payamvha/North_RAG huggingface dataset:
ه‍.ش/۱۹۸۸ م کتابی با عنوان دیوان العشق، شعر حافظ الشیرازی در تهران به چاپ رساند. این کتاب ۳۰ غزل حافظ همراه با ترجمهٔ منظوم به عربی را دربرمی‌گیرد. محمدعلی شمس‌الدین شاعر لبنانی از آخرین کسانی است که به حافظ توجه کرده است. از آثار او کتاب شیرازیات است که در سال ۱۳۸۴ ه‍.ش/۲۰۰۵ م هم‌زمان با همایش حافظ در نگاه ادیبان عرب در بیروت چاپ شد. این کتاب شامل ترجمهٔ ۷۵ غزل از حافظ است. واپسین ترجمهٔ شعر حافظ به عربی اثر عمر محمد شبلی است که در مجلهٔ شیراز معرفی شده است. شبلی دیوان حافظ را با عنوان حافظ الشیرازی
است. شبلی دیوان حافظ را با عنوان حافظ الشیرازی بالعربیة شعراً ترجمه کرده و جلد نخستش را به مجلهٔ شیراز فرستاده است. او وعدهٔ ارسال جلد دوم را نیز داده است. احمد زکی ابوشادی نیز ۶۵ رباعی از رباعیات منسوب به حافظ را از نسخهٔ ترجمهٔ انگلیسی گرانمر بنگ در سال ۱۹۱۶ م به عربی ترجمه کرده است. ستاد ادبی دانشگاهی سوری-ایرانی نادر نظام تهرانی در سال ۱۳۹۹ش/۲۰۲۰ م دیوان حافظ را به عربی با عنوان «» ترجمه و چاپ کرد. ترکی عثمانی. عبدالباقی گولپینارلی (د. ۱۹۸۲ م) از ایران‌شناسانِ نامدار، در سال ۱۹۴۴ م، "دیوانِ" حافظ را
نامدار، در سال ۱۹۴۴ م، "دیوانِ" حافظ را براساسِ نسخهٔ ۳۹۴۵ کتابخانهٔ ایاصوفیه در استانبول به‌تاریخ ۸۱۳ ه‍.ق و مقابله با نسخهٔ عبدالرحیم خلخالی چاپ‌شده در ۱۳۰۶ ه‍.ش، به‌همراه مقدمه‌ای مفصل و پیوست‌هایی به ترکی استانبولی ترجمه کرد که چندین بار چاپ شده است. زبان‌های شبه‌قاره. بسیاری از مردمِ شبه‌قارهٔ هند تا اوایلِ سدهٔ نوزدهمِ میلادی از زبان فارسی به‌عنوانِ زبانِ علمی و ادبی، و نیز از آثارِ فارسی استفاده می‌کردند. با گذشتِ زمان و رسیدن به میانه‌های این سده و کاهشِ شمارِ مخاطبانِ فارسی، نیاز به ترجمهٔ آثارِ
کاهشِ شمارِ مخاطبانِ فارسی، نیاز به ترجمهٔ آثارِ ادبیاتِ فارسی به زبان‌های بومیِ شبه‌قاره احساس شد. انگلیسی. با توجه به شواهد، پس از ترجمهٔ لاتینِ گزیده‌ای از "دیوان" از سوی فِرانسیس مِنینْسْکی و ترجمهٔ لاتینِ غزلِ نخستِ "دیوان" به‌دست توماس هایْد، ویلیام جونْز نخستین کسی بود که بخشی از اشعارِ حافظ را به انگلیسی ترجمه کرد. او ۹ غزل، یک قطعه، یک رباعی و ابیاتی پراکنده را ترجمه کرد. او غزلِ «تُرکِ شیرازی» را به‌عنوانِ ترانه‌ای فارسی، هم به نثر و هم به نظم درآورد. نخستین کسی هم که ترجمهٔ فرانسویِ شعرِ حافظ را
نخستین کسی هم که ترجمهٔ فرانسویِ شعرِ حافظ را انجام داد، همو بود. این ترجمه، مقدمه‌ای برای مترجمانِ بعدی شد. در ادامه در سدهٔ هجدهم میلادی، ترجمهٔ قابل توجهِ دیگری انجام نشد، به‌جز ترجمهٔ جان نات که شایان توجه است. اما از ابتدای سدهٔ نوزدهمِ میلادی، اشعارِ حافظ بیشترین ترجمه را در میانِ آثارِ شاعرانِ فارسی به خود اختصاص داد. حضورِ انگلیسی‌ها در هند سببِ توجه و علاقهٔ آنان به زبان و ادبِ فارسی شد و در این میان ترجمهٔ اشعارِ حافظ، نشانهٔ نوعی برتریِ ادبی و فرهیختگی بود؛ به‌عنوان نمونه، جرج کرزن، ترجمهٔ
و فرهیختگی بود؛ به‌عنوان نمونه، جرج کرزن، ترجمهٔ ناهمگونی از غزلی از حافظ را در کتابش به‌نام "ایران و قضیهٔ ایران" جای داد. در عصرِ حاضر، علاقه به حافظ در بعضی جهات افزایش یافته است. رویکردِ مترجمانِ شعرِ حافظ به انگلیسی، دارای ابعاد و اشکالِ گوناگونی است: ۱. از نظرِ کمّیت: ترجمهٔ انگلیسی "دیوانِ" حافظ از یک بیت تا کلِ "دیوان" را دربرمی‌گیرد. ترجمه‌های محدود در چند بیت یا غزل، در روزنامه‌ها و مجلاتِ تخصصی چاپ، و ترجمهٔ تعدادِ بیشتری غزل یا قطعهْ جداگانه منتشر می‌شد. توماس فورد، ، الیستر الیت، ، توماس لو، و
