payamvha/North_RAG huggingface dataset:
نوربو، برخی متون تاریخی تبتی، فرهنگ ژانگ ژونگ را به عنوان مردمی معرفی می‌کنند که از منطقه آمادو به منطقه‌ای که اکنون پادشاهی گوگه در غرب تبت است، مهاجرت کرده‌اند. ژانگ ژونگ خاستگاه اصلی دین بون محسوب می‌شود. تا قرن اول پیش از میلاد، پادشاهی همسایه‌ای در دره یارلونگ به وجود آمد و پادشاه یارلونگ، دریگوم تسنپو، تلاش کرد تا با بیرون راندن کاهنان بون ژانگ ژونگ از یارلونگ، نفوذ ژانگ ژونگ را از بین ببرد. تسنپو ترور شد و ژانگ ژونگ به سلطه خود بر منطقه ادامه داد تا اینکه در قرن هفتم توسط سونگتسن گامپو ضمیمه شد.
تا اینکه در قرن هفتم توسط سونگتسن گامپو ضمیمه شد. قبایل تبتی (قرن دوم میلادی). در سال ۱۰۸ میلادی، «کیانگ‌ها یا تبتی‌ها، قومی کوچ‌نشین از جنوب غربی دریاچه چینگ‌های، به پایگاه‌های چینی گانسو حمله کردند و تهدید به قطع جاده دون‌هوانگ نمودند. لیانگ کین، با بهای نبردهای شدید، آنها را عقب راند.» تهاجمات مشابهی در سال‌های ۱۶۸–۱۶۹ میلادی توسط ژنرال چینی، دوآن گونگ، دفع شد. منابع چینی همان دوره به ایالت فو از قومیت چیانگ یا تبتی اشاره می‌کنند که «بیش از دو هزار مایل در شمال غربی شهرستان شو» قرار داشت. ایالت فو در
در شمال غربی شهرستان شو» قرار داشت. ایالت فو در چینی باستان به صورت "bod" یا "phyva" تلفظ می‌شد. اینکه آیا این حکومت، پیش‌درآمد توفان بوده است یا خیر، هنوز مشخص نیست. پادشاهان اولیه دودمان پیشا-امپراتوری یارلونگ (قرن دوم تا ششم). فرمانروایان دودمان پیشا-امپراتوری یارلونگ اسطوره‌ای تلقی می‌شوند زیرا شواهد کافی برای وجود آنها یافت نشده است. در تاریخ‌های سنتی، نیاتری تسنپو به عنوان نخستین پادشاه دودمان یارلونگ در نظر گرفته می‌شود. این دودمان به نام دره رودخانه‌ای که پایتخت آن در آنجا قرار داشت، یعنی تقریباً
که پایتخت آن در آنجا قرار داشت، یعنی تقریباً پنجاه و پنج مایل در جنوب شرقی لهاسای امروزی، نامگذاری شده است. تاریخ‌های نسبت داده شده به نخستین پادشاه تبت، نیاتری تسنپو متفاوت است. برخی متون تبتی سال ۱۲۶ پیش از میلاد و برخی دیگر ۴۱۴ پیش از میلاد را ذکر می‌کنند. گفته می‌شود نیاتری تسنپو از موجودی یک‌پا به نام «تئورانگ» که انگشتانی پره‌دار و زبانی آن‌قدر بزرگ داشت که می‌توانست صورتش را بپوشاند، تبار یافته است. به دلیل ظاهر وحشتناکش، در زادگاهش پووو از او می‌ترسیدند و توسط بون‌ها به تبت تبعید شد. در آنجا به
و توسط بون‌ها به تبت تبعید شد. در آنجا به عنوان موجودی ترسناک مورد استقبال قرار گرفت و پادشاه شد. گفته می‌شود پادشاهان تبت از طریق یک طناب «دمو» ("dmu thag") به آسمان‌ها متصل بودند، به طوری که به جای مردن، هنگامی که پسرانشان به سن بلوغ می‌رسیدند، مستقیماً به آسمان صعود می‌کردند. طبق روایت‌های مختلف، پادشاه دریگوم تسنپو ("Dri-gum-brtsan-po") یا سران قبیله خود را به مبارزه طلبید، یا مهتر خود «لونگام» ("Lo-ngam") را به دوئل تحریک کرد. در طول مبارزه، طناب «دمو» پادشاه قطع شد و او کشته شد. پس از آن، دریگوم
پادشاه قطع شد و او کشته شد. پس از آن، دریگوم تسنپو و پادشاهان بعدی جسد از خود به جای گذاشتند و بون‌ها مراسم تدفین را انجام می‌دادند. در یک اسطوره متأخرتر که برای اولین بار در "مانی کابوم" گواهی شده است، مردم تبت از نسل میمون فا ترلگن چانگچوب سمپا و دیو صخره‌ای «ما دراگ سینمو» هستند. اما آن میمون تجلی بودی‌ساتوای چنرزیگ (تبتی: "Spyan-ras-gzigs") بود، در حالی که آن دیو نیز به نوبه خود تجسم همسر چنرزیگ، یعنی دولما (تبتی: "'Grol-ma") بود. امپراتوری تبت (۶۱۸–۸۴۲). پادشاهان یارلونگ به تدریج کنترل خود را گسترش
