pere/sami_parallel huggingface dataset:
Det samme gjelder hvis elevene tar båt eller annen transport til skolen.
Seammalaakan jis learohkh vïnhtsem jallh jeatjah skovhtem skuvlese vaeltieh.
Skoleskyss og offentlig transport bør unngås hvis det er mulig.
Eah byörh skuvleskovhtem jïh byögkeles skovhtem dåeriedidh jis nuepie gååvnese baajedh årrodh.
- Urfolk trenger vår anerkjennelse / Artikler / Valgperiode 2009 - 2013 / Arkiv / Forsiden - Sametinget
- Aalkoealmetjh mijjen jååhkesjimmiem daarpesjieh / Tjaalegh / Veeljemeboelhken 2009 - 2013 / Våarhkoe / Saemiedigkie - Sametinget
- Urfolk trenger vår anerkjennelse
- Aalkoealmetjh mijjen jååhkesjimmiem daarpesjieh
09. august 2013 I dag er en merkedag for 5000 ulike urfolksgrupper verden over.
Daan biejjien akte mïerhkebiejjie 5000 ovmessie aalkoealmetjetjïertide abpe veartenisnie.
9. august er FNs internasjonale urfolksdag.
Mïetsken 9.b. lea ENn gaskenasjovnaale aalkoealmetjebiejjie.
Dagen er også en dag for å vise solidaritet med urfolksgrupper som lever under vanskelige forhold.
Daate biejjie lea aaj akte biejjie juktie ektievoetem vuesiehtidh aalkoealmetjetjïertigujmie mah gïerve tsiehkiej nuelesne veasoeh.
Verdens urfolk utgjør over fem prosent av verdens befolkning, mer enn 370 millioner mennesker fordelt på drøyt 90 land.
Veartenen aalkoealmetjh leah bijjelen vïjhte prosenth veartenen almetjijstie, vielie goh 370 millijovnh almetjh joekedamme jieniebinie goh 90 laantine.
De fleste urfolk lever under vanskelige forhold, og mange opplever både undertrykking og forfølgelse.
Dah jeanatjommes aalkoealmetjh gïerve tsiehkiej nuelesne jielieh, jïh jeenjesh dovne dïedtesimmiem jïh trïegkenassem dååjrieh.
- Verdens urfolk representerer et stort språklig og kulturelt mangfold som beriker oss.
- Veartenen aalkoealmetjh aktem stoerre gïelen jïh kultuvrelle gellievoetem utnieh, mij mijjem ræjhkoesåbpoe dorje.
Dette markerer vi i dag, sier sameminister Rigmor Aasrud.
Daam mijjieh mïerhkesjibie daan biejjien, saemieministere Rigmor Aasrud jeahta.
- Mange urfolk er utsatt for undertrykkelse og forfølgelse og trenger vår støtte og anerkjennelse.
- Jïjnjh aalkoealmetjh dïedtesimmiem jïh trïegkenassem dååjrieh, jïh mijjen dåarjoem jïh jååhkesjimmiem daarpesjieh.
Regjeringen vil derfor fortsatt være en aktiv part i internasjonalt arbeid for dialog mellom stater og deres urfolksgrupper, sier Aasrud.
Reerenasse sæjhta dan åvteste annje akte eadtjohke guejmie årrodh gaskenasjovnaale barkosne, dan govlesadtemasse staati jïh dej aalkoealmetjetjïerti gaskem, Aasrud jeahta.
Neste år arrangerer FN en egen Verdenskonferanse for urfolk, den første der nasjonalstater og urfolk møtes for å drøfte forpliktelsene nasjonalstatene har overfor urfolk.
Mubpien jaepien EN aktem jïjtse Veartenekonferansem aalkoealmetjidie öörnede, dïhte voestes konferanse gusnie nasjovnaalestaath jïh aalkoealmetjh gaavnesjieh, juktie nasjovnaalestaaati dïedth almetji vööste digkiedidh.
For på en best mulig måte å forberede verdens urfolk til denne konferansen, var Sametinget vertskap for en internasjonal forberedende urfolkskonferanse i Alta i juni 2013.
Juktie veartenen aalkoealmetjh bööremeslaakan daan konferansese ryöjredidh, Saemiedigkie lij gåassoehtæjja aktene gaskenasjovnaale ryöjreden aalkoealmetjekonferansese Altesne ruffien 2013.
Dette resulterte i et sluttdokument som over 600 urfolksdelegater fra alle verdens urfolksregioner nå står bak.
Desnie aktem galhkuvetjaatsegem dajroeji, maam gaajhkh veartenen aalkoealmetjeregijovnh daelie dåarjoehtieh.
- Dette handler om internasjonal urfolkssolidaritet.
- Daate lea gaskenasjovnaale aalkoealmetjeektievoeten bïjre.
Urfolk er minoriteter i nesten samtlige land, derfor er det uvurderlig viktig for Sametinget at urfolk så langt det lar seg gjøre taler med en felles stemme.
Aalkoealmetjh leah unnebelåhkoeh mahte gaajhkine laantine, dan åvteste joekoen vihkeles Saemiedægkan aalkoealmetjh aktine tjåenghkies gïeline soptsestieh, dan gåhkese gåarede.
Vårt globale felleskap er det som styrker oss, og denne dagen er en fin anledning til å sette lys på dette, sier sametingsråd Vibeke Larsen.
Mijjen abpeveartenen ektievoete lea dïhte mij mijjem nænnoestahta, jïh daate biejjie akte hijven nuepie tjoevkesem dïsse bïejedh, saemiedigkieraerie Vibeke Larsen jeahta.
Verdens urfolksdag ble etablert i 1994, og 9. august er datoen for det første møtet i FNs arbeidsgruppe for verdens urfolk i 1982.
Veartenen aalkoealmetjebiejjie tseegkesovvi 1994, jïh mietsken 9.biejjien 1982 lij dïhte voestes tjåanghkoe ENn barkoedåehkesne veartenen aalkoealmetjidie.
Arbeidsgruppen var en del av prosessen som førte til at FNs generalforsamling vedtok FNs erklæring om urfolks rettigheter i 2007.
Barkoedåehkie lij akte bielie dehtie barkoste mij darjoeji guktie ENn generaalekrirrie ENn bæjhkoehtimmiem aalkoealmetji reaktaj bijre nænnoesti jaepien 2007.
Samene har status som urfolk i Norge, og 9. august er samisk flaggdag.
Saemieh staatusem aalkoealmetjinie Nöörjesne utnieh, jïh mïetsken 9.b. lea saemien saevegebiejjie.
Kontakt Sametingsråd Vibeke Larsen, tel. +47 941 30 116
Govlehtallije Saemiedigkieraerie Vibeke Larsen, tell: +47 941 30 116
Urfolksleder oppnevnes som president for FNs rasediskrimineringskomité / Internasjonalt urfolkssamarbeid / Internasjonalt arbeid / Forsiden - Sametinget
Aalkoealmetjeåvtehke nammoehtamme sjædta goh presidente EN:n Raasesïerredimmiemoenehtsasse / Gaskenasjovnaale aalkoealmetjelaavenjostoe / Gaskenasjovnaale barkoe / Saemiedigkie - Sametinget
Urfolksleder oppnevnes som president for FNs rasediskrimineringskomité
Aalkoealmetjeåvtehke nammoehtamme sjædta goh presidente EN:n Raasesïerredimmiemoenehtsasse
Sametingspresident Aili Keskitalo gratulerer Jose Francisco Cali Tzay med oppnevningen som president for FNs rasediskrimineringskomité (CERD).
Saemiedigkiepresidente Aili Keskitalo Jose Francisco Cali Tzay:m nammoehtimmine læhkohte goh presidente EN:n Raasesïerredimmiemoenehtsasse (CERD
FNs konvensjon mot rasediskriminering ble vedtatt i 1969.
EN:n konvensjovne raasesïerredimmien vööste nænnoestamme sjïdti 1969.
Målet med konvensjonen er å hindre forskjellsbehandling av ulike etniske grupper i verden.