می‌شد. توماس فورد، ، الیستر الیت، ، توماس لو، و یوهانس دوبروین هر یک، یک غزل و ویلیام اوزلی و حسین نصر هر کدام دو غزل ترجمه کرده‌اند. ۲. از نظرِ نظم و نثر: ترجمه‌های منظومِ "دیوان" بیش از ترجمه‌های منثور بوده است. بااین‌حال بعضی از مترجمان بر این باور بوده‌اند که ترجمهٔ منثور، توانایی بهتری برای شناساندنِ حافظ و اندیشه‌هایش به انگلیسی‌زبانان دارد. نیز ترجمه‌های منثور و منظوم هم دارای سبک‌های کهنه و هم سبک‌های معمول‌تر و نزدیک‌تر به زمان هستند و کیفیتِ کهنگی با گذشتِ زمان کمتر می‌شود. ۳. از نظرِ آزادی در
با گذشتِ زمان کمتر می‌شود. ۳. از نظرِ آزادی در ترجمه: مترجمانِ "دیوانِ" حافظ به دو شیوهٔ منظوم و منثور این کار را کرده‌اند و بدین ترتیب، این دو گونه ترجمه در امتدادِ تقابلِ دو نگاهِ «تحت‌اللفظی» و «آزاد» قرار گرفته‌اند. ترجمهٔ تحت‌اللفظی که به‌خاطرِ رعایتِ امانت نسبت به اصلِ شعر است، در ترجمه‌های منثور بیشتر انجام شده است. بعضی مترجمان سعی در قافیه‌پردازی داشته‌اند و بعضی آن را رها کرده‌اند. وزن‌های انتخابی در ترجمه‌های منظوم، عروضی و کمّی نیست و هِجایی و بر اساسِ تکیهٔ صداهای کلمات در هر مصراع است. بعضی
بر اساسِ تکیهٔ صداهای کلمات در هر مصراع است. بعضی چنان در ترجمهْ خود را آزاد کرده‌اند که به‌سختی می‌توان غزلِ ترجمه‌شده را تشخیص داد. در مقابل، دیگران کوشیده‌اند تا امانتدار باشند اما ترجمه‌شان به‌خاطرِ اشتباه‌خوانی یا فهمِ نادرستِ یک یا چند واژهٔ مهم، نادرست است. ترجمه‌های گوناگون و بسیارِ اشعارِ حافظ را در سه دسته می‌توان دسته‌بندی کرد. دستهٔ نخست گروهی از مترجمان هستند که مناسب‌ترین گونه برای ارائهٔ شعرِ حافظ به خوانندهٔ انگلیسی را نثر دانسته‌اند. بعضی از آنان، ترجمه‌های تحت‌اللّفظی ارائه می‌دهند و
از آنان، ترجمه‌های تحت‌اللّفظی ارائه می‌دهند و هدف‌شان ترجمه‌هایی امانتدار برای دانشجویانِ ادبیات فارسی است. ترجمهٔ کاملِ "دیوانِ" حافظ از هِنری ویلْبِرفورْس کِلارْک نمونه‌ای از این‌گونه ترجمهٔ خشک و بی‌روح است. تفسیری کاملاً صوفیانه که یادداشت‌های فراوانی با اطلاعاتِ فراوانِ غیرقابلِ فهم و نالازم دارد و از ویژگی‌های شاعرانهٔ اصلیِ شعر بازمی‌دارد. تقریباً همهٔ مترجمانِ شعرِ حافظ در این دسته بر این اعتقادند که حسِ شعر را در نثر با دقتِ بیشتری می‌توان بیان کرد. بااین‌حال، استدلالِ ظریف‌تری نیز وجود دارد و آن
بااین‌حال، استدلالِ ظریف‌تری نیز وجود دارد و آن این است که ترجمه به نظمِ انگلیسی، مجموعه‌ای از قراردادهای نامناسب و بیگانه را بر شعرِ حافظ تحمیل می‌کند. ادوارد بایلز کاول — که بهترین ترجمه‌هایش از حافظ به نثر است — می‌گوید: «ما بر اشعارِ حافظ جامهٔ قافیه نپوشاندیم، ترجیح می‌دهیم تا آنها را به شکلِ ابهام‌آمیز باقی بگذاریم، بدون اینکه تحت تأثیرِ فُرمی دلخواه از ترجمه قرار دهیم. ترجمهٔ ما کاملاً تحت‌اللفظی است چرا که ما می‌خواستیم اشعارِ حافظ را آن‌گونه که هست به خواننده عرضه کنیم.» در میانِ ترجمه‌های منثور،
به خواننده عرضه کنیم.» در میانِ ترجمه‌های منثور، که شاید شایستهٔ توجهِ بیشتری هستند، ترجمه‌هایی هستند که جونز آنها را «نثری معتدل، اما بی‌روح» می‌نامد. در این ترجمه‌ها، مترجم توسط قافیه و وزن محدود نمی‌شود، بلکه روانی و خوش‌آهنگی را ارائه می‌دهد. بعضی از ترجمه‌های جونز و نیز ترجمه‌های و نمونه‌هایی از این نوع هستند. نثرِ آهنگینِ آنها می‌خواهد به نوعی شعرِ منثور، با نزدیکی به نثرِ نسخهٔ مجازِ کتاب مقدس بپردازد. متأسفانه بسیاری از این مترجمان با صُوَرِ خیالِ شعرِ اصلی، بیش از اندازه آزادانه برخورد کرده‌اند،
شعرِ اصلی، بیش از اندازه آزادانه برخورد کرده‌اند، که گاهی به آمیخته‌ای گیج‌کننده از پیوند دادنِ بی‌ربطِ لفظ و تصویر منجر شده است. دستهٔ دوم ترجمه‌های منظومند که بیشتر ترجمه‌های شعرِ حافظ را دربرمی‌گیرند. سه نوع ترجمهٔ متفاوتْ قابل تشخیص‌اند. دستهٔ نخست، ترجمه‌هایی که سعی در تقلید از قافیه و وزنِ اصلیِ شعر دارند. این نوع ترجمه را «بندبازی ادبی» می‌نامند. تنها سه مترجمِ "دیوانِ" حافظ این گونه را به‌کار گرفته‌اند: والتر لیف، و پل اسمیت. در اعمالِ «بندبازی ادبی» تنها نفرِ نخست موفق شده تا از سقوط جلوگیری کند،
