payamvha/North_RAG huggingface dataset:
به فرمان شاه، گنبد بازسازی گردید و کتیبه‌ای بر آن افزوده شد که این رخداد را حکایت می‌نماید. این کتیبه اکنون به صورت چهار ترنج در اطراف گنبد دیده می‌شود. شاه‌سلیمان گنبد مطهر را، که بر اثر زلزلهٔ ۱۰۸۴ق/ ۱۶۷۳م شکاف برداشته بود، به‌تصریح کتیبه‌ای که بر آن نصب شده‌است، مرمت کرد. در سال ۱۳۳۰ ه‍.ق گنبد توسط روس‌ها به توپ بسته شد که اکنون هم از درون گنبد جای اصابت گلوله‌ها قابل رویت است؛ پس از آن نیرالدوله والی خراسان به تعمیر این خرابی‌ها پرداخت. در سال ۱۳۵۹ آخرین طلاکاری گنبد به پایان رسید. در میانهٔ کتیبهٔ
طلاکاری گنبد به پایان رسید. در میانهٔ کتیبهٔ دورادور گنبد، بر لوحه‌ای، سال طلاکاری و تعمیر گنبد سال ۱۴۰۰ ه‍.ق گزارش شده‌است. در سال ۱۳۵۳ خورشیدی خشت‌های طلایی گنبد را — که شفافیت خود را از دست داده‌بود — برداشتند و پس از رنگ‌آمیزی مجدد با آب طلا، در جای خود قرار دادند. در دوره جمهوری اسلامی، طلای گنبد که بر اثر زمان ساییده شده بودند، با طلای جدید جایگزین شدند و گزارش این تعویض در لوحه‌ای نوشته و بر گنبد نصب شد. در سال ۱۳۵۹ فضای داخلی بنای حرم توسعه یافت و ایستایی گنبد افزایش پیدا کرد و درهای ورودی به بنای
گنبد افزایش پیدا کرد و درهای ورودی به بنای حرم در سمت پیش‌رو و پایین پای مدفن، گشایش یافت. گنبد حرم دو پوسته‌ای است. پوستهٔ درونی (آهیانه) که از درون حرم دیده می‌شود، قدیمی‌ترین پوسته است و به‌روایتی پیش از خاکسپاری امام رضا موجود بوده و در اواخر سدهٔ نهم بر روی آن پوستهٔ بیرونی (خود) که گنبد طلایی کنونی است را ساختند. ارتفاع آن تا زیر نقطهٔ مرکزی حدود ۱۹ متر و تا بالای طوق گنبد ۳۱ متر است. گنبد دارای دو پوشش است که در بالای ضریح قرار دارند: پوشش اول گنبد، گنبدخانهٔ حرم است که از طاقی تاژ و مقرنس‌کاری شده
گنبدخانهٔ حرم است که از طاقی تاژ و مقرنس‌کاری شده تشکیل شده و به آن قبّه می‌گویند و پوشش دوم بر فراز آن است که به آن گنبد گفته می‌شود. اختلاف این دو پوشش، فضایی خالی به ارتفاع ۱۳ متر است. سنگینی گنبد بر دیوارهای تالار است که ضخامت آن حدود ۲٫۹ متر است. ارتفاع قبه از کف حرم ۱۸٫۸۰ متر و تا انتهای گنبد (راس گنبد) حدود ۳۱٫۲۰ متر است. محیط دور گنبد از سطح خارجی آن ۴۲٫۱۰ متر و ارتفاع آن تا نیزه گنبد برابر ۱۶٫۴۰ متر و ارتفاع سر طوق گنبد ۳٫۵ متر است. از ابتدای گنبد تا شروع انحنای گنبد ۴٫۷۹ متر است. گنبد ابتدا با
تا شروع انحنای گنبد ۴٫۷۹ متر است. گنبد ابتدا با آجرهای زردرنگ ایرانی ساخته شده بود و پس از آن با کاشی تزیین یافت. در سال ۹۳۲ ه‍. ق، شاه طهماسب صفوی بدون آن که در اصل بنای گنبد تغییراتی ایجاد کند، برای نخستین بار گنبد را با خشت‌های طلا آراست. او نخست کاشی‌های گنبد را برچید و پس از آن روی گنبد را ورقه‌های مسی که رویه طلا داشت زراندود کرد و همچنین گلدستهٔ کنار گنبد را نیز به طلا آراسته نمود. از ویژگی‌های این گنبد، دو پوسته بودن آن است که هر پوسته در زمان مختلفی ساخته شده‌است و این موضوع آن را از گنبدهای دو
ساخته شده‌است و این موضوع آن را از گنبدهای دو پوسته متمایز کرده‌است. بر گنبد حرم امام رضا، کتیبه‌های مختلفی نقش بسته‌است. یک کتیبه که بر گرداگرد حرم نقش بسته است، به دستور شاه عباس و پس از مرمت حرم و گنبد بر روی آن نصب شده‌است. این کتیبه با خط ثلث و زمینه‌ای لاجوردی است. متن این کتیبه عبارت است از:بسم الله الرّحمَن الرحیم مِن عطائم توفیقاتِ الله سبحاَنُه أن وفّقَ السلطان الاعظمَ مولی ملوکِ العربِ و العجم صاحبَ النسبِ الطاهرِ النَّبوی و الحَسَبِ الباعر العلویِّ، ترابَ اقدامِ خدّامِ هذه العَتَبِة المطَّهرةِ
ترابَ اقدامِ خدّامِ هذه العَتَبِة المطَّهرةِ الّلاهوتِیة غبارِ نِعال زُوارِ هذه الرَّوضَة المنوَّرةِ الملکوتیةََ، مروَّجَ آثارِ اجدادِهِ المعصومین، السلطانُ ابنُ السلطانِ ابنِ السلطان ، ابوالمظفَّرِ شاع عباسُ الحسینی الموسوی الصفوی بهادُرخان فاستُسعِدَ بالمَجیءِ ماشیاً علی قدَمَیهِ من دارالسلطنهِ اصفهانَ إلی زیارةِ هذا الحَرِم الاشرفِ و قد تشرّفَ بتزیین هذا القِبةَ من خالصِ مالهِ فی 1020 سنةِ ألفٍ و عشًر و تمَّ فی سنة ألفٍ و ستَّ عشرةً 1016. ترجمه: به نام خداوند بخشنده مهربان از بزرگترین توفیقات خداوند این
بخشنده مهربان از بزرگترین توفیقات خداوند این بود که سلطان اعظم و مولایِ پادشاهان عرب و عجم و دارنده نسب پاک نبوی و افتخار درخشان علوی، خاک پای خادمان این روضه نورانی ملکوتی و رواج دهنده اثار پدران معصومش یعنی سلطان فرزند سلطان شاه عباس موسوی صفوی بهادرخان افتخار یافت که با پای پیاده از پایتخت اصفهان به زیارت این حرم شریف بیاید و از خالص ترین اموالش این گنبد را به طلا اذین کند که در سال 1010 هجری قمری اغاز شد و در 1016 به پایان رسید.کتیبه دیگر گنبد، چهار کتیبه ترنج شکل است که به کتیبه چهارگانه مشهور است.
ترنج شکل است که به کتیبه چهارگانه مشهور است. این کتیبه پس از زلزله سال ۱۰۴۸ و بازسازی گنبد بر روی آن نصب شده است. این متن را محمدرضا امامی اصفهانی خطاطی کرده‌است. متنی که در این ترنج نوشته شده است عبارت است از:بسم الله الرحمن الرحیم من مَیامِنَ مِنَنِ الله سبحانُهَ الَّذی زیَّنَ السَّماءَ الدّنیا بزینةِ الکواکبِ و رصَّعِ هذهِ القُبابَ العُلی بدُررِ الثَّواقِب الدُراری أنِ استَسَعد السلطانَ الاَعدَلَ الاعَظمَ و الخاقانَ الاضخمَ الاَکرَمَ أشرَفَ ملوکِ الارض حَسَباً و نسبت و أکرمَهُم خلقاً و ادباً مروج مذَهب
و نسبت و أکرمَهُم خلقاً و ادباً مروج مذَهب أجدادِهِ الائمةِ المعصومین مُحیی مراسم آبائِهِ الطیبینَ الطاهرین السلطانُ ابن السلطان شاه سلیمان الموسوی الصفوی بهادرخان بتذهیبِ هذهِ القبَّةِ العِدسیَِّةِ الملَکوتیةِ و تزیینها و تَشرَّفَ بتتجدیدِها و تحسینِها اذ تطرَّق الانکسارُ و سَقَطَتِ بنیانُها الذَّهبیةِ الَّتی کانت تشرَّقَ کالشَّمس فی رابعة النَّهار بسبب حدوثِ الزّلزلةِ العظیمهِ فی هذه البَلدَةِ الکریمهِ الطیبهِ بسنَةِ أرَبعَ و ثمانینَ و ألفٍ و کان هذه التَّجدیدُ الجدیدُ بسنةِ ستَّ و ثمانینَ و ألفٍ. ترجمه:
الجدیدُ بسنةِ ستَّ و ثمانینَ و ألفٍ. ترجمه: خداوند سبحان آسمان دنیا را با ستارگان زینت بخشید و گنبد گیتی را با انوار فروزان آن آرایش داد. از منت های خداوند این بود که سلطان اعظم و خاقان اکرم که از نظر حسب و نسب از اشرف پادشاهان روی زمین و از جهت اخلاق و ادب از گرامی ترین آنها می باشد. او مروج مذهب اجداد طاهرین و زنده کننده ی آثار پدران معصوم خود می باشد، شاه سلیمان صفوی موسوی این گنبد ملکوتی را که در اثر زلزله آسیب دیده بود مرمت کرد، و خرابی های آن را تجدید بنا نمود و اکنون گنبد مطهر مانند آفتاب تابان
بنا نمود و اکنون گنبد مطهر مانند آفتاب تابان نورافشانی می کند و این عمل در سال یک هزار و هشتاد انجام یافت.آخرین کتیبه گنبد حرم امام رضا به تاریخ آذر ۱۳۵۹ خورشیدی بر روی آن نصب شده‌است. این کتیبه پس از بتن‌کاری روی گنبد و افزود شدن قطر گنبد، فضا یافت تا افزوده شود. تاریخچه استفاده از پرچم برای حرم به درستی مشخص نیست؛ اما منابع از وجود علم و پرچمی در آستان قدس رضوی یاد کرده‌اند که مربوط به دوره تیموری بوده‌است و به هنگام استقبال از پادشاهان یا تسلیم شهر به مهاجمان، برافراشته می‌شد. در نسخ خطیی مربوط به قرن
برافراشته می‌شد. در نسخ خطیی مربوط به قرن دهم هجری، نشان یا پرچم آستان قدس به صورت ترنجی نقاشی شده‌است که در حاشیه آن نام چهارده معصوم در چهارده دایره نقش بسته است و در وسط آن عبارت «مهر مشهد مقدس‌الرضا علیه افضل التحیه و الدعاء» نقش بسته است. در دوره محمدرضا شاه و به سال ۱۳۳۷ شمسی، متولیان آستان قدس قصد کردند تا نشانی خاص برای آستان قدس تهیه کنند. در اسناد مربوط به این اقدام، آمده‌است که چون رنگ سبز شعار بنی‌هاشم و امه اطهار است، رنگ سبز برای این پرچم در نظر گرفته شود و عبارات «لااله الاالله» و «محمد رسول
گرفته شود و عبارات «لااله الاالله» و «محمد رسول الله» بر یک سمت و در دیگر سمت نیز عبارت «السلطان علی‌ابن موسی‌الرضا» نقش ببندند. با این وجود در عکس‌های سال‌های پایانی حکومت پهلوی، نشان تاج شاهی بر روی پرچم نصب شده بود. در دوره انقلاب اسلامی، عبارت «لااله الا الله» به عنوان نشان آستان قدس در پرچم آورده شد و در حاشیه آن نام رضا تکرار شده‌است. پرچم گنبد حرم امام رضا (ع) به طور رسمی در سه نوبت از سال، تعویض می‌شود. این تعویض طی مراسمی رسمی در آستان قدس صورت می‌گیرد. این سه نوبت، آغاز ماه محرم، آغاز ماه ربیع
این سه نوبت، آغاز ماه محرم، آغاز ماه ربیع الاول و روز به دنیا آمدن علی بن موسی الرضا (ع) در روز ۱۱ ماه ذی القعده هرسال،هستند که پرچم در این روزها،تعویض می‌شود.این پرچم در ایام عزا به رنگ سیاه و در روزهای اعیاد به رنگ سبز است. در هنگام تعویض پرچم گنبد، در نقاره‌خانه نیز می‌نوازند. پس از تعویض پرچم، پرچم قدیمی به هیئات مذهبی از جانب آستان قدس اهدا می‌شود. در تعویض پرچم در روز درگذشت علی بن موسی الرضا (ع)،به مدت سه روز پرچم مشکی بر گنبد برافراشته خواهد ماند. در این مراسم، شخصیت های علمی و مذهبی حضور خواهند
در این مراسم، شخصیت های علمی و مذهبی حضور خواهند داشت. تاریخچه صحن‌ها. «صحن» در لغت به معنای «سرای، فضای باز و میدان» است. «صحن» های حرم رضوی محل تجمع زائران می‌باشد، که در مناسبت‌های مختلف، محل انجام مراسم‌های مذهبی، اقامه نماز جماعت، عزاداری و… است. صحن انقلاب اسلامی (عتیق، کهنه). صحن انقلاب، قدیمی‌ترین صحن حرم رضوی است که با نام‌های «عتیق» و «سقاخانه» هم شناخته می‌شود. صحن انقلاب اسلامی، در بیست و ششمین سال سلطنت شاه عباس اول ایجاد شده‌است. بعد از پیروزی انقلاب اسلامی در سال ۱۳۵۷ به صحن انقلاب مشهور شد.
انقلاب اسلامی در سال ۱۳۵۷ به صحن انقلاب مشهور شد. کلمه «عتیق» به معنی «کهنه» نشان دهنده قدمت صحن می‌باشد. صحن آزادی. ساخت این صحن نو که بعدها صحن آزادی نام گرفت به دستور فتحعلی‌شاه قاجار در سال ۱۲۲۳قمری و به مباشرت فرزندش علی‌نقی میرزا و با معماری حاج آقا جان (صاحب بازارچه معروف حاج آقا جان در مشهد) آغاز شد و در روزگار ناصرالدین شاه قاجار ساخت بنای آن به پایان رسید. صحن گوهرشاد. صحن گوهرشاد یکی از صحن‌های قدیمی حرم امام رضا است. صحن گوهر شاد از قسمت شمال به راهروی منتهی به قبر علی بن موسی الرضا و از سمت
به راهروی منتهی به قبر علی بن موسی الرضا و از سمت جنوب به ایوان مسجد گوهرشاد منتهی می‌شود. قسمت شرقی صحن در کنار رواق امام خمینی قرار دارد و قسمت غربی نیز در جوار بسط شیخ بهایی واقع شده‌است. صحن جمهوری اسلامی. صحن جمهوری اسلامی به دلیل ازدحام رو به افزایش زائران و کمبود امکانات از سوی آستان قدس رضوی ساخته شده‌است. زیربنای این صحن با احتساب زیرزمین آن، ۱۹۰۶۵ مترمربع، مساحت فضای باز صحن حدود ۷۳۰۲ مترمربع و فضای غرفه‌های صحن حدود ۴۶۲۲ متر مربع است. در ضلع‌های این صحن نیز چهار ایوان به قرینه یکدیگر و به سبک
این صحن نیز چهار ایوان به قرینه یکدیگر و به سبک معماری سنتی اسلامی ساخته شده‌است. صحن امام خمینی. صحن امام خمینی در زمان نظام جمهوری اسلامی ایران ساخته شده‌است. به دلیل مجاورت این صحن با موزه آستان قدس رضوی، گاهی به صحن موزه نیز خوانده می‌شود و هم‌اکنون به رواق بزرگ امام خمینی شهرت دارد. صحن قدس. صحن قدس بعد از انقلااب اسلامی ایران ساخته شده‌است. در دهه ۶۰ ساخت صحنی با عنوان «قدس» در دستور کار آستان قدس قرار می‌گیرد که در سال ۱۳۷۰ ساخت کالبدی آن به اتمام می‌رسد و در سال ۱۳۷۳ نیز کار کاشی کاری و تزئینات آن
و در سال ۱۳۷۳ نیز کار کاشی کاری و تزئینات آن تمام می‌شود. صحن هدایت «صحن امام حسن مجتبی». صحن هدایت زیربنای ۱۷۹۸۰ مترمربعی دارد و در ضلع شرقی حرم رضوی واقع شده‌است. وجه تسمیه این صحن مشخص نیست. از مورخ ۲۰ اردیبهشت ۱۳۹۹ نام این صحن حرم امام رضا از صحن هدایت به صحن امام حسن مجتبی تغییر یافت. این صحن با زیربنای ۱۷هزار و ۹۸۰ متر مربع در ضلع شمال شرقی حرم امام رضا قرار دارد و از ضلع شمال شرقی به ساختمان شمارهٔ دو دانشگاه علوم اسلامی رضوی، از شرق به مجتمع اقامتی و بازارچهٔ پیر پالان‌دوز، از جنوب شرقی به مقبرهٔ
و بازارچهٔ پیر پالان‌دوز، از جنوب شرقی به مقبرهٔ پیر پالان‌دوز، از جنوب و جنوب غربی به ساختمان شمارهٔ یک دانشگاه علوم اسلامی رضوی و ساختمان مهمان سرای حضرت و از شمال و شمال غربی به بنیاد پژوهش‌های اسلامی و ورودی طبرسی محدود است. صحن امام حسن مجتبی از طریق خیابان‌های طبرسی، شهید نواب صفوی و نیز ساختمان اداری دانشگاه علوم اسلامی رضوی در دسترس است. درعین حال دو دستگاه پله برقی، ارتباط این صحن را با پارکینگ شمارهٔ سه برقرار می‌کند. هر سال همزمان با ماه رمضان سفره افطار به ظرفیت ۱۲ هزار نفر در این صحن پهن
سفره افطار به ظرفیت ۱۲ هزار نفر در این صحن پهن می‌شود. صحن جامع پیامبر اعظم. صحن جامع پیامبر اعظم از صحن‌های حرم امام رضا است. عملیات اجرایی اسکلت صحن در سال ۱۳۷۷ همزمان با احداث زیرگذر آغاز شد. سنگفرش صحن نیز ترکیبی از سنگ‌های الوان، گرانیت و خلج است. در زیر صحن، پارکینگ حرم قرار دارد که برای راه یافتن به آن، در کف صحن دو فضای ارتباطی به پارکینگ‌ها تعبیه شده‌است. صحن جامع پیامبر اعظم دارای ۱۱۷هزار و ۵۸۴مترمربع زیربنا و ۵۵ غرفه است. این صحن در مجموع ۶ مناره و ۳ ایوان دارد. صحن کوثر. صحن کوثر زیر بنای آن
و ۳ ایوان دارد. صحن کوثر. صحن کوثر زیر بنای آن ۱۵۲۶۶ متر مربع، دارای ۴۶ غرفه و مساحت غرفه‌ها ۴۹۵۸ متر مربع است. سازه اصلی این صحن، بتنی فلزی و نمای آن سنگ، آجر و کاشی معرق است. صحن غدیر. صحن غدیر از صحن‌های حرم امام رضا است. در حال حاضر دو چایخانه دائمی در صحن‌های کوثر و غدیر از ساعت ۱۴:۳۰ تا ۱۹ پذیرای زائران حرم رضوی است. صحن غدیر پس از انقلاب ۱۳۵۷ ساخته شده‌است. فضای باز این صحن، در اندازه‌های تقریبی ۱۱۰ در ۸۲ متر است. صحن غدیر در جنوب غربی مجموعهٔ حرم و شمال غربی صحن پیامبر اعظم واقع است. عملیات ساخت
و شمال غربی صحن پیامبر اعظم واقع است. عملیات ساخت صحن در سال ۱۳۷۷ آغاز و بهره‌برداری از آن در سال ۱۳۸۲ انجام شد. وسعت صحن با محاسبهٔ فضاهای سرپوشیده حدود ۱۲۲۶۰ مترمربع و زیربنای آن ۸۹۳۲ مترمربع است. دومین چایخانه دائمی رایگان حرم امام رضا در صحن غدیر قرار دارد. در ایام عادی روزانه بین ۸ تا ۱۰ هزار چای توزیع می‌شود که این میزان در ایام مناسبتی تا ۴۰ هزار نیز می‌رسد، در این چایخانه‌ها ۱۳۰ نفر خادم در ۸ کشیک خدمتی خدمات توزیع رایگان چای، انواع دم‌نوش و کیک (در مناسبت‌های خاص) را بر عهده‌دارند. صحن غدیر حرم
مناسبت‌های خاص) را بر عهده‌دارند. صحن غدیر حرم امام رضا در شمال شرقی صحن پیامبر اعظم، با صحن کوثر، واقع در شمال غربی صحن پیامبر اعظم، از نظر شکل کلی همسانی دارد. صحن بعثت. صحن بعثت بخش باقی مانده صحن موزه است که در اقدامات توسعه حرم امام رضا بخش عمده صحن موزه تغییر کاربری داده، مسقف شده و به رواق امام خمینی تبدیل شده‌است و در واقع باقی مانده صحن موزه هم‌اکنون صحن بعثت نام گذاری شده‌است. ایوان شمالی صحن موزه که اکنون بخشی از حیاط ورودی به رواق امام خمینی از سمت صحن آزادی (صحن بعثت) به‌شمار می‌آید، به‌شکل
سمت صحن آزادی (صحن بعثت) به‌شمار می‌آید، به‌شکل طاق‌نما اجرا شده و تزیینات آن شامل کتیبه و انواع نقوش هندسی و گیاهی است. تاریخچه ایوان‌ها. «ایوان» در لغت به معنای «بخشی مسقف از ساختمانی که جلوی آن باز و درب و پنجره نداشته و مشرف به حیاط و فضای باز باشد» است. ایوان‌های صحن انقلاب. ایوان عباسی در ضلع شمالی صحن. این ایوان رفیع که «باب طبرسی» نامیده می‌شود، در ضلع شمالی صحن انقلاب اسلامی واقع شده و سر در خارجی آن مشرف به بست شیخ طبرسی است. ایوان طلا «ایوان نادری» در ضلع جنوبی صحن. مهم‌ترین ایوان صحن انقلاب
در ضلع جنوبی صحن. مهم‌ترین ایوان صحن انقلاب ایوان طلاست. این ایوان در ضلع جنوبی صحن انقلاب اسلامی قرار دارد و دارای ۲۱ متر ارتفاع است. و به دستور امیر علی‌شیر نوایی، وزیر سلطان حسین بایقرا در سال ۸۷۲قمری ساخته شده‌است. چون بدنه این ایوان در زمان نادرشاه و در سال ۱۱۴۸قمری با خشت‌های طلا، طلاکاری شده‌است به «ایوان نادری» نیز معروف است. ایوان نقاره‌خانه در ضلع شرقی صحن. ایوان نقاره‌خانه یکی از مهم‌ترین بناهای موجود در حرم امام رضا است. این ایوان از آثار دوره شاه عباس اول صفوی است و دارای ۲۶ متر ارتفاع ۸٫۷ متر
عباس اول صفوی است و دارای ۲۶ متر ارتفاع ۸٫۷ متر عرض و ۱۸/۲۰متر طول است و از دوره قاجار به سبب تجدید بنای نقاره‌خانه بر بالای آن به این نام معروف شد. ایوان ساعت در ضلع غربی صحن. ساعت صحن انقلاب به ساعت معاون نیز معروف است. این ساعت توسط شخصی به نام مرحوم عبدالحسن معاون در سال ۱۳۳۳ از آلمان خریداری و بر سر ایوان غربی صحن انقلاب که به ایوان ساعت معروف است، نصب و ساعتی که آنجا نصب بود به صحن آزادی منتقل شد. گفته می‌شود او به‌خاطر نذری که برای شفای خود کرده بود، این ساعت را به حرم رضوی اهدا کرد. ایوان‌های صحن
این ساعت را به حرم رضوی اهدا کرد. ایوان‌های صحن آزادی. ایوان ساعت در ضلع جنوبی صحن. قدیمی‌ترین ساعت موجود در حرم متعلق به دوره قاجار و ساخت کشور انگلستان است. برخی خرید آن را به امین الملک برادر میرزاعلی اصغر خان اتابک صدراعظم ایران در دوره ناصری نسبت می‌دهند و بعضی آن را متعلق به دوره مظفری می‌دانند. با توجه به سال ساخت ساعت که در پیاله زنگ ۱۳۰۹قمری حک شده، به نظر می‌رسد این ساعت در سال‌های آخر سلطنت ناصرالدین شاه ساخته‌اند و با در نظر گرفتن امکانات ارتباطی آن دوره، در زمان مظفرالدین شاه به حرم امام رضا
آن دوره، در زمان مظفرالدین شاه به حرم امام رضا اهدا شده‌است. این ساعت بر بالای ایوان غربی صحن انقلاب بر روی برجی فلزی از جنس حلب نصب شد و از آن پس، این ایوان به ایوان ساعت نیز مشهور شد. این ایوان با عرض ۳۰/۷ و طول ۳۰/۱۸ و ارتفاع ۲۰ متر از بناهای قدیمی حرم رضوی است. ایوان باب السلام در ضلع شرقی صحن. این ایوان بیش از ۲۰ متر ارتفاع دارد و قطر آن به بیش از ۷ متر می‌رسد. در این ایوان کاشی‌های هفت‌رنگی وجود دارد که از نظر چینش و ظرافت بر دیگر ایوان‌های صحن برتری دارند. ایوان طلا «ایوان ناصری» در ضلع غربی صحن.
دارند. ایوان طلا «ایوان ناصری» در ضلع غربی صحن. این ایوان در سال ۱۲۸۲ هجری قمری توسط عضدالملک قزوینی طلاکاری شد. این ایوان بیش از ۲۰ متر ارتفاع دارد و مسیر تشرف بانوان به درون حرم است. از آنجا که در زمان ناصرالدین‌شاه قاجار این ایوان ساخته و نصب شده‌است، به «ایوان ناصری» نیز مشهور شده‌است. در این ایوان، چهار غرفه ساخته شده که بدنهٔ آن‌ها خشت‌هایی طلایی است. کتیبه‌های این ایوان، دارای آیاتی از قرآن و اشعاری به زبان فارسی است. ایوان‌های صحن جمهوری اسلامی. ایوان باب العلم در ضلع شمالی صحن. باب‌العلم مشرف به
باب العلم در ضلع شمالی صحن. باب‌العلم مشرف به بست شیخ طوسی است. بر فراز این ایوان گلدسته‌ای از جنس طلا و به ارتفاع ۳۰ متر وجود دارد. ایوان باب الشهاده در ضلع جنوبی صحن. این سردرب و ایوان بزرگ، به قرینه ایوان شمالی، با دو گذرگاه و یک گلدسته طلا به بلندای ۳۰ متر بر فراز آن ساخته شده‌است. ایوان طلا یا باب الولایه در ضلع شرقی صحن. از زیباترین ایوان‌های صحن است که به رواق دارالولایه اتصال دارد و با طلا درست شده‌است. در کنار این ایوان، پنجره‌ای از برنز نصب شده. ایوان باب الغدیر در غرب صحن. این ایوان به قرینه
ایوان باب الغدیر در غرب صحن. این ایوان به قرینه ایوان طلا در وسط ضلع غربی صحن قرار دارد. ایوان‌های صحن جامع پیامبر اعظم. ایوان ولی عصر در ضلع جنوبی صحن. صحن پیامبر اعظم(ص)، به دلیل وسعت کم‌نظیر خود، دشواری‌هایی برای اجرا و تکمیل طرح‌های معماری و آرایه‌های هنری داشت اما این سختی مانع از تلاش و پشتکار خالصانه خادمان و هنرمندان دوستدار اهل بیت(ع) نشده و تکمیل این طرح‌ها مرحله به مرحله دنبال می‌شود. بزرگترین ایوان با مقرنس معرق با بهره گیری از معماری ایرانی در جهان میباشد . این ایوان با 1600 متر مربع کاشی کاری
میباشد . این ایوان با 1600 متر مربع کاشی کاری معرق و مقرنس نفیس توانسته است با حفظ ارزشهای معماری گذشته ایران و برگزيدن اساسي ترين آن ها در رعايت معيارهاي منطبق با شرايط زماني و مکاني جامعه امروزي عمل نماید. هندسه مقرنس اجرا شده در ایوان کاملا اصولی و منظم میباشد و نقوش بکار رفته در کتیبه ها و قطعات با حفظ قواعد و اصول بسیار منطقی و هنرمندانه نظام یافته اند و در رنگ آمیزی منحصر بفرد میباشد. آرایه های معماری ایوان ولی عصر بین سالهای 1390 الی 1393 توسط استاد سید محمد کاظم مظلوم زاده و به کوشش مهندس حسین
سید محمد کاظم مظلوم زاده و به کوشش مهندس حسین نوفرستی اجرا گردید که در نوع خود بسیار منحصر به فرد میباشد. آرایه های معماری ایوان ولی عصر در سری پنجم رویداد میزان معماری در بهار 1401 شایسته دریافت پلاک طلایی و نشان کیفیت و گواهینامه گردید. ایوان باب الهادی در ضلع غربی صحن. به منظور هماهنگی طرح و تناسبات نقوش ایوان‌های صحن پیامبر اعظم (ص)، تصمیم گرفته شد تا طراحی و اجرای زیباسازی ایوان باب‌الهادی(ع) و باب‌الکاظم(ع) نیز به استاد سید محمد کاظم مظلوم‌زاده سپرده شود. تزئینات این ایوان متشکل از چند بخش اصلی است.
شود. تزئینات این ایوان متشکل از چند بخش اصلی است. مقرنس آن شامل 14 ردیف است که در رأس آن شمسه‌ای زیبا قرار گرفته است و در ساخت آن بیش از 300 مترمربع کاشی معرق کار شده است. در کاشی‌کاری اضلاع جانبی ایوان با مساحت حدود 250 مترمربع نیز 12 شمسه قرار گفته است. همچنین در این ایوان، فیل‌پوش‌های جفت دو طرف بازشوی ورودی اصلی، کتیبه‌های ایوان‌بند و ابرویی و قاب معرق در مرکز ایوان خودنمایی می‌کند و زیر آن در قاب کاشی نام ایوان، یعنی «باب‌الهادی (علیه‌السلام)» نقش بسته است. با توجه به تناسبات ایوان و نسبت عرض به
بسته است. با توجه به تناسبات ایوان و نسبت عرض به ارتفاع، در طراحی اجزای هنری آن و با اجرای فیل‌پوش‌ها کوشش شده است تا حد ممکن شکوه و عظمت آن افزون شود و با انتخاب رنگ‌‌های خانوادۀ آبی و تعادل در ترکیب رنگی، زیبایی و وقار آن دوچندان باشد. از دیگر ویژگی‌های این ایوان، کتیبه‌های چشم‌نواز آن است که علاوه بر خودنمایی مفاهیم بلند قرآنی با خط خوش استاد سید محمد حسینی موحد، طراحی نقوش زمینه کتیبه‌ها و کاشی‌کاری ظریف آن نیز ترکیبی روح‌انگیز از متن و رنگ در مقابل دیدگان زائران قرار داده است. از آنجا که این ایوان به
زائران قرار داده است. از آنجا که این ایوان به نام حضرت هادی (ع) مزین است، در انتخاب مضامین تلاش شده مفاهیم موزون با این نام مبارک برگزیده شود. انتخاب آیاتی از سوره‌های مبارکه مائده (15 و 16) و یونس ( 6 تا 10) که بشارت مؤمنان بر هدایت الهی را وعده می‌دهد، به همین دلیل بوده است. در قاب‌های جانبی ایوان زیر کتیبه ایوان‌بند، 12 شمسه پیش‌بینی شده است. 5 قاب در هر یک از اضلاع شرقی و شمالی ایوان قرار دارد که 10 نام از نام‌های خداوند متعال در زمینه‌ای به رنگ سفید و با خطوط اسلیمی سبز، کتابت شده است. دو شمسه طرفین
با خطوط اسلیمی سبز، کتابت شده است. دو شمسه طرفین ورودی هم به شش لقب شریف حضرت هادی (ع) یعنی الهادی، المتقی، المؤتمن، الناصح، النقی و الامین، متبرک شده است. تاریخچه رواق‌ها. «رواق» در لغت به معنای «پیش خانه و سایبان» است. و در آستان قدس به هر یک از عمارت‌های سرپوشیده «رواق» گفته می‌شود. دارالحفاظ. «دارالحافظ» به معنای «خانه حافظان» است. این رواق به وسیلهٔ گوهرشاد ساخته شده‌است و با قطعاتی از سنگ که روی آن آیات قرآنی، گل‌ها و… نقش شده‌است، بالا آمده‌است. از زمان قدیم در این رواق حافظان قرآن هر صبح و شب با
زمان قدیم در این رواق حافظان قرآن هر صبح و شب با حضور خادمان، مراسم خطبه برگزار می‌کردند. رواق دارالحفاظ با مساحت ۲۱۷ متر مربع در جنوب حرم امام رضا و شمال مسجد گوهرشاد در شهر مشهد قرار دارد و به دستور بانو گوهرشاد در اوایل قرن نهم هجری بنا شده‌است. ابعاد این رواق این‌گونه است: عرض ۶۵/۸ متر، طول ۱۸ متر ارتفاع تا زیر سقف ۸/۱۲ متر و تا پشت بام ۴۶/۱۴ متر است. این رواق هفت صفه دارد که سه صفه آن به طرف دارالسیاده و سه صفه به طرف دارالسلام و یک صفه به طرف مسجد گوهرشاد و این صفه‌ها به استثناء یک صفه باز شده و
گوهرشاد و این صفه‌ها به استثناء یک صفه باز شده و ارتباط بین دارالحفاظ و رواق دارالسیاده و دارالسلام و مسجد برقرار شده و زوار از آن‌ها رفت‌وآمد دارند و کف آن با سنگ مرمر مفروش و دیوارها و سقف آن با روش بسیار زیبائی آئینه کاری شده‌است. رواق دارالحفاظ در جنوب ضریح حرم امام رضا قرار دارد و تالاری با کاربری عبادی است. در این رواق تاریخی، مراسم خواندن قرآن و خطبهٔ مخصوص حُفّاظ آستان قدس، همه روزه در دو نوبت، صبح و شام برگزار می‌شود. در این آیین که به نام مراسم صُفّه مشهور است، قاریان قرآن آستان قدس، همه روزه صبح
مشهور است، قاریان قرآن آستان قدس، همه روزه صبح و شام به خواندن قرآن و دعای دوازده بند خواجه نصیر می‌پردازند و به همین جهت، به نام دارالحفّاظ یا خانهٔ قاریان و خوانندگان قرآن مشهور شده‌است. دارالسیاده. «دارالسیاده» به معنای «خانه بزرگ» است. علت نامگذاری این رواق به دارالسیاده این است که، از قدیم محل اجتماع سادات و منسوبان به خاندان علی بن ابی‌طالب بوده‌است. در سال ۱۳۷۵شمسی قسمتی از شمال دارالسیاده به مسجد بالا سر اضافه شد. در این رواق، قبر بسیاری از علماء وجود دارد. از جمله قبر حاجی میرزا حسین خان سپهسالار
دارد. از جمله قبر حاجی میرزا حسین خان سپهسالار بانی مدرسه و مسجد سپهسالار تهران و باغ و عمارت مجلس شورای اسلامی تهران. دارالشرف. دارالشرف یکی از اماکن قدیمی آستان قدس به مساحت ۱۴۰ مترمربع است. این رواق در گذشته به صورت رواق نبود، اما پس از تغییرات سال ۱۳۴۳شمسی به صورت رواق مستقل درآمد و دارالشرف نام گرفت. دارالفیض. برخی مورخان به علت التصال این رواق به توحید خانه، بر این عقیده اند که ممکن است مرحوم فیض کاشانی این بنا را همزمان با توحید خانه در دوران صفویه ساخته باشد. دارالشکر. «دارالشکر» به معنای «خانه
ساخته باشد. دارالشکر. «دارالشکر» به معنای «خانه سپاسگذاری» است. این رواق در سال ۱۳۴۳–۱۳۴۲ از ترکیب قرائت خانه (قرآن خانه) که مربوط به عهد تیموریان بود، به انضمام بخشی از مسجد بالاسر که مربوط به دوره صفویه تبدیل شد و قسمتی از راهروی آن به وجود آمد و دارالشکر نامیده شد. توحیدخانه. «توحیدخانه» به معنای «خانه یکتاپرستی» است. عده ای معتقد اند که ابتدا کتاب‌خانه آستان قدس در این مکان قرار داشته‌است، و قرآن‌ها را در این محل نگهداری می‌کردند و به همین علت به این نام مشهور شده‌است. برخی هم معتقد اند که این رواق را
مشهور شده‌است. برخی هم معتقد اند که این رواق را مرحوم ملا محسن فیض کاشانی در سال ۱۰۷۲قمری بنا کرده‌است. گنبد الهوردی خان. کاشی کاری، فن معماری اسلامی و ظرافت و نفاست این رواق مربروط به دوران صفویه است. بانی این رواق، الهوردی خان از رجال خوشنام عصر صفوی است. ساخت بنای این رواق از سال ۱۰۱۳قمری شروع و تا سال ۱۰۲۱قمری ادامه پیدا کرد. یک سال پس از اتمام رواق، الهوری خان در شیراز در گذشت. پیکر وی را به مشهد آوردند و ایشان را در همین رواق دفن کردند. دارالضیافه. «دارالضیافه» به معنای «خانه مهمان» است. این رواق در
به معنای «خانه مهمان» است. این رواق در سال ۱۳۲۰قمری توسط قائم مقام سادات رضوی مرمت شد و همان‌طور که از اسمش پیداست سالن تشریفات و پذیرایی‌های رسمی آستان بوده‌است. این رواق به این دلیل به نام دارالضیافه، نامگذاری شد که سابقاً بعضی از مهمانان آستان در این مکان پذیرایی می‌شدند. دارالسعاده. «دارالسعاده» به معنای «خانه خوبی و سرای نیک‌بختی» است. این بنا یکی از رواق‌های قدیمی و تاریخی حرم رضوی است. بانی این رواق الهیار خان، والی خراسان در سال ۱۲۵۱قمری می‌باشد. گنبدحاتم خانی. بانی این رواق، وزیر شاه عباس کبیر،
گنبدحاتم خانی. بانی این رواق، وزیر شاه عباس کبیر، جناب «حاتم خان اردوباری تبریزی» ملقب به «اعتمادالدوله» از نوادگان خوجه نصیرالدین طوسی می‌باشد. حاتم خان در سال ۱۰۱۰قمری در این مکان برای خود آرامگاهی ساخت و در سال ۱۰۱۹قمری که در قلعه دمدم فوت کرد در همین مکان دفن شد. دارالسلام. «دارالسلام» به معنای «خانه بهشت» است. دارالسلام از جمله بناهایی است که اساس آن در زمان گوهرشاد، در دو طبقه پی ریزی شد که طبقه بالای آن مدتی آسایشگاه خادم معروف به گنبد اپک میرزا و طبق پایین آن انبار فروش بود. در تعمیرات سال‌های ۱۳۳۴
پایین آن انبار فروش بود. در تعمیرات سال‌های ۱۳۳۴ الی ۱۳۳۸شمسی پوشش وسط برچیده شد و آسایشگاه به محلی دیگر انتقال پیدا کرد. رواق دارالسلام، یکی از رواق‌های جنوب شرقی ضریح حرم امام رضا است. این رواق از مشرق به دو رواق دارالعزه و دارالسرور، از شمال به رواق گنبد حاتم خانی و از مغرب به دارالحفاظ محدود است. شالوده این رواق را گوهرشاد خاتون در دوطبقه بنا نهاد. ابتدا بنایی دو طبقه بود که مدتی قسمت فوقانی آن، محل آسایشگاه خدام، معروف به گنبد اپک میرزا و طبقه تحتانی آن انبار فرش و اشیای دیگر بود. در تعمیرات سال‌های