Konvensjovnen ulmie lea joekehts gïetedimmiem heerredidh ovmessie etnihkeles dåehkijste veartenisnie.
Annet hvert år sender landene som har undertegnet avtalen rapporter til FNs rasediskrimineringskomité.
Fïerhten mubpien jaepien laanth mah leah latjkoem jååhkesjamme, reektehtsh seedtieh EN:n raasesïerredimmiemoenehtsasse.
Kommisjonen kommer ofte med anbefalinger og kommentarer til hvordan avtalen skal forstås og gjennomføres.
Kommisjovne daamtaj juvnehtimmiejgujmie jïh lahtestimmiejgujmie båetieh guktie edtja latjkoem guarkedh jïh tjïrrehtidh.
Les mer om CERD:
Lohkh vielie CERD:n bïjre:
Sametingspresident Aili Keskitalo forteller at det er første gang en urfolksleder har oppnådd en slik posisjon innenfor FN-systemet, og oppnevningen betyr veldig mye for urfolk i verden.
Saemiedigkiepresidente Aili Keskitalo soptseste daelie voestes aejkien akte aalkoealmetjeåvtehke aktem dagkeres posisjovnem åådtjeme EN-systeemen sisnjelen, jïh nammoehtimmie lea joekoen vihkeles aalkoealmetjidie veartenisnie.
Det er en anerkjennelse av den kompetansen og jobben som urfolk gjør for å styrke menneskerettighetene i verden.
Daate akte jååhkesjimmie dehtie maahtoste jïh barkoste maam aalkoealmetjh darjoeh juktie almetjereaktide veartenisnie nænnoestehtedh.
-Vi ønsker Jose Francisco Cali Tzay til lykke med den viktige jobben, og vi står alle bak oppnevningen, sier Keskitalo.
- Mijjieh læhkoehtibie Jose Francisco Cali Tzay:m dejnie vihkeles barkojne, jïh gaajhkesh mijjieh daam nammoehtimmiem dåarjoehtibie, Keskitalo.
Jose Francisco Cali Tzay kommer fra Guatemala og tilhører maya folket.
Jose Francisco Cali Tzay maya-almetjijstie båata, Guatemalesne.
Les mer om Jose Francisco Cali Tzay
Lohkh vielie Jose Francisco Cali Tzay:n bïjre daesnie:
Urfolksstemmen må bli hørt i forvaltningen av villaks / Marine næringer / Næringer / Forsiden - Sametinget
Aalkoealmetjegïele tjuara govlelgidh reeremisnie eatnemeloeseste / Marijne jielemh / Jielemh / Saemiedigkie - Sametinget
Urfolksstemmen må bli hørt i forvaltningen av villaks
Aalkoealmetjegïele tjuara govlelgidh reeremisnie eatnemeloeseste
-Den internasjonale innflytelsen i forvaltningen av villaks er stadig tydeligere og jeg ser derfor behovet for å sikre urfolkstemmene i dette arbeidet internasjonalt, sier sametingsråd Silje Karine Muotka.
-Dïhte gaskenasjovnaale reeremefaamoe eatnemeloeseste lea tjyölkehkåbpoe sjïdteme jïh dan åvteste vuajnam daerpies aalkoealmetjegïelem gorredidh daennie gaskenasjovnaale barkosne, saemiedigkieraerie Silje Karine Muotka jeahta.
Sametingets plenum uttalte seg i 2012 om nødvendigheten av å inkorporere urfolksdimensjonen i internasjonalt laksesamarbeid i NASCO.
Jaepien 2012 Saemiedigkien stoerretjåanghkoe lahtesti lij daerpies aalkoealmetjebieliem sjïehtesjidh dennie gaskenasjovnaale loeselaavenjostosne NASCO:sne.
Sametinget søkte om og fikk innvilget observatørstatus i NASCO samme år.
Saemiedigkie syöki jïh vïhtesjæjjastaatusem åadtjoeji NASCO:sne seamma jaepien.
Sametinget var for første gang representert som observatør i fjor.
Saemiedigkie lij voestes aejkien meatan goh vïhtesjæjja dæjman.
Årets sesjon er 3. – 6.juni i Frankrike.
Daan jaepien sesjovne lea ruffien 3. – 6.b. Frankrijhkesne.
NASCO - North Atlantic Salmon Conservation Organization er en organisasjon for stater som forvalter villaks.
NASCO - North Atlantic Salmon Conservation Organization lea akte siebrie dejtie staatide mah eatnemeloesem reerieh.
I Norge har Norges Jeger- og fiskeforbund, Bondelaget og WWF observatørstaus sammen med Sametinget.
Nöörjesne Nöörjen Vijrije- jïh göölijesiebrie, Båantasiebrie jïh WWF vïhtesjæjjastaatusem utnieh Saemiedigkine ektine.
Under årets sesjon er det kun Sametinget og NJFF som kommer til å delta ved siden av Norges delegasjon, som ledes av Arne Eggereide i Miljødirektoratet.
Daan jaepien sesjovnesne ajve Saemiedigkie jïh Nöörjen Vijrije- jïh göölijesiebrie mah leah meatan Nöörjen delegasjovnine ektine, man åvtehke lea Arne Eggereide Byjresedirektovraatesne.
Det er mange interesser som ønsker innflytelse over lakseforvaltningen.
Gellie ïedtjeladtjh mah sijhtieh faamoem utnedh loesereeremen bijjelen.
EU har tidligere gitt uttalelser til Norge om å opprettholde strenge reguleringer i sjølaksefisket, og Russland har til og med krevd stans i dette fisket i enkelte områder.
EU lea aarebi lahtestimmieh vadteme Nöörjese juktie striengkies stuvrehtimmieh tjåadtjoehtidh mearoeloesegöölemisnie, jïh Russlaante lea dovne krïeveme daate gööleme tjuara tjöödtjestidh såemies dajvine.
-Sametingets rolle er å se til at urfolksrettigheter blir overholdt og at samiske interesser blir vektlagt både i reguleringsarbeidet på hjemmebane og også når Norge samhandler med andre stater i forvaltningsspørsmål, utdyper sametingsråd Silje Karine Muotka.
-Saemiedigkien råålla lea gïehtjedidh aalkoealmetjereaktah steeresuvvieh jïh saemien ïedtjh krööhkestamme sjidtieh dovne stuvrehtimmiebarkosne daennie laantesne jïh aaj gosse Nöörje jeatjah staatigujmie råårestalla reeremegyhtjelassi bïjre, Muotka tjïerteste.
Gjennom statenes NASCO-samarbeid legges det føringer på hvordan lakseressursen skal forvaltes.
Staati NASCO-laavenjostoen tjïrrh bïhkedassh bïejesuvvieh guktie edtja loesevierhtiem reeredh.
Dette berører i aller høyeste grad urfolk som lever i disse områdene.
Daate lea ojhte vihkeles aalkoealmetjidie mah daejnie dajvine jielieh.
Sametingsrådet ønsker på denne bakgrunn at urfolkshensyn skal bli langt mer synlig i internasjonale prosesser.
Daan sjïekenisnie Saemiedigkieraerie sæjhta aalkoealmetji krööhkemh edtjieh vielie våajnoes sjïdtedh gaskenasjovnaale prosessine.
-Under årets sesjon kommer vi til å fokusere på at urfolkshensyn må inkluderes i NASCOs egne retningslinjer.
-Daan jaepien sesjovnesne sïjhtebe tjïertestidh aalkoealmetji krööhkemh tjuerieh meatan vaaltasovvedh NASCO:n jïjtsh bïhkedassine.
Dette er viktig fordi laksefiske er en del av vårt materielle kulturgrunnlag.
Daate vihkeles dan åvteste loesegööleme lea akte bielie mijjen materijelle kultuvrevåaroemistie.
Om urfolkshensyn innarbeides i NASCOs retningslinjer vil NASCO også kunne stille krav til både at urfolks tradisjonelle fiske skal synliggjøres og vektlegges i forvaltningen av villaks i alle medlemslandene, avslutter Muotka.