تنها نفرِ نخست موفق شده تا از سقوط جلوگیری کند، اما نفر دوم و سوم سقوطِ بسیار سنگینی را پشت سر گذاشتند. درواقع، کارِ لیف قطعهٔ ادبیِ کاملاً هوشمندانه‌ای است که بسیاری از ویژگی‌های صوریِ اصلِ شعر را بازتولید می‌کند، و درعین‌حال مراقبت می‌کند تا به اندازهٔ بیشترِ ترجمه‌ها در قالب‌های شعرِ آزاد، به اصلِ اشعار وفادار باشد. از سوی دیگر، نسخهٔ پین هشداری شدید نسبت به این نوع ترجمه است. ترجمهٔ پین به‌شدت نامطبوع و در بعضی موارد، به‌خاطر استفاده از عباراتِ کهن و نازک‌خیالانهٔ شاعرانه، تقریباً نامفهوم شده است.
و نازک‌خیالانهٔ شاعرانه، تقریباً نامفهوم شده است. اسمیت کوشیده تا مانند پین کلِ "دیوان" را ترجمه کند. او در ترجمه‌اش بسیار وامدارِ گذشتگان است. اسمیت نیز مانند پین، حافظ را با فرم‌های غزلِ انگلیسی آزار می‌دهد، که نتیجه‌اش مانند نسخهٔ پین، به همان اندازه غیرجذاب و ناموفق — و درواقع غیرقابلِ خواندن — است. مترجمانِ بسیاری تلاش کرده‌اند تا شعرِ حافظ را در فرم‌های منظومِ انگلیسیِ آشناتری ترجمه کنند. مشکلِ اصلی در اینجا موضوعی است که کاول بیان کرده است — و پیتر ایوری و نیز قویاً آن را بیان کرده‌اند — و معتقدند
ایوری و نیز قویاً آن را بیان کرده‌اند — و معتقدند «کاربردِ قالب‌های منظومِ (استنزا) شعرِ کلاسیکِ انگلیسی ناگزیر به تحمیلِ مفاهیمِ فرمی می‌شود که ... برای مشرق‌زمینْ بیگانه است». روشن است که در پشتِ این دو سنتِ ادبی، اساساً اصولِ زیبایی‌شناسیِ متفاوتی وجود دارد، حتی «تصوراتِ فرمیِ» متناقض در طرح و وحدتِ شاعرانه. بسیاری از مترجمان در این زمینه سعی کرده‌اند تا بر اساسِ درکِ خود از نظریهٔ ادبیِ کلاسیکِ غربی، شاعرِ ایرانی را قضاوت کنند، بنابراین احساس کردند که باید براساسِ اثرِ وی «ارتقا یابند». به‌باورِ
که باید براساسِ اثرِ وی «ارتقا یابند». به‌باورِ الکساندر راجرز این اشعار «به‌ظاهر مانندِ چهل‌تکه‌ای هستند که از ارزش‌شان به منزلهٔ آثارِ ادبی، بسیار کاسته می‌شود». هرمن بیکنل اطمینان دارد که «در بسیاری از غزل‌های حافظ» وحدتی وجود ندارد. صریح‌ترین بیانِ چنین عقیده‌ای از است که درحقیقت با اصلِ شعرْ آشنایی نداشت و به نسخه‌های کلارک و پین متکی بود. او نسبت به برتریِ شعرِ کلاسیک اطمینان داشت و بدین ترتیب اعلام می‌کند که «من سعی کردم با انتخابِ آن اشعاری که بیشترین انسجام و ارتباطِ معنایی را داشتند، و با افزودنِ
انسجام و ارتباطِ معنایی را داشتند، و با افزودنِ پیوندهای تفسیریِ شخصی، و انتخاب و پرداختِ مهم‌ترین موضوع از دو یا سه موضوعِ مختلف که غالباً در یک غزل وجود دارند، بر این مشکلِ ناخوشایند غلبه کنم.» ترجمه‌های لوگالی‌ین در قالبِ استنزایی با وزن و قافیهٔ متنوع هستند. مترجمانی که تصمیم به استفاده از فرمِ استنزای انگلیسی گرفتند، «ترانهٔ فارسیِ» جونز را به‌عنوانِ الگویی در دسترس داشتند. جونز هر بیت را در استنزایی شش خطی ترجمه می‌کند. او در ترجمهٔ منثورش از شعر، اصلِ شعر را با حذف و اضافه‌های شدیدی تغییر می‌دهد، و
شعر را با حذف و اضافه‌های شدیدی تغییر می‌دهد، و وضوحِ صُوَرِ خیال در اصلِ شعر را می‌آلاید و آن را بی‌اهمیت می‌پندارد. متأسفانه تقریباً همهٔ مترجمانی که این روش را انتخاب کرده‌اند، در این زمینه از جونز پیروی کرده‌اند؛ تنها یک استثنای ممتاز وجود دارد و آن ترجمه‌های گرترود بل است. این نسخه هنوز هم شفاف‌ترین، آهنگین‌ترین و دقیق‌ترین ترجمه‌های منظومِ شعرِ حافظ به انگلیسی است. از دیگر فرم‌های منظومِ انگلیسی که بسیار موردِ استفاده قرار گرفته، نوعی رباعیِ آیمبیکِ هشت هجاییِ وتدی است. در میان ترجمه‌ها به این فرم،
