payamvha/North_RAG huggingface dataset:
موش خرچنگ‌خوار پیتیه یک گونه جونده چهارپای نیمه‌آبزی از خانواده همستر دم‌کوتاه است. موش خرچنگ‌خوار پیتیه بوم‌زاد کشور ونزوئلا است و زیستگاه طبیعی آن رود و باتلاق است. شمار دولوئید کاریوتیپ موش خرچنگ‌خوار پیتیه ۹۲ و عدد بنیادی آن ۹۸ است. در گذشته تصور می‌شد که موش خرچنگ‌خوار پیتیه بیشترین شمار کروموزوم پستانداران را دارد. اما بعداً معلوم شد که موش دشتی ویسکاچا بیشترین کروموزوم را با ۱۰۲ تترالوئید دارد.
موسی خلیل‌اللهی،هم اکنون با سمت رئیس کل دادگستری استان آذربایجان شرقی، فعالیت می کنند،ایشان قبل از ریاست کلی بر دادگستری کل استان آذربایجان شرقی، به عنوان دادستان عمومی و انقلاب شهرتبریز مشغول بودند. پیش از انتصاب موسی خلیل‌اللهی به دادستانی عمومی و انقلاب تبریز در فروردین ۱۳۸۹، وی سمت‌هایی همچون معاونت دادستان عمومی و انقلاب تبریز و ریاست دادگاه مطبوعات تبریز را نیز برعهده داشته است. پرونده سکینه محمدی آشتیانی و تشکیل پرونده برای روزه خواران. پرونده سکینه محمدی آشتیانی، تا کنون جنجالی‌ترین پرونده قضایی
محمدی آشتیانی، تا کنون جنجالی‌ترین پرونده قضایی دوران دادستانی موسی خلیل‌اللهی بوده است. به دنبال واکنشهای جهانی به پرونده سکینه محمدی آشتیانی، موسی خلیل‌اللهی، مورد توجه رسانه‌های بین‌المللی قرار گرفت. از دیگر حوادث مرتبط با پرونده سکینه محمدی آشتیانی، دستگیری دو خبرنگار آلمانی نشریه «بیلد ام زونتاگ» حین مصاحبه با پسر سکینه محمدی آشتیانی، در تبریز و در دفتر وکالت وکیل خانم سکینه محمدی آشتیانی دکتر هوتن کیان بود. این اتفاق وزیر خارجه وقت آلمان، «گیدو وستروله» را بر آن داشت که معاون خود، «ولف روتهارت بورن»
را بر آن داشت که معاون خود، «ولف روتهارت بورن» را به منظور رایزنی برای آزادی دو خبرنگار زندانی آلمانی را راهی ایران کند. تیر ماه ۱۳۹۳، موسی خلیل‌اللهی در گفتگو با خبرگزاری مهر با اعلام تشکیل ۴۹ پرونده روزه خواری در ۵ روز اول ماه رمضان اظهار داشت: «با هنجارشکنان و کسانی که به شریعت و قوانین جمهوری اسلامی در خصوص روزه دهن کجی کنند، برخورد قاطعی می‌شود.» وی همچنین تأکید کرد که پرونده‌های روزه خواران بدون نوبت رسیدگی می‌شوند و افزود:«نتایج پرونده‌های تظاهر به روزه خواری حداکثر تا دو روز صادر می‌شود.» تحریم
روزه خواری حداکثر تا دو روز صادر می‌شود.» تحریم اتحادیه اروپا. اتحادیه اروپا طی تصمیم مورخ مورخ ۱۸ مهر ۱۳۹۰ (۱۰ اکتبر ۲۰۱۱)، ۲۹ مقام ایرانی از جمله موسی خلیل‌اللهی را به دلیل نقشی که در نقض گسترده و شدید حقوق شهروندان ایرانی داشته‌اند، از ورود به کشورهای این اتحادیه محروم کرد. کلیه دارایی‌های این مقامات نیز در اروپا توقیف خواهد شد. موارد نقض حقوق بشر. بر اساس بیانیه اتحادیه اروپا، موسی خلیل‌اللهی دادستان عمومی و انقلاب تبریز، به دلیل نقش فعال در پرونده سکینه محمدی آشتیانی و مخالفت با آزادی او و همچنین
سکینه محمدی آشتیانی و مخالفت با آزادی او و همچنین سازماندهی برای نقض شدید حقوق بشر در روند دادرسی قضایی مورد تحریم قرار گرفته است.
