pere/sami_parallel huggingface dataset:
Sametinget velger blant sine representanter en fullmaktskomité på 5 medlemmer til prøving av fullmaktene for representanter og vararepresentanter i det nye Sametinget.
Saemiedigkie sov tjirkiji gaskem aktem luhpiedimmiemoenehtsem veeljie 5 lïhtsegigujmie juktie luhpiedimmide tjirkijidie jïh sæjjasadtjide dennie orre Saemiedigkesne gïehtjedidh.
Samtidig velger Sametinget komiteens leder og nestleder.
Seamma tïjjen Saemiedigkie moenehtsen åvtehkem jïh mubpieåvtehkem veeljie.
§ 8 Godkjenning av fullmaktene
§ 8 Jååhkesjimmie luhpiedimmijste
Representantenes fullmakter godkjennes ved avstemning.
Tjirkiji luhpiedimmieh jååhkesjamme sjidtieh steemmadimmien tjïrrh.
Den enkelte representant deltar ikke i avstemningen om godkjenning av sin egen fullmakt.
Ij guhte tjirkijijstie leah meatan steemmadimmesne jååhkesjimmien bïjre jïjtse luhpiedimmeste.
Mangler det nødvendige opplysninger for godkjenning av en representant, kan denne gis en midlertidig godkjenning inntil endelig godkjenning kan avgjøres.
Jis daerpies bïevnesh fååtesieh juktie aktem tjirkijem jååhkesjidh, dïhte maahta aktem annjebodts jååhkesjimmiem åadtjodh goske maahta minngemosth jååhkesjimmiem vihtiestidh.
§ 9 Beslutningsdyktighet
§ 9 Sjæsjsalimmiefaamoe
Sametinget kan ikke konstitueres før minst halvparten av representantene er til stede.
Ij maehtieh Saemiedigkiem konstitueradidh åvtelen unnemes bielie tjirkijijstie lea stïeresne.
Sametinget er beslutningsdyktig når minst halvparten av representantene deltar i avstemningen.
Saemiedigkie sjæjsjalimmiefaamoem åtna gosse unnemes bielie tjirkijijstie lea meatan steemmadimmesne.
Ved avstemning i forslag til endringer i Sametingets grunnregler er Sametinget beslutningsdyktig når minst to-tredjedeler av representantene deltar i avstemningen.
Juktie raeriestimmiej bïjre steemmadidh jarkelimmiej bïjre Saemiedigkien maadthnjoelkedassine, Saemiedigkien lea sjæjsjalimmiefaamoe gosse unnemes 2/3 tjirkijijstie leah meatan steemmadimmesne.
Behandlingen av slike forslag kan ikke ta til før minst to-tredjedeler av representantene har tatt sete i plenumssalen.
Gïetedimmie dagkerh raeriestimmijste ij maehtieh aelkedh åvtelen unnemes 2/3 tjirkijijstie leah sijjiem vaalteme stoerretjåanghkoesavkesne.
§ 10 Tale- og forslagsrett
§ 10 Håalome- jïh raeriestimmiereakta
Kun møtende representanter har forslagsrett under forhandlingene i Sametinget.
Ajve tjirkijh mah stoerretjåanghkose båateme raeriestimmiereaktam utnieh rååresjimmine Saemiedigkesne.
Møtende representanter og sametingsrådets medlemmer har talerett under forhandlingene i Sametinget.
Tjirkijh mah leah stïeresne jïh saemiedigkieraerien lïhtsegh håalomereaktam utnieh rååresjimmine Saemiedigkesne.
§ 11 Møteoffentlighet
§ 11 Tjåanghkoebyögkelesvoete
Sametingets plenumsmøter holdes for åpne dører.
Saemiedigkien stoerretjåanghkoeh leah ræhpas gaajhkesidie.
I særlige tilfeller kan dog Sametinget med to-tredjedels flertall vedta at en sak skal behandles for lukkede dører.
Sjïere veajkoej Saemiedigkie læjhkan maahta 2/3 jienebelåhkojne nænnoestidh aktem aamhtesem gïetedidh steegkeldh oksigujmie.
§ 12 Forberedende fullmaktskomité
§ 12 Ryöjreden luhpiedimmiemoenehtse
På siste plenumsmøte i valgperioden velges av og blant Sametingets representanter en fullmaktskomité på 5 medlemmer med like mange varamedlemmer til foreløpig prøving av fullmaktene for representantene og vararepresentantene i det nye Sametinget.
Minngemes stoerretjåanghkosne veeljemeboelhken akte luhpiedimmiemoenehtse Saemiedigkien tjirkijijstie jïh Saemiedigkien tjirkiji gaskem veeljesåvva 5 lïhtsegigujmie jïh seamma gellie sæjjasadtjigujmie juktie tjirkiji jïh sæjjasadtji annjebodts luhpiedimmieh gïehtjedidh dennie orre Saemiedigkesne.
Samtidig velges leder og nestleder.
Seamma tïjjen åvtehke jïh mubpieåvtehke veeljesuvvieh.
Den foreløpige fullmaktskomiteen skal, så langt det er nødvendig, gjennomgå og gjøre rede for innholdet i de dokumenter som gjelder valget og for alle klager og ankemål som er sendt inn i rett tid, dersom de har noe å si for fullmaktsavgjørelsen.
Dïhte annjebodts luhpiedimmiemoenehtse edtja dan gåhkese daerpies, gïehtjedidh jïh tjïelkestidh sisvegem dejnie tjaatseginie mah leah veeljemen bïjre jïh gaajhkide laejhtiemidie jïh klååkemidie mah leah sijse seedteme reaktoe tijjen åvtelen, jis dah ulmiem utnieh luhpiedimmiesjæjsjalæmman.
Komiteen har på vegne av Sametinget fullmakt til å skaffe fram alle opplysninger som den finner nødvendig i denne sammenheng.
Moenehtse, Saemiedigkien åvteste, reaktam åtna gaajhkh bievnesh reebledh mejtie gaavna daerpies daennie ektiedimmesne.
§ 13 Forretningsorden
§ 13 Tjåanghkoeöörnege
Sametinget fastsetter en egen forretningsorden med bestemmelser for Sametingets organisering, forhandlinger og saksbehandling.
Saemiedigkie jïjtse tjåanghkoeöörnegem vihteste nænnoestimmiejgujmie Saemiedigkien öörnedimmien, rååresjimmiej jïh aamhtesereeremen bijre.
§ 14 Endring av grunnreglene
§ 14 Jarkelimmie maadthnjoelkedassijste
Forslag til endringer i grunnreglene må behandles av to påfølgende sameting.
Göökte iktemierien saemiedigkieh tjuerieh raeriestimmiem jarkelimmiej bijre maadthnjoelkedassine gietedidh.
Et vedtak om endring kan ikke settes i verk før det er vedtatt i begge de to påfølgende sametingene.
Akte nænnoestimmie jarkelimmien bijre maadthnjoelkedassine ij maehtieh faamoem åadtjodh åvtelen gåabpatjahkh göökte iktemierien saemiedigkieh leah dam nænnoestamme.
Vedtak om endring i grunnreglene fattes med flertall av de stemmer som avgis.
Nænnoestimmie jarkelimmien bijre maadthnjoelkedassine dorjesåvva jienebelåhkojne dejstie steemmijste mah vadtasuvvieh.
Bestemmelsene i første ledd gjelder ikke eventuelle endringer av grunnreglene som følger av endringer i samelovens bestemmelser.
Nænnoestimmieh voestes lihtsesne eah leah faamosne jis eventuelle jarkelimmieh maadthnjoelkedassine mah leah jarkelimmiej gaavhtan saemielaaken nænnoestimmine.
I slike tilfeller legges saken fram for Sametinget på ordinær måte.
Dagkeri veajkoj aamhtese Saemiedigkien uvte bïejesåvva sïejhmelaakan.
