pere/sami_parallel huggingface dataset:
Likestillingsprisen består av et kunstverk og et pengebeløp med en samlet verdi på € 10 000.
Mïrrestallemebaalhka lea akte tjeahpoe jïh beetnegh, tjåanghkan dle aarvoe € 10 000.
Prisen vil bli delt ut under konferansen ”Menns liv i en samisk kontekst” 1. november i Tromsø.
Sæjhta baalhkam vedtedh konferansesne ”Kaarri jielede aktene saemien ektiedimmesne” (Menns liv i en samisk kontekst), gålkoen 1.b. Tromsøsne.
Fristen for å komme med forslag til kandidater er 3. oktober 2012.
Dïhte mierie juktie kandidaatigujmie båetedh lea rïhkeden 3.b. 2012.
Forslagene sendes Sametinget i Norge:
Raeriestimmieh seedtesuvvieh Saemiedægkan Nöörjesne:
Eller e-post: samediggi@samediggi.no.
Jallh: samediggi@samediggi.no.
Om biblioteket / Bibliotek / Forsiden - Sametinget
Gærjagåetien bïjre / Gærjagåetie / Saemiedigkie - Sametinget
Oppbyggingen av Samisk spesialbibliotek startet opp i 1950-årene.
Tseegkeme Saemien sjïeregærjagåeteste eelkie1950-låhkoej.
I 1962 fikk Karasjok folkebibliotek ett spesielt ansvar for å bygge opp en samisksamling for å gi en samisk bibliotektjeneste til hele den samiske befolkningen og til andre.
Jaepien 1962 Karasjohka almetjegærjagåetie aktem sjïere dïedtem åadtjoeji aktem saemien våarhkoem tseegkedh juktie saemien gærjagåetiedïenesjem vedtedh gaajhkide saemide jïh mubpide.
Samlingen var til å begynne med en avdeling under Karasjok folkebibliotek.
Aalkoelisnie våarhkoe lij akte goevtese Karasjohken almetjegærjagåetien nuelesne.
Fra 1983 ble avdelingen et eget statsfinansiert bibliotek - Sámi sierrabibliotehka /Samisk spesialbibliotek.
1983 raejeste goevtese akte jïjtse gærjagåetie sjïdti - Sámi sierrabibliotehka/Saemien sjïeregærjagåetie, beetnehdåarjojne staateste.
Samisk spesialbibliotek ble i år 2000 overført til Sametinget og fikk navnet Sametingets bibliotek.
Jaepien 2000 Saemien sjïeregærjagåetie Saemiedægkan sertiestovvi jïh nommem Saemiedigkien gærjagåetie åadtjoeji.
Biblioteket har i dag en fremtredende plass på sametingsbygget i Karasjok.
Gærjagåetien akte åajvoeh sijjie saemiedigkiegåetesne Karasjohkesne daan biejjien.
Sametingets bibliotek skal være et bibliotek som skal styrke og utvikle bibliotektilbudet til det samiske folket.
Saemiedigkien gærjagåetie edtja akte gærjagåetie årrodh mij edtja gærjagåetiefaalenassem nænnoestehtedh jïh dam evtiedidh dejtie saemien årroejidie.
Biblioteket skal være et kompetansesenter for samisk litteratur og samisk bibliotektjeneste, og et forvaltningsbibliotek for Sametingets politikere og ansatte.
Gærjagåetie edtja akte maahtoejarnge årrodh saemien lidteratuvrese jïh saemien gærjagåetiedïenesjasse, jïh akte reeremegærjagåetie Saemiedigkien politihkeridie jïh barkijidie.
Sametingets bibliotek skal ha den mest komplette samlingen av samisk litteratur og annet materiale på samiske språk og om samiske forhold uansett språk.
Saemiedigkien gærjagåetie edtja dam elliesommes våarhkoem saemien lidteratuvreste jïh jeatjah materijaaleste utnedh saemien gïeline jïh saemien tsiehkiej bïjre saaht man gïele.
Samlinga skal være tilgjengelig og kjent for både andre bibliotek og enkelt lånere.
Jeatjah gærjagåetieh jïh löönijh edtjieh nuepiem utnedh våarhkoste löönedh jïh åehpies årrodh dejnie.
Biblioteket kjøper inn flere eksemplarer av bøker slik at andre bibliotek kan låne en samling av bøker til utlån for sine brukere.
Gærjagåetie jienebh låhkoeh gærjijste åasta guktie jeatjah gærjagåetieh maehtieh gærjavåarhkoem löönedh jïh dejtie sijjen utniejidie löönedidh.
Biblioteket mottar pliktavlevering fra Nasjonalbiblioteket.
Gærjagåetie dïedtedeellemem dååste Nasjonal-gærjagåeteste.
Avleveringen omfatter alt av bøker og dokumenter som er utgitt i Norge der hele eller deler av teksten er på samisk, jfr. Lov om pliktavlevering.
Daate deelleme lea gaajhki gærjaj jïh tjaatsegi bïjre mah leah bæjhkoehtamme Nöörjesne gusnie abpe jallh bielieh teeksteste leah saemien, v. laakine Lov om pliktavlevering.
Pliktavleverte bøker skal oppbevares for alltid.
Edtja dïedtedeelleme gærjah vöörhkedh ihkuven aajkan.
Ansatte
Barkijh
Fagleder
Faageåvtehke
Spesialbibliotekar
Sjïeregærjagåetiebarkije
Sekretær
Tjaelije
Om Sametinget / Forsiden - Sametinget
Saemiedigkien bïjre / Saemiedigkie - Sametinget
Sametingets håndbok
Saemiedigkien gïetegærja
Besøke Sametinget
Guessine mïnnedh Saemiedigkesne
Organisasjonsstruktur Plenumsledelsen Komiteer Sametingets klagenemnd Sametingsrådet Sametingets eldreråd
Åårganisasjovnestruktuvre Stoerretjåanghkoe Stoerretjåanhgkoen ståvroe Moenehtsh Saemiedigkien laejhtememoenehtse Saemiedigkieraerie SUPU Saemiedigkien voereseraerie
Plenumsledelsen
Stoerretjåanghkoe
Sametingets klagenemnd
Saemiedigkien laejhtememoenehtse
Sametingsrådet
Saemiedigkieraerie
Sametingets eldreråd
Saemiedigkien voereseraerie
Bakgrunn Sametinget 25 år Historikk Rettigheter Konsultasjonsavtalen Nasjonaldag og nasjonale symboler
Sjïeke Saemiedigkie 25 jaepieh Histovrije Reaktah Konsultasjovnelatjkoe Åålmegebiejjie jïh nasjovnaale symbovlh
Kontakt oss
Gaskesadth mijjine
Kommunereformen Sametinget vil høre din mening om kommunereformen
Tjïeltereforme Saemiedigkie sæjhta dov mïelem govledh tjïeltereformen bïjre
Om språkkampanjen / Artikler / Snakk samisk te' mæ / Språk / Forsiden - Sametinget
Gïelekampanjen bijre / Artikler / Saemesth munnjien / Gïele / Saemiedigkie - Sametinget
Om språkkampanjen
Gïelekampanjen bijre
Samisk språk er vår gave fra våre forfedre.
Saemien gïele lea mijjen vadtese mijjen maadtegijstie.
En gave som vi igjen skal gi til våre etterkommere.
Akte vadtese maam edtjebe vihth mijjen eerpijidie vedtedh.
Språket sier noe om hvem vi er, og styrker vår tilhørighet til det samiske fellesskapet.
Gïele maam akt jeahta gïeh mijjieh, jïh mijjen ektiedimmiem dan saemien ektievoetese nænnoestahta.
Ikke alle samiske barn og unge har fått lære seg samisk, men språket er likevel veldig viktig også for dem.
Eah gaajhkh saemien maanah jïh noerh leah åådtjeme saemien lïeredh, men læjhkan gïele joekoen vihkeles aaj dejtie.
Selv om man ikke snakker språket, har samisk likevel en stor verdi.
