion .
Nuortasámit / goltásámit sierranit sámi álbmotjoavkkus muđui giela ja oskkoldaga dáfus .
I Sevettijärvi / — eavetjávri i Finland bor det flere østsamer / skoltesamer enn i Norge .
— eavetjávrris Suomas ásset eambbo nuortasámit / goltásámit go Norggas .
Det er stort sett de eldre som snakker språket .
Eanaš dušše vuorraset olbmot hállet giela .
En skole i området gir en viss opplæring på østsamisk / skoltesamisk .
Okta skuvla guovllus addá muhtun muddui oahpaheami nuortasámegillii / goltásámegillii .
I Norge finnes det i dag ingen opplæringstilbud i østsamisk / skoltesamisk og det foregår ingen utvikling av læremidler .
Norggas ii gávdno dál makkárge oahpahanfálaldat nuortasámegillii , / goltásámegillii iige gávdno makkárge oahppaneavvogárgedeapmi .
Sametinget vil i fremtiden satse på tiltak rettet mot barn og unge i det østsamiske / skoltesamiske samfunnet for å styrke deres identitet .
Sámediggi áigu boahtteáiggis nannet doaibmabijuid mat leat oaivvilduvvon nuortasámi / goltásámi servodaga mánáide ja nuoraide vai sin identitehtta nannejuvvo .
Sametinget ser behov for samarbeid med Finland om språkrevitalisering .
Sámediggi oaidná dárbbu ovttasbargat Suomain giellaealáskahttima hárrái .
Eldre som kan språket er med som hjelpere i undervisningen , men ikke i det omfang som er ønsket .
Boarrásat geat máhttet giela leat mielde veahkeheamen oahpahusas , muhto eai dan meare go livčče sávvojuvvon .
Det finnes få østsamiske / skoltesamiske bøker og mangelen på undervisningsmateriale er stor .
Gávdnojit maiddái uhccán nuortasámegiel / goltásámegiel girjjit , ja oahpahusávdnasiid váili lea stuoris .
Nordisk Samisk Institutt viderefører prosjektet i 2001/2002 , med midler fra EU.
Sámi Instituhtta joatká projeavtta 2001/2002 EU-ruđaiguin .
Østsamene / skoltesamene har siden de ble kristnet av russiske misjonærer på 1500-tallet , bekjent seg til den russisk-ortodokse tro .
Nuortasámit / goltásámit leat das rájes go dahkkojuvvojedje kristtalažžan 1500-logus , dovddastan ruošša-ortodoksalaš oskku .
Det ble da bygd et ortodoks kapell i Neiden som står i skoltebyen og fortsatt er i bruk .
Dalle huksejuvvui ortodoksalaš kapealla Njávdámii mii lea Nuortalašgilis ja ain anus .
På slutten av 1970-tallet fremmet østsamene / skoltesamene krav om å få etablere reindriftsvirksomheten i sitt gamle område .
1970-logu loahpas ovddidedje nuortasámit / goltásámit gáibádusaid beassat álggahit boazodoallodoaimma iežaset dološ guvlui .
Både Reindriftsforvaltningen og domstolene slo fast at de aktuelle østsamer / skoltesamer hadde rett til reindrift .
Sihke Boazodoallohálddahus ja duopmostuolut nannejedje ahte guoskevaš nuortalaččain lei vuoigatvuohta boazodollui .
I dag er situasjonen den at østsamene / skoltesamene har rett til reindrift , men de har i praksis ikke fått starte med reindrift fordi det ikke er ledige driftsenheter i området .
Dál lea dilli dakkár ahte nuortalaččain lea vuoigatvuohta boazodollui , muhto sii eai leat geavadis beassan álgit boazodoaluin dasgo eai leat guoros doalloovttadagat guovllus .
Østsamene / skoltesamene drev tidligere et utstrakt kyst- og fjordfiske i Varanger .
Nuortasámit / goltásámit doaimmahedje ovdal viiddisis riddo- ja vuotnaguolásteami Várjjagis .
Dette fisket , sammen med laksefisket og reindriften , var grunnpilarene i næringsgrunnlaget .
Dát guolásteapmi , oktan luossabivdduin ja boazodoaluin , ledje ealáhusvuđđosa válddahagat .
Laksefisket i Neiden er i dag basert på turistfiske , og inntektene fordeles på de som er medlemmer av « Neidenelvas Fiskefellesskap » .
Luossabivdu Njávdámis vuođđuduvvá dán áigái turistaguolásteapmái , ja boađuid juogadit sii geat leat miellahttun « Njávdánjoga Guolástansearvevuođas » .
Det tidligere østsamiske / skoltesamiske kastenotfisket ( livjelakfiske ) er i stor grad overtatt av den øvrige innflyttede befolkningen , og er blitt et fellesfiske for de som eier og dyrker jord i Neidendalføret .
Ovddeš nuortasámi / goltásámi livjelak ­guolásteami lea eanaš muddui váldán vuollásis eará sisafárren veahkadat , ja dat lea šaddan oktasašguolásteapmin sidjiide geat eaiggáduššet ja gilvet eatnamiid Njávdánleagis .
Tilflytting , særlig fra Finland , fra midten av 1800-tallet , og det faktum at østsamene / skoltesamene i dag er en liten minoritet i Sør-Varanger kommune , har bidratt til at østsamene / skoltesamene har mistet mange av sine gamle rettigheter og er kommet i en meget vanskelig situasjon , både språklig og kulturelt .
Sisafárren , eren ­oamážit Suomas , 1800-logu gaskkamuttu rájes , ja dat duohtadilli ahte nuortasámit / goltásámit dán áigái leat unna veahádagaš Mátta-Várjjaga gielddas , leat dagahan ahte nuortasámit / goltásámit leat massán olu boares vuoigatvuođaideaset ja leat šaddan hui váttes dillái , sihke gielalaččat ja kultuvrralaččat .