Forskning og høyere utdanning / Opplæring / Forsiden - Sametinget
Dotkeme jïh jollebe ööhpehtimmie / Lïerehtimmie / Saemiedigkie - Sametinget
Forskning og høyere utdanning
Dotkeme jïh jollebe ööhpehtimmie
Forskning og satsing på høyere utdanning er viktig for bevaring, styrking og utvikling av det samiske samfunn.
Dotkeme jïh jollebe ööhpehtimmie leah vihkeles gorredimmien, nænnoestimmien jïh evtiedimmien gaavhtan dehtie saemien siebriedahkeste.
Sametinget ser behov for forskningsbasert kunnskap i forvaltning og politisk utvikling.
Saemiedigkie vuajna daerpies daajroem dotkemistie utnedh gosse byjjenimmie- jïh lïerehtimmiepolitihkine barka.
Det er viktig å videreutvikle samisk som forskningsspråk.
Vihkeles saemien dotkemegïeline evtiedidh.
Det er også viktig å legge til rette for og motivere flere samer til å bli forskere og forske i eget samfunn, samt å få innhold om samiske forhold/på samisk i eksisterende profesjonsutdanninger.
Aaj vihkeles sjïehteladtedh jïh jienebh saemieh skreejrehtidh dotkijinie sjïdtedh, jïh jïjtse siebriedahkesne dotkedh.
Verdens mest kjente urfolksforsker kommer til Sápmi
Veartenen damtasommes aalkoealmetjedotkije Saepmien gåajkoe båata
AIEC2016, Arktiske urfolks udanningskonferanse arrangeres i Kautokeino 14.-1...
AIEC2016, Arktiske aalkoealmetji ööhpehtimmiekonferanse Guovdageaidnusne öör...
Vi ser også viktigheten av å utvikle større og mer stabile fagmiljøer for samisk forskning og høyere utdanning, der et samisk helhetsperspektiv blir ivaretatt.
Mijjieh aaj vuejnebe vihkeles stuerebe jïh vielie staabijle faagebyjresh evtiedidh saemien dotkemasse jïh jollebe ööhpehtæmman, gusnie akte saemien ållesth perspektijve gorresåvva.
At Samisk høgskole utvikles til et urfolksuniversitet vil være et ledd i denne prosessen.
Akte bielie daennie prosessesne sæjhta årrodh Saemien jilleskuvlem aalkoealmetjeuniversiteetine evtiedidh.
Det vil samtidig stå sentralt å jobbe videre for at det samiske perspektivet kommer inn i all høyere utdanning i Norge.
Seamma tïjjen sæjhta vihkeles årrodh dam saemien perspektijvem sjïehtesjidh gaajhkine jollebe ööhpehtimmine Nöörjesne.
Sametinget driver ikke selv med forskning, men ser viktigheten av den kunnskapen forskning både i og utenfor det samiske samfunnet vil gi.
Saemiedigkie ij jïjtse dotkeminie gïehtelh, men vuajna dïhte daajroe maam dotkeme vadta lea vihkeles dovne saemien siebriedahkesne jïh ålkolen.
Fortsatt målrettet innsats for de samiske språkene / Artikler / Valgperiode 2009 - 2013 / Arkiv / Forsiden - Sametinget
Edtja annje tjïelke ulmine barkedh dejtie saemien gïelide / Tjaalegh / Veeljemeboelhken 2009 - 2013 / Våarhkoe / Saemiedigkie - Sametinget
Fortsatt målrettet innsats for de samiske språkene
Edtja annje tjïelke ulmine barkedh dejtie saemien gïelide
Fornyings-, administrasjons- og kirkedepartementet og Sametinget legger i dag fram den andre rapporten om gjennomføringen av Handlingsplan for samiske språk.
Orrestehteme-, reereme- jïh gærhkoedepartemeente jïh Saemiedigkie dam mubpiem reektehtsem buektieh tjïrrehtimmien bïjre Dahkoesoejkesjistie saemien gïelide daan biejjien.
Rapporten ligger på nettsidene regjeringen.no og samediggi.no.
Reektehtse lea nedtesæjrojne regjeringen.no jïh samediggi.no.
De samiske språkene er i en positiv utvikling.
Dah saemien gïelh leah aktene hijven evtiedimmesne.
Den samiske språkundersøkelsen fra 2012 viser at bruken av samisk språk øker blant lulesamisk og sørsamisk ungdom.
Dïhte saemien gïelegoerehtimmie jaepeste 2012 vuesehte åtnoe saemien gïeleste læsseneminie julevsaemien jïh åarjelsaemien noeri gaskem.
Den viser også at det er stor interesse for å lære seg samisk språk blant voksne samer.
Dïhte aaj vuesehte stoerre ïedtje gååvnese saemien lïeredh geerve saemiej gaskem.
- Jeg er glad for at vi nå ser at arbeidet for og synliggjøringen av de samiske språkene bærer frukter.
- Manne geerjene ihke mijjieh daelie vuejnebe dïhte barkoe saemien gïeli gaavhtan jïh saemien gïelide våajnoes darjodh lea illedahkh vadteme.
En fortsatt positiv utvikling krever målrettet innsats.
Jis daate hijven evtiedimmie edtja jåerhkedh dle daerpies ulmiestuvreldh barkojne.
Regjeringen vil derfor også i fortsettelsen samarbeide tett med Sametinget for å verne om og styrke de samiske språkene, sier Rigmor Aasrud.
Reerenasse sæjhta dan åvteste aaj båetijen biejjien lïhke Saemiedigkine barkedh juktie vaarjelidh jïh nænnoestehtedh dejtie saemien gïelide, Rigmor Aasrud jeahta.
Sametinget spiller en viktig rolle i arbeidet med å styrke og utvikle de samiske språkene.
Saemiedigkie aktem vihkeles råållam åtna juktie saemien gïelide nænnoestehtedh jïh evtiedidh.
Det viktigste arbeidet skjer likevel i lokalsamfunnene.
Dïhte vihkielommes barkoe læjhkan voenges siebriedahkine dorjesåvva.
Mange ildsjeler arbeider utrettelig for å bevare og utvikle samisk språk.
Jïjnjh ïedtjeburrieh iktemearan barkeminie juktie saemien gïelem vaarjelidh jïh evtiedidh.
- Sametingets hovedmål for utvikling av samisk språk er å øke antall språkbrukere og øke bruken av samisk språk.
- Saemiedigkien åejvieulmie evtiedæmman saemien gïelese lea låhkoem gïeleutnijijistie lissiehtidh jïh åtnoem saemien gïeleste lissiehtidh.
Rapporten viser at vi er på riktig vei, men at det fortsatt er behov for å styrke økonomisk og menneskelige ressurser for samisk språk.
Reektehtse vuesehte mijjieh libie reaktoe geajnosne, men annje daerpies beetnehvierhtieh jïh almetjevierhtieh nænnoestehtedh saemien gïelese.
Dette er noe Sametinget fortsatt vil arbeidet for i dialog med regjeringen, sier sametingspresident Egil Olli.
Daate lea mij akt mejnie Saemiedigkie sæjhta jåerhkedh barkedh rååresjimmesne reerenassine, saemiedigkiepresidente Egil Olli jeahta.
Handlingsplan for samiske språk ble lagt frem i 2009.
Dahkoesoejkesje saemien gïelide fraamme bïejesovvi jaepien 2009.
Målet med handlingsplanen er å få flere samiske språkbrukere.
Dahkoesoejkesjen ulmie lea jienebh åadtjodh mah saemien nuhtjieh.
Målet skal nås ved å styrke innsatsen for de samiske språkene på ulike samfunnsområder, særlig innenfor opplæring og utdanning, offentlig tjeneste- og omsorgsyting og bruk og synliggjøring av samiske språk i offentlig sammenheng.