Jalhts ij gïelem soptsesth, dle saemien læjhkan stoerre aarvoem åtna.
Dette fordi det handler om identitet og felleskap.
Dïhte dan åvteste gïele lea identiteeten jïh ektievoeten bïjre.
Om å uttrykke seg, kommunisere og det å kjenne at man er en del av noe større.
Maehtedh soptsestidh, govlesadtedh jïh damtedh manne lea akte bielie mestie akt stuerebe
Sametinget er opptatt av å styrke, utvikle og bevare samisk språk i alle områdene i Sapmi.
Saemiedigkie tuhtjie joekoen vihkeles nænnoestehtedh, evtiedidh jïh vaarjelidh saemien gïelem abpe Saepmesne.
Sametinget ønsker at alle barn og unge skal ha mulighet til å lære samisk der hvor de bor, og også ha mulighet til å bruke sitt språk i hverdagen.
Saemiedigkie sæjhta gaajhkh maanah jïh noerh edtjieh nuepiem utnedh saemien lïeredh desnie gusnie årroeh, jïh aaj nuepiem utnedh sijjen gïelem nuhtjedh aarkebiejjien.
Sametinget jobber for at barn og unge i hele landet skal få mulighet til å få opplæring i samisk på skolen.
Saemiedigkie barkeminie ihke maanah jïh noerh abpe laantesne edtjieh nuepiem åadtjodh lïerehtimmiem åadtjodh saemiengïelesne skuvlesne.
Vi ønsker at flere skal lære samisk, for det er kun på den måten at vi sikrer at språket lever videre og kan læres av de kommende generasjoner.
Mijjieh sïjhtebe jienebh edtjieh saemien lïeredh, juktie ajve naemhtie mijjieh hoksebe gïele guhkiebasse jeala jïh orre boelvh åadtjoeh gïelem lïeredh.
Vi vil også at flere skal bruke samisk så ofte som mulig, og helst i alle mulige sammenhenger.
Mijjieh aaj sïjhtebe jienebh edtjieh saemien nuhtjedh dam daamtaj goh gåarede, jïh eeremasth gaajhkene lehkesne.
Sametinget ønsker at det skal være naturlig å bruke samisk språk både i butikken, på fotballtrening så vell som på skolen.
Saemiedigkie sæjhta edtja iemie årrodh saemien nuhtjedh dovne bovresne, gosse juelkietjengkerem saavreminie jïh hævvi aaj skuvlesne.
Vi ønsker at samisk språk skal synes på sosiale media.
Mijjieh sïjhtebe saemien edtja våajnoes årrodh sosijaale meedijinie.
Vi ønsker at samisk språk skal høres ute i gatene, på fjellet og i skolegården.
Mijjieh sïjhtebe saemien gïele edtja gaatojne, vaeresne jïh skuvlesjaljosne govledh.
Sametinget har derfor satt i gang Språkkampanjen ”Snakk samisk te`mæ”.
Saemiedigkie dan åvteste gïelekampanjem ”Saemesth munnjien” aalkeme.
Vi håper at denne kampanjen skal bidra til økt bevissthet om det å bruke samisk i flere sammenhenger, motivere til opplæring i samisk språk, øke bruken av samisk på flere og nye arenaer og at samisk språk brukes i offentlige sammenhenger.
Mijjieh gegkestibie daate kampanje edtja viehkiehtidh guktie jienebh vuerkiehtieh saemien nuhtjedh jieniebinie sijjine, skreejrehtidh lïerehtimmiem vaeltedh saemien gïelesne, åtnoem saemien gïeleste lissiehtidh jieniebinie jïh orre sijjine jïh saemien gïele åtnasåvva byögkeles ektiedimmine.
”Snakk samisk te`mæ” er en landsomfattende holdningskampanje som omfatter all samisk ungdom, både de som snakker samisk, kan litt samisk og de som ikke behersker samisk.
”Saemesth munnjien” akte kampanje abpe laantesne mij gaajhkide saemien noeride feerhmie, dovne dah mah saemiestieh, ånnetji saemien maehtieh jïh dah mah eah saemien maehtieh.
Målet med kampanjen er å bidra til;
Kampanjen ulmie lea;
Økt bruk av samisk språk
Lissiehtamme åtnoe saemien gieleste
Flere brukere av samisk språk
Jienebh saemien gïelem nuhtjieh
Bruk av samisk språk på flere arenaer
Saemien gïele åtnasåvva jieniebinie sijjine
Synliggjøring av samisk språk
Saemien gïele våajnoes sjædta
Økt forståelse i samfunnet for viktigheten av at vi får bruke vårt språk
Lissiehtamme goerkese siebriedahkesne ihke vihkeles mijjieh åadtjobe mijjen gïelem nuhtjedh
Vår utfordring er å få den enkelte til å velge samisk språk.
Mijjen haesteme lea fïereguhtem skreejredh saemien gïelem veeljedh.
Fremtiden for samisk språk avhenger av at hver enkelt av oss bruker samisk som et naturlig kommunikasjonsspråk i flest mulig sammenhenger, og at man ønsker og aktivt går inn for å ta opplæring i samisk språk.
Jis saemien edtja jieledh båetijen aejkien dle fïereguhte mijjeste tjuara saemien gaskemsh nuhtjedh goh akte iemie gïele dan daamtaj goh gåarede, jïh fïereguhte tjuara sïjhtedh jïh eadtjohke årrodh lïerehtimmiem vaeltedh saemien gïelesne.
Vårt budskap er at samisk språk er viktig og nyttig.
Mijjen dïjre lea saemien gïele lea vihkeles jïh nuhteligs.
Lær samisk, bruk samisk, velg samisk!
Lïerede saemien, nuhtjede saemien, veeljede saemien!
Vi er alle med på bevare språket ved at vi bruker det.
Gaajhkesh mijjieh gïelem vaarjelibie gosse dam nuhtjebe.
Det er også viktig å vektlegge at det en stor fordel å være tospråklig, og det åpner for mange jobbmuligheter i fremtiden.
Vihkeles tjïertestidh man stoerre aevhkie lea guektiengïeline årrodh, jïh man jïjnjh barkoenuepieh dïhte vadta båetijen aejkien.
Snakk samisk te'mæ!
Saemesth munnjien!
Det er flest eldre personer som får demens, og risikoen for å få demens øker med høy alder.
Jeenjemes båarasåbpoe almetjh mah demensem åadtjoeh, jïh vaahra demensem åadtjodh jolle aaltarinie læssene.
Selv om demens sjelden forekommer før pensjonsalderen, kan også yngre personer under 65 år få demens.
Jalhts demense sveekes jæjhta pensjovneaalteren åvtelen, aaj nuerebe almetjh vuelelen 65 jaepieh maehtieh demensem åadtjodh.
Demens er en fellesbetegnelse for flere ulike sykdommer.
Demense akte ektie dïejvese jieniebidie joekehts skïemtjelasside.
Ved demenssykdom skjer det forandringer i hjernen.
Demenseskïemtjelassesne jarkelimmieh aajlesne sjugniehtuvvieh.
Forbindelsen mellom hjernecellene blir ødelagt og hjerneceller dør.
Ektiedimmie aajlaceellaj gaskem arhkene jïh aajlaceellah jaemieh.
Demens vil vanligvis utvikle seg gradvis over mange år.
Sïejhmemes demense sæjhta evtiesovvedh ånnetji ånnetji gellie jaepieh doekoe.
Det er store forskjeller fra person til person hvor fort og hvordan sykdommen utvikler seg.
Stoerre joekehtsh almetjistie almetjasse man varke jïh guktie skïemtjelasse evtiesåvva.
De første tegnene på demens. Hukommelse Det vanligste symptomet på demens er at hukommelsen blir svekket.
Doh voestes demensevæhtah. Mojhtese Dïhte sïejhmemes demensevæhta lea mojhtese geahpene.
Det blir vanskeligere å huske det som skjedde for noen timer eller dager siden.
Geervebe sjædta mujhtedh dam mij sjugniehtovvi såemies tæjmoej jallh biejjiej juassah.