هشت هجاییِ وتدی است. در میان ترجمه‌ها به این فرم، ترجمه‌های کلنل فرانک مونتاگ روندال در تقلید از تک‌قافیهٔ شعرِ حافظ موفق بوده است. عدمِ تمایل به تحمیلِ یک فرمِ خارجی بر غزلِ کلاسیکِ فارسی، بعضی مترجمانِ مدرن را به استفاده از قالبِ شعرِ آزاد ترغیب کرده است. برخی از ترجمه‌های اولیه در شعرِ آزاد حتی نمی‌توانند جلوه‌ای از عظمتِ شعرِ حافظ را ارائه دهند. در میان ترجمه‌های اخیر، ترجمه‌های آربری و هیث–استابس احتمالاً بهترین ترجمه‌های شعرِ آزاد هستند. آنان هر بیت را در قالبِ بیتی بی‌قافیهٔ غیرمتشکل از خطوطِ شش
را در قالبِ بیتی بی‌قافیهٔ غیرمتشکل از خطوطِ شش هجایی ارائه می‌دهند که برخی از ظرایفِ تقارنِ شعرِ حافظ را حفظ می‌کند. دستهٔ سومِ ترجمه‌ها — اگرچه نمی‌توان آنها را دقیقاً ترجمه نامید — ترجمه‌هایی هستند که نویسنده نه تنها در تغییرِ کلمات و معنای اصلی به خود آزادی می‌دهد، بلکه در بیانِ آنها به شکلِ دلخواه نیز آزادی دارد. این نوع ترجمه امروز، «اقتباس» یا «ترجمهٔ خلاق» خوانده می‌شود. مترجمانِ بسیاری سعی کرده‌اند از مترجمِ نامدار، ادوارد فیتزجرالد تقلید، و شعرِ حافظ را در قالبِ رباعی ارائه کنند. یکی از این
حافظ را در قالبِ رباعی ارائه کنند. یکی از این مترجمان می‌نویسد: «من گهگاه موضوعاتِ آمده در یک غزل را در یک رباعی یا چند بیت بیان کرده‌ام.» در میانِ مقلدانِ حافظ سه چهرهٔ برجسته وجود دارند، رینولد نیکلسون، و بازیل بانتینگ؛ غزلیاتِ بریجز و حافظیاتِ بانتینگ، هردو ترجمه‌های ممتازی هستند و در برابرِ ترجمه‌های تحت‌اللفظیِ امانتدارانه، عظمتِ شعرِ حافظ را بسیار بهتر انتقال می‌دهند. مسئلهٔ دیگر در بعضی از ترجمه‌ها، خشک و بی‌روح بودنِ آنهاست. مترجمانِ "دیوان" از گروه‌های مختلفِ اجتماعی بوده‌اند از ادیب و شاعر و
گروه‌های مختلفِ اجتماعی بوده‌اند از ادیب و شاعر و روزنامه‌نگار تا قاضی، پزشک، جراح، معلم، استاد دانشگاه، دیپلمات، کشیش، بازرگان، بانکدار و حسابدارِ عالی‌رتبه. این گستردگی به‌سبب آن است که بعضی از مترجمان — به‌ویژه بعضی از نخستین آنان — مأمورانِ سیاسی و نظامی در هند بوده‌اند و از همین طریق با حافظ آشنا شده‌اند. بعضی از مترجمان نیز غیرانگلیسی‌هایی بوده‌اند که تسلط‌شان بر انگلیسی، سببِ تواناییِ ترجمهٔ اشعارِ حافظ شده است، مانند اهالیِ هند یا ایرانیانِ خارج از ایران. در بعضی از این ترجمه‌ها، مقدمه‌های مفصلی
ایران. در بعضی از این ترجمه‌ها، مقدمه‌های مفصلی دربارهٔ حافظ و اندیشه‌اش، دیدگاه‌های فلسفی، تَصَوُّفِ ایرانی، آرایه‌های ادبی و وزن‌های شعرِ فارسی یا یادداشت‌ها و حاشیه‌هایی بر ابیاتِ ترجمه‌شده از سوی مترجمانْ نوشته شده است. سدهٔ بیستمِ میلادی شاهدِ ظهورِ نوعِ دیگری از مترجمان، یعنی محقق-مترجم بود. این دسته از مترجمان عموماً شعرِ حافظ را به انگلیسی ترجمه کرده‌اند تا از استدلال یا تفسیرِ خویش حمایت کنند. در میان آنان، ایرج بشیری، مایکل کریگ هیلمن، جولی اسکات میثمی و نمونه‌های برجسته‌ای هستند. کارِ آنان
میثمی و نمونه‌های برجسته‌ای هستند. کارِ آنان به‌اندازهٔ مترجمانِ پیشینْ متنوع است، اما ترجمه‌هاشان در قالبِ آزاد و به انگلیسیِ ساده ارائه می‌شود. فراتر از انتخابِ قالب و مسئلهٔ برقراریِ ارتباط در یک ساختارِ ادبی و شیوهٔ ادبیِ مبانیِ زیبایی‌شناسیِ یک سبکِ متفاوت، مترجمانِ حافظ مجبور شده‌اند با جلوهٔ صوفیانه — یا غیرصوفیانه — در شعرِ او مواجه شوند. بعضی مانند پین و لوگالین، حافظ را صوفی ندانسته‌اند؛ اما بیشترِ مترجمان سعی کرده‌اند او را به‌عنوانِ شاعری عارف معرفی کنند. علاقهٔ غربیانِ متأخر به تصوف، سببِ