Jis aalkoealmetji krööhkemh meatan vaaltasuvvieh NASCO:n bïhkedassine dellie aaj NASCO maahta krïevedh dovne aalkoealmetji aerpievuekien gööleme våajnoes dorjesåvva jïh krööhkestamme sjædta reeremisnie eatnemeloeseste gaajhkine lihtsegelaantine, Muotka minngemosth jeahta.
HELSE- OG OMSORGSAVDELINGEN Helsefagarbeider/hjelpepleier 14,08 % fast hver 3. helg
Healsoefaagebarkije/viehkiesåjhtere 14,08%, ihkuve barkoe jïh barkoe fïerhten gåalmeden hïeljen.
BPA 14,08 % fast, arb. hver 3. helg
BPA 14,08%, barkoe fïerhten gåalmeden hïeljen.
hver 3. helg BPA 14,08 % fast, arb. hver 3. helg
BPA 14,08%, barkoeh fïerhten gåalmeden hïeljen.
hver 3. helg Kjøkkenassistent 13,6 % arb. hver 3. helg
Tjöökeviehkie 13,6% barkoeh fïerhten gåalmeden hïeljen.
hver 3. helg Vaskeri 13.22 % fast
Bïssemetjïehtjelisnie 13,22% ihkuve barkoe.
For nærmere opplysninger om stillinger, kontakt
Sïjhth jïjnjebh bïevnesh barkoej bïjre, bïeljelh:
Felles for stillingene:
Dïhte mij lea seamma gaajhkh barkojne lea:
Søknadsfrist 27. desember
Minngemes syökemebiejjie lea jåvleasken 27 b..
Personlig egnethet vil bli vektlagt.
Vuartasjibie mejtie leah sjiehteles barkose
Attester og vitnemål sendes ikke nå men tas med til evt. jobbintervju.
Aellieh vïhtesjimmide daelie seedth, menh dijph meatan jis barkoegoeredallese båatah.
Søkerliste kan bli offentliggjort selv om søker ber om unntak jfr. off.loven § 25.
Syökemelæstoe maahta byjjes sjïdtedh, læjhkan mejtie syökije vaajtele tjeakosne dam utnedh. Vuartesjh, off. laake §25.
Tvister om rettigheter som oppstår etter at Finnmarkskommisjonen har utredet felt bringes inn for en egen særdomstol, kalt utmarksdomstolen.
Edtja ræjhtoeh reaktaj bïjre, mah jijhtieh mænngan Finnmaarhkekommisjovne feelth salkehtamme, akten jïjtse sjïeredåapmestovlese buektedh, man nomme miehtjiesdajvedåapmestovle.
Fristen for å bringe tvister inn for utmarksdomstolen er 18 måneder etter at Finmarkskommisjonens rapport er avgitt og kunngjort.
Dïhte mierie, juktie ræjhtoeh miehtjiesdajvedåapmestovlese buektedh, lea 18 askh mænngan Finnmaarhkekommisjovnen reektehtse lea vadtasovveme jïh bæjhkoehtamme.
Utmarksdomstolen skal ta utgangspunkt i Finnmarkskommisjonens rapport i sin behandling av saken.
Miehtjiesdajvedåapmestovle edtja våaromem vaeltedh Finnmaarhkekommisjovnen reektehtsisnie, gosse aamhtesem gïetede.
Avgjørelsene som utmarksdomstolen fatter kan ankes til høyesterett.
Maahta dejtie sjæjsalimmide, mejtie miehtjiesdajvedåapmestovle dorje, Jillemesreaktese klååkedh.
Finnmarkskommisjonens første rapporter ventes avlevert rundt årsskifte 2011-2012. Justisdepartementet og Sametinget har derfor startet konsultasjoner om oppnevning av utmarksdomstolen.
Finnmaarhkekommisjovnen voestes reektehtsh edtjieh gaervies årrodh jaepien 2011 minngiegietjesne 2012 aalkovisnie. Justisedepartemente jïh Saemiedigkie leah dannasinie aalkeme nammoehtimmien bïjre miehtjiesdajvedåapmestovleste rååresjidh.
Finnmarksloven
Finnmaarhkelaake
Forskrift om Finnmarkskommisjonen og Utmarksdomstolen for Finnmark.
Mieriedimmie Finnmaarhkekommisjovnen jïh Finnmaarhken miehtjiesdajvedåapmestovlen bïjre.
Utvalg skal styrke samisk språk / Fakta om samiske språk / Språk / Forsiden - Sametinget
Moenehtse edtja saemien gïelem nænnoestehtedh / Bïevnesh saemien gïeli bïjre / Gïele / Saemiedigkie - Sametinget
Utvalg skal styrke samisk språk 19. september 2014
Moenehtse edtja saemien gïelem nænnoestehtedh
– Vi må styrke de samiske språkene og sikre gode tjenester for den samiske befolkningen, sier Kommunal- og moderniseringsminister Jan Tore Sanner.
- Mijjieh tjoerebe dejtie saemien gïelide nænnoestehtedh jïh hijven dïenesjh hoksedh dejtie saemien årroejidie, Tjïelte- jïh orrestimmieministere Jan Tore Sanner jeahta.
I dag nedsatte han et offentlig utvalg som skal gå gjennom gjeldende ordninger, tiltak og regelverk for de samiske språkene i Norge.
Daan biejjien dïhte aktem byögkeles moenehtsem tseegki mij edtja gïehtjedidh dejtie reerije öörnegidie, råajvarimmide jïh njoelkedasside dejtie saemien gïelide Nöörjesne.
– Samiske språk er sårbare.
–Saemien gïelh leah prååsehke.
Vi ser både at reglene er lite tilpasset dagens samfunn, og at det mangler kompentanse, sier Sanner.
Mijjieh vuejnebe dovne njoelkedassh leah nåake sjïehtedamme daan beajjetje siebriedahkese, jïh maahtoe fååtese, Sanner jeahta.
Samelovens språkregler ble vedtatt i 1990 og regulerer samiske språkbrukeres rett til bruk av samisk i kontakt med offentlige myndigheter.
Saemielaaken njoelkedassh nænnoestamme sjïdtin jaepien 1990, jïh reaktam stuvrieh dejtie saemien gïeleutniejidie saemien nuhtjedh gosse byögkeles åejvieladtjigujmie govlehtellieh.
Det har skjedd store endringer i organiseringen av offentlig sektor siden språkreglene ble vedtatt i 1990.
Byögkeles suerkesne stoerre jarkelimmieh öörnedimmesne orreme mænngan doh gïelenjoelkedassh nænnoestamme sjïdtin jaepien 1990.
I tillegg har mange samer flyttet til større tettsteder og byer, og ut av dagens forvaltningsområde for samisk språk.
Lissine jïjnjh saemieh jåhteme stuerebe sijjide jïh staaride, jïh olkese saemien gïelen reeremedajven sistie.
Det er derfor behov for en helhetlig vurdering av regelverket om samiske språk, og ansvarsfordelingen mellom Sametinget og ulike deler av offentlige forvaltning.
Dan åvteste daerpies aktine ållesth vuarjasjimmine saemien gïelenjoelkedassijste, jïh vuarjasjidh guktie dïedte lea joekedamme Saemiedigkien jïh byögkeles reeremen ovmessie bieliej gaskem
–Vi må modernisere regelverket og tiltakene så de passer til samfunnet vårt, er enklere å benytte og åpner for fleksible løsninger, sier Sanner.
–Mijjieh tjoerebe njoelkedasside jïh råajvarimmide orrestidh guktie dah mijjen daan beajjetje siebriedahkese sjiehtieh, leah aelhkebe nuhtjedh jïh fleksijbele vuekieh utnieh, Sanner jeahta.
Han trekker frem behovet for regelverk, ordninger og tiltak som kan støtte opp om bruk og utvikling av språkene.
Dïhte tjïerteste ihke daerpies njoelkedassigujmie, öörnegigujmie jïh råajvarimmiegujmie mah maehtieh åtnoem jïh evtiedimmiem gïelijste dåarjedidh.
– Vi har samarbeidet godt med Sametinget om opprettelsen av utvalget.