Edtja ulmiem jaksedh viehkine saemien gïelebarkoem nænnoestehtedh ovmessie siebriedahkesuerkine, joekoen lïerehtimmien jïh ööhpehtimmien sisnjeli, byögkeles dïenesje- jïh hoksedïenesji sisnjeli, jïh saemien gïelem nuhtjedh jïh våajnoes darjodh byögkeles ektiedimmine.
Kontakt Sametingspresident Egil Olli, tel. +47 900 26 880---
Govlehtallije Saemiedigkiepresidente Egil Olli, tel. +47 900 26 880
Les rapporten:
Lohkh reektehtsem:
Forvaltningsområde / Språk / Forsiden - Sametinget
Reeremedajve saemien gïelide / Gïele / Saemiedigkie - Sametinget
Forvaltningsområde
Reeremedajve saemien gïelide
I forvaltningsområdet for samisk språk er samisk og norsk likestilte språk.
Reeremedajvesne saemien gïelide saemien jïh nöörjen seammavyörtegs gïelh.
Det betyr at alle har rett til å bli betjent på samisk når de henvender seg til offentlige etater i forvaltningsområdet for samisk språk.
Dïhte sæjhta jiehtedh gaajhkesh reaktoem utnieh saemiestidh jïh vaestiedassem åadtjodh saemiengïelesne gosse byögkeles etaatigujmie govlehtellieh, mah leah reeremedajvesne saemien gïelide.
Presidenten besøker forvaltningskommunene
Presidente guessine mænna reeremetjïeltine
I perioden januar/februar vil president Aili Keskitalo besøke kommuner i spr...
Boelhken tsïengelen/goevten presidente Aili Keskitalo sæjhta guessine mïnned...
Hattfjelldal kommune har vedtatt om å søke om innlemming i forvaltningsområde for samisk språk.
Aarborten tjïelte lea nænnoestamme syökedh mejtie åådtje akte bielie sjïdtedh saemien gïelen reeremedajveste
Sametinget har fått den gledelige beskjeden at Hattfjelldal kommunestyre ha...
Saemiedigkie dam sjollehke bïevnesem åådtjeme ihke Aarborten tjïelteståvroe...
Forvaltningsområdet for samisk språk omfatter kommunene Guovdageaidnu/Kautokeino, Kárášjohka/Karasjok, Deatnu/Tana, Unjárga/Nesseby, Porsáŋggu/Porsanger kommuner i Finnmark, Gáivuotna/Kåfjord og Lavangen kommuner i Troms, Tysfjord kommune i Nordland, Snåasen/Snåsa og Røyrvik kommune i Nord-Trøndelag.
Reeremedajve saemien gïelide lea dah tjïelth Guovdageaidnu, Kárášjohka, Deatnu, Unjárga, Porsáŋggu Finnmaarhkesne, Gáivuotna og Lavangen tjïelth Tromsesne, Divtasvuodnan tjïelte Nordlaantesne, Snåasen jïh Raavrevijhkentjïelte Noerhte-Trööndelagesne.
De fire nordligste fylkeskommunene, Finnmark, Troms, Nordland og Nord-Trøndelag, er også omfattet av forvaltningsområdet.
Dah njieljie noerhtemes fylhkentjïelth, Finnmaarhke, Troms, Nordlaante jïh Noerhte-Trööndelage aaj meatan reeremedajvesne.
Forvaltningsområde:
Reeremedajve saemien gïelide:
I forvaltningsområdet for samisk språk skal samelovens språkregler sikre retten til å:
Reeremedajvesne saemien gïelese saemielaaken gïelenjoelkedassh edtjieh reaktam gorredidh:
bruke samisk språk i kontakt med offentlige organ
saemien nåhtadidh gosse byögkeles åårganigujmie govlehtalla
møte samisk språk i offentlig sammenheng
saemien gïelem dåastodh byögkeles ektiedimmesne
I forvaltningsområdet for samisk språk gjelder følgende krav for offentlige virksomheter:
Reeremedajvesne saemien gïelese dah krievemh gååvnesieh byögkeles darjoemidie:
Kunngjøringer fra offentlige organ som særlig retter seg mot hele eller deler av befolkningen i forvaltningsområdet, skal skje både på samisk og norsk.
Bæjhkoehtimmieh byögkeles åårganijstie mah leah ussjedamme gaajhkide jallh naakenidie dejstie årroejijstie reermedajvesne, edtjieh dovne saemien jïh nöörjen gïelesne årrodh.
Skjema til bruk overfor et lokalt eller regionalt offentlig organ i forvaltningsområdet skal foreligge både på samisk og norsk (§ 3-2).
Goerh, mejtie akte gietskene jallh regijovnale byögkeles åårgane reeremedajvesne nåhtede, edtjieh dovne saemien jïh nöörjen gïelesne årrodh (§ 3-2).
Den som henvender seg på samisk til et lokalt offentlig organ i forvaltningsområdet, har rett til svar på samisk (§ 3-3).
Dïhte guhte saemeste jallh saemien tjaala akten voenges byögkeles åårganese reeremedajvesne, reaktam åtna vaestiedassem åadtjodh saemiengïelesne.
Den som ønsker å bruke samisk for å ivareta egne interesser overfor lokale og regionale offentlige helse- og sosialinstitusjoner i forvaltningsområdet, har rett til å bli betjent på samisk (§ 3-5).
Dïhte guhte sæjhta saemiestidh juktie jïjtsh ïedtjh voebnesjidh, gietskene jïh regijovnale byögkeles healsoe- jïh sosijaaleinstitusjovnine reeremedajvesne, reaktam åtna vaestiedassem åadtjodh saemiengïelesne (§ 3-5).
Tilsatte i et lokalt eller regionalt offentlig organ i forvaltningsområdet har rett til permisjon med lønn for å skaffe seg kunnskap i samisk når organet har behov for slik kunnskap (§ 3-7).
Barkijh aktene voenges jallh regijovnale byögkeles åårganesne reeremedajvesne reaktam utnieh permisjovnem baalhkine åadtjodh juktie daajroem saemiengïelesne skååffedh gosse åårgane dagkeres daajroem daarpesje.
Kommunestyret kan bestemme at samisk skal være likestilt med norsk hele eller deler av den kommunale forvaltning (§ 3-7).
(§ 3-7). Tjïelteståvroe maahta nænnoestidh saemien edtja seammavyörtegs nöörjen gïeline årrodh abpe jallh bielieh dehtie tjïelten reeremistie (§3-9).
Opplæringsloven, barnehageloven, og stadnamnlova stiller også særlige krav til kommunene i forvaltningsområdet:
Ööhpehtimmielaake, maanagïertelaake jïh sijjienommelaake aaj sjïere krïevenassh bïejieh tjïeltide reeremedajvesne:
Kommunen har ansvar for at barnehagetilbudet til samiske barn bygger på samisk språk og kultur (barnehageloven § 8)
Tjïelte dïedtem åtna ihke maanagïertefaalenasse saemien maanide saemien gïelese jïh kultuvrese bigkie (maanagïertelaake § 8)
Den samiske læreplanen – Kunnskapsløftet-Samisk – skal brukes i skolen i kommunen (forskrifter til opplæringsloven, § 1-1)
Dïhte saemien learoesoejkesje – Maahtoelutnjeme – Saemien - edtja skuvlesne åtnasovvedh tjïeltesne (mieriedimmieh ööhpehtimmielaakese, § 1-1)
Ved veiskilting der flerspråklige stedsnavn benyttes, skal det samiske navnet stå først (forskrifter til stadnamnlova, § 7)
Desnie gusnie gelliegïelen sijjienommh åtnasuvvieh geajnoesjiltine, desnie dïhte saemien nomme edtja voestegh tjåadtjodh (mieriedimmieh sijjienommelaakese, § 7).
Tilskudd til tospråklige kommuner og fylkeskommuner
Dåarjoe guektiengïelen tjïeltide jïh fylhkentjïeltide
Sametinget har i 2011 fordelt 46 mill. kroner i tospråklighetstilskudd til kommuner og fylkeskommuner i forvaltningsområdet for samelovens språkregler.