مخیتاریست یا جماعت مخیتاریست () که بر اساس اندیشه بنیان‌گذار آن یعنی مخیتار سباستاتسی که در آن واحد هم مذهبی بود و هم حکیمانه، تجدید حیات فکری و فرهنگی هم میهنانش بود. تند کردن آتش آیین و کیش و تحصیل زبان قدیم ارمنی، چاپ و نشر آثار مهم این زبان به صورتی صحیح و به قیمت ارزان، غنی کردن زبان ارمنی با ترجمه‌هایی از بهترین آثار ادبی مغرب زمین، راه انداختن تعلیماتی بر پایه بهترین اسلوبهای اروپایی و متناسب با نیازمندیها و با نبوغ و استعداد ملت، و بالاخره فراخواندن ملت از طریق موعظه. مخیتاریست‌ها با آثار علمی بسیار
از طریق موعظه. مخیتاریست‌ها با آثار علمی بسیار ارزنده خود در این امر دخیل بودند که ملت ارمنی و تاریخ و ادبیات و زبان او را به اروپا بشناسانند. از طرفی تماس بین ملت ارمنی و تمدن غرب را بر قرار کرده‌اند. تاریخ. گرچه کلیسای ارمنی برای ملت ارمنی حصاری بوده است که ارمنیان در پناه آن توانسته‌اند در طول سده‌های متمادی به انتظار بیداری احساسات ملی خود بمانند باید اذعان کرد که این بیداری شاید بدون کار قابل ستایش مخیتاریستها امکان‌پذیر نمی‌شد. ادوارد دولوریه در کتاب خود به نام (جامعه معاصر ارمنی، مجله دو دنیا) این
خود به نام (جامعه معاصر ارمنی، مجله دو دنیا) این گونه می‌نویسد: «در آغاز سده هجدهم ملت ارمنی، پس از آن همه مصائب و بدبختیها که وی را ازپای درآورده بود، و در حالی که در زیر فشار آزار و ستم بیگانه اصالت خود را از دست داده بود، به سرعت به سمت انحطاط کامل فکری و فرهنگی پیش می‌رفت و زبان و آداب و سننش هر روز از بین می‌رفت و جای خود را به اصطلاحات و آداب و رسوم ملتهایی می‌داد که خود در میان آنان می‌زیست. برای بلند کردن او از چنین سقوط دردناک یک اراده قوی و یک حس میهن‌پرستی آتشین لازم بود، و این معجزه از مخیتار
میهن‌پرستی آتشین لازم بود، و این معجزه از مخیتار به ظهور پیوست» مخیتار در ۷ فوریه ۱۶۷۶ در شهر سیواس (سباستیا) در ارمنستان غربی به دنیا آمد. در سال ۱۷۰۱ میلادی به قصد تلاش در راه وحدت کلیسای ارمنی با کلیسای رم به قسطنطنیه رفت ولی او مورد اذیت و آزار ترکان قرار گرفت و در سال ۱۷۱۷ میلادی به جزیره سن لازار صومعه ارمنی و طریقت مخیتاریستها را بنا نهاد. تشکیلات. مخیتاریست‌ها علاوه بر موسسه‌ای که در شهر ونیز دایر کرده بودند و تا امروز نیز هنوز پابرجا است، یک شعبه نیز در شهر تریسته بنا کردند. مخیتاریست‌ها مجبور
نیز در شهر تریسته بنا کردند. مخیتاریست‌ها مجبور شدند آن شهر را ترک کنند و به شهر وین پناهنده شوند در آن شهر فرانتس دوم، امپراتور مقدس روم صومعه کهنه‌ای از آن کاپوسنها را به آنها واگذاشت. تأثیر این دو مؤسسه روی حیات فرهنگی و رنسانس ارمنی فوق‌العاده بود. بنا به گفته پروفسور جورج براندس، این دو صومعه همچون دو دانشگاه ارمنی و دو مرکز تحصیل و مطالعه و تحقیقات و تالیفات بوده‌اند. فعالیت‌های ادبی. مخیتاریست‌ها در زمان حیات خود چندین اثر مفید منتشر نمودند که شامل: کتابهای لغت، فرهنگنامه‌ها، آثار ادبی، تاریخی،
کتابهای لغت، فرهنگنامه‌ها، آثار ادبی، تاریخی، جغرافیایی، باستان‌شناسی، زبان‌شناسی و غیره، که در بین آنها باید از تاریخ ارمنستان نوشته میکائل چامچیان و جغرافیای ارمنستان تألیف «غوکاس اینچیچیان» و تحقیقات تاریخی قوند آلیشان و غیره را نام برد. مخیتاریست‌ها با کمک دو ارمنی ثروتمند ساکن هند دو دانشگاه یکی در شهر ونیز و دیگری در پادووا دایر کردند. دانشگاه پادووا بعداً به پاریس و سپس در سال ۱۹۲۹ میلادی به سِور منتقل گردید. آرشاگ چوبانیان در کتاب خود به نام (چهره‌های ارمنی) می‌نویسد: «مخیتاریست‌ها که متأثر از روح
ارمنی) می‌نویسد: «مخیتاریست‌ها که متأثر از روح کلاسیک و فکر فرهنگ یونانی و لاتینی بودند شبکه‌ای از نور به روی تمامی شاخه‌های حیات ملت ارمنی انداخته و به آن نظم و ترتیب داده‌اند. به هنگامی که مخیتاریست‌های ونیزی وقت خود را به ویژه صرف کارهای ادبی کرده‌اند مخیتاریست‌های وین، تحت تأثیر روح علمی آلمانی رو به سوی دانش برگردانده و به مطالعات تاریخی و زبان‌شناسی و باستان‌شناسی پرداخته و وجدان کار و دقت و صراحتی را که نشان ویژه دانش غربی است در آثار خود وارد کرده‌اند.»
