payamvha/North_RAG huggingface dataset:
۱۱۰ لیتر در ثانیه می‌رسد. از ویژگی‌های این قنات علاوه بر میزان آبدهی نسبتاً مناسب و بالا، عمق کم کانال آبرسان مهریز تا یزد است. همچنین لایه‌های گچی و نمکی در طول مسیر قنات تشکیل نمی‌شود و این باعث شده است تا آب قنات حسن‌آباد با همان کیفیت اولیه بدون داشتن هیچ‌گونه املاحی از جمله کلسیم، سدیم، منیزیم و … به‌ آبادی‌های پایین‌دست انتقال یابد. در چهلمین اجلاس میراث جهانی یونسکو که ژوئیه ۲۰۱۶ در استانبول برگزار شد، یازده قنات ایرانی به عنوان بیستمین اثر ایران بر اساس دو معیار از ۶ معیار فرهنگی کمیته میراث جهانی
اساس دو معیار از ۶ معیار فرهنگی کمیته میراث جهانی شامل گواهی بی‌همتا یا دست‌کم استثنایی بر یک سنت فرهنگی و نمونه‌ای برجسته در معماری یا تکنولوژی که مرحله مهمی از تاریخ بشر را نشان دهد، در فهرست میراث جهانی قرار گرفت. پرونده ۱۱ قنات ایرانی با داشتن تکنولوژی متفاوت و با قدمت بیش از ۲۵۰۰ تا ۲۰۰ سال به یونسکوجهت ثبت جهانی ارائه شد و پس از بررسی و تأیید کارشناسان یونسکو این پرونده ثبت و در فهرست آثار جهانی قرار گرفت. یازده قناتی که ثبت جهانی شده‌اند، هرکدام به لحاظ قدمت، نوع معماری، عمق، طول و مشخصاتی از این
لحاظ قدمت، نوع معماری، عمق، طول و مشخصاتی از این دست، منحصر به فرد و بی نظیر هستند. یکی از این قنات‌ها، قنات حسن‌آباد مهریز در استان یزد است که با قدمت هفتصد ساله به دوره میانی اسلامی یعنی قرن هشتم بر می‌گردد و در فهرست آثار ملی کشور نیز ثبت شده است. منابع. __نمایه__
خانه عارف قزوینی مربوط به دوره قاجار است در قزوین، محله حمدالله مستوفی، «کوچه، خیابان» صوفیان محله پنبه ریسه که انتهای آن «کوچه، خیابان» به خیابان باغ دبیر، راه پیدا می‌کند قرار دارد. این خانه ویژگی‌های کامل جهت کاربری‌هایی چون خانه موسیقی و هنر، و موزهٔ یادبود عارف قزوینی به عنوان یک آثار باستانی ایران را داشته، اما بر اثر عدم رسیدگی و مرمت ضلع غربی آن به کلی تخریب گشت. این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۱۲۹۰۴ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است. تخریب خانه عارف. در تاریخ سیزدهم شهریور ماه سال یک
خانه عارف. در تاریخ سیزدهم شهریور ماه سال یک هزار و چهارصد سه، آثار باقی‌مانده در خانهٔ منسوب به «عارف» در محله «پنبه‌ریسه» که از این خانه که تا سه چهار سال پیش یکی دو اتاق باقی‌مانده بود، بعد از این اتفاق، تنها بخشی کوچکی از یک زیرزمین مانده بود بدون حضور کارشناسان میراث فرهنگی تخریب شد. تخریب بنایی که همه عناصرِ یک خانه را داشت. آسیب‌ها و تخریب‌هایی که این خانه با دو اتاق، یک زیرزمین، یک مطبخ و سرویس بهداشتی با آن مواجه بود، به حدی است که امروز دیگر هیچ نشانی از خانه شاعر ملی در خود ندارد. در زمان ثبت،
نشانی از خانه شاعر ملی در خود ندارد. در زمان ثبت، این خانه تاریخی تقریباً همه عناصرِ یک‌خانه را در خود داشته است. منابع. خانه‌ای ویرانه به وسعت دل یک شاعر! - ایسنا https://web.archive.org/web/20170906081543/http://www.isna.ir/news/95110200524/خانه-ای-ویرانه-به-وسعت-دل-یک-شاعر
خانه اصفهانیان مربوط به اواخر دوره قاجار - اوایل دوره پهلوی است که در استان کاشان واقع شده‌است. این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۲۴۴۵۰ به عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده‌است.
