payamvha/North_RAG huggingface dataset:
دردشت محدود می‌شده است. خانه نیلفروش زاده طبق این تقسیمات در «دردشت» واقع شده است. مشخصات بنا. خانه تمیزی فر بنائی است شامل بیرنی و اندرونی، ورودی خانه دارای یک هشتی با کاربندی ساده و راهرویی طویل با پیچشهای قائه می‌باشد. راهروی ورود به دو بخش تقسیم شده که یک راه آن به بخش اندرونی و راه دیگر آن به بخش بیرونی خانه اتصال پیدا می‌کند. مجموعه فضاهای حیاط بیرونی در سه جبهه شمال، شرق و غرب حیاط مربع شکل خانه جای گرفته‌اند. در جبهه شمال حیاط بیرونی تالاری جا گرفته که بین بخش اندرونی و بیرونی واقع شده و تالار به
که بین بخش اندرونی و بیرونی واقع شده و تالار به تزئینات زیبای مقرنس و نقاشی‌های شیر و شکر و گچبری مزین است و طاقچه‌ها و طاقجه‌ها توسط ارسی سه لنگه به تالار مشرف می‌شوند. پیوند به بیرون. تصاویر خانه
خانه حکیم مربوط به دوره قاجار است و در بهبهان، خیابان شهیدان بنک پور، کوچه شهید بخردیان واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۹۹۴۶ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.این خانه تاریخی متعلق به حکیم ابوالقاسم شکرریز، طبیب و تاجر شکر با هندوستان بوده است.
مسجد ثقةالاسلام مربوط به دوره قاجار است و در تبریز، انتهای خیابان دارایی، جنب صاحب‌الامر، مسجد ثقةالاسلام واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۱۰۰۵۹ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
خانه میرزا عباسقلی خان میرپنج ضیائی(نایب الحکومه) مربوط به دوره قاجار است و در تفرش، محله زاغرم واقع شده،این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۱۰۱۷۴ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است. خانه ضیائی یکی از آثار گردشگری تفرش بوده و متعلق به میرزا عباسقلی خان ضیائی از صاحب منصبان نظامی دوره قاجار است . از ميان بسيار اندك منازل تاريخي باقيمانده در شهر تفرش مي توان به بناي فوق اشاره نمود كه در محله زاغزم تفرش واقع مي باشد منزل فوق از ساخته هاي دوره قاجاريه به محسوب مي شود اشعاری كه در سقف شاه نشين و نيز سقف
محسوب مي شود اشعاری كه در سقف شاه نشين و نيز سقف طبقه اول نگاشته شده تاريخ ساخت بنا را 1286 ه.ق عنوان نموده است ميرزا عباسقلي خان مير پنج كه خانه مذكور به نام او و خاندان ضیائی معروف مي باشد جهت اصلي بنا از جهت شمال آن مي باشد اين ورودي داراي دروازه دو لنگه و چوبي است كه از طريق آن مي توان به دالاني وارده شده درميان اين دالان يك فضاي تقسيم كنند همانند هشتي وجود دارد كه از آن راهي به طرف شرق و حياط خلوت و رشته راه پله اي براي دسترسي به بام قرار دارد .حياط بنا مستطيل شكل و در ميان آن حوضي سنگي تعبيه شده است
مستطيل شكل و در ميان آن حوضي سنگي تعبيه شده است ضلع غرب حياط فاقد سازه بوده ولي در سه سمت ديگر واحدهاي خدماتي و اتاقهاي نشيمن و پذيرايي قرار دارند در جنوب حياط يك اتاق مركزي و بزرگ وجود دارد كه در سمتهاي چپ و راست آن يك ايوانچه و اتاقي تك دري بنا شده است. ايوان نامبرده رابط بين اتاق تك دري حياط و اتاق مركزي مي باشد اتاق پذيرايي نور مورد نياز خود را از طريق يك ارسي بزرگ كه در سمت شمال آن قرار دارد تامين مي نمايد. شاه نشين منزل ميرپنج بدون شك نمونه بديع وبارز اين بناست. اين قسمت در مركز ضلع شرقي واقع شده كه
اين بناست. اين قسمت در مركز ضلع شرقي واقع شده كه بر روي قسمتي از شبستان زيرزمين بنا شده است. در چپ و راست شاه نشين يك دالان و در مجاورت هر دالان نيز اتاقي سه دري با الحاقات جانبي بنا شده اند. از دالان سمت راس مي توان به اتاق سه دري شاه نشين و ديگر متعلقات وارد شد. سقف شاه نشين مرتفع ترين سقف اين مجموعه بوده كه با استفاده از تيرهاي چوبي بسيار قوي و همچنين تخته هاي صيقل خورده آنرا پوشانده اند از ديگر ويژگيهاي اين شاه نشين وجود ارسي بزرگ و بلندي همراه با شيشه هاي رنگي است كه نور اين بخش را تامين مي نمايد.
