payamvha/North_RAG huggingface dataset:
واسیله گریگوریی کونتا (گونتا) (؛ ؛ – ) فیلسوف، سیاستمدار و شاعر ارمنی‌تبار اهل رومانی که از ۲۰ اکتبر ۱۸۸۰ تا ۱۰ آوریل ۱۸۸۱ وزیر آموزش و پرورش رومانی بود زندگی‌نامه. وی در ۱۵ نوامبر ۱۸۴۵ در روستای ، انجمن در شهرستان نامس به دنیا آمد و از فارغ‌التحصیل گشت. وی در ۲۱ آوریل ۱۸۸۲ در سن ۳۶ سالگی در اثر بیماری سل در بخارست درگذشت و در گورستان اترنیتاتا به خاک سپرده شد.
تئودور آمان (؛ ؛ – ) نقاش، عکاس، مجسمه‌ساز، و گراورسازی ارمنی‌تبار اهل رومانی بود. زندگی‌نامه. وی در ۲۰ مارس ۱۸۳۱ در کمپولون به دنیا آمد پدرش فرمانده سواره‌نظام اهل کرایووا بود و از فارغ‌التحصیل گشت. . وی در ۱۹ اوت ۱۸۹۱ در سن ۶۰ سالگی در بخارست درگذشت و در گورستان بلو به خاک سپرده شد.
گژگوش میتسوگوف ( ; – ) روزنامه‌نگار، گوینده اخبار، ستون‌نویس ارمنی-گرجی‌تبار اهل لهستان بود. زندگی‌نامه. وی در ۲۲ نوامبر ۱۹۵۵ در کراکوف به دنیا آمد و از دانشگاه ورشو فارغ‌التحصیل گشت. وی همچنین برنده جوایزی همچون جایزه (۲۰۰۵)، جایزه (۲۰۰۶) و (۲۰۰۸) شد. وی در ۲۶ اوت ۲۰۱۷ در سن ۶۱ سالگی در ورشو به علت بیماری سرطان ریه درگذشت و در به خاک سپرده شد.
کایتان استفانوویچ ( ؛ – ۲۰ سپتامبر ۱۹۲۰) نقاش و طراح ارمنی‌تبار اهل لهستان بود. زندگی‌نامه. وی در ۱۲ ژوئیه ۱۸۸۶ در دروهوبیچ به دنیا آمد . وی همچنین برنده جوایزی همچون صلیب دلاوری (لهستان) شد. وی در ۲۰ سپتامبر ۱۹۲۰ در سن ۳۴ سالگی در روگاچف درگذشت.
روبرت ماکوویچ ( ؛ زادهٔ ) روزنامه‌نگار، تاریخ‌نگار و شخصیت تلویزیونی ارمنی‌-اتریشی-مجاری-اوکراینی‌تبار اهل لهستان است. وی از سال ۱۹۹۳ میلادی تاکنون مشغول فعالیت بوده‌است. زندگی‌نامه. وی در ۱۲ اوت ۱۹۶۳ ‏در کراکوف به دنیا آمد و از دانشگاه یاگیلونیا فارغ‌التحصیل گشت.
یوزف باراتولومئی زیمورویچ (؛ ؛ – ) تاریخ‌نگار و شاعر عصر باروک ارمنی‌تبار اهل لهستان که بیشتر به‌خاطر اشعار شبانیاش «Sielanki nowe ruskie» مشهور است که نخستین بار در سال ۱۶۶۳ در کراکوف به چاپ رسید. زندگی‌نامه. وی در ۲۰ اوت ۱۵۹۷ در لویو به دنیا آمد . وی در ۱۴ اکتبر ۱۶۷۷ در سن ۸۰ سالگی در لویو درگذشت.
کایتان آبگاروویچ (؛ ؛ – ) روزنامه‌نگار، رمان‌نویس و داستان کوتاه‌نویس ارمنی‌تبار اهل لهستان بود. وی بین سال‌های ۱۸۸۹ تا ۱۹۰۹ میلادی فعالیت می‌کرد. زندگی‌نامه. وی در ۷ اوت ۱۸۵۶ در به دنیا آمد و از فارغ‌التحصیل گشت. وی در ۲۷ ژوئیهٔ ۱۹۰۹ در سن ۵۲ سالگی در تروسکاویک درگذشت.
داوید آبراهاموویچ (؛ ؛ ؛ – ) سیاستمدار ارمنی‌تبار اهل اتریش-مجارستان (لهستان) بود. زندگی‌نامه. وی در ۳۰ ژوئن ۱۸۳۹ در تورگوویتسا به دنیا آمد . وی برادر آدولف آبراهامویچ بود. وی در ۲۴ دسامبر ۱۹۲۶ در سن ۸۷ سالگی در لویو درگذشت و در گورستان لیچاکیو به خاک سپرده شد.
کارول میکولی یا بستیکیان (؛ ؛ – ) نوازنده پیانو کلاسیک، آهنگساز سبک‌های رمانتیک و کلاسیک، رهبر ارکستر و آموزگار اهل ارمنی‌تبار سیسلتنیا (لهستان) بود. زندگی‌نامه. وی در ۲۲ اکتبر ۱۸۲۱ در چرنیوتسی به دنیا آمد وی فردریک شوپن و آموزش دید وی در ۲۱ مهٔ ۱۸۹۷ در سن ۷۷ سالگی در لویو درگذشت.