Samerettsutvalget har i sin andre delinnstilling ( NOU .
Sámi vuoigatvuođalávdegoddi lea nuppi oassečielggadusastis ( NOU .
1997 : 4 ) behandlet en rekke forslag som er begrunnet i behovet for å bevare og utvikle den særegne østsamiske / skoltesamene kulturen .
1997 : 4 ) gieđahallan máŋga evttohusa mat leat vuođustuvvon dárbbuin seailluhit ja gárgedit erenoamáš nuortasámi / goltásámi kultuvrra .
Finland har de siste femti årene prøvd å legge forholdene til rette for at den østsamiske / skoltesamiske befolkningen skal ha muligheter til å bevare sin egenart , levemåte og kultur .
Suopma lea maŋimuš vihtta jagi geahččalan láhčit dilálašvuođaid nu ahte nuortasámi / goltásámi veahkadagas galget leat vejolašvuođat seailluhit iežaset iešlági , eallinvuogi ja kultuvrra .
En ny skoltelov ble vedtatt i 1995 .
Ođđa goltáláhka mearriduvvui 1995 .
Skolteloven er en spesiallov som har til formål å forbedre østsamenes / skoltenes inntektsmuligheter og livsforhold generelt , samtidig som den skal bevare og fremme skoltekulturen .
Goltáláhka lea sierraláhka man ulbmilin lea buoridit nuortasámiid golttáid boahtovejolašvuođaid ja eallindilálaš-vuođaid oppalohkái , seammás go galgá seailluhit ja ovddidit nuortasámi / goltásámi kultuvrra .
Loven er knyttet til naturnæringsutøverne i de nordlige delene av Finland .
Láhka lea čadnojuvvon Suoma davit osiid luondduealáhusdoaimmaheddjiide .
De nordiske sameministrene og sametingspresidentene ble i fellesmøte 2. november 2000 enige om å vurdere grenseoverskridende tiltak og samarbeidsprosjekter som bidrar til å styrke og utvikle østsamenes / skoltesamenes språk og kulturgrunnlag .
Davviriikkalaš sámeministarat ja sámediggepresideanttat sohpe oktasaščoahkkimis skábmamánu 2. 2000 árvvoštallat rádjarasttideaddji doaibmabijuid ja ovttasbargoprojeavttaid mat veahkehit nannet ja gárgedit nuortasámiid / goltásámiid giela ja kulturvuđđosa .
Regjeringen ser behov for samarbeid , spesielt med Finland , for å bevare og utvikle den østsamiske / skoltesamiske kulturen .
Ráđđehus oaidná dárbbu ovttasbargui , eren ­oamážit Suomain , seailluhan ja gárgedan dihtii nuortasámi / goltásámi kultuvrra .
Østsamenes / skoltesamenes naturlige og historiske fellesskap vil kunne revitaliseres og utvikles ved ulike former for kulturelt og næringsmessig samarbeid mellom de landene hvor østsamer / skoltesamer bor .
Nuortasámiid / goltásámiid lunddolaš ja historjjálaš searvevuohta sáhttá ođđasisvirkkosmahttojuvvot ja gárgeduvvot iešguđet lágan kultuvrralaš ja ealáhuslaš ovttasbarggu hámis daid riikkaid gaskkasjgos nuortasámit ásset .
I den forbindelse kan nevnes at Samisk kulturminneråd i 2–3 år har samarbeidet med Finland og Russland om registrering av østsamiske / skoltesamiske kulturminner .
Dan oktavuođas sáhttá namahuvvot ahte Sámi kulturmuitoráđđi lea 1–3 jagi ovttasbargan Suomain ja Ruoššain nuortasámi / goltásámi kultur- ­muittuid logahallamiin .
Kommunal- og regionaldepartementet har i 2001 gitt støtte til to østsamiske / skoltesamiske prosjekter : De samiske samlingers prosjekt « Østsamiske tidsbilder i det nye tusenåret – kulturelle dialoger » er et dokumentasjonsprogram om østsamene / skoltesamene .
Gielda- ja guovlodepartemeanta lea 2001 addán doarjaga guovtti nuortasámi / goltásámi projektii : Sámiid Vuorká-Dávviriid projektii « Nuortasámi áigegovat ođđa jahkeduháhis – kultuvrralaš dialogat » lea duođaštanprojeakta nuortasámiid / goltásámiid birra .
Intensjonen er å synliggjøre aspekter ved situasjonen for østsamer / skoltesamer i dag ved å få frem mangfoldet i østsamisk / skoltesamisk identitetsuttrykk .
Háhku lea oinnolažžan dahkat beliid nuortasámiid / goltásámiid dálá dilis dainna lágiin ahte nuortasámi / goltásámi identitehttaolggosbuktima máŋggadáfotvuohta ožžojuvvo ovdan .
Et prosjekt som er iverksatt av Tromsø museum skal dokumentere østsamenes / skoltesamenes bosetting , kultur og samtidshistorie i Norge , Finland og Russland .
Pro ­jeakta man Romssa musea lea álggahan , galgá duođaštit nuortasámiid / goltásámiid ássama , kultuvrra ja dálááiggehistorjjá Norggas , Suomas ja Ruoššas .
I tillegg skal det formidle eksakt informasjon om Neidenskoltenes situasjon i dag ; deres kulturelle , sosiale , næringsmessige , religiøse og politiske situasjon .
Lassin galgá gaskkustit dárkilis informašuvnna Njávdán-sámiid dálá dilis ; sin kultuvrralaš , sosiála , ealáhuslaš , oskkoldatlaš ja poli ­tihkalaš dilis .