Mijjieh aktem lïhke jïh hijven laavenjostoem Saemiedigkine åtneme gosse ryöjrehtamme moenehtsem tseegkedh.
Jeg er glad for at vi får involvert personer med god kompetanse og ulik erfaring i dette arbeidet, sier Sanner.
Manne geerjene ihke mijjieh almetjh meatan åadtjobe hijven maahtojne jïh joekehts dååjrehtimmine daennie barkosne, Sanner jeahta.
Sametingspresident Aili Keskitalo er glad for at det nå nedsettes et offentlig utvalg som skal utrede lovverket, tiltak og ordninger for de samiske språkene.
Saemiedigkiepresidente Aili Keskitalo lea geerjene ihke akte byögkeles moenehtse tseegkesåvva daelie mij edtja laakide, råajvarimmide jïh öörnegidie dejtie saemien gïelide salkehtidh.
– Sametinget tok initiativ til dette arbeidet fordi vi har sett behovet for å sikre den enkeltes rett til å kunne bruke samisk språk i hverdagen, for eksempel i barnehagen, skolen, ved behov for helsetjenester og i kontakt med offentlige etater generelt.
- Saemiedigkie skraejriem veelti daan barkose dan åvteste mijjieh vuajneme lea daerpies fïereguhten reaktam gorredidh saemien nuhtjedh aarkebiejjien, vuesiehtimmien gaavhtan maanagiertesne, skuvlesne, gosse healsoedïenesjh daarpesje jïh gosse byögkeles etaatigujmie govlehtalla sïejhmelaakan.
Det er nødvendig å se på hvilke grep som må til for å sikre fremtiden for de samiske språkene, sier Keskitalo.
Daerpies gïehtjedidh maam tjuara darjodh juktie dam båetijem aejkiem gorredidh dejtie saemien gïelide, Keskitalo jeahta.
Bruken av og kunnskapen om samisk språk varierer mellom de forskjellige samiske språkområdene og fra kommune til kommune.
Man jïjnje saemien gïele åtnasåvva jïh man jïjnje daajroe gååvnese saemien gïelen bïjre jeerehte dej ovmessie gïeledajvi gaskem jïh tjïelteste tjïeltese.
Utvalget skal vurdere fleksible løsninger som bidrar til forenkling og tar høyde for at kommunene har ulike utfordringer og behov.
Moenehtse edtja vuarjasjidh fleksijbele vuekieh mah darjoeh guktie aelhkebe sjædta gïelem nuhtjedh, jïh krööhkeste tjïelth joekehts haestemh jïh daerpiesvoeth utnieh.
Utvalget skal legge vekt på ordninger og tiltak som kan føre til at flere lærer seg og bruker de samiske språkene, og som dermed sikrer kommuner og andre tjenesteytere personale med kompetanse i samiske språk.
Moenehtse edtja leavloem bïejedh öörnegidie jïh råajvarimmide mah maehtieh darjodh jienebh saemien lierieh jïh saemien nuhtjieh, jïh mah destie huksieh tjïelth jïh jeatjebh mah dïenesjh faalehtieh, almetjh saemien gïelemaahtojne utnieh.
Mandatet som Sametinget og Regjeringen har utarbeidet, viser at det er et viktig og nødvendig arbeid utvalget skal gjennomføre.
Mandaate maam Saemiedigkie jïh Reerenasse leah dorjeme vuesehte daate barkoe maam moenehtse edtja tjïrrehtidh lea vihkeles jïh daerpies.
Kommunal- og moderniseringsminister Jan Tore Sanner og sametingspresident Aili Keskitalo ønsker utvalget lykke til med arbeidet.
Tjïelte-jïh orrestimmieministere Jan Tore Sanner jïh saemiedigkiepresidente Aili Keskitalo moenehtsem barkojne læhkoehtieh.
Utvalget har følgende medlemmer:
Moenehtsisnie daah lïhtsegh:
Konstituert fylkesmann i Troms Bård Magne Pedersen (leder), Tromsø Sorenskriver ved Indre Finnmark Tingrett Finn Arne Selfors (nestleder i utvalget), Tana
Konstitueradamme fylhkenålma Tromsesne Bård Magne Pedersen (åvtehke), Tromsø Sorentjaelije Sisnjelds Finnmaarhken Digkiereaktesne Finn Arne Selfors (moenehtsen mubpie åvtehke), Deatnu
Varaordfører Ronny Berg, Alta Rådgiver Elin Fjellheim, Engerdal Ordfører Jens Johan Hjort, Tromsø Politimester Ellen Katrine O. Hætta, Kirkenes Overlege Frøydis Nystad Nilsen, Karasjok Professor Jon Todal, Kautokeino Stipendiat Inga Lill Sigga Mikkelsen, Tysfjord
Tjïelten mubpie åejvie Ronny Berg, Alta Raeriestæjja Elin Fjellheim, Engerdal Tjïelten åejvie Jens Johan Hjort, Tromsø Pollisemïestere Ellen Katrine O. Hætta, Kirkenes Bijjiedåaktere Frøydis Nystad Nilsen, Kárásjohka Professovre Jon Todal, Guovdageaidnu Stipendiaate Inga Lill Sigga Mikkelsen, Divtasvuodna
Utvalget skal avlevere sin rapport innen 15. februar 2016.
Moenehtse edtja sov reektehtsem deelledh goevten 15.b. 2016 åvtelen.
Utvikler talesyntese for nordsamisk / Språkteknologi / Språk / Forsiden - Sametinget
Soptsestimmiesyntese noerhtesaemien gïelese / Gïeleteknologije / Gïele / Saemiedigkie - Sametinget
Utvikler talesyntese for nordsamisk
Soptsestimmiesyntese noerhtesaemien gïelese
Sametinget har nå startet arbeidet med utvikling av talesyntese for nordsamisk.
Saemiedigkie lea daelie barkoem aalkeme soptsestimmiesyntesem evtiedidh noerhtesaemien gïelese.
Dette er et språkteknologisk verktøy for alle som har skrive- og lesevansker, samt alle andre som trenger hjelp til å lese.
Daate akte gïeleteknologeles dïrrege gaajhkesidie mah tjaeleme- jïh lohkemetsagkesh utnieh, jïh gaajhkesidie mah viehkiem daarpesjieh lohkedh.
- Jeg er veldig glad for at samisk språk nå også skal anvendes innenfor denne viktige teknologien.
- Manne joekoen geerjene ihke saemien gïele aaj edtja daan vihkeles teknologijen sisnjelen åtnasovvedh.
Tekst-til-tale systemet er et godt verktøy, og har blitt en viktig verktøy for mange språkkulturer i verden.
Teekste- soptsestæmman systeme akte hijven dïrrege jïjnjh gïelekultuvride veartenisnie.
Og det er jo også et verktøy som også kan benyttes av de som forsøker å lære seg samisk, feks, ved å få lest opp innhold på nett og nettaviser, sier sametingspresident Aili Keskitalo.
Jïh daate aaj akte dïrrege maam aaj dah mah voejhkelieh saemien lïeredh maehtieh nuhtjedh, v.g. govledh naaken luhkieh sisvegem nedtesne jïh nedteplaerine, saemiedigkiepresidente Aili Keskitalo jeahta.
Talesyntese er navnet på et spesielt dataprogram, som omformer tekst til menneskelig tale.
Soptsestimmiesyntese lea nomme akten sjïere daataprogrammese, mij teekstem jarkele almetjen soptsestæmman.
Talesynteseprogrammer kan enten lese opp tekst, eller generere tale ut fra et sett av andre data.
soptsestimmiesynteseprogramme maahta teekstem bæjjese lohkedh jallh soptsestimmiem åadtjodh jeatjah daatijste.
Stemmen som brukes er enten kunstig (syntetisk) eller menneskelig.
Dïhte gïele mij åtnasåvva lea kåanstegïele (syntetiske) jallh almetjen.
Utviklingsarbeidet skjer i samarbeid med Divvun og Giellatekno ved Universitetet i Tromsø.