بیداری ملی ارمنی و در ایجاد «احساسات ملی ارمنی» عوامل مؤثری دخیل بوده‌است. در فلات ارمنستان یک رشته مراکز روشنفکری ارمنی به وجود آمد عبارتند از: کلیسای جامع اچمیادزین مقر سر اسقف یا کاتولیکوس و مرکز آکادمی یا دارالعلوم، ایروان، وان به دلیل اینکه مرکز کار «خریمیان هایریک» بود، ارزروم به دلیل وجود کالج ساناساریان، و شوشی. در خارج از ارمنستان مهم‌ترین مراکز روشنفکری عبارت بودند از قسطنطنیه، تفلیس، مسکو، و در اروپای غربی، ونیز و وین به دلیل وجود مخیتاریست‌ها در آن دو شهر و پاریس و ژنو به عنوان مراکز جوانان
در آن دو شهر و پاریس و ژنو به عنوان مراکز جوانان دانشجوی ارمنی و سپس مدتی بعد «باستن» به عنوان مرکز روشنفکری مهاجران ارمنی که به آمریکا رفته بودند. این مراکز تبدیل به کانون‌های فکر ارمنی شدند و نشانه محل‌هایی بودند که در آن‌ها فکر احیای مجدد ملت ارمنی شکل گرفت و سپس در میان تمامی افراد ملت شیوع یافت. در حقیقت در سده نوزدهم بود که پدیده رنسانس یا احیای مجدد فرهنگی به ارمنیان آموخت تا با بازگشت به پیشینه باستانی خویش از گذشته درخشان خود اطلاع حاصل کنند. ارمنی‌های مقیم ترکیه و روسیه و ایران بدون ارتباط و تماس
مقیم ترکیه و روسیه و ایران بدون ارتباط و تماس با یکدیگر زندگی می‌کردند بعد از نیمه سده نوزدهم جریانی از همکاری و تعاون در میان آنان آغاز گردید. از جمله ارمنیان روسیه با دادن عطایا و کمک‌های مالی در تأسیس شبکه مدارس ارمنی در ارمنستان غربی بسیار یاری و همکاری کردند. در ۱۸۷۲ میلادی گریگور آرتسرونی در روزنامه مشاک چنین می‌نویسد: ملت ارمنی با وجود تقسیم شدنش بین سه دولت و پراکنده بودن قسمتی از ارمنیان در نقاط مختلف دنیا، کم‌کم متوجه وحدت و یگانگی خود می‌شد. هانس فردیناند هلمولت مورخ آلمانی در کتاب خود «تاریخ
فردیناند هلمولت مورخ آلمانی در کتاب خود «تاریخ جهان» می‌نویسد: پیش زمینه. در آغاز سده هجدهم میلادی تمامی خاور زمین هنوز در دورانی به‌سر می‌بردند که یک نوع حالت قرون وسطایی داشت. تنها در نیمه دوم سده هجدهم و به ویژه در سده نوزدهم بود که یک جنبش اصلاح طلبانه و آزادیخواهانه بر اثر تماس با اروپا در تمامی این منطقه به وجود آمد و ساختار فکری و روحی ملت‌هایی را که در آن ساکن بودند به یکباره دگرگون کرد. در مورد ملت ارمنی یعنی یکی از نخستین ملت‌هایی که این اندیشه‌ها را پذیرفت و به نشر و اشاعه آن در اطراف خویش
را پذیرفت و به نشر و اشاعه آن در اطراف خویش پرداخت؛ می‌توان گفت این جنبش موجب و موجد یک احیای مجدد یا رنسانس واقعی شد که مبدأ و مبنای تاریخ معاصر ارمنستان را تشکیل می‌دهد، و در حقیقت در طول همین دوران است که پایه و اساس ارمنستان نوین ریخته شده‌است. برای تحقق بیداری ملی ارمنی بدواً لازم بود که نگهبانانی برای روشن نگاه داشتن مشعل باشند. این نگهبانان مشعل؛ کشیشان بودند. سپس می‌بایست محرکینی باشند که ملت را بیدار کنند، این محرکین نویسندگان بودند و فیلسوفان، روشنفکران و دانشمندان و این همه می‌بایست پیش از آن
و دانشمندان و این همه می‌بایست پیش از آن باشد که بنا کنندگان سیاسی و سربازان لوازم و مصالح پیشرفت و پیروزی قطعی را بیاورند. معمولاً ملت‌هایی که می‌خواهند جبران مافات کنند نخست باید متفکرانی اصیل و بدون چشمداشت به منافع شخصی داشته باشند که نگذارند فکر از بین برود. سپس شاعرانی لازمند و نویسندگانی که بتوانند مردان زبده و پرشور را برانگیزند تا ملت‌ها را از سستی و رخوتی که دامنگیرشان شده‌است به درآورند، افکار محفوظ مانده در صومعه‌ها را گردآورند و نیرو و طراوت جوانی را به آن بازپس بدهند. تحول فکرها و واقعیت‌ها.