I 2000 ble det vedtatt å frede Skoltebyen kulturminnevernområde i Neiden .
2000 mearriduvvui ráfáidahttit Nuortalašgili kulturmuitoguovlun Njávdámis .
Hovedmålsettingen med kulturminnevernområdet er at det skal legge til rette for og bidra til formidling , vedlikehold og utvikling av østsamisk / skoltesamisk kultur .
Váldojuksanmearrin lea ahte galgá lágidit dilálašvuođaid ja veahkehit nuortasámi / goltásámi kultuvrra gaskkusteapmái , máŧasdoallamii ja gárgedeapmái .
Østsamene / skoltesamene selv , deres organisasjoner og Sametinget er aktivt med i arbeidet .
Nuortasámit / goltásámit ieža , sin organisašuvnnat ja Sámediggi leat árjjálaččat mielde barggus .
Boks 6.8 Østsamisk museum i Neiden
Boksa 6.8 Nuortasámi dávvirvuorká Njávdámis
Sametinget har valgt Østsamisk museum i Neiden , Sør-Varanger , som samisk tusenårssted .
Sámediggi lea válljen Nuortasámi dávvirvuorkká Njávdámis Mátta-Várjjagis sámi jahkeduhátbáikin .
Sametinget har anbefalt et areal på 1000 m 2 og en kostnadsramme på 25 mill. kroner , inkludert 4 mill. kroner til utstillinger .
Sámediggi lea nevvon geavahit areála mii lea 1000 m 2 ja mas lea gollorámman 25 milj. kruvnnu oktan 4 milj. kruvnnuin čájáhusaide .
Planene er vurdert av Statsbygg som anslår kostnadene til bygget til å ligge 4–9 mill. kroner over Sametingets anbefaling .
Plánaid lea árvvoštallan Statsbygg mii rehkenastá vistti goluid šaddat 4–9 milj. kruvnnu bajábealde Sámedikki neavvaga .
Prosjektet har vært drøftet i møter mellom Kulturdepartementet og Sametinget .
Projeakta lea ságaškuššojuvvon Kultuvradepartemeantta ja Sámedikki gaskasaš čoahkkimiin .
De samiske samlinger i Karasjok igangsatte museumsvirksomheten i Neiden som et prosjekt med tilskudd i 1999 og 2000 på totalt 1,6 mill. kroner fra Kommunal- og regionaldepartementet , Sør-Varanger kommune og Sametinget .
Sámiid Vuorká-Dávvirat Kárášjogas álggahedje dávvirvuorkádoaimma Njávdámii projeaktan mas lei 1999 ja 2000 ovddas oktiibuot 1,6 milj. kruvdnosaš doarjja Gielda- ja guovlodepartemeanttas , Mátta-Várjjaga gielddas ja Sámedikkis .
Markeringen av tusenårsstedet fant sted i august 2000 .
Jahkeduhátbáikki čalmmusteapmi dáhpáhuvai borgemánus 2000 .
Prosjektet gjennomføres i samarbeid med Kulturdepartementet , Sametinget og Sør-Varanger kommune .
Projeakta čađahuvvo ovttasbarggus Kultuvradepartemeanttain , Sámedikkiin ja Mátta-Várjjaga gielddain .
6.4 Lulesamer
6.4 Julevsámit
Nord-Salten , kommunene Tysfjord , Hamarøy og Sørfold , er den sentrale delen av det lulesamiske området i Norge .
Nuor-Sállto , suohkanat Divtasvuodna , Hábmer ja Oarjjelifuolldá , lea Norgga julevsámi guovddášguovlu .
Lulesamer snakker det samme språket , lulesamisk , på norsk og svensk side av grensen .
Julevsámit hállet ovtta giela Norgga ja Ruoŧa bealde rájá .
På 1700- og 1800-tallet ble leveforholdene vanskelige for lulesamene som bodde i grenseområdene mot Sverige .
1700- ja 1800-logus šadde eallindilálašvuođat váttisin julevsámiide geat ásse rádjaguovlluin Ruoŧa vuostá .
De ble tvunget til å flytte ut mot kysten .
Sii bággehalle fárret rittu guvlui .
Bare enkelte ord og flere stedsnavn henger fortsatt igjen fra den opprinnelige « sjøsamiske » dialekten .
Dušše muhtun sánit ja máŋga báikenama gávdnojit álgovuolggalaš « mearrasámi » suopmanis .
Man regner med at det i dag er to-tre tusen lulesamer i Norge og Sverige .
Rehkenastojuvvojit gávdnot guokte-golbma duhát julevsápmelačča Norggas ja Ruoŧas .
Samene i Nord-Salten har tradisjonelt først og fremst vært fiskere .
Sámit Nuor-Sálltos leat árbevirolaččat vuosttažettiin leamaš guolásteaddjit .
Tamreindrift har spilt en stor rolle for lulesamisk kultur på svensk side av grensen .
Boazodoalus lea leamaš deaŧalaš rolla julevsámi kultuvrii Ruoŧa bealde rájá .
Enkelte lulesamer har også drevet med jordbruk og husdyrhold .
Muhtun julevsámit leat maiddái bargan eanadoaluin ja šibitdoaluin .
Det lulesamiske språket ( julevsámegiella ) brukes på norsk side i Ballangen , Tysfjord , Hamarøy og Folda , og i Jokkmokk og den sørlige del av Gällivare i Sverige .
Julevsámegiella geavahuvvo Norgga bealde Bállagis , Divttasvuonas , Hábmeris ja Fuolldás , ja Dálvadisas ( Johkamohkis ) ja oarjjit oasis Vátsjiris ( Jielleváris ) Ruoŧa bealde .