Evtiedimmiebarkoe akte laavenjostoe Divvunine jïh Giellateknojne Tromsøn Universiteetesne.
Acapela Group AB er engasjert for å løsninger for lage tekst-til-tale på nordsamisk.
Acapela Group AB lea leejjeme juktie vuekieh gaavnedh juktie teekste-soptsestæmman noerhtesaemiengïelesne darjodh.
Utviklingsarbeidet starter i november i år.
Evtiedimmiebarkoe aalka gålkoen daan jaepien.
Ferdig produkt er planlagt lansert oktober 2014.
Soejkesjen mietie dle bæjhkoehtimmie dehtie gaervies dorjesistie edtja årrodh rïhkeden 2014.
Tekst-til-tale systemet skal utvikles for generell bruk, og skal kunne lese ulike teksttyper og håndtere alle sider av den samiske gramatikken og rettskrivingen på en tilfredsstillende måte.
Teekste- soptsestæmman-systemem edtja evtieididh sïejhme åtnose, jïh edtja maehtedh ovmessie teekstesåarhth lohkedh jïh gaajhkh bielieh gïetedidh dehtie saemien grammatihkeste jïh reaktoetjaeliemistie eensilaakan.
Kontakt Sametingspresident Aili Keskitalo, tel. +47 971 29 305
Govlehtallije: Saemiedigkiepresidente Aili Keskitalo, tel. +47 971 29 305
Oppfølgingstjenesten
Vaaksjoestim-miedïenesje
OT er til for DEG
OT lea DOV gaavhtan
Nord-Trøndelag fylkeskommune er etter Opplæringsloven forpliktet til å sørge for at alle unge med opplæringsrett mellom 16-21 år får tilbud om et opplærings- eller arbeidsopplegg som passer dem.
Noerhte-Trööndelagen fylhkentjïelte dïedtem åtna ööhpehtimmelaakan mietie dåårrehtidh gaajhkh noerh mah lïerehtimmireaktam utnieh, mah leah gaskem 16-21 jaepieh, faalenassem åadtjoeh akten lïerehtimmie-jallh barkoeöörnegen bïjre mij dejtie sjeahta.
Derfor blir alle i målgruppen som ikke er registrerte som elever eller i opplæring, kontaktet.
Dannasinie gaajhkesigujmie govlehtalla, dah mah eah leah registreradamme goh learohkh jallh lïerehtimmesne.
Oppfølginggstjenesten samarbeider med andre fylkeskommunale, kommunale og statlige instanser som har ansvar for ungdom.
OT laavenjostoe jeatjah fylhkentjïelten, tjïelten jïh staaten suerkiejgujmie mah diedtem utnieh noeri åvteste.
Hva er oppfølgingstjenesten?
OT- Mij lea vaaksjoestimmiedïenesje?
Oppfølgingstjenesten (OT) skal sørge for tilbud om opplæring, arbeid eller sysselsetting for unge som ikke er i opplæring eller arbeid.
Vaaksjoestimmiedïenesje (daaroen OT) edtja faalenassem dåårrehtidh lïerehtimmien, barkoen jallh fasseldimmien bïjre, dejtie noeride mah eah leah lïerehtimmesne jallh barkosne.
Dette er en lovpålagt rett som gjelder til og med det året en fyller 21 år.
Daate akte reakta laaken mietie mij ryöhkoe abpe dam jaepiem dïhte noere 21 jaepieh illie.
Det finnes OT-koordinatorer på hver videregående skole som dekker alle kommunene.
OT-iktedæjjah fïerhtene jåarhkeskuvlesne gååvnesieh mah gaajhkide tjïeltide faarhmestieh -vuartesjh daan tjaalegen mubpiebieliem
Oppfølgingstjenesten (OT) er til for deg OT kan gi deg råd og rettleding, hjelpe deg å søke opplæring, arbeid eller annen sysselsetting.
OT lea DOV gaavhtan OT maahta dutnjien raeriestidh jïh bïhkedidh, viehkiehtidh lïerehtimmiem, barkoem jallh jeatjah faasseldimmiem syökedh.
Hvem kan bruke oppfølgingstjenesten (OT)?
Gie maahta OT’em nåhtadidh?
OT er for unge mellom 16 og 21 år evt med foresatte, altså de med rett til videregående opplæring – som: - Ikke har søkt videregående skole, eller læreplass - Ikke har tatt i mot skole- eller læreplass - Avbrutt skolegang eller opplæring - Ikke er i varig arbeid - Har tapt retten på grunn av bortvisning eller heving av kontrakt.
OT lea dejtie noeride gaskem 16 jïh 21 jaepieh, mejtie aaj eejhtegigujmie, amma dah mah reaktoem utnieh jåarhkeööhpehtimmiem åadtjodh – mah -eah leah jåarhkeskuvlem jallh learoesijjiem syökeme -eah leah skuvle-jallh learoesijjiem dååsteme -skuvlem jallh lïerehtimmiem orrijamme -eah leah ihkuve barkosne -reaktam dasseme geerestimmien jallh latjkoehïejhtemen gaavhtan
Hva kan oppfølgingstjenesten (OT) gjøre for deg?
Maam OT maahta dutnjien darjodh?
OT gir rettleiing og råd, og kan ut fra dine behov og interesser hjelpe deg med planene dine om opplæring eller arbeid.
OT bïhkede jïh raereste, jïh maahta dov daerpiesvoetijste jïh iedtjijste datnem viehkiehtidh dov soejkesjigujmie lïerehtimmien jallh barkoen bïjre.
- Informasjon om opplæring og om arbeidsmarkedet - Utdannings- og yrkesorientering - Hjelp til å skaffe praksisplass eller arbeid - Råd og hjelp til å søke opplæring Hva er mulig ?
-bïevnesh lïerehtimmien jïh barkoemaarkeden bïjre Ööhpehtimmie-jïh barkoebïevnesh Viehkiehtidh haarjanimmiesijjiem jallh barkoem skååffedh Raeriestidh jïh viehkiehtidh lïerehtimmiem syökedh Mij gåarede?
Arbeidspraksis/praksisplass Kombi-løsning skole/jobb/arbeidsplass Opplæring Kurs
Barkoehaarjanimmie/haarjanimmiesijjie Aktanimmie skuvle/barkoe/barkoesijjie Lïerehtimmie Kuvsje
Valg og manntall / Forsiden - Sametinget
Veeljeme jïh veeljemelåhkoe / Saemiedigkie - Sametinget
For å kunne stemme ved sametingsvalg må du være registrert i Sametingets valgmanntall.
Juktie maehtedh saemiedigkieveeljemisnie steemmadidh tjoerh lïhtseginie årrodh Saemiedigkien veeljemelåhkosne.
Hvorfor ikke melde deg inn med en gang?
Man åvteste ih jïjtjemdh dallatjinie dïsse tjaeledh?
Valg og manntall
Veeljeme jïh veeljemelåhkoe
Med kunnskap og omtanke skal vi skape vår felles fremtid.
Daajrojne jïh håksojne edtjebe mijjen tjåenghkies båetije aejkiem sjugniedidh.
Valgordningen
Veeljemeöörnege
Valgmanntallet
Veeljemelåhkoe
Pressekontakter
Pressegovletallijh
Valg av bispedømmeråd og Kirkemøtet
Veeljeme bïsperaereste jïh Gærhkoetjåanghkoste
Slik stemmer du ved forholdstallsvalg (flere kandidatlister)
Naemhtie forholdstaaleveeljemisnie steemmedh (jienebh kandidaatelæstoeh)
Vil du endre på stemme - seddelen, kan du:
Sïjhth steemmeleahpesne jarkelidh maahtah:
• Gi inntil tre kandidater tilleggsstemme ved å sette kryss i ruten til venstre for kandidatens navn.
• Raajan golme kandidaatide aktem lissiesteemmam vedtedh viehkine kroessem tjaeledh ruvtesne kandidaatenommen gårroehbielesne.
• Tilføye inntil tre navn fra andre valglister.
• Raajan golme nommh tjaeledh jeatjah veeljemelæstojste.