را به آن بازپس بدهند. تحول فکرها و واقعیت‌ها. مظهر این تحول بیرونی واقعیت‌ها در وهله اول بسط و توسعه فوق‌العاده تمدن اروپایی در سده هجدهم بود و یکی از نتایج این تحول افزایش روابط و پیوندهای بین دنیای غرب با مشرق زمین گردید. پیشرفت مداوم روسیه و اتریش و پسرفت امپراتوری عثمانی در سده هجدهم نیز روی ذهن و اندیشه همه ملت‌های مسیحی خاور زمین بی تأثیر نبود. از دیگر عوامل که می‌توان نام برد مانند: «آثار یوهان گوتفرید هردر به نوبه خود تأثیر قابل توجهی روی ملت‌های ستمدیده، از جمله ارمنیان، به وسیله دانشجویان ارمنی
از جمله ارمنیان، به وسیله دانشجویان ارمنی دانشگاه تارتو گذاشته است. رستاخیز ایتالیایی و مبارزاتی که منتهی به تشکیل کشور و دولت ایتالیا شد و نیز پیدا شدن چهره درخشان جوزپه گاریبالدی در این وقایع تأثیری عظیم روی فکر و اندیشه ملت‌های تابع گذاشت. انقلاب ۱۸۴۸ فرانسه در عمل تأثیری بسیار سریع تر روی ملت‌های ستمدیده بر جاگذاشت. هیئت‌های مبلغ مذهبی و هیئت‌های تبلیغ مذهبی، فرانسوی و انگلیسی و آمریکایی و تأسیس آموزشگاه‌ها و مدارس در ترکیه و تأثیر خاصی در جهت نشر افکار ترقی در محیط بخشیدند.» همچنین باید افزایش تدریجی
ترقی در محیط بخشیدند.» همچنین باید افزایش تدریجی مبادلات بازرگانی بین اروپا و خاور نزدیک را به حساب آورد، زیرا مبادلات بازرگانی با تبادل افکار نیز همراهند. از نیمه اول سده نوزدهم به بعد ما شاهد به وجود آمدن دولت‌های مستقل یا خودمختار بالکانی و نیز شاهد رخنه کردن امپراتوری روس در سرزمین قفقاز جنوبی و ارمنستان شرقی هستیم. همه این وقایع در تحکیم و در تشویق فکر احیای مجدد یا بیداری ملی ارمنی سهیم بودند. نقش کلیسای ارمنی. احیای بیداری ملی ارمنی در سده نوزدهم به این دلیل امکان‌پذیر شده که کلیسای ارمنی، امانت دار
دلیل امکان‌پذیر شده که کلیسای ارمنی، امانت دار احساسات میهن‌پرستی و ایمان، آثار تمدن و فرهنگ ملت ارمنی را در طول سده‌ها سلطه بیگانه حفظ و حراست کرده بود. کلیسای ارمنی وظیفه حفظ و حراست را نه در شرایطی ایفا کرده‌است که کلیساهای ملت‌های بالکان در آن عمل می‌کردند، یعنی آن کلیساها در منطقه‌ای قرار داشتند که جزو خاک اروپا و در مجاورت پایتخت امپراتوری واقع بود و حال آنکه کلیسای ارمنی در منتهی‌الیه شرقی آسیای صغیر و در ارمنستان عثمانی واقع شده بود و مردم آن تک افتاده و در میان اقوام و مللی عقب مانده تر و متعصب تر
و در میان اقوام و مللی عقب مانده تر و متعصب تر محصور بودند. بِرتران باره در کتاب خود به نام «کلیسای ارمنی» می‌نویسد: از دیدگاه فرهنگی نیز کلیسا در طول سده‌های متمادی که ارمنستان زیر سلطه بیگانگان قرار داشته تنها مرکز فرهنگی و فکری ملت بوده‌است. برگزیدگان روشنفکر و باسواد ارمنی با قبول راه و رسم روحانیت، خود را از قید اندیشیدن به جهان فانی خلاص می‌کردند؛ و وقتی که دیگر در بند منافع مادی نبودند می‌توانستند اوقات خود را وقف مطالعه در کتاب‌های خطی کنند و آثار ادبی یا تاریخی به وجود بیاورند و بدین گونه بر ثروت