خانه طاهری مربوط به اواخر دوره قاجار تا اوایل دوره پهلوی است و در مهریز، بخش مرکزی، دهستان خورمیز، روستای سریزد، محله میان واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۲۴۴۲۳ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است. این خانه متعلق به شیخ عبدالحسین محمدطاهری، از بزرگان سریزد در آن دوره بوده است. او همچنین دایی و استاد آیت الله سیدعلی مدرسی یزدی بوده است. در دوره‌ای از حیات وی بخشی ازین خانه به مکتب و مدرسه اختصاص داده شده بود. شیخ عبدالحسین محمدطاهری درشبانگاه ۲۷آبان سال ۱۳۳۶ درگذشت.
خانه محمدعلی خسروشاهی مربوط به اواخر قاجریه‌است و در بناب، میدان مهرآباد، کوچه ی خرمن کوچه، پلاک ۵۳ واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۲۴۳۹۸ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
محوطه فوشنجان یا زادگاه حاج بکتاش ولی در روستای فوشنجان، شهرستان نیشابور، واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۲۴۳۸۳ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است. کاوش این محوطه باستانی در تیر سال ۱۳۹۵ توسط گروه باستان‌شناسی دانشگاه نیشابور آغاز شد.
چهارراه شهدا که در بین اهالی یزد به میدان امیرچقماق مشهور است در شهرستان یزد واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۲۴۳۸۶ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
میدان دهم دی مشهد در واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۲۴۳۹۴ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است. این میدان که در محله ی ارگ مشهد قرار دارد قبل از وقوع انقلاب سال ١٣۵٧ میدان سوم اسفند نام داشت که بعد از انقلاب نام ده دی برای آن برگزیده شد. این نام اشاره به وقایع انقلاب مشهد در سال ١٣۵٧ دارد.
رباط راونیز مربوط به دوره تیموریان است و در شهرستان اسفراین، شهر باستانی روانیز ، ۱ کیلومتری شمال شهر صفی آباد واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۲۴۶۵۹ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است. منابع. جهان ارغیان تا بام صفی آباد اثر علی اصغر طاهری صفی آبادی
مجموعه آثار تنگۀ دربند مربوط به دوره ساسانیان - سده‌های اولیه دوران‌های تاریخی پس از اسلام است و در شهرستان بدره، بخش هندمینی، روستای گچ کوبان، ۳ کیلومتری تنگه دربند واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۲۴۶۱۶ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است. در شهر تاریخی دربند نشانه‌هایی از باغ‌های متروکه، غارهای باستانی، آسیاب‌های آبی، کانال‌های آبرسانی و دیگر آثار سکونت و زندگی به جای مانده‌است که قدمت شهرنشینی در منطقۀ ایلام و رونق زندگی در سده‌های گذشته را نشان می‌دهد. درختان زیتون. چند درخت زیتون
را نشان می‌دهد. درختان زیتون. چند درخت زیتون با قدمتی چندسده‌ای در روبروی ویرانه‌های شهر تاریخی دربند و ضلع غربی این تنگه، در زمینی با شیب تند قرار گرفته‌است. اگرچه تاریخچۀ کشت و یا رشد این درختان مشخص نیست، اما وجود آن‌ها قدمت کاشت زیتون در ایلام را به چندین سدۀ‌ قبل بازمی‌گرداند. همچنین احتمال داده شده که این درختان به صورت دیم آبیاری نشده و ساکنان شهر تاریخی دربند که با کشت زیتون و آبیاری باغ‌ها آشنایی داشته‌اند، آن‌ها را در این مکان کاشته و آبیاری می‌کرده‌اند.
آب‌انبار حسینیه مربوط به دوره صفوی تا افشار است و در شهرستان یزد، بخش مرکزی، دهستان فهرج (یزد)، روستای فهرج واقع شده است. این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۲۴۷۴۷ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است. قدمت این آب‌انبار به دوره‌های پیش از اسلام مربوط است و در حاشیه آن مراسم تقدیس آب برگزار می‌شده است. پس از اسلام نیز، این آب‌انبار مورد استفاده قرار گرفته است. در مدخل ورودی آن بر کتیبه‌ای سنگی به خط نسخ این جمله کنده‌کاری‌شده است: منابع.
سنگی به خط نسخ این جمله کنده‌کاری‌شده است: منابع. https://web.archive.org/web/20110910152047/http://www.iranchto.ir/WebForms/Fa/Tourism/TourismInfo.aspx?ID=445
تپه گازیاماجی مربوط به عصر آهن است و در شهرستان اردبیل، بخش مرکزی، دهستان سردابه، روستای عموقین واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۲۴۵۲۴ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
محوطه شهر بربر مربوط به عصر آهن - دوره اشکانیان - دوره ساسانیان است و در شهرستان ماهنشان، بخش مرکزی، دهستان اوریاد، روستای قره داش، در محوطه روستا و اراضی کشاورزی قره داش واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۲۴۵۸۶ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
تپه گلعنبر مربوط به سده‌های متاخر دوران‌های تاریخی پس از اسلام است و در شهرستان ورزقان، بخش مرکزی، دهستان ازومدل جنوبی، ۳۰۰ متری ضلع شمال شرقی روستای گلعنبر واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۲۴۶۹۴ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است. منابع. البته به علت قدمت روستای گلعنبربه همراه شش روستای همجوار ازقدیم الایام تحت عنوان محال"گلعنبرات"نامیده شده است.
تپه کلوایچی مربوط به سده‌های میانه دوران‌های تاریخی پس از اسلام است و در استان زنجان، شهرستان ماهنشان، بخش انگوران، دهستان انگوران، ۲/۵ کیلومتری شرق روستای قره ناز (قره ناس) واقع شده است. این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۲۴۶۱۳ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
مجموعه سنگ نگاره‌های جربت که در بین اهالی منطقه به نام «سنگ نوشته معروف است»، در شهرستان جاجرم، بخش جلگه سنخواست، دهستان چهارده سنخواست، حدود ۹ کیلومتری غرب روستای جربت واقع شده است. سنگ نگاره های جربت از نظر گستردگی یکی از بزرگترین و از دیدگاه گوناگونی نقوش از متنوع ترین مجموعه سنگ نگاره های شرق ایران است. این مجموعه سنگ نگاره از میانۀ هزارۀ سوم پیش از میلاد در عصر مفرغ تشکیل شده و در دوران تاریخی و دوره اسلامی هم نقوشی به آن افزوده شده است. در این مجموعه بیش از صد صخره کوچک و بزرگ با نقوش مختلف وجود دارد
از صد صخره کوچک و بزرگ با نقوش مختلف وجود دارد که روی هر صخره تعداد زیادی نقش در دوره های مختلف و به رو های گوناگون رسم شده است. صخره های نقش دار از سنگ های رسوبی متشکل از کانی های کوارتز و کلسیت هستند که سطح آنها به دلیل وجود ترکیبات آهندار سیاه رنگ شده و مناسب نقش اندازی است. اغلب نقوش با روش کوبشی و با کوبیدن یک جسم سخت، احتمالاً سنگ، بر روی صخره های سیاه رنگ رسم شده است. بعضی نقوش نیز با روش خراش و از طریق زدودن پوسته سطحی و سیاه رنگ صخره روی آنها نقش شده است. نقوش حک شده عمدتاً به تصاویر حیوانی به
شده است. نقوش حک شده عمدتاً به تصاویر حیوانی به ویژه بزکوهی یا کل با شاخ های بسیار بلند و خمیده، انسان در حالات مختلف، صحنه رقص، صحنه شکار، ادوات جنگی و نقوش هندسی و نمادین و بلاخره کتیبه¬های مختلف اسلامی اختصاص دارد. با توجه شرایط محیطی منطقۀ جربت در حاشیۀ کویر و جنس رسوبی صخره های نقش دار، تعدادی از سنگ نگاره ها در برابر عوامل فرساینده جوی از قبیل نوسانات دمایی، چرخۀ مداوم یخبندان-حرارت، رشد گلسنگ ها و تنش های طبیعی دیگر آسیب دیده اند. مهار آسیب های طبیعی که امری پیچیده، زمانبر و پر هزینه است، باید از
که امری پیچیده، زمانبر و پر هزینه است، باید از طریق مطالعات دقیق آسیب شناسی و به دست مرمتکاران متخصص در رشته حفاظت و مرمت آثار سنگی انجام شود. با وجود پیشرفت روش های حفاظت و مرمت دارایی فرهنگی در دهه های اخیر در ایران، هنوز تجربیات کمی در زمینه مرمت آثار سنگی وجود دارد و حفاظت پیشگیرانه بهترین روش مراقبت از سنگ نگاره های جربت و نمونه های مشابه آن است. آشنایی جامعه محلی و گردشگران با اهمیت و ارزش باستان شناختی سنگ نگاره ها در حفظ این آثار اهمیت دارد. کاتالوگ و بروشورهای معرفی سنگ نگاره های جربت، انتشار کتاب