Jaepien 2011 dle Saemiedigkie 46 mill. kråvnah joekedamme guektiengïelevoetedåarjojne tjïeltide jïh fylhkentjïeltide reeremedajvesne saemielaaken gïelenjoelkedasside.
Kommunene får mellom 3 mill. kroner og 7,5 mill. kroner i tilskudd i 2011, mens fylkeskommunene får opp til 1,4 mill. kroner.
Dah tjïelth gaskem 3 mill. kråvnah jïh 7,5 mill. kråvnah dåarjojne åadtjoehjaepien 2011, mearan fylhkentjïelth mahte 1,4 mill. kråvnah åadtjoeh.
I tillegg fordeler Sametinget midler til ti språksentre (5,7 mill. kroner i 2011), og til språktiltak i og utenfor forvaltningsområdet etter søknad (til sammen 7,6 mill. kroner i 2011).
Lissine dle Saemiedigkie vierhtieh joekede luhkie gïelejarngide (5,7 mill. kråvnah jaepien 2011), jïh gïeleråajvarimmide reeremedajvesne jïh reeremedajven ålkolen ohtsemen mietie (tjåanghkan 7,6 mill. kråvnah jaepien 2011).
Sett i en språksammenheng er også Sametingets tilskudd til opplæring – dvs. læremidler, barnehager og stipend – svært viktige virkemidler for å nå de målene som er satt for utviklingen av samiske språk.
Gïeleektiedimmesne vuajneme, dle aaj Saemiedigkien dåarjoe ööhpehtæmman – dsj. learoevierhtieh, maanagïerth jïh stipendh – gaajh vihkeles viehkiedïrregh juktie dejtie ulmide jaksedh mejtie bïejeme evtiedæmman saemien gïelijste.
Sametinget har i 2010 satt av til sammen 31,3 mill. kroner til tilskudd til samisk opplæring.
Jaepien 2010 dle Saemiedigkie tjåanghkan 31,3 mill. kråvnah dåarjojne lyjkeme saemien ööhpehtæmman.
I tillegg gir Sametinget tilskudd til museum, kultursentre og kulturhus, og tilskudd til tiltak innen helseområdet, som også har stor betydning for å skape de beste rammevilkårene for samisk språk.
Lissine Saemiedigkie dåarjoem vadta museumidie, kultuvrejarngide jïh kultuvregåetide, jïh dåarjoe råajvarimmide healsoesuerkien sisnjelen, mah aaj stoerre ulmiem utnieh juktie dejtie bööremes mieriekrïevenasside sjugniedidh saemien gïelese.
Sametinget har i 2010 gjennomført en evaluering av tilskuddet for tospråklighet til kommuner og fylkeskommuner innenfor forvaltningsområdet for samelovens språkregler.
Jaepien 2010 dle Saemiedigkie aktem evalueringem tjïrrehtamme guektiengïeledåarjoste tjïeltide jïh fylhkentjïeltide reeremedajvesne saemielaaken gïelenjoelkedasside.
Evalueringen skal være en del av grunnlaget for vurdering av blant annet beregningsregler og rapporteringskrav for tilskuddet.
Evalueringe edtja akte bielie våaroemistie årrodh juktie vuarjasjidh gaskem jeatjah guktie edtja dåarjoen stoeredahkem ryöknedh jïh reektemekrïevenassi bïjre.
Sametinget har løpende dialog med kommuner og de samiske språksentrene gjennom møter, seminarer og konferanser i arbeidet for bevaring og utvikling av samiske språk.
Saemiedigkie iktemearan tjïeltigujmie jïh dej saemien gïelejarngigujmie rååresje tjåanghkoej tjïrrh, seminaarine jïh konferansine, juktie saemien gïelh vaarjelidh jïh evtiedidh.
Disse er svært viktige aktører for Sametinget å samarbeide med.
Saemiedigkien gaavhtan dle joekoen vihkeles dejgujmie laavenjostedh.
Fordelingen av Sametingets tospråklighetstilskudd for 2011 framkommer av Sametingets budsjett 2011 punkt 5.2.1.
Joekedimmie Saemiedigkien guektiengïeledåarjoste jaapan 2011 lea våajnoes Saemiedigkien budsjedtesne 2011, mearhketje 5.2.1.
Prosessen for innlemmelse i forvaltningsområdet
Guktie meatan sjïdtedh reeremedajvesne
Hvilke kommuner som er med i forvaltningsområdet for samisk språk, er fastsatt i en forskrift til sameloven.
Mah tjïelth mah leah meatan reeremedajvesne saemien gïelide, lea saemielaaken mieriedimmesne nænnoestamme.
Da samelovens språkregler ble vedtatt i 1990, var det seks nordsamiske kommuner som var med.
Gosse saemielaaken gïelenjoelkedasside nænnoesti jaepien 1990, dellie govhte noerhtesaemien tjïelth lin meatan.
I 2005 ble Tysfjord i Nordland innlemmet, i 2008 Snåsa i Nord-Trøndelag, og i 2009 Lavangen i Troms.
Jaepien 2005 Divtasvuodna meatan sjïdti, jaepien 2008 Snåase Noerhte-Trööndelagesne, jïh 2009 Lavangen Tromsesne.
Røyrvik kommune i Nord-Trøndelag gjorde i juni 2010 vedtak om å søke om å bli innlemmet i forvaltningsormådet.
Ruffien 2010 dle Raavrevijhken tjïelte Noerhte-Trööndelagesne nænnoesti syökedh meatan sjïdtedh reeremedajvesne.
Når en kommune søker om innlemmelse i forvaltningsområdet, skjer dette gjennom følgende prosess:
Gosse akte tjïelte syökoe meatan sjïdtedh reeremedajvesne, dellie prosesse naemhtie jåhta:
Kommunen gjør et vedtak om å søke om innlemmelse.
Tjïelte nænnoste syökedh meatan sjïdtedh.
Kommunene sender søknad til Fornyings-, administrasjons- og kirkedepartementet
Tjïelte ohtsemem Orrestehteme-, reereme- jïh gærhkoedepartemeentese seedtie
Departementet kontakter Sametinget som uttaler seg om kommunens søknad, også om størrelsen på tospråklighetstilskudd
Departemeente Saemiedigkine govlehtalla mij lahtestimmine båata tjïelten ohtsemen bïjre, aaj guektiengïeledåarjoen stoeredahken bïjre
Departementet gjør administrative og økonomiske vurderinger, og utarbeider høringssak
Departemeente reereles jïh ekonomeles vuarjasjimmieh dorje, jïh govlehtimmieaamhtesem dorje
Et forslag til forskriftsendring sendes på høring til aktuelle høringsinstanser (høringsperioden er i utgangspunktet 3 måneder)
Akte raeriestimmie mieriedimmiejarkelimmien bïjre sjyöhtehke govlehtimmieinstanside seedtesåvva (govlehtimmieboelhke lea aalkovisnie 3 askh)
Departementet foretar en forskriftsendring som fastsettes ved kongelig resolusjon, det vil si at saken behandles i statsråd.
Departemeente aktem mieriedimmiejarkelimmiem dorje maam gånkan resolusjovnesne nænnoste, dïhte sæjhta jiehtedh aamhtese staateraeresne gïetesåvva.
Sametinget har som mål at samisk språk styrkes og at det blir en naturlig del av den norske offentligheten.
Saemiedigkien ulmie lea saemien gïelem nænnoestehtedh guktie gïele akte iemie bielie dehtie nöörjen byögkelesvoeteste sjædta.