Lulesamene har manglet lærebøker og lærere som kunne språket .
Julevsámiin leat váilon oahppagirjjit ja oahpaheaddjit geat máhttet giela .
I 1983 startet Bodø lærerhøgskole undervisning i lulesamisk .
1983 álggahii Budejju oahpaheaddjeallaskuvla julevsámegiela oahpahusa .
I tillegg underviser enkelte grunnskoler og Hamarøy videregående skole i språket .
Lassin oahpahit muhtun vuođđoskuvllat ja Hábmera joatkkaskuvla julevsámegiela .
Sametinget har en egen medarbeider som jobber med lulesamisk på Drag i Tysfjord .
Sámedikkis lea sierra mielbargi gii bargá julevsámegielain Ájluovtas Divttasvuonas .
6.4.1 Hellemoprosjektet
6.4.1 Oarjjevuonaprojeakta
Hellemoprosjektet er et stedsutviklingsprosjekt i Musken .
Oarjjevuonaprojeakta lea báikegárgedanprojeakta Mosskes .
Prosjektet , som er en del av handlingsplanen for Hellemofjorden , er utarbeidet av lokalmiljøet i samarbeid med Tysfjord kommune .
Projeakta , mii lea oassi Oarjjevuona doaibmaplánas , lea ráhkaduvvon báikkálašbirrasis ovttasbarggus Divttasvuona suohkaniin .
Kommunal- og regionaldepartementet bidro til prosjektet ved å styrke Samisk utviklingsfond med 1 mill kr pr. år , som en ekstraordinær bevilgning i årene 1997–1999 .
Gielda- ja guovlodepartemeanta veahkehii sakka projeavtta go nannii Sámi ovddidanfoandda 1 milj. kruvnnuin jahkásaččat ereliiggánis juolludussan jagiin 1997–1999 .
Det ble i årene 1997–98 bevilget støtte fra Samisk utviklingsfond til innkjøp av 3 kystfiskefartøyer til Musken .
Jagiin 1997–1998 juolludii Sámi ovddidanfoanda doarjaga 3 riddoguolástanfatnasii Mosskái .
Husbanken har gjeninnført utlån for finansiering av ny boligbygging på stedet .
Viessobáŋku lea ođđasis addigoahtán loanaid viessohuksemiid ruhtadeapmái báikái .
Stedets skole som over lengre tid har vært truet med nedleggelse , har fortsatt et lavt , men stabilt elevgrunnlag .
Báikki skuvllas mii guhkit áigge lea áitojuvvon heaittihuvvot , lea ain vuollegis , muhto bissulis ohppiidlohku .
Det mangler imidlertid fortsatt etablering av næringsvirksomhet som kan gi et mer stabilt næringsgrunnlag til stedet .
Almmatge váilot ain ealáhusdoaimmaid álggaheamit mat sáhtášedje addit báikái bissulet ealáhusvuđđosa .
Fortsatt bosetting i Musken er meget viktig for bevaring av lulesamisk kultur .
Joatkevaš ássan Mosskes lea deaŧalaš julevsámi kultuvrra seailluheapmái .
Grunnet stedets geografiske beliggenhet , er fiskeoppdrett ansett for å være en relevant næring å satse på som grunnlag for sysselsetting .
Báikki geográfalaš sajádaga geažil , lea guollebiebman adnojuvvon čuožžovaš ealáhussan man sáhtášii nannet báikki barggahusa vuođusin .
Videre skal fortsatt bruk av området utredes .
Maiddái galgá guovllu joatkevaš geavaheapmi čielggaduvvot .
Boks 6.9 Árran lulesamiske senter
Boksa 6.9 Árran julevsámij guovdásj
Árran lulesamisk senter på Drag i Tysfjord kommune , etablert 30. juli 1994 , har som primær oppgave å forvalte lulesamisk språk og kulturarv .
Árran julevsámij guovdásj Ájluovtas Divttasvuona suohkanis ásahuvvon suoidnanánu 30.6. 1994 , lea váldodahkamuššan hálddahit julevsámi giela ja kulturárbbi .
Etableringen av Árran lulesamisk senter har bidradd til positive ringvirkninger i området .
Árran julevsámij guovdátsja álggaheapmi lea dagahan positiiva oalgeváikkuhusaid guvlui .
Senteret inneholder bibliotek , språk- og studiesenter , museum og barnehage .
Guovddážis lea girjerádju , giella- ja lohkanguovddáš , dávvirvuorká ja mánáidgárdi .
Sametinget og Høgskolen i Bodø leier lokaler i senteret .
Sámediggi ja Budejju allaskuvla láigohit lanjaid guovddážis .
Omtrent 40 personer arbeider ved Árran .
Birrasiid 40 olbmo barget Árranis .
6.5 Tiltak
6.5 Doaibmabijut
Regjeringen vil , i tilknytning til Samerettsutvalgets videre arbeid , sørge for at lule- og sørsamiske sedvaner og rettsoppfatninger blir utredet .
Ráđđehus áigu , Sámi vuoigatvuođalávdegotti viidáset barggu olis , fuolahit ahte julev- ja oarjelsámi virolašvuođat ja riekteoainnut čielggaduvvojit .
Regjeringen vil bidra til at det utvikles læremidler på sørsamisk , østsamisk / skoltesamisk og lulesamisk .
Ráđđehus áigu veahkehit gárgedahttit oahppaneavvuid oarjelsámegillii , nuortasámegillii / goltásámegillii ja julevsámegillii .
6 Reindriftslovgivningen i Sverige og Finland
Boazodoallolága birra 6 Boazodoallolágat Ruoŧas ja Suomas
Det foregår reindrift i en del andre land .