پادشاهان یارلونگ به تدریج کنترل خود را گسترش دادند و تا اوایل قرن ششم، بیشتر قبایل تبتی تحت کنترل نامری سونگتسن (۵۷۰؟ –۶۱۸؟ /۶۲۹)، سی و دومین پادشاه تبت از دودمان یارلونگ، درآمدند. او تا سال ۶۳۰ کنترل تمام منطقه اطراف لهاسای امروزی را به دست گرفت و ژانگ ژونگ را فتح کرد. با این گستره از قدرت، پادشاهی یارلونگ به امپراتوری تبت تبدیل شد. دولت نامری سونگتسن در سال‌های ۶۰۸ و ۶۰۹ دو سفیر به چین فرستاد که نشان‌دهنده ظهور تبت در صحنه بین‌المللی بود. از قرن هفتم میلادی، مورخان چینی به تبت با نام توفان () اشاره
میلادی، مورخان چینی به تبت با نام توفان () اشاره می‌کردند، هرچند چهار نویسه متفاوت برای آن استفاده می‌شد. نخستین تماس خارجی تأیید شده با پادشاهی تبت در تاریخ ثبت شده تبت، زمانی رخ داد که پادشاه نامری لونتسن ("Gnam-ri-slon-rtsan") در اوایل قرن هفتم سفیری به چین فرستاد. تاریخ سنتی تبت فهرست بلندی از فرمانروایان را حفظ کرده است که اعمال آنها در تاریخ‌های چینی تا قرن هفتم مورد تأیید خارجی قرار می‌گیرد. از قرن هفتم تا یازدهم، سلسله‌ای از امپراتوران تبت بر این سرزمین حکومت کردند که سه تن از مهم‌ترین آنها در
سرزمین حکومت کردند که سه تن از مهم‌ترین آنها در سنت‌های دینی بعدی، سونگتسن گامپو، تریسونگ دتسن و رالپاکان بودند. این سه که به «سه پادشاه مذهبی» ("mes-dbon gsum") مشهورند، به ترتیب با سه محافظ ("rigs-gsum mgon-po") یعنی اولاکیتشوارا، منجوشری و وجره‌پانی تطبیق داده شدند. سونگتسن گامپو (حدود ۶۰۴–۶۵۰) نخستین امپراتور بزرگی بود که قدرت تبت را فراتر از لهاسا و دره یارلونگ گسترش داد و به‌طور سنتی، معرفی بودیسم به تبت به او نسبت داده می‌شود. در طول قرن‌ها از زمان امپراتور، قدرت امپراتوری به تدریج بر سرزمینی متنوع
قدرت امپراتوری به تدریج بر سرزمینی متنوع افزایش یافت، به طوری که در دوران سلطنت امپراتور در سال‌های آغازین قرن نهم، نفوذ آن تا جنوب بنگال و شمال مغولستان گسترش یافت. اسناد تبتی ادعا می‌کنند که امپراتوری پالا فتح شد و امپراتور پالا، دارماپالا، تسلیم تبت شد، هرچند هیچ مدرک مستقلی این موضوع را تأیید نمی‌کند. قلمرو متنوع امپراتوری و دشواری حمل‌ونقل، همراه با ایده‌های جدیدی که در نتیجه گسترش آن وارد امپراتوری شد، به ایجاد تنش‌ها و بلوک‌های قدرتی کمک کرد که اغلب با فرمانروای مرکز امپراتوری در رقابت بودند. به این
فرمانروای مرکز امپراتوری در رقابت بودند. به این ترتیب، برای مثال، پیروان دین بون و حامیان خانواده‌های اشرافی باستانی به تدریج خود را در رقابت با بودیسم تازه معرفی شده یافتند. عصر پراکندگی و رنسانس فرهنگی (قرن ۹ تا ۱۲). پراکندگی قدرت سیاسی (قرن ۹ تا ۱۰). عصر پراکندگی دوره‌ای از تاریخ تبت در قرن‌های ۹ و ۱۰ بود. در این دوره، تمرکز سیاسی امپراتوری تبت فروپاشید. این دوره تحت سلطه شورش‌ها علیه بقایای امپراتوری تبت و ظهور جنگ‌سالاران منطقه‌ای بود. پس از مرگ لانگدارما، آخرین امپراتور یک امپراتوری تبت متحد، بر سر
آخرین امپراتور یک امپراتوری تبت متحد، بر سر جانشینی او اختلاف نظر به وجود آمد که آیا وارث ادعایی او، یومتن ("Yum brtan")، جانشین او شود یا پسر دیگرش (یا برادرزاده‌اش)، اوسونگ ("Od-srung"؛ یا ۸۴۳–۹۰۵ یا ۸۴۷–۸۸۵). جنگ داخلی درگرفت که عملاً به اداره متمرکز تبت تا دوره ساکیا پایان داد. متحدان اوسونگ موفق شدند کنترل لهاسا را حفظ کنند و یومتن مجبور شد به یارلونگ برود و در آنجا سلسله جداگانه‌ای از پادشاهان را تأسیس کند. در سال ۹۱۰، مقبره امپراتوران مورد هتک حرمت قرار گرفت. پسر اوسونگ، پلخورتسن ("Dpal 'khor
حرمت قرار گرفت. پسر اوسونگ، پلخورتسن ("Dpal 'khor brtsan"; ۸۶۵–۸۹۵ یا ۸۹۳–۹۲۳) بود. او ظاهراً برای مدتی کنترل بخش بزرگی از تبت مرکزی را حفظ کرد و صاحب دو پسر به نام‌های تراشی تسنتسن ("Bkra shis brtsen brtsan") و تریخییدینگ ("Khri khyi lding") شد که در برخی منابع کییده نییماگون ("Skyid lde nyi ma mgon") نیز نامیده می‌شود. تریخییدینگ به منطقه غربی تبت یعنی نگاری علیا ("Stod Mnga ris") مهاجرت کرد و با زنی از اشراف عالی‌رتبه تبت مرکزی ازدواج کرد و با او یک دودمان محلی تأسیس نمود. پس از فروپاشی امپراتوری تبت در
