payamvha/North_RAG huggingface dataset:
اروسی گفته می‌شود بلند و دارای تزئینات آیینه‌کاری است و طاقچه‌ها و رف‌های بزرگی برای نگهداری اشیای عتیقه در آن تعبیه شده‌است. برگزاری مراسم مذهبی. این بنا دارای اتاق های متعددی است که بخشی از آن برای انجام مراسم مذهبی در ماه‌های محرم و صفر در نظر گرفته شده‌بود. هیئت‌های زنجیرزن و سینهزن در این ایام به عزاداری در حیاط بزرگ عمارت پرداخته و سپس برای صرف شام به اتاق پنج‌دری می‌رفتند. در این اتاق غذا برای هر چهار یا پنج نفر در سینی‌های بزرگ صرف می‌شد. علاوه بر این هر شب جمعه نیز مراسم دعای ندبه و کمیل در اتاق
این هر شب جمعه نیز مراسم دعای ندبه و کمیل در اتاق اروسی و اتاق‌های همجوار آن برگزار می‌شد. مالک بنا. مالک و سازنده این بنا بیگ‌‌محمد سعدوندی معروف به بیگ‌محمد رزازی بود که در کرمانشاه به تجارت برنج اشتغال داشت. وی ۶ فرزند داشت و پس از وی غلامحسین فرزند دوم وی مالک بنا شد. در این زمان غلامحسین در اروسی و اتاق کناری مقر اصلی زندگی می‌کرد، کریم در اتاق سمت چپ ساکن بود، شابی در اتاق شرقی و جواد نیز روبروی اتاق اروسی یا مطبخ زندگی می‌کردند. علاوه بر این اسب‌های خانواده نیز در طویله‌ای زیر اتاق شرقی نگهداری
خانواده نیز در طویله‌ای زیر اتاق شرقی نگهداری می‌شدند. حسینعلی خدمتکار خانه که ۷۰ سال در این خانه به کار مشغول بود نیز روبه‌روی درب ورودی حیاط در اتاقی کوچک زندگی می‌کرد. غلامحسین سعدوندی این بنا را به عبدالله سالاری فروخت. سالاری خانه را به دوقسمت تقسیم کرد. عمارت سعدوندی کنونی که تحت تملک محمدصادق سعدوندی (فرزند تقی) قرار دارد، درواقع بخش باقی‌ماندۀ اندرونی بناست که بعدها از خانوادۀ سالاری بازپس گرفته شده‌است.
خانه کیپور یا عمارت خیل خان مربوط به دوره قاجار است و در مهدیشهر، خیابان صاحب الزمان، خیابان ملت، کوچه رشیدی، پلاک ۲ واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۲۳۹۱۰ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است. بی‌توجهی میراث فرهنگی و خطر تخریب خانه کیپور. سازمان میراث فرهنگی پس از ثبت ملی این عمارت، مدتی به بهانه کمبود بودجه، از مرمت آن سرباز زد. اندکی بعد که قسمت‌هایی از سقف خانه به دلیل عدم رسیدگی، در شرف تخریب قرار گرفت، به ناچار امتیاز مرمت و نگهداری آن را به بخش خصوصی فروخت! تا تنها یادگار میراث
آن را به بخش خصوصی فروخت! تا تنها یادگار میراث فرهنگی تخریب بخش‌هایی از این اثر تاریخی باشد. هم‌اکنون بخش خصوصی در حال مرمت و احیای این اثر تاریخی و تبدیل آن به موزه است.
قلعه پالنگان قلعه‌ای تاریخی مربوط به سدهٔ ۷ و ۸ ه.ق است که در روستای پالنگان واقع در بخش مرکزی شهرستان کامیاران در استان کردستان قرار گرفته‌است. این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۱۲۶۷۵ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است. در مجاورت روستای پالنگان شهرستان کامیاران بقایای قلعه‌ای کهن وجود دارد، که به قلعهٔ پالنگان مشهور است. آثار به‌دست‌آمده از قلعه مانند یک دروازۀ سنگی بزرگ و بقایای پل‌های ساخته شده بر رودخانه، قدمت آن را به دورهٔ پیش از اسلام می‌رساند. قلعۀ پالنگان مدت‌ها محل سکونت امرای کلهر بوده
قلعۀ پالنگان مدت‌ها محل سکونت امرای کلهر بوده است. در سال ۱۵۵۶ میلادی (۹۶۴ ه‍.ق) هلو خان اردلان قلعه را تصرف کرد و جزو قلمرو خود درآورد. سپس از آنجا که آب و هوای قلعه زلم در شهرزور مناسب نبود، مرکز فرمانروایی خود را به قلعۀ پالنگان انتقال داد. مدارک حاصل از کاوش‌های باستان‌شناسی مرتبط با این دوره و نزدیک بودن قلعه به کتیبۀ تنگی‌ور انتقال مقر از قلعۀ زلم به پالنگان را محرز می‌سازد. قلعۀ پالنگان تا بعد از انتقال مرکز حکومت خاندان اردلان از پالنگان به قلعۀ حسن‌آبادسنندج یعنی در حدود قرن شانزدهم میلادی (قرن
یعنی در حدود قرن شانزدهم میلادی (قرن دهم ه‍.ق)، آباد بوده‌است.
قلعه بالقیز مربوط به دوره اشکانیان - دوره ساسانیان - سده‌های میانه دوران‌های تاریخی پس از اسلام است و در شهرستان ماهنشان، بخش مرکزی، دهستان ماهنشان، ۱۵۰۰ متری شمال شرق روستای سیدلر واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۲۴۰۶۰ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است .
تپه روستای هفت آشیان شهرستان سنقر، بخش کلیائی، روستای هفت آشیان واقع شده و این اثر در تاریخ ۱۱ مرداد ۱۳۸۴ با شمارهٔ ثبت ۱۲۵۰۶ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است . دیرینگی و پیشینه اولیه این سایت باستانی به شاهنشاهی ساسانی بر‌ می‌گردد و پس از حمله اعراب به ایران نیز مورد استفاده نظامی/مسکونی قرار گرفته و کماکان مردم این روستا در روی تپه زندگی می‌کنند.
محوطه شرق قادرآباد مربوط به دوران پارینه‌سنگی جدید است و در شهرستان خرم بید، بخش مشهد مرغاب، ۲ کیلومتری شرق قادر آباد، ۵۰۰ متری غرب لوله گاز سراسری واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۲۴۱۸۵ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است. تخریب. این طور کامل تخریب گردیده و آپارتمان‌سازی شده است.
بقعه شاهزاده عبدالله مربوط به دوره پهلوی دوم است و در شهرستان کیار، بخش مرکزی، دهستان کیار غربی، غرب روستای سورک واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۲۴۲۲۵ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.ویرایش توسط علیرضایعقوبی سورکی
تپه شهریور مربوط به دوره ساسانیان - دوره اشکانیان است و در شهرستان اردبیل، بخش مرکزی، دهستان غربی، روستای شهریور واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۲۴۳۰۳ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است. موقعیت روستا. روستای شهریور تقریبا در دوازده کیلومتری شهر اردبیل واقع شده است. این روستا در شمال غربی شهر اردبیل قرار دارد . جاده اصلی که شهر را به روستا ارتباط می دهد جاده قدیم مشگین شهر نامیده می شود. با عبور از کنار روستاهای سومعه و گرجان به روستای شهریور می رسیم . قبل از آن که به روستا برسیم یعنی
شهریور می رسیم . قبل از آن که به روستا برسیم یعنی قبل از آنکه از جاده اصلی به جاده خود روستا وارد شویم پلی وجود دارد که بر روی رودخانه مانندی قرار دارد که اکثر اوقات بدون آب است . این به اصطلاح ترکی (چای) رشلی نام دارد .
محوطه آویز مربوط به دوره ساسانیان - سده‌های متاخر دوران‌های تاریخی پس از اسلام است و در شهرستان فراشبند، بخش مرکزی، دهستان آویز، ۵۰۰ متر بعد از روستای آویز بطرف کازرون، سمت راست جاده واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۲۴۱۸۱ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است. جستارهای وابسته. این قبرستان در چند سال اخیریعنی بعدازثبت توسط میراث فرهنگی دچارتخریبهایی شده وشکل آن دگرگون شده هم توسط کشاورزان وهم توسط جویندگان گنج
قلعه تپه میلا جرد مربوط به دوران‌های تاریخی پس از اسلام است که در غرب شهر میلاجرد واقع شده است. این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۱۲۸۴۴ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است. تاریخچه. طبق مطالعات انجام شده بر روی این تپه‌باستانی تاریخچه‌اش به سال ۶۰۰ پیش از میلاد مسیح یعنی دوره حکومت مادها در محدوده هگمتانه بر می‌گردد. تپه میلاجرد در مجاورت شهر میلاجرد و در شمال غربی شهر اراک بر روی تلی بزرگ قرار گرفته که از سوی اهالی به «قلعه میله‌گرد» که نام محلی شهر میلاجرد است، معروف است. حسن‌بن‌محمدقمی در کتاب
میلاجرد است، معروف است. حسن‌بن‌محمدقمی در کتاب تاریخ قم بانی این شهر را میلاد می‌داند که به امر شاه کیخسرو آن را بنا نهاده‌است. این آبادی یک بار در حمله مغول و بار دیگر در فتنه افغان ویران شده‌است. خرابه‌های آبادی قدیم و آثار برج و بارو و علایم خندق اطراف کاملاً نمایان است. ضمن حفریات اشیاء قدیمی در آن مشاهده می‌شود. (از فرهنگ جغرافیائی ایران ج ۲). برنامه گمانه زنی در «قلعه تپه میلاجرد» اراک، با مساحتی نزدیک به 17 هزار متر مربع در استان مرکزی، به منظور تعیین حریم و تشخیص حدود و نیز بررسی جایگاه لایه های
حریم و تشخیص حدود و نیز بررسی جایگاه لایه های تاریخی آن که از آبان ماه سال جاری آغاز شده بود، با دستیابی به نتایج ارزشمندی، به پایان رسید. «محمد رحمدل» مدیر میراث فرهنگی استان مرکزی به «میراث خبر» گفت: «طی برنامه پژوهشی یاد شده، گمانه های متعددی در چهار قسمت قلعه تپه ایجاد گردید که در پایان علاوه بر مشخص شدن حریم تپه و ترسیم حدود آن کارشناسان موفق به تشخیص و تعیین دقیق لایه های مختلف تپه شده و ضمن کشف قسمت هایی از یک سیستم آبرسانی مجهز به لوله های سفالی، به خندقی به عرض 20 تا 25 متر نیز دست یافتند که دور
خندقی به عرض 20 تا 25 متر نیز دست یافتند که دور تا دور قلعه تپه کشیده شده بود.» قلعه تپه مذکور در مجاورت شهر میلاجرد و در 110 کیلومتری شمال غربی اراک بر روی تلی بزرگ قرار گرفته که از سوی اهالی به «قلعه تپه میله گرد» که نام محلی شهر میلاجرد است، معروف بوده و از لحاظ لایه نگاری تاریخی اهمیت زیادی دارد.
تپه آلاله مربوط به [[تاریخ ایران پس از اسلام|دوران‌های تاریخی پس از اسلام است و در [[شهرستان فراهان]]،روستای مخلص آباد واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۱۲۸۴۶ به‌عنوان یکی از [[فهرست آثار ملی ایران|آثار ملی ایران]] به ثبت رسیده است. منابع. [[رده:آثار دوران پس از اسلام در شهرستان تفرش]] [[رده:تپه‌های باستانی شهرستان تفرش]]
قلعه محمد کریم خان مربوط به دوره قاجار است و در شهرستان خاتم، بخش مرکزی، شهر هرات، در محله قلعه محمد کریم خان واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۲۴۳۳۹ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت.
حسینیه علی هاشم مربوط به دوره قاجار است و در شهرستان زارچ، خیابان امام خمینی، محله دارالشفاء ، جنب مسجد محمدیه زارچ واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۲۴۳۶۹ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است. این حسینیه توسط مرحوم علی هاشم ( با استفاده از زمین های مجاور خانه خودش که در دوره قاجار بنا شده بود و آن روز مالک آن زمین ها بود ) ساخته و توسط آن مرحوم هنگام ریاستش در شهر زارچ ، بین سالهای 1312 تا 1313 توسط ایشان تکمیل گردید . امروزه این حسینیه به حسینیه علی هاشم معروف می باشد که از زمان تاسیس
به حسینیه علی هاشم معروف می باشد که از زمان تاسیس آن را با همین نام می شناختند که در صفحه 156 کتاب ( زارچ شهری بر کرانه کویر نوشته مرحوم جعفر شمس الدینی ) به این حسینیه با مستندات اشاره شده است .
قلعه عابدی مربوط به دوره قاجار است و در شهرستان عشق‌آباد، شهر عشق‌آباد واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۲۴۳۶۱ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
آب‌انبار عطایی، آب‌انباری است مربوط به دوره اشکانیان که در روستای بیدسکان از توابع دهستان باغستان بخش مرکزی شهرستان فردوس واقع شده‌است. این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۲۴۳۷۷ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
محوطه آغجالار مربوط به عصر آهن است و در شهرستان سرآب، بخش مرکزی، دهستان آغمیون، روستای سرخریز واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۲۳۹۲۷ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
کول تپه آنا قیز مربوط به عصر مس و سنگ - مفرغ است و در شهرستان سرآب، بخش مرکزی، دهستان ابرغان، روستای آناقیز واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۲۳۹۳۷ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
کول تپه جنوبی احمدآباد مربوط به عصر مفرغ است و در شهرستان سرآب، بخش مرکزی، دهستان ابرغان، روستای احمدآباد علیا واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۲۳۹۳۸ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
تپه قلعه سرخریز مربوط به عصر مفرغ - سده‌های اولیه و میانه دوران‌های تاریخی پس از اسلام است و در شهرستان سرآب، بخش مرکزی، دهستان آغمیون، روستای سرخریز واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۲۳۹۳۴ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
محوطه میان کوه مربوط به عصر مفرغ - دوره ساسانیان است و در شهرستان کرمانشاه، بخش مرکزی، دهستان میان‌دربند، ۲۰۰ متری جنوب روستای میان کوه واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۲۴۱۰۵ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
گورستان بردبل مربوط به عصر مفرغ - عصر آهن است و در شهرستان بدره، بخش مرکزی، دهستان علیشروان، روستای چنارباشی واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۲۴۲۹۲ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده‌است.
گوی‌تپه آغمیون مربوط به سده‌های اولیه دوران‌های تاریخی پس از اسلام است و در شهرستان سرآب، بخش مرکزی، دهستان آغمیون، روستای آغمیون واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۲۳۹۷۵ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
موزهٔ صدا مستقر در خانهٔ امیرپرویز یکی از موزه‌های تخصصی شهر تبریز است. بنای خانهٔ امیرپرویز مربوط به دوره پهلوی است و در تبریز، خیابان تربیت، کوچه کرباسی، پلاک ۷۳ واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۱۲۷۸۴ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده‌است. موزهٔ صدای تبریز، تنها موزهٔ صدای ایران و اولین موزهٔ خصوصی در استان آذربایجان شرقی است که در تاریخ ۴ اردیبهشت ۱۳۹۷ خورشیدی توسط رئیس‌جمهور وقت حسن روحانی در محل خانهٔ امیرپرویز افتتاح شد. در این موزه، ادوات موسیقی ایرانی به نمایش گذاشته شده‌اند.
تپه حاجی فیروز مربوط به ۵۵۰۰ قبل از میلاد است و در شهرستان نقده، بخش محمدیار، دهستان حسنلو، واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۲۲۹۰۸ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده‌است. ظرف شراب متعلق به حدود ۴٬۵۰۰ سال پیش از میلاد در تپه حسلنو نقده به عنوان نخستین وسیله شراب سازی موجود در دوران نوسنگی کشف گردید. از مهمترین آثار این تپه باستانی جام طلای حسنلو می‌باشد که از آثار باستانی ارزشمند ایران است. تپه حاجی فیروز محوطهٔ کلیدی دوران نوسنگی در درهٔ اشنویه-نقده است که با در میانرودان همزمان بوده‌است.
است که با در میانرودان همزمان بوده‌است. مانند دیگر محوطه‌های معاصر در ایران، حاجی فیروز روستایی کوچک با خانه‌های تک‌خانواده‌ای (خانوادهٔ هسته‌ای) بوده‌است و شهروندان آن مردگانشان را در زیر کف همان خانه‌ها دفن می‌کرده‌اند. در کل ۱۸ بنای چهارضلعی، هر یک به مساحت بین ۲۷ تا ۳۸ مترمربع، در حاجی فیروز یافت شده‌است. تیغه‌ای کوتاه این خانه‌ها را به دو بخش تقسیم می‌کرده که یکی (که جزئیات تمیزتر و تزئینات داشته) برای زندگی و دیگری برای کار و فعالیت به کار می‌رفته‌است. دیوارها از خشت‌های نامنظم به ضخامت ۴۰ سانتی‌متر
دیوارها از خشت‌های نامنظم به ضخامت ۴۰ سانتی‌متر ساخته شده‌اند و در ضلع شرقی ساختمان‌ها (جهت وزش بادِ غالب)، دیواره‌ای کوتاه و بدون سقف قرار دارد. جهت درهای ورودی نیز برای دوری از باد غربی به سمت شرق بوده‌است. سقف بناهای حاجی فیروز احتمالاً مسطح و از لایه‌های نی و گل بر روی تیرهای چوبی کوچک بوده‌است.
کبوترخانهٔ امیرفرهنگی یک کبوترخانه مربوط به اواخر دورهٔ قاجار است که در بناب، خیابان شهید باهنر واقع شده است. این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۲۲۸۴۳ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده‌است. این بنا از سه طبقه تشکیل شده‌است که طبقهٔ بالایی به‌عنوان نگهبانی، طبقهٔ وسط برای نگهداری کبوتر و طبقهٔ پایین به‌عنوان خانه‌باغ مورد استفاده قرار می‌گرفت. این مکان در جنگ جهانی دوم توسط هواپیماهای جنگی روس به گمان این‌که یک برج دیدبانی برای پاسگاه نظامی است مورد هدف قرار گرفت ولی آسیب جدی به آن وارد نشد. این بنا
قرار گرفت ولی آسیب جدی به آن وارد نشد. این بنا اکنون در وضعیت تخریبی قرار گرفته و اگر مورد مرمت قرار نگیرد به کلی نابود خواهد شد. با توجه به یادنوشته‌های روی دیوار این بنا، قدمت آن ۱۱۲ سال تخمین زده می‌شود (سال ۱۲۸۰ ه‍.ش). این بنا اولین بار توسط عباسعلی امیرفرهنگی در سال ۱۳۴۲ ه‍.ش مورد مرمت و بازسازی قرار گرفت و نیز در سال ۱۳۹۰ به درخواست وراث امیرفرهنگی ادارهٔ میراث فرهنگی اقدام به بازسازی اثر کرد و به همت عباسعلی امیرفرهنگی و ادارهٔ میراث فرهنگی این خانه‌باغ پابرجاست و سالانه بازدیدکنندگان زیادی از این
پابرجاست و سالانه بازدیدکنندگان زیادی از این اثر بازدید می‌کنند.
تپه عبدل مربوط به سدهٔ ۸–۶ ه‍.ق است و در شهرستان نقده، بخش مرکزی، دهستان میرآباد، روستای علی ملک واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۲۲۹۱۰ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
آرامگاه سلطان سی قلی مه مربوط به سده‌های میانه دوران‌های تاریخی پس از اسلام است و در شهرستان دالاهو، بخش مرکزی، دهستان بان زرده، روستای شالان واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۲۲۸۰۴ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است. عرصه و حریم. محدودۀ عرصه و حریم این محوطۀ باستانی در ۱۵ دی ۱۴۰۳ طی نشست شورای حریم وزارت میراث فرهنگی مورد تصویب قرار گرفت.
آب‌انبار حاجی علی رضا بیک مربوط به دوره قاجار است و در بیرجند، ضلع جنوبی کوچه خواجه واقع شده‌است. فضای ورودی آب‌انبار حاج علی رضا بیک ساده می‌باشد و مانند دیگر آب‌انبارهای مناطق خشک و گرم دارای فضای ورودی، راه پله، پاشیر، بادگیر، هواکش، منبع ذخیره آب و پوشش منبع است و پوششی به سبک رومی دارد که قوس سردر ورودی آن نیز از نوع جناقی است و سکوهای طرفین راه پله که در برای استراحت و نشستن تعبیه شده بودند هم‌اکنون از بین رفته‌اند همچنین در قسمت بالای سردر نیز کتیبه‌ای وجود دارد که در کتیبه سردر این آب‌انبار اشعاری
وجود دارد که در کتیبه سردر این آب‌انبار اشعاری در وصف و ستایش آب دیده می‌شود. مصالح به کار رفته در این آب‌انبار شامل آجر، گچ، آهک و ساروج می‌باشد و معمار آن حاجی علیرضا بیک بوده‌است. این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۱۲۵۷۳ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده‌است.
عمارت خوانساری مربوط به دوره پهلوی اول است و در تهران، خیابان انقلاب اسلامی، ما بین میدان فردوسی و خیابان استاد نجات الهی، کوچه نیایی، پ ۵ واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۲۳۰۱۱ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است. این بنا در سال ۱۹۳۸ توسط معمار روس، آلکساندر بلین، ساخته شده است.
قبرستان دادکان مربوط به دوره اشکانیان است و در شهرستان خاش، بخش ایرندگان، دهستان ایرندگان، ۱۰۰ متری غرب روستای دادکان واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۲۳۰۷۴ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است. نننن
مسجد یادگارشاه مربوط به دوره تیموریان - دوره قاجار است و در استان آذر بایجان شرقی، بخش تسوج، کوچه مقبره واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۲۳۰۴۳ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است. مسجد یادگار شاه، مسجد سیدالشهداء نیز نامیده می‌شود. این مسجد در مرکز شهر، نزدیک خیابان اصلی واقع شده است طولش از شرق به غرب نزدیک به بیست متر و عرض آن در حدود ده متر می‌باشد سه گنبد ضربی آجری دارد. گویی سه چهار طاق یکنواخت را در کنار هم قرار داده‌اند قطر گنبدها چهار متر است. خواجه نشین‌های جنوبی هر یک ۴×۴ و
چهار متر است. خواجه نشین‌های جنوبی هر یک ۴×۴ و خواجه نشین‌های شمالی هر سه ۴×۲ متر است. دو پنجره چوبی بزرگ مسجد را به سه قسمت تقسیم می‌کند. اکنون قسمت وسطی مفروش و مورد استفاده عموم قرار گرفته است. مسجد دو در دارد یکی از جانب شرق و دیگری از سوی غرب. تاریخ بنای مسجد در دست نیست اما سالخورده‌گان تسوج می‌گویند از پدران خود شنیده‌ایم که روایت کرده‌اند: یکی از شاهان صفوی هنگام جنگ با سلاطین عثمانی نذر کرده بود که چون بر دشمن غلبه یابد مسجدی در تسوج بنا کند حاجت‌اش برآورده شده و هنگام بازگشت این مسجد را بنا کرده
برآورده شده و هنگام بازگشت این مسجد را بنا کرده نام مسجد یادگار شاه ماند؛ ولی نام بانی فراموش شده و اکنون کتیبه و سنگ نبشته‌ای در دست نیست تا نام بانی معلوم گردد فقط شیوه بنا و مصالح ساختمانی به کار رفته حکایت از قدمت مسجد می‌کند.
محوطه جوبجی مربوط به دوره عیلامیان است و در شهرستان رامهرمز، بخش مرکزی، دهستان حومه شرقی، روستای جوبجی واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۲۳۰۵۲ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است. این عرصه باستانی در اثر فعالیت‌های عمرانی در منطقه تخریب گردیده است.
باغ خان باغی مربوط به دوره قاجار شامل باغ خان بالا و پایین است و در شوشتر، در کناره کانال تاریخی گرگر، یکی از میراث جهانی یونسکو، قرار دارد. این باغ در انتهای خیابان امام شرقی واقع شده است. این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۲۳۰۵۱ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است. این باغ تحت مالکیت خصوصی خانواده مرعشی است و وجه تسميه باغ نیز به دلیل تعلق آن به محمد زمان خان مرعشی، از خان‌های محله‌ کهواز شوشتر در دوره قاجار بوده است. کانالهای آبرسانی این باغ را که از مجموعه آبشارها و آسیاب‌های آبی شوشتر جدا
را که از مجموعه آبشارها و آسیاب‌های آبی شوشتر جدا می‌شوند می‌توان از آثار دوره ساسانی دانست. نظام معماری. باغ خان شوشتر با مساحتی در حدود ۲۶۰۰ متر مربع در ابتدا باغی یکپارچه را تشکیل می داده، اما در دوره های بعدی و به دلیل تخریب و فرسایش توسط جریان رودخانه و تخریب بخش میانی باغ، به دو بخش شرقی و غربی و یا در اصطلاح باغ خان بالا و باغ خان پایین تفکیک شده است. در باغ خان شوشتر یک سابات شهری نقش سردر باغ را دارد. ورود به باغ از عرض باغ و از ضلع شمالی و از سابات ورودی، در انتهای یک گذر شهری (خیابان امام شرقی،
ورودی، در انتهای یک گذر شهری (خیابان امام شرقی، خیابان فرعی آل‌غفور) انجام می پذیرد. باغ خان شوشتر از لحاظ ارتفاعی، به طور چشمگیری پایین‌تر از منازل مسکونی حاشیه بافت در کنار رودخانه استقرار یافته است از همین رو دسترسی به ساباط در امتداد مسیری پلکانی صورت می گیرد که ضمن هدایت شخص به ورودی باغ، اختلاف سطح ایجاد شده را نیز حل می نماید. این ساباط دارای ارزش معماری ویژه‌ای است و در دو طبقه اجرا شده است. در زیر این ساباط دری وجود دارد که به حمام خان منتهی می گردد که در گذشته بخشی از آن به عنوان زورخانه نیز مورد
که در گذشته بخشی از آن به عنوان زورخانه نیز مورد استفاده قرار می گرفته است. علاوه بر این باغ خان شوشتر جایگاهی برای نشستن و دیدبانی یا نظارت بر عبور و مرور به باغ یا حمام به شمار می آمده است. همچنین از فضای طبقه بالای این ساباط به‌ عنوان مسجدی کوچک استفاده می شـده اسـت. باغ خان شوشتر در سمت شمال به بدنه‌ای صخره ای منتهی می شود که بر فراز آن منازل مسکونی تاریخی وجود دارند. در ضلع شرقی حصـار بـاغ از نوع دیواره خشتی و در جنوب و ضلع غربی به صورت پرچین است. برخلاف روال معمول، کوشک باغ خان یا عمارت شاه نشین در
روال معمول، کوشک باغ خان یا عمارت شاه نشین در خارج از محور اصلی باغ، در بخش شمالی محدوده باغ و در ارتفاعی بالاتر در کنار حمام و بافت مسکونی مشرف به باغ ساخته شده است. در حال حاضر تنها بقایایی از کوشک باغ باقی مانده است. کوشک در باغ خان شوشتر بیشتر دارای عملکردی مشابه نظرگاه است که مشاهده و بهره بصری بردن از باغ و محیط اطراف آن را برای شخص فراهم می نماید که از این نقطه نظر بسیار مشابه عملکرد کوشک باغ تخت‌های ایرانی است. نکته برجسته دیگر در مورد نظام معماری باغ خان شوشتر عدم واقع شـدن عناصر معماری باغ بر یک
خان شوشتر عدم واقع شـدن عناصر معماری باغ بر یک امتداد مستقیم از نظر هندسـی است که سبب ایجاد نوعی حس و حال رمز گونه برای فرد می شود که تحت تاثیر محور ارگانیک باغ خان شوشتر و شاخه های در هم تنیده درختان فزونی می یابد و بیننده حالتی رویایی و تخیلی را ادراک می کند. نظام آبی. سیستم انتقال آب باغ خان، یکی از ویژگی های بارز این باغ است. این باغ در کنار کانال دست‌کند گرگر، یکی از میراث جهانی یونسکو و بخشی از سیستم آبی تاریخی شوشتر ساخته شده است. این کانالها را که از مجموعه آبشارها و آسیاب‌های آبی شوشتر جدا می‌شوند
مجموعه آبشارها و آسیاب‌های آبی شوشتر جدا می‌شوند می‌توان از آثار دوره ساسانی دانست. باغ خان شوشتر دارای یک نظام آبیاری منسجم و مشابه با الگوی جامع باغ ایرانی است که در امتداد محور اصلی باغ نظم یافته است. منبع آب مورد نیاز جهت آبیاری باغ خان شوشتر توسط نوعی قنات رودخانه‌ای که در گویش شوشتری به آن سفته می‌گویند، تامین می شده است. علت استفاده از سیستم قنات، بالا بودن ارتفاع باغ نسبت به سطح آب رودخانه می‌باشد. به این ترتیب دهانه آبگیر شفته در در بالادست رودخانه دست کند و در مجموعه آبشارها و آسیاب‌های آبی
دست کند و در مجموعه آبشارها و آسیاب‌های آبی شوشتر، یکی از میراث جهانی یونسکو، قرار دارد. سپس آب در دل تونل هایی دست کند و آب بر بنام مجرای شفته یا نیرو که در زمین های صخره‌ای حفر شـده‌اند، جاری شده و با شیبی مناسب و پس از طی مسیری به طول تقریبی ۴۵۰ متر به مجموعه ی باغ خان می رسد. وجه تمایز شفته باغ خان شوشتر با گونه‌های دیگر قنات در آن است که میله چاه به‌صورت افقی است و در کار نام دارد. در کار به عنوان دریچه ای جهت هوادهی و تهویه ی مجرای شـفته عمل می کند که گاهی مازاد آب جاری مجرا را نیز به رودخانه
کند که گاهی مازاد آب جاری مجرا را نیز به رودخانه برمی‌گرداند. آب پس از خروج از نیرها وارد باغ خان شوشتر می شـود و سپس توسط حوضچه‌ها و جوی های ساخته شده از سنگ به نقاط مختلف باغ منتقل می شود و در سطح باغ توزیع می گردد. آب از محور اصلی به نهرهایی در پای درختان درون هر کرت هدایت می‌شود که پس از آبیاری درختان باغ، سرریز آن دوباره از طریق جویهای آبی خطی و حوض هایی در میانه آنها به درون گرگر ریخته می شود. نظام آبیاری باغ خان شوشتر و جریان آب در امتداد محور اصلی درختان نخل، در جوی هایی کنده شده در زمین و در یک
درختان نخل، در جوی هایی کنده شده در زمین و در یک مسیر خطی، ساختاری پویا و دینامیک را در باغ پدید می آورد. نظام کاشت. نظام کاشت باغ خان شوشتر دربردارنده مجموعه گسترده‌ای از درختان میوه است، اما نخلهای خرمای سر به فلک کشیده یکی از مهمترین درختان این باغ به حساب می‌آیند که با شرایط اقلیمی منطقه نیز کاملا سازگارند و به زیبایی هر چه بیشتر این باغ افزوده‌اند. درختان انجیر، انار، توت، مـوز و مرکباتی مثـل پرتقال، نارنج، لیموی ترش و همچنین درخت کنار از دیگر درختانی هستند که در بستر باغ خان وجود دارند. این درختان
هستند که در بستر باغ خان وجود دارند. این درختان همگی متناسب و سازگار با آب و هوا و شرایط اقلیمی منطقه انتخاب و کاشته شده‌اند. البته در این میان درختچه های زینتی و انواع گلهای رز، محمدی، گل شاه پسند، گل کاغذی و لاله عباسی نیز دیده می شود. همچنین فواصل کاشت درختان در امتداد محور اصلی منظم و یکسان است و نوعی تقسیمات منظم را در هندسه باغ به‌ وجود آورده است. نخل‌های خرما عناصر شاخص نظام کاشت باغ خان شوشتر می باشند که امتداد آنها در ساختار باغ کاملا مشهود است. این درختان در پدید آمدن ایجاد شرایط مساعد برای
این درختان در پدید آمدن ایجاد شرایط مساعد برای درختان میوه باغ نقشـی اساسی را ایفا می کنند. آنچنانکه در نظام باغ خان می توان درختان میوه ای را یافت که با توجه به شرایط اقلیمی و جغرافیایی خوزستان کاشت، پرورش و برداشت آن ها بایستی بسیار دشوار باشد اما تاج پوشش درختان نخل شرایط ویژه‌ای را پدید آورده اند که این امکان میسر می‌شود. همچنین دست‌کند بودن رود گرگر باعث شده تا در ساعت‌هایی از روز بر این باغ سایه بیفتد. این ویژگی خاص سبب ایجاد یک خرد اقلیم در محدوده باغ می شود. از طرف دیگر ریشه های درختان نخل باغ خان
می شود. از طرف دیگر ریشه های درختان نخل باغ خان شوشتر با جذب شوری خاک که یکی از معضلات بارز منطقه مرکزی و جنوبی خوزستان در زمینه پرورش میوه است شرایطی را مهیا می کند که درختان میوه در یک ساختار ایده آل و پایدار در محدوده باغ امکان رشـد و میوه دهی را داشته باشند.
حمام فاروج مربوط به دوره قاجار است و در فاروج، جنوب شرقی شهر واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۲۳۱۰۷ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده‌است.
مقبره مرشد مربوط به دوره قاجار است و در ماهان، خیابان امام خمینی، انتهای خیابان مدرّس، سمت راست واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۲۳۱۲۷ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است. مقبره مرشد متعلّق به قرن سیزده هجری ساخت آن به دورة قاجار بر میگردد و این بنا حدود 118-110 سال قدمت دارد. شروع ساخت بنا سال 1275 هـ . ق بوده و اتمام ساخت آن در سال 1268 هـ . ق میباشد. حاج سید محمود خان طباطبایی نائینى(میرزا محمودنائینی) در زمان حیاتش تصمیم به ساخت بنایى به عنوان جایگاهى براى جمع شدن عرفا به عنوان (جمع
به عنوان جایگاهى براى جمع شدن عرفا به عنوان (جمع خانه) خانقاه می‌گیرد با شروع ساخت بنا و نیمه تمام ماندن آن ایشان وفات می‌نمایند. و حاج محمّد ابراهیم نمازى ملقّب به نیاز علیشاه به جانشینی انتخاب شدند. به دستور ایشان پیکر حاج سید محمود طباطبایى نائینى معروف به حیرتعلى شاه و مشهور به حاج سید محمود خان مرشد در این محل به خاک سپرده شد.
تپه سیاه تول مربوط به عصر آهن است و در شهرستان مهدیشهر، دهستان پشتکوه، شرق روستای پرور واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۲۳۰۸۵ به‌ عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.