یا تاریخی به وجود بیاورند و بدین گونه بر ثروت و دارایی فرهنگی ملت ارمنی بیفزایند. کلیسای ارمنی گذشته از این خدمت اساسی که برای حفظ و بقای حیات فرهنگی و معنوی ملت انجام داده در واقع خود ملت را نیز در چارچوب دولت عثمانی رهبری نموده و نگذاشته است که وجودش در وجود ترکان مستحیل گردد. صومعه تاتو یکی از کانون‌های مهم فرهنگی بود که در ارمنستان شرقی بنا نهادند و در آنجا مقدمات بیداری ملی یا احیای مجدد فرهنگی ملت ارمنی تدارک دیده شد. روحانیونی که نقش مهمی داشتند شامل: اسقف «کولت هوهانس» و «هاکوپ نالیان» و اسقف اعظم
اسقف «کولت هوهانس» و «هاکوپ نالیان» و اسقف اعظم نرسس وارژاپتیان را می‌توان نام برد. فریدریش پاروت در کتاب خود به نام «سفر از ورای آرارات» می‌نویسد: کم‌کم جهل و نادانی، و از آن بدتر، معامله مقامات مذهبی و اختلاس پیدا شد. در تماس با دربارها و حکومت‌های فاسد قسطنطنیه و تهران، اربابان عالی مقام کلیسای ارمنی نیز گاهی شواهد حزن‌انگیزی از فساد و تباهی خود به دست داده‌اند. لیکن این لکه‌های کثیف که تنها نتیجه فساد شدید حاکم بر دربارهای عثمانی و ایران و همچنین نتیجه سیستم حکومتی بوده‌است که فرمانروایان مذکور بر
سیستم حکومتی بوده‌است که فرمانروایان مذکور بر اتباع خود تحمیل می‌کرده‌اند نمی‌تواند آثار درخشان و قابل ستایش این روحانیون را بپوشاند. سن-رنه تایاندیه می‌نویسد: خریمیان هایریک. خریمیان هایریک در بیداری و تقویت احساسات ملی ارمنی اهمیت قاطع داشته‌است. خریمیان هایریک نام اصلی مگردیچ خریمیان که ارمنیان به او لقب «پدر میهن» دادند و او را با «جوزپه گاریبالدی» مقایسه می‌کنند، در سال ۱۸۲۰ میلادی در وان متولد شد. او نخست آموزگار و سپس کشیش شد. در مراکز مختلف ارمنی یعنی در قسطنطنیه، اورشلیم و کیلیکیه و در «صومعه سیس»
در قسطنطنیه، اورشلیم و کیلیکیه و در «صومعه سیس» اقامت گزید و در بازگشت به وان در سال ۱۸۵۴ میلادی یک ماشین چاپ با خود آورد و در ۱۸۵۶ میلادی یک مجله به نام عقاب واسپوراکان منتشر کرد و چون به ریاست کلیسای واراگا رسید بی‌امان به مبارزه با جهل و نادانی ارباب کلیسا پرداخت. او به کلیسای کاراپت مقدس رفت و در آنجا یک مجله تحت عنوان «عقاب تارون» راه انداخت. در سال ۱۸۶۹ میلادی وقتی به سمت پیشوای روحانی و اسقف بزرگ ارمنیان در قسطنطنیه منصوب گردید دایماً از حقوق ارمنی‌های امپراتوری عثمانی که در زیر ستم نظام به‌سر
امپراتوری عثمانی که در زیر ستم نظام به‌سر می‌بردند دفاع می‌کرد. او ناگزیر شد از سمت خود به سبب عناد و خصومت حکومت عثمانی استعفا دهد. مخیتاریستها. بیداری ملی ارمنی این تجدید حیات فکری و معنوی تنها به این دلیل امکان‌پذیر بوده‌است که ملت ارمنی در طول چندین سده سلطه بیگانه؛ وفادارانه به دور کلیسای خود متشکل مانده و دلبستگی و علاقه خلل ناپذیری به کیش و آیین خویش نشان داده است. همچنین این بیداری شعور و ادراک ارمنیان مدیون فعالیت مخیتاریست‌ها، روشنفکران و نویسندگان ارمنی و دانشمندان مغرب زمین است. نقش اروپا. از
ارمنی و دانشمندان مغرب زمین است. نقش اروپا. از خصوصیات بارز سده‌های هجدهم و نوزدهم اشاره‌های متعددی به این ملت در آثار نویسندگان غربی که یکی از ویژگی‌های مردم آن دوره کنجکاوی دربارهٔ همه مسایل و همه مناطق دنیا بود. چنین بود که ژان-ژاک روسو با چند نویسنده ارمنی ارتباط دوستانه داشت و خود او هم دیده شد که لباس ارمنی به تن می‌کرد، به این علت که آن را ساده و راحت می‌یافت. ایمانوئل کانت در کتاب خود به نام «مردم‌شناسی از دید عملی» می‌نویسد: ناپلئون بناپارت چندین بار تصمیم گرفت که علاقه ارمنیان را به خود جلب کند.