محلی تأسیس نمود. پس از فروپاشی امپراتوری تبت در سال ۸۴۲، نییما-گون، نماینده‌ای از خاندان سلطنتی باستانی تبت، نخستین دودمان لداخ را تأسیس کرد. مرکز پادشاهی نییما-گون بسیار دورتر از شرق لداخ امروزی بود. پسر ارشد کییده نییگون فرمانروای منطقه ماریول (لداخ) شد و دو پسر کوچک‌تر او بر غرب تبت حکومت کردند و پادشاهی گوگه–پورانگ و زانسکار–اسپیتی را تأسیس نمودند. بعدها پسر ارشد پادشاه گوگه، کور-ره، که یشه‌او ("Byang Chub Ye shes' Od") نیز نامیده می‌شود، راهب بودایی شد. او محققان جوانی را برای آموزش به کشمیر فرستاد و
او محققان جوانی را برای آموزش به کشمیر فرستاد و مسئول دعوت آتیشا به تبت در سال ۱۰۴۰ بود که بدین ترتیب، مرحله چیدار ("Phyi dar") بودیسم در تبت را آغاز کرد. پسر کوچک‌تر، سرونگ-نگه، امور روزمره دولت را اداره می‌کرد؛ پسران او بودند که سلسله سلطنتی را ادامه دادند. رنسانس تبتی (قرن ۱۰ تا ۱۲). بر اساس روایت‌های سنتی، بودیسم به‌طور پنهانی در منطقه خام باقی مانده بود. اواخر قرن دهم و قرن یازدهم شاهد احیای بودیسم در تبت بود. همزمان با کشف‌های اولیه «گنجینه‌های پنهان» ("ترما"), قرن یازدهم شاهد احیای نفوذ بودیسم بود
("ترما"), قرن یازدهم شاهد احیای نفوذ بودیسم بود که از شرق دور و غرب دور تبت سرچشمه می‌گرفت. موزو سائلبار ("Mu-zu gSal-'bar")، که بعدها به عنوان محقق گونگپا رابسال ("bla chen dgongs pa rab gsal"; ۸۳۲–۹۱۵) شناخته شد، مسئول تجدید حیات بودیسم در شمال شرقی تبت بود و به عنوان بنیان‌گذار مکتب نینگما ("Rnying ma pa") از بودیسم تبتی به‌شمار می‌رود. در غرب، رینچن زانگپو (۹۵۸–۱۰۵۵) به عنوان مترجم فعال بود و معابد و صومعه‌هایی را تأسیس کرد. محققان و معلمان برجسته دوباره از هند دعوت شدند. در سال ۱۰۴۲، آتیشا (۹۸۲–۱۰۵۴
از هند دعوت شدند. در سال ۱۰۴۲، آتیشا (۹۸۲–۱۰۵۴ م) به دعوت پادشاهی از غرب تبت به این سرزمین وارد شد. این مفسر مشهور شکل پالایی بودیسم از دانشگاه هندی ویکراماشیلا، بعدها به تبت مرکزی نقل مکان کرد. در آنجا، شاگرد اصلی او، درومتونپا، مکتب کادم بودیسم تبتی را تأسیس کرد که تحت تأثیر آن مکاتب ترجمه جدید امروزی تکامل یافتند. مکتب ساکیا، مکتب «خاکستری زمین»، توسط خون کونچوک گیلپو (، ۱۰۳۴–۱۱۰۲)، شاگرد لوتساوای بزرگ، دروگمی شاکیا ()، تأسیس شد. این مکتب توسط ساکیا تریزین رهبری می‌شود، نسب خود را به ماهاسیدای ویروپا
رهبری می‌شود، نسب خود را به ماهاسیدای ویروپا می‌رساند و نماینده سنت scholarly است. یکی از مفسران مشهور آن، ساکیا پاندیتا (۱۱۸۲–۱۲۵۱ م)، نوه بزرگ خون کونچوک گیلپو بود. دیگر معلمان تأثیرگذار هندی تیلوپا (۹۸۸–۱۰۶۹) و شاگردش ناروپه (احتمالاً حدود ۱۰۴۰ م. درگذشت) بودند. کاگیو، «نسب کلام (بودا)»، یک سنت شفاهی است که بسیار به بعد تجربی مراقبه می‌پردازد. مشهورترین مفسر آن میلارپا، یک عارف قرن یازدهمی بود. این مکتب شامل یک زیرشاخه اصلی و یک زیرشاخه فرعی است. اولی، داگپو کاگیو، شامل آن دسته از مکاتب کاگیو است که از
کاگیو، شامل آن دسته از مکاتب کاگیو است که از طریق مارپا لوتساوا، میلارپا و گامپوپا به استاد هندی ناروپه بازمی‌گردند. فتح مغول و حکومت اداری دودمان یوآن (۱۲۰۷–۱۳۵۴). در این دوره، منطقه تحت سلطه لامای ساکیا با حمایت مغولان بود، به همین دلیل به آن دودمان ساکیا نیز گفته می‌شود. نخستین تماس مستند بین تبتی‌ها و مغول‌ها زمانی رخ داد که مبلغ مذهبی، تسانگ-پا دونگ-خور ("gTsang-pa Dung-khur-ba") و شش شاگردش با چنگیز خان، احتمالاً در مرز تانگوت که ممکن است در آنجا اسیر شده باشد، در حدود سال‌های ۱۲۲۱–۱۲۲۲ ملاقات کردند.