Framforhandlet egen resolusjon om urfolkskvinner / Artikler / Valgperiode 2009 - 2013 / Arkiv / Forsiden - Sametinget
Aalkoealmetji nyjsenæjjaj bïjre jijtse resolusjovnen raarastalleme / Tjaalegh / Veeljemeboelhken 2009 - 2013 / Våarhkoe / Saemiedigkie - Sametinget
Framforhandlet egen resolusjon om urfolkskvinner 09. mars 2012
Aalkoealmetji nyjsenæjjaj bïjre jijtse resolusjovnen raarastalleme
- Forhandlingene om resolusjonen ble avsluttet tirsdag 6. mars, og nå har statene blitt enige om en resolusjonstekst om situasjonen for urfolkskvinner, sier rådsmedlem Vibeke Larsen.
- Dah raarastallemh resolusjovnen bïjre galhkajin dæjstan, njoktjen 6.biejjien, jïh daelie dah staath seamadamme akten resolusjovnetjaalegen bïjre mij lea aalkoealmetji nyjsenæjjaj tsiehkien bïjre, raerielïhtsege Vibeke Larsen jeahta.
Dette er første gang at man innenfor FNs kvinnekommisjon har framforhandlet en egen resolusjon om urfolkskvinners situasjon.
Daate lea voestes aejkien dah akten jïjtse resolusjovnen bïjre raarastalleme EN’n nyjsenekommisjovnen sisnjelen aalkoealmetji nyjsenæjjaj tsiehkien bïjre.
Dette er i seg selv et viktig skritt i riktig retning.
Daate lea ojhte akte vihkeles sïlle reaktoe otnjegasse.
Sametinget arbeidet aktivt i forhold til resolusjonsteksten.
Saemiedigkie eadtjohkelaakan resolusjovnetjaaleginie barki.
Det var få urfolkskvinner som deltok under kvinnekommisjonen, og kun et fåtall hadde tilgang til og innflytelse i forhold til forhandlingene.
Vaenie aalkoealmetji nyjsenæjjah lin meatan nyjsenekommisjovnesne, jïh ajve naan gille åadtjoeji meatan årrodh raarastallemidie tsevtsedh.
Sametinget tok til ordet for behovet for å styrke urfolks kvinners tilstedeværelse og innflytelse i kvinnekommisjonen, og har overfor statene anført at det er behov for å styrke urfolkskvinners tilstedeværelse og innflytelse i kommisjonen.
Saemiedigkie tjïertesti lea daerpies aalkoealmetji nyjsenæjjaj lïhkesvoetem jïh faamoem nænnoesåbpoe darjodh nyjsenekommisjovnesne, jïh lea staatide bieljelamme dan daerpievoeten bïjre.
- Resolusjonen framhever videre viktigheten av å fullt ut gjennomføre urfolks kvinners og jenters rettigheter, herunder til opplæring, og til å fremme flerkulturell tilnærming i opplæringssystemet - på en måte som tar hensyn til urfolks kvinners særlige målsettinger og behov, sier Larsen.
- Resolusjovne vijriesåbpoe tjïelkeste man vihkeles lea aalkoealmetji nyjsenæjjaj jïh nïejti reaktah ållesth tjïrrehtidh, daan nuelesne aaj lïerehtimmie, jïh jienebekultuvrelle geatskanimmiem eadtjoestidh lïerehtimmiesystemesne – naemhtie guktie dïhte aalkoealmetji nyjsenæjjaj sjïere ulmieh jïh daerpiesvoeth krööhkie, Larsen jeahta.
Urfolks kvinners tradisjonelle kunnskap framheves som viktig i utviklingen av urfolkssamfunn.
Aalkoealmetji nyjsenæjjaj aerpievuekien daajroem åvtese buakta goh vihkeles gosse aalkoealmetji siebriedahkem evtede.
Resolusjonen understreker at urfolkskvinner har krav på respekt og full gjennomføring av deres menneskerettigheter.
Resolusjovne tjïerteste edtja aalkoealmetji nyjsenæjjah ååktedh jïh dej almetjereaktah ållesth tjïrrehtidh.
Vold mot urfolkskvinner er et av flere forhold som framheves i resolusjonen, og statene oppfordres til å iverksette tiltak for å bekjempe slik vold, på nasjonalt og lokalt nivå.
Vædtsoesvoete aalkoealmetji nyjsenæjjaj vööste lea akte gellijste tsiehkijste maam åvtese buakta resolusjovnesne, jïh desnie staatide haasta råajvarimmiejgujmie nïerhkedh juktie dagkeres vædtsoesvoeten vööste gæmhpodh, nasjovnale jïh voenges daltesisnie.
Resolusjonen oppfordrer statene til å støtte urfolkskvinners deltakelse i den forestående verdenskonferansen om urfolk, som skal avholdes i 2014.
Resolusjovne haasta staatide aalkoealmetji nyjsenæjjide dåarjodh guktie dah åadtjoeh meatan årrodh båetije veartenekonferansesne aalkoealmetji bïjre, mij edtja årrodh jaepien 2014.
- Sametinget vil i framtiden arbeide aktivt for å etablere og styrke nettverket for urfolkskvinner i FNs kvinnekommisjon, avslutter rådsmedlem Vibeke Larsen.
- Saemiedigkie sæjhta båetijen aejkien eadtjohkelaakan barkedh juktie tseegkedh jïh nænnoesåbpoe darjodh aalkoealmetji nyjsenæjjaj viermiem EN’n nyjsenekommisjovnesne, raerielïhtsege Vibeke Larsen minngedsgeatjan jeahta.
Det endelige resolusjonsutkastet anmoder blant annet statene til å iverksette særskilte tiltak for å fremme og styrke politikk og programmer for å sikre urfolks kvinners deltakelse i offentlige beslutningsprosesser.
Dïhte minngemosth resolusjovneraeriestimmie maadta gaskem jeatjah staatide sjïere råajvarimmiejgujmie nïerhkedh juktie politihkem jïh programmh eadtjoestidh jïh nænnoesåbpoe darjodh, juktie gorredidh aalkoealmetji nyjsenæjjah åadtjoeh meatan årrodh byögkeles sjæjsjalimmieprosessine.
Kontaktperson: rådsmedlem Vibeke Larsen, tlf. 941 30 116
Govlehtallije: raerielïhtsege Vibeke Larsen, tell. 941 30 116
Sametinget på toppmøte om likestilling
Saemiedigkie bijjietjåanghkosne mïrrestallemen bïjre
Sametinget ønsker å få innspill fra kunstnere og kulturarbeidere, for arbeidet med å forme kulturpolitikken er i gang.
Saemiedigkie sæjhta raerieh åadjodh tjiehpiedæjjijste jïh kultuvrebarkijijstie, juktie dïhte barkoe kultuvrepolitihkem hammoedidh joe aalkeme.
Til høsten arrangerer Sametinget en Kunstnerkonferanse som blir et møtested for innspill, debatter og kunstneriske bidrag.
Tjaktjese dle Saemiedigkie aktem Tjiehpiedæjjakonferansem öörnede mij akte sijjie sjædta raeriejgujmie båetedh, digkiedidh, jïh tjiehpiedæjjah åadtjoeh tjeahpoem vuesiehtidh.
Sametinget har gått i gang med å utforme kulturmeldingen som skal bli retningsgivende for sametingets kulturpolitikk.
Saemiedigkie lea aalkeme kultuvrebïevnesem hammoedidh mij edtja otnjegem bïejedh saemiedigkien kultuvrepolitihkese.
I forbindelse med det arbeidet arrangeres det innspillsmøter.
Daan barkoen sjïekenisnie dle tjåanghkoeh öörnesuvvieh gusnie maahta raeriejgujmie båetedh.
Den største møteplassen blir Kunstnerkonferansen som avholdes i sametingsbygningen i Karasjok i september.
Dïhte stööremes tjåanghkoesijjie Tjiehpiedæjjakonferanse sjædta, mij Saemiedigkien gåetesne Karasjohkesne öörnesåvva skiereden.
- Det er første gang Sametinget arrangerer en kunstnerkonferanse, sier Larsen som mener det er veldig viktig å få innspill fra de profesjonelle kunstutøverne.
- Daate lea voestes aejkien Saemiedigkie aktem tjiehpiedæjjakonferansem öörnede, Larsen jeahta, guhte veanhta joekoen vihkeles raerieh åadtjodh dejstie profesjovnelle tjiehpiedæjjijste.
Til dette viktige arbeidet ønsker Sametinget å få innspill fra så mange som mulig, fra kulturinteresserte, arrangører, og kulturarbeidere.
Daan vihkeles barkose dle Saemiedigkie sæjhta raerieh åadtjodh dan jeenjesistie goh gåarede, kultuvreiedtjeladtjijste, öörnedæjjijste jïh kultuvrebarkijijstie.
- Vi kommer også til å drive oppsøkende virksomhet, holde mindre møter for å få innspill fra flest mulig, avslutter rådsmedlem Vibeke Larsen
- Mijjieh sïjhtebe aaj bïjre jarkan mïnnedidh, unnebe tjåanghkoeh hööltedh juktie raerieh åadtjodh dan jeenjesistie goh gåarede, raerielïhtsege Vibeke Larsen minngemosth jeahta.
Fremdeles nedgang i de samiske områdene / Artikler / Valgperiode 2009 - 2013 / Arkiv / Forsiden - Sametinget
Annje vueliedimmie saemien dajvine / Tjaalegh / Veeljemeboelhken 2009 - 2013 / Våarhkoe / Saemiedigkie - Sametinget
Fremdeles nedgang i de samiske områdene
Annje vueliedimmie saemien dajvine
De samiske områdene har fremdeles store utfordringer i forhold til fraflytting og nyetableringer.
Saemien dajvh annje stoerre haestemh utnieh juhtemen bïjre dajvijste jïh orre tseegkeldahki bïjre.
Det viser en rapport som Telemarksforskning har utført for Sametinget.
Daate akte reektehtse vuesehte maam Telemarksforskning dorjeme Saemiedigkien åvteste.
Rapporten er en videreføring av tidligere næringsanalyser som Telemarkforskning har utført for Sametinget.
Saemien dajve) akte vijriesåbpoe barkoe dejstie aarebi jielemeanalysijste mejtie Telemarksforskning dorjeme Saemiedigkien åvteste.
Denne rapporten beskriver utviklingen i samisk område med hensyn til befolkning, arbeidsplasser, utdanningsnivå, næringsutvikling, innovasjon og attraktivitet.
Daate reektehtse evtiedimmiem buerkeste saemien dajvesne, gosse årrojh, barkoesijjieh, ööhpehtimmiedaltesem, jielemeevtiedimmiem, innovasjovnem jïh fryöjstehkevoetem måjhtele.
Samisk område består av 24 kommuner i Nord-Trøndelag, Nordland, Troms og Finnmark.
Saemien dajvesne 24 tjïelth Noerhte-Trööndelagesne, Nordlaantesne, Tromsesne jïh Finnmaarhkesne.
Analysen viser at kommunene i det samiske området har nedgang i befolkningen, også i 2010, ett år hvor de fleste kommunene i Norge har befolkningsvekst.
Analyse vuesehte tjïelth dennie saemien dajvesne aktem vueliedimmiem almetjelåhkosne utnieh, aaj jaepien 2010, akte jaepie gusnie dah jeanatjommes tjïelth Nöörjesne aktem sjïdtedimmiem almetjeåhkosne utnieh.
Økt innvandring har dempet nedgangen i samisk område de siste årene, men ikke nok til å kompensere for fødselsunderskudd og utflytting.
Læssanamme vaanterdimmie almetjijste jeatjah laantijste leah vueliedimmiem giehpiedamme saemien dajvesne dej minngemes jaepiej, men ij nuekies juktie reakadimmievueliedimmiem jïh juhtemem dajveste jalkesjidh.
Den delen av Nord-Norge som er utenfor samisk område har vekst i folketallet.
Dennie bielesne Noerhte-Nöörjeste mij lea saemien dajven ålkolen, desnie almetjelåhkoe sjïdtede.
Færre arbeidsplasser
Vaenebh barkoesijjieh
Den negative befolkningsutviklingen henger sammen med nedgang i antall arbeidsplasser.
Daate nåake evtiedimmie almetjelåhkosne lea dannasinie akte vueliedimmie sjïdteme barkoesijjielåhkosne.
Der er færre arbeidsplasser i det samiske området i 2010 enn i 2000, i en periode der antall arbeidsplasser på landsbasis har økt med mer enn 11 prosent.
Vaenebh barkoesijjieh saemien dajvesne jaepien 2010 goh 2000, akten boelhken gusnie barkoesijjielåhkoe laantesne lea læssanamme vielie goh 11 prosentigujmie.
Fylkene i Nord-Norge, utenom de samiske kommunene, har hatt en økning på mellom seks og 14 prosent i samme periode.
Fylhkh Noerhte-Nöörjesne, bielelen dah saemien tjïelth, aktem lissiehtimmiem åtneme govhte jïh 14 prosenti gaskem seamma boelhken.
Det samiske området har en næringsstruktur med mye primærnæring og industri.
Dïhte saemien dajve aktem jielemestruktuvrem åtna jïjnjh voestesjielemigujmie jïh industrijine.
De siste to årene har antall arbeidsplasser i disse næringene sunket med mer enn 400.
Dej göökte minngemes jaepiej dle barkoesijjielåhkoe daejnie jielieminie vaananamme vielie goh 400 barkoesijjiejgujmie.
-Sametinget har vedtatt en ny næringsmelding i 2011. Hovedmålet er å skape et sterkt og allsidig næringsliv som bygger på og tar hensyn til samisk kultur, natur og miljø, og danner grunnlaget for livskraftige lokalsamfunn der mennesker ønsker å bo, sier sametingsråd Marianne Balto.
-Saemiedigkie aktem orre jielemebïevnesem nænnoestamme 2011. Åejvieulmie lea aktem nænnoes jïh gellielaaketje jielemem sjugniedidh mij våaromem åtna saemien kultuvresne, dam saemien kultuvrem, eatnemem jïh byjresem krööhkeste, jïh våaromem beaja jielije voenges siebriedahkide, gusnie almetjh sijhtieh årrodh, saemiedigkieraerije Marianne Balto jeahta.
Vi må snu den negative utviklingen i de samiske områdene, sier Balto.
Mijjieh tjoerebe dam nåake evtiedimmiem jarkelidh dejnie saemien dajvine, Balto jeahta.
Bedriftenes utvikling analyseres i NæringsNM, som måler bedriftenes lønnsomhet, vekst og nyetableringer samt næringslivets størrelse.
NæringsNM sïelti evtiedimmiem analyserede, jïh sïelti dïenestem, sjïdtedimmien jïh orre tseegkeldahkh möölie, jïh jielemen stoeredahkem.
Mange av de samiske kommunene har lite næringsliv i forhold til folketallet, og har lite nyetableringer og svak lønnsomhet.
Jïjnjh dejstie saemien tjïeltijste vaenie jielemh utnieh viertiestamme almetjelåhkojne, vaenie orre tseegkeldahkh jïh viesjies dïenestem utnieh.
Mange kommuner har imidlertid en høy andel bedrifter med omsetningsvekst i 2010. De fleste av de samiske kommunene kommer samlet sett dårlig ut i NæringsNM.
Jïjnjh tjïelth læjhkan aktem stoerre låhkoem sïeltijste utnieh, mah sjïdtedimmiem åtneme åesiestimmesne jaepien 2010. Dah jeanatjommes dejstie saemien tjïeltijste tjåanghkan nåake illedahkh vuesiehtieh NæringsNM’sne.
Analysen viser at enkelte kommuner gjør det imidlertid bra, som Tana og Evenes.
Analyse vuesehte såemies tjïelth ojhte hijvenlaakan darjoeh, goh Deatnu (Tana) jïh Evenássi (Evenes).
Undersøkelsen viser også at de samiske samiske områdene er kjennetegnet av lite innovasjon.
Goerehtimmie aaj vuesehte dah saemien dajvh vaenie innovasjovnem utnieh.
Telemarksforskning bruker en attraktivitetspyramide for å beskrive utviklingen.
Telemarksforskning aktem fryöjstehkepyramijdem nåhtede juktie evtiedimmiem buerkiestidh.
I Attraktivitetspyramiden forklares steders utvikling gjennom deres attraktivitet langs tre dimensjoner:
Fryöjstehkepyramijdesne sijjiej evtiedimmiem buerkeste dej fryöjstehkevoeten tjïrrh, golme dimensjovni mietie:
1) Attraktivitet for bedrifter i basisnæringer.
1) Fryöjstehkevoete sïeltide maadthjielieminie.
2) Attraktivitet for besøkende
2) Fryöjstehkevoete guesside.
3) Attraktivitet som bosted.
3) Fryöjstehkevoete goh årromesijjie.
Det samiske området har hatt sterk nedgang i basisnæringene.
Saemien dajve aktem tjarke vueliedimmiem åtneme maadthjielieminie.
Basisnæringer er primærnæringer, industri og teknologiske tjenester.
Maadthjielemh leah aalkoejielemh, industrije jïh teknologeles dïenesjh.
Kjennetegnet for disse næringene er at produktene selges på et nasjonalt eller internasjonalt marked.
Dïhte mij lea væhtine daejtie jieliemidie lea dah dorjesh aktene nasjovnale jallh gaskenasjovnale maarkedesne duakasuvvieh.
Det samiske området har svært få arbeidsplasser i teknologiske tjenester, som er en basisnæring i vekst.
Saemien dajve joekoen vaenie barkoesijjieh åtna teknologeles dïenesjigujmie, mij lea akte sjïdtije maadthjieleme.
Noen kommuner i det samiske området har likevel vekst i basisnæringene, som Tysfjord, Kvalsund, Lyngen og Nesseby.
Såemies tjïelth saemien dajvesne læjhkan sjïdtedimmiem maadthjielieminie utnieh, goh Divtasvuodna (Tysfjord), Fálesnuorri (Kvalsund), Lyngen jïh Unjárga (Nesseby).
Det samiske området har tradisjonelt hatt lite besøksnæringer.
Aerpievuekien mietie dle saemien dajve vaenie guessiejielemh åtneme.
Det er stor samlet handelslekkasje fra de samiske områdene.
Akte stoerre tjåenghkies åesiesleakadimmie dejstie saemien dajvijste.
Denne handelslekkasjen har imidlertid blitt mindre, og mange samiske kommuner har vekst i besøksnæringene, som Røyrvik, Loppa, Nesseby, Hamarøy, Snåsa m fl.
Daate åesiesleakadimmie ojhte unnebe sjïdteme, jïh jïjnjh saemien tjïelth aktem sjïdtedimmiem utnieh guessiejielieminie, goh Raavrevijhke, Láhppie (Loppa), Unjárga (Nesseby), Hábmer (Hamarøy), Snåase jïh jienebh.
Et stort problem for veksten i samiske kommuner er bostedsattraktiviteten.
Akte stoerre dåeriesmoere sjïdtedæmman saemien tjïeltine lea årromesijjiej fryöjstehkevoete.
Mange av de samiske kommunene har stor utflytting, og større utflytting enn arbeidsplassveksten skulle tilsi.
Akte stoerre almetjelåhkoe saemien tjïeltijste jåhta, jïh stuerebe juhteme dajveste goh barkoesijjiesjïdtedimmie edtji årrodh.
Det tyder på lav bostedsattraktivitet.
Daate aktem vuelege fryöjstehkevoetem årromesijjide vuesehte.
Igjen er det noen av de samiske kommunene som går mot strømmen og har høy bostedsattraktivitet, som Lebesby, Sørreisa og Nesseby.
Vihth dle såemies dejstie saemien tjïeltijste mah njuvvien vööste vaedtsieh, jïh jolle fryöjstehkevoetem årromesijjide utnieh, goh Lebesby, Ráisavuotna (Sørreisa) jïh Unjárga (Nesseby).
-De samiske områdene har et potensial for verdiskaping med basis i samisk kultur og tradisjoner, men behovet for gode ramme betingelser, forskning, nyetableringer og nyskapning er stort, sier sametingsråd Marianne Balto.
-Saemien dajvh nuepieh utnieh aarvoesjugniedimmiem buektiehtidh mij våaromem åtna saemien kultuvresne jïh aerpievuekine, men gaajh daerpies hijven mierietsiehkiejgujmie, dotkeminie jïh orre tseegkeldahkigujmie, saemiedigkieraerije Marianne Balto jeahta.
For mer informasjon: Ta kontakt med prosjektleder i Telemarkforskning Knut Vareide + 47 98 22 00 04 eller Sametingsråd Marianne Balto + 47 480 63 358
Sïjhth vielie bïevnesh: Soptsesth prosjekten åvtehkinie Telemarksforskningesne Knut Vareide + 47 98 22 00 04 jallh Saemiedigkieraerije Marianne Balto +47 480 63 358.
Fremmer Várjjat Siida som Norges forslag til UNESCOs verdensarvliste / Artikler / Valgperiode 2009 - 2013 / Arkiv / Forsiden - Sametinget
Várjjat Siidam buakta goh Nöörjen raeriestimmieh UNESCOn vearteneaerpielæstose / Tjaalegh / Veeljemeboelhken 2009 - 2013 / Våarhkoe / Saemiedigkie - Sametinget
Fremmer Várjjat Siida som Norges forslag til UNESCOs verdensarvliste
Várjjat Siidam buakta goh Nöörjen raeriestimmieh UNESCOn vearteneaerpielæstose
Sametinget foreslår at det fredete Ceavccageađgi/Mortensnes i Nesseby kommune, sammen med fangstanlegg for villrein på Noidiidčearru/Kjøpmannskjølen i Båtsfjord kommune og Gollevárri i Tana kommune, samt steinalderlokaliteten Ruovdenjunlovta/Gropbakkengen i Nesseby kommune, vurderes nominert som et kombinert verdensarvsted på UNESCOs verdensarvliste (World Heritage List).
Saemiedigkie raereste vuarjasjidh daejtie sijjide nammoedehtedh goh akte tjåenghkies vearteneaerpiesijjie UNESCOn vearteneaerpielæstose (World Heritage List); Ceavccageađgi/Mortensnes Unjárgan tjïeltesne, vijremesvaalkh gedtie bovtside Noidiidčearru/Kjøpmannskjølesne Båtsfjorden tjïeltesne, Gollevárri Deatnun tjïeltesne, jïh gierkieaalteresijjie Ruovdenjunlovta/Gropbakkengen Unjárgan tjïeltesne.
I 2011 ble det nedsatt en arbeidsgruppe med deltakelse av uavhengige eksperter, Finnmark fylkeskommune, Nesseby kommune og Sametinget.
Jaepien 2011 akte barkoedåehkie tseegkesovvi gusnie ovjearohke eksperth lin meatan, Finnmarhken fylhkentjïelte, Unjargan tjïelte jïh Saemiedigkie.
Riksantikvaren har deltatt med en observatør.
Rijhkeantikvare lea meatan orreme aktine vïhtesjæjjine.
Arbeidsgruppen har, i samarbeid med Nesseby kommune, gjennomført møter med berørte parter og folkemøter i kommunene.
Barkoedåehkie lea, laavenjostosne Unjárgan tjïeltine, tjåanghkoeh tjïrrehtamme dej sjyöhtehke guejmiejgujmie, jïh almetjetjåanghkoeh tjïeltine åtneme.
Både de aktuelle kommunene og Finnmark fylkeskommune har uttalt seg positivt til prosjektet.
Dovne dah sjyöhtehke tjïelth jïh Finnmarhken fylhkentjïelte leah jeahteme dah tuhtjieh daate prosjekte lea hijven.
Fremragende universell verdi
Åajvoeh universelle aarvoe
De fire områdene ligger alle innenfor varangersamenes gamle bruks- og bosetningsområde, derav navnet Várjjat Siida verdensarvsted.
Gaajhkh njieljie dajvh leah varangerensaemiej båeries åtnoe- jïh årromedajvi sisnjeli, dan åvteste dïhte nomme Várjjat Siida vearteneaerpiesijjie.
Ved siden av å komplettere og gi ytterligere dybde til den bosetnings- og religionshistorien som er nedfelt på Ceavccageađgi/Mortensnes, har de tre andre områdene i seg selv fremragende kulturhistoriske kvaliteter.
Baaltele lissiehtidh jïh vielie leavloem vedtedh dan årrome- jïh religijovnehistovrijese mij Ceavccageađgi/Mortensnesne gååvnese, dle dah golme jeatjah dajvh jïjtje åajvoeh kultuvrehistovreles kvaliteeth utnieh.
Til sammen er de fire valgte stedene, med Ceavccageađgi/Mortensnes som hovedsted, spektakulære eksempler på bosetning, jakt og religion i Arktis gjennom 12000 år.
Tjåanghkan daah njieljie veeljeme sijjieh, jïh dej gaskem Ceavccageađgi/Mortensnes goh åejviesijjie, gaajh åajvoehlaakan vuesiehtieh guktie årroejin, vijrin jïh guktie religijovne lij 12 000 jaepieh.
De er unike i forhold til kulturminnetetthet, tilstand, variasjon og kronologisk dybde, samtidig som de er representative for områdets forhistorie og samiske historie som helhet.
Dah leah gaajh sjïere dan åvteste kultuvremojhtesh dan sååkehke, jïh vuekien, variasjovnen jïh kronologeles gïengelesvoeten gaavhtan, seamma tïjjen goh hijvenlaakan dajven ållesth åvtehistovrijem jïh saemien histovrijem vuesiehtieh.
Norges forslagsliste
Nöörjen raeriestimmielæstoe
Første steg på veien er å få områdene ført opp på Norges forslag til verdensarvlisten (tentativ liste).
Voestes sïlle geajnosne lea daejtie dajvide åadtjodh Nöörjen raeriestimmesne vearteneaerpielæstose (tentatijve læstoe).
Sametingets forslag, der originaldokumentet er på engelsk, er derfor utformet etter UNESCOS mal for oppføring på forslagslisten.
Saemiedigkien raeriestimmie, gusnie maadthtjaatsege lea eengelsken gïelesne, lea dan åvteste hammoedamme UNESCO’n maallen mietie juktie raeriestimmielæstose båetedh.
Norge har i dag seks steder som er innskrevet på UNESCOs verdensarvliste:
Daan biejjien Nöörjen govhte sijjieh mah lea tjaalasovveme UNESCOn vearteneaerpielæstosne:
For mer informasjon: Seniorrådgiver Audhild Schanche, + 47 481 99 656
Jis vielie bievnesh sïjhth: Senijovreraeriestæjja Audhild Schanche, + 47 481 99 656
Fremtidig areal- og miljøpolitikk i Sápmi / Areal / Miljø, areal og kulturvern / Forsiden - Sametinget
Båetijen aejkien dajve-jïh byjresepolitihke Saepmesne / Areale / Byjrese, areale jïh kultuvrevarjelimmie / Saemiedigkie - Sametinget
Fremtidig areal- og miljøpolitikk i Sápmi
Båetijen aejkien dajve-jïh byjresepolitihke Saepmesne
Sametingsrådet ønsker innspill fra det samiske samfunnet til en fremtidig areal- og miljøpolitikk.
Saemiedigkieraerie raerieh saemien siebriedahkeste sæjhta akten båetijen aejkien dajve-jïh byjresepolitihkese.
Rådet legger frem en redegjørelse for Sametingets plenum i desember.
Saemiedigkieraerie aktem tjïelkestimmiem buakta Saemiedigkien stoerretjåanghkose goeven.
Samisk kultur og næringsutøvelse er under press.
Saemien kultuvre jïh jieleme lea behtjiedimmien nuelesne.
Det er økende etterspørsel etter naturresursser som mineraler, vann- og vindkraft, samtidig som det er minskende forståelse for tradisjonell samisk levemåte og høsting av naturressurser.
Daelie ahkedh jienebh mah eatnemevierhtiej mietie gihtjieh goh mineraalh, tjaetsie- jïh bïegkefaamoe, seamma tïjjen goh ahkedh vaenebh mah goerkesem utnieh aerpievuekien saemien jieledevuekiej åvteste jïh nuhteme eatnemevierhtijste.
Tydelig stemme
Tjïelke gïele
-Sametinget må ha en tydelig stemme i areal- og miljøpolitikken.
- Saemiedigkie tjuara aktem tjïelke gïelem utnedh dajve- jïh byjresepolitihkesne.
Det er derfor behov for en gjennomgang og vurdering av politikkområdet, og utforming av tydelige mål og rammer for Sametingets politikk for årene fremover, sier sametingsråd Thomas Åhren.
Dan åvteste daerpies politihkesuerkiem gïehtjedidh jïh vuarjasjidh, jïh tjïelke ulmieh jïh mierieh Saemiedigkien politihkese hammoedidh jaepiej åvtese, saemiedigkieraerie Thomas Åhrén jeahta.
Åhren sier at Sametinget må være en viktig premissleverandør, myndighetsutøver og konsultasjonspart i spørsmål om areal- og miljømessige utfordringer som det samiske samfunnet står ovenfor på kort og lang sikt.
Åhrén jeahta Saemiedigkie tjuara akte vihkeles premissedeallahtæjja, faamoereerije jïh rååresjimmieguejmie årrodh dejnie gyhtjelassine dajve- jïh byrjeseligke haestemi bïjre mej uvte saemien siebriedahke tjåådtje dovne åeniebasse jïh guhkiebasse.
-Vi skal delta i beslutninger om hvordan våre tradisjonelle områder skal forvaltes i fremtiden, fordi det handler om vår fremtid, sier sametingsråd Thomas Åhren.
- Mijjieh edtjebe meatan årrodh sjæjsjalimmieh vaeltedh guktie mijjen aerpievuekien dajvh edtjieh reeresovvedh båetijen aejkien, dan åvteste daate lea mijjen båetijen aejkien bïjre, saemiedigkieraerie Thomas Åhrén jeahta.
Inviterer til bred medvirkning
Böörede jeenjesh meatan årrodh
Sametingsrådets redegjørelse om areal og miljø som fremmes for plenum i desember er et ledd i arbeidet med å utarbeide en ny areal- og miljømelding, en melding som skal legge overordnete og langsiktige prioriteringer for Sametingets politikk i areal og miljøspørsmål.
Saemiedigkieraerien tjïelkestimmie dajven jïh byjresen bïjre maam stoerretjåanghkose buakta goeven lea akte bielie dehtie barkoste aktine orre dajve- jïh byjresebïevnesinie, Akte bïevnese mij edtja bijjemes jïh guhkiebasse våaroehtimmieh bïejedh Saemiedigkien politihkese dajve- jïh byjresegyhtjelassine.
-Sametingsrådet ønsker å invitere både lokalsamfunn, organisasjoner, forskningsmiljøer, kommuner og statlige myndigheter i diskusjoner om utfordringer og løsninger i areal- og miljøpolitikken, sier Åhren.
- Saemiedigkieraerie sæjhta dovne voenges siebriedahkh, siebrieh, dotkemebyjresh, tjïelth jïh staateles åejvieladtjh bööredidh meatan årrodh haestemi jïh vaastoej bïjre dajve- jïh byjresepolitihkesne digkiedidh, Åhrén jeahta.