Mange kan likevel huske ting som skjedde for mange år tilbake.
Jeenjesh maehtieh læjhkan aath mujhtedh mah gelliej jaepiej juassah sjugniehtovvin.
Orientering Det kan være problemer med å forholde seg til tid og orientere seg for sted.
Vaaksjoehtimmie Maahta dåeriesmoerh årrodh tïjjem guarkedh jïh daejredh gusnie lea.
Språk Personer med demens får ikke alltid fram det de ønsker å si.
Gïele Almetjh demensine eah daamtaj buektehth jiehtedh dam maam sijhtieh jiehtedh.
En kan ha vansker med å forstå ord og hva andre sier.
Maahta tsagkesh utnedh baakoeh guarkedh jïh guarkedh maam mubpieh jiehtieh.
Dagliglivets oppgaver Personen som har demens og pårørende vil merke at det blir vanskeligere å utføre gjøremål i hverdagen som å håndtere penger, vaske tøy og lage varm mat. Det kan oppstå utrygge situasjoner, for eksempel når det gjelder sikkerhet i hjemmet og bilkjøring.
Aarkebiejjien laavenjassh Almetje mij demensem åtna jïh lïhke fuelhkie maehtieh gåajhtsedidh geervebe sjædta darjomh darjodh aarkebiejjien goh beetnegh gïetedidh, vaarjoeh bissedh jïh baahkes beapmoem jurjiehtidh. Ovjearsoes heannadimmieh maehtieh sjugniehtovvedh, vuesiehtimmien gaavhtan gosse lea jearsoesvoeten bïjre gåetesne jïh bïjlevuejemen bïjre.
Væremåte Det kan også skje endringer i væremåte og personlighet og oppstå vanskelige situasjoner på grunn av ukritisk atferd.
Dåemiedimmie Maahta aaj jarkelimmieh sjugniehtovvedh dåemiedimmesne jïh persovnelesvoetesne, jïh geerve tsiehkieh maehtieh jijhtedh nåake dåemiedimmien gaavhtan.
Kontakt og samvær Endringene vil få konsekvenser for kommunikasjon og samvær.
Gaskese jïh ektesne årrodh Jarkelimmieh sijhtieh konsekvensh åadtjodh govlesadtemasse jïh guktie ektesne årrodh.
Perspektivet og forståelsen til en person med demens endres i løpet av sykdommen og slår forskjellig ut ved ulike demenssykdommer. Ulike typer demens
Perspektijve jïh goerkese akten almetjasse demensine jorkesieh skïemtjelassen tjïrrh, jïh joekehtslaakan vååjnesasse båetieh ovmessie Ovmessie såarhts demense
Alzheimers demens er den vanligste demenssykdommen, og den utvikler seg oftest langsomt over mange år.
Alzheimers demense lea dïhte sïejhmemes demenseskïemtjelasse, jïh daamtajommes soejmetji evtiesåvva gellie jaepieh doekoe.
Spesielt vil områder som er viktig for hukommelse tidlig bli skadet.
Joekoen suerkieh mah leah vihkeles mojhtesasse sijhtieh arhkenidh varke.
Vaskulær demens skyldes forstyrrelser i blodforsyningen til hjernen oftest i form av en blodpropp eller en blødning i hjernen.
Vaskulæære demense lea sturremi gaavhtan vïrrefoeresjimmesne aajlese, daamtajommes goh akte vïrredåmhpa jallh akte verteme aajlesne.
Symptomene på demens vil variere ut fra hvor stor skaden blir og hvor i hjernen skaden oppstår.
Demensevæhtah sijhtieh skaaran stoeredahken mietie jeerehtidh, jïh gusnie skaara sjugniehtåvva aajlesne.
Frontotemporal demens skyldes skader i fremre områder av hjernen og kjennetegnes av endringer i måten man opptrer på og i personlighet.
Frontotemporale demense lea skaaraj gaavhtan aajlan åvtebielesne jïh vååjnesasse båata goh jarkelimmieh dåemiedimmesne jïh persovnelesvoetesne.
Hukommelsen kan være relativt godt bevart.
Mojhtese maahta naa hijven vaarjelamme årrodh.
Dette er den vanligste formen for demens hos personer som er under 50 år.
Daate dïhte sïejhmemes demenseskïemtjelassse almetji luvnie vuelelen 50 jaepieh.
Demens med lewylegemer oppstår ved skade i hjernebarken og i dypere deler av hjernen.
Demense lewylegemerigujmie båata skaaraj gaavhtan aajlaskïeresne jïh aajlan gïengielåbpoe bieline.
I tillegg til hukommelsesproblemer kjennetegnes denne typen demens gjerne av episoder med synshallusinasjoner, skiftende grad av våkenhet og forstyrret søvnmønster.
Lissine mojhtesedåeriesmoeride, daate såarhts demense vååjnesasse båata maaje goh boelhkh vuajnoehallusinasjovnigujmie, jeereldihkie fahkesvoete jïh sturreme nahkeremöönstere.
I tillegg kan det oppstå kroppslige symptomer som stivhet og treghet.
Lissine maahta kråahpeles symptovmh sjïdtedh goh gæhtjoesvoete jïh sööjmesvoete.
Det er også en rekke andre tilstander som kan gi demenslignende symptomer, slik at det er viktig med en grundig utredning før demensdiagnose kan settes av lege.
Gellie jeatjah tsiehkieh mah maehtieh symptovmh vedtedh mah demensine vååjnoeh, guktie lea vihkeles aktine eensi salkehtimmine åvtelen dåaktere demensediagnovsem beaja.
Det er ingen medisiner som kan kurere demens, men det finnes legemidler som for noen kan forsinke utviklingen av symptomer og gi en viss bedring i en periode.
Ij leah naan bådtjah mah maehtieh demensem båehtjierdidh, men bådtjah gååvnesieh naakenidie mah maehtieh evtiedimmiem symptovnijste sïessestalledh, jïh aktem vihties bueriedimmiem vedtedh akten boelhken.
Et tilrettelagt miljø, fysisk aktivitet og andre meningsfulle aktiviteter, vil være av betydning for å kunne fungere best mulig i hverdagen.
Akte sjïehteladteme byjrese, fysiske darjomh jïh jeatjah darjomh mah mïelem vedtieh maehtieh vihkeles årrodh juktie maehtedh dan bööremeslaakan bïerkenidh goh gåarede aarkebiejjien.
Legeundersøkelse og utredning Det er viktig med legeundersøkelse ved mistanke om demens.
Dåakteregoerehtimmie jïh salkehtimmie Vihkeles dåakteregoerehtimmine gosse demensem sovmehte.
Diagnostisering er av stor betydning fordi: 1. En kan finne eventuelt andre årsaker til hukommelsessvikt som depresjon, svulster, infeksjoner og bivirkning av legemidler, som kan behandles.
Diagnosisteradimmie lea joekoen vihkeles dan åvteste: 1. Maahta eventuelle jeatjah fåantoeh gaavnedh man åvteste mojhtese geahpene, goh depresjovne, bankenassh, ovlemh jïh bådtja maam almetje ij tööllh, mejtie maahta båehtjierdidh.
2. Noen symptomer ved demens er det mulig å behandle, som for eksempel hallusinasjoner, angst og depressive symptomer.
2. Såemies symptovmh demensesne gåarede båehtjierdidh, goh vuesiehtimmien gaavhtan hallusinasjovnh, asve jïh depressijve symptovmh.
3. Noen legemidler kan være aktuelle for å bedre enkelte symptomer ved demens eller for å forebygge nye hjerneslag.
3. Såemies bådtjah maehtieh sjyöhtehke årrodh juktie såemies symptovmh bueriedidh demensesne, jallh orre aajlajaamedahkh heerredidh.
4. Det gjør det lettere å gi riktig informasjon til personer med demens og deres pårørende
4. Dellie aelhkebe sjædta reaktoe bïevnesh vedtedh almetjidie demensine jïh dej lïhke fuelhkide.
5. Personer med demens og deres pårørende vil få visshet ved mistanke om demens og det kan bli enklere å planlegge dagliglivet.