شده باشد، در حدود سال‌های ۱۲۲۱–۱۲۲۲ ملاقات کردند. او مغولستان را زمانی ترک کرد که فرقه کوآنژن دائوئیسم دست بالا را پیدا کرد، اما دوباره با چنگیز خان ملاقات کرد زمانی که مغول‌ها اندکی پیش از مرگ خان، تانگوت را فتح کردند. تماس‌های نزدیک‌تر زمانی برقرار شد که مغول‌ها به‌طور متوالی به دنبال عبور از مناطق مرزی چین و تبت برای حمله به دودمان جین و سپس سونگ جنوبی بودند و به مناطق دورافتاده تهاجم می‌کردند. یک روایت سنتی تبتی ادعا می‌کند که طرحی برای حمله به تبت توسط چنگیز خان در سال ۱۲۰۶ وجود داشته است، که این
توسط چنگیز خان در سال ۱۲۰۶ وجود داشته است، که این موضوع نابه‌هنگام تلقی می‌شود زیرا هیچ مدرکی دال بر رویارویی مغول و تبت پیش از لشکرکشی نظامی در سال ۱۲۴۰ وجود ندارد. این اشتباه ممکن است ناشی از لشکرکشی واقعی چنگیز علیه تانگوت‌های شیای غربی باشد. مغول‌ها در سال ۱۲۴۰ با یک لشکرکشی کوچک به رهبری ژنرال مغول دوردا دارخان که متشکل از ۳۰٬۰۰۰ سرباز بود، به تبت حمله کردند. این تهاجم منجر به کشته شدن ۵۰۰ تبتی شد. مغول‌ها سربازان خود را در سال ۱۲۴۱ از تبت خارج کردند، زیرا تمام شاهزادگان مغول برای آماده‌سازی جهت
زیرا تمام شاهزادگان مغول برای آماده‌سازی جهت انتصاب جانشین اوگتای خان به مغولستان فراخوانده شدند. آنها در سال ۱۲۴۴ به منطقه بازگشتند، زمانی که گودان خان اولتیماتومی صادر کرد و راهب بزرگ ساکیا ("Kun-dga' rGyal-mtshan") را به عنوان پیشوای روحانی شخصی خود فراخواند و تهدید کرد که در صورت امتناع، تهاجم بزرگ‌تری صورت خواهد گرفت. ساکیا پاندیتا تقریباً ۳ سال طول کشید تا به این احضار پاسخ دهد و در سال ۱۲۴۶ به کوکونور رسید و سال بعد در لانژو با شاهزاده کوتن ملاقات کرد. مغول‌ها آمادو و خام را در شرق ضمیمه کرده بودند
مغول‌ها آمادو و خام را در شرق ضمیمه کرده بودند و در سال ۱۲۴۹ توسط دربار مغول، ساکیا پاندیتا را به عنوان نایب‌السلطنه تبت مرکزی منصوب کردند. تبت در امپراتوری مغول ادغام شد و قدرت اسمی بر امور مذهبی و سیاسی منطقه‌ای را حفظ کرد، در حالی که مغول‌ها یک حکومت ساختاری و اداری را بر منطقه مدیریت می‌کردند که با مداخلات نظامی نادر تقویت می‌شد. این ساختار به صورت یک «دوگانه‌سالاری» تحت امپراتور مغول وجود داشت و قدرت عمدتاً به نفع مغول‌ها بود. در شاخه‌ای از امپراتوری مغول در چین که به عنوان دودمان یوآن شناخته می‌شود،
در چین که به عنوان دودمان یوآن شناخته می‌شود، تبت توسط دیوان امور بودایی و تبتی یا شوان‌ژنگ یوآن، جدا از سایر استان‌های یوآن مانند استان‌هایی که بر دودمان سونگ سابق چین حکومت می‌کردند، اداره می‌شد. یکی از اهداف این دیوان، انتخاب یک پونچن (dpon-chen) بود که معمولاً توسط لاما منصوب و توسط امپراتور یوآن در پکن تأیید می‌شد. «سلطه مغول بیشتر غیرمستقیم بود: لاماهای ساکیا منابع قدرت و مشروعیت باقی ماندند، در حالی که پونچن‌ها اداره امور را در ساکیا انجام می‌دادند. هنگامی که اختلافی بین پونچن کونگ-دگا بزاری-پو و
هنگامی که اختلافی بین پونچن کونگ-دگا بزاری-پو و یکی از بستگان فاگپا در ساکیا به وجود آمد، سربازان چینی برای اعدام پونچن اعزام شدند.» در سال ۱۲۵۳، دروگون چوگیال فاگپا (۱۲۳۵–۱۲۸۰) جانشین ساکیا پاندیتا در دربار مغول شد. فاگپا معلم مذهبی قوبیلای خان شد. قوبیلای خان در سال ۱۲۶۰، سالی که خاقان شد، چوگیال فاگپا را به عنوان نایب‌السلطنه امپراتوری خود (در اصل نایب‌السلطنه ایالتی) منصوب کرد. فاگپا مفهوم رابطه حامی و کشیش را توسعه داد که از آن پس مشخصه روابط تبت و مغول بود. با حمایت قوبیلای خان، فاگپا خود و فرقه‌اش