مسروپ خیزان (؛ ؛ – ) نقاش، تصویرگر ارمنی‌تبار اهل بود. زندگی‌نامه. وی در ۱۵۶۰ در به دنیا آمد . وی در ۱۶۵۲ در سن ۹۲ سالگی در درگذشت.
گاسپار سینابیان (به ؛ – ) پزشک، و سیاستمدار ارمنی‌تبار بود. زندگی‌نامه. وی در در به دنیا آمد و از فارغ‌التحصیل گشت. وی همچنین برنده جوایزی همچون شد. وی در در سن سالگی در درگذشت.
کومیتاس کیومورجیان (؛ شناخته بانام Cosma de Carboniano؛ ح. ۱۶۵۶ – ۵ نوامبر ۱۷۰۷) کشیش کلیسای حواری ارمنی‌تبار که دیرتر به کلیسای کاتولیک ارمنی گروید. زندگی‌نامه. وی در ح. ۱۶۵۶ در کنستانتینوپل به دنیا آمد. وی در۵ نوامبر ۱۷۰۷ در سن ۵۱ سالگی در کنستانتینوپل گردن زده شد.
گریگوری مارتیروسیان (؛ ؛ زادهٔ ) بازیگر و صداپیشه ارمنی‌تبار اهل روسیه است. وی از سال ۱۹۷۴ میلادی مشغول فعالیت می‌باشد. زندگی‌نامه. وی در ۳۱ ژانویهٔ ۱۹۴۸ در روستوف-نا-دونو به دنیا آمد . وی همچنین برنده جوایزی همچون هنرمند افتخاری فدراسیون روسیه شد.
آرمن سرگئی مکویان (؛ ؛ زادهٔ ) کارآفرین ارمنی‌تبار اهل گرجستان که رئیس مؤسس می‌باشد. زندگی‌نامه. وی در ۱۵ مهٔ ۱۹۶۱ در سامتسخه-جاواختی به دنیا آمد و در سال ۱۹۷۵ به ایروان نقل مکان نمود. وی از دانشگاه دولتی ایروان و دانشگاه دولتی مسکو فارغ‌التحصیل گشت. وی همچنین برنده جوایزی همچون نشان آنانیا شیراکاتسی و مدال یادبود نخست‌وزیر ارمنستان شد.
تامتا مگارگاردزلی (؛ ؛ ح. ۱۱۹۵ – ۱۲۵۴) سیاستمدار ارمنی‌تبار مسیحی خلقیدونی اهل گرجستان بود. وی تنها در چند منبع مکتوب از تاریخ‌نگاران معاصر همچون گیراگوس گاندزاکتسی و وارطان آرولتسی اشاره شده‌‎است. زندگی‌نامه. وی در ح. ۱۱۹۵ به‌دنیا آمد. وی دختر بود. برادر وی آواگ مگارگاردزلی (متوفی ۱۲۵۰ م.) اتابک و امیرسپهسالار پادشاهی متحد گرجستان در سده ۱۳ام میلادی بود. وی در ۱۲۵۴ در سن سالگی در اخلاط درگذشت.
گریگور داوتی خاخانیان (؛ ؛ ۱۰ ژانویه ۱۸۹۶ (O.S. ۲۹ دسامبر ۱۸۹۵) – ۲۲ فوریه ۱۹۳۹) فرد نظامی ارمنی‌تبار که فرمانده سپاه اتحاد شوروی بود. زندگی‌نامه. وی در ۱۰ ژانویه ۱۸۹۶ در به دنیا آمد . وی در جنگ جهانی اول در نیروی زمینی امپراتوری روسیه جنگید پیش از اینکه در جریان جنگ داخلی روسیه به بلشویک بپیوندد. وی همچنین برنده جوایزی همچون نشان پرچم سرخ شد. در پاکسازی بزرگ در روز ۱ فوریه ۱۹۳۸ وی دستگیر شد و یک سال بعد در ۲۲ فوریه ۱۹۳۹ در سن ۴۳ سالگی اعدام شد.
گئورگ یسایو تر-استپانیان (؛ – ) دانشمند در زمینه ژئومکانیک ارمنی‌تبار اهل کانادا بود. زندگی‌نامه. وی در در تفلیس به دنیا آمد و از دانشگاه فنی گرجستان فارغ‌التحصیل گشت. وی عضو فرهنگستان ملی علوم ارمنستان بود. وی در ۴ دسامبر ۲۰۰۶ در سن ۹۹ سالگی در مونترآل، کانادا درگذشت.
گئورگ گویان (؛ ؛ زادهٔ - درگذشته نه زودتر از ۱۹۵۰ و نه دیرتر از ۲۰۲۱ یا ۲۲ فوریهٔ ۱۹۸۲) تاریخ‌نگار ارمنی‌تبار اهل بود. زندگی‌نامه. وی با نام اصلی گئورگ هوُسپی نیکوغوسیان () در ۱۰ نوامبر ۱۹۰۱ در تفلیس به دنیا آمد و از انستیتو دولتی سینما و تئاتر ایروان فارغ‌التحصیل گشت. وی همچنین برنده جوایزی همچون چهره هنری شایسته ارمنستان شوروی, هنرمند شایسته ارمنستان شوروی شد. وی نه زودتر از ۱۹۵۰ و نه دیرتر از ۲۰۲۱ یا ۲۲ فوریهٔ ۱۹۸۲ در مسکو درگذشت و در به خاک سپرده شد.
لوئیزت تکسیه (؛ ؛ – ) راننده خودروی مسابقه‌ای ارمنی‌تبار اهل فرانسه بود. زندگی‌نامه. وی با نام اصلی آرپینه هوهانیسیان () در ۱۸ فوریه ۱۹۱۳ در قونیه به دنیا آمد . وی در ۲۰ ژوئیهٔ ۲۰۲۱ در سن ۱۰۸ سالگی در درگذشت.
غوکاش ماریا آبگاروویچ ( ؛ زادهٔ ) سیاست‌مدار ارمنی‌تبار اهل لهستان است که از سال ۲۰۰۷ تا ۲۰۰۷ عضو دوره‌های چهارم و پنجم سیم بود. زندگی‌نامه. وی در ۱۸ اکتبر ۱۹۴۹ ‏در بیدگوشچ از والدینی به‌نام‌های فرانچیشک و آنا به دنیا آمد و از دانشگاه علوم زیستی ورشو فارغ‌التحصیل گشت. از سال ۱۹۸۰ تا ۱۹۸۰ عضو اتحادیه همبستگی سولیدارنوشچ بود.
آریس موسسیان (؛ ؛ زادهٔ ) دندان‌پزشک، فیلم‌نامه‌نویس، کارگردان فیلم، نویسنده، سیاستمدار ارمنی‌تبار اهل صربستان است. زندگی‌نامه. وی در ۲۲ مارس ۱۹۶۶ در بلگراد به دنیا آمد و از دانشگاه بلگراد فارغ‌التحصیل گشت.
دیلان گوین (؛ زادهٔ ) بازیگر اهل سوئد است. زندگی‌نامه. وی در ۴ ژوئن ۱۹۸۷ در استکهلم به دنیا آمد و از آکادمی هنرهای دراماتیک آمریکا فارغ‌التحصیل گشت. وی دربارهٔ تبارش گفته که «من ارمنی، چرکس، یونانی، کرد و ترک هستم.". گزیده فیلمشناسی. از فیلم‌ها یا برنامه‌های تلویزیونی که وی در آن نقش داشته‌است می‌توان به "دراکولا ناگفته"، "ماوراء، شیاطین داوینچی و "خواهران جنگجو" اشاره کرد.
لورن لکسل ( ؛ زادهٔ ) کارآفرین ارمنی‌تبار اهل سوئد است. زندگی‌نامه. وی در ۱۴ دسامبر ۱۹۵۲ در لوند به دنیا آمد و در سال ۱۹۷۴ از مدرسه اقتصاد استکهلم فارغ‌التحصیل گشت.
لوسی تومایان (؛ ؛ – درگذشته ) فعال حقوق زنان و صلح ارمنی‌تبار اهل سوئیس بود. وی که از ارمنستان رانده شد به ایجاد مدرسه‌ای در چیگول برای ارامنه یتیم کمک کرد. وی پیش از شرکت در کنفرانس زنان در لاهه در سال ۱۹۱۵، مانیفست صلح خویش را منتشر کرد. پس از آن، کار برای جامعه ملل را آغاز نمود. زندگی‌نامه. وی با نام اصلی () در ۲۸ اکتبر ۱۸۹۰ در سوئیس به دنیا آمد . وی در ۱۹۴۰ در سن ۵۰ سالگی در ایالات متحده آمریکا درگذشت.
اسپورتاکس ( انگلیسی: Sportacus ) یک شخصیت خیالی در برنامه تلویزیونی ایسلندی لیزی تاون است که توسط ماگنوس اسچوینگ خلق و به تصویر کشیده شده است. نام او نمادی برگرفته از شخصیت باستانی اسپارتاکوس و کلمه ورزش است که نشان دهنده ورزشکار بودن او می باشد. اسپورتاکس خود را متواضعانه به عنوان یک قهرمان کمی بالاتر از حد متوسط توصیف می کند، اگرچه دوستانش نظر بالاتری درباره او دارند و او را ابر قهرمان می نامند. اسپورتاکس کودکان لیزی تاون را به خوردن میوه و سبزیجات (که خود آن را آب نبات ورزشی می نامد) تشویق و توصیه می کند
آن را آب نبات ورزشی می نامد) تشویق و توصیه می کند که به جای نشستن در داخل خانه و خوردن غذاهای ناسالم در بیرون از خانه بازی کنند. او می‌خواهد مطمئن شود که اهالی لیزی تاون خوشحال هستند و می‌داند که اگر ساکنین بخواهند شاد باشند باید سالم و تندرست زندگی کنند. او همواره با شخصیت منفی داستان یعنی رابی راتن اختلاف دارد، چرا که او به دنبال بازگرداندن لیزی تاون به وضعیت سابق خود یعنی یک شهر بی حوصله است. اسپورتاکس به قدری درگیر فعالیت بدنی خود می باشد که نه تنها برای رفتن از مکانی به مکان دیگر پارکور انجام می دهد،
رفتن از مکانی به مکان دیگر پارکور انجام می دهد، بلکه برای رسیدن از یک طرف میز آشپزخانه به طرف دیگر از حرکات آکروباتیک استفاده می کند، بنابراین بچه ها باید به او آموزش می دهند که چگونه آرامش خود را حفظ کند. اسپورتاکس در یک کشتی هوایی بزرگ بر فراز آسمان لیزی تاون زندگی می کند که شامل تخت، غذا و سایر تجهیزات می باشد، از جمله امضایی از طرف جکی چان که اشاره به بازیگری اسچوینگ به عنوان شخصیت منفی در فیلم همسایه جاسوس دارد. تاریخچه شخصیت. در نمایشنامه اصلی ایسلندی با عنوان ("!Go LazyTown") که سریال تلویزیونی بر
با عنوان ("!Go LazyTown") که سریال تلویزیونی بر اساس آن ساخته شد، اسپورتاکس الفی با قدرت جادویی بود و تونیک آبی سرمه ای، شلوار سبز گشاد و یک کلاه بزرگ از جنس سوخته به تن داشت و ظاهر او همچنین شامل سبیل درشت و بلوند و ریش بزی می شد. اسپورتاکس در تمام حضورهایش به زبان ایسلندی، از جمله دوبله ایسلندی سریال تلویزیونی با نام وروجک ورزشکار شناخته می شود. در نمایش دوم با عنوان ( "Robbie Rotten in LazyTown" )، اسپورتاکس شباهت بیشتری به نسخه فعلی خود پیدا کرد. او با یک بالون هوای گرم به اطراف سفر می‌کرد و نسخه
با یک بالون هوای گرم به اطراف سفر می‌کرد و نسخه قهوه‌ای و زرد لباس فعلی‌ خود را پوشید، البته دارای یک کلاه بزرگ‌تر و گشادتر و یک تکه سینه مجسمه‌سازی شده بود. اسپورتاکس در این برنامه تلویزیونی یک لباس ورزشی آبی و سفید، یک جلیقه آبی، یک کلاه جوراب ساق بلند آبی با نوار سفید ضخیم و نوار مشکی نازک روی آن، عینک آبی روشن، چکمه‌های آبی تیره با خطوط قرمز، سیاه و سفید پوشیده بود و بند فلزی آبی روی بازوی خود و سبیل نوک تیز مشکی داشت. استقبال. اسپورتاکس تاکنون در چندین کمپین سلامت شرکت کرده است. در سال ۲۰۱۰، اسپورتاکس
کمپین سلامت شرکت کرده است. در سال ۲۰۱۰، اسپورتاکس و سپس میشل اوباما از مدرسه بروس مونرو در واشنگتن به عنوان بخشی از برنامه !Let's Move بازدید کردند. در سال ۲۰۱۲ اسپورتاکس از مرکز کودکان Wareham Wareham به عنوان بخشی از کمپین Change4Life در بریتانیا بازدید کرد. در سال ۲۰۱۳ اسپورتاکس تنها شخصیت از لیزی تاون بود که در یک کمپین ورزشی در اگیلستار و پورکارنس در ایسلند به عنوان بخشی از کمپین هفته تحرک اروپایی شرکت کرد. در سال ۲۰۰۶، ماگنوس اسچوینگ دیری کریستیانسون را به عنوان بدلکار برای نقش اسپورتاکس استخدام کرد.
به عنوان بدلکار برای نقش اسپورتاکس استخدام کرد. در سال ۲۰۱۴ دیری به طور کامل نقش اسپورتاکس را بر عهده گرفت، زیرا ماگنوس برای این نقش خیلی پیر شده بود.
ماتئی امانوئیلی سوکور (؛ ; – ) آهنگساز، رهبر ارکستر و کنشگر کمونیست ارمنی‌تبار اهل رومانی بود. زندگی‌نامه. ماتئی سوکور در ۱۵ سپتامبر ۱۹۰۸ در یاش به دنیا آمد، او فرزند امانوئیل سوکور () بود. ماتئی در بین سال‌های ۱۹۲۷–۱۹۲۹ در و در بین سال‌های ۱۹۳۰–۱۹۳۳ در تحصیل نمود. همسر وی Florica Ionescu بود. ماتئی عضو بود. سوکور بین سال‌های ۱۹۴۵ تا ۱۹۵۲ ریاست را برعهده داشت. او در ۳۰ مه ۱۹۸۰ در سن ۷۱ سالگی در بخارست درگذشت.
داویت سیمونی آباملیک (؛ ؛ – ) پرسنل نظامی اهل ارمنستان-روسیه بود. وی از اعضای دودمان آباملیک بود و در جنگ‌های علیه ناپلئون بناپارت (۱۸۰۵–۱۸۰۷ و ۱۸۱۲) شرکت نمود. وی برادر کوچکتر بود. زندگی‌نامه. وی در ۱۰ مارس ۱۷۷۴ به دنیا آمد . وی همچنین برنده جوایزی همچون پور لی میریت و نشان آنای مقدس (سنت آنا) شد. وی در ۲۳ اکتبر ۱۸۳۳ در سن ۵۹ سالگی در درسدن درگذشت.
سیمون آباملیک-لازارف (؛ ؛ – ) باستان‌شناس، زمین‌شناس و سازنده ارمنی‌تبار اهل امپراتوری روسیه بود. زندگی‌نامه. وی در ۱۲ نوامبر ۱۸۵۷ در مسکو به دنیا آمد . وی در ۱۹ سپتامبر ۱۹۱۶ در سن ۵۸ سالگی در کیسلوفودسک درگذشت و در به خاک سپرده شد.
هاکوپ ملکومیان (؛ ؛ – ) فرد نظامی ارمنی‌تبار اهل امپراتوری روسیه بود. زندگی‌نامه. وی در ۲۴ دسامبر ۱۸۸۵ در خرخان به دنیا آمد و از فارغ‌التحصیل گشت. وی همچنین برنده جوایزی همچون نشان پرچم سرخ شد. وی در ۳ ژوئیهٔ ۱۹۶۲ در سن ۷۶ سالگی در مسکو درگذشت.
گریگوری پتر بیستم قابرویان (؛ – ) کشیش کاتولیک ارمنی‌تبار اهل سوریه بود. کشیش کاتولیک ارمنی‌تبار اهل لبنان است که پاتریارک کلیسای کاتولیک کیلیکیه می‌باشد. زندگی‌نامه. وی در ۱۴ نوامبر ۱۹۳۴ در حلب به دنیا آمد وی در ۲۵ مه ۲۰۲۱ در سن ۸۶ سالگی در بیروت درگذشت.
خورن یکم پارویان (؛ ؛ زادنام مسروپ – ) کشیش ارمنی‌تبار اهل قبرس بود. وی جاثلیق سریر مقدس کیلیکیه بین سال‌های ۱۹۶۳ تا ۱۹۸۳ بود. زندگی‌نامه. وی در ۲۴ نوامبر ۱۹۱۴ در Adalia، اقامتگاهی در نزدیکی به دنیا آمد وی در ۹ فوریهٔ ۱۹۸۳ در سن ۶۸ سالگی در انطلیاس درگذشت.
گاربیس آپیریکیان (؛ ؛ – ۱۵ اکتبر ۲۰۲۴) خواننده، موسیقی‌دان و آهنگساز ارمنی‌تبار اهل فرانسه بود. زندگی. وی در سال ۱۹۲۶ در اسکندریه به دنیا آمد. وی برنده جوایزی همچون مدال موسس خورناتسی شد.وی در ۱۵ اکتبر ۲۰۲۴، در ۹۸ سالگی درگذشت.
پیتر جوکس ( ؛ زادهٔ ) مقاله‌نویس، وبلاگ‌نویس، نویسنده تلویزیونی و رادیویی، نمایشنامه‌نویس، منتقد ادبی و فیلم‌نامه‌نویس ارمنی‌تبار اهل بریتانیا است و از دهه ۱۹۸۰ میلادی تا کنو فعالیت می‌کند. زندگی‌نامه. وی در ۱۳ اکتبر ۱۹۶۰ در سوئیندون به دنیا آمد و از Queens' College, Cambridge و Aylesbury Grammar School فارغ‌التحصیل گشت. وی همچنین برنده جوایزی همچون شد.
مایکل جیان آرلن ( ؛ زادهٔ ) نویسنده، منتقدان تلویزیون و روزنامه‌نگار ارمنی‌تبار اهل ایالات متحده آمریکا است. وی عکاس خبری مجله لایف بود. زندگی‌نامه. وی در ۹ دسامبر ۱۹۳۰ در لندن به دنیا آمد و از کالج هاروارد فارغ‌التحصیل گشت. وی همچنین برنده جوایزی همچون جایزه ملی کتاب شد.
ماریا گیولغینا (؛ ؛ زادهٔ ) خواننده سوپرانو ارمنی‌تبار زاده جمهوری سوسیالیستی اوکراین شوروی است. وی از سال ۱۹۸۵ میلادی تا کنون مشغول فعالیت می‌باشد. زندگی‌نامه. وی با نام اصلی ماریا میتارجیان () در ۹ اوت ۱۹۵۹ در اودسا از پدری ارمنی و مادری اوکراینی به دنیا آمد.
مسروپ هاکوپ ست (؛ ؛ – ) مؤلف (پدیدآور)، و تاریخ‌نگار ارمنی‌تبار اهل هند بود. وی مدیر و استاد ارمنی کلاسیک در در کلکته بود. زندگی‌نامه. وی در ۱۵ مارس ۱۸۷۱ در نو جلفا، اصفهان به دنیا آمد وی در ۳۱ اکتبر ۱۹۳۹ در سن ۶۸ سالگی در کلکته درگذشت.
یوری والنتینوویچ کنوروزوف (؛ ۱۹ نوامبر ۱۹۲۲ – ۳۰ مارس ۱۹۹۹) زبان‌شناس، کتیبه‌شناس و مردم‌شناس شوروی و روس بود. او به‌سبب نقش کلیدی‌اش در رمزگشایی خط مایا، یعنی سامانهٔ نوشتاری تمدن مایا در آمریکای میانهٔ پیشاکلمبی، شناخته می‌شود. سال‌های آغازین زندگی. کنوروزوف در ۱۹ نوامبر ۱۹۲۲ در خارکوف زاده شد. پدر و مادرش روشنفکرانی روس بودند که در سال ۱۹۱۱ برای کار از سن پترزبورگ به خارکوف مهاجرت کرده بودند. پدرش در روستای یوجنی (که بعداً پیودنه نام گرفت) خانه‌ای برای خانواده ساخت، اما مادرش ترجیح داد برای زایمان به
خانواده ساخت، اما مادرش ترجیح داد برای زایمان به خارکوف برود تا از امکانات بیمارستانی بهره ببرد. مادربزرگ پدری‌اش، زابِل (۱۸۵۸–۱۹۲۶)، بازیگر تئاتر مشهوری در ارمنستان بود... کنوروزوف که در یوجنی بزرگ شد، از همان کودکی به گربه‌ها علاقه‌مند بود و این علاقه تا پایان عمرش ادامه داشت. او در مدرسه دانش‌آموزی سرسخت و تا حدی عجیب بود و پیشرفت متوسطی در برخی درس‌ها داشت؛ تا حدی که نزدیک بود به‌دلیل رفتار ناپسند اخراج شود. در پنج‌سالگی دچار آسیب شدید به سر شد که نزدیک بود بینایی‌اش را از دست بدهد. بااین‌حال، مشخص بود
بود بینایی‌اش را از دست بدهد. بااین‌حال، مشخص بود که از هوش و ذهنی کنجکاو برخوردار است؛ ویولنیست توانمندی بود، شعرهای عاشقانه می‌سرود و نقاشی‌هایی با دقت بالا می‌کشید. نمراتش در همهٔ دروس عالی بود، جز زبان و ادبیات اوکراینی. در سال ۱۹۴۰ و در ۱۷سالگی، کنوروزوف خارکوف را به مقصد مسکو ترک کرد و در دانشگاه دولتی مسکو وارد دانشکده تاریخ و رشتهٔ تازه‌تأسیس مردم‌نگاری شد... او ابتدا در زمینهٔ مصرشناسی تخصص گرفت... خدمت نظامی و «ماجرای برلین». برنامه‌های تحصیلی کنوروزوف خیلی زود با آغاز جنگ جهانی دوم و درگیری‌ها
خیلی زود با آغاز جنگ جهانی دوم و درگیری‌ها در جبهه شرقی در میانهٔ ۱۹۴۱ مختل شد. به‌دلیل وضعیت جسمانی ضعیف، او برای خدمت در ارتش شوروی مناسب تشخیص داده نشد؛ بااین‌حال، در سال‌های ۱۹۴۱ تا ۱۹۴۳ در مناطق اشغال‌شده از سوی آلمان زندگی کرد، جایی که ممکن بود او را مجبور به خدمت پشتیبانی در ارتش آلمان کنند. کنوروزوف توانست با جابه‌جایی مکرر از روستایی به روستای دیگر، از این خطر بگریزد و در آنجا به‌عنوان معلم مدرسه گذران زندگی کند. در سال ۱۹۴۳ از تیفوس جان سالم به‌در برد و در سپتامبر همان سال همراه خانواده به مسکو
برد و در سپتامبر همان سال همراه خانواده به مسکو گریخت. در آنجا دوباره به مصرشناسی در دانشگاه دولتی مسکو پرداخت. در ۱۹۴۴، به‌طور ناگهانی به خدمت نظامی فراخوانده شد، اما پدرش که سرهنگ ارتش شوروی بود، برای او کاری به‌عنوان اپراتور تلفن در یک واحد توپخانه‌ای نزدیک مسکو ترتیب داد. براساس افسانه‌ای مشهور، کنوروزوف و واحدش از پیشتازان ارتش سرخ در ورود به برلین بودند. در آنجا گفته می‌شود که او به‌طور اتفاقی کتابی پیدا کرد که بعدها جرقهٔ علاقه‌اش به رمزگشایی خط مایا را زد. این روایت بارها بازگویی شده، به‌ویژه پس از
را زد. این روایت بارها بازگویی شده، به‌ویژه پس از انتشار کتاب مایکل دی. کو با عنوان "رمزگشایی خط مایا" در سال ۱۹۹۲. بر پایهٔ این داستان، کنوروزوف در برلین وارد کتابخانهٔ ملی شد درحالی‌که آتش‌گرفته بود، و توانست نسخه‌ای نادر از کتابی را نجات دهد که شامل تصویرهایی از سه کدکس مایای شناخته‌شدهٔ آن زمان بود: درسدن، مادرید و پاریس... گفته می‌شود او این کتاب را با خود به مسکو برد و پژوهش‌های پیشگامانه‌اش دربارهٔ خط مایا را بر پایهٔ آن آغاز کرد. بااین‌حال، بسیاری از جزئیات زندگی کنوروزوف در دوران جنگ روشن نیست.
از جزئیات زندگی کنوروزوف در دوران جنگ روشن نیست. شاگردش گالینا یرشووا نتوانست هیچ مدرکی پیدا کند که او بین ۱۹۴۳ تا ۱۹۴۵ از استان مسکو خارج شده باشد. خود کنوروزوف نیز در مصاحبه‌ای یک سال پیش از مرگش، افسانهٔ برلین را رد کرد. او به هری کتتونن، کتیبه‌شناس مایاشناس گفت: متأسفانه سوءتفاهمی پیش آمد: من دربارهٔ پیدا کردن کتاب‌هایی در یک کتابخانهٔ برلین با همکارم مایکل کو صحبت کرده بودم، ولی او درست متوجه نشد. کتابخانه در آتش نبود. کتاب‌ها در جعبه‌هایی بسته‌بندی‌شده بودند تا به جای دیگری فرستاده شوند. آلمانی‌ها
بودند تا به جای دیگری فرستاده شوند. آلمانی‌ها آن‌ها را آماده کرده بودند، اما چون وقت جابه‌جایی نداشتند، جعبه‌ها به مسکو برده شد. ادامهٔ تحصیل. در پاییز ۱۹۴۵، پس از پایان جنگ جهانی دوم، کنوروزوف به دانشگاه دولتی مسکو بازگشت تا تحصیلات کارشناسی خود را در رشتهٔ مردم‌نگاری به پایان برساند. او پژوهش در مصرشناسی را از سر گرفت و همچنین به مطالعات تطبیقی در حوزه‌هایی مانند چین‌شناسی پرداخت. او علاقه و توانایی ویژه‌ای در بررسی زبان‌ها و سامانه‌های نوشتاری باستانی، به‌ویژه خط هیروگلیف مصر باستان نشان داد و همچنین به
خط هیروگلیف مصر باستان نشان داد و همچنین به ادبیات عربی و ژاپنی قرون وسطی می‌پرداخت. به گفتهٔ هم‌اتاقی‌اش سویان واینشتاین، کنوروزوف تمام وقت خود را وقف مطالعه می‌کرد و همهٔ کمک‌هزینه‌اش را صرف خرید کتاب می‌کرد و با کمترین خوراک تا دریافت کمک‌هزینهٔ بعدی دوام می‌آورد... در دوران دانشجویی در دانشگاه دولتی مسکو، کنوروزوف در مؤسسهٔ قوم‌نگاری و انسان‌شناسی نیکلای میکلخو-ماکلای (IEA) وابسته به آکادمی علوم شوروی مشغول به کار شد. یافته‌های پژوهشی بعدی او در قالب انتشارات همین مؤسسه منتشر شد. در چارچوب برنامهٔ
انتشارات همین مؤسسه منتشر شد. در چارچوب برنامهٔ آموزشی قوم‌نگاری، کنوروزوف چند ماهی را در قالب هیئتی میدانی در جمهوری‌های ازبکستان و ترکمنستان شوروی (که پیش‌تر جمهوری خلق خوارزم نام داشتند و بعدها پس از فروپاشی شوروی در سال ۱۹۹۱ به کشورهای مستقل تبدیل شدند) گذراند. هدف رسمی این سفر، بررسی تأثیر توسعه‌طلبی روسیه و تحولات نوین بر جوامع کوچ‌نشین این مناطق مرزی و دوردست اتحاد شوروی بود. در آن زمان، تمرکز مطالعاتی کنوروزوف هنوز بر خط مایا نبود. این جهت‌گیری در سال ۱۹۴۷ تغییر کرد، زمانی‌که او به پیشنهاد استادش،
۱۹۴۷ تغییر کرد، زمانی‌که او به پیشنهاد استادش، پایان‌نامه‌ای دربارهٔ «الفبای دیه‌گو د لاندا» نوشت؛ متنی که در آن دیه‌گو د لاندا، اسقف اسپانیایی سدهٔ شانزدهم، ادعا کرده بود الفبای اسپانیایی را به معادل‌های هیروگلیفی مایا برگردانده است. لاندا که در دوران مأموریتش در یوکاتان همهٔ کدکس‌های تمدن مایا را که یافت، نابود کرده بود، این «الفبا» را در کتابی به‌نام "Relación de las Cosas de Yucatán" آورد تا اعمالش را پس از بازگرداندن به اسپانیا و محاکمه، توجیه کند. نسخهٔ اصلی این اثر از میان رفته بود و تنها در دههٔ
اصلی این اثر از میان رفته بود و تنها در دههٔ ۱۸۶۰ بود که نسخه‌ای خلاصه‌شده از آن را شارل اتین براسور دو بوربور، پژوهشگر فرانسوی، در بایگانی آکادمی سلطنتی اسپانیا یافت. از آنجا که «الفبای» لاندا متناقض و نامشخص به نظر می‌رسید (برای برخی حروف چند نگاره آورده شده بود و برخی نشانه‌ها در کتیبه‌های بازمانده شناخته‌شده نبودند)، تلاش‌های پیشین برای استفاده از آن در رمزگشایی خط مایا بی‌نتیجه مانده بودند. پژوهش کلیدی. در سال ۱۹۵۲، کنوروزوف ۳۰ ساله مقاله‌ای منتشر کرد که بعدها به یکی از آثار بنیادین در این حوزه بدل
که بعدها به یکی از آثار بنیادین در این حوزه بدل شد: "خط باستانی آمریکای مرکزی" (به روسی: "Древняя письменность Центральной Америки"). در این مقاله، او مطرح کرد که خط‌های باستانی مانند هیروگلیف‌های مصری و خط میخی – که غالباً به‌عنوان نظام‌های لوگویی یا ایده‌نگار در نظر گرفته می‌شدند – در واقع عناصر آوایی قابل‌توجهی دارند. یعنی بسیاری از نمادها نه تنها واژه یا مفهوم، بلکه آواهایی از زبان گفتاری را نیز نمایندگی می‌کردند؛ و این سامانه‌ها ممکن است ساختاری الفبایی یا سیلاب‌نگارانه نیز داشته باشند که درک آن‌ها
یا سیلاب‌نگارانه نیز داشته باشند که درک آن‌ها می‌تواند به رمزگشایی کمک کند. اگرچه این دیدگاه تا آن زمان دربارهٔ خط‌هایی مانند هیروگلیف مصری (با رمزگشایی آغازشده توسط ژان-فرانسوا شامپولین در ۱۸۲۲ با سنگ روزتا) پذیرفته شده بود، اما باور رایج دربارهٔ خط مایا این بود که فاقد چنین ویژگی‌هایی است. اما کنوروزوف با اتکا به زبان‌شناسی تطبیقی نتیجه گرفت که خط مایا نیز از این قاعده مستثنا نیست و نظام‌های صرفاً لوگویی یا ایده‌نگار در عمل وجود ندارند. بینش کلیدی کنوروزوف آن بود که نشانه‌های ارائه‌شده در «الفبای لاندا»
آن بود که نشانه‌های ارائه‌شده در «الفبای لاندا» را نه به‌عنوان یک الفبا، بلکه به‌عنوان سیلاب‌نگاره تفسیر کند. شاید او نخستین کسی نبود که چنین دیدگاهی را مطرح کرد، اما دلایل و شواهد او متقاعدکننده‌ترین نمونه بود. برای نمونه، زمانی‌که لاندا از یکی از آگاهان بومی خواست معادل حرف «b» اسپانیایی را بنویسد، آن فرد مایایی در واقع نگاره‌ای را نوشت که برابر با سیلاب /be/ در زبان او بود. کنوروزوف اگرچه بر پایهٔ این تحلیل رمزگشایی‌های چندانی ارائه نکرد، اما معتقد بود این رویکرد کلید فهم خط مایاست. در واقع، «الفبای
این رویکرد کلید فهم خط مایاست. در واقع، «الفبای لاندا» نقش سنگ روزتا را برای رمزگشایی خط مایا بازی کرد. او همچنین اصل مهم دیگری به نام هم‌آوایی (synharmony) مطرح کرد: واژه‌ها یا سیلاب‌های CVC (هم‌خوان-واکه-هم‌خوان) در مایا، غالباً با دو سیلاب CV بازنمایی می‌شدند (مثلاً CV-CV)، که در آن، واکهٔ سیلاب دوم نادیده گرفته می‌شد، اما با نخستین واکه هماهنگ بود. تحلیل‌های بعدی نشان دادند که این اصل عمدتاً درست است. واکنش‌ها به پژوهش او. پس از انتشار این مقاله از پژوهشگری نسبتاً ناشناخته، کنوروزوف با انتقادهای سخت و
نسبتاً ناشناخته، کنوروزوف با انتقادهای سخت و گاه تحقیرآمیز روبه‌رو شد. جی. اریک اس. تامپسون، پژوهشگر نامدار بریتانیایی و مایاشناس برجستهٔ آن زمان، رهبری این حمله را برعهده گرفت. تامپسون به‌شدت با نظریه‌های آوایی مخالف بود و پژوهش‌هایش بر این باور استوار بودند که نگاره‌های مایا نه تاریخ، بلکه مفاهیم ایده‌نگارانه را منتقل می‌کنند. دیدگاه او تا مدتی در این حوزه غالب ماند و بسیاری از پژوهشگران از او پیروی کردند. به‌گفتهٔ مایکل دی. کو، «در زمان حیات تامپسون، کمتر کسی در میان مایاشناسان جرئت می‌کرد در مورد
کمتر کسی در میان مایاشناسان جرئت می‌کرد در مورد نظریه‌های کنوروزوف یا حتی دیگر موضوعات، با او مخالفت کند.» به همین سبب، رمزگشایی خط مایا بسیار دیرتر از خطوطی چون مصری یا خط میخی هیتی انجام شد و تنها پس از مرگ تامپسون در ۱۹۷۵ بود که این روند شتاب گرفت. افزون بر این، مقالهٔ کنوروزوف در اوج جنگ سرد منتشر شد و بسیاری تلاش کردند آن را مبتنی بر ایدئولوژی مارکسیستی-لنینیستی یا تبلیغات سیاسی جلوه دهند. در مقدمهٔ مقاله‌اش، سردبیر نشریه عباراتی تبلیغاتی دربارهٔ برتری مدل علمی دولتی شوروی گنجاند. بااین‌حال، برخلاف
مدل علمی دولتی شوروی گنجاند. بااین‌حال، برخلاف ادعای برخی منتقدان، کنوروزوف خود هیچ‌گاه در نوشته‌هایش از چنین لحن یا تبلیغاتی استفاده نکرد. پیشرفت در رمزگشایی. کنوروزوف در ۱۹۶۳ با نگارش مونوگرافی خط مردمان مایا و سپس در ۱۹۷۵ با انتشار "نسخه‌های خطی هیروگلیفی مایا"، روش‌های خود را گسترش داد و ترجمه‌هایی از متون مایا ارائه کرد. در دههٔ ۱۹۶۰، پژوهشگران دیگری به توسعهٔ نظریه‌های کنوروزوف پرداختند. کار میدانی آن‌ها و بررسی کتیبه‌های بازمانده نشان داد که نگاره‌های مایا فقط شامل اطلاعات تقویمی یا نجومی نبودند،
مایا فقط شامل اطلاعات تقویمی یا نجومی نبودند، بلکه رویدادهای تاریخی را نیز ثبت می‌کردند. تاتیانا پروسکوریاف، پژوهشگر روس‌تبار مقیم آمریکا، در این زمینه پیشگام بود و حتی توانست تامپسون و دیگر شکاکان را قانع کند. دیگر حامیان زودهنگام رویکرد آوایی شامل مایکل دی. کو و دیوید کلی بودند. اگرچه در ابتدا در اقلیت بودند، اما با گذشت زمان و افزایش شواهد، نظریه‌شان مقبولیت بیشتری یافت. در دهه‌های بعدی، پروسکوریاف و دیگران با استفاده از یافته‌های کنوروزوف و روش‌های جدید، رمزگشایی‌های بیشتری انجام دادند. یک دستاورد مهم
رمزگشایی‌های بیشتری انجام دادند. یک دستاورد مهم در کنفرانس نخست «میزگرد پالِنکه» در سال ۱۹۷۳ حاصل شد، زمانی‌که با استفاده از روش سیلابی موفق شدند فهرستی از حاکمان پیشین این شهر مایایی را بخوانند. در دهه‌های بعدی، رمزگشایی بسیاری از کتیبه‌ها ممکن شد. بیشتر دستاوردهای زبان‌شناسی مایایی به دستاوردهای نخستین کنوروزوف بازمی‌گردد. به‌گفتهٔ پروفسور کو، «یوری کنوروزوف، کسی که هیچ‌گاه تا دههٔ ۱۹۸۰ نه ویرانه‌ای از تمدن مایا را دیده بود و نه حتی کتیبه‌ای واقعی را لمس کرده بود، با وجود تمام موانع، رمزگشایی خط