Maiddái eará riikkain lea boazodoallu .
Det vises til kapittel 8 i utvalgets utredning hvor det er gjort nærmere rede for dette .
Čujuhit lávdegotti čielggadeami 8. kapihttalii , gos lea eanet muitaluvvon dan birra .
Her skal det bare gis en omtale av den rettslige og administrative situasjonen i Sverige og Finland , som er de land det er mest nærliggende å sammenlikne seg med .
Dás áigut dušše oanehaččat muitalit makkár rievttálaš ja hálddahuslaš vuogádagat Ruoŧas ja Suomas leat , mat leat riikkaid maiguin mii lunddolaččat sáhttit iežamet buohtastahttit .
Sverige
Ruoŧŧa
Reindriftsnæringen i Sverige reguleres i Rennäringslagen ( 1971 : 437 ) .
Ruoŧa bealde lea Rennäringslagen ( 1971 : 437 ) , boazodoalloláhka , mii regulere boazodoalu .
Loven trådte i kraft 1. juli 1971 og erstattet loven ( 1928 : 309 ) om de svenske lappenes rett til reinbeite i Sverige og loven ( 1960 : 144 ) om reinmerker .
Láhka bođii fápmui suoidnemánu 1. beaivvi 1971 ja bođii lágaid sadjái maid gohčodedje Ruoŧa boazosámiid vuoigatvuohta guohtumiidda Ruoŧas ( 1928 : 309 ) ja láhka boazomearkkaid birra ( 1960:144 ) .
Samenes rettigheter har i loven betegnelsen reindriftsrett .
Sápmelaččaid vuoigatvuođaid leat lágas gohčodan boazodoallovuoigatvuohtan .
De rettigheter som ifølge Rennäringslagen tilkommer samene beskrives i § 1 som en rett for den som er av samisk herkomst til å bruke land og vann til underhold for seg og sine rein .
Vuoigatvuođaid , mat Ruoŧa boazodoallolágas gusket sápmelaččaide , čilge lága § 1 leat vuoigatvuohtan sidjiide , geat leat sámi sogas , geavahit eatnamiid ja čáziid birgejupmin alcceseaset ja sin bohccuide .
Reindriften kan foregå på så vel statlig og kommunal som privat grunn .
Boazodoallu sáhttá doaimmahuvvot priváhta eatnamiin seammaládje go stáhta ja suohkaniid eatnamiin .
I retten inngår blant annet rett til reinbeite , jakt , fiske og et visst skogsutbytte .
Vuoigatvuhtii gullá earret eará boazoguohtun , bivdu , guolásteapmi ja vissis vuovdedoallu .
Retten tilkommer den samiske befolkningen og bygger på « urminnes hävd » .
Vuoigatvuohta gullá sápmelaččaide ja lea huksejuvvon « urminnes hävd » ala ( vuoigatvuohta dološ áiggi geavaheami rájes ) .
Den står på privatrettslig grunn og er på samme måte som eiendomsretten ekspropriasjonsrettslig vernet .
Das lea priváhtarievttálaš vuođđu ja lea seammaládje go opmodatvuoigatvuohta bággolotnunrievttálaččat suodjaluvvon .
Reindriftsretten består således uavhengig av loven , men innhold og utøvelse reguleres gjennom den til enhver tid gjeldende lovgivning .
Boazodoallovuoigatvuohta lea nappo beroškeahttá lágas , muhto áiggis áigái gustovaš boazodoalloláhka regulere sisdoalu ja čađaheami .
Som i Norge , foreligger et omfattende system med reinmerker .
Nugo Norggas ge , de lea Ruoŧas nai viiddis mearkaortnet .
All rein skal være merket med eiers registrerte reinmerke .
Buot bohccot galget merkejuvvot eaiggáda sisačálihuvvon merkii .
Reindriftsretten utøves av den som er medlem av sameby .
Boazodoallovuoigatvuohta lea čearuid ( orohagaid ) miellahtuin .
I alt er det 51 samebyer .
Oktiibuot leat 51 čearu .
En sameby er dels et geografisk område , dels en økonomisk og administrativ sammenslutning .
Čearru lea muhtun muddui geográfalaš guovlu , ja muhtun muddui ekonomalaš ja hálddahuslaš ovttastus .
Samebyen har ifølge § 9 i loven blant annet til formål å forestå reindriften til medlemmenes felles beste .
Lága 9. § mielde lea čearu ulbmil earret eará doaimmahit boazodoalu miellahtuide oktasaččat buorrin .
Samebyen representerer medlemmene i spørsmål som gjelder reindriften og medlemmenes felles interesser innen reindriftsnæringen ellers ( § 10 ) .
Čearru ovddasta miellahtuid gažaldagain mat gusket boazodollui ja miellahtuid oktasaš beroštumiide muđui boazoealáhusa oktavuođas ( § 10 ) .
Samebyen er rettslig representant ved tvister der det er konflikt mellom interessene når det gjelder bruk av jord m.m. .
Čearru lea rievttálaš ovddasteaddji áššiin gos lea riidu beroštumiid gaskka omd. eanangeavaheami hárrái .
Det påligger videre samebyen å ivareta reindriftsnæringens interesser i forskjellige forhandlinger med for eksempel de statlige myndigheter .
Čearu geatnegasvuohta lea maiddái fuolahit boazodoalu beroštumiid iešguđetlágán šiehtadallamiin omd. stáhtalaš eiseválddiiguin .
Også i kontakten med kommunene , blant annet når det gjelder planlegging og planarbeid , representerer samebyen reindriftsinteressene .
Maiddái oktavuođas suohkaniiguin , earret eará plánemiid ja plánabargguid oktavuođas ovddasta čearru boazodoalu beroštumiid .