معرفی کنند. علاقهٔ غربیانِ متأخر به تصوف، سببِ ترجمه‌هایی در این زمینه شده است، مانند ترجمه‌های مایکل بویلن، الیزابت ت. گری جونیور، و رضا صابری. چندبُعدی بودنِ شعر حافظ، تقریباً همهٔ مترجمان را به اشتباه انداخته و نتیجهٔ تلاششان عموماً چندان موفق نبوده است. به‌جز چند استثنا، ترجمه‌های انگلیسی به‌طور کلی فاقدِ هرگونه لطافتِ شاعرانه هستند و به‌ندرت توانسته‌اند حتی نگاهی گذرا از ظرافتِ سرشار و زیباییِ قدرتمندِ شاعرِ بزرگِ قرونِ وُسطاییِ ایرانی را در برابرِ خوانندهٔ انگلیسی ارائه دهند. آلمانی. نخستین ترجمه‌های
انگلیسی ارائه دهند. آلمانی. نخستین ترجمه‌های آلمانیِ شعرِ حافظ به‌دنبالِ ترجمه‌های انگلیسیِ ویلیام جونز انجام شد. در سال ۱۷۷۱ م و همزمان با اینکه این ترجمه به زبانِ آلمانی هم منتشر شد، ۱۶ غزل از سوی کاروی رویتسکی به لاتین ترجمه و منتشر شد. سپس‌تر در سال ۱۷۸۳ م ترجمهٔ تعدادی دیگر از غزل‌های حافظ به آلمانی از سوی رویتسکی منتشر شد. اثرِ اولِ رویتسکی بعدها توسط فریدل به آلمانی ترجمه و چاپ شد و این، نخستین گام در ترجمهٔ اشعارِ حافظ به زبانِ آلمانی بود. شدتِ توجه به حافظ سببِ برانگیختنِ شکایتِ هِردِر، کشیش و
به حافظ سببِ برانگیختنِ شکایتِ هِردِر، کشیش و ادیبِ آلمانی شد که او را وادار کرد برای جلبِ توجه نسبت به سعدی، به ترجمهٔ قطعاتی از "گلستان" دست زند. نخستین ترجمهٔ کاملِ آلمانی توسط شرق‌شناس و دیپلماتِ اتریشی، یوزف فون هامر–پورگشتال انجام شده است. این ترجمه که هنوز هم به‌عنوانِ یکی از مهم‌ترین آثارِ آلمانی شناخته می‌شود، همراه با تمامِ اشعارِ منسوب به حافظ است و در سال ۱۸۱۲ م به چاپ رسید، هرچند که چهارده سالِ قبل تمام شده بود. هامر–پورگشتال دانش‌آموختهٔ زبان‌های تُرکی، فارسی و عربی در مدرسهٔ زبان‌های شرقی و
تُرکی، فارسی و عربی در مدرسهٔ زبان‌های شرقی و یکی از سه شرق‌شناسِ اثرگذار در پیدایشِ شرق‌شناسیِ لائیک بود. نخستین بار او بود که در زبانِ آلمانی، واژهٔ «دیوان» را بر روی جلدِ ترجمهٔ خویش از "دیوانِ" حافظ نوشت. در مدت اقامت در قُسطَنطَنیه، هامر–پورگشتال دو کتابِ ترجمهٔ ترکی از حافظ، از جمله شمعی و سُروری را در کتابخانهٔ سلطان عبدالعظیم مطالعه کرد. او همچنین نسخهٔ خود را از ترجمه و تفسیرِ سودی به‌همراه داشت. درمجموع هامر–پورگشتال، ۵۷۶ غزل، ۶ مثنوی، ۲ قصیده، ۴۴ قطعه، ۷۲ رباعی و ۱ مخمّس ترجمه کرده است. کیفیتِ
قطعه، ۷۲ رباعی و ۱ مخمّس ترجمه کرده است. کیفیتِ متمایزِ ترجمهٔ هامر–پورگشتال، از یک سو در روشِ ترجمهٔ اشعار نهفته است و از سوی دیگر در اشارات و ارجاع‌های تطبیقیِ او با ادبیاتِ لاتین و یونانی در یادداشت‌های توضیحی‌اش؛ که نشان‌دهندهٔ تلاشِ مترجم در ساختِ جهانِ ادبیِ قابلِ درکِ حافظ برای خوانندگانِ معاصر است که بیشتر در خانه با اشکالِ موسیقیِ کلاسیک قابل‌فهم است. هامر–پورگشتال هم به فرم و هم به محتوای غزل‌ها وفادار است. در این ترجمه اشتباه‌ها و نارسایی‌هایی محتوایی دیده می‌شود که به‌خاطرِ فهمِ نادرستِ برخی
محتوایی دیده می‌شود که به‌خاطرِ فهمِ نادرستِ برخی اصطلاحات است. نیز بی‌دقتی‌های فنی و صوری در آن قابل مشاهده است که در همان زمان نیز توسطِ منتقدان و پژوهشگران مطرح شد؛ و البته همین اشتباه‌ها و نارسایی‌های معنایی — که تماماً از نقصانِ زبان‌شناسیِ هامر–پورگشتال هم سرچشمه نمی‌گیرد — سبب برخیِ الهامات و خلاقیتِ شعری برای شاعرانِ دیگر مانند گوته شد. از دیگر مواردِ این ترجمه، راه یافتن بعضی غزل‌های مشکوک و ضعیف با انتساب به حافظ در این ترجمه است. رابطهٔ این ترجمه با "دیوانِ" گوته ناگسستنی است، چراکه "دیوانِ"
با "دیوانِ" گوته ناگسستنی است، چراکه "دیوانِ" گوته سببِ شهرتِ ترجمهٔ هامر–پورگشتال شده است و از سوی دیگر، "دیوانِ" گوته از این ترجمه نشأت گرفته و بدونِ این ترجمه، "دیوان" وجود نداشت. این ترجمه از نظرِ صنایعِ ادبی و شعری نیز دچارِ خطاست، هامر–پورگشتال تنها در چند غزل، برای تقلید از وزن و قافیه تلاش کرده که موفق نبوده است. ترجمهٔ هامر–پورگشتال در فهمِ گوته از حافظ بسیار اثرگذار بود. اثرات آن به حدی بود که تمامِ ترجمه‌های آلمانیِ حافظ که در نیمهٔ دومِ سدهٔ نوزدهمِ میلادی انجام شده بود، مدیونِ "دیوانِ