بود. با حمایت قوبیلای خان، فاگپا خود و فرقه‌اش را به عنوان قدرت سیاسی برجسته در تبت تثبیت کرد. لاماهای تبتی از طریق نفوذ خود بر حاکمان مغول، نفوذ قابل توجهی در طوایف مختلف مغول، نه تنها بر قوبیلای، بلکه به عنوان مثال، بر ایلخانان نیز به دست آوردند. در سال ۱۲۶۵، چوگیال فاگپا به تبت بازگشت و برای اولین بار تلاش کرد تا با انتصاب شاکیا بزانگ-پو، خدمتکار و متحد دیرینه ساکیاها، به عنوان "پونچن" ('مدیر بزرگ') بر تبت در سال ۱۲۶۷، هژمونی ساکیا را تحمیل کند. سرشماری در سال ۱۲۶۸ انجام شد و تبت به سیزده میریارشی
در سال ۱۲۶۸ انجام شد و تبت به سیزده میریارشی (ناحیه اداری که اسماً شامل ۱۰٬۰۰۰ خانوار بود) تقسیم شد. تا پایان قرن، تبت غربی تحت کنترل مؤثر مقامات امپراتوری (تقریباً به‌طور قطع تبتی‌ها) وابسته به 'مدیر بزرگ' قرار گرفت، در حالی که پادشاهی‌های گوگه و پو-ران استقلال داخلی خود را حفظ کردند. هژمونی ساکیا بر تبت تا اواسط قرن چهاردهم ادامه یافت، هرچند که در سال ۱۲۸۵ با شورش فرقه دریگونگ کاگیو با کمک دوا خان از خانات جغتای به چالش کشیده شد. این شورش در سال ۱۲۹۰ سرکوب شد، زمانی که ساکیاها و مغولان شرقی صومعه دریگونگ
شد، زمانی که ساکیاها و مغولان شرقی صومعه دریگونگ را سوزاندند و ۱۰٬۰۰۰ نفر را کشتند. بین سال‌های ۱۳۴۶ و ۱۳۵۴، در اواخر دودمان یوآن، خاندان فاگمودرو ساکیا را سرنگون کرد. حکومت بر تبت توسط سلسله‌ای از لاماهای ساکیا در سال ۱۳۵۸ به پایان قطعی رسید، زمانی که تبت مرکزی تحت کنترل فرقه کاگیو قرار گرفت. «تا دهه ۱۳۷۰، مرزهای بین مکاتب بودیسم مشخص شده بود.» ۸۰ سال یا بیشتر پس از آن، دوره‌ای از ثبات نسبی بود. این دوره همچنین شاهد تولد مکتب گلوگ (که به "کلاه زردها" نیز معروف است) توسط شاگردان تسونگخاپا و تأسیس صومعه‌های
است) توسط شاگردان تسونگخاپا و تأسیس صومعه‌های گاندن، درپونگ و سرا در نزدیکی لهاسا بود. پس از دهه ۱۴۳۰، کشور وارد دوره دیگری از مبارزات قدرت داخلی شد. استقلال تبت (قرن ۱۴ تا ۱۸). با افول دودمان یوآن، تبت مرکزی از قرن چهاردهم تا هفدهم توسط خانواده‌های متوالی اداره می‌شد و پس از آن در قرن‌های هفدهم و هجدهم، حکومت دالایی لاما جانشین آنها شد. تبت از اواسط قرن چهاردهم به بعد، برای نزدیک به ۴۰۰ سال عملاً مستقل بود. علی‌رغم تضعیف قدرت مرکزی، دودمان مینگ همسایه در چین تلاش چندانی برای تحمیل حکومت مستقیم نکرد، هرچند
تلاش چندانی برای تحمیل حکومت مستقیم نکرد، هرچند با تأسیس کمیسیون نظامی منطقه‌ای یو-تسانگ و کمیسیون نظامی منطقه‌ای دو-خام در دهه ۱۳۷۰، ادعاهای اسمی بر قلمرو تبت داشت. آنها همچنین روابط دوستانه‌ای با برخی از رهبران مذهبی بودایی معروف به شاهزادگان دارما حفظ کردند و عناوین دیگری از جمله معلم بزرگ امپراتوری را به رهبران محلی اعطا نمودند. حکومت خانوادگی (قرن ۱۴ تا ۱۷). فاگمودروپا (قرن ۱۴ تا ۱۵). میریارشی فاگمودرو (Phag mo gru) مستقر در نئودونگ (Sne'u gdong) در سال ۱۲۵۱ به عنوان تیول به هولاکو خان اعطا شد. این
سال ۱۲۵۱ به عنوان تیول به هولاکو خان اعطا شد. این منطقه پیش از این با خانواده لانگ (Rlang) مرتبط بود و با کاهش نفوذ ایلخانان، توسط این خانواده در چارچوب مغول-ساکیا به رهبری پونچن (dpon-chen) منصوب شده از سوی مغولان در ساکیا اداره می‌شد. مناطق تحت اداره لانگ در اواخر قرن سیزدهم و اوایل قرن چهاردهم به‌طور مداوم مورد تجاوز قرار می‌گرفت. تای سیتو چانگچوب گیالتسن (Byang chub rgyal mtshan, 1302–1364) این تجاوزات را غیرقانونی می‌دانست و پس از انتصابش به عنوان میریارک در سال ۱۳۲۲ به دنبال بازگرداندن اراضی فاگمودرو