هاي رنگي است كه نور اين بخش را تامين مي نمايد. تزئينات ساختمان را مي توان در قالب گچبريهاي گوناگون وگچ كاريهاي فراوان در سر در دالانها در شاه نشين و نيز در اتاق پذيرايي واقع در سمت جنوب جويا شد موضوع اين گچبريها شامل نقوش هندسي و يا گل و گياه مي باشد در پاهر اي ازنقاط نظير لچكي دالانها آجريهايي به شيوه خفته و راسته كار شده است. بانی و مالک اثر میرپنج،وراث و خاندان صاحب‌منصب تفرش و کمیجان، ضیائی می باشد. متاسفانه پس از واگذاری این خانه تاریخی به اداره میراث فرهنگی در سال ها پش،تاکنون به خوبی نگهداری نشده و
فرهنگی در سال ها پش،تاکنون به خوبی نگهداری نشده و مورد بی مهری قرارگرفته است.آتش سوزی هم که مدت ها پیش در آن به وقوع پیوست باعث تخریب بیشتر این بنای تاریخی گردید.امروزه خانه ضیائی تفرش مانند بسیاری از منازل تاریخی ایران نیازمند اقدام فوری جهت احیاء،مرمت و نگهداری می باشد.
مسجد ارشاد مربوط به دوره قاجار است و در نجف‌آباد، محله کوچه شاه، خیابان امام خمینی، کوچه ارشاد واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۱۰۲۰۷ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است. طبقه دوم این بنا توسط سید مصطفی شریعتی ساخته شده که در سال ۱۳۹۷ تخریب شد
تپه قلی‌درویش یا تپه قل‌درویش مربوط به اواخر عصر برنز است و در شهرستان قم، بخش مرکزی، جمکران، بلوار پیامبراعظم و جنب امامزاده جعفر قریب واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۱۰۱۷۳ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده‌است. اندک مطالعات باستان شناسی انجام شده در دشت قم موید آن است که از گذشته تا به امروز قم به دلیل برخورداری از موقعیت خاص جغرافیایی و قرارگیری در مسیر مهمترین شاهراه های ارتباطی فلات ایران و شرق باستان، نقش اساسی در توسعه و تعاملات فرهنگی، اقتصادی و بازرگانی کشور ایفا نموده است. قلی
اقتصادی و بازرگانی کشور ایفا نموده است. قلی درویش را به جهت تبیین و توصیف روند تحولات فرهنگی و توالی دوره های استقراری عصر برنز قدیم، میانه، جدید، دوره گذار و آهن شاید بتوان یکی از مهم ترین محوطه های استقراری در حاشیه کویر مرکزی ایران دانست. در تپه قلی‌درویش لایه‌های هزاره پنجم و سوم پیش از میلاد شناسایی شده‌است، اما اثری از زندگی هزاره چهارم در آن وجود ندارد. در استقرار در تپه قلی‌درویش یک وقفه تاریخی طولانی وجود دارد که باستان‌شناسان از دلیل آن بی‌خبرند. قلی‌درویش در هزاره چهارم پیش از میلاد حدود ۱۰۰۰
قلی‌درویش در هزاره چهارم پیش از میلاد حدود ۱۰۰۰ سال خالی از سکونت بود. حدس زده می‌شود اقوام ساکن در آن به جای دیگری مهاجرت کرده باشند. کشف استقرارگاهی از هزاره چهارم پیش از میلاد در بافت تاریخی قم این احتمال را قوی کرده‌است که ساکنان قلی‌درویش در این دوره تاریخی به شهر فعلی قم آمده‌اند و دوباره پس از ۱۰۰۰ سال به قلی‌درویش بازگشته‌اند. معماری مسکونی جوامع ساکن در قلی‌درویش، فضای نیایشگاهی، کوره‌های ذوب فلز و صنایع دستی کوچک و سفالی از جمله آثار به‌دست آمده از این منطقه است. در تپه قلی‌درویش ساختار شهری دوره
این منطقه است. در تپه قلی‌درویش ساختار شهری دوره عصر آهن نیز کشف شده‌است. مجموعه مدارک به‌دست آمده از قلی‌درویش از جمله ساختارهای معماری، مهرهای استوانه‌ای، پلمپ‌های در خمره، توکن‌ها و قطعه سفال مهرزده، شواهد بسیار ارزشمندی از پیچیدگی‌های فرهنگی را ارائه داده‌است. از این مکان بعنوان آغاز شهرنشینی ایرانیان یاد می‌شود.