سدهٔ نوزدهمِ میلادی انجام شده بود، مدیونِ "دیوانِ غربی–شرقیِ" گوته بود. در این دوره بود که دو ترجمهٔ کاملِ دیگر از حافظ منتشر شد، یکی از فینتسنتس روزنتسوایگ فون شواناو و دیگری از هرمان بروکهاوس. پس از ترجمهٔ هامر–پورگشتال و "دیوانِ" گوته، فریدریش روکرت شاعر و شرق‌شناس و مترجمِ قرآن و "شاهنامه"، دست به ترجمهٔ اشعارِ حافظ زد و در این ترجمه به جنبه‌های صوریِ اشعار نیز توجه داشت و بدین ترتیب قالبِ غزلِ حافظ را کاملاً به آلمانی بازگرداند و در انتخابِ حروف و واژگان تلاش کرد تا موسیقیِ شعر نیز حفظ شود. همین
واژگان تلاش کرد تا موسیقیِ شعر نیز حفظ شود. همین موضوعْ سببِ انتقاد و اطلاقِ تصنعی بودن نسبت به ترجمه‌اش شد. در آغاز، ۴۰ غزل را ترجمه و با نامِ «گل‌های شرقی» چاپ کرد. او که معاصرِ گوته است، از فرمِ غزل و وزن و قافیهٔ او تقلید می‌کند. این ترجمه برخی از ظرافت‌های حافظ را حفظ می‌کند؛ گرچه ارتباطِ گوته با حافظ با روکرت بسیار متفاوت است، اما دومی در مطالعاتِ علمی از حافظ برتری دارد. این ترجمه‌ها نشانگر ارتباطِ ادبیِ روکرت با حافظ و همچنین نشان دادنِ ظرافتِ هنریِ شاعرِ ایرانی است، به‌ویژه در موردِ استفاده‌اش از
شاعرِ ایرانی است، به‌ویژه در موردِ استفاده‌اش از زبانِ استعاری. و بعد با ترجمهٔ اشعاری دیگر، مجموع اشعار را به ۸۲ غزل و ۳۰ رباعی رساند که پس از مرگش چاپ شد. آنه ماری شیمل این ترجمه را، بهترین و معتبرترین ترجمهٔ آلمانی از حافظ می‌داند. ، شاگردِ روکرت، در سال ۱۸۷۷ م، ۴۳ غزل و ۲۸ رباعی را چاپ کرد و هرمان کراین‌بورگ نیز در سال ۱۹۲۶ م، ۴۵ غزلِ دیگر را و ویلهلم آیلرس نیز رباعیات را در سال ۱۹۴۰ به چاپ رساند. انجمنِ روکرت ۶۳ ترجمه از او را در سال ۱۹۸۸ م منتشر کرد، و ناشرانِ بعدی به‌تازگی، نسخهٔ مصور از ترجمه‌های
و ناشرانِ بعدی به‌تازگی، نسخهٔ مصور از ترجمه‌های روکرت را منتشر کرده‌اند. یکی از مهم‌ترین شاعرانِ نیز همزمان با روکرت و چاپِ نهاییِ اثرِ گوته در ۱۸۲۷ م، ترجمهٔ گزیده‌ای از اشعارِ حافظ را آغاز کرد. گزیده‌اش را، با عنوانِ «نمونه‌هایی از "دیوانِ" حافظ» نامید، پلاتن موفق شد بافت و عمقِ چندلایهٔ شعرِ حافظ را به‌تصویر بکشد. پلاتن در بهره‌بردن از حافظ به‌عنوان الگویش، اصلِ غزل‌ها را به آلمانی، و همچنین ترجمه ۲۶ غزل و ۱۱ بیت مجزا از حافظ را ترجمه کرد. در کتابِ بعدی، با عنوانِ "۱۵–۲۰ اکتبر ۱۸۲۲"، پنجاه غزلِ دیگر را
با عنوانِ "۱۵–۲۰ اکتبر ۱۸۲۲"، پنجاه غزلِ دیگر را ترجمه و با یک مقدمه منتشر کرد. او دو کار انجام داد: نخست ترجمهٔ دقیق با استفاده از قالب و وزنِ شعرِ آلمانی، و دوم سرایشِ اشعاری به شیوهٔ حافظ در قالبِ غزل. او تعدادِ کمتری غزل نسبت به روکرت ترجمه کرد، بااین‌حال از نظرِ منتقدانْ ترجمهٔ بهتری نسبت به روکرت دارد. پس از ترجمه‌های روکرت و پلاتن، دیگر مترجمانْ این راه را ادامه دادند. در سال ۱۸۴۶ م، مجموعه‌ای با نامِ «ترانه‌های حافظ» را منتشر کرد. اثرِ داومر از محبوب‌ترین گزیده‌های غزل‌های حافظ به آلمانی بود. دامر
گزیده‌های غزل‌های حافظ به آلمانی بود. دامر رهبرِ آهنگسازِ پرکار بود و ترجمه‌هایش از حافظ نتیجتاً برای آواز و پیانو تنظیم شد. بین سال‌های ۱۸۵۴ و ۱۸۵۸ م، هرمان بروکهاوس، استادِ وقتِ زبان‌های هند و ایرانی لایْپْزیگ، اولین ترجمهٔ کاملِ حافظ را از زمانِ هامر–پورگشتال منتشر کرد. این نسخهٔ سه جلدی، بر اساسِ نسخه و تفسیرِ سودی است و متنِ اصلی در انتهای کتاب آورده شده است و می‌توان ترجمه را به‌راحتی مقایسه کرد. اگرچه بروکهاوس روشِ ترجمه‌اش را در جلدِ دوم و سوم تغییر داد، اما بااین‌وجود ارزشِ علمیِ خود را حفظ کرد.