Samebymedlemmers rett til å delta i beslutninger om hvordan samebyen skal styres , utøves på samebymøte .
Čearu miellahtuid vuoigatvuohta váikkuhit movt čearru galgá stivrejuvvot , lea čearu čoahkkimiid bokte .
For å lede reindriften innen samebyen og forestå de nødvendige felles oppgaver finnes et styre som utpekes av samebymøtet .
Jođihit čearu boazodoalu ja doaimmahit dárbbašlaš oktasaš doaimmaid vállje čearu čoahkkin stivrra .
Samebyens utgifter for reindriften fordeles mellom reineierne etter det antall rein de har .
Čearu goluid boazodollui gokčet čearu miellahtut dan mielde galle bohcco guđesge leat .
Noen alminnelig akseptert definisjon av begrepet same har hittil ikke forekommet i svensk lovgivning .
Ruoŧa lágain ii leat dán rádjái leamaš almmolaččat dohkkehuvvon definišuvdna das gii lea sápmelaš .
Av lovteksten fremgår bare at med same menes den som er av samisk herkomst .
Lágas daddjo dušše ahte sápmelaš mearkkaša ahte son lea sámi sogas .
Den som har giftet seg med en same og ikke selv er same , kan bli delaktig i reindriften ved at vedkommende blir opptatt som medlem i en sameby .
Olmmoš gii lea náitalan sápmelaččain , muhto gii ieš ii leat sápmelaš , sáhttá searvat boazodollui jus son dohkkehuvvo čearu miellahttun .
I hver sameby finnes et varierende antall renskötselsforetag , i alt om lag 900 .
Juohke čearus leat rievddadeaddji logu renskötselsforetag ( doalut ) , oktiibuot sullii 900 .
Med slike foretak forstås virksomhet som utøves av renskötande medlem av sameby med sitt husfolk .
Diekkár doaluin oaivvilduvvo boazodoallu man čearu boazodoalli miellahttu ja su bearaš doaimmaha .
Renskötande medlem defineres i loven som reineier som tar aktivt del i samebyens renskötselverksamhet .
Boazodoalli miellahtu definere láhka leat boazodoalli gii aktiivvalaččat searvá čearu boazodoalu bargguide .
Der hvor flere renskötande medlemmer finnes i samme hushold og dermed i samme foretak , har en av disse fått betegnelsen företagsansvarlig / Huvudmann .
Dalle go máŋga boazodoalli miellahtu leat ovtta dállodoalus ja nu leat seamma doalus , de gohčoduvvo okta sis ovddasvástideaddjin / ovdaolmmožin .
Den svenske reindriftspolitikken , herunder lovgivningsmessige spørsmål , har vært under utredning , jf. SOU 2001:101 .
Ruoŧa boazodoallopolitihkka , oktan láhkagažaldagaiguin , lea čielggaduvvon , gč. SOU 2001:101 .
Det foreslås her ulike rammer for en ny reindriftspolitikk basert på kulturell , økonomisk og økologisk bærekraft .
Dás evttohuvvojit ođđa boazodoallopolitihkkii iešguđet rámmat mat leat huksejuvvon kultuvrralaš , ekonomalaš ja ekologalaš guoddevašvuođa ala .
Det legges opp til en styrking av det interne selvstyret , og Sametinget forutsettes å ha en sentral rolle .
Áigumuššan lea nannet siskkáldas iešstivrejumi , ja ahte Sámediggi galgá oažžut eanet guovddáš sajádaga .
Mot den bakgrunn foreslås også at mange av de oppgaver som i dag er myndighetsoppgaver overføres til samene selv .
Dan vuođul evttohuvvo ahte maiddái ollu dain doaimmain maid eiseválddit dál fuolahit , galget sirdojuvvot sápmelaččaide alcceseaset .
Fra og med 1. januar 2007 ble ansvaret for en rekke oppgaver overført til Sametinget fra Statens jordbruksverk og länsstyrelsen .
Ođđajagemánu 1. beaivvi 2007 rájes sirdojuvvui ovddasvástádus ollu doaimmaid dáfus Stáhta eanandoallodoaimmahagas ja leanahálddahusas Sámediggái .
Sametinget er nå sentral forvaltningsmyndighet for reindriften .
Dál lea Sámediggi boazodoalu guovddáš hálddašaneiseváldi .
Sveriges forhold til ILO-konvensjonen har også vært utredet , jf. SOU 1999:25 , og det er i denne utredningen skissert hva som må gjøres internt før konvensjonen kan ratifiseres av Sverige .
Ruoŧa gaskavuohta ILO-soahpamuššii lea maiddái čielggaduvvon , geahča SOU 1999:25 , ja dán čielggadeamis boahtá ovdan mii galgá dahkkojuvvot ovdal go Ruoŧŧa sáhttá soahpamuša dohkkehit .
Det er igangsatt oppfølgingsprosesser her , men så langt er konvensjonen ikke ratifisert .
Dan hárrái leat álggahuvvon čuovvolanproseassat , muhto dán rádjái ii leat soahpamuš vel vuolláičállojuvvon .
Finland
Suopma
Retten til å utøve reindrift er ikke forbeholdt samene .
Vuoigatvuohta doaimmahit boazodoalu ii leat dušše sámi vuoigatvuohta .
Det er imidlertid erkjent at reindriftens rettigheter i de nordlige landsdeler grunner seg på urgammel bruk og på de første utøvernes , det vil si lappenes , privilegier .
Lea datte dihtosis ahte davviguovlluid boazodoalu vuoigatvuođat leat huksejuvvon don dološ geavaheami ala ja vuosttaš boazodolliid , namalassii sápmelaččaid , ovdamuniid ala .