تصمیم گرفت که علاقه ارمنیان را به خود جلب کند. او طی دستورهایی به ژنرال گیوم برون، سفیر فرانسه در قسطنطنیه در تاریخ ۱۸ اکتبر ۱۸۰۲ میلادی چنین نوشت: لرد بایرون چند ماهی از زندگی پر ماجرای خود را در کنار مخیتاریست‌ها در جزیره سن لازار گذرانید تا آن مدت از وقت خود را وقف فراگرفتن زبان ارمنی بکند. در آنجا با معلم زبان ارمنی خود، پدر روحانی «پاسکال آوکریان» در تدوین و تألیف یک دستور زبان ارمنی به زبان انگلیسی همکاری کرد. همه این کارها تأثیری عظیم نه تنها روی علاقه و توجهی که مغرب زمین به ارمنیان مبذول داشته
علاقه و توجهی که مغرب زمین به ارمنیان مبذول داشته بلکه به روی خود ارمنیان نیز گذاشته است، بدین طریق که عظمت و وسعت دامنه گذشته آنان و فرهنگ آنان را به یادشان آورده‌است. فیلسوفان و مورخان مغرب زمین با همکاری در امر باز‌شناساندن ملت ارمنی به خودش نقشی قاطع و مهم در احیای شعور و احساسات ملی او بازی کرده‌اند. جدا از این همکاری اساسی دانشمندان و مورخان، باید به عده زیادی از مسافران و سیاحان غربی نیز اشاره کرد که در طول سده نوزدهم ارمنستان را درنوردیدند و سفرنامه‌های آنان سهمی بزرگ در شناساندن مملکت و ساکنان آن
آنان سهمی بزرگ در شناساندن مملکت و ساکنان آن به دنیا داشته‌است. در حالی که از سده‌های هفدهم و هجدهم بیش از بیست کتابی در این زمینه در دست نیست در سده نوزدهم تعداد آن‌ها بقدری زیاد شده که مجموعاً به چند صدتایی رسیده‌است. از میان این مسافران نخست به نام مشهور آلفونس دو لامارتین در کتاب خود به نام «سفر به خاور زمین»، اشاره کنیم که ارمنیان را «سوئیسی‌های خاور زمین» نامیده است. در میان این سفرنامه‌ها به ترتیب: آگوست هاکستازون: «کتاب قفقاز جنوبی»، جیمز برایس: «کتاب ماورای قفقاز و آرارات»، اتو ویلهلم هرمان فن
«کتاب ماورای قفقاز و آرارات»، اتو ویلهلم هرمان فن آبیش: «کتاب از ورای سرزمین قفقاز»،پل روهرباخ: «کتاب در توران و ارمنستان»، هنری لینچ: «کتاب ارمنستان»، هارولد باکستن: «کتاب سفرها و سیاست‌ها در ارمنستان». تأثیر و نفوذ ارمنیان در خاورزمین. لیکن بیداری ملت ارمنی در سده نوزدهم تنها شعور شناسایی خودش را به او نداده بلکه روی ملت‌های دیگر خاور زمین نیز تأثیر مستقیم بخشیده و با این عمل خود نفوذ دامنه‌داری روی آنان داشته‌است. از آنجا که ارمنیان با آموزش و پرورش خود و با آداب و رسومشان یکی از ملت‌های واقعاً نخبه
و با آداب و رسومشان یکی از ملت‌های واقعاً نخبه ترکیه را تشکیل داده و همراه با یونانیان نخستین کسانی بوده‌اند که با تمدن مغرب زمین تماس مستقیم داشته و افکار و فنون او را اقتباس کرده‌اند در این خطه همواره نقش مبدع و مبتکر بازی کرده‌اند. بِرتراند باره می‌نویسد: لُرد کرومر مدیر و سازمانده مشهور انگلیسی که در طول چندین دهه امور کشور مصر را اداره کرده‌است پس از اشاره به مقامی که ارمنیان در عالی‌ترین مناسب ادارات دولتی مصر در سده نوزدهم در دست داشتند در اینباره در کتاب خود به نام «مصر جدید» می‌نویسد: وقتی در آغاز
کتاب خود به نام «مصر جدید» می‌نویسد: وقتی در آغاز سده نوزدهم شروع کردند به اینکه به تأسیسات و اداره‌های امپراتوری عثمانی تشکیلاتی بر پایه اصول سازمانی مغرب زمین بدهند تنها به دلیل عقب ماندگی ترک‌ها مجبور شدند دست به دامن ارمنی‌ها بشوند و از آنان کمک بخواهند. ارمنیان به همراه یونانی‌ها عده‌ای از بهترین عمال اداری امپراتوری عثمانی را تأمین کردند. چارلز سینوبس در کتاب خود به نام «تاریخ سیاسی اروپای معاصر» می‌نویسد: سر ادوین پیرس در کتاب خود به نام «زندگی سلطان عبدالحمید» می‌نویسد: بِرتران باره می‌نویسد: نقش
عبدالحمید» می‌نویسد: بِرتران باره می‌نویسد: نقش فرهنگ. فعالیت‌های فرهنگی. بیداری شعور و احساس ملی ارمنی با بسط و توسعه موسسات آموزشی و با ازدیاد مراکز فرهنگی نیز ارتباطی نزدیک دارد. یک اسقف بزرگ ارمنی «کاتولیکوس نرسس»، در آغاز سده نوزدهم چنین گفته بود: تا سال ۱۷۹۰ میلادی استفاده از آموزش و پرورش عمومی برای اتباع مسیحی امپراتوری عثمانی ممنوع بود و فقط چند مکتب طلاب علوم دینی برای پرورش روحانیون مجاز بودند. بعد از برداشت ممنوعیت مدارس قلمرو کشیشان ارمنی رو به ازدیاد نهاد، چنان‌که ابتدا در بین سال‌های ۱۷۹۰
به ازدیاد نهاد، چنان‌که ابتدا در بین سال‌های ۱۷۹۰ میلادی و ۱۸۰۰ میلادی در قسطنطنیه مدارس پسرانه دایر گردید، و سپس از ۱۸۲۰ میلادی به بعد مدارس دخترانه نیز گشایش یافت. در همان زمان بنای نخستین مدارس ارمنی در مهاجرنشین‌ها آغاز شد چنان‌که در آستراخان (۱۸۱۰ میلادی) و کلکته (۱۸۲۱ میلادی) و در روستوف مدارس ارمنی ایجاد گردید. از آنجا که دولت‌های ترکیه و روسیه حاضر نبودند هیچ گونه کمکی به ایجاد این مدارس بکنند به ناچار گشایش مدرسه‌های ارمنی توسط خود ارمنیان یعنی با کمک‌هایی که از خانواده‌های ارمنی و کمک‌های مالی به
که از خانواده‌های ارمنی و کمک‌های مالی به دست می‌آمد صورت می‌گرفت. از ۱۸۴۵ میلادی به بعد این مدارس به سرعت زیاد شدند و یک شبکه مرتبط از مدارس مربوط به قلمرو کشیشی در شهرستان‌های ارمنستان غربی دایر گردید. نه تنها ارمنی‌های امپراتوری عثمانی بلکه ارمنیان روسیه هم کمک‌های شایانی برای عملی کردن این هدف کردند، هدفی بر مبنای این خواسته که در کنار هر کلیسایی مدرسه‌ای هم باشد. مدارس و موسسات آموزشی آمریکایی و فرانسوی در ترکیه نیز در نشر و اشاعه آموزش در میان ارمنیان به میزان وسیعی همکاری کرده‌اند. از میان موسسات
به میزان وسیعی همکاری کرده‌اند. از میان موسسات آموزشی آمریکایی مانند کالج رابرت را می‌توان نام برد. در ارمنستان روسیه بسط و گسترش مدارس ارمنی به موازات مدارس آمریکایی و فرانسوی ادامه داشت، لیکن بعداً بشدت جلو آن را گرفتند مخصوصاً بعد از فرمان ۱۸۸۴ میلادی که سیاست حکومت تزاری اقتضاء کرده بود همه اتباع خود را تبدیل به روس بکند. از میان موسسات آموزشی متوسطه و عالی در مسکو می‌توان مؤسسه آموزشی لازارف در سال ۱۸۱۵ میلادی (مؤسس «ژان لازاریان» از ارمنی‌های ثروتمند ایران بود) و مدرسه «طلاب نرسسیان» در تفلیس و
ایران بود) و مدرسه «طلاب نرسسیان» در تفلیس و «دارالعلوم» واغارشاپات را نام برد. در مورد تحصیلات دانشگاهی ارمنیان می‌توان به دانشگاه تارتو اشاره نمود که خاچاطور آبوویان شش سال دوره تحصیلات عالی خود را در آن دانشگاه گذرانید. از دیگر دانشگاه‌ها دانشگاه سوربن که بوغوس نوبار از شاگردان آن دانشگاه بود. از دیگر دانشگاه‌ها که دانشجویان ارمنی تحصیل می‌کردند را می‌توان به: در روسیه (دانشگاه دولتی سن پترزبورگ و دانشگاه دولتی مسکو) در آلمان دانشگاه (دانشگاه لایپزیگ و دانشگاه هومبولت برلین) و در سوییس دانشگاه (دانشگاه
هومبولت برلین) و در سوییس دانشگاه (دانشگاه ژنو و دانشگاه لوزان) را می‌توان نام برد. آگوست هاکستازون در کتاب خود به نام «قفقاز جنوبی» می‌نویسد: ارمنیان و صنعت چاپ. اختراع صنعت چاپ نیز که ارمنیان یکی از نخستین ملت‌های استفاده‌کننده از آن بودند در هموار کردن راه‌های احیای بیداری ملت ارمنی سهم بزرگی داشته‌است. در واقع ارمنیان خیلی زود از این وسیله نشر افکار و معلومات انسان استفاده کردند، و تا اندازه‌ای به سبب همین قدمت در استفاده از چاپ است که ارمنیان در زمینه تعلیم و تربیت و بسط و گسترش فرهنگ خود بر اکثر