Valgkort / Info / Kampanjeside / Valg og manntall / Forsiden - Sametinget Valgkort
Veeljemekåarhte / Bïevnesh / Kampanjeside / Veeljeme jïh veeljemelåhkoe / Saemiedigkie - Sametinget
På valgkortet finner du informasjon om hvilket valglokale du skal bruke på valgdagen eller om du må forhåndsstemme i år, og hvor stemmegivningen skal sendes.
Veeljemekåarhtesne bievnesh gaavnh maam veeljemesijjiem datne edtjh nuhtjedh veeljembiejjien, jallh mejtie datne tjoerh åvtelhbodti steemmadidh daan jaepien, jïh gåabph steemma edtja saadtesovvedh.
Valgkortet til sametingsvalget er blått.
Saemiedigkieveeljemen veeljemekåarhte lea plaave.
De som også har stemmerett til Stortingsvalget vil i tillegg få et hvitt valgkort.
Dah mah aaj steemmereaktam Stoerredigkieveeljemasse utnieh, sijhtieh lissine aktem veelkes kåarhtem åadjtodh.
Du kan stemme til begge valg.
Datne maahtah steemmadidh gåabpaginie veeljemisnie.
Nytt av året er at de i kommunene som hadde færre enn 30 registrerte i Sametingets valgmanntall for 2011, MÅ folk forhåndsstemme.
Dïhte mij lea orre daan jaepien lea dah mah dejnie tjïeltinie årroeh mah vaenebh goh 30 almetjh tjaalasovveme utnin Saemiedigkien veeljemlåhkosne jaapan 2011, desnie almetjh TJUERIEH åvtelhbodti steemmadidh.
I disse kommunene er det ikke valgting.
Daejnie tjïeltine ij leah veeljemedigkie.
Dersom du forhåndsstemmer, kan du stemme i hvilken som helst kommune i landet.
Dastegh åvtelhbodti steemmedh, maahtah steemmadidh saaht mennie tjïeltesne datne sïjhth laantesne.
Du kan selvfølgelig også stemme i din hjemkommune.
Hævvi maahtah aaj steemmadidh dov hïejmetjïeltesne.
Forhåndsstemmegivningen starter innenriks 12.08.2013.
Åvtelhbodti steemmadimmie aalka sislaantesne 12.08.2013.
Du kan forhåndsstemme helt til fredagen før valget, men det er ditt ansvar å stemme så tidlig at stemmegivningen rekker frem innen mandag 09.09.2013 kl.21.00.
Datne maahtah åvtelhbodti steemmadidh bearjadahken raajan, veeljemen åvtelen, men dov lea dïedte steemmadidh dan varke guktie steemma ryöknemesæjjan båata måantan 09.09.2013 åvtelen ts. 21.00.
Ta med deg valgkortet når du skal stemme.
Vaeltieh veeljemekåarhtem meatan gosse edtjh steemmadidh.
Det forenkler arbeidet for valgfunksjonærene og gjør det raskere for deg å stemme.
Dellie aelhkebe sjædta veeljemebarkijdie, jïh verkebe dutnjien mij edtja steemmadidh.
Om du har glemt eller mistet valgkortet, får du likevel avgi stemme.
Jis veeljemekåarhtem åajaldamme jallh dam dasseme, åadtjoeh læjhkan steemmadidh.
Kommunene har mulighet til å skrive ut nytt valgkort gjennom sitt system, eller fylle ut et manuelt.
Tjïelth nuepiem utnieh orre veeljemkåarhtem olkese tjaeledh sijjen systemen tjïrrh, jallh manuellelaakan dam dïevhtedh.
Har du ikke mottatt valgkort for sametingsvalget i posten og mener du er innmeldt i Sametingets valgmanntall, ta kontakt med Sametinget.
Dastegh datne ih leah veeljemekåarhtem saemiedigkieveeljemasse dååsteme påastesne, jïh veanhta datne leah tjaalasovveme Saemiedigkien veeljemelåhkose, govlehtallh Saemiedigkine.
Valgkortet gjelder ikke som legitimasjon.
Veeljemekåarhte ij leah legitimasjovne.
Du må ha med gyldig legitimasjon i tillegg.
Datne tjoerh reaktoe legitimasjovnem meatan utnedh lissine.
Har du andre spørsmål om valgkortet, ta kontakt med Sametinget.
Jis dov jeatjah gyhtjelassh veeljemekåarhten bïjre, govlehtallh Saemiedigkine.
Valgordningen / Info / Kampanjeside / Valg og manntall / Forsiden - Sametinget
Veeljemeöörnege / Bïevnesh / Kampanjeside / Veeljeme jïh veeljemelåhkoe / Saemiedigkie - Sametinget
Sametinget er øverste valgmyndighet ved valg til Sametinget.
Saemiedigkie lea bïjjemes veeljemereereme Saemiedigkien veeljemen muhteste.
Valgordningen til Sametinget er basert på prinsippene om forholdsvalg i flermannskretser.
Saemiedigkien veeljemeöörmege våarominie prinsippem åtna galka åvtelhbodti veeljedh gellienålmagievline.
Forholdsvalg betyr at representantene fordeles etter det innbyrdes forhold mellom de stemmetall som tilfaller de enkelte valglister.
Åvtelhbodti veeljedh dorje juktie lïhtsegh juakasuvvieh veeljemelåhkoen mietie mij fearhnen veeljemelæstoem dijpie.
Både politiske partier og andre grupper kan stille liste ved valgene.
Dovne politihken krirrieh jïh jeatjah dåehkieh maehtieh læstoem stealladidh veeljemasse.
Ved sametingsvalg er landet delt inn i 7 valgkretser:
Saemiedigkieveeljemen muhteste laante lea juakasovveme 7 veeljemegievline:
1. Nuortaguovllu válgabiire/Østre valgkrets: kommunene Sør-Varanger, Nesseby, Vadsø, Vardø, Båtsfjord, Tana, Berlevåg, Lebesby og Gamvik i Finnmark fylke
1. Nuortaguovllu válgabiire/Luvlien veeljemegievlie: Mátta-Várjjat, Unjárgga, Čáhcesullo, Várggáid, Báhcavuona, Deanu, Bearalvági, Davvisiidda ja Gáŋgaviika tjïelth Finnmárkku fyhlkesne
2. Ávjovári válgabiire/Ávjovári valgkrets: kommunene Karasjok, Kautokeino og Porsanger i Finnmark fylke
2. Ávjovári válgabiire/Ávjovári veeljemegievlie: Kárášjoga, Porsáŋggu jïh Guovdageainnu tjïelth Finnmárkku fyhlkesne.
3. Davveguovllu válgabiire/Nordre valgkrets: kommunene Nordkapp, Måsøy, Kvalsund, Hammerfest, Alta, Hasvik og Loppa i Finnmark fylke og kommunene Skjervøy, Kvænangen og Nordreisa i Troms fylke
3. Davveguovllu válgabiire/Noerhten veeljemegievlie: Davvisiidda, Muosát, Fálesnuori, Hammerfesta, Álttá, Ákŋoluovtta jïh Láhpi tjïelth Finnmarhken fyhlkesne jïh Skiervvá, Návuona jïh Ráissa tjïelth Romssa fylhkesne.