Retten til reindrift er nærmere regulert i reindriftsloven av 1990 ( 848/90 ) .
Boazodoallovuoigatvuohta lea dárkileappot regulerejuvvon 1990 boazodoallolágas ( 848/90 ) .
Reindriftsområdet er inndelt i reinbeitelagområder .
Boazodoalloguovlu lea juhkkojuvvon bálggusin .
Reindrift kan foregå innen reindriftsområdet uavhengig av eiendoms- eller bruksrett til grunnen ( § 3 ) .
Boazodoallu sáhttá doaimmahuvvot boazodoalloguovllus beroškeahttá das geas lea oamastan- dahje geavahanvuoigatvuohta eatnamii ( § 3 ) .
Rein kan eies av borgere innen Det europeiske økonomiske samarbeidsområde som er fast bosatt innen reindriftsområdet ( § 4 ) .
Bohccuid sáhttet eaiggáduššat Eurohpá ekonomalaš ovttastusa ássit geat fásta orrot boazodoalloguovllus ( § 4 ) .
Reineierne på et reinbeitelags område danner et reinbeitelag , som er en juridisk person og har et virkeområde med grenser fastsatt av länsstyrelsen ( § 6 ) .
Boazoeaiggádat ovtta bálgosa guovllus gullet ovtta bálgosii , mii rehkenastojuvvo juridihkalaš persovdnan ja mas leat rájit maid leanaráđđehus lea mearridan .
Reinbeitelaget har plikt til å passe medlemmenes rein og skal hindre at reinen forårsaker skade ( § 7 ) .
Bálgosis lea geatnegasvuohta geahččat buot miellahtuid bohccuid ja galgá hehttet bohccuid dahkamis vahágiid ( § 7 ) .
Alle reineiere innen lagets beiteområder er medlemmer av laget , men hvert enkelt medlem har sitt eget reinmerke .
Buot boazoeaiggádat bálgosa doaibmaguovllus leat bálgosa miellahttun , muhto juohke boazoeaiggádis lea sierra mearka .
Det er laget som står for og bestemmer driften .
Bálggus fuolaha ja mearrida doaimma hárrái .
Jord- och skogbruksministeriet bestemmer høyeste reinantall for reinbeitelagene ( § 21 ) .
Eanan- ja vuovdedoalloministeriija mearrida bálgosiid alimus boazologu ( § 21 ) .
Reindriftsrettens innhold defineres ikke nærmere i reindriftsloven .
Láhka ii definere boazodoallorievtti sisdoalu .
Reindriftsretten omfatter rett til å eie rein og beiterett for rein .
Boazodoalloriekti sisttisdoallá vuoigatvuođa eaiggáduššat bohccuid ja daidda guohtunvuoigatvuođa .
Likeså kan man med myndighetenes tillatelse bygge sperregjerder og reinskillegjerder på statens grunn ( § 39 ) samt uten tillatelse ta virke i statens skoger til brensel og bygging av gammer ( § 40 ) .
Eiseválddiid addin lobi mielde sáhttá maiddái cegget oahceáiddiid ja gárddiid stáhta eatnamii ( § 39 ) ja muđui sáhttá almmá ohcama haga váldit stáhta vuovddis boaldámuša ja goahteávdnasiid ( § 40 ) .
Disse rettighetene likner allemannsrettigheter .
Dát vuoigatvuođat sulastahttet buohkaidrievtti .
Noen rett til jakt og fiske foreligger ikke .
Ii leat sierravuoigatvuohta bivdit ja guolástit .
I praksis er det her tale om samisk reindrift .
Geavatlaččat lea dát sámi boazodollui .
Innen dette området kan grunn ikke anvendes på en måte som medfører vesentlig ulempe for reindriften ( § 2 ) .
Dán guovllus ii galgga eanan geavahuvvot dainna lágiin ahte šaddá mearkkašahtti hehttehussan boazodollui ( § 2 ) .
På den annen side kan Lantbruks- och skogsdepartementet ifølge loven ( 196/22 ) om verneskoger vedta begrensninger i reinbeitet på verneskogområde om det måtte være nødvendig for bevaring av skogen ( § 2 ) .
Nuppe dáfus sáhttá Eanan- ja vuovdedoalloministeriija lága olis ( 196/22 ) suodjemehciid birra mearridit boazoguohtunráddjemiid , jus dat lea dárbbašlaš vuovddi gáhttema dihte ( § 2 ) .
Reindriftsloven gir ikke grunnlag for erstatning for skade som påføres reindriften .
Boazodoalloláhka ii atte vuođu oažžut buhtadusa vahágiid ovddas mat deaividit boazodoalu guovdu .
I enkelte andre lover - vannloven , friluftsloven og lov om ferdsel i terrenget - finnes det likevel særskilte bestemmelser om erstatning til reineiere .
Muhtun eará lágain – čázádatlágas , olgonastinlágas ja lágas johtaleami birra meahcis – leat liikká sierra mearrádusat buhtadusa birra boazoeaiggádiidda .
5 Velferdssamfunnet i et samisk perspektiv
5 Čálgoservodat sámiid perspektiivvas
Regjeringen vil føre en politikk som skal tjene den samiske befolkningen slik at samisk språk , kultur og samfunnsliv har en sikker fremtid i Norge .
Ráđđehus háliida jođihit dakkár politihka mii galgá leat sámi álbmogii buorrin nu ahte sámegielas , kultuvrras ja servodateallimis lea sihkkaris boahtteáigi Norggas .
Da trengs det en sterk og velfungerende offentlig sektor , som tar hensyn til brukernes språk- og kulturbakgrunn .
Dasa dárbbašuvvo nanu ja buresdoaibmi almmolaš hálddašeapmi , mas vuhtiiváldet geavaheddjiid giella-ja kulturduogáža .
Samepolitikken er et politikkområde hvor private løsninger ikke kan erstatte løsninger innenfor offentlig sektor , særlig på velferdsstatens kjerneområder .
Sámepoli-tihkka lea dakkár politihkalaš suorgi mas priváhta čovdosat eai sáhte doaibmat almmolaš čovdosiid sajis , erenoamážit buresbirgejeaddji stáhta váldosurggiin .
De siste tiårenes samepolitiske utvikling , som særlig skjøt fart med etableringen av Sametinget i 1989 , har medført at stadig flere offentlige virksomheter har tilpasset sitt tilbud til samiskspråklige brukere og den samiske befolkningen generelt .
Maŋemus logijagiid sámepolitihkalaš ovdá , ­neapmi mii oaččui erenoamáš buori jođu go Sámediggi ásahuvvui 1989:s , lea mielddisbuktán dan ahte dađistaga eanet almmolaš doaimmat heivehit bálvalusaidis sámegielat geavaheddjiide ja sámi álbmogii oppalaččat .
Samtidig er det fortsatt mange offentlige virksomheter , både kommuner , statlige organer og helseforetak som ikke i tilstrekkelig grad har foretatt en slik tilpasning .
Seammás leat gal ain ollu almmolaš doaimmat , sihke suohkaniin ja stáhta orgánain ja dearvvašvuođaásahusain mat eai leat čađahan diekkár heiveheami doarvái bures .
Dette gjelder både innenfor og utenfor forvaltningsområdet for samisk språk .
Dát guoská sihke sámi giellalága doaibmaguvlui ja guovlluide mat leat olggobealde doaibmaguovllu .
Dersom regjeringens samepolitikk skal kunne være effektiv og de samepolitiske målsetninger skal kunne nås , må kommuner , fylkeskommuner og andre lokale , regionale og nasjonale offentlige virksomheter også ha oppmerksomhet mot og ta et ansvar for samiske interesser .
Jus ráđđehusa sámepolitihkka duođai galgá nagodit váikkuhit bures , ja jus sámepolitihkalaš mihttomeriid galggašii nagodit joksat , de fertejit suohkanat , fylkasuohkanat ja eará báikkálaš , regionála ja našuvnnalaš almmolaš doaimmat maiddái giddet fuomášumi ja váldit sámi beroštumiin ovddasvástádusa .
Med unntak av noen få kommuner utgjør samene et klart mindretall i områdene der de bor .
Earret muhtun moadde suohkana , de leat sámit čielga unnitlogus iežaset ássanguovlluin .
Samtidig har urbanisering og fraflytting medført at samene også bor utenfor det tradisjonelle samiske området , særlig i de større byene , og i regionale sentra i nord .
Seammás lea čoahkkebáikkiide fárren ja smávva báikkiin eretfárren mielddisbuktán ahte sápmelaččat orrot maiddái olggobealde árbevirolaš sámi guovlluid , erenoamážit stuorit gávpogiin ja guđege regiovnna stuorát čoahkkebáikkiin .
Her må det også tas hensyn til samiske brukere og interesser , selv om den største innsatsen fortsatt må finne sted i de tradisjonelle bosettingsområdene .
Maiddái diein guovlluin ferte vuhtiiváldit sámi geavaheddjiid ja beroštumiid , vaikko stuorámus barggut dán oktavuođas fertejit ge ain dahkkot árbevirolaš sámi ássanguovlluin .
Samepolitikken bygger på at hensynet til samiske og samisktalende brukere som hovedregel skal integreres i det ordinære offentlige tjenestetilbudet , slik dette ble slått fast av Stortinget gjennom kommunalkomiteens merknader i Innst. S. nr. 110 ( 2002 – 2003 ) s. 11 : Flertallet mener at hovedregelen må være å integrere hensynet til de samiske interessene i den ordinære forvaltningen istedenfor å bygge opp egne samiske ordninger .
Sámepolitihkka lea huksejuvvon dan vuođđojurdagii ahte sápmelaččaid ja sámegielat geavaheddjiid erenoamáš dárbbut eanemus lági mielde galget leat oassi dábálaš almmolaš bálvalusain , nugo Stuoradiggi lea dan nannen suohkanlávdegotti mearkkašumiin árv . S. nr. 110 ( 2002 – 2003 ) s. 11 : Eanetlohku oaivvilda ahte váldonjuolggadussan galgá leat ahte sámi beroštumit galget leat oassin dábálaš hálddašeamis dan sadjái go ásahit sierra sámi ortnegiid .
Ordninger som retter seg utelukkende , eller i det alt vesentlige , mot den samiske befolkningen , vil det imidlertid etter flertallets syn være mer naturlig at Sametinget har ansvaret for .
Dakkár sierra ortnegat , mat leat vásetin dušše sámi álbmoga várás , dahje mat eanaš gusket sámi álbmogii , dat leat eanetlogu mielas lunddolaččat Sámedikki ovddasvástádus .
[ … ] Flertallet mener følgelig at oppgaver som berører både samer og den øvrige befolkning , som hovedregel bør ivaretas av de ordinære forvaltningsorganene .
( … ) Danin oaivvilda ge eanetlohku ahte doaimmat mat gusket sihke sápmelaččaide ja eará olbmuide , galget eanemus lági mielde gullat dábálaš hálddašanorgánaide .
Det hviler følgelig et stort ansvar på offentlige virksomheter på alle nivåer når det gjelder å ivareta samiske hensyn i sin virksomhet .
Danin lea ge buot dásiin almmolaš bálvalus ­doaimmain stuora ovddasvástádus mii guoská dasa ahte vuhtiiváldit sámi beroštumiid iežaset doaimmain .