payamvha/North_RAG huggingface dataset:
و او را از جریان بازی خارج نمایند. از طرف دیگر بازیکنان مدافع داخل دایره نیزسعی دارند با هماهنگی کامل ازخود دفاع کنند و از دایره خارج نشوند. همین‌طور مهاجمین را به داخل دایره آورده دستگیر کنند و از بازی خارج سازند. گاهی گروه مدافع ازطرف گروه حمله کننده چنان تحت فشار قرارمی گیردکه در لاک دفاعی محض فرومی‌رود و گروه حمله کننده باتقویت حمله خود در صدد خارج کردن مدافعان ازصحنه بازی اند. این بازی همچنان ادامه پیدا می‌کند تا اینکه درنهایت یکی از هرگروه‌ها افرادش را از دست بدهد. ‏آن وقت جایی بازی عوض می‌شود و
را از دست بدهد. ‏آن وقت جایی بازی عوض می‌شود و برنده‌ها به داخل دایره می‌روند و مدافع خانه خویش قرار می‌گیرند. ‏ ۴۵. سنگ اندازی ‏. در این بازی دوگروه یا تک تک افراد سنگ بزرگ را به عنوان مقیاس و معیار انتخاب می‌کردند و از خط تعیین شده با نمام توان می‌انداختند. برنده بازی کسی بود که سنگ معیار را دورتر از دیگران می‌انداخت. دراین بازی افراد زورآور تعیین می‌شد. هنر و تمرکز خاصی لازم نبود فقط شانه‌های توانایی می‌خواست که سنگ را دورتر از دیگران بیندازد‎. ۴۶. کورمشت بازی. در این بازی یکی هرچه باشد را در کف دست
بازی. در این بازی یکی هرچه باشد را در کف دست پنهان می‌کند و از دیگری می‌خواهد که بگوید در دست او چیست. اگر درست باشد، برنده و اگر نه بازنده است. باید عوضش هرچه بخواهد بدهد. گاهی در این بازی جیب و گاهی ساعت و انگشتری کورمشت می‌شود. این بازی چیزی شبیه عوض کردن است اما پنهان و ناگهانی است. بستگی به اقبال و شانس دارد. ممکن است یکی بدبیاری بیاورد و مفت جیب پرپولش را از دست بدهد. ‏بیرحمانه‌ترین نوع آن دختر کورمشت کردن است که لات‌های منطقه (لندیغرها) ‏کورمشت می‌کردند و دخترش را در راه بازی از دست می‌دادند. این
و دخترش را در راه بازی از دست می‌دادند. این نوع خیلی نادر و حرام به حساب می‌آمد‎. ۴۷. علم بازی. در این بازی بازیکنان به دو گروه مساوی تقسیم می‌شوند و دو نفر را بعنوان رهبرگروه انتخاب می‌کنند. افراد دیگر دو به دو با انتخاب نامی مستعار نزد رهبران گروه برمی گردند و بدین ترتیب به دو گروه مساوی تقسیم می‌شوند. این دو گروه رو در رو در فاصله تقریبی ‏۲۰متری از همدیگر قرار می‌گیرند، با قید قرعه یا تر و خشک یکی از افراد پرزور پارچه ای را بر سر چوب می‌بندد و در بالایی می استد و فریاد می‌کشد (علمدار منم) گروهی که علم
می استد و فریاد می‌کشد (علمدار منم) گروهی که علم در دست آنهاست در صدد دفاع بر می آینند و آماده دفاع می‌شوند. از طرف دیگرگروه مخالف با تمام نیرو هجوم می‌آورند که علم را تصاحب کنند. ساعت‌ها پس از جنگ و گریز، مقاوت و هجوم یک طرف از بازی کنان پیروز می‌شوند. اگر بازی بدون پیروزی طولانی شد به توافق رهبران بازی را پایان می‌دهند و جایی بازیکنان را عوض می‌کنند. ‏ ۴۸. سرگرگی بازی. مردانی طایفه یا منطقه ای پس از کشتن گرگ سر آن را برای مردان طایفه، قوم و روستای دیگر می‌بردند و مهلت می‌دادند که زمان تعیین شده سرگرگ
می‌بردند و مهلت می‌دادند که زمان تعیین شده سرگرگ دیگری را بیاورند. اگر نمی‌توانستند باید تمام مردان شرط گذار را مهمانی می بدهند‎. ۴۹. تیرو کمان بازی. این بازی که یادگار روزگار کهن است، مردان چند طایفه را گرد می‌آورد. نخست نشانه ای می‌نشاندند، سپس دوگروه به نوبه با تیر و کمان به سمت نشانه تیر می‌انداختند. این بازی مانند نشانه زنی با تفنگ ادامه می‌یافت و بازنده آنان بودندکه کمتر به هدف تیر شان اصابت می‌کردند یا نزدیک می‌خوردند. این بازی در بخشی از قریه غزنی به خصوص شرق جاغوری در زمستان‌ها طرفدارانی زیادی
به خصوص شرق جاغوری در زمستان‌ها طرفدارانی زیادی دارد‎. ۵۰. چرخ چرخ بازی. رهبران دو گروه نخست دایره ای به قطر یک متر رسم می‌کنند. در این هنگام کلاه یا دستمال را در وسط این دایره قرار می‌دهند وافراد دو گروه در دو طرف زمین و مقابل یکدیگر می‌ایستند وهرکدام از بازیکنان سعی می‌کنند در مقابل کسی بایستند که از هر نظر با او مساوی باشند. سپس با بلند کردن دست وهمزمان به طرف دستمال می‌دوند. ‏اولین نفری که به دستمال برسد آن را برمی‌دارد و به دور دایره می‌چرخد. با گفتن یک دو و سه افراد گروه مدافع فرار می‌کنند و باید هفت
دو و سه افراد گروه مدافع فرار می‌کنند و باید هفت دور، در حال فرار به دور دایره بچرخند ودستمال یا کلاه را به جای اولش برگردانند. در مقابل گروه مهاجم تلاش می‌کنند که ضمن جلوگیری از چرخیدن آن‌ها به دور دایره دستمال را بدست بیاورند. در فرجام یکی از گروه پیروز می‌شوند. البته تا زمانی که گروه مدافع بازنده نشوند دستمال به دست آن‌ها می‌ماند و بازی پس از یک دور بازی با برنده‌ها از سر شروع می‌شود. ‏با پیروزی مهاجمان جای بازیکنان عوض می‌شوند. بازی با توافق رهبران پایان می‌یابد‎. ‏۵۱. حیوان بازی چند نفر گرد می‌نشینند،
می‌یابد‎. ‏۵۱. حیوان بازی چند نفر گرد می‌نشینند، یکی جلو روی آنان می استد، ادا، رفتار و گاهی صدایی حیوانی را درمی‌آورد. دیگران می‌گویند که کدام حیوان است. اگر بازی به صورت گروهی باشد. گروه با هم مشورت می‌کنند. سپس یکی جلو می‌رود و ادا می‌کنند، رفتار وگاهی صدایی حیوانی را درمی‌آورد. گروه مخالف باید بگویند چه حیوانی مورد نظر است. ‏اگر نتوانستند، بازنده می‌شوند و بازی را به حریفان وامی گذارند. دراین بازی لازم نیست حتماً حیوان باشد هرچیز دیگری می‌تواند جای حیوان قرار گیرد‎. ۵۲. بازی چار قدم یا دنده کلک هزاره
قرار گیرد‎. ۵۲. بازی چار قدم یا دنده کلک هزاره گی. این بازی شبه دنده کلک است ولی کمی تفاوت در تاکتیک دارد. دو نفر بازیگر به قید قرعه چوب کوچک را روی دو سنگ گذاشته نفر «الف» با بلند کردن چوب بزرگ از زمین، سعی در پرتاب چوب کوچک به دورترین نقطه از دسترس نفر «ب» می‌کند. اگر نفر «ب» بتواند چوب را در هوا بگیرد او برنده است و جایش با حریف عوض می‌شود‎. ولی اگر نتواند چوب را در هوا بگیرد باید از همان نقطه ای که چوب کوچک افتاده، ‏چوب کوچک را بطرف چوب بزرگ پرتاب کند تا با چوب بزرگ برخورد کند. در این صورت اگر چوب کوچک
با چوب بزرگ برخورد کند. در این صورت اگر چوب کوچک به چوب بزرگ برخورد کند، نفر «ب» برنده و می‌شود. ‏واگر برخورد نکند، تا سه بار این کار تکرار می‌شود. در صورت باخت نفر «ب» باید از نقطه ای که چوب کوچک افتاده تا محل شروع یک‌نفس می‌دود. اگر نفس کم آورد باقی فاصله را باید حریف را برپشت سوار کند. بازی با توافق پایان می‌یابد‎. ۵۳. خروس، کبک و بودنه جنگی. یک از بازی‌های بزرگ سالان است که به شرط پول مرغها را باهم می جنگانند. درین بازی خروس‌های جنگی وخروس کلنگی را به جان همدیگر می‌اندازند. آنان آنقدر می‌جنگند که خونین
همدیگر می‌اندازند. آنان آنقدر می‌جنگند که خونین می‌شوند یا می گریزندو گاهی هم می‌میرند. ولی اطفال نیز جنگاندن مرغ را خوش داشته مرغ‌ها به جان همدیگر می‌اندازند هکذا جنگاندن بودنه و کبک نیز در بین بزرگ سالان جوانان و اطفال مروج است. مردان متجرب این پرندگان را خوب پرورش می‌دهند. در فصل بهار بیشتر به جان هم می‌اندازند. ۵۴. پیرگ بازی ‏. این بازی را در شب‌های شب شش (شب‌نشینی برای تولد نوزاد) بازی می‌کردند. یکی از بازیگران خود را مانند پیرمرد می‌سازد و با پشت خمیده، ریش برفی مصنوعی، ‏صدای پیرانه و عصا بدست میان
ریش برفی مصنوعی، ‏صدای پیرانه و عصا بدست میان جمعیت می‌آید و از آنان پول جمع می‌کند. مردم هم با شادی وی را استقبال می‌کند. برخی با شادی او را تیله می‌کنند و فریاد پیرانهٔ او را به آسمان بلند می‌کردند. در پایان با جمع‌آوری پول شادیانه نوزاد مجلس را ترک می‌نماید. ‏این بازی شاید نخستین نمایش (تیاتر) مردم هزاره باشد‎. ‏ این بازی شبعه بازی نانک که در سال نو عیسوی به خانه که اطفال دارد می‌آید و با خود سوغات برای اطفال می‌آورد. ‏ ۵۵. بازی گوش خر. این بازی مانند بازی قطار است با این تفاوت که به جای رسم کردن مستطیل
قطار است با این تفاوت که به جای رسم کردن مستطیل و مربع لوزی می‌کشیدند. لوزی ای مانند گوش خر با کمر باریک که دالان یا گلخن در آن قرار گیرد. در شروع بازی دانه‌های سنگچل را در دو سمت گوش‌های خر می‌چیدند و در دالان ریگ بزرگ را می‌گذاشتند. بازی هم از این دالان یا راهرو شروع می‌شود. ‏بازیگران مانند بازی قطار، شیروبز یا شطرنج از گوشه‌های لوزی وارد منطقه ای حریف می‌شد و دانه‌های او را یکی یکی برمی‌چید. بازنده کسی بود که میدان را با از دست دادن دانه‌ها به حریف وامی گذارد. ‏ ۵۶. زنبور آسی بازی ‏. در این بازی نخست دو
‏ ۵۶. زنبور آسی بازی ‏. در این بازی نخست دو و یاچند بازیگر دست مشت شده‌ای خویش را روی هم قرار می‌دهند و با گفتن (زنبور آسی کند، کوچ کو بال بیه) مشت‌های خود را حرکت می‌دادند. ‏این حرکت مشت‌ها ادامه می‌یابد تا آنجا که اولین مشت آخرین مشت می‌شد. آنگاه برنده بازی اعلام می‌گردد. در صورتی که یکی پس ماند و مشت جدا شود ان طفل یک کتک می‌خورد. ۵۷. آکو باکو بازی. در این بازی دو نفر دست‌های خویش را کنار هم قرار می‌دهند و یکی می‌خواند: اکو باکو، دنبه لاکو، چادو چنبر، بیدو انبر، القا زنجیر، کومی کوتور، دانی دونی، ترکش
انبر، القا زنجیر، کومی کوتور، دانی دونی، ترکش برکش. و در بعضی نقاط هزاره چنین خوانده میشودآکو باکو، دنبه لاکو، سویل غارو، ‏پاتیل بارو، انایشتا، مرغو تینگو، دانی، دونی، ترکش، بورکش بعد می‌گویند شبتل خور گاو پر بزن. شعر آکو باکو را روی ناخن کودکان می‌خوانند وهرجا شعر ختم شود یک ناخن را برمی‌دارند. هرکسی که ناخن‌هایش اولتر از میدان خارج شود اوبرنده است. ۵۹. مُونده بُغذک. این بازی یکی از بازیهای جذاب و دلچسب می‌باشد. یکی از امتیازات در بازی این است که با دو نفر هم می‌توان بازی کرد. قواعد اش قرار ذیل می‌باشد‎:
هم می‌توان بازی کرد. قواعد اش قرار ذیل می‌باشد‎: شخص اول ناخن‌های دست اش را با دست دیگرش طوری می‌گیرد که بتواند نوک ناخنهای او را ببیند و آنرا با مهارت خاص جا بجا می‌کند. طوریکه فرد دومی نتواند ناخن وسطی اش را تشخیص دهد. اگر شخص دومی نتوانست ناخن وسطی شخص اولی را پیدا کند نوبت به شخص دومی داده می‌شود که نقش هر دو تبدیل و برعکس کار می‌کند‎. اگر موفق شود که ناخن وسطی اش را پیدا کند در آن صورت ناخن اش را می‌گیرد و این سؤال و جواب را شروع می‌کند‎. مونده بغذک مره کجا کدی؟ کشتم خوردوم تلخ بود که شیرین؟ اگر شیرین
کجا کدی؟ کشتم خوردوم تلخ بود که شیرین؟ اگر شیرین گفت بازی تمام می‌شود. اگر تلخ گفت بازهم ادامه پیدا می‌کند‎. چند سیر نان پخته کنم؟ دو سیرنان بعد با دست مثل نان پزها به صورت اش می‌زند. می‌پرسد‎. چند سیر نمک طول کنم؟ سه سیر فرد دومی پشت سر شخص اولی قرار می‌گیرد و از گوشهایش سه بار به طرف بالا کش می‌کند. بازمی‌پرسد‎. چند سیر نمک بساییم؟ چهار سیر باز با آرنج به فرق سر نفر اولی می‌مالد و ادامه می‌دهند‎. سر پیجی شی ره کجا کدی؟ سر تاق ایشتم از طاق کجاشد؟ پیشی (پشک) برد پیشی کجاشد؟ ‏ ده - شاخ درخت بالا شد درخت
برد پیشی کجاشد؟ ‏ ده - شاخ درخت بالا شد درخت کجاشد؟ درخت سوخت خاکسترش کجا شد؟ بین آب رفت آب کجا شد؟ آب به دریا رفت دریا کجاشد؟ دریا غرق شد با جملهٔ اخیر بازی هم به پایان می‌رسد‎. ۶۰. چمبک چیمقو. این اصطلاح درمالستان به (پنجاق) نیز اطلاق می‌شود که درمیان دختران عمومیت دارد و شکل بازی آن با پنجاق تفاوت ندارد. در این بازی تعدادی از دختران یا پسران دور هم جمع می‌شوند و هر یک آن از پشت دست یکدیگر چیمقو (چندک) می‌گیرند و یکی از آنها که دستش در زیر همه دست‌ها قرار دارد می‌گوید:" اِی‎!" نفر دیگر می‌گوید:" چیز کده؟
دارد می‌گوید:" اِی‎!" نفر دیگر می‌گوید:" چیز کده؟ " - زنبور خیده‎! - بال بله بالا بیا‎! وقتی این کلمه را گفت دستش را بالاتر از همه دست‌ها قرار می‌دهد و بازی به همین قسم ادامه پیدا می‌کند‎. ‏۶۱. خم کادو== خم کادو از بازیهای بسیار قدیمی است. قواعد این بازی طوری است که هرکس خاک نرمی را جمع می‌کند و به شکل خرمن گندم (شکل مخروطی) می‌سازد. بعد چند قطره آب بالای آن می‌پاشند و با دست روی آن می‌مالد و این جملات راتکرار می‌کنند‎. خم کادو، بابا کادو، موی بورکو، آتیت آهو کُشتو رفته، آبی تو کالا ششتو رفته‎. چون با
آهو کُشتو رفته، آبی تو کالا ششتو رفته‎. چون با مالیدن دست روی خاک خس وخاشاک پدیدار می‌گردد. می‌گویند که (موی بورکد). پدیدارشدن خس و خاشاک نشاندهنده پیروزی بوده اما اگر این اتفاق نه افتد یعنی ‏(موی بورنکند) خاک جمع‌آوری شده (خم کادو) اش را خراب می‌کنند. صاحب همان خم کادو بازنده بحساب می‌رود‎. ۶۲. تاولَی تاولَی (خرگوش)‏. این بازی را بزرگ سالان همراه اطفال انجام می‌نمایند. هدف آن خنده دادن اطفال می‌باشند. با انگشت شهادت اش درکف دست طفل می‌مالد و انگشتان اش را بترتیب قات می‌کنند و این جملات را تکرار می‌کنند.
بترتیب قات می‌کنند و این جملات را تکرار می‌کنند. تَولی تَولی بنام تَولی، صد پیچه ده کام تَولی، تَولی اماد تَولی اماد، تَولی اینجی اماد زایید، اینجی باره خوره خشک کد، اینجی اماد پیله خوره سرخ کد، اینجی اماد دیروش گم کد، اینجی اماد چپلی خوره مونتی کد، اُهوی تَولی رفت تَولی رفت، تَولی از سگون تازی نترسید، تولی از اسپون تازی نترسید، تولی از تیاغ سر تیزک چیپو نترسید، اُو مردم تولی رفت تولی رفت، قیرون یک دشکه گوشت تولی، ‏قیرون یک چمچه خون تولی‎. وقتی این جملات تمام شد ناخنان طفل را قات می‌کند و ناخن خودش را بطرف
شد ناخنان طفل را قات می‌کند و ناخن خودش را بطرف گلو طفل در حرکت می‌آورد و طفل را قتقتک می‌دهند و بازی تمام می‌شود‎. ۶۳. پیش کِت کِت. بازی دلچسب و پر طرفدار دربین اطفال می‌باشد. این بازی در بین دو نفر قابل اجراست. ‏شخص اولی هر دو دست اش را روی چشم‌هایش می‌گیرد و شخص دومی با دو ناخن اش می‌زند. بقیه ناخن‌هایش راجمع گرفته فقط دوناخن اش را راست و به طرف شخص اول می‌گیرد. این روال تازمانی ادامه پیدامی کند که شخص اولی بتواند عین ناخنهای که شخص دوم به طرف اش می‌گیرد او نیز بطرف او بگیرد. در این صورت نقش بدل می‌شود.
او نیز بطرف او بگیرد. در این صورت نقش بدل می‌شود. بازی پایانی ندارد و به همین شکل ادامه دارد‎. ‏۶۴. گیرو پیتو گیرو پیتو در شَب شش (شب‌نشینی)ها بشتر بازی می‌شود. کسانیکه در داخل اتاق می‌باشند به دو گروپ تقسیم می‌شوند. بعد با شمردن یک دو وسه بازی را آغاز می‌کنند. هر گروپ تلاش می‌کند که اعضای گروپ دیگر را به طرف گروپ خودشان بکشند. چون کف خانه به دو قسمت تقسیم می‌شود که نصف آن از یک گروپ و نصف دیگرش از گروپ مقابل می‌باشد. هرگاه بتوانند اعضای گروپ مقابل را از خط وسط به طرف خودشان بکشند آن فرد نیز هم گروه شان
خط وسط به طرف خودشان بکشند آن فرد نیز هم گروه شان می‌شود. تا زمانی بازی ادامه پیدا می‌کند که همه اعضای یک گروپ به طرف دیگر کشانیده شوند ‏۶۵. جیژ. این بازی نیز درخانه اجرا می‌شود. کسانیکه در بازی شامل است به یک طرف خانه صف می‌کشند. بعد بازی اینگونه شروع می‌شود. شخص اولی با بازویش شخص دومی و دومی سومی … بالاخره تا آخر همدیگر را می‌زنند. هرگاه کسی با بازویش شخص بعدی را نزند. می‌گویند که چیژ بند شده است. تا زمانی که آزاد نشود آنرا می‌زنند‎. ۶۶. کاکی پیرگ. شب‌نشینی ازجمله شب‌های خوشی است. در این شب هرکس هنر از
ازجمله شب‌های خوشی است. در این شب هرکس هنر از خود نشان می‌دهند که مردم بخندد. کسانی هم کاکی پیرگ را اجرا می‌کنند. کسانی که بشتر کارهای کمیدی را انجام می‌دهند این کارهم به آنها تعلق می‌گیرد. اینکه از چی زمانی این مردم به این نمایشنامه‌ها دسترسی داشته تحقیق بیشتر می‌خواهد. بهر صورت دو سه نفر بدون آگاهی از دیگران بیرون می‌شوند و لباس‌های کهنهٔ را می‌پوشند و نقاب که از پوست گوسفند ساخته می‌شود و چهرهٔ پیر مردی را نشان می‌دهد به روی شان می‌بندند. عصای هم در دست می‌گیرد و دستاری هم درسر می‌پیچند و وارد خانه
دست می‌گیرد و دستاری هم درسر می‌پیچند و وارد خانه می‌شوند. غزل می‌خوانند و می‌رقصند وکارهای مضحک و خنده آوری را انجام می‌دهند. اکثراً دو نفر این کار را انجام می‌دهند. یک شان دروازه را می‌گیرد و از خارج شدن افراد جلوگیری می‌کنند. اما نفر بعدی از یک طرف پیش تک تک افراد می‌نشیند و به بهانه‌های مختلف پول مطالبه می‌کنند. هرگاه از دادن پول انکارکنند با عصایش او را می‌زند تا اندک پول به او بدهد. ‏کاکی پیرک بیشتر نزد پدر، ماما و یکی از نزدیکان طفل نوزاد می‌روند و از طریق هنر خود مقدار پول را کمایی می‌کنند. اقارب
از طریق هنر خود مقدار پول را کمایی می‌کنند. اقارب نوزاد قبل از دادن پول، کاکی پیرک را به اداهای مضحک آور و گاهی به خنده و گریه و … وادار می‌کند که باعث خوشحالی همه مهمانان می‌گردد‎. ۶۷. آجی پیرک. زنان نیز در چنین محافل که شب بخصوص را به آنها واگذار می‌گردد آجی پیرک درست می‌کنند که همانند کاکی پیرک به تمثیل‌های مضحک آور، عواطف و احساسات زنانه گی را در میان زنان به نمایش می‌گذارند. این مسئله دید مرد هزاره را نسبت به زنان بعنوان عضو پیکر جامعه در سازندگی و بالنده گی خانواده ارزش قایل اند، می‌رساند و کدام قید
گی خانواده ارزش قایل اند، می‌رساند و کدام قید شرط که منجر به پایمال حقوق آنها گردد وجود ندارد. در همین بازی بعضی اوقات زنان در چهره مردانه ظاهر می‌گردد یعنی یکی از زنان آجی پیرک و دیگری کاکی پیرک به تمثیل می‌پردازند. یکی از نکته‌های جالبی که در این‌جا وجود دارد هنر نمایی زنان در نقش مردان کاری است خلاقانه که چگونگی برخورد مردان را با همسران شان را به نمایش می‌آورند. آجی پیرک و کاکی پیرک آنچه را که در بین زن و شوهر باعث بروز مشکلات خانواده گی می‌گردد همراه با راه حل‌های آن با اداهای طنز آمیز به نمایش
با راه حل‌های آن با اداهای طنز آمیز به نمایش می‌گذارند. این مسئله از یکسو توانایی زنان را در هنر به اثبات می‌رساند و از سوی هم سهم آنان را دوشادوش مردان در همه ابعاد زندگی زیدخل می‌داند‎. ۶۸. چیپو (نقش چوپان). نقش چوپان را بیشتر خانم‌های خانه در چنین محافل بازی می‌کنند. زنان هنرمند مالستان دستار کلان را در سر می‌پیچاند و عصایی را در دست می‌گیرد و تبراق نان اش را به گردن آویزان می‌کند و کمرش را با دستار دیگری می‌پیچاند، وقتی آماده گردید وارد خانه می‌شود، و آهنگ‌های دلنشین صحرایی (دوبیتی‌های فلکلوریک هزاره
آهنگ‌های دلنشین صحرایی (دوبیتی‌های فلکلوریک هزاره گی که از دل گوینده آن با احساسات درونی اش سروده می‌شود) را دکلمه می‌کند. بعد بالای بستره یا جای بلندتر از دیگران همانند چوپان‌ها که بالای سنگ‌های بلند می‌نشیند و تک تک گوسفندانش را از پرده چشمانش می‌گذراند که طعمه گرگ نگردد. آنگاه با صدای چوپانی(‏آریو! آریو!) حاضرین در مجلس را مخاطب قرار می‌دهد و بازهم دوبیتی‌های عاشقانه ناب هزاه گی را می‌خواند. آنگاه از جایش بلند می‌شود و دختران را که با ایشان شوخی دارد، مثل که چوپان بزهای شوخ و سرکش اش را می‌زند او نیز با
که چوپان بزهای شوخ و سرکش اش را می‌زند او نیز با عصایش می‌زند و اداهای قهر آمیز چوپان را به نمایش می‌گذارد. بعد عصای خود را بالای شانه‌هایش قرار می‌دهد و هر دو دست اش به آن آویزان می‌کند و گوشه‌های خانه قدم می‌زند و دوبیتی‌های هزاره گی را دکلمه می‌کند‎. ۶۹. اَیُّو. در این بازی دو نفر یا دو گروپ وارد میدان می‌شوند. بعد با دستمال یکی از پای شان را طوری می‌بندند که فقط با یک پا حرکت کنند. بعد به طرف همدیگر می‌دوند و با بازوی شان همدیگر را می‌زنند و می‌گویند اَیُّو. بعد پس می‌روند و دوباره این کار را انجام
اَیُّو. بعد پس می‌روند و دوباره این کار را انجام می‌دهند. ‏هرکس که به هر دلیلی روی زمین افتید بازندهٔ بازی می‌باشد. از سوی هم افراد هر گروپ که زود تر به زمین افتاد بازنده میدان خواهد بود‎. ۷۰. کچه رَورَو. بازی مشکل اما دلچسپ است. این بازی نیز بیشتر در شَب شِش‌ها (جشن برای تولد نوزاد) بازی می‌گردد. ابتدا به دو گروپ چهار پنج نفری تقسیم می‌شوند. یک گروپ پنج و گروپ بعدی گنج را می‌گیرند. پنج بدین مفهوم که پنج نمره دارد و گنج مهره را که در زیر کاسه یا کوله که تعداد شان به پنج و شش دانه می‌رسد می‌گذارد. بازی همین
شان به پنج و شش دانه می‌رسد می‌گذارد. بازی همین گونه آغازمی شود. گروهی که پنج را گرفته به این معنی است که نوبت را دربدل پنج نمره به گروه بعدی واگذار کرده است. اما گروه بعدی که نوبت دار است یک دانه یا مهره را می‌گیرد و در زیر یکی از پنج کلاه به‌طور پنهان می‌گذارد. این کار را طوری انجام می‌دهند که گروه بعدی نتوانند تشخیص کنند که مهره زیر کدام کلاه گذاشته‌اند. گروه که پنج را گرفته است باید با یک انتخاب چهارمغز یا مهره را پیدا کنند. اگر نتوانند پیدا کنند یک شماره به نفع گروهی است که گنج را گرفته بودند. تا
شماره به نفع گروهی است که گنج را گرفته بودند. تا زمانی که گروه پنج آنرا پیدا نتواند گروه گنج نمره میگرد. اگر پیدا توانست در آن صورت نوبت به گروه پنج می‌رسد که مهره را در زیر کلاه پنهان کند و نمره اخذ نماید تا اینکه عدد تعیین شده را پوره کنند بازی نیز به پایان می‌رسد‎. منابع. منابع کتاب بازیهای کوکان افغانستان برای اولین بار توسط بنده جمع‌بندی گردیده است هکذا یکتعداد کمی از فرهنگیان کشور در ادبیات و بازی‌های اطفال افغانستان چیزی نوشته‌اند که من نام از آنها می‌گیرم تا نام آنها جاویدان باشد. ‏ ‏*۲. بازی‌های
می‌گیرم تا نام آنها جاویدان باشد. ‏ ‏*۲. بازی‌های محلی افغانستان در ویکی زندگی ‏ ‏*۳. باغ - ماه نامه کودکان و نو جوانان افغانستان ‏*۴. بازی‌های محلی افغانستان نوشته شده در سایت افغان تراول ‏*۵. کدی پران بازی در ویبسایت اطس ‏*۶. عبداله افغان نویس در سایت قاموس بزرگ ‏*۷. ترانه ابوبه جان در پنجشیر. دوستی جاودان در قلمرو ما ‏*۸. ترانه شفایی در ادبیات کودک محمد فاضل شریفی در ویبسایت وطن و ادب ‏*۹. کلوب کتاب اطفال تهیه نموده توسط ارژنگ ‏ ‏* ۱۹. درخت دانش قوقو برگ چنار نوشته شینداری ‏* ۱۱. شیخی یا بجل بازی در
برگ چنار نوشته شینداری ‏* ۱۱. شیخی یا بجل بازی در وصفحه فیس بوک گریت هزاره ‏*۱۲. دوکتور حفظ شریعتی در مورد بازی‌های اطفال در هزاره جات صفحه فیس بوک بشکل لست ‏
اعدام در گینه‌بیسائو در سال ۱۹۹۳ لغو شد. آخرین اعدام در این کشور در سال ۱۹۸۶ انجام شد. در فوریه ۱۹۹۳، مجلس ملی خلق گینه‌بیسائو اصلاحیه‌ای را به قانون اساسی تصویب کرد که مجازات اعدام را برای قتل‌های تشدید شده و خیانت لغو می‌کرد. گینه‌بیسائو پروتکل اختیاری دوم میثاق بین‌المللی حقوق مدنی و سیاسی را در تاریخ ۱۲ سپتامبر ۲۰۰۰ امضا و در ۲۴ سپتامبر ۲۰۱۳ تصویب کرد.
مجازات اعدام در ساحل عاج در سال ۲۰۰۰ توسط قانون اساسی لغو شد. با این حال، در اوت ۲۰۱۱ گزارش‌هایی از ۲۶ اعدام خارج از روند قانونی در کشور ساحل عاج، «از جمله اعدام یک نوزاد ۱۷ ماهه» منتشر شد.
مجازات اعدام در بوتسوانا یک مجازات قانونی است که برای قتل در شرایط تشدید شده اعمال می‌شود. اعدام‌ها از طریق دار زدن انجام می‌شوند. به‌طور متوسط هر سال یک اعدام صورت می‌گیرد و اجرای حکم معمولاً چند سال پس از صدور حکم توسط دادگاه انجام می‌شود. در سال‌های اخیر، یک اعدام در ۲۰۱۶، دو اعدام در ۲۰۱۸، یک اعدام در ۲۰۱۹ و یک اعدام در ۲۰۲۰ انجام شده است. دو اعدام دیگر در ۸ فوریه ۲۰۲۱ اجرا شد. تا تاریخ ۱۷ ژانویه ۲۰۲۵، ۱۷ نفر در صف اعدام در بوتسوانا قرار دارند. با اقدامات سازمان حقوق بشر، تا سال ۲۰۱۸، بیش از ۴۰ کشور
سازمان حقوق بشر، تا سال ۲۰۱۸، بیش از ۴۰ کشور آفریقایی مجازات اعدام را متوقف کرده بودند و بوتسوانا اکنون تنها کشور در جامعه توسعه جنوب آفریقا است که آن را اجرا می‌کند. برای همین موضوع، آفریقای جنوبی به‌دلیل نگرانی‌های قانونی و قانون اساسی از استرداد متهمان به بوتسوانا خودداری کرده است. نظرسنجی آفروبارومتر در ژوئیه ۲۰۲۴ نشان داد که اکثریت عظیم مردم بوتسوانا از حفظ مجازات اعدام حمایت می‌کنند، به طوری که ۸۲٪ موافق و ۱۶٪ مخالف هستند.
الیور (حدود ۱۹۵۷–۲ ژوئن ۲۰۱۲) یک شامپانزه «نمایشی» سابق بود که زمانی به دلیل ظاهر تا حدودی شبیه انسان و تمایل به راه رفتن روی دو پا، به‌عنوان حلقه گمشده یا فسیل انتقالی تبلیغ می‌شد. با وجود ظاهر و رفتار تا حدودی غیرمعمولش، دانشمندان درنهایت دریافتند که الیور ترکیبی از انسان و شامپانزه نیست. اوایل زندگی. ظاهراً این شامپانزه در کنگو گرفته شده است. در سال ۱۹۷۰ در جوانی توسط مربیان، فرانک و جانت برگر به دام افتاد. برخی شواهد فیزیکی و رفتاری، خانواده برگر را به این باور رساند که الیور موجودی غیر از شامپانزه،
این باور رساند که الیور موجودی غیر از شامپانزه، شاید ترکیبی از انسان و شامپانزه است. الیور صورتی صاف‌تر از سایر شامپانزه‌ها داشت؛ عادت داشت خیلی بیشتر از همسالان شامپانزه‌اش روی دو پا راه برود، نه روی بند انگشتانش (تا اینکه بعداً به آرتروز مبتلا شد)؛ و احتمالاً زنان انسان را به زنان شامپانزه ترجیح می‌داد. در یک برنامه ویژه در ۱۶ دسامبر ۲۰۰۶ از شبکه تلویزیونی دیسکاوری، جانت برگر اظهار داشت که الیور از سن ۱۶ سالگی به او جذب شده است. او و همسرش فرانک برگر تصمیم گرفتند الیور را به مایکل میلر، وکیل نیویورکی،
گرفتند الیور را به مایکل میلر، وکیل نیویورکی، بفروشند. کار در شهربازی (۱۹۷۷–۱۹۸۹). در سال ۱۹۷۷، مالک الیور، مایکل میلر، الیور را به رالف هلفر، شریک یک شهربازی کوچک به نام روستای مسحور در بیونا پارک، کالیفرنیا، که در محل جاذبه‌های از بین رفته روستای ژاپنی و پارک گوزن ساخته شده بود، داد.[ ' ] وقتی «روستای مسحور» در اواخر همان سال تعطیل شد، هلفر به نمایش گذاشتن آثار الیور در یک پروژهٔ جدید به نام «جنگل آرام» ادامه داد که چندین بار مکان خود را تغییر داد تا اینکه سرانجام در سال ۱۹۸۲ تعطیل شد. "لس‌آنجلس تایمز"
سرانجام در سال ۱۹۸۲ تعطیل شد. "لس‌آنجلس تایمز" مقالهٔ مفصلی در مورد الیور به‌عنوان یک حلقه گمشده احتمالی یا یک زیرگونهٔ جدید از شامپانزه منتشر کرد.[ ' ] الیور به مرکز آموزش حیوانات وحشی در ریورساید، کالیفرنیا، متعلق به کن دکرو منتقل شد، اما طبق گزارش‌ها، او در سال ۱۹۸۵ توسط دکرو فروخته شد. آخرین مربی که صاحب الیور بود، بیل ریورز بود. ریورز از مشکلاتی با بوسیدن میمون‌های ساکن در همان مکان توسط الیور خبر داد. شرکت باکشایر (۱۹۸۹–۱۹۹۸). الیور در سال ۱۹۸۹ توسط شرکت باکشایر، آزمایشگاهی در پنسیلوانیا که حیوانات
شرکت باکشایر، آزمایشگاهی در پنسیلوانیا که حیوانات را برای آزمایش‌های علمی و آرایشی اجاره می‌دهد، خریداری شد. معاینه بدو ورود او نشان داد که قبلاً با او بدرفتاری شده است. او هرگز در آزمایش‌ها مورد استفاده قرار نگرفت، اما برای نه سال آینده، خانه او یک قفس کوچک بود که اندازه محدود آن منجر به آتروفی عضلانی شد تا حدی که اندام‌های الیور می‌لرزید. در سال ۱۹۹۶، شارون هورش، رئیس شرکت باکشایر، پس‌از درخواست پناهگاه حیوانات «پرایمرلی پرایمیتس» (PPI)، به او اجازه داد تا دوران بازنشستگی خود را در کلونی ۱۳ شامپانزه
تا دوران بازنشستگی خود را در کلونی ۱۳ شامپانزه باکشایر بگذراند.[ "" ] پرایمرلی پرایمیتس (۱۹۹۸–۲۰۱۲). در سال ۱۹۹۸، الیور به سازمان پرایمرلی پرایمیتس (PPI) منتقل شد که در سال ۱۹۷۸ توسط والاس سوئت تأسیس شده بود. الیور که مسن‌تر، کم‌بینا و مبتلا به آرتروز بود، در نهایت در یک قفس بزرگ و روباز در PPI در شهرستان بکسار، تگزاس نگهداری شد. در سال ۲۰۰۵، تنها چند سال پس از اقامت الیور در پناهگاه، پس از مطرح شدن ادعاهایی مبنی بر ظلم به حیوانات علیه این مرکز، مشکلات قانونی پدیدار شد. داوطلبان به سازمان حقوق حیوانات PETA
پدیدار شد. داوطلبان به سازمان حقوق حیوانات PETA هشدار دادند که حیوانات ساکن در پرایمرلی پرایمیتس در قفس‌های بی‌آب و علف و کثیف نگهداری می‌شوند و این امر مستلزم بازدید یک فیلمبردار برای مستندسازی شرایط بود. علاوه بر این، مرگ دو شامپانزه تحقیقاتی که از دانشگاه ایالتی اوهایو برای اقامت در پرایمرلی پرایمیتس فرستاده شده بودند، نگرانی بیشتری را در مورد ایمنی حیوانات ایجاد کرد و دادخواستی تشکیل شد. خورخه اورتگا، معاون رئیس هوستون SPCA، بعداً در یک سوگندنامه ادعا کرد که در طول بازدید از محل نگهداری الیور ناراحت
کرد که در طول بازدید از محل نگهداری الیور ناراحت شده و آن را «کثیف، خیلی کوچک»، بدون «مواد معنی» و فاقد سطل یا کاسه برای غذا توصیف کرده است. تد راس، معاون دادستان کل تگزاس، استدلال کرد که سوءمدیریت طولانی مدت بودجه اهدایی و کمبود کارکنان، منجر به چنین ضرری شده است. در سال ۲۰۰۶، الیور به‌طور موقت تحت مراقبت لی تیسن-وات، متخصص توانبخشی حیات‌وحش، قرار گرفت. تیسن وات ازسوی دادگاه برای نظارت بر مرکز نگهداری پرایمرلی پرایمیتس منصوب شده بود، تا زمانی که ایالت تگزاس تعیین کند چه کسی در نهایت مسئول این مرکز خواهد