تعلیم و تربیت و بسط و گسترش فرهنگ خود بر اکثر ملت‌های خاور زمین پیش گرفته‌اند. نشر مطبوعات ارمنی. از مشخصات این دوران یکی هم پیدایش مطبوعات ارمنی است که نه تنها نقش یک عامل مؤثر اطلاعات بلکه نقش یک وسیله واقعی تربیت را نیز بازی کرده‌است. روزنامه‌های اولیه به زبان ارمنی در سده هجدهم به وسیله مهاجران ارمنی هند انتشار یافت. نخستین روزنامه واقعی ارمنی که هر روز منتشر می‌شد و «آرشالویس» (به معنی سپیده)، نام داشت در ۱۸۴۰ میلادی توسط «غوکاس» در ازمیر دایر گردید. سپس از ۱۸۴۰ میلادی تا ۱۸۶۶ میلادی چهارده روزنامه
سپس از ۱۸۴۰ میلادی تا ۱۸۶۶ میلادی چهارده روزنامه ارمنی در قسطنطنیه تأسیس شد یکی از آن روزنامه‌ها «روزنامه ماسیس» بود که توسط کاراپت اوتوجیان منتشر می‌شد. در قفقاز جنوبی نخستین روزنامه ارمنی به نام «قفقاز» در ۱۸۴۶ میلادی تأسیس گردید. پس از آن روزنامه‌های «آرارات» در ۱۸۵۰ میلادی «زنبور عسل ارمنستان» در ۱۸۵۸ میلادی را می‌توان نام برد. ادبیات. یکی دیگر از مشخصات سده نوزدهم برای ملت ارمنی یک نهضت عظیم ادبی است که ادبیات مدرن این ملت را به وجود آورده‌است. ادبیات مدرن ارمنی برای تحکیم و تقویت و منطبق ساختن آن با
مدرن ارمنی برای تحکیم و تقویت و منطبق ساختن آن با احساسات و با نیازمندی‌های زمان به ظهور پیوست. از شاعران و نویسندگان این دوران که نقش بسزایی در بیداری ملت ارمنی داشتند را می‌توان به:غوونت آلیشان، خاچاطور آبوویان، میکائیل نعلبندیان، استپانوس نازاریان، رافی، پتروس دوریان، رافائل پاتکانیان را نام برد.
شاداب وجدی (زادهٔ ۱۹۳۷) شاعر، مترجم و زبانشناس ایرانی و مدرس ادبیات فارسی در دانشگاه لندن است. او همچنین به عنوان تهیه‌کننده و مجری رادیوی فارسی بی‌بی‌سی فعالیت کرده‌است. زندگی‌نامه. شاداب وجدی در سال ۱۳۱۶ شمسی در شیراز به دنیا آمد. تحصیلات ابتدایی و متوسطه را در شهرستانهای مختلف و سرانجام در تهران گذراند. مشاغل. او پس از خروج ابوالحسن بنی صدر، اولین رئیس‌جمهور ایران از این کشور در سال ۱۳۶۰ با او مصاحبه کرد. شعرهای او به زبان فارسی است و به انگلیسی، آلمانی و سوئدی نیز ترجمه و منتشر شده‌است. وجدی یکی از
و سوئدی نیز ترجمه و منتشر شده‌است. وجدی یکی از نخستین شاعران زن ایرانی بود که ترجمهٔ اشعارش به انگلیسی به صورت یک مجموعه منتشر شد. همسر او لطفعلی خنجی اشعار وی را با نام Distant Melodies (آواهای دوردست) به انگلیسی برگردانده است. مترجم شعرهای وی به زبان آلمانی زنی است که خود شاعر است. کتاب شعر وجدی در ایران، پس از سالها همچنان در انتظار مجوز وزارت ارشاد است. سبک شعر. شهرنوش پارسی پور در نقد کتاب کولاک و شقایق شاداب وجدی، شعر او را در ابتدا با وزن و قافیه و در سبک کلاسیک می‌داند که رفته رفته تغییر شکل داده،
سبک کلاسیک می‌داند که رفته رفته تغییر شکل داده، تحت تأثیر فروغ فرخزاد است و «به شعر نو گرایش پیدا می‌کند.» به اعتقاد پارسی پور، وجدی شاعری است که «در اوزان شعری تخصص و مهارت دارد؛ و این‌ها را در شعرش رعایت می‌کند.» او در شعر وجدی، آرامش و سکون می‌بیند و به نظر او وجدی شاعر عُصیانی نیست و به این دلیل و نیز جدایی از جامعه نتوانسته «مسیر حرکتی را به‌سرعت طی کند که شاعرانی مثل فروغ فرخزاد و سیمین بهبهانی طی کردند.» لعبت والا، وجدی را «از برگزیده‌ترین شاعران نسل جوان [پیش از انقلاب]» خوانده‌است. علیزاده طوسی در
جوان [پیش از انقلاب]» خوانده‌است. علیزاده طوسی در نقد کتاب کولاک و شقایق، وجدی را در زمرهٔ گروهی از شاعران می‌داند که «شاعر بودن آنها از موجودیت کامل انسانی آنها جدا نیست. این شاعران مثل همهٔ انسانهای دیگر زندگی می‌کنند و می‌گذارند که نفس آگاهشان در همهٔ افقهای زندگی سیر داشته باشد و در این سیر طبیعی است که تجربه‌های بیشمار و گوناگون انسان در زمان و مکان، در لحظه‌ای خاص، ناگهان شعری را در آیینهٔ ذهن آنها پدیدار می‌کند.» رضا اغنمی سروده‌های او را پرمغز دانسته و دارای سادگیِ زبان و کلام در عین سنجیدگی مفاهیم