در سال ۱۳۲۲ به دنبال بازگرداندن اراضی فاگمودرو بود. پس از مبارزات حقوقی طولانی، این مبارزه زمانی به خشونت کشیده شد که فاگمودرو در سال ۱۳۴۶ مورد حمله همسایگان خود قرار گرفت. چانگچوب گیالتسن در سال ۱۳۴۷ دستگیر و آزاد شد. هنگامی که او بعداً از حضور در دادگاه امتناع کرد، قلمروهای او در سال ۱۳۴۸ توسط پونچن مورد حمله قرار گرفت. چانگچوب گیالتسن توانست از فاگمودرو دفاع کند و به موفقیت‌های نظامی خود ادامه داد تا اینکه در سال ۱۳۵۱ به قوی‌ترین چهره سیاسی کشور تبدیل شد. خصومت‌های نظامی در سال ۱۳۵۴ با پیروزی بی چون و
خصومت‌های نظامی در سال ۱۳۵۴ با پیروزی بی چون و چرای چانگچub گیالتسن به پایان رسید و او در همان سال دودمان فاگمودروپا را تأسیس کرد. او تا زمان مرگش در سال ۱۳۶۴ به حکومت بر تبت مرکزی ادامه داد، اگرچه تمام نهادهای مغولی را به عنوان تشریفات توخالی حفظ کرد. قدرت تا سال ۱۴۳۴ در دست خانواده فاگمودرو باقی ماند. حکومت چانگچوب گیالتسن و جانشینانش حاکی از یک خودآگاهی فرهنگی جدید بود که در آن الگوها در عصر پادشاهی باستانی تبت جستجو می‌شد. شرایط نسبتاً صلح‌آمیز به نفع توسعه ادبی و هنری بود. در این دوره، محقق اصلاح‌طلب
ادبی و هنری بود. در این دوره، محقق اصلاح‌طلب تسونگخاپا (۱۳۵۷–۱۴۱۹) فرقه گلوگ را تأسیس کرد که تأثیر تعیین‌کننده‌ای بر تاریخ تبت داشت. خانواده رینپونگپا (قرن ۱۵ تا ۱۶). درگیری‌های داخلی در دودمان فاگمودروپا و محلی‌گرایی شدید تیول‌های مختلف و جناح‌های سیاسی-مذهبی منجر به یک سری طولانی از درگیری‌های داخلی شد. خانواده وزیر رینپونگپا، مستقر در تسانگ (تبت مرکزی غربی)، پس از سال ۱۴۳۵ بر سیاست تسلط یافتند. دودمان تسانگپا (قرن ۱۶ تا ۱۷). در سال ۱۵۶۵، آنها توسط دودمان تسانگپا از شیگاتسه سرنگون شدند که در دهه‌های بعد
تسانگپا از شیگاتسه سرنگون شدند که در دهه‌های بعد قدرت خود را در جهات مختلف تبت گسترش داد و از فرقه کارما کاگیو حمایت کرد. آنها نقش محوری در رویدادهایی داشتند که منجر به به قدرت رسیدن دالایی لاما در دهه ۱۶۴۰ شد. حکومت گاندن پودرنگ (قرن ۱۷ تا ۱۸). "گاندن پودرنگ" دولت تبتی بود که در سال ۱۶۴۲ توسط دالایی لامای پنجم با کمک نظامی گوشی خان از خانات خوشوت تأسیس شد. لهاسا در آغاز این دوره پایتخت تبت شد و تمام قدرت دنیوی توسط گوشی خان در شیگاتسه به دالایی لامای پنجم واگذار گردید. ظهور مکتب گلوگپا و دالایی لاما. ظهور
گردید. ظهور مکتب گلوگپا و دالایی لاما. ظهور دالایی لاماها ارتباط تنگاتنگی با قدرت نظامی طوایف مغول داشت. آلتان خان، پادشاه مغولان تومد، ابتدا سونام گیاتسو، رئیس مکتب گلوگ بودیسم تبتی (که بعدها به عنوان سومین دالایی لاما شناخته شد)، را در سال ۱۵۶۹ و بار دیگر در سال ۱۵۷۸، در دوران حکومت خانواده تسانگپا، به مغولستان دعوت کرد. گیاتسو دعوت دوم را پذیرفت. آنها در محل پایتخت جدید آلتان خان، کوکو خوتان (هوهوت)، ملاقات کردند و دالایی لاما در آنجا به جمعیت زیادی آموزش داد. سونام گیاتسو علناً اعلام کرد که او تناسخ