5. Almetjh demensine jïh dej lïhke fuelhkie sijhtieh daejredh mij lea, gosse demensem sovmehte, jïh maahta aelhkebe sjïdtedh aarkebiejjiem soejkesjidh.
6. Det blir lettere for omgivelsene å forstå situasjonen, slik at personen med demens og pårørende kan få støtte fra familie og nettverk og tilpassede helse- og omsorgstilbud.
6. Aelhkebe sjædta byjreskidie tsiehkiem guarkedh, guktie almetje demensine jïh lïhke fuelhkie maehtieh dåarjoem fuelhkeste jïh viermeste åadtjodh, jïh sjïehtedamme healsoe- jïh hoksefaalenassem åadtjodh.
Helsedirektoratet har utviklet en nasjonal faglig retningslinje om demens.
Healsoedirektoraate nasjonaale faageles njoelkedassh demensen bïjre tseegkeme.
Der anbefales det bl.a. at kommunen bør etablere ordninger for å sikre utredning og oppfølging av personer med demens og at pårørende bør tilbys oppfølging.
Desnie gaskem jeatjah juvnehte tjïelte byöroe öörnegh tseegkedh juktie salkehtimmiem jïh dåarjedimmiem hoksedh almetjdie demensine, jïh lïhke fuelhkie byöroe faalenassem åadtjodh dåarjedimmien bïjre.
Som hovedregel anbefales det at utredning ved mistanke om demens utføres av pasientens fastlege i samarbeid med personell fra kommunens øvrige helse- og omsorgstjeneste.
Åajvahkommes juvnehte salkehtimmie skïemtjijen staeriesdåaktaristie dorjesåvva gosse sovmehte skïemtjije demensem åtna, aktene laavenjostosne barkijigujmie tjïelten jeatjah healsoe- jïh hoksedïenesjistie.
Ifølge den faglige retningslinjen bør spesialisthelsetjenesten utrede personer med mistanke om demens, blant annet når det er kompliserte/atypiske tilfeller av kognitiv svikt, yngre personer under 65 år.
Dej faageles njoelkedassi mietie sjïerehealsoedïenesje byöroe almetjh salkehtidh gosse demensem sovmehte, gaskem jeatjah gosse lea geerve/atypiske tsiehkieh kognitijve giehpiedimmeste, nuerebe almetjh vuelelen 65 jaepieh.
Dette gjelder også når personens språk, utdanningsnivå og/eller kultur er en barriere for utredningen i primærhelsetjenesten.
Daate aaj faamosne gosse almetjen gïele, ööhpehtimmiedaltese jïh/jallh kultuvre lea akte heaptoe salkehtæmman aalkoehealsoedïenesjisnie.
Utredningen består av både fysiske undersøkelser, blodprøver og bildeundersøkelse av hjernen.
Salkehtimmie lea dovne fysiske goerehtimmieh, vïrrepryövah jïh guvviegoerehtimmie aajleste.
Undersøkelsene kan også avdekke om det er andre årsaker til de endringer som skjer.
Goerehtimmieh maehtieh aaj vueptiestidh mejtie jeatjah fåantoeh dejtie jarkelimmide mah sjugniehtuvvieh.
I tillegg kartlegges blant annet hukommelse og språk med psykologiske tester og fungering i dagliglivet.
Lissine goerehtalla gaskem jeatjah mojhtesem jïh gïelem psykologeles teestigujmie jïh guktie aarkebijjien jieliedisnie fungerede.
Oppfølging etter diagnose Det er lege som har hovedansvar for å sikre utredning og medisinsk oppfølging.
Bæjjese fulkedh diagnovsen mænngan Dåakteren lea åejviedïedte salkehtimmiem jïh medisijnen dåarjedimmiem hoksedh.
I tillegg kan kommunen organisere deler av tjenestene som tverrfaglig team/koordinator som bistår lege i utredning og legger til rette for at oppfølging i hjemmet tilbys etter demensdiagnose er satt.
Lissine tjïelte maahta bielieh dïenesjijstie öörnedidh goh dåaresthfaageles dåehkie/koordinatovre mij dåakterem viehkehte salkehtimmesne, jïh sjïehteladta ihke dåarjedimmie hïejmesne faalesåvva mænngan demensediagnovse lea vihtiestamme.
Kommunens helse- og omsorgstjenester skal være helhetlige og koordinerte.
Tjïelten healsoe- jih hoksedïenesjh edtjieh ållesth jïh koordineradamme årrodh.
Helse- og omsorgspersonell skal legge til rette for at personen med demens sine individuelle rettigheter, preferanser og behov, ivaretas gjennom personsentrert omsorg og behandling.
Healsoe- jïh hoksebarkijh edtjieh sjïehteladtedh guktie dan demense almetjen sjïere reaktah, preferansh jïh daerpiesvoeth gorresuvvieh hoksen jïh båehtjierdimmien tjïrrh mij lea sjïehtedamme dan sjïere almetjasse.
Når en person får en demensdiagnose og av den grunn får behov for tjenester fra kommunen, vil en rekke rettigheter være viktige å ha kjennskap til både for den enkelte og pårørende.
Gosse akte almetje demensediagovnesem åådtje jïh dan gaavhtan dïenesjh tjïelteste daarpesje, sæjhta vihkeles årrodh gelliej reaktaj bïjre daejredh, dovne fïereguhten skïemtjijen jïh lïhke fuelhkien reaktaj bïjre.
Ettersom sykdommen utvikler seg, vil personer med demens kunne få et tiltagende behov for hjelp til å ivareta egne interesser, som for eksempel til å styre økonomien og/eller ta viktige beslutninger om mer personlige forhold.
Mearan skïemtjelasse evtiesåvva, almetjh demensine sijhtieh ahkedh stuerebe daerpiesvoetem utnedh viehkiem åadtjodh jïjtsh ïedtjh gorredidh, vuesiehtimmien gaavhtan ekonomijem stuvredh jïh/jallh vihkeles sjæjsjalimmieh vaeltedh vielie persovneles tsiehkiej bïjre.
Det er en rettighet å få nødvendig informasjon i en form som er tilpasset pasientens kultur- og språkbakgrunn for at pasienten skal forstå innholdet av informasjonen.
Akte reakta daerpies bïevnesh åadtjodh aktene hammosne mij lea sjïehtedamme skïemtjijen kultuvre- jïh gïelemaadtose, guktie skïemtjije edtja sisvegem bïevnesijstie guarkedh.
Samisktalende helsepersonell eller tolk vil kunne være nødvendige tiltak for å oppfylle denne rettigheten for pasienter med samisk kultur- og språkbakgrunn.
Saamastallije healsoebarkijh jallh toelhke sijhtieh maehtedh daerpies råajvarimmieh årrodh juktie daam reaktam illedh skïemtjijidie mej saemien kultuvre- jïh gïelemaadtoe.
Samelovens § 3-5 gir rett til å bli betjent på samisk dersom man ønsker det, ved lokale og regionale offentlige helse- og sosialinstitusjoner innenfor det samiske forvaltningsområdet.
Saemielaaken § 3-5 reaktam vadta viehkiem åadtjodh saemiengïelesne dastegh dam sæjhta, voenges jïh regijonaale byögkeles healsoe- jïh sosijaaleinstitusjovnine saemien reeremedajven sisnjelen.
VELKOMMEN TIL SAMISK E-TROSOPPLÆRING
BUERIE BÅETEME SAEMIEN NEDTE-JAAHKOEÖÖHPEHTÆMMAN
for barn mellom 6 – 12 år
maanide gaskem 6-12 jaepieh
Dette nettstedet handler om kristen tro og samisk kultur.
Daate nedtesijjieh lea jupmeles jaahkoen jïh saemien kultuvren bïjre.
Klikk på ulike tema for å finne ut mer: Lavvo, bjørk, vann, bål, sol, jord og kirke.
Diedtieh dejtie ovmessie aamhtesidie edtjh vielie goeredh: Låavhtgåetie, såekie, tjaetsie, dålle, eatneme, biejjie jïh gærhkoe.
Nettstedet har fire språkversjoner: sørsamisk, lulesamisk, nordsamisk og norsk.
Nedtesijjien njieljie gïelesåarhth: åarjelsaemien, luvlesaemien, noerhtesaemien jïh daaroen.
Samisk e-trosopplæring er utviklet av Samisk Kirkeråd i Den norske kirke.
Saemien nedtejaahkoeööhpehtimmie lea evtiedamme Saemien Gærhkoeraereste Nöörjen gærhkosne.
Samiske barn og unge skal være subjekt i sin egen trosopplæring.
Saemien maanah jïh noerh edtjieh jïjtjemes årrodh jïjtsh jaahkoeööhpehtimmesne.
Opplæringen skal være forankret i samisk erfaring og lokalt samisk kirkeliv.
Dïhte ööhpehtimmie edtja viedteldahkesne årrodh saemien dååjrehtimmesne jïh voenges saemien gærhkoejieliemisnie.
Samisk åndelighet skal være en hjelp til livsorientering og livstolkning.
Saemien voejkenesvoete edtja viehkine årrodh jielemelearose jïh jielemegoerkesasse.
Samisk e-trosopplæring er utviklet med støtte fra Størst av alt - trosopplæring i Den norske kirke.
Saemien nedtejaahkoeööhpehtimmie lea evtiedamme dåarjojne destie Stööremes gaajhkeste -jaahkoeööhpehtimmie Nöörjen gærhkosne.
Trosopplæring er et av Den norske kirkes hovedsatningsområder.
Jaahkoeööhpehtimmie lea akte dejstie Nöörjen gærhkoen åejvieråajvarimmiesuerkijste.
Det utarbeides nå en systematisk trosopplæring for alle døpte mellom 0-18 år, som skal legge til rette for at barn og unge kan utvikle sitt forhold til troen og den kirken de er en del av.
Daelie evtiesåvva aktem systemateles jaahkoeööhpehtimmiem gaajhkide mah leah kristesovveme 0-18 jaepiej gaskem, mij edtja sjïehteladtedh guktie maanah jih noerh maehtieh altese ektiedimmiem jaahkose evtiedidh jih dan gærhkose gusnie sijjiem utnieh.
Videre kan du lese om hvem som er bidragsytere.
Vijrebe maahtah lohkedh gieh dåarjedamme.
Les mer!
Lohkh vielie!
Ide og prosjektledelse: Anbjørg Holm Varsi
Åssjaldahke jïh prosjekten åvtehke: Anbjørg Holm Varsi
Utvikling: Teknisk utvikling og grafisk design er utført av ABC-Company e-skuvla.no Forsiden er utført av Bendik Kråvik Schøien tyde.no
Evtiedimmie: ABC-Company E-skuvla.no teknihken evtiedimmiem jïh grafihken haemiem dorjeme. Bendik Kråvik Schøien tyde.no åvtebieliem dorjeme.
Musikk: Denne tjenesten tilbys av Samisk kirkeråd.
Musihke: Saemien gærhkoeraerie daam dïenesjem faalehte.
Musikken er gjengitt med tillatelse fra TONO Uautorisert lenking, videreføring eller kopiering er ulovlig.
TONO lea luhpiem vadteme musihkem provhkedh. Luhpehts lïenghkem darjodh, vijrebe seedtedh jallh kopijem vaeltedh.
Spill: Norsk Søndagsskoleforbund har utviklet spillene.
Spiele: Nöörjen Aejlegeskuvlesiebrie spielide evtiedamme.
Utarbeidet av Kommunion as.
Kommunion as dejtie dorjeme.
Tekstproduksjon: Karen Elle Gaup Ann Solveig Nystad Anne-Karin Hellesøy Inger Seierstad Inga Wernolf
Teekstedorjemasse: Karen Elle Gaup Ann Solveig Nystad Anne-Karin Hellesöy Inger Seierstad Inga Wernolf
Oversettelse: Inger Marie Oskal Inger Anne Gaup Gustad Rávdná Turi Henriksen Lars Theodor Kintel Ellen Jonassen Oskar Stein Bjørlykke Anne Silja Turi Birgit Andersen Anne-Grethe Leine Bientie
Jarkoestimmie: Inger Marie Oskal Inger Anne Gaup Gustad Rávdná Turi Henriksen Lars Theodor Kintel Ellen Jonassen Oskar Stein Björlykke Anne Silja Turi Birgit Andersen Anne-Grethe Leine Bientie
Illustrasjoner: Solfrid Fjellaksel Pedersen Svein Kvamme Liisa Helander Inger Seierstad Olga Grimsmo Nilsen Lisa Arneng Varsi Luther Forlag: Ståle Almenning Tore Johnsen Laila Krokmo Vanja Røkke Karasjok menighet Bendik Kråvik Schøien Ellen Sara Leine Bientie Karen Elle Gaup
Guvvieh: Solfrid Fjellaksel Pedersen Svein Kvamme Liisa Helander Inger Seierstad Olga Grimsmo Nilsen Lisa Arneng Varsi Luther Forlag: Ståle Almenning Tore Johnsen Laila Krokmo Vanja Rökke Karasjok menighet Bendik Kråvik Schöien Ellen Sara Leine Bientie Karen Elle Gaup
Kåfjord kulturskole: Maria Seppälä, Maylin Brustad, Annette Forfang, Marie Olsen, Lise Mari Nilsen, Mariell Hansen, Johanne Steinlien, Heidi Pedersen, Ingvild Rundberg, Malene F S, Silje Hansen, Catrine Vatne, Sofie Olsen, Kaisa Lyshaug, Berthine M Johansen, Oda Agnethe Svendsen, Anne Marte Hansen, Selma Alette Mikkelsen
Kåfjorden kultuvreskuvle: Maria Seppälä, Maylin Brustad, Annette Forfang, Marie Olsen, Lise Mari Nilsen, Mariell Hansen, Johanne Steinlien, Heidi Pedersen, Ingvild Rundberg, Malene F S, Silje Hansen, Catrine Vatne, Sofie Olsen, Kaisa Lyshaug, Berthine M Johansen, Oda Agnethe Svendsen, Anne Marte Hansen, Selma Alette Mikkelsen
Alta Kulturskole: Severin Lyngstad, Siver Nielsen, Frida Sætveit, Sondre Andersen, Kristine Jonas, Vårin Larsen, Kamilla Losvar, Maria S Losvar, Erlend Mortensen, Bjørn Kerthan
Alta Kulturskole: Severin Lyngstad, Siver Nielsen, Frida Sætveit, Sondre Andersen, Kristine Jonas, Vårin Larsen, Kamilla Losvar, Maria S Losvar, Erlend Mortensen, Björn Kerthan
Fotografi av: Áile Marita Varsi Arvid Varsi Ann-Katrin Tobiassen Lill-Therese Holm Varsi Wenche Holm Balto Máijá Holm Balto Ánne-Márgget Somby Johan Daniel Balto Heidi Sara Anti Lásse Biehtár Anti Nils Borge Teigen Tore Johnsen Bierna Bientie Johan Bakken Sandvik Gunn Hanne Elvebakk Kåre Smeland Berit Frøydis Svineng Johnsen Jaana Walle Ørjan Balto Hansen Johán Máhtte Kemi Nils Jovnna Gaup Piera Jovnna Heaikka Áslat Aslak Somby Ebba Joks Jovnna Levi Joks Sárá Márjá Utsi Elle Káre Somby Jan Widar Wigelius Niillas Aslaksen Smuk Bilde av tresåte fotografert utenfor Várjjat Sámi Musea Bilde av vedhoggested fotografert på Sámiid Vuorka Dávvirat Bilder kjøpt fra Scandinavian Stock Photo
Guvvie vaalteme: Áile Marita Varsi Arvid Varsi Ann-Katrin Tobiassen Lill-Therese Holm Varsi Wenche Holm Balto Máijá Holm Balto Ánne-Márgget Somby Johan Daniel Balto Heidi Sara Anti Lásse Biehtár Anti Nils Borge Teigen Tore Johnsen Bierna Bientie Johan Bakken Sandvik Gunn Hanne Elvebakk Kåre Smeland Berit Fröydis Svineng Johnsen Jaana Walle Örjan Balto Hansen Johán Máhtte Kemi Nils Jovnna Gaup Piera Jovnna Heaikka Áslat Aslak Somby Ebba Joks Jovnna Levi Joks Sárá Márjá Utsi Elle Káre Somby Jan Widar Wigelius Niillas Aslaksen Smuk Moerehåevkie, guvviem vaalteme Várjjat Sámi Musean ålkoelisnie Moeresjaljoe, guvviem vaalteme Sámiid Vuorka Dávvirat’sne Guvvieh åasteme Scandinavian Stock Photo’ste
