payamvha/North_RAG huggingface dataset:
شیشبصر» توصیف می‌کند، به جای اینکه نام پدرش را ذکر کند. ممکن است او فردی بابلی بوده که از سوی کوروش یا از قبل به عنوان فرماندار یهودا منصوب شده بوده است. با توجه به اینکه تبعیدیان جواهرات قیمتی معبد را با خود داشتند، انتخاب یکی از مقامات معتمد دولت محتمل می‌نماید. کتاب عزرا (۵:۱۵–۱۶) می‌گوید شیشبصر کار بازسازی معبد را آغاز کرد. لیکن همین کتاب (۵:۱–۲؛ ۶:۱۴) و همچنین کتاب حجی آن را به زروبابل در تابستان ۵۲۰ ق‌م نسبت می‌دهند. این زمانی است که داریوش مشغول سرکوب شورش در مناطق مختلف امپراتوری بوده؛ نتیجتاً
سرکوب شورش در مناطق مختلف امپراتوری بوده؛ نتیجتاً فرستادن گروهی بزرگی از یهودیان از بابل به یهودا و بازسازی معبدشان می‌تواند به عنوان بخشی از طرح داریوش برای حفظ سلطهٔ خود بر منطقه با تکیه بر وفاداری یهودیان تعبیر شود. زروبابل نوهٔ یهویاکین و فرماندار رسمی هخامنشی بود. تبعیدیان تا بهار ۵۲۰ ق‌م بازگشتند. کتاب عزرا (۲:۱؛ ۳:۱؛ ۵:۱۶) از بازگشت‌کنندگان به عنوان «اسرائیل واقعی» نام می‌برد، زیرا اینان بودند که طعم قضاوت یهوه بر گناهکاران قبل از تبعید را چشیدند. باقی ساکنان، از اقوامِ دیگر سرزمین‌اند که اگر
باقی ساکنان، از اقوامِ دیگر سرزمین‌اند که اگر می‌خواهند به جامعه ملحق شوند باید خودشان را پاک کنند. زروبابل در بدو ورود کار بازسازی معبد را آغاز کرد، ولی با مقاومت‌هایی روبرو شد. کتاب حجی می‌گوید پیروان ارمیا معتقد بودند زمان بازسازی معبد هنوز فرا نرسیده است (۵۸۷ – ۷۰ = ۵۱۷). نیز بازگشت‌کنندگان سرپناهی نداشتند و برداشت محصول هم آن سال بسیار بد بود. ولی نهایتاً زروبابل با حمایت حجی و زکریای نبی موفق شد ساخت معبد را پیش ببرد. این وقایع احساسات مسیحایی و آخرالزمانی را نزد یهودیان و انبیاء مثل حجی و زکریا
را نزد یهودیان و انبیاء مثل حجی و زکریا برانگیخت؛ زکریای نبی می‌خواست زروبابل را به عنوان شاه و یوشع را به عنوان کاهن اعظم با لقب «مسیح یهوه» بر تخت نشاند تا با در کنار خدا بر جهان حاکم شوند. نهایتاً این انبیاء به مقصود خود نرسیدند. تا سال ۵۱۹ ق‌م داریوش شاهنشاهی هخامنشی را آرام کرده بود و تتنایی ساتراپ ماورای فرات را به اورشلیم فرستاد. زروبابل از جایگاهش خلع شد و زکریای نبی هم پیشگویی‌اش را پس گرفت. هیچ بعید نیست هخامنشیان حتی او را کشته باشند. با این حال داریوش ساخت معبد را تأیید کرد، هرچند دیگر ادارهٔ
داریوش ساخت معبد را تأیید کرد، هرچند دیگر ادارهٔ یهودا را به اعضای سلسلهٔ داوود نسپرد. البته کسانی هم در اورشلیم بودند که از خلع داوودیان استقبال کردند، خاصه کاهنان که در نبود پادشاه می‌توانستند مثل کاهنان بابلی خودمختار باشند. بازماندگان جدلیا نیز از سلسلهٔ داوود دل خوشی نداشتند. نهایتاً اینان با همکاری ایرانیان نظام جدیدی بر یهودا حاکم کردند: فرماندار هخامنشی در صدر و پس از او سه نهاد یهودی — شورای مشایخ، مجمع کاهنان و مجمع مردمی — قرار گرفتند. از آنجا که یهودا در شاهنشاهی هخامنشی مرزهای مشخصی با
آنجا که یهودا در شاهنشاهی هخامنشی مرزهای مشخصی با همسایگانش نداشت، برای حفظ هویت یهودی شجره‌نامه‌هایی که در بابل تهیه شده بود، برای اهالی یهودا نیز گرد آورده شدند و ازدواج با خارجیان نیز ممنوع شد. به عنوان بخشی از شاهنشاهی هخامنشی، پادشاهی سابق یهودا به استان یهود مدینه («مدینه» یا «مدیناتا» کلمه‌ای است معادل با «استان») در دل ساتراپی عبر-ناری تبدیل شد. این استان که قلمرو کوچکتری را در بر می‌گرفت حدود ۳۰٬۰۰۰ نفر در قرن ۵ تا ۴ ق‌م جمعیت داشت. ساختار سیاسی جدید بسیار مطلوب یهودیان بود و تا پایان دوران
جدید بسیار مطلوب یهودیان بود و تا پایان دوران هخامنشی کاملاً به آنان وفادار ماندند. ایرانیان نیز به نوبهٔ خود حمایت وسیعی از یهودیان کردند: بازسازی دیوارهای اورشلیم، کمک مالی سخاوتمندانه از خزانهٔ مرکزی به معبد یهوه، معافیت روحانیون یهودی از مالیات و دستور به تألیف تورات. بدین ترتیب معبد یهوه در کنار معابد آپولون در ماگنزی، مردوک در بابل و پتاح در ممفیس از معابدی بود که بیشترین حمایت را دریافت می‌کرد. البته مردم عادی یهودا باید مانند دیگر شهروندان امپراتوری مالیات سنگینی پرداخت می‌کردند. در طی ۱۵۰ سال بعد،
مالیات سنگینی پرداخت می‌کردند. در طی ۱۵۰ سال بعد، یهودیه با بازسازی اورشلیم و توسعه مناطق اطراف شکوفا شد. اگرچه ایرانیان در برابر هر گونه تلاش یهودیان برای بازگرداندن سلطنت مقاومت کردند، اما به آنها اجازه دادند تا درجات بالایی از خودمختاری را تحت رهبری کاهن اعظم که قدرتش تا حدی توسط دادگاه و شورای عالی یهودیان سنهدرین و مجامع مردمی کنترل می‌شد، داشته باشند. پیامد. ظهور توحید. نظام دینی اسرائیل باستان در آغاز توحیدی نبوده است؛ مثلاً سلیمان مذبح‌هایی در فضای باز به نام «مکان‌های بلند» برای پرستش خدایان
فضای باز به نام «مکان‌های بلند» برای پرستش خدایان مختلفی مثل کموش، عشتروت و میلکوم بنا کرد که تا اواخر قرن هفتم ق‌م و اصلاحات دینی یوشیا باقی ماندند. در قرن نهم ق‌م الیاس، نبی یهوه، با انبیای بعل مبارزه کرد و پیروز شد؛ ۴۵۰ تن از انبیای بعل کشته شدند ولی تنخ حرفی از مجازات انبیای اشیره که در صحنهٔ نبرد حاضر هستند نمی‌زند (اول پادشاهان ۱۸:۱۹). به نظر می‌رسد نبرد میان یهوه و بعل برای ازدواج با اشیره است. اولین نشانه‌های تک‌پرستی از زمان الیاس نبی یا به احتمال بیشتر هوشع نبی (قرن هشتم ق‌م) که مخالف بعل بود
بیشتر هوشع نبی (قرن هشتم ق‌م) که مخالف بعل بود پدیدار می‌شود؛ به عبارت ساده، این انبیاء وجود خدایان دیگر را تصدیق می‌کردند، اما معتقد بودند که مردمان اسرائیل و یهودا فقط باید یهوه را در معبد اورشلیم پرستش کنند. محققان تفکر اینان را «یهوه به تنهایی» می‌نامند. عاموس نبی که حدوداً ده سال قبل از هوشع زیسته و اولین نبی‌ای است که کتابش باقی مانده، چنین تفکری نداشته است. این گرایش تک‌پرستانه در بخش‌های قدیمی‌تر تورات و حتی ده فرمان موسی نیز دیده می‌شود؛ ده فرمان وجود خدایان دیگر را انکار نمی‌کند، بلکه فقط قوم
وجود خدایان دیگر را انکار نمی‌کند، بلکه فقط قوم اسرائیل را از پرستش آنان منع می‌دارد. بسیاری از تبعیدیان، همین پیروان گروه «یهوه به تنهایی» و مقامات معبد بودند و با تبعیدشان مردم یهودا از بار رسومی که اینان تحمیل کرده بودند آزاد شدند. آنان به سنت‌های قدیمی خود برای پرستش یهوه بازگشتند: عبادت یهوه در خانه و مکان‌های بلند؛ و احتمالاً در کنار خدایان دیگر چون بعل و اشیره. ارمیا، اشعیای سوم (کتاب اشعیاء ۵۵–۶۶)، حزقیال، عزرا، نحمیا، حجی و زکریا همگی از گروه «یهوه به تنهایی» بودند که بارها مردم یهودا را بابت رسوم
به تنهایی» بودند که بارها مردم یهودا را بابت رسوم دینیشان سرزنش کرده‌اند. «کنعانیانِ معبد» که زکریای نبی (۱۴:۲۱) ذکر کرده، محتملا یهودیانی بودند که از شریعت تثنویِ یوشیا پیروی نمی‌کردند و هنوز نفوذشان را کاملاً در معبد و خدا از دست نداده بودند. با این حال، مسئلهٔ موجودیت خدایان و وجود یک خدای واحد، تا قبل از دورهٔ تبعید و بازگشت دغدغهٔ اقلیت کوچکی بوده است. در مزمور ۱۳۷ که متعلق به دورهٔ تبعید است، گفته می‌شود «کنار رودهای بابل نشستیم و گریه کردیم، چه صهیون را به یاد آوردیم… مگر توانم سرود یهوه را در زمین
را به یاد آوردیم… مگر توانم سرود یهوه را در زمین بیگانه خوانم؟» این مزمور به‌طور ضمنی یهوه را منحصر به سرزمین اسرائیل می‌داند و این پرستش را مطرح می‌کند که یهوه چگونه می‌تواند در سرزمینی دیگر دعای ایشان را بشنود. متونی از سیپار در دورهٔ هخامنشی یافت شده، نشان می‌دهد یهودیانی در جنوب بین‌النهرین، خدایان محلی را هم می‌پرستیدند. پژوهشگران اغلب اشعیای دوم از سال‌های پایانی تبعید را قدیمی‌ترین متن توحیدی تنخ محسوب می‌کنند: «من اوّل هستم و من آخر هستم و غیر از من خدایی نیست (۴۴:۶ کتاب اشعیاء).» در زمان شاهنشاهی
خدایی نیست (۴۴:۶ کتاب اشعیاء).» در زمان شاهنشاهی هخامنشی، بسیاری از ایرانیان باستان از مزدیسنا پیروی می‌کردند، دینی توحیدی که خدایی به نام اهورامزدا را می‌پرستید. دین زرتشتی فراتر از تک‌پرستی بود و اصرار داشت که فقط یک خدا برای پرستش وجود دارد. خواه این مفهوم از طریق زرتشتیان به یهودیت آمده باشد یا نه، این آموزه — معروف به یکتاپرستی — اکنون اصل اصلی یهودیت است. برخی از محققان می‌گویند که اندیشهٔ یهودیان توحید از تماس با زرتشتیان الهام گرفته شده است اما گروهی دیگر عقیده دارند که متفکران و انبیای یهودی حتی
دیگر عقیده دارند که متفکران و انبیای یهودی حتی قبل از تبعید به مفهومی از خدای یگانه که فراتر از الوهیتی قومی بود، اشاره کرده‌اند. وقتی اسارت این متفکران را به فرهنگی بیگانه و جایی به دور از وطن تعیین شدهٔ الهی خود گرفتار کرد، لازم بود که ایدهٔ خود را از خدای قومی به خدایی جهانی‌تر گسترش دهند و مفهوم خدای واحدی که همه ملت‌ها در نهایت او را می‌پرستیدند، در میان تبعیدیان تکامل یافت. یکی از مهم‌ترین تفاوت‌های توحید یهودی و توحید زرتشتی این است که یهودیان خدای یگانه را به عنوان سرچشمه خیر و شر، نور و تاریکی، در
را به عنوان سرچشمه خیر و شر، نور و تاریکی، در حالی که زرتشتیان خدا را فقط به عنوان منبع خیر و شر را به عنوان یک اصل جداگانه در نظر می‌گیرند. نیکولاس گیر، استاد فلسفهٔ دانشگاه آیداهو، در "کتاب آبی الهیات" می‌نویسد: «این ادعای سنتی که یهودیان در دوران اسارت بابلی از زرتشتیان یکتاپرستی را آموختند، با این واقعیت قابل مناقشه است که در آن زمان، توحید سخت زرتشت با اعمال چندخداپرستی در کتیبه‌های معروف داریوش یکم همخوانی ندارد. اگرچه تقریباً در هر سطر از این کتیبه‌ها، از خدای متعال اهورامزدا یاد می‌شود، با این حال
از خدای متعال اهورامزدا یاد می‌شود، با این حال دو بار نیز به «خدایان دیگر که هستند» اشاره شده است. آنچه یهودیان تبعیدی از ایرانیان باستان آموختند یکتاپرستی نبود، بلکه جهانی‌گرایی بود، اعتقاد به اینکه یک خدای واحد به‌طور جهانی حکومت می‌کند. این خدا نه تنها یهودیان، بلکه همهٔ کسانی که به خدا روی می‌آورند را نجات خواهد داد. این جهان‌شمولی تا قبل از اشعیای دوم که در خلال تبعید بابل و پس از آن نوشته شد، به صراحت ظاهر نشد. اسارت بابلی ضربهٔ بزرگی برای بسیاری از یهودیان بود، زیرا آنها از قلمروی الهی یهوه خارج شده
بود، زیرا آنها از قلمروی الهی یهوه خارج شده بودند. عبرانیان اولیه بر این باور بودند که دعاهایشان در سرزمین بیگانه مستجاب نمی‌شود. فرشته‌شناسی پیچیدهٔ کتاب‌های متأخری مانند دانیال منشأ خود را در مزدیسنا دارد. فرشتگان کتاب‌های قدیمی‌تر تنخ لباس‌های یهوه یا یکی از خدایان تابع او بودند. ایدهٔ فرشتگان جداگانه تنها پس از تماس با دین زرتشتی ظاهر می‌شود.» مورخان تثنوی — ویراستاران نهایی بخش‌های بزرگی از تنخ — تا آنجا رفتند که موجودیت خدایان دیگر را انکار کنند: «خدایانشان… خدا نیستند (دوم پادشاهان ۱۹:۱۸).» جنبش
خدا نیستند (دوم پادشاهان ۱۹:۱۸).» جنبش «یهوه به تنهایی» با فتوحات هخامنشی به اوج قدرت خودش رسید؛ کاهنان تثنوی که در دورهٔ تبعید توحیدشان حتی سختگیرانه‌تر شده بود، به عنوان متحد هخامنشیان به یهودا بازگشتند و بر دین یهودیان سلطه افکندند. کاهنان تثنوی احتمالاً هنوز هم میان مردم یهودا در اقلیت بودند، اما با جمع‌آوری و ویرایش اسناد قدیمی‌تر مطابق سلیقهٔ توحیدمحور خودشان آنچه امروزه تنخ — تورات، نوییم و کتوویم — نامیده می‌شود را شکل دادند. به همین دلیل است که اگرچه پرستش خدایان دیگر از بین نرفته بود، اما تنخ (تا
پرستش خدایان دیگر از بین نرفته بود، اما تنخ (تا حد زیادی) بازتاب تفکر تثنویان است. با این حال، ریشهٔ تبعیدی توحید اسرائیلی مخالفانی هم دارد. ریچارد الیوت فرایدمن معتقد است در بخش‌های پیشاتبعیدی تنخ هم می‌توان چنین مطالبی یافت. او به‌طور مشخص به مزمور ۱۸:۳۲ اشاره می‌کند که ادبیاتی مشابه مطالب توحیدی دورهٔ تبعید و به خصوص اشعیای دوم دارد: «کیست خدا غیر از یهوه؟ و کیست صخره‌ای غیر از خدای ما؟» او می‌گوید انحصار تقدیم قربانی به خدایان به معبد اورشلیم در زمان شاه یوشیا، با هدف تحمیل توحید و انکار موجودیت خدایان
یوشیا، با هدف تحمیل توحید و انکار موجودیت خدایان دیگر انجام شده است: یهوه در این مکان زندگی می‌کند و قربانی فقط در اینجا تقدیم می‌شود، پس خدای دیگری غیر از یهوه وجود ندارد. تأثیر ایرانیان بر یهودیت. حدود ۵۳۹ تا ۳۳۱ قبل از میلاد به عنوان «دورهٔ ایرانی» در تاریخ یهودیت شناخته می‌شود. امروزه به‌طور فزاینده‌ای این دوره به عنوان عصری بسیار مهم و سازنده برای یهودیت و متون آن شناخته می‌شود. چارلز ای. کارتر، دانشیار مطالعات دینی در دانشگاه سیتون هال نیوجرسی می‌گوید نزد پژوهشگران «حس رو به رشدی وجود دارد که دورهٔ
نزد پژوهشگران «حس رو به رشدی وجود دارد که دورهٔ ایرانی نقطهٔ عطف تاریخ کتاب مقدس بوده است. تقریباً همهٔ محققان زمان ویراستاری، انتقال و حتی برخی منشأ بسیاری از کتاب‌های مقدس عبری را در دورهٔ ایران قرار می‌دهند. این ارزیابی‌های جدیدتر بر اهمیت محیط‌های اجتماعی و ایدئولوژیک در جامعهٔ پس از تبعید تأکید می‌کند.» اولین تماس مهم فرهنگ‌های یهودی و ایرانی در اواخر تبعید برقرار شد؛ تغییرات در تفکر یهودیِ پس از تبعید قابل تشخیص است. مشخص نیست که آیا این تغییرات حاصل نشستِ فرهنگی اندیشمندان یهودی و ایرانی یا ناشی از
نشستِ فرهنگی اندیشمندان یهودی و ایرانی یا ناشی از شوک تبعید بوده است، زیرا در طول تبعید، یهودیان مجبور بودند نه تنها نحوه عبادت خود، بلکه همچنین نحوهٔ تفکر در مورد خدا را نیز تغییر دهند. تصور پیشاتبعیدی در مورد یهوه — خدای محافظ قبیله‌ای — باید تحت بازنگری قرار می‌گرفت. شاهنشاهی هخامنشی منطقه‌ای وسیع‌تر از ایران کنون را در بر می‌گرفت؛ دین زرتشتی تنها یکی از جنبه‌های مرتبط در میان سایر جنبه‌ها در این امپراتوری بود و منابع مربوط به فرهنگ، سیاست و ادیان ایران باستان بسیار گسترده‌تر از متون دینی زرتشتی هستند؛
باستان بسیار گسترده‌تر از متون دینی زرتشتی هستند؛ اینها اسناد اداریِ معروف به بایگانی‌های اداری تخت جمشید، نویسندگان مختلف یونانی و لاتینی و مجموعه وسیعی از منابع باستان‌شناسی را شامل می‌شود. نفوذ و تأثیر ایرانیان بر یهودیت ممکن است معانی گوناگونی داشته باشد. در برخی موارد ممکن است متونِ ایران باستان وام گرفته شده و برای متون جدید یهودیت اقتباس شده باشد. در موارد دیگر، مفاهیم موجود یهودی ممکن است در راستای اندیشه‌های ایران باستان بازتفسیر شده باشد. در برخی دیگر، ایده‌های ایرانی ممکن است رد شده باشد و علیه
دیگر، ایده‌های ایرانی ممکن است رد شده باشد و علیه آن استدلال شود. علاوه بر این، این احتمال وجود دارد که معنای متون کتاب مقدس حتی پس از نگارش آنها، توسط جوامع یهودی و مسیحی با استفاده از ایده‌هایی که در نهایت از ایرانیان گرفته شده بودند، دوباره تفسیر شده باشند. قبل از تبعید، شیطان فی نفسه موجودی مجزا نبود، بلکه یک کارکرد الهی بود که توسط خدایان تابع یهوه (فرزندان خدا) یا توسط خود یهوه استفاده می‌شد. مسئله‌ای باید باعث این تغییر شده باشد و داد و ستد مذهبی با ایران علت احتمالی آن است؛ بنابراین شیطان به عنوان
ایران علت احتمالی آن است؛ بنابراین شیطان به عنوان نیرویی پلیدی جداگانه در تقابل مستقیم با خدا به احتمال زیاد از اعتقاد صریح زرتشتیان به چنین موجودی سرچشمه گرفته است. مفهوم شیطان با باورهای پیش از تبعید همخوانی ندارد. شکی نیست که مفهوم یک اصل شیطانیِ جداگانه به‌طور کامل در گاهان زرتشت (حدود ۱۰۰۰ ق‌م) توسعه یافته است. اهریمن اصلی به نام دروج (دروغ) ۶۶ بار در گاهان ذکر شده است. کاهنان یهودی نیز در معرض متون اوستایی — که در آن «اَنگِرِه‌مَینیو» مکرراً ذکر شده — بودند. هیچ مدرکی وجود ندارد که یهودیان در تبعید
— بودند. هیچ مدرکی وجود ندارد که یهودیان در تبعید تصوری از شیطان به عنوان یک اصل شیطانی جداگانه را با خود از سرزمینشان آورده باشند. هیچ اصطلاحی برای مفهوم آخرالزمان در تنخ وجود ندارد و تحولات اصلی در زمینهٔ اعتقادات یهودیان به آخرالزمان و رستاخیز از زمان تبعید به بابل و قرون پس از آن رخ داده است. این را به خصوص می‌توان در کتب حزقیال، اشعیای دوم و سوم، حجی، زکریا، میکاه، یوئیل و نهایتاً دانیال دید. اولین اشارهٔ صریح به رستاخیز در متون عبری، «وادی استخوان‌های خشک» در کتاب حزقیال (۳۷:۱–۱۴) مربوط به حدود ۵۳۹
خشک» در کتاب حزقیال (۳۷:۱–۱۴) مربوط به حدود ۵۳۹ ق‌م است که بازگشتِ یهودا را به پوشانیده شدن گوشت بر تن مردگان تشبیه می‌کند. بعداً در کتاب دانیال تاریخ به دورهٔ پادشاهی‌های مختلف تقسیم شده است که تفکری زرتشتی است. در دین زرتشتی اهورامزدا، خدای متعال، به همهٔ انسان‌ها اختیار می‌دهد تا بین خیر و شر یکی را انتخاب کنند. زرتشت شاید اولین کسی باشد که فردگرایی اخلاقی را موعظه کرده است. اولین نبی عبری که به صراحت در مورد مسئولیت اخلاقی فردی صحبت می‌کند، حزقیال است. تا آن زمان، چنین نبود؛ مثلاً تاوان گناهان پدران را
آن زمان، چنین نبود؛ مثلاً تاوان گناهان پدران را پسران می‌دادند (نظیر خروج ۲۰:۱–۲).‏ همچنین تصور می‌شود که ایده یهودیان در مورد منجی آینده یا مسیحا، تحت تأثیر دین زرتشتی بوده است. در بخش دوم کتاب اشعیا، که احتمالاً در دوران تبعید نوشته شده است، این نبی از نجات دهنده‌ای صحبت می‌کند که برای نجات یهودیان می‌آید. این شبیه است به «سوشیانت» در گاهان زرتشت که لقبی برای خود زرتشت است. هیچ مفهوم بسط یافته‌ای دربارهٔ بهشت و جهنم در تنخ وجود ندارد؛ مردگان به مکان تاریکی به نام شئول می‌روند که در آن نه زنده هستند و نه
به نام شئول می‌روند که در آن نه زنده هستند و نه مرده، چه خوب بود باشند، چه گناهکار. موجودات آنجا چنان ناچیز هستند که خدا آنها را نمی‌شناسد. این دنیای مردگانی است مشابه همسایگان اسرائیل در کنعان، یونان، بین‌النهرین و مصر. شئول حتی می‌تواند نام خدای مرگ باشد، مانند هادس و موت. حنا شاپیرو، زرتشت‌شناس و استاد دانشگاه جرج میسون، می‌نویسد «به نظر می‌رسد که ایده‌های اصلی بهشت و جهنم آتشین مستقیماً از تماس اسرائیلیان با دین ایرانیان باستان نشات می‌گیرد. پس از تبعید است که ایدهٔ زندگی پس از مرگ، با پاداش‌های بهشتی
است که ایدهٔ زندگی پس از مرگ، با پاداش‌های بهشتی برای نیکی و مجازات جهنمی برای شر، در یهودیت ظاهر می‌شود.» در دین ایرانی، جهان صحنهٔ نبرد ابدی آفریدگان شر و آفریدگان نیک است. چنین دیدگاهی می‌توانست برای یهودیان که از نابودی مملکتِ قوم یهوه و ناتوانی خدا سردرگم شده بودند، روشن کند چرا از بابلیان شکست خوردند و به تبعید برده شدند: اسارت، مجازات یاری رساندن به آفریدگان شر بوده که انبیایشان بارها نسبت به آن هشدار داده بودند. جان پلت، محقق کتاب مقدس، یادآوری می‌کند که «ساکنان شئول هرگز روح (نفش) نامیده نشده‌اند.
که «ساکنان شئول هرگز روح (نفش) نامیده نشده‌اند. ادعاهای مربوط به معادشناسی پیچیده در مزمور ۵۸ هم قابل پشتیبانی نیست. داوری شریران ممکن است باز به دلیل تأثیرات ایرانیان باشد، زیرا اکثر محققان تاریخ نگارش این بخش از مزامیر را پس از تبعید می‌دانند. اما حتی اگر قبل از تبعید باشد، میچل داهود به اندازهٔ کافی مدارک مشابهی در متون اوگاریتی یافته تا امکان بررسی تطبیقی را فراهم کند، هیچ اشارهٔ صریحی به آخرین داوری یا پایان جهان در آن‌ها وجود ندارد. مجازات شریر می‌تواند به همان اندازه دنیوی باشد که اخروی. مجازات در
به همان اندازه دنیوی باشد که اخروی. مجازات در همین دنیا قطعاً با توجه به زمینهٔ کلی تفکر عبری اولیه ترجیح داده می‌شود. قضاوت آتشین و جاودانگی ذکر شده در مزمور ۲۱ (۹–۱۰) نیز برای اثبات معادشناسی پیچیده در مزامیر استفاده شده است. میچل داهود به تفسیر صحیح این قسمت‌ها کمک می‌کند. تشابه‌ها دین کنعانی نشان می‌دهد که خدا تنها پادشاه را جاودانه می‌کند نه دیگر انسان‌ها. به علاوه، کسانی که سوزانده می‌شوند، دشمنان پادشاه هستند، نه همهٔ شریران و کورهٔ سوزان احتمالاً دهان یهوه است و نه جهنم سوزان.» رابرت کارول
دهان یهوه است و نه جهنم سوزان.» رابرت کارول شباهت‌هایی میان گاهان زرتشت و باورهای یهودی دربارهٔ زندگی پس از مرگ می‌بیند. واژهٔ عبری "پردس" در اصل از "پردیس" در زبان فارسی آمده است. خدا، مار و آدم و حوا در سفر پیدایش در «باغ عدن» ساکن هستند، نه بهشتی به نام «پردیس». بهشت به عنوان مسکنِ نور در ادبیات یهودی تا کتاب‌های متأخری مانند خنوخ و مزامیر سلیمان دیده نمی‌شود. مسیحیت، شاخه‌ای از همین یهودیت آخرالزمانی متأثر از ایرانیان بوده است و نبرد کیهانی خیر و شر در عهد جدید هم دیده می‌شود. دیدگاه‌های مرسوم مسیحیانِ
جدید هم دیده می‌شود. دیدگاه‌های مرسوم مسیحیانِ بعدی در ربط با بهشت و جهنم ریشه در عهد جدید ندارد. با این حال، اهمیت آن دسته از اعتقادات یهودیت که بیشتر مدیون دین زرتشتی است — مانند فرشتگان، شیاطین، بهشت و جهنم، و آخرالزمان — اهمیت خود را در طی قرون آتی میان یهودیان از دست دادند و دیگر در جریان اصلیِ یهودیان مورد تأکید قرار نمی‌گیرند، اگرچه همچنان ادامه دارند و در میان فرقه‌هایی مثل یهودیت حسیدی زنده هستند. جدایی یهودیان و سامریان. سامریان قومی هستند که اغلب ریشه در سامره (پایتخت پادشاهی اسرائیل) دارند،
ریشه در سامره (پایتخت پادشاهی اسرائیل) دارند، خودشان را «بنی اسرائیل» می‌نامند و شریعتشان برگرفته از تورات سامری است. در روایت یهودی (دوم پادشاهان ۱۷ و "تاریخ" یوسف فلاوی) از پیدایش این قوم — که با روایت خود سامریان متفاوت است — آنان خارجیانی توصیف شده‌اند که امپراتوری آشور جایگزین تبعیدیان اسرائیل شمالی کرد و کاهنی اسرائیلی دین خدای سرزمین را به ایشان تعلیم داد. بعداً (کتاب عزرا ۴) در روایت بازگشت از تبعید بابلی، گفته شده زروبابل و بزرگان یهودی پیشنهادهای ساکنان محلی (سامریان و دیگران؛ به نام ذکر
ساکنان محلی (سامریان و دیگران؛ به نام ذکر نشده‌اند) برای کمک به بازسازی معبد اورشلیم را رد کردند؛ بنابراین سامریان با ساخت معبد (۴:۴–۵، ۲۴) و دیوارهای اورشلیم (۴:۱۷–۲۳) مخالفت ورزیدند. از آنجا که زکریا و حجی نبی فقط به اختلاف بر سر دیوارهای اورشلیم اشاره کرده‌اند، محتمل است اختلاف بر سر معبد الحاقی متاخر به کتاب عزرا بوده باشد. پاپیروسی از قرن پنجم ق‌م موجود است که در آن کاهنان یهودی و سامری درخواست کمک برای ساخت معبدی کرده‌اند؛ لذا تمایز میان دو گروه حداقل از این زمان روشن بوده است. با این وجود، ازدواج
از این زمان روشن بوده است. با این وجود، ازدواج مختلط بین این دو قوم رخ می‌داده است؛ مطابق روایت کتاب عزرا (۷–۹) در سال ۴۵۸ ق‌م، عزرای کاهن با حمایت اردشیر پادشاه هخامنشی از بابل راهی اسرائیل شد تورات را به عنوان شریعت استان یهود برقرار سازد. عزرا کنعانیان و مردمان دیگری (البته نامی از سامریان نبرده) را از جامعهٔ یهودی مستثنی می‌کرد و دستور داد مردان یهودی از زنان غیریهودی خود طلاق بگیرند. این اخراج ده‌ها زن غیریهودی و فرزندانشان را به موجب شد. از جمله مهم‌ترین تفاوت‌های بین سامری‌ها و یهودیان، اختلاف بر سر
تفاوت‌های بین سامری‌ها و یهودیان، اختلاف بر سر مکان سکونت خداست؛ یهودیان کوه صهیون در اورشلیم و سامریان کوه گریزیم در نزدیکی شکیم (امروزه در مجاورت شهر نابلس) را مکان منتخب خدا می‌دانند. پس از تبعید بابلی، سامریان معبدی در کوه گریزیم ساختند. "تاریخ" ابوالفتح — منبعی اصلی تاریخ سامریان، تألیف قرون وسطی — می‌گوید شنبلات، رهبر تبعیدیان سامری در بابل، حتی قبل از بازگشت هم با زروبابل بر سر مکان معبد جدید اختلاف داشت و داریوش طرف شنبلات را گرفت. محققان معاصر معتقدند این معبد در ۳۸۸ ق‌م یا زمان یونانیان ساخته شد.
این معبد در ۳۸۸ ق‌م یا زمان یونانیان ساخته شد. امروزه سامریان معتقدند که هیچ‌یک از گرایش‌های مذهبی بابلی که در دین یهودیان موجود است — مانند موجوداتی از نوع فرشته که در کتب حزقیال، ایوب، جامعه، غزل غزل‌های سلیمان و آخرالزمان‌بینی خنوخ دیده می‌شود؛ و نیز مفهوم زرتشتی مبارزهٔ خدا و دشمن کیهانی او (شیطان) — در دین آنها جای ندارد. سامریان همچنین اعیاد یهودی پس از تبعید مانند پوریم و حنوکا را رد می‌کنند. سامریان معتقدند که حتی قبل از تبعید، پادشاهی جنوبی یهودا با اصرار بر پرستش یهوه در معبد اورشلیم و انکار
با اصرار بر پرستش یهوه در معبد اورشلیم و انکار اعتبار معبد شمالی در کوه گریزیم دچار گناه بزرگی شد. ادبیات تبعیدی. سقوط یهودا به‌طور قابل توجهی — به جای اینکه باعث نابودی یهوه‌پرستی بشود — سبب شکل‌گیری انبوهی از آثار دینی و ادبی در دورهٔ تبعید شد. چون نهادهای سیاسی و دینی اسرائیل از بین رفته بودند، شمار زیادی از متکلمان غیررسمی دیدگاه‌های متفاوت خودشان را مکتوب کرده‌اند. اکثر اینان از منابع ادبی دورهٔ قبل از تبعید بهره برده‌اند. این آثار را می‌توان در پنج گروه مرثیه، ادبیات ترکیبی، پیشگویی نجات، پیشگویی
گروه مرثیه، ادبیات ترکیبی، پیشگویی نجات، پیشگویی علیه ممالک خارجی و مواعظ دسته‌بندی کرد. مرثیه‌خوانی قبل از تبعید روش مرسوم عبادت جمعی در زمان‌هایی مثل جنگ و قحطی بود. کتاب زکریا (۷:۲–۷ و ۸:۱۸–۱۹) نشان می‌دهد که در تمام دورهٔ تبعید به‌طور سالانه چهار مرتبه مرثیه‌خوانی انجام می‌شده است. احتمالاً در یهودا نیز در ویرانه‌های معبد چنین عبادتی برقرار بوده است. هشت مرثیهٔ جمعی از تنخ را می‌توان به روشنی از عصر تبعید دانست: مزامیر ۴۴؛ ۶۰؛ ۷۴؛ ۷۹؛ [۸۰؛ ۸۳]؛ ۸۵؛ ۸۹؛ کتاب مراثی ۵؛ کتاب اشعیا ۶۳:۷–۶۴:۱۱. مزمور ۷۷ به
کتاب مراثی ۵؛ کتاب اشعیا ۶۳:۷–۶۴:۱۱. مزمور ۷۷ به نظر ترکیبی از سرود و مرثیه است؛ شاعر عشق خدا به اسرائیل در گذشته را با وضعیت فعلی آن مقایسه می‌کند و می‌پرسد آیا خدا دیگر مرحمت نشان نخواهد داد؟ مراثی ۳ نیز نمونهٔ دیگری از ادبیات ترکیبی است. دستهٔ سوم را می‌توان پیشگویی رستگاری در آینده دانست. پیشگویی‌ها نیز در دورهٔ قبل از تبعید وجود داشتند، اما حداقل از قرن هشتم ق‌م فاجعه را وعید می‌دادند. در زمان تبعید، اکثر پیشگویی‌ها — اثر نویسندگان ناشناس — با محوریت وعدهٔ رستگاری است. کتاب حزقیال ۳۴–۳۹ نمونه‌ای از آن
رستگاری است. کتاب حزقیال ۳۴–۳۹ نمونه‌ای از آن است و خبر از بازسازی اورشلیم می‌دهد. اصطلاح «نترس» در بسیاری از این‌ها (مانند ۴۱:۸–۱۳، ۱۴–۱۶؛ ۴۳:۱–۴، ۵–۷؛ ۴۴:۱–۵ در کتاب اشعیاء) به چشم می‌خورد. همین اصطلاح «نترس» در پیشگویی‌های بابلی هم رایج است، ولی نسخه‌های بابلی خطاب به شاهان و ملکه‌ها هستند، نه تمام قوم. دستهٔ چهارم پیشگویی سقوط ممالک خارجی است؛ مثلاً ۲۶:۷–۱۴ در کتاب حزقیال خبر از نابودی صور در حملهٔ بابل می‌دهد. کتاب حبقوق نبی ترکیبی از آثار نبوی و مرثیه است. بخش اعظم این کتاب در سال‌های پایانی تبعید
است. بخش اعظم این کتاب در سال‌های پایانی تبعید شکل گرفته و قضاوت بابل توسط یهوه را پیشگویی و در عین حال، از سکوت خدا گلایه می‌کند. دستهٔ پنجم که برخلاف مواردی قبلی به نثر است، مواعظ هستند؛ اغلب گروهی را به صورت دوم شخص جمع خطاب قرار می‌دهند و مواردی چون هشدار و بشارت را در بر می‌گیرند. کتاب عاموس ۴:۴–۱۳ مثالی از این مواعظ تبعیدی است. شمار زیادی از کتب تنخ در دورهٔ تبعید تألیف شدند یا گسترش پیدا کردند. دستهٔ اول ادبیات نبوی و کتب انبیاست. از آنجایی که در کتب انبیاء خبر از قضاوت هولناک الهی داده شده بود،
کتب انبیاء خبر از قضاوت هولناک الهی داده شده بود، تفسیر واقعه تا حد زیادی با پذیرش و تفسیر میراث ادبی انبیای هشدار دهندهٔ قبل از تبعید (هوشع، عاموس، میکاه، صفنیا و ارمیا) انجام شد. علاوه بر این، انبیای بشارت‌دهندهٔ عصر تبعید نیز آثار ادبی خود را آفریدند، گاه با الحاقات به انبیای هشداردهنده مثل ارمیا، گاه در آثار کم و بیش مستقل (حزقیال، اشعیای دوم). دستهٔ دوم، ادبیات روایی و تاریخی هستند که به روشنی در دورهٔ تبعید گسترش زیادی پیدا کرده‌اند. یهودیان در سایهٔ تهدید از دست دادن هویت خود، روایات بنیادیشان را
تهدید از دست دادن هویت خود، روایات بنیادیشان را مجدداً تفسیر و در آثار ادبی بزرگ‌تر (داستان غربت ابراهیم، اسحاق و یعقوب؛ داستان موسی و سرگردانی در بیابان) ادغام کردند. اسرائیل که دولتش را از دست داده بود، حال تبدیل شده بود به خانواده‌ای بزرگ. در این زمان، از داستان‌های ابراهیم و یعقوب برای تحکیم هویت اسرائیلی استفاده کردند، چه اسرائیل در زمان آنان نیز دولتی نداشت و تنها از یک خانواده تشکیل شده بود. مثلاً وعدهٔ تولد اسحاق به ساره و ابراهیم (پیدایش ۱۸:۱–۱۵) و کمک یهوه به یعقوب در طول سفرهایش (پیدایش ۲۸:۲۰؛
و کمک یهوه به یعقوب در طول سفرهایش (پیدایش ۲۸:۲۰؛ ۳۱:۵، ۴۲) را می‌توان از داستان‌هایی محسوب کرد که در دورهٔ تبعید شکل گرفته‌اند؛ این داستان‌ها عملاً پیامی مستقیم به تبعیدیان هستند و به ایشان امید می‌دهند. به ابراهیم تا قبل از تبعید اصلاً در خارج از تورات هیچ اشاره‌ای نشده است، ولی انبیای تبعیدی مثل اشعیای دوم و حزقیال بارها از او یاد کرده‌اند. اولین کتاب تاریخ اسرائیل نیز در همین دوره نوشته شد که از ورود به کنعان تا تبعید را در بر می‌گیرد – این اثر ناشناس امروزه «تاریخ تثنوی» نامیده می‌شود و محتوایش در کتب