و بروشورهای معرفی سنگ نگاره های جربت، انتشار کتاب و مقالاتی به زبان فارسی و انگلیسی برای معرفی این مجموعه از سوی میراث فرهنگی خراسان شمالی در آگاه سازی مردم و در نهایت حفظ این آثار موثر بوده است. گردشگران و علاقمندان به هنر صخره ای برای حفظ این آثار باید از یادگار نویسی، راه رفتن روی سنگ نگاره ها، لمس نقوش باستانی، افروختن آتش و ایجاد گرد و غبار در محیط سنگ نگاره ها و هرگونه فعالیت که به نحوی باعث تخریب این آثار می شود پرهیز کنند. چرای دام در محدوده سنگ نگاره ها به دلیل ایجاد انواع آسیب های فیزیکی از جمله
ها به دلیل ایجاد انواع آسیب های فیزیکی از جمله تماس احشام با صخره ها و نقوش باستانی، فرسایش خاک و بافت گیاهی و ایجاد گرد و غبار باعث ریز فرسایش و در نهایت تخریب نقوش باستانی می شود. سنگ نگاره ها یک میراث اجدادی هستند که در محیط طبیعی خود معنا می یابند و حفظ آنها یک وظیفه همگانی است. سنگ نگاره های جربت در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۲۴۶۶۲ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
تپه قاریاغدی ۱ مربوط به هزاره اول ق است و در شهرستان میاندوآب، بخش مرکزی، دهستان زرینه‌رود شمالی، جنوب روستای قاریاغدی واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۲۴۶۴۲ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است. در این تپه که قبرستان روستا بوده یک امام زاده واقع میباشدودربین اهالی روستا قداست خاصی داردو مردم برای حل مشکلات و گرفتن حاجات برای آن امام زاده نذر می‌کنند. معروف است که دو سید که خواهر و برادر بودند در آنجا دفن شده‌اند و این نیز بین اهلی معروف است که آن دو بزرگوار در سفر خود در آنجا مریض شده و
که آن دو بزرگوار در سفر خود در آنجا مریض شده و بعد فوت دفن می‌شوند بیشترمردم روستا به شغل چوب فروشی، باغ داری سیب وهلوو انگور مشغول هستند. معنی ومعادل فارسی نام روستا (برف بارید) است؛ و اسم روستا در بین تمام نامهای روستاهای ترک وآذری زبان دنیا، اسم تک و بامسما و دارای شخصیت منحصر به خود است. چشمه روستا، در دل کوه کوچک واقع بود، که متأسفانه به علت خشکسالی‌های سالهای ۱۳۷۰ تا ۱۳۹۴. خشک شده، ولی نشان از تمدن ناشناخته‌ای از عصر مس و آهن را در خود دارد.
خانه بنی طبا مربوط به دوره قاجار - دوره پهلوی است و در آران و بیدگل، محله مختص آباد، اول خیابان ۲۲ بهمن واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۱۲۹۶۵ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است. این بنا طی دوره‌های صفوی تا اواخر قاجاریه به شیوه معماری درون گرا و به سبک گودال باغچه ساخته شده‌است. این بنا در سال ۱۳۸۴ هجری شمسی با هزینه شهرداری آران و بیدگل و با همراهی خاندان بنی طبا که از نوادگان امام حسن مجتبی(ع) میباشند، تملک شد و کار مرمت و احیای آن با مساعدت مدیریت میراث فرهنگی صنایع دستی و گردشگری
مساعدت مدیریت میراث فرهنگی صنایع دستی و گردشگری منطقه کاشان و آران و بیدگل انجام شد. قدمت قسمت شمالی این خانه به دوران قاجار و زند می‌رسد. باغچه‌های چهارگانه‌ای که در طرفین حیاط وجود داشت، مملو از درختان انار و انجیر و عنّاب و گل سرخ بود. حوضی لبریز از آب زلال که در کنار آن سماور زغالی خودنمایی می‌کرد. مطبخ و تنوری که هر از چندی بانوان خانه جمع می‌شدند و در آن نان می‌پختند. پاییز، انارها چیده و میان اهل خانه تقسیم می‌شد. نظمی در این خانه حکمفرما بود که بچه‌ها با احترام از بزرگترها فرمان می‌بردند و حتّی
با احترام از بزرگترها فرمان می‌بردند و حتّی حاضر نمی‌شدند که به درخت‌ها و میوه‌هایش دست بزنند.
غارباستانی چپلک مربوط به دوره ماقبل تاریخ است و در شهرستان رودبار، بخش عمار لو، روستای نورده فاراب واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۱۲۸۲۳ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است. قدمت این غار با توجه به بقایای استخوان انسان و حیوانات چیزی حدود ۶۳هزار سال پیش تخمین زده شده. با وجود این کشفیات مشخص شد انسان‌ها ۶۰هزار سال پیش از تمدن جیرفت و شهر سوخته و مارلیک در این مناطق زندگی میکردن
کاخ الیت کیش مربوط به دوره معاصر - دوره پهلوی است و در جزیره کیش، شرق جزیره کیش، جنب مجمتع‌های مسکونی آفتاب واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۲۴۳۸۰ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است. کاخ مذکور که محل اقامت محمدرضا پهلوی بوده، سالهای اخیر تبدیل به زباله دانی شده است.
تپه چهل ماه مربوط به دوران پیش از تاریخ ایران باستان است و در رشتخوار، ۲ کیلومتری شمال شهر رشتخوار واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۲۴۹۸۶ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است. وجود آثاری از ظروف سفالین شکسته شده قدمت و همچنین مسکونی بودن این تپه را تأیید می‌کند. بخش زیادی از تپه چهل ماه در جریان خاکبرداری مسیر راه آهن رشتخوار- خواف تخریب شده است.
تپه کله شک مربوط به دوره اشکانیان است و در شهرستان گیلانغرب، بخش مرکزی، دهستان چله، ۲۰۰ متری غرب تاج سد کله شک واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۲۴۸۴۰ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است. ثبت علم تکیه. یک مُهر استوانه‌ای مربوط به دورۀ آشوری نو در محوطۀ باستانی سد «کله‌شک» کشف شده‌است که به‌طور جداگانه در روز ۱۳ اسفند ۱۴۰۲ در فهرست میراث ملی ایران به ثبت رسیده‌است.
حاجی خان تپه مربوط به دوره اشکانیان - دوره ساسانیان - سده‌های اولیه دوران‌های تاریخی پس از اسلام است و در شهرستان همدان، بخش فامنین، دهستان خرم دشت، روستای زرقان واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۲۵۱۳۱ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
تپه نورعین مربوط به دوره اشکانیان - سده‌های میانه دوران‌های تاریخی پس از اسلام است و در شهرستان اراک، بخش مرکزی، دهستان شمس‌آباد، روستای نورعین واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۲۵۰۷۴ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است. منابع. نام دیگر این تپه قر قلعه می‌باشد و روستای نورعین در این مکان واقع بوده است
برج خانقلی مربوط به دوره ایلخانی است و در شهرستان ملایر، بخش سامن، شهر سامن، خیابان امام، خیابان فارابی، محله چاله خانقلی، برج خانقلی واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۲۵۱۲۱ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است. این برج خشتی وگلی، در محله چال خانقلی شهر سامن واقع شده وقدمت آن به حدود ۷۰۰سال قبل می‌رسد وقطر پایه‌های آن در حدود ۱۵ متر می‌باشد. ارتفاع این برج در ابتدا در ۴ طبقه بوده‌است که در زمان جنگ جهانی اول در حمله روسها، طبقه بالائی آن با توپ تخریب شده‌است. این بنا یکی از چهاربرج دیده
با توپ تخریب شده‌است. این بنا یکی از چهاربرج دیده بانی ودفاعی شهر سامن بوده‌است که در فواصل مختلف در اطراف شهر ساخته شد ه است این برج دارای ۴ طبقه است که طبقات اول ودوم از چینه که نوعی مصالح بومی است ساخته شده ودارای سقف طاقی شکل میباشدطبقات سوم وچهارم ازخشت خام وگل می‌باشد وپوشش مسطح تیر چوبی دارند. بدنه این طبقات دارای سوراخهای مشبک است که علاوه برجنبه تزیینی جهت تیراندازی به سوی دشمنان تعبیه شده‌است. در زمان جنگ جهانی اول طبقه بالایی آن در حمله روسها با توپ تخریب شده‌است. ایلخانان یا ایلخانیان نام
با توپ تخریب شده‌است. ایلخانان یا ایلخانیان نام سلسله‌ای است که از سال ۶۵۴ تا ۷۵۰ ه‍.ق معادل ۱۲۵۶ تا ۱۳۳۵ میلادی در ایران حکومت می‌کردند و فرزندان چنگیزخان مغول بودند. لشکریان چنگیزخان نخستین بار در سال ۶۱۸ ه‍.ق معادل ۱۲۲۱ میلادی به خراسان حمله نمودند. چنگیزخان در سال ۱۲۲۵ میلادی به مغولستان بازگشت و در آنجا درگذشت. سال ۱۲۵۱ م. منگو یا منگل، خان بزرگ یا قاآن، بر آن شد تا با اعزام برادرانش هولاکو و قوبیلای (کوبلاخان) به ترتیب به ایران و چین پیروزی‌های مغولان را تحکیم و تکمیل کند. هولاکو با فتح ایران سلسله
را تحکیم و تکمیل کند. هولاکو با فتح ایران سلسله ایلخانیان ایران و قوبیلای با فتح چین سلسله یوان چین را بنیاد گذاردند. ایلخانان یعنی خانان محلی و غرض از این عنوان آن بوده‌است که سمت اطاعت ایلخانان را نسبت به قاآنان می‌رسانند و این احترام همه وقت از طرف ایلخانان ایران رعایت می‌شده‌است. فتح ایران به دست هلاکوخان پیامدهای مهمی چون پایان کار اسماعیلیان و انقراض خلافت عباسیان در پی داشت. ایلخانان در ابتدا دین بودایی داشتند اما به تدریج به اسلام گرویدند. ایلخانان مسلمان خود را سلطان نامیده و نام‌های اسلامی
مسلمان خود را سلطان نامیده و نام‌های اسلامی برگزیدند.
حمام مصطفوی مربوط به دوره پهلوی اول است و در شهرستان اراک، بخش خنداب، شهر خنداب، محله حصار، خیابان شهید رجایی واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۲۵۰۲۸ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده‌است. این حمام توسط سید حاج آقا علی مصطفوی فرزند حاج آقا محمد مصطفوی به میراث فرهنگی اهدا شد. بر اساس شعر زیر از مرحوم حاج آقا قاضی زاده که دربارهٔ این اثر تاریخی سروده شده‌است تاریخ اتمام بنا این حمام سال ۱۳۸۵ هجری قمری مصادف با ۱۳۴۴ هجری شمسی می‌باشد: توفیق حق رفیق کسی کاندرین جهان آثار نیک خود کند نقش
حق رفیق کسی کاندرین جهان آثار نیک خود کند نقش روزگار از بهر استفاده دنیا و آخرت خلق خدا برند از آن بهره بی شمار در این زمان بماند یک آثار معظمی از سید معظمی در قریه حصار حاج سید محمد مصطفوی آنکه آورند فامیل او به همیت و مردیش افتخار آن مرد نیک نام و نکوکار و مهربان آن سید جلیل و شریف و بزرگوار این کار نیک هست یک حمام با صفا هم محکم و وزین و متین است و استوار دیوارهای آن همه از سنگ بسته شد تا قرن‌ها بماند از او رسم و یادگار تنها نه این بناست از آثار نیک وی پیوسته امر خیر بدش عادت و شعار همواره بود غم خور
پیوسته امر خیر بدش عادت و شعار همواره بود غم خور بیچاره و فقیر هم یاور غریب و یتیمان دلفکار افسوس و حیف ناشده اتمام این بنا وادی السلام قم بشدش مرقد و مزار در روز فوت وی ز ره مهر و دوستی گریه کنان اهالی خنداب و هم حصار البته این نتیجه نیکی است در جهان مردم غلام نیکی و احسان بهر دیار هر چند این بنا ره انجام طی نکرد باقی بماند از سر تقدیر نیمه کار لیکن آقا علی خلف امجدش نمود با اهمیتی بقیه حمام برگزار یارب چنان پدر به بهشتش مقام ساز هم این پسر به خیر و سعادت کن استوار معمار این بنای خجسته است استوه ای هم نام
استوار معمار این بنای خجسته است استوه ای هم نام ابراهیم خلیلش تو برشمار تاریخ آن به سیصد و هشتاد و پنج شد بعد از هزار از قمری این حساب دار بنگر به طبع «احمد قاضی» که بسته‌است عقد جواهرات ز اشعار آبدار
خانه دکتر صالحی مربوط به دوره پهلوی است و در شهرستان خاتم، بخش مرکزی، شهر هرات، خیابان امام خمینی، خیابان نشاط، خیابان صاحب الزمان واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۲۵۱۰۲ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است. این بنای ارزشمند از گونه خانه باغ‌های هرات مربوط به معماری دوره معاصر (پهلوی) است که ساختمان دارای بنای دواشکوبه. بیرون گرا و مشرف‌ به باغ، با پوشش سقفی ضربی، دارای تالار اصلی و اتاق‌های متعدد، با تزییناتی از جمله آجرکاری و گچ‌بری‌های زیبا در نماهای شمالی و جنوبی، شرفی‌های لب بام که
زیبا در نماهای شمالی و جنوبی، شرفی‌های لب بام که زیبایی بصری بنا را دوچندان کرده است‌. مصالح مورد استفاده دربنا نیز شامل آجر، ملات کاه‌گل، اندود گچ کوهی است. از اندام‌های خانه می‌توان به سردر ساده و مردم وار، هشتی، دالان، اتاق‌های طبقه پایین که دارای پستو هستند، تنورخانه، سرویس بهداشتی، محوطه باغ، مطبخ، رواقی کوچک و در طبقه بالا چند اتاق و مهتابی رو به باغ است. هندسه‌ی پلان نیز به‌صورت L شکل و دارای کشیدگی شرقی-غربی است. این بنا دارای تزییناتی در نمای خود از نوع گچ بری هایی به اشکال اشک و گل های شش پر و
از نوع گچ بری هایی به اشکال اشک و گل های شش پر و نیز گلدانی است که به صورت قرینه در نمایه کار رفته است. از دیگر تزئینات آن می توان به آجرهای به کار رفته در خط آسمان بنا اشاره نمود.
برج سیاهوئیه مربوط به دوره زند است و در شهرستان خاتم، بخش مرکزی، دهستان فتح‌آباد، روستای سیاهوئیه واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۲۵۳۵۰ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است. این برج واقع در خاتم شهر بخش مرکزی (هرات) روستای سیاهوئیه (۷کیلومتری هرات) واقع شده است این برج در حال تخریب بوده و هیچگونه مرمتی نیز نشده است از قلعه‌های بزرگ سیاهوئیه (قلعه خیرآباد و قلعه سیاهوئیه) فقط همین یک برج دست نخورده باقی‌مانده
حمام ملاباقرعلیا مربوط به دوره زندیه است و در شهرستان شازند، بخش سربند، روستای ملاباقر واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۲۵۳۸۰ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
زبان نوقایی از زبان‌های ترکی رایج در کشور روسیه است که در جنوب غرب روسیه و به ویژه در منطقه کاراچای-چرکسیا حدود نود هزار تن گویشور دارد. گویشوران این زبان از تیره‌های تاتار هستند و به این زبان که گونه‌ای از زبان‌های قپچاق به‌شمار می‌رود تکلم می‌کنند. خط مورد استفاده برای نگارش این زبان خطوط فارسی و سیریلیک است. زبان نوقایی به گروه زبان‌های ترکی میانه تعلق دارد و می‌توان آن را در گروه قبچاق، زیرگروه قبچاق-نوقای جای داد. زبان نوقایی بیش از هر زبانی دیگر با زبان‌های قره‌قالپاقی و قزاقی نزدیکی دارد. نوقایی از
قره‌قالپاقی و قزاقی نزدیکی دارد. نوقایی از نظر تقسیم‌بندی قبیله‌ای سه گروه گویشی دارد، یعنی «نوقایی»، «آق‌نوقایی» و «قره‌نوقایی». زبان ادبی نوقایی از زمان حکومت شوراها به بعد توسعه یافته‌است. کوشش‌هایی که در جهت یک دست کردن زبان نوگای به عمل آمده‌است، رفته رفته اختلاف گویش‌ها را از میان می‌برد. در حال حاضر اختلاف عمده میان این گویش‌ها اختلاف آوایی است. واژگان این زبان حاوی عناصر زیاد عربی و فارسی است. واژه‌های روسی زیادی نیز از قبل یا بعد از انقلاب به این زبان وارد شده‌است. برای امور اداری، قضایی و سایر
زبان وارد شده‌است. برای امور اداری، قضایی و سایر امور دولتی معمولاً از زبان روسی استفاده می‌شود. این زبان به‌طور قطع در معرض خطر Definitely endangered قرار دارد. پیشینه. نام نوقای از نام نوقای خان نوه چنگیز خان مغول ریشه گرفته‌است. نوقایی‌ها اقوام بیابانگردی بودند که در سده سیزدهم میلادی کنترل نواحی رود دانوب را بدست گرفتند. بعدها در منطقه دریای سیاه حوالی اوکراین مستقر شدند. در سده نوزدهم میلادی شمار زیادی از افراد این قوم به مناطق مختلف کوچ کردند. شماری به رومانی و ترکیه رفته برخی نیز در روسیه و قفقاز
به رومانی و ترکیه رفته برخی نیز در روسیه و قفقاز سکنی گزیدند. آنهایی که در ترکیه بودند به دلیل سیاست تک‌زبانی ترکیه و همگون‌سازی به تدریج ترک‌زبان شدند و زبان نوقایی امروزه تنها میان افراد سالخورده نوقایی در ترکیه مورد استفاده است. در سال ۱۹۷۳ شماری روزنامه‌ها و جراید در قفقاز بزبان نوقایی نوشته و چاپ شد اما به دلیل دورافتاده بودن نواحی نوقایی زبان معمولاً این نوشته‌ها آنجا بدستشان نمی‌رسید. هم‌اکنون شمار گویشوران این زبان را حدود نود تا یکصد هزار تن می‌دانند. شیوه نگارش. پس از اینکه مدت‌ها از خطی وام
شیوه نگارش. پس از اینکه مدت‌ها از خطی وام گرفته از خط عربی برای نگارش این زبان استفاده می‌شد. این خط چند نشانه اضافی داشت که برای نوشتن آواهای نوقایی مناسب گردد. از سال ۱۹۲۸ الفبای لاتین در لاتین سازی روسی برای این زبان در نظر گرفته شد که حروف آن بدین صورت بود: بعدها در سال ۱۹۳۹ دوباره الفبای روسی به نحوی که برای زبان نوقا مناسب باشد مجدد بکار گرفته شد.
بقایای آتشکده فردقان مربوط به دوره ساسانیان است و در شهرستان فراهان، بخش خنجین، شهر خنجین، روستای فردقان واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۲۵۰۱۹ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده‌است. نگاهی به آتشکده فردقان در استان مرکزی روستای تاریخی فردقان از توابع بخش خنجین شهرستان فراهان است و در شمال غرب این شهرستان قرار دارد. در روستای تاریخی فردقان بقایای یک قلعه عظیم به مساحت حدود یک هکتار و نیز بقایای معماری منتسب به یک آتشکده وجود دارد که مهم‌ترین عنصر بارز معماری آن یک ستون آجری چهاروجهی است.
عنصر بارز معماری آن یک ستون آجری چهاروجهی است. برخی متون تاریخی به قلعه فردقان اشاره کرده و از آتشکده‌ای در فردقان سخن گفته و به برخی رویدادهای تاریخی مرتبط با آن پرداخته‌اند. بر اساس نوشته‌های برخی از این منابع، آتش این آتشکده تا اواخر سده سوم هجری روشن بوده است. تا قبل از گمانه‌زنی فردقان، تنها اثر باقی‌مانده از بنای موسوم به آتشکده، یک ستون آجری شبدری شکل در خانه یکی از اهالی روستا بود. در بازدیدی که در اردیبهشت 94 از اثر به عمل آمد، انجام عملیات گمانه‌زنی به منظور شناخت ابعاد معماری بنا ضروری تشخیص
به منظور شناخت ابعاد معماری بنا ضروری تشخیص داده شد، بنابراین طی سال‌های 94 و 95 دو طرح پژوهشی تهیه و به پژوهشکده باستان‌شناسی ارسال شد. پس از بررسی طرح‌ها توسط پژوهشکده مذکور، مجوزهای لازم برای انجام عملیات پژوهشی صادر و در تابستان 94 و پاییز 95 قلعه و آتشکده فردقان مورد مطالعه میدانی و گمانه‌‌زنی قرار گرفت. هدف از انجام گمانه‌زنی در فصل اول شناسایی و بررسی وضعیت کلی بنای موسوم به آتشکده بود و در فصل دوم تعیین عرصه و پیشنهاد حریم قلعه تاریخی فردقان مد نظر قرار داشت که هر دو هدف محقق شد. بر اساس نتایج دو
قرار داشت که هر دو هدف محقق شد. بر اساس نتایج دو فصل پژوهشی انجام شده روستای فردقان در 50 کیلومتری شمال غرب شهر فرمهین، مرکز شهرستان فراهان، واقع شده است. این روستا در منطقه‌‌ای کوهستانی قرار گرفته و به شکل یک مثلث در دره‌ای ناهمواری محصور شده است، بنابراین تنها راه ارتباطی مؤثر آن با سایر مراکز، جاده آسفالته‌‌ای است که آن را به شهر خنجین و از آنجا به مسیر ارتباطی فرمهین- کُمیجان در جنوب متصل می‌کند. دره اصلی رودخانه فردقان نیز در جهت شمال به جنوب از میانه روستا گذشته و آن را به دو بخش شرقی و غربی تقسیم