داد، اما بااین‌وجود ارزشِ علمیِ خود را حفظ کرد. به‌دنبالِ بروکهاوس، دیپلماتِ دیگری از شرق‌شناسان، فینتسنتس روزنتسوایگ فون شواناو ترجمهٔ کاملِ دیگری از حافظ منتشر کرد. روزنتسوایگ فون شواناو ترجمه‌ها و اصل را در صفحاتِ روبه‌رو ارائه، و در انتهای ترجمه‌اش، یادداشت‌های توضیحی درج کرد. این نسخه برای مطالعهٔ متونِ شعرِ فارسی به‌طور کلی و به‌ویژه حافظ قابل توجه است. این اثر، پایهٔ تقریباً تمامِ مطالعاتِ مدرنِ آلمان دربارهٔ حافظ است. در ۱۸۶۵ م، مجموعه‌ای با نامِ «دیوان شمس‌الدین محمد حافظ شیرازی، گزیدهٔ اشعار» چاپ
شمس‌الدین محمد حافظ شیرازی، گزیدهٔ اشعار» چاپ و منتشر کرد. ۱۴ غزل توسط فریدریش فون بودنشدت در مجموعه‌ای با نامِ «اشعار حافظ، سرایندهٔ شیرازی» در سال ۱۸۷۷ م منتشر شد. این ترجمه هرچند تعدادِ محدودی غزل را دربردارد، اما از جهتِ مهارتِ مترجم در ترجمهٔ زیبایی‌های کلامیِ حافظ اهمیت ویژه‌ای دارد. روسی. آشنایی با حافظ در حوزهٔ روسیه و شورویِ سابق بیش از سیصد سال سابقه دارد. همزمان با آشنایی با ادبیاتِ فارسی در دورهٔ کاترینِ دوم و ترجمهٔ آثارِ شرقی به‌واسطهٔ زبان‌های اروپایی — و به‌ویژه فرانسوی — به روسی،
زبان‌های اروپایی — و به‌ویژه فرانسوی — به روسی، ترجمه‌هایی از "دیوانِ" حافظ انجام گرفت. جایگاهِ حافظ در فرهنگِ روسی، افزون بر شاعری بزرگ، جایگاهِ آزاداندیشی و نمونهٔ مبارزه با تزویر و ریاکاری است. آگاهیِ ادیبانِ روسی در نیمهٔ نخستِ سدهٔ نوزدهمِ میلادی، به‌واسطهٔ ترجمهٔ آلمانی و به‌ویژه "دیوانِ غربی–شرقیِ" گوته است. این اثرپذیری سببِ ترجمه‌هایی روسی از اشعارِ حافظ شد. ترجمهٔ اوسیپ سنکوفسکی، نخستین ترجمهٔ روسیِ غزل‌های حافظ است. او در سفرِ استانبول با "دیوانِ" حافظ آشنا شد و مقاله‌ای با عنوانِ «دیوان خواجه
حافظ آشنا شد و مقاله‌ای با عنوانِ «دیوان خواجه حافظ شیرازی، شاعرِ شهیرِ فارسی‌گوی» در شمارهٔ ماهِ مارسِ ۱۸۲۰ م مجلهٔ «یادداشت‌های روزانهٔ ولینسکی» منتشر کرد. در این مقاله ۳ غزل با ترجمهٔ نثر ارائه شده است. این ترجمه‌های از روی ترجمه‌های ترکیِ "دیوانِ" حافظ انجام گرفته است. دومین ترجمه را از ۵ غزلِ حافظ در سال ۱۸۲۸ م و از زبانِ آلمانی به روسی انجام داد. او دو غزل هم از فارسی به روسی ترجمه کرد. نیکلای چرنیشفسکی هم ترجمه‌هایی پراکنده از ابیاتِ حافظ به روسی انجام داد. ترجمهٔ سومْ کارِ ، شاعرِ روسی است. شاعر
داد. ترجمهٔ سومْ کارِ ، شاعرِ روسی است. شاعر بودنِ وی، سببِ فهمِ بهتر و بیشتر وی از اندیشه‌های حافظ و راهیابی‌اش به جهانِ معنویِ او شد. ترجمهٔ فت، تمامِ "دیوانِ" حافظ را دربرمی‌گیرد و این ترجمه از زبانِ آلمانی به روسی صورت گرفته است. آخرین کاری که در زمینهٔ ترجمهٔ اشعارِ حافظ به روسی انجام شده، کاری است که در درحال انجام است. این اثر ترجمهٔ کاملی از "دیوانِ" حافظ توسط سه ایران‌شناسِ برجسته و استادِ زبان فارسیِ روس و به‌سرپرستیِ است. تاکنون بیش از ۲۰۰ غزلْ ترجمه شده و باقی در دستِ انجام است. پژوهش‌ها در