قلعه بصیران مربوط به اواخر دوره صفوی - دوره قاجار است و در شهرستان خوسف، روستای بصیران واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۱۰۱۸۷ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است. معماری قلعه. قلعه بصیران از لحاظ معماری و عناصر و اجزای تشکیل دهنده شباهت زیادی با سایر قلعه‌های دفاعی دوران قاجار در منطقه جنوب خراسان دارد. ساخت بنای این قلعه مربوط به اواخر دوره صفویه و اوایل دوره قاجاریه بوده و انطباق با اقلیم جغرافیای بیابانی، از مهم‌ترین ویِژگی‌های منحصر به فرد این قلعه است. برج‌ها، حصار، ورودی، راهروها،
فرد این قلعه است. برج‌ها، حصار، ورودی، راهروها، تالارها، اطاق‌ها و حیاط که بخشی از اجزای تخریب شده قلعه هستند؛ بخش‌های اصلی قلعه را تشکیل می‌دهند.
چهار سوق بزرگ بازار شهرضا مربوط به اوایل دوره قاجار است و در شهرضا، بازار، چهارسوق بزرگ واقع شده است. لازم است ذکر شود بازار بزرگ تاریخی شهرضا، که چهار سوق با گنبد آجریش بر فراز آن، در مرکز بازار قرار گرفته است از جمله بازارهای قدیمی کشور و متعلق به دوره سلجوقیان است که دارای کاروانسراها و اماکن قدیمی است به شکل زیبایی در دل بافت قدیمی شهر طی قرون گذشته گسترش یافته است. وجود بازار بزرگ و قدیمی در مرکز شهر و در بخش‌های بازارآقا سیدعلی، نخود بریزها، کفاش‌ها، حاج ربیع و بازار مسگرها با معماری بومی و اصیل نشان
ربیع و بازار مسگرها با معماری بومی و اصیل نشان از توانمندی هنرمندان بزرگ معمار این شهراست. نوع ساخت و معماری بازار برگرفته از شیوه معماری دوره سلجوقیان با طاق‌های وسیع و بلند که وجود حجره‌های قدیمی و کاروانسراها و تیمچه‌ها بر شکوه و زیبایی این مکان تاریخی افزوده است. وجود بازار بزرگ و قدیمی در مرکز شهر و در بخش‌های بازارآقا سیدعلی، نخود بریزها، کفاش‌ها، حاج ربیع و بازار مسگرها با معماری بومی و اصیل نشان از توانمندی هنرمندان بزرگ معمار شهرضا دارد. چهار سوق بزرگ بازار شهرضا در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۱۰۲۳۹
سوق بزرگ بازار شهرضا در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۱۰۲۳۹ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
تپه خانیله مربوط به پیش از تاریخ - عصر آهن - دوره اشکانیان است و در شهرستان جوانرود، بخش روانسر، روستای خانیله واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۱۰۱۶۰ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است. تپه خانیله به عنوان یکی از محوطه‌های باستانی مهم ایران، اطلاعات ارزشمندی از زندگی انسان‌ها در دوره‌های پیش از تاریخ و عصر آهن در خود جای داده است. پژوهش‌های باستان‌شناسان و آزمایش‌های انجام‌شده توسط پژوهشگاه میراث فرهنگی و گردشگری بر روی نمونه‌های سفال یافت‌شده از این تپه نشان می‌دهد که این محوطه در
یافت‌شده از این تپه نشان می‌دهد که این محوطه در هزاره چهارم پیش از میلاد (عصر مس و سنگ)، هزاره دوم (ایلام میانه) و هزاره اول پیش از میلاد (عصر آهن) به طور پیوسته مسکونی بوده است. این تپه باستانی در سالهای اخیر به علت درختکاری در سطح آن آسیب بسیاری دیده است. منابع. طبق ۷ سال اخیر روانسر از شهرستان جوانرود جدا گشته است و هم‌اکنون نیز روستای خانیله جز اراضی شهرستان روانسر محسوب می‌گردد باتشکر
قلعه قیزلار قلعه‌سی مربوط به هزاره ۱- دوران‌های تاریخی پيش و پس از اسلام است و در شهرستان مراغه، بخش مرکزی، روستای قره ناز واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۱۰۲۰۵ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.قیزلار قلعه در بخش مرکزی شهرستان مراغه، بر سطح کوه صخره‌ای نسبