payamvha/North_RAG huggingface dataset:
محوطه حمیدیه مربوط به دوران‌های تاریخی قبل از اسلام است و در شهرستان حمیدیه، ابتدای جاده حمیدیه به اهواز سمت چپ واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۷۹۳۰ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است. تعرض به محوطه تاریخی حمیدیه. بارها محوطه تاریخی حمیدیه مورد تعرض قرار گرفت و در بسیاری از مواقع حفاری‌های غیرمجازی نیز در آن منطقه صورت گرفت و همچنین ساخت وسازهای مجاز و غیرمجاز در آن ایجاد شد. اساطیر و قصه‌ها. در فرهنگ شفاهی مردم شهر حمیدیه آمده است که در محوطه تاریخی این شهر قبلاً شهری بوده که مردم آن
محوطه تاریخی این شهر قبلاً شهری بوده که مردم آن با خیر و سلامت زندگی می‌کردند اما بعد از مدتی به دلیل مخالفت با امر و فرمان خداوند و انجام کارهای ناسزا، خداوند عذابی بر آنها نازل و شهر آنها را زیر و رو می‌کند و همه آنها را از بین می‌برد. نام این محوطه تاریخی در زبان عامی «العوا» یا «العلیا» به معنای بلندی یا تپه است.
تپه کله مربوط به دوران‌های تاریخی پس از اسلام است که در شهرستان آبیک، روستای کمال‌آباد واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۷۵۹۷ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده‌است.
تپه اوزم لر باغی مربوط به دوران‌های تاریخی پس از اسلام است و در استان قزوین، شهرستان البرز، روستای کمال‌آباد واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۷۶۸۹ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
تپه موسی‌خان مربوط به دوران‌های تاریخی پس از اسلام است و در شهرستان بهشهر، بخش مرکزی، روستای امام‌ده واقع شده و این اثر در تاریخ با شماره‌ی ثبت ۷۸۵۷ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است. موسی‌خان لقب موسی اشرفی، نماینده دوره بیست و چهارم مجلس شورای ملی و یکی از خان‌های معاصر منطقه می‌باشد که این تپه در محدوده زمین‌های متعلق به وی قرار داشته و به همین دلیل امروزه به این نام شناخته می‌شود.
تپه چلمبر ۱ مربوط به دوران‌های تاریخی پس از اسلام است و در استان قزوین، شهرستان بوئین‌زهرا، روستای چلمبر واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۷۵۵۴ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
تپه عصمت‌آباد ۲ مربوط به دوران‌های تاریخی پس از اسلام است و در استان قزوین، شهرستان بوئین‌زهرا، بخش مرکزی، شهر عصمت‌آباد واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۷۶۸۴ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
ملک جوی (ملک جوب) مربوط به دوران‌های تاریخی پس از اسلام است و در شهرستان کلاردشت، روستای رودبارک واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۷۸۵۰ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
تپه شهر کهنه ۱ مربوط به دوران‌های تاریخی پس از اسلام است و در شهرستان زابل، روستای حاجی غلامحسین واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۷۷۱۵ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده‌است.
تپه اسماعیل‌آباد یا تپه موشه‌لان به [[تاریخ هزاره پنجم پیش از میلاد مسیح مربوط است و در [[شهرستان قزوین]]، [[بخش مرکزی شهرستان قزوین|بخش مرکزی]]، منطقه نوروزیان واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۷۸۶۹ به‌عنوان یکی از [[فهرست آثار ملی ایران|آثار ملی ایران]] به ثبت رسیده است. منابع. [[رده:آثار دوران پس از اسلام در شهرستان قزوین]] [[رده:تپه‌های باستانی شهرستان قزوین]] [[رده:مختصات نیازمند به بازبینی]]
تپه‌قلعه وشنوه مربوط به دوران‌های تاریخی پس از اسلام است که در شهرستان کهک، بخش فردو، روستای وشنوه واقع شده است. این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۷۶۹۸ در آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
منازل شرکت نفت (شماره ۱۵۷۳) مربوط به دوره پهلوی است و در شهرستان آبادان، بوارده جنوبی، شماره ۱۵۷۳ واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۷۹۵۶ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده‌است.
خانه پاکارزاده (۲) در محله لوریان دزفول واقع شده است . محله لوریان واقع در بافت قدیم دزفول وسعتی حدود 3.14 هکتار دارد که شامل خانه‌ها ،ساباط‌ها و مساجد است .یکی از اثار شاخص این محله پلابچیلون است . قدمت این خانه به دورهٔ پهلوی باز می گردد. صاحب اولیه این بنا خانواده پاکارزاده بوده‌اند و بعد از ان به خانواده شیرزاد واگذار شد و هم‌اکنون سند این خانه به صورت سه دونگ سه دونگ به دو خانواده دیگر واگذار شد. این بنا در تاریخ 17 اسفند1381 به شمارهٔ 7887 در فهرست آثار ملی ایران ثبت شده‌است. ورودی این بنا در زیر
آثار ملی ایران ثبت شده‌است. ورودی این بنا در زیر ساباط سیلانی یا پاکارزاده قرار دارد و خود بنا دارای یک هشتی زیبا و تزئیناتی در قسمت حیاط آن میباشد. این بنا به علت گذر زمان و عدم مراقبت‌های درست از ان در سال‌های اخیر با تخریب‌های همراه بوده‌است که اغلب این تخریب‌ها در بخش‌هایی که از نظر معماری غنی بوده رخ داده است. پس از این اتفاق میراث فرهنگی بازسازی این بنا را بر عهده گرفت.
گورستان سفیدچاه (به تبری: اسپه‌چو) مربوط به ۱۲۰۰ سال پیش است و در شهرستان بهشهر بخش یانه‌سر، روستای سفیدچاه واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۷۸۴۵ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده‌است. بر اساس تحقیقاتی که بر روی خاک قبرستان سفیدچاه انجام شده‌است، آهک موجود در خاک این قبرستان بسیار بالا بوده به نوعی که رنگ خاک آن به سفیدی می‌زند. وجود این خاک آهکی سفید باعث تأخیر در فاسد شدن اجساد در این قبرستان شده و همچنین گفته می‌شود که دلیل نام‌گذاری این مکان با نام قبرستان سپید نیز وجود همین خاک سفید
مکان با نام قبرستان سپید نیز وجود همین خاک سفید رنگ است.
طاق شیرین و فرهاد ساختمانی باستانی مربوط به دوره ساسانیان است و در استان ایلام ،شهرستان ایوان، بخش زرنه، روستای چهل زرعی، تنگ کوشک واقع شده‌است. این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۷۹۶۹ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسید. پیشینه نام. بر پایه افسانه‌های محلی، ساختمان تاق را فرهاد در مدت نیم روز برای استراحت شبانه شیرین ساخت. به همین دلیل اکثر مردم محل به‌خصوص افراد مسن این بنا را طاق شیرین می‌خوانند. ویژگی‌های ساختمان تاق شیرین و فرهاد. این بنای تاریخی از نوع تاقهای سنگی است و رو به جنوب شرقی بر پا دامنه
نوع تاقهای سنگی است و رو به جنوب شرقی بر پا دامنه کوه قرار گرفته، و در طول سال‌های دراز به علت قرارگیری در مسیر فرسایش صخره‌های متلاشی شده در زیر تلنباری از خاک و شن مدفون گردیده بود. تاق شیرین در نخستین فصل مرمت بنا در سال ۱۳۷۹ طی برنامه‌ای پژوهشی و مرمتی از زیر خاک بیرون آورده شد. اساس این بنا تاقی سنگی با پلانی مربع شکل است. تاق شیرین یک اتاقک نیمه زیرزمینی است به طول ۳۲۰ سانتیمتر و عرض ۲۹۰ سانتیمتر و ارتفاع ۲۲۰ سانتیمتر از کف طاق؛ که در سطح تحتانی دیوار شمالی آن دریچه‌ای با پوشش بدون دور (تخت) به ابعاد
شمالی آن دریچه‌ای با پوشش بدون دور (تخت) به ابعاد ۱۰۰ × ۱۴۵× ۶۴ سانتیمتر تعبیه شده‌است. ورودی بنا در بخش جنوب شرقی با پوشش بدون دور (تخت) و به ابعاد ۱۲۵ ×۱۳۰ ×۸۰ سانتیمتر است. شیوه ساخت تاق شیرین با دیگر بناهای هم عصرش متفاوت است، بدین صورت که ابتدا محل احداث بنا در شیب طبیعی کوهپایه انتخاب، سپس سطح شیب دار را رو به شرق برش داده و بیش از نیمی از بنا را در درون برش ایجاد شده ساخته‌اند. تنها بخش بیرونی بنا شامل سقف پلکانی و دو طرف درگاه دارای منظر بیرونی است. دیوارهای بنا در سه جهت شمال، جنوب و غرب محصور در
دیوارهای بنا در سه جهت شمال، جنوب و غرب محصور در برش احداث شدهٔ تپه است، به‌صورتی که بخش تراش خوردهٔ سنگ‌ها در نمای داخلی و بخش نتراشیده در برش دیواره قرار گرفته‌است. نوع تاق را تاق آهنگ یا گهواره‌ای می‌گویند که خاص دوران تاریخی ساسانیان است. مصالح ساخت این بنا را تماماً سنگ‌های حجیم تراش‌خورده تشکیل داده که به صورت خشکه چین و بدون ملات و به صورت رج رج بر روی هم قرار گرفته‌اند. برش دادن تپه نیز بخاطر وضعیت ساخت بنا و جلوگیری از ریزش آن بوده‌است. سازندگان بنا پس از احداث دیوارها، با یک حرکت دقیق و محاسبه
بنا پس از احداث دیوارها، با یک حرکت دقیق و محاسبه شدهٔ هندسی و معماری در ارتفاع ۱۱۰ سانتیمتر خیز تاق را شروع کرده، و پوشش بنا را با قرار دادن سنگهای تراش خورده به صورت عمود در کنار هم به صورت طاق گهواره‌ای یا آهنگ در ارتفاع ۲۲۰ سانتیمتر به وجود آورده‌اند. در بنا تاق مذکور، معماران با بکار بردن تنها ۱۷۵ قطعه سنگ‌تراش خورده، دیوارها و تاق گهواره‌ای را احداث نموده‌اند. سنگ‌های بکار رفته در بنا در هر رج، در ارتفاع یکسان و در یک خط تراش خورده‌اند. سنگ‌ها با طول‌های متفاوت بدون ملات، زبانه یا چفت و بند بر روی هم
متفاوت بدون ملات، زبانه یا چفت و بند بر روی هم قرار گرفته‌اند. بزرگترین قطعه سنگ بکار رفته در این بنا، در سردر در ابعاد ۷۲ × ۵۵ ×۱۳۲ سانتیمتر و کوچکترین آن به ابعاد ۲۶ × ۲۴ سانتیمتر در دیواره بنا بکار رفته‌است. بنای تاق در فضای داخلی کاملاً یکنواخت، ساده و بدون هرگونه تزئینی است. در سطح داخلی بنا در حال حاضر کفی موجود نمی‌باشد؛ تنها بخش نعل درگاهی با پوششی از سنگ‌های تخت لاشه‌ای از جنس صخره‌های بالا دست بنا پوشیده شده‌است. برای کشف کف احتمالی بنا، گمانه‌ای درضلع شمال غربی سطح داخلی و در مجاورت دیوارهای
درضلع شمال غربی سطح داخلی و در مجاورت دیوارهای شمال و غرب ایجاد گردید، اما اثری از کف بدست نیامد. براساس شواهد موجود، احتمالاً کف بنا را چون نعل درگاهی از سنگ‌های لاشه‌ای تخت کف‌سازی نموده بوده‌اند. کف کنونی بنا شامل شن و خاک به صورت فشرده و کوبیده شده‌است. آنچه که شیوهٔ معماری تاق شیرین را منحصر به فرد نموده، طراحی پشت بام تاق به صورت مسطح و یکنواخت به جای فرم هلالی است. پشت بام پلکانی بنا پیش از خاکبرداری، در زیر لایه‌هایی از خاک و شن مدفون بود. پس از خاکبرداری و پاکسازی این قسمت، بخشی کوچک ولی در عین
و پاکسازی این قسمت، بخشی کوچک ولی در عین حال با اهمیت شامل سه قطعه سنگ در دو ردیف (سنگ‌های رج اول و دوم پشت بام) بدست آمد. با الگو گرفتن از این بخش و بررسی دقیق سنگ‌های جمع‌آوری شده در حین خاکبرداری، دیگر بخش‌های پشت بام بازخوانی و احیاء گردید. با بازخوانی و احیاء پشت بام بنا مشخص شد که دور تا دور پشت بام بنا، یک مربع کامل در حاشیه تاق گهواره‌ای به ابعاد ۵۳۰ × ۵۳۰ سانتیمتر و در ارتفاع ۱۸۰ سانتیمتر ساخته شده، به صورتی که پوشش پلکانی شامل چهار پله بر روی هم قرار گرفته‌اند. در ردیف دوم و سوم پلکان، سنگ‌ها
قرار گرفته‌اند. در ردیف دوم و سوم پلکان، سنگ‌ها نسبت به ردیف زیرین ۱۹ تا ۲۰ سانتیمتر به طرف داخل عقب‌نشینی دارند. این فاصله در هر دو ردیف با قلم شانه‌ای در یک خط افقی به صورت سرتاسری ایجاد شده‌است. در ردیف چهارم که آخرین ردیف است، ضمن رعایت همه موارد مذکور از سنگ‌های بزرگتری استفاده شده‌است، با این تفاوت که عقب‌نشینی این ردیف از سنگ‌ها تنها ۵ سانتیمتر است. علاوه بر این، سنگ‌های ردیف آخر دارای آب پرهای حجاری شده، پردازش شده و صیقل داده‌شده‌است. در سطح فوقانی این ردیف از سنگها، آثار بستهایی فلزی از نوع دم
این ردیف از سنگها، آثار بستهایی فلزی از نوع دم چلچله‌ای دیده می‌شود که با هدف تثبیت سنگ‌ها و استحکام پشت بام بنا تعبیه شده بوده‌است. در بخش غربی پشت بام به فاصلهٔ ۱۵۰ سانتیمتر از پلکان ردیف اول و در مجاورت برش ایجاد شده در تپه، برای پیشگیری از ریزش دیوارهٔ برش تپه، فرسایش خاک، و مدفون شدن ساختمان، دیواری به طول ۸ متر و ارتفاع ۱۵۰ سانتیمتر در جهت شمال به جنوب با استفاده از قلوه سنگ رودخانه‌ای و ملات شفته احداث گردیده‌است. این دیواره نیز در بخش‌هایی آسیب دیده بود که بازسازی و مرمت گردید. موقعیت تاق شیرین.
بود که بازسازی و مرمت گردید. موقعیت تاق شیرین. تاق شیرین در پای دامنهٔ شرقی ارتفاعات صخره‌ای از نوع سنگ‌های لاشه‌ای قرار گرفته‌است و به علت قرارگیری در مسیر فرسایش صخره‌های متلاشی شده، مدام در معرض مدفون شدن قرار داشته‌است. این اثر تاریخی در محدوده منابع طبیعی و در منطقه گرمسیری شهرستان ایوان قرار دارد
گوردخمه سنگ سیلا (آ - ۴۵) مربوط به دوره ساسانیان است و در شهرستان مورموری شهر مورموری واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۷۹۷۱ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
مجموعه قلعه سام مربوط به دوره ساسانیان است و در شهرستان چرداول، روستای چم بور واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۷۹۹۸ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده‌است. قلعه سام در روستای چم‌بور (زبان کوردی با گویش لکی) از توابع شهرستان چرداول در استان ایلام قرار دارد. قدمت این قلعه به عهد ساسانیان می‌رسد كه بر فراز یكی از كوه‌های پیرامون روستای چم‌بور بنا شده و كوه مزبور نیز به نام سام معروف شده است. این قلعه دارای 2 برج در شمال و شمال غربی می‌باشد كه ارتفاع هر یك از آن‌ها حدود 12 متر است. اتاق‌هایی
ارتفاع هر یك از آن‌ها حدود 12 متر است. اتاق‌هایی جهت نگاهبانی از تأسیسات داخلی و محافظت از حكمرانان ناحیه در دل صخره‌ها تعبیه شده است. در قسمت جنوب غربی قلعه، آثار چهار طاقی یا آتشكده‌ای دیده می‌شود كه گویا در زمان تسلط عرب‌ها به صورت مسجد درآمده است. در كنار قلعه درخت‌های چنار كهنسال با قدمتی حدود 500 سال وجود دارند. علاوه بر آن‌ها چشمه‌های آب گوارا و همچنین ریشه درختی به نام عود یا هئومه كه از آن در اعیاد و جشن‌ها استفاده می‌شده یافت شده است.
پشت قلعه آبدانان مربوط به دوره ساسانیان - دوران‌های تاریخی پس از اسلام است و در شهرستان آبدانان، روستای پشت قلعه واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۷۹۷۴ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است. پشت قلعه در فاصله پنج کیلومتری در ناحیه جنوبی شهرستان آبدانان در شمال غربی روستای پشت قلا بر روی تپه‌ای بلند آثار دژ دیده می‌شود که رودخانه دویرج از پای آن می‌گذرد.
چهارسو نقاشی یا چهارراه نقاشی مربوط به دوره صفوی است و در اصفهان، تقاطع خیابان‌های نشاط و فلسطین و شریف واقفی و چهارباغ خواجو واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۷۶۳۶ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است. این چهارسو در گذشته دارای سقف بوده که با نقاشی تزیین شده بوده است. متأسفانه در تعریض خیابان در دهه سی شمسی، سقف و بیشتر حاشیه‌های تاریخی این اثر ویران گردیده است.
چهارسو آجری مربوط به دوره صفوی است و در اصفهان، خیابان چهارباغ خواجو، محله نو خواجو، کوی مسجد صدر واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۷۶۳۰ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است. آثار تاریخی دیگر از جمله مسجد حاج میرزا محمد صادق در نزدیکی این بنا قرار دارد.
کلیسای سرکیس مقدس مربوط به دوره صفوی است و در اصفهان، جلفا محله ایروان، خیابان خاقانی، کوچه نمازخانه ایروان واقع شده و در سال ۱۶۵۹ میلادی بنا شده‌است. این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۷۶۴۵ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده‌است. تاریخ کلیسا. در ابتدا نام آن «آمِناپرکیچ مقدس» بود اما در ۱۸۵۰ میلادی به دنبال ویرانی کلیسای سرکیس مقدس و انتقال وسایل آن به این کلیسا به کلیسای سرکیس مقدس تغییر نام داد. معماری کلیسا. پلان کلیسا به شیوه بازیلیک ستوندار در جهت شرقی-غربی قرار گرفته. کلیسا دارای دو گنبد است که
شرقی-غربی قرار گرفته. کلیسا دارای دو گنبد است که هریک دارای هشت نورگیرند. گنبد کوچکتر در بالای محراب قرار دارد و گنبد بزرگتر با قوس‌هایی بر روی چهار ستون قرار گرفته. مصالح به کار رفته در ساختمان عبارت‌اند از خشت و آجر. دیوارهای خارجی دارای قاب‌بندی‌هایی با نمای آجری اند و دیوارهای داخلی با گچ پوشانده شده‌اند. این دیوارها در گذشته نقاشی‌های بسیاری داشتند که به علت مرمت بسیاری از آن‌ها از بین رفته و در حال حاضر تنها نقاشی‌های قسمت گنبد باقی مانده‌اند. برج ناقوس خانه در قسمت جنوب غربی ساختمان و بر روی سقف
ناقوس خانه در قسمت جنوب غربی ساختمان و بر روی سقف کلیسا بنا شده. در قسمت جنوبی کلیسا هم نمازخانه کوچکی با گنبدی قوسی شکل به نام استپانوس مقدس قرار دارد که در سال ۱۷۰۴ میلادی ساخته شده‌است.
مجموعه کلیسای مریم و هاکوپ مقدس مربوط به دوره صفوی است و در اصفهان، محله نو جلفا، خیابان نظر شرقی، میدان بزرگ واقع شده و در حال حاضر خیابان توحید از مجاور آن عبور می‌کند. این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۷۶۴۷ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده‌است. کلیسای هاکوپ مقدس. کلیسای هاکوپ (به انگلیسی Hakoup church) یا کلیسای یعقوب مقدس، قدیمی‌ترین کلیسای شهر اصفهان است. سال ساخت این کلیسا ۱۶۰۷ میلادی است. در سال ۱۶۱۳ میلادی در اطراف این کلیسا، ساختمان کلیسای مریم مقدس را ساخته‌اند و در حال حاضر کلیسای هاکوپ
مریم مقدس را ساخته‌اند و در حال حاضر کلیسای هاکوپ در داخل کلیسای مریم مقدس و در ضلع شمالی آن قرار دارد. معماری کلیسای هاکوپ مقدس. پلان اولیه کلیسا به شکل صلیب بوده که به علت تخریب بازوی جنوبی آن در سال ۱۸۴۳ میلادی به شکل مستطیلی در جهت شرقی - غربی با ابعاد ۲/۱۲x۹/۳ متر درآمده. سه گنبد کوچک قوسی شکل آن و سقف بنا بر روی قوسهایی تکیه کرده‌اند که بر روی ستونهای پهن متصل به دیوارهای شمالی و جنوبی قرار دارند. از سه گنبد کوچک بنا گنبد میانی نسبتاً بزرگتر است. مصالح به کار رفته در ساختمان عبارت‌اند از خشت و آجر.
به کار رفته در ساختمان عبارت‌اند از خشت و آجر. دیوارهای داخلی با گچ و دیوارهای خارجی با کاهگل پوشانده شده‌اند. در بالای ورودی اصلی کلیسا نیز دو کتیبه به زبان ارمنی مربوط به سال ۱۶۰۷ میلادی وجود دارد. کلیسای مریم مقدس. کلیسای مریم مقدس (به انگلیسی St. Mary Church) یا کلیسای آسدوادزادزین (به زبان ارمنی به معنی مریم مقدس) (به انگلیسی Sourp Asdvadzadzin) دومین کلیسای قدیمی شهر اصفهان است و در سال ۱۶۱۳ میلادی در زمان حکومت صفویه توسط یکی از تاجران آن دوران به نام «آوِدیک باباکیان» ساخته شده‌است. معماری کلیسای
«آوِدیک باباکیان» ساخته شده‌است. معماری کلیسای مریم مقدس. پلان کلیسا مستطیلی شرقی-غربی از نوع تالارهای گنبددار در معماری ارمنی است. بنا چندین گنبد قوسی شکل کوچک دارد اما گنبد اصلی آن، که دارای چهار نورگیر است، در وسط ساختمان قرار گرفته و به قوسهایی تکیه کرده که بر روی ستونهای پهن متصل به دیوارهای شمالی و جنوبی قرار دارند. این ستونها فضای داخلی کلیسا را به سه بخش مرتبط به هم تقسیم می‌کنند. در قسمت شرقی بنا محراب کلیسا واقع شده و در دو طرف آن نیز دو اتاقک مستطیل شکل قرار گرفته‌است. مصالح به کار رفته در بنا
شکل قرار گرفته‌است. مصالح به کار رفته در بنا عبارت اند از خشت و آجر. دیوارهای داخلی ساختمان با گچ پوشانده شده‌اند و بر روی آنها نقاشیهایی با موضوعاتی از کتاب مقدس به تصویر کشیده شده. اطراف کلیسا، به غیر از سمت شرقی آن، دارای رواقی با بیست ستون از جنس سنگ حجاری شده‌است که کلیه این ستون‌ها با قوسهایی به یکدیگر متصل شده‌اند. سطح خارجی قوسها با کاشی‌های لعابدار به رنگهای مختلف تزیین شده که به زیبایی نمای خارجی کلیسا افزوده‌است. در محوطه این کلیسا بناهای مختلفی قرار داشته‌اند. در سال ۱۸۴۸م در قسمت غربی کلیسا و
قرار داشته‌اند. در سال ۱۸۴۸م در قسمت غربی کلیسا و بالای ورودی آن نیز برج ناقوس خانه ساخته شده. در مجاورت ضلع جنوبی بنا هم نمازخانه کوچکی به نام استپانوس قرار دارد. کلیسای هاکوپ مقدس نیز در نزدیکی و در داخل حیاط این کلیسا واقع شده‌است.
کلیسای گریگور لوساوُریچ مقدس مربوط به دوره صفوی است و در اصفهان، محله نو جلفا، خیابان خاقانی، کوچه میدان کوچک واقع شده و در سال ۱۶۳۳ میلادی ساخته شده‌است. این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۷۶۴۸ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده‌است. معماری کلیسا. پلان کلیسا مستطیل شکل در جهت شرقی-غربی و با ابعاد ۱۷ * ۵/۷ متر است. سقف و گنبد کلیسا با قوس‌هایی بر ستون‌های پهن متصل به دیوارهای شمالی و جنوبی بنا تکیه کرده و در بالای قسمت میانی بنا گنبد اصلی کلیسا با هشت نورگیر قرار گرفته‌است. مصالح به کار رفته در ساختمان
قرار گرفته‌است. مصالح به کار رفته در ساختمان عبارت‌اند از خشت و آجر. دیوارهای داخلی بنا با گچ پوشانده شده‌اند. این دیوارها قبلاً دارای نقاشی بودند اما در مرمت‌های بعدی نقاشی‌ها از بین رفته و تنها تعداد کمی از آن‌ها بر جای مانده‌اند. در مجاورت کلیسا نمازخانه‌ای کوچکی قرار دارد که در سال ۱۷۱۴ میلادی بنا شده‌است.
کاروانسرای خواجه نظر مربوط به دوره صفوی است و در شهرستان جلفا، کنار رودخانه ارس و پل ضیاء الملک واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۷۷۴۴ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده‌است. تاریخچه بنا. تاورنیه فرانسوی این کاروانسرا را دیده و می‌نویسد: خواجه نظر از ارمنیان معتبری بود که از جلفا خارج شدند، چون در تجارت ترقی کرد و نزد شاه عباس و جانشین او شاه صفی اعتبارات حصل نمود او را کلانتر ملت ارمنی‌ها کردند. به افتخار وطن اصلی خود جلفا، ۲ کاروانسرای بزرگ در آن جا بنا کرد که هنوز در طرفین رودخانه باقی
در آن جا بنا کرد که هنوز در طرفین رودخانه باقی هستند و بیشتر از ۱۰۰۰۰۰ اکو در آنجا خرج کرد، اما این دو بنای عالی به واسطه فوت بانی ناتمام ماندند. در ۳ کیلومتری جلفا، کاروانسرای ویرانه‌ای وجود دارد که بنای آن در زمان شاه عباس کبیر به هزینه خواجه نظر ارمنی، از مقربان درگاه شاهی به عمل آمده‌است. این کاروانسرا به نام کاروانسرای جلفا نیز معروف است. مشخصات بنا. کاروانسراهای عباسی دارای پلان‌های مدور، چند ضلعی، دو ایوانی، و کاروانسرا با تالار ستون دار و چهار ایوانی بوده‌اند. اما در این بین یک سری کاروانسراها
بوده‌اند. اما در این بین یک سری کاروانسراها دارای پلان‌های متفاوت با این الگو می‌باشند. مانند کاروانسرای سبزه وار و نیز کاروانسرای خواجه نظر جلفا. این کاروانسرا دارای حیاط مرکزی و سه ایوان در سه طرف حیاط می‌باشد بنا در سه ضلع حیاط چرخیده و مصالح آن سنگ‌تراش و آجر می‌باشد. دارای پوششهای گنبدی شکل با طاق جناقی می‌باشد. پلان مستطیل شکل دارد از داخل راهروهایی جهت دسترسی به اتاق‌ها وجود دارد. طول بنا دو برابر عرض آن می‌باشد. ثبت در فهرست میراث جهانی. در ۲۶ شهریور ۱۴۰۲ در جریان چهل و پنجمین اجلاس کمیته میراث
۱۴۰۲ در جریان چهل و پنجمین اجلاس کمیته میراث جهانی یونسکو در ریاض، کاروانسرای خواجه نظر به‌همراه ۵۳ کاروانسرای تاریخی دیگر (جمعاً ۵۴ کاروانسرا در ۲۴ استان ایران) تحت عنوان کاروانسراهای ایرانی در فهرست میراث جهانی قرار گرفتند. این مجموعه جهانی به عنوان بیستمین و هفتمین اثر جهانی کشور ایران شناخته می‌شود.
پل شاه علی مربوط به دوره صفوی است و در شهرستان شوشتر، در مجاورت بلوار جزایری (کمربندی قدیم) واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۷۹۳۸ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده‌است. این پل به همراه چندین اثر تاریخی دیگر شوشتر در نشست سالانه کمیته میراث جهانی یونسکو در ۲۶ ژوئن ۲۰۰۹ (۵ تیرماه ۱۳۸۸) در شهر سویل اسپانیا، با احراز معیارهای ۱، ۲ و ۵ با عنوان نظام آبی تاریخی شوشتر به عنوان دهمین اثر ایران در فهرست میراث جهانی یونسکو با شماره ۱۳۱۵ به ثبت رسید. این پل در نزدیکی پل بند لشکر قرار دارد.
قلعه بلند یا ابردژ مربوط به دوره صفوی است و در شهرستان ورامین، بخش جوادآباد، روستای قلعه بلند واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۷۶۲۴ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده‌است. اکثریت ساکنان روستای قلعه بلند را سادات حسینی نقوی حسینی میرکاظمی رجبشاهی طباطبایی تاجیک ملاعباسی شیرازی امیرانی و علیدوستی در گذشته تشکیل می‌دادند و به قلعه بلند نقویان معروف بوده‌است از آثار تاریخی روستای قلعه بلند می‌توان به بقایای قلعه باستانی خشتی گلی مربوط به دوران صفوی اشاره کرد که ملک مزبور در مالکیت طایفه نقویان
اشاره کرد که ملک مزبور در مالکیت طایفه نقویان است از جمله آثار دیدنی می‌توان به خانه تاریخی اربابی رمضان زاده و عمارت‌های حاج میرزاحسین و حاج اسماعیل و حاج حسین حسینی نقوی و آب انبار روستا که در دوران معاصر ساخته شده‌است اشاره کرد شغل اکثر اهالی روستا کشاورزی و دامپروری است. دهیار فعلی روستا: آقای سید علی حسینی و از اهالی امین و صادق روستا.
حمام بلداجی مربوط به دوره قاجار است و در استان چهارمحال و بختیاری، شهرستان بروجن، بخش بلداجی، شهر بلداجی، میدان انقلاب، خیابان امام حسین واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۷۶۶۱ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
خانه صفوی مربوط به دوره قاجار است و در دزفول، محله پولادیان، خیابان شریعتی، کوچه پایاب واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۷۵۷۴ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است. آسیب‌ها. این خانه در مرداد ۱۳۹۰ به آتش کشیده شد و قسمت‌هایی از آن در آتش سوخت. عده‌ای نیز در پی یافتن گنج دیوارها و کف آن را خراب کرده‌اند.
خانه چینی ساز مربوط به دوره قاجار است و در دزفول، محله صحرا بدر مغربی واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۷۸۷۶ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده‌است. لقب چینی ساز از القاب اصیل و مشهور موجود در دزفول می‌باشد که منتسب به این منطقه جغرافیایی و خانه باستانی است و مردمانش اصالت ایرانی خویش را حفظ کرده‌اند.
تاریخچه. خانه عطاردی مربوط به دوره قاجار است آدرس. در شاهرود، در مجاورت باروی قدیم شهر، خیابان ۱۵ خرداد، کوچه چاپارخانه واقع شده است. دربارهٔ بنا. خانه ای زیبا که مساحت آن ۵۴۰ متر مربع و شامل دو بخش اندرونی و بیرونی است. فضاهای خانه شامل سردرب ورودی، دالان، انباری، بالاخانه، حیاط بیرونی، اتاق‌های میهمان، حیاط اندرونی، اتاق‌های نشیمن، مطبخ، آب انبار، تنورخانه و سرویس بهداشتی است. شالوده بنا از خشت خام و پوشش سقف از چوب است. بالاخانه که شامل دو اتاق کوچک است با یک پله مارپیچ به دالان ورودی مرتبط است. از
است با یک پله مارپیچ به دالان ورودی مرتبط است. از تزئینات این خانه گچبری‌های مهری اتاق‌های مهمان است. ثبت فهرست آثار ملی. این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۷۶۲۸ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
کاروانسرای افضل یا سرای افضل مجموعه‌ای مربوط به دورهٔ قاجار و یکی از میراث جهانی ایران است. این کاروانسرا در شوشتر، خیابان طالقانی، کوچهٔ سنگ‌فرش واقع شده و در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۷۹۴۰ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است. این کاروانسرا در ۲۶ شهریور ۱۴۰۲ (۱۷ سپتامبر ۲۰۲۳) در چهل و پنجمین اجلاس کمیته میراث جهانی یونسکو، با پروندهٔ چندین کاروانسرای ایران به عنوان بیست و هفتمین میراث فرهنگی ملموس ایران در فهرست میراث جهانی یونسکو ثبت شد. این کاروانسرا چهاردهمین میراث جهانی در شهر تاریخی شوشتر است.
چهاردهمین میراث جهانی در شهر تاریخی شوشتر است. این بنا توسط خاندان افضل در کنار محلهٔ قدیمی دُلدُل ساخته شده است. خاندان افضل که از خانواده‌های معروف و قدیمی شوشتر هستند اغلب به شغل تجارت مشغول بوده‌اند. ویژگی بنا. بنا در چهار طبقه ساخته شده است که شامل طبقات همکف، اول، شبستان (زیرزمین) و شوادان می‌باشد. در سکوی دور حیاط تزئینات آجری به صورت فخرومدین کار شده است. در دیگر بخش‌های بنا سایر نقوش آجری و طرح‌های خوون چینی خفته و راسته و حصیری، اجرا شده است. در کف سازی حیاط قاب آجری به کار رفته و همچنین نیم
در کف سازی حیاط قاب آجری به کار رفته و همچنین نیم ستون‌هایی که در آن مصالح آن از سنگ و ملات سیمان و گچ به کار رفته است. معماران این بنا از معماران برجسته شوشتر به نام فردی‌نژاد و معماریان بوده‌اند. کاربری نمایشگاه صنایع دستی. در حال حاضر این کاروانسرا محل دائمی نمایشگاه صنایع دستی است و در غرفه‌های مختلف آن کارگاه‌های صنایع دستی برپا می‌شود. کاروانسرای افضل بزرگ‌ترین مرکز تولید صنایع دستی استان خوزستان به‌شمار می‌رود و صنعتگرانی در رشته‌های مختلف هنری در آن فعالیت دارند. ثبت در فهرست میراث جهانی. در ۲۶
آن فعالیت دارند. ثبت در فهرست میراث جهانی. در ۲۶ شهریور ۱۴۰۲ در جریان چهل و پنجمین اجلاس کمیته میراث جهانی یونسکو در ریاض، کاروانسرای افضل به‌همراه ۵۳ کاروانسرای تاریخی دیگر (جمعاً ۵۴ کاروانسرا در ۲۴ استان ایران) تحت عنوان کاروانسراهای ایرانی در فهرست میراث جهانی قرار گرفتند. این مجموعهٔ جهانی به عنوان بیستمین و هفتمین اثر جهانی کشور ایران شناخته می‌شود.
خانه زنجانچی مربوط به دوره قاجار است و در قزوین، خیابان مولوی، کوچه دهنه دیمج، کوچه مسجد ولی عصر واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۷۶۸۰ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است. از اوایل دهه 40 شمسی این بنا در تملک خاندان منتظری قرار دارد.
خانه حظیره ای یزدی خانه حظیره‌ای یزدی مربوط به دوره قاجار است و در یزد، خیابان مسجد جامع کبیر، کوچه آب‌انبار وزیر واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۷۷۵۹ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده‌است.