داد. سونام گیاتسو علناً اعلام کرد که او تناسخ راهب ساکیای تبتی دروگون چوگیال فاگپا (۱۲۳۵–۱۲۸۰) است که قوبیلای خان را به دین خود درآورد، در حالی که آلتان خان تناسخ قوبیلای خان (۱۲۱۵–۱۲۹۴)، حاکم مشهور مغولان و امپراتور چین بود و آنها دوباره گرد هم آمده‌اند تا در ترویج دین بودایی همکاری کنند. اگرچه این امر بلافاصله منجر به گرویدن گسترده مغولان به بودیسم نشد (این اتفاق تنها در دهه ۱۶۳۰ رخ داد)، اما منجر به استفاده گسترده از ایدئولوژی بودایی برای مشروعیت بخشیدن به قدرت در میان اشراف مغول شد. نکته آخر اینکه،
به قدرت در میان اشراف مغول شد. نکته آخر اینکه، یونتن گیاتسو، چهارمین دالایی لاما، نوه آلتان خان بود. اتحاد خوشوت-گلوگپا. یونتن گیاتسو (۱۵۸۹–۱۶۱۶)، چهارمین دالایی لاما و غیرتبتی، نوه آلتان خان بود. او در سال ۱۶۱۶ در اواسط بیست سالگی درگذشت. برخی می‌گویند او مسموم شده بود اما هیچ مدرک واقعی برای تأیید یا رد این موضوع وجود ندارد. لوبسانگ گیاتسو (رونویسی وایلی: Blo-bzang Rgya-mtsho)، دالایی لامای پنجم بزرگ (۱۶۱۷–۱۶۸۲)، نخستین دالایی لاما بود که قدرت سیاسی مؤثری بر تبت مرکزی اعمال کرد. نخستین نایب‌السلطنه
مؤثری بر تبت مرکزی اعمال کرد. نخستین نایب‌السلطنه دالایی لامای پنجم، سونام راپتن، به خاطر متحد کردن قلب تبت تحت کنترل مکتب گلوگ بودیسم تبتی، پس از شکست دادن فرقه‌های رقیب کاگیو و جونانگ و حاکم سکولار، شاهزاده تسانگپا، در یک جنگ داخلی طولانی، شناخته شده است. تلاش‌های او تا حد زیادی به دلیل کمک نظامی گوشی خان، رهبر اویراتها از خانات خوشوت، موفقیت‌آمیز بود. مواضع دالایی لاما، سونام راپتن و خان‌ها مورد تفاسیر مختلفی قرار گرفته است. برخی منابع ادعا می‌کنند که خان، سونام راپتن را به عنوان مدیر "بالفعل" امور مدنی
سونام راپتن را به عنوان مدیر "بالفعل" امور مدنی منصوب کرد در حالی که دالایی لاما به امور مذهبی محدود شد. منابع دیگر ادعا می‌کنند که گوشی خان تا حد زیادی در اداره تبت دخالتی نداشت و پس از شکست دادن دشمنان مکتب گلوگپا در کوکونور باقی ماند. دالایی لامای پنجم و نزدیکانش، به ویژه سونام راپتن (تا زمان مرگش در ۱۶۵۸)، یک اداره مدنی را تأسیس کردند که مورخان آن را «دولت لهاسا» می‌نامند. این اداره تبتی به نام گاندن پودرنگ نیز شناخته می‌شود که از نام اقامتگاه دالایی لامای پنجم در صومعه درپونگ گرفته شده است. سونام
لامای پنجم در صومعه درپونگ گرفته شده است. سونام راپتن یک حامی متعصب و مبارز گلوگپا بود. تحت مدیریت او، سایر مکاتب مورد آزار و اذیت قرار گرفتند. منابع جونانگ امروز ادعا می‌کنند که صومعه‌های جونانگ یا بسته شدند یا به زور تغییر مذهب دادند و این مکتب تا اواخر قرن بیستم در خفا باقی ماند. با این حال، پیش از ترک تبت به مقصد چین در سال ۱۶۵۲، دالایی لاما اعلامیه یا فرمانی به سونام راپتن صادر کرد که تمام این سیاست‌های فرقه‌ای را که پس از جنگ داخلی ۱۶۴۲ توسط دولت او اجرا شده بود، ممنوع کرد و دستور لغو آنها را داد. به
شده بود، ممنوع کرد و دستور لغو آنها را داد. به گفته فیتزهربرت، پس از مرگ سونام راپتن و گوشی خان در دهه ۱۶۵۰، «کنترل روزمره دالایی لامای پنجم بر … دولت او» افزایش یافت. دالایی لامای پنجم ساخت کاخ پوتالا را در لهاسا در سال ۱۶۴۵ آغاز کرد. در دوران حکومت پنجمین بزرگ، دو مبلغ یسوعی، آلمانی یوهانس گروبر و بلژیکی آلبرت دورویل، در راه خود از پکن به گوای امپراتوری پرتغال در هند، به مدت دو ماه، اکتبر و نوامبر ۱۶۶۱، در لهاسا اقامت کردند. در سال ۱۶۵۲، دالایی لامای پنجم با امپراتور شون‌ژی از دودمان چینگ دیدار کرد. از