ترجمه شده و باقی در دستِ انجام است. پژوهش‌ها در زمینهٔ اشعار و ترجمه و شرحِ بعضی از اشعار نیز، مرتباً در مجلهٔ ایرانو اسلاویکا متعلق به انستیتو منتشر می‌شود. ایتالیایی. نخستین ترجمهٔ اشعارِ حافظ توسطِ پیِترو دلّا واله (د. ۱۶۵۲ م) جهانگردِ رُمی انجام شد. او در بازگشت از سفرش به ایران، در سال ۱۶۲۶ م نزد اوربان هشتم در رم و در مجلسی، ترجمهٔ چند شعر از حافظ را خواند و هنرش را با سبکِ غناییِ ویرژیل مقایسه کرد. احتمالاً این ترجمه نخستین ترجمهٔ اشعارِ حافظ در اروپا هم بوده است. مترجمانِ ایتالیایی به پیروی از واله
هم بوده است. مترجمانِ ایتالیایی به پیروی از واله — که سبکِ حافظ را با سبکِ پترارک مقایسه کرد — هنوز در ترجمهٔ "دیوانِ" حافظ به آثارِ پترارک رجوع می‌کنند. در سنجشِ ترجمه‌های ایتالیایی از "دیوانِ" حافظ با ترجمه‌های "دیوان" به زبان‌های دیگر در دو دههٔ اخیر، این نکته به چشم می‌آید که مترجمانِ ایتالیایی همواره سعی در ترجمهٔ شاعرانهٔ "دیوانِ" حافظ داشته‌اند تا نتیجه بتواند با اصلِ فارسیِ شعر به‌گونه‌ای برابر باشد. اشغالِ ایتالیا در سدهٔ هجدهمِ میلادی، سببِ کاهشِ توجه نسبت به حافظ و ترجمهٔ "دیوان" شد. ترجمه‌های
توجه نسبت به حافظ و ترجمهٔ "دیوان" شد. ترجمه‌های این دوره اندک هستند و نیز ترجمه‌هایی از روی ترجمه‌های انگلیسی‌اند. در سال ۱۷۸۷ م، ترجمهٔ انگلیسیِ جان نات از اشعارِ حافظ به چاپ می‌رسد. این ترجمه دربردارندهٔ ۱۷ غزل، مقدمه و شرح حالی از حافظ است. در سال ۱۷۸۸ م، نویسنده‌ای گمنام نقدی بر این ترجمه در نشریهٔ «روزنامهٔ ادیبان» در شهرِ پیزا به چاپ می‌رسانَد. او ۴ غزل را از انگلیسی به ایتالیایی ترجمه، و اشعار حافظ را با آناکرئون، شاعر یونان باستان مقایسه می‌کند. او در نقدِ جان نات می‌گوید که وی ترجمه‌ای سطحی از
او در نقدِ جان نات می‌گوید که وی ترجمه‌ای سطحی از کلامِ ژرفِ حافظ ارائه می‌دهد تا با زیبایی‌شناسیِ شعرِ انگلیسی هماهنگ باشد. سپس‌تر نخستین ترجمه‌های علمی و آکادمیک از شعرِ حافظ در اروپا شکل گرفت و (د. ۱۹۱۳ م) چند غزل از حافظ را به ایتالیایی ترجمه کرد. او در کتابِ "تاریخ ادبیات جهان"، ترجمهٔ پنج غزلِ آغازینِ "دیوان" را ارائه داد. در ادامهٔ ترجمه‌های "دیوانِ" حافظ به ایتالیایی، در سال ۱۸۹۴ م کتابی با عنوانِ "تاریخ شعر فارسی" در دو جلد و با موضوعِ شرح حالِ ۱۲۰ شاعرِ فارسی‌زبان با ترجمهٔ بیش از ۴۰۰ شعر منتشر
شاعرِ فارسی‌زبان با ترجمهٔ بیش از ۴۰۰ شعر منتشر کرد و در فصلِ مربوط به حافظ، ترجمهٔ ۱۵ غزل، ۴ قطعه، ۱۶ رباعی و ساقی‌نامه را ارائه داد. پیرو گروسّو پس از پیتتسی، چند شعر از حافظ را در بعضی برگزیده‌ها مانند «فردوسی و اشعار فارسی» ترجمه و چاپ کرد. در سال‌های پس از جنگِ جهانیِ دوم، آنتونیو بلّی ترجمهٔ چند شعرِ حافظ را در گزیده‌ای از اشعارِ شاعرانِ سراسرِ جهان چاپ کرد. دو اثرِ اخیر، از نظرِ پژوهش‌های آکادمیکِ ایتالیایی، ارزش چندانی ندارند. اما در این میان، الساندرو بوزانی کتاب "تاریخ ادبیات فارسی" را نوشت که