4. Gáiseguovllu válgabiire/Gáisi valgkrets: kommunene Kåfjord, Storfjord, Lyngen, Karlsøy, Tromsø, Balsfjord, Målselv, Bardu, Lenvik, Berg, Torsken, Tranøy og Sørreisa i Troms fylke
4. Gáiseguovllu válgabiire/Gáisi veeljemegievlie: Gáivuona, Omasvuona, Ivgu, Gálssa, Romssa, Báhccavuona, Málatvuomi, Beardu, Leaŋgáviika, Birggi, Doaskku, Ránáidsullo jïh Ráisavuona tjïelth Romssa fylhkesne
5. Viestarmera válggabijrra/Viesttarmeara válgabiire/Vesthavet valgkrets: kommunene Dyrøy, Salangen, Lavangen, Gratangen, Skånland, Ibestad, Harstad, Bjarkøy, Kvæfjord i Troms fylke og kommunene fra og med Saltdal, Beiarn og Meløy og nordover i Nordland fylke
5. Viestarmera válggabijrra/ Viestarmera veeljemegievlie: Divrráid, Siellaga, Loabága, Rivttaga, Skániid, Ivvárstáđiid, Harstad, Bjarkøy, Giehtavuona, Ánddasullo, Ikšnášši, Bieváid, Suortta, Válafierdda, Voagaj, Vestvågøy, Flakstad, Moskenes, Værøy, Røst, Lodegiid, Dielddanuori, Evenášši, Narvik, Bálága, Divttasvuona, Hápmira, Stájgo, Oarjjelij Foalda, Bådådjo, Fuosku, Sáláda, Oarjelij Bájddára, Bájddára jïh Meløy tjïelth
6. Åarjel-Saepmie/Sørsamisk valgkrets veeljemegievlie: kommunene fra og med Rana og Rødøy og sørover i Nordland fylke, fylkene Nord-Trøndelag og Sør-Trøndelag, kommunene Surnadal, Rindal og Sunndal i Møre- og Romsdal fylke og kommunene Engerdal, Rendalen, Os, Tolga, Tynset og Folldal i Hedmark fylke
6. Åarjel-Saepmie veeljemegievlie: Noerhtelaanten fylhken tjïelth Raanen jïh Rødøy raejeste åarjese, Noerhte-Trøndelaagen jïh Åarjel-Trøndelaagen fylhkh jïh Surnadal, Rindal jïh Sunndal tjïelth Møre- jïh Romsdal fylhkesne jïh Engerdaelien, Rendalen, Os, Tolga, Tynset jïh Folldal tjïelth Hedmark fylhkesne.
7. Lulli-Norgga válgabiire/Sør-Norge valgkrets: de kommunene i Møre og Romsdal og Hedmark fylker som ikke tilhører valgkrets 6, samt fylkene Sogn og Fjordane, Hordaland, Rogaland, Vest-Agder, Aust-Agder, Telemark, Buskerud, Vestfold, Akershus, Østfold, Oppland og Oslo.
7. Åarjel-Nöörje veeljemegievlie: dah tjïelth Møre jïh Romsdal jïh Hedmark:n fylhkine mah eah leah veeljemegievlien 6 mietie, jïh dah fylhkh Sogn jïh Fjordane, Hordaland, Rogaland, Vest-Agder, Aust-Agder, Telemark, Buskerud, Vestfold, Akershus, Østfold, Oppland jïh Oslo.
Det velges 39 representanter til Sametinget.
39 lïhtsegh veeljesuvvieh Saemiedægkan.
Hvor mange representanter som skal velges fra hver valgkrets avhenger av antall innmeldte i Sametingets valgmanntall pr. 30. juni i det år det sist ble avholdt kommunestyre- og fylkestingsvalg.
Man gellieh lïhtsegh mah gelkieh veeljesovvedh fearhnen veeljemegielveste lea dan mietie man gellieh leah tjaalasovveme Saemiedigkien veeljemelåhkose eannan ruffien 30. dan jaepien gosse minngemes tjïelteståvroe- jïh fylhkendigkieveeljeme öörnesovveme.
Mandatfordelingen på valgkretsene for sametingsvalget 2013:
Guktie mandaath juakeme veeljemegievlide saemiedigkieveeljemen 2013 åvteste:
Valgkrets Antall manntallsførte
Låhkoe tjaaleasovveme veeljemelåhkose
Mandater 2013
Mandaath 2013
1. Østre
1. Luvlien
2177
2177
2. Ávjovárri
2. Ávjovári
3532
3532
3. Nordre
3. Noerhten
4. Gáisi
4. Gáisi
5. Vesthavet
5. Viestarmera
6. Sørsamisk
6. Åarjel-Saepmie
7. Sør-Norge
7. Åarjel-Nöörje
2047
2047
14162
14162
Mer informasjon om valgordningen finner du her.
Jeenebe bïevnesh veeljemeöörnegen bïjre daesnie gaavnh.
Variert næringsliv / Næringer / Forsiden - Sametinget
Gellielaaketje jielemh / Jielemh / Saemiedigkie - Sametinget
Variert næringsliv
Gellielaaketje jielemh
Sametinget ønsker et variert næringsliv som er attraktivt for begge kjønn.
Saemiedigkie gellielaaketje jielemh sæjhta mah leah fryöjstehke dovne kaarride jïh nyjsenæjjide.
Sametinget vil snu fraflyttingsstrømmen fra samiske områder.
Saemiedigkie sæjhta juhtemestraejmiem jarkelidh saemien dajvijste.
Det å skape et variert næringsliv og arbeidsplasser for unge vil være avgjørende for å lykkes med det.
Gellielaaketje jielemh jïh barkoesijjieh noere almetjidie sjugniedidh sæjhta vihkeles årrodh jis edtja dejnie lyhkesidh.
Sametingsrådet bevilger 850 000 kroner i støtte til Nordnorsk Reiseliv AS ti...
Saemiedigkieraerie 850 000 kråvnah dåårje Nordnorsk Reiseliv AS:se prosjekte...
Sametingsrådet har til sammen bevilget 15 millioner kroner i tilskudd innenf...
Saemiedigkieraerie lea tjåanghkan dåårjeme 15 millijovnh kråvnah dåarjojne h...
Fraflyttingen fra samiske områder skaper utfordringer med å holde oppe folketallet.
Akte haesteme sjædta almetjelåhkoem tjåadtjoehtidh gosse almetjh saemien dajvijste juhtieh.
I tillegg til arbeidsplasser er det viktig å opprettholde attraktive lokalsamfunn der unge vil bo.
Lissine barkoesijjide, dle vihkeles fryöjstehke voenges siebriedahkh tjåadtjoehtidh gusnie noerh sïjhtieh årrodh.
Samarbeid med kommunene og andre som har ansvar for tiltak innenfor blant annet infrastruktur, kultur- og skoletilbud er viktig for Sametinget.
Laavenjostoe tjïeltigujmie jïh jeatjabigujmie mah diedtem utnieh råajvarimmiej åvteste, gaskem jeatjah infrastruktuvren, kultuvre- jïh skuvlefaalenassen sisnjeli, lea vihkeles Saemiedægkan.
Attraktive og levedyktige samiske lokalsamfunn
Fryöjstehke jïh veasomes saemien voenges siebriedahkh utnedh
Å utvikle arbeidsplasser innenfor variert næringsliv
Barkoesijjieh evtiedidh gellielaaketje jielemigujmie
Å få flere arbeidsplasser i samiske kulturnæringer
Jienebh barkoesijjieh skååffedh saemien kultuvrejielieminie
Å øke profesjonaliseringen og kommersialiseringen i samiske kulturnæringer
Jienebh kultuvrejielemh barkojne darjodh, jïh viehkiehtidh guktie dah ekonomeles sjïdtieh
Et ensidig næringsliv kan være sårbart for lokalsamfunnene hvis det skjer plutselige endringer i næringslivet.
Akte aktelaaketje jieleme maahta prååsehke årrodh dejtie voenges siebriedahkide jis faahketji jarkelimmieh jielieminie sjidtieh.
Sametinget vil oppsøke næringslivet i utvalgte kommuner for å møte etablerere og næringsutøvere.
Saemiedigkie sæjhta jieliemidie vaaksjodh såemies tjïeltine juktie tseegkijidie jïh jielemebarkijidie råakedh.
Innenfor samiske kulturnæringer er det behov for produktutvikling og nettverksbygging
Saemien kultuvrejielemi sisnjeli dle daerpies dorjesh evtiedidh jïh viermieh bigkedh.
Sametinget vil skape et allsidig og variert næringsliv gjennom å:
Saemiedigkie sæjhta gellielaaketje jïh jeereldihkie jielemh sjugniedidh:
Prioritere ungt entreprenørskap i videregående skole
Prijoriteradidh noere entreprenørskapem jåarhkeskuvlesne
Være aktiv overfor kommunene i samiske områder
Eadtjohke årrodh tjïeltine saemien dajvine
Avholde kommuneseminarer hvert år der tema er nærings- og samfunnsutvikling.
Tjïelteseminaarh tjïrrehtidh fïerhten jaepien gusnie teema lea jieleme- jïh siebriedahkeevtiedimmie.
Dette i tråd med Sametingets melding om næringsutvikling i samiske områder.
Daate guktie tjåådtje Saemiedigkien bïevnesisnie jielemeevtiedimmien bïjre saemien dajvine.
Samarbeidsavtalen mellom Sametinget og fylkeskommunene i det sørsamiske området
Åarjelsaemieh samarbeidsavtale
Samarbeidspartene er Sametinget i Norge, Nordland fylkeskommune, Nord-Trøndelag fylkeskommune, Sør-Trøndelag fylkeskommune og Hedmark fylkeskommune.
Nøørjen Saemiedigkie, Noerhtelaanten -, Noerhte-Trøndelaagen -, åarjelh Trøndelaagen - jih Hedemarken fylhkestjielth edtjieh ektesne barkedh.
Styrke og synliggjøre samisk kultur, språk og samfunnsliv.
Nænnoestidh jih tjiertestidh man vihkeles saemien kultuvre, giele jih ektievuekie leah.
Avtalen skal legge forholdene til rette for et varig fast samarbeid mellom partene i saker som angår samene og samiske områder i de sørsamiske fylkene, samt å prioritere disse i fellesskap
· Mååhtedimmie edtja byjjehtidh guktie gaajhkh aamhtsh mah åarjelh-saemide jih saemiej dajvide veadtaldihkie, ektievuekien nualan båetieh. Ektievuekie edtja båetije biejjieh vijriebasse juhtedh jih saemieh edtjieh ektesne vierhtiehtidh aamhtsh mah vihkeles.
Samene er ett folk med felles historie, kultur, språk og tradisjoner
· Saemieh ektesne govlesuvvieh, seamma maadtojne, kultuvrine, gieline jih vuekiej gujme.
Partene er forpliktet til å ta et aktivt medansvar for sikring og utvikling av samisk kultur og samfunn i området
· Lihtsegh guht dej aamhtsijgujmie berkieh, tjoeverieh diedtem vuesiehtidh, saemiej kultuvrem vaarjelidh jih aaj ektievoetide ovmese dajvine gorredidh.
Det sørsamiske samfunnet må styrkes, og ha muligheter til utvikling på egne premisser
· Åarjelh-saemiej dajvide daerpies nænnoestidh ovmese darjomijgujmie jih saemieh jijtje tjoeverieh nuepieh åadtjodh vuepside jaksedh.
Det er nødvendig å få til en avtale som genererer for utvikling på det sørsamiske samfunns egne premisser, og at det skjer i samsvar og forståelse med den folkerettslige stilling og status den sørsamiske befolkningen har gjennom Grunnloven, internasjonale konvensjoner og nyere internasjonal rettspraksis i urfolksspørsmål
· Daerpies leah mååhtedimmieh åadtjodh mah åarjelh-saemide jijtje reaktam vedtieh barkedh sijjen vuekien mietie guktie dihte Våarome-laaken jih internasjovnale konvensjovni mietie sjeahta. Dah minngemes internasjovnale konvensjovnh vuesiehtieh saemiej reaktah goh aalkoealmetjh.
Plansystemet i plan- og bygningsloven samt fylkeskommunenes rolle som regionale utviklingsaktører er et sentralt virkemiddel for å følge opp de ovennevnte forpliktelser i forhold til utbygging, vern og samfunnsforming i de samiske områder, og at det derfor er naturlig at det inngåes en samarbeidsavtalen mellom Sametinget og de overnevnte fylkeskommuner
Plaaneståvroen tsiehkie- jih bigkemelaake jih fylhkestjielten raerie - daaroen jiehts- edtjieh tjoeveridh laakide goltelidh bigkemen gaavhtan jih aaj vaarjelidh guktie ektievoete åarjelh-saemide båetije biejjieh sjidtieh guktie laake nænnoestamme. Nimhtie leah mååhtedimmieh Saemiedigkien jih Fylhkestjieltiej gaskems daerpies.
Strategier
STRATEGIH
Det sørsamiske området er og har vært bebodd og brukt av det samiske folk fra de eldste tider.
Åarjelh-saemien dajvesne leah saemieh orreme jih dajvem provhkeme guhkie øvtebe daan aejkeste.
Området er stort og strekker seg i dag over mange politiske og administrative grenser.
Dajve lea stoerre jih ryøhkoe gellie politiske-, jih administrative raasti bijjelen.
Dette forutsetter en felles og helhetlig innsats over fylkesgrensene for å ivareta den sørsamiske befolkningens behov og interesser.
Nimhtie leah ellies barkoe joekoen vihkeles dejtie ovmese fylhkide jis edtjieh eensi laakan buektiehtidh åarjelh-saemiej daerpies-voeth jih iedtjh vaarjelidh.
De lange avstander og den spredte bosettingen gjør at det må være en viss spredning i funksjoner og institusjoner som skal betjene den sørsamiske befolkningen, og at disse lokaliseres i de ulike tyngdepunkter i de tre regionene.
Stoerre dajvh jih vaenie almetjh fierhtene sijjesne, kriepesje institusjovnh jih funksjovnh  gellie læhkesne almetjidie viehkine. Dah tjoeverieh tseegksovvedh gusnie dah golme leavloe-mierie, Aarborte, Snåasa jih Rørose.
Spesielt skal tiltak rettet mot kvinner og ungdom prioriteres.
Eeremes leah råajvarimmieh gujnide jih noeride vihkeles.
Den sørsamiske befolkningen betjenes av et sett av ulike samiske og norske institusjoner innenfor det sørsamiske området.
Åarjelh-saemieh viehkiem åadtjoeh ovmese saemien jih daaroen institusjovniste jijtsh dajvine.
Det sørsamiske samfunnet har behov for sterke institusjoner for å ivareta de samiske interessene.
Åarjelh-saemien dajve daarpesje stynkehke institusjovnh mah maehtieh saemiej iedtjide gorredidh.
Det er behov for solide nettverk mellom de ulike institusjonene for å utnytte dagens ressurser på en best mulig måte.
Eensi ektesvuekie-barkoe dej ovmese institusjovni gaskems lea daerpies jis edtjieh daaletje vierhtide bøøremes laakan nuhtjedh.
Samisk kultur og samfunnsliv er under press fra det norske storsamfunnet på mange måter.
Saemien kultuvre jih ektievoete leah aajhtaldihkie Nøørjen stinks ektievoeten gaavhtan.
Dette kan motvirkes gjennom en aktiv og bevisst planlegging på fylkesnivå.
Nimhtie lea vihkeles soejkesjigujmie fylhkestjieltij tjirrh barkedh.
Dette er særdeles viktig med tanke på at reindriftens arealbruk strekker seg over flere kommunegrenser.
Daate lea joekoen vihkeles gosse daejribie båatsoelaanth gellie tjielteraasti bijjelen juhtieh.
Hensynet til samisk kultur, næringsutøving og samfunnsutvikling må tilrettelegges slik i planprosessene at de ikke blir truet, men får utviklingsmuligheter.
Krøøhkestimmie saemien kultuvrese, båatsoebårran jih ektievoete-øøvtiedæmman, kriepesje vuajnoeh dan muhteste guktie dihte mij saemide veadtaldihkie ij aajhtasovvh, mohte åådtje øøvtiedimmesne årrodh.
· Partene vil bidra til å sette samiske spørsmål på dagsorden på alle virksomhetsområdene og å gi bedre informasjon til sine medaktører for å styrke arbeidet med samiske spørsmål.
Dah guht daej aamhtsigujmie berkieh, tjoeverieh saemiej gyhtjelasside fierhten biejjien råavarimmese tseagkodh jih aaj gaajhkide barkijde saerniestidh mij deahpede jih nimhtie barkoem nænnoestidh.