با امپراتور شون‌ژی از دودمان چینگ دیدار کرد. از او خواسته نشد مانند سایر بازدیدکنندگان کوتو کند، اما همچنان مجبور بود در برابر امپراتور زانو بزند؛ و بعداً یک مهر رسمی برای او فرستاده شد. مرگ دالایی لامای پنجم در سال ۱۶۸۲ به مدت پانزده سال توسط دستیار و محرم او، دسی سانگیه گیاتسو، پنهان نگه داشته شد. دالایی لامای ششم، تسانگیانگ گیاتسو، در ۷ یا ۸ دسامبر ۱۶۹۷ در پوتالا بر تخت نشست. در سال‌های ۱۷۰۵–۱۷۰۶، درگیری بین نایب‌السلطنه دالایی لامای ششم و خانات خوشوت منجر به تصرف لهاسا توسط لها-بزانگ خان شد که
خوشوت منجر به تصرف لهاسا توسط لها-بزانگ خان شد که نایب‌السلطنه را به قتل رساند و دالایی لامای ششم را خلع کرد. یک مدعی، یشی گیاتسو، توسط لها-بزانگ نصب شد تا اینکه خانات جونغار در سال ۱۷۱۷ حمله کرد و خان خوشوت و مدعی را از قدرت برکنار کرد. دالایی لامای هفتم نصب شد اما جونغارها مردم را به وحشت انداختند که منجر به از دست دادن حسن نیت تبتی‌ها شد. جونغارها در سال ۱۷۲۰ توسط دودمان چینگ بیرون رانده شدند. فتح چینگ و حکومت اداری (۱۷۲۰–۱۹۱۲). حکومت چینگ بر تبت پس از آنکه نیروهای اعزامی چینگ جونغارها را که تا سال ۱۷۲۰
نیروهای اعزامی چینگ جونغارها را که تا سال ۱۷۲۰ تبت را اشغال کرده بودند، شکست دادند، برقرار شد. حکومت چینگ تا سقوط دودمان چینگ در سال ۱۹۱۲ ادامه یافت. امپراتوران چینگ ساکنان امپراتوری معروف به آمبان را به تبت منصوب کردند که فرماندهی بیش از ۲۰۰۰ سرباز مستقر در لهاسا را بر عهده داشتند و به لیفان یوان، یک آژانس دولتی چینگ که در این دوره بر منطقه نظارت می‌کرد، گزارش می‌دادند. در این دوره، منطقه تحت سلطه دالایی لاماها با حمایت دودمان چینگ که توسط مردم منچو در چین تأسیس شده بود، قرار داشت. حکومت چینگ. فتح چینگ.
تأسیس شده بود، قرار داشت. حکومت چینگ. فتح چینگ. امپراتور کانگ‌شی از دودمان چینگ در پاسخ به اشغال تبت توسط نیروهای خانات جونغار، یک ارتش اعزامی به تبت فرستاد. آنها به همراه نیروهای تبتی تحت فرمان پولهانه سونام توبگیه (که پولهانی نیز نوشته می‌شود) از تسانگ و کانگچنه (که گانگچنی نیز نوشته می‌شود)، فرماندار تبت غربی، جونغارها را در سال ۱۷۲۰ از تبت بیرون راندند. در سال ۱۷۲۰، امپراتور کانگ‌شی فرمانی امپراتوری برای کتیبه‌های امپراتوری آرام‌سازی تبت نوشت و شیزانگ (چینی: 西藏) رسماً برای نامیدن این منطقه استفاده شد.
西藏) رسماً برای نامیدن این منطقه استفاده شد. اصطلاح تبتی برای شیزانگ، Bod، اصطلاح مانچو برای شیزانگ، Wargi Dzang و اصطلاح مغولی برای شیزانگ، Töbed است. در سال ۱۷۲۴، پس از اینکه سیزده اصل برای حل و فصل امور چینگ‌های (چینی: 青海善后事宜十三条) به امپراتور یونگ‌ژنگ پیشنهاد شد، مرزهای بین تبت، چینگ‌های، سیچوآن و یون‌نان مشخص و تعیین گردید. چینگ‌ها کلزانگ گیاتسو را از کومبوم به لهاسا آوردند و او به عنوان هفتمین دالایی لاما منصوب شد. در سال ۱۷۲۱، چینگ دولتی را در لهاسا متشکل از یک شورا ("کاشاگ") از سه وزیر تبتی به ریاست
از یک شورا ("کاشاگ") از سه وزیر تبتی به ریاست کانگچنه تأسیس کرد. نقش دالایی لاما در این زمان صرفاً نمادین بود، اما به دلیل اعتقادات مذهبی مغولان همچنان بسیار تأثیرگذار بود. پس از جانشینی امپراتور یونگ‌ژنگ در سال ۱۷۲۲، کاهش نیروهای چینگ در تبت به صورت مرحله‌ای رخ داد. با این حال، اشراف لهاسا که با جونغارها متحد بودند، کانگچنه را کشتند و کنترل لهاسا را در سال ۱۷۲۷ به دست گرفتند و پولهانه به نگاری که زادگاهش بود، گریخت. سربازان چینگ در سپتامبر به لهاسا رسیدند و با اعدام کل خانواده‌های جناح ضد چینگ، از جمله