Sang: Berit Alette Mienna Wenche Holm Balto Marit Holm-Johannesen Anbjørg Holm Varsi Máijá Holm Balto Ida Márjá Varsi Solbakk Ánne Márgget Somby Áile Marita Varsi Karl Edvard Urheim Kirsi Guvsám Jovna Zakharias Dunfjell Eli Anne Nystad Máret Inga Grenserud Eira Káre Brita Rognerud Eira Máret Lájlá Sara Nedrejord Risten Gutnel Guttorm Eira Biret Sárá Anti Julie Sofie Nordsletta Maina Sofie Wergeland Inger Marie Guttorm Ragnhild Hellesøy Sør-Varanger salmesanggruppe Barnekoret i Karasjok menighet v/Anne Karin Hellesøy: Hannah L Strømeng, Elisabeth Kneppen Strømeng, Rita Marie P Somby, Ingri Maylèn Larsen, Kaisa Henriette Larsen, Andreas Hellesøy,
Laavlomh Berit Alette Mienna Wenche Holm Balto Marit Holm-Johannesen Anbjörg Holm Varsi Máijá Holm Balto Ida Márjá Varsi Solbakk Ánne Márgget Somby Áile Marita Varsi Karl Edvard Urheim Kirsi Guvsám Jovna Zakharias Dunfjell Eli Anne Nystad Máret Inga Grenserud Eira Káre Brita Rognerud Eira Máret Lájlá Sara Nedrejord Risten Gutnel Guttorm Eira Biret Sárá Anti Julie Sofie Nordsletta Maina Sofie Wergeland Inger Marie Guttorm Ragnhild Hellesöy Åarjel-Varangeren saalmelaavlomedåehkie Karasjohken åålmegen maanakore /Anne Karin Hellesöy: Hannah L Strömeng, Elisabeth Kneppen Strömeng, Rita Marie P Somby, Ingri Maylèn Larsen, Kaisa Henriette Larsen, Andreas Hellesöy,
I de tilfeller vi ikke har lyktes med dette, ber vi vennligst copyrightinnehaveren om å kontakte oss.
Jis ibie buektiehtamme gaajhkh jaksedh, mijjieh birrebe dïhte copyright-aajhtere mijjem gaskesadta.
Opplæring / Forsiden - Sametinget
Lïerehtimmie / Saemiedigkie - Sametinget
Opplæring
Lïerehtimmie
Den samiske befolkningen skal ha kunnskap, kompetanse og ferdigheter som kreves for å utvikle samiske samfunn.
Dah saemieh edtjieh daajroem, maahtoem jïh tjiehpiesvoeth utnedh mah leah daerpies juktie dejtie saemien siebriedahkide evtiedidh.
Dette betyr at den samiske befolkningen har reel rett til opplæring i og på samisk.
Dïhte sæjhta jiehtedh dah saemieh aktem tjïelke reaktam utnieh ållesth lïerehtimmiem åadtjodh saemien gïelesne.
Dette vil gi samiske barn og unge en sterk samisk identitet og tilknytning til samisk språk og kultur.
Daate sæjhta saemien maanide jïh noeride aktem nænnoes saemien identiteetem jïh ektiedimmiem vedtedh saemien gïelese jïh kultuvrese.
All høyere utdanning og forskning skal også ivareta det samiske perspektivet.
Gaajhke jollebe ööhpehtimmie jïh dotkeme edtjieh aaj dam saemien perspektijvem voebnesjidh.
Voksenopplæring
Geerveööhpehtimmie
Å sikre gode rammevilkår for samisk barnehage, grunnopplæring, høyere utdanning og forskning gjennom dialog med sentrale, regionale og lokale myndigheter og andre aktuelle aktører
Hijven mieriekrievemh gorredidh saemien maanagïertese, maadthööhpehtæmman, jollebe ööhpehtæmman jïh dotkemasse govlehtallemen tjïrrh, voernges, regijovnale jïh voenges åejvieladtjigujmie jïh jeatjah sjyöhtehke aktöörh
At samiske barn og unge har en sterk identitet og tilknytning til samisk språk, kultur og samfunnsliv
Saemien maanah jïh noerh edtjieh aktem nænnoes identiteetem utnedh jïh ektiedimmiem saemien gïelese, kultuvrese jïh siebriedahkese utnedh
At den samiske befolkningen har en reel l rett til kvalitativ god opplæring i og på samisk
Saemieh reaktam utnieh akten hijven lïerehtimmiem åadtjodh saemien gïelesne
All høyere utdanning og forskning ivaretar det samiske perspektivet
Gaajhke jollebe ööhpehtimmie jïh dotkeme dam saemien perspektijvem voebnesjieh
Vi gir tilskudd og stipend, forvalter læremiddelproduksjonen, utarbeider læreplaner og sikrer rammebetingelser for grunnopplæringen, høyere utdanning og forskning.
Saemiedigkie njieljie vihties laavenjostoetjåanghkoeh Maahtoedepartemeentine åtna fïerhten jaepien maanagïerten, maadthlïerehtimmien jïh jollebe ööhpehtimmien bïjre.
Opplæringsloven kapittel 6 inneholder bestemmelser om opplæring i samisk i grunnskole (§ 6-2) og videregående skole (§ 6-3).
Ööhpehtimmielaaken 6. kaptihtele nænnoestimmieh lïerehtimmien bïjre saemiengïelesne åtna maadthskuvlesne (§ 6-2) jïh jåarhkeskuvlesne (§ 6 -3).
Med samisk menes nord,- sør og lulesamisk.
Saemien lea dovne noerhte, - åarjel jïh julevsaemien.
En elev har derfor en lovfestet, individuell rett til opplæring i faget samisk både på barnetrinnet, ungdomstrinnet og videregående skole, uansett hvor de bor i landet.
Dannasinie akte learohke aktem sjïere reaktam åtna laaken mietie, lïerehtimmiem åadtjodh saemienfaagesne, dovne maanadaltesisnie, noeredaltesisnie jïh jåarhkeskuvlesne, saaht gusnie laantesne orre.
Elevene velger selv hvilket av de tre samiske språkene de ønsker opplæring i.
Dah learohkh jïjtje veeljieh mennie gïelesne daejstie golme saemien gïelijste dah sijhtieh lïerehtimmiem utnedh.
Etter opplæringslovens § 6-2 har elever i grunnskolealder som bor i et samisk distrikt rett til opplæring i og på samisk.
Ööhpehtimmielaaken § 6- 2 mietie, dle learohkh maadthskuveaalteren, mah aktene saemien dajvesne årroeh, reaktam utnieh lïerehtimmiem åadtjodh saemien gïelesne.
Med dette menes at elevene har rett til opplæring på samisk også i andre fag, altså at undervisningen foregår på samisk.
Dah learohkh reaktam utnieh lïerehtimmiem åadtjodh saemiengïelesne aaj jeatjah faagine, amma guktie abpe ööhpehtimmie lea saemiengïelesne.
Utenfor forvaltningsområdet har samer rett til opplæring på samisk dersom minst 10 elever ønsker det, og så lenge disse utgjør en gruppe på 6 elever.
Reeremedajven ålkolen dle saemieh reaktam utnieh lïerehtimmiem åadtjodh saemiengïelesne jis unnemes 10 learohkh dam sijhtieh, jïh dan guhkiem dah leah akte dåehkie 6 learohkigujmie.
Kommunen kan vedta å legge opplæringen på samisk til en eller flere skoler i kommunen.
Tjïelte maahta nænnoestidh lïerehtimmiem saemiengïelesne bïejedh akten jallh gellide skuvlide tjïeltesne.
Det er kommunene som bestemmer hvilken skole et slikt tilbud skal kunne gis på.
Dah tjïelth nænnoestieh mennie skuvlesne akte dagkeres faalenasse edtja årrodh.
Skoleeier har det overordnede ansvar for at elevenes rettigheter til samisk opplæring blir oppfylt.
Skuvlen aajhtere dam bijjemes diedtem åtna ihke learohki reaktah saemien lïerehtæmman steeresuvvieh.
Opplæringslovens § 6-3 omhandler elever i videregående opplæring.
Ööhpehtimmielaaken § 6 -3 lea learohki bïjre jåarhkelïerehtimmesne.
Samiske elever har en individuell rett til opplæring i samisk språk i den videregående skolen.
Saemien learohkh aktem sjïere reaktam utnieh lïerehtimmiem åadtjodh saemiengïelesne jåarhkeskuvlesne.
For videregående opplæring kan departementet gi forskrifter om at visse skoler skal tilby opplæring i eller på samisk eller i særskilte samiske fag.
Jåarhkelïerehtimmien sjïekenisnie dle departemente maahta mieriedimmieh vedtedh ihke såemies skuvlh edtjieh lïerehtimmiem faalehtidh saemiengïelesne ellieslaakan jallh sjïere saemien faagine.
Etter forskrift til opplæringsloven § 7-1, så har elevene rett til alternativ opplæringsform så lenge opplæringen ikke kan gis av egne lærere.
Mieriedimmien mietie ööhpehtimmielaakese § 7-1, dle learohkh reaktam utnieh alternatijve lïerehtimmievuekiem åadtjodh dah guhkiem jïjtsh lohkehtæjjah eah maehtieh lïerehtimmiem vedtedh.
I praksis betyr slik alternativ opplæringsform fjernundervisning, intensivundervisning eller leirskoleopphold.
Rïektesisnie sæjhta jiehtedh dagkeres lïerehtimmievuekie lea maajhööhpehtimmie, intensijve ööhpehtimmie jallh gïelebiesieh.
Grunnskolen og videregående skoler over hele Norge er etter opplæringslovens § 6-4 pålagt å gi opplæring om det samiske folk, om samisk språk, kultur og samfunnsliv.
Ööhpehtimmielaaken § 6 -4 mietie dle maadthskuvlh jïh jåarhkeskuvlh abpe Nöörjesne dïedtem utnieh lïerehtimmiem vedtedh saemiej, saemien gïelen, kultuvren jïh siebriedahkejieleden bïjre.
Elever ved friskoler har ingen rett til opplæring i samisk språk.
Learohkh frijjeskuvline eah naan reaktam utnieh lïerehtimmiem åadtjodh saemien gïelesne.
Samiske elever på friskoler må søke særskilt om opplæring i samisk.
Saemien learohkh frijjeskuvline tjuerieh sjïerelaakan lïerehtimmien bïjre saemiengïelesne syökedh.
Det er opp til skolen om de tilbyr samiskundervisning til sine elever.
Skuvle jïjtse nænnoste mejtie dah saemienööhpehtimmiem sijjen learoehkidie faalehtieh.
Les mer i Opplæringsloven (Lovdata)
Bievnesh dan bïjre Lïerehtimmie
Sametinget vedtar, innenfor rammer satt av Kirke- og undervisningsdepartementet, læreplaner i samisk språk for grunnskolen og videregående samt for duodji, reindriftsfag og andre særskilte samiske fag for videregående opplæring.
Saemiedigkie nænnoste, dej mieriej sisnjeli mejtie Gærhkoe- jïh ööhpehtimmiedepartemeente bïejeme, learoesoejkesjh saemiengïelesne maadthskuvlese jïh jåarhkeskuvlese, jïh aaj duadtan, båatsoefaagese jïh jeatjah sjïere saemien faagide jåarhkeööhpehtæmman.
Forskrifter om læreplaner etter §2-3 og §3-4 skal gi pålegg om opplæring om samer, deres språk og samfunnsliv i tilknytning de ulike fagområder.
Mieriedimmieh learoesoejkesji bïjre, § 2-3 jïh § 3-4 mietie, edtjieh stilledh lïerehtidh saemiej bïjre, saemiej gïelen bïjre jïh siebriedahkejieleden bïjre, ektiedamme dejtie ovmessie faagesuerkide.
Innenfor rammer fastsatt Kirke- og undervisningsdepartementet har Sametinget myndighet til å gi forskrifter om innholdet i slik opplæring.
Mieriej sisnjeli, mejtie Gærhkoe- jïh ööhpehtimmiedepartemeente nænnoestamme, dle Saemiedigkie faamoem åtna mieriedimmieh sisvegen bïjre vedtedh dagkarinie lïerehtimmine.
Sametinget skal konsulteres i alle utdanningssaker som berører samiske interesser.
Edtja Saemiedigkine rååresjidh gaajhkine ööhpehtimmieaamhtesinine mah leah saemien ïedtji bïjre.
Ovttas.no - Samiske læringsressurser på nett
Ovttas.no - Saemien learoevierhtieh gaskeviermesne
Organisasjonsstruktur / Om Sametinget / Forsiden - Sametinget
Åårganisasjovnestruktuvre / Saemiedigkien bïjre / Saemiedigkie - Sametinget
Organisasjonsstruktur
Åårganisasjovnestruktuvre
Plenum
Stoerretjåanghkoe
Sametinget i plenum er Sametingets øverste organ og myndighet.
Saemiedigkien stoerretjåanghkoe lea Saemiedigkien bijjemes åårgane jïh faamoe.
Plenumsledelsen Plenumsledelsen utarbeider saksliste, innkaller til og leder Sametingets plenumsmøter etter reglene i Sametingets arbeidsorden.
Stoerretjåanghkoen ståvroe aamhteselæstoem dorje, Saemiedigkien stoerretjåanghkojde gohtje jïh stoerretjåanghkoem stuvrie dej njoelkedassi mietie, Saemiedigkien barkoeöörnegisnie.
Sametinget har i 2011 opprettet Sametingets klagenemnd for tilskuddssaker.
Saemiedigkie lea jaepien 2011 Saemiedigkien laejhtememoenehtsem dåarjoeaamhtesidie tseegkeme.
Formålet med opprettelsen er å sikre at Sametingets tilskuddsforvaltning oppfyller forvaltningslovens regler om klagebehandling.
Aajkoe lij gorredidh Saemiedigkien dåarjoereereme reeremelaaken njoelkedassh illie laejhtemegïetedimmien bïjre.
Sametingsrådets medlemmer er oppnevnt av presidenten, som leder rådet.
Saemiedigkieraerien lïhtsegh leah nammoehtamme saemiedigkien åvtehkistie, presidente, mij raeriem stuvrie.
Sametingspresidenten er valgt av og blant flertallet i Sametingets plenum.
Saemiedigkiepresidente lea veeljeme Saemiedigkien stoerretjåanghkoste jïh jienebelåhkoen tjirkijijstie.
Rådet fungerer som Sametingets regjering, og står for den daglig politiske virksomheten.
Raerie lea goh Saemiedigkien reerenasse, jïh diedtem åtna dan biejjieladtje politihkeles gïehteldimmien åvteste.
SUPU
SUPU
Sametingets ungdomspolitiske utvalg (SUPU) er opprettet for å styrke samisk ungdoms innflytelse på Sametingets politikk.
Saemiedigkien noerepolitihkeles moenehtse (SUPU) lea tseegkeme juktie saemien noeri tsevtsemefaamoem veaksahkåbpoe darjodh Saemiedigkien politihkesne.
Sametingsrådet oppnevner nytt eldreråd.
Saemiedigkieraerie orre voereseraeriem nammohte.
Sametingsråd Henrik Olsen sier at eldrerådet skal være med å utforme Sametingets eldrepolitikk.
Saemiedigkieraerie Henrik Olsen jeahta voereseraerie edtja meatan årrodh Saemiedigkien voeresepolitihkem hammoedidh.
Orientering om automatisk freda samiske bygninger / Samisk bygningsvern / Miljø, areal og kulturvern / Forsiden - Sametinget
Bïevnesh jïjtsistie vaarjelamme saemien gåetiej bïjre / Saemien gåetievaarjelimmie / Byjrese, areale jïh kultuvrevarjelimmie / Saemiedigkie - Sametinget
Orientering om automatisk freda samiske bygninger
Bïevnesh jïjtsistie vaarjelamme saemien gåetiej bïjre
Denne orienteringen er ment for eiere og brukere av freda samiske bygninger.
Daate bïevnese lea ussjedamme aajhteridie jïh utniejidie vaarjelamme saemien gåetijste.
Orienteringen forklarer de mest brukte begrepene, lover og bestemmelser rundt forvaltningen av freda samiske bygninger.
Bïevnese doh jeenjemes åtnasovveme dïejvesh, laakh jïh mieriedimmieh buerkeste reeremen bïjre vaarjelamme saemien gåetijste.
Eldre bygninger er en kilde til kunnskap, og historiene de representerer er viktig å ta vare på for ettertiden.
Båeries gåetieh leah akte gaaltije gusnie daajroe gååvnese, jïh histovrijh dej bïjre lea vihkeles gorredidh båetijen aajkan.
Gjennom gamle samiske bygninger kan vi få kunnskap om historien til både det samiske samfunnet og til de enkelte familier og slekter der bygningene har vært i bruk.
Båeries saemien gåetiej tjïrrh maehtebe daajroem åadtjodh histovrijen bïjre, dovne saemien siebriedahken bïjre jïh fïerhten fuelhkien jïh slïekti bïjre gusnie gåetieh åtnosne orreme.
Pedagogisk leder i Maurtua barnehage går ut i fødselspermisjon og vi har derfor ledig:
Pedagogihken åvtehke Maurtuan maanagïertesne tjidtj`-eejehtimmiem vaalta jïh dan gaavhtan barkoe gaavnoes:
Års vikariat 100 % stilling som pedagogisk leder ved Maurtua barnehage i tidsrommet 03.02. 2014 tom 19.01. 2015
Jaepiem, 100% sæjjasadtije (vikarije) goh pedagogihken åvtehke Maurtuan maanagïertesne,03.02.2014 raejeste 19.01.2015 raajan.
Kvalifikasjonskrav:
Maahtoeh:
Utdanning som barnehagelærer.
Aarhskuvle- øøhpehtimmiem.
For nærmere opplysninger om stillingen kontakt
Vielie bïevnesh barkoen bïjre, bïeljelh:
Styrer Anna Lisa Persson eller Ass styrer Ronny Lindgren tlf 74 33 63 22
Åvtehkem Anna Lisa Perssonem jallh as-åvtehkem Ronny Lindgrenem,
Søknadsfrist: 31.12.13
Minngemes syøkemebiejjie: 31.12.13
Kommunen kan være behjelpelig med å skaffe bolig.
Tjïelte maahta viehkiehtidh gåetieluhpiem gaavnedh.
Lønn etter tariff.
Baalhka latjkoen mietie.
Vi foretrekker elektronisk søknad via kommunens hjemmeside.
Mijjieh vaajtelibie elektronihke syøkemem seedth dan tjïelten hïejmesæjroen tjirrh.
Utlysning og søknadsskjema finner du på kommunens hjemmeside www.royrvik.kommune.no
Luvsegem jïh syøkemegoerem tjïelten hïejmesæjrosne gaavnh. www.royrvik.kommune.no
Søkerliste kan bli offentliggjort selv om søker ber om unntak jfr. off.loven §25
Syökemelæstoe maahta byjjes sjïdtedh, læjhkan mejtie syøkije vaajtele dam tjeakoes utnedh, off.laake §25.
Den som ansettes må levere gyldig politiattest.
Dïhte mij barkoem åådtje tjuara politijevïhtesjimmiem vuesiehtidh eannan barkosne aalka.
Forhåndsstemming
Åvtelhbodti steemmadimmie
Gå til stemmemottakeren
Vaedtsieh steemmedåastoejasse
Stemmemottaker gjør deg kjent med valgreglene, og gir deg konvolutter til å legge stemmesedlene i.
Steemmedåastoje datnem veeljmenjoelkedassigujmie beagkohte, jïh dutnjien skuahpah vadta mïsse edtjh steemmeleahpide bïejedh.
Ta stemmesedlene du vil bruke
Vaeltieh steemmeleahpide mejtie sïjhth nuhtjedh
Disse skal være tilgjengelig i lokalet, sammen med informasjon om kandidatene.
Dah edtjieh steemmetjiehtjielisnie gååvnesidh, bïevnesigujmie ektine kandidaati bïjre.
Ved forhåndsstemming i annet sokn enn bostedssoknet, må stemmesedler for ditt sokn hentes fra www.kirkevalget.no.
Gosse åvtelbodti steemmedh aktene jeatjah såaknesne goh årromesåaknesne, tjoerh steemmeleahpah dov såaknese veedtjedh daestie, www.kirkevalget.no.
Gjør eventuelle endringer på stemmesedlene
Darjoeh jarkelimmieh steemmeleahpine jis sïjhth
Hvilke endringer du kan gjøre finner du informasjon om på stemmesedlene.
Mah jarkelimmieh datne maahtah darjodh leah beavneme steemmeleahpine.
Legg stemmesedlene i hver sin konvolutt
Bïejh steemmeleahpide fïereguhten skuahpan sïjse
• Stemmeseddel for valg av menighetsråd skal i hvit konvolutt.
• Steemmeleahpa åålmegeraerien veeljemasse edtja veelkes skuahpan sïjse.
• Stemmeseddel for valg av bispedømmeråd skal i farget konvolutt.
• Steemmeleahpa bïspedajveraerien veeljemasse edtja klaerien skuahpan sïjse.
Samle alt i omslagskonvolutten
Tjöönghkh gaajhkem bijjelesskuahpan sïjse
Legg konvoluttene med stemmesedler i omslagskonvolutten.
Bïejh skuahpide steemmeleahpajgujmie bijjelesskuahpan sïjse.
Skriv navn, adresse og fødselsdato på utsiden av omslagskonvolutten.
Tjaelieh nommem, adressem jïh reakedsbiejjiem bijjelesskuahpan ålkoebielesne.
Gå til stemmemottaker for registrering
Vaedtsieh steemmedåastoejasse juktie jïjtjemdh registreradidh
Stemmemottaker påfører tid og sted på omslagskonvolutten og limer denne igjen.
Steemmedåastoje tïjjem jïh sijjiem tjaala bijjelesskuahpesne, jïh dam ikte lïjmesje.
Stemmegiviningen registreres på liste.
Steemmevedtemem aktene læstosne tjaala.
Du kan bli bedt om å legitimere deg.
Datne maahtah gihtjesovvedh jïjtjemdh legitimeradidh.
Slik går du fram
Naemhtie darjoeh
1 Ta stemmesedlene du vil bruke
1 Vaeltieh steemmeleahpide mejtie sïjhth nuhtjedh
Disse ligger utlagt i valglokalet.
Daah veeljemetjiehtjielisnie gååvnesieh.
Du kan stemme ved to valg: valg av menighetsråd og valg av bispedømmeråd.
Datne maahtah gööktine veeljeminie steemmadidh: Veeljeme åålmegeraereste jïh veeljeme bïspedajveraereste.
Informasjon om kandidatene finnes også i valglokalet.
Bïevnesh kandidaati bïjre aaj veeljemetjiehtjielisnie gååvnesieh.
Gjør eventuelle endringer på stemmesedlene
Jis edtjh jarkelimmieh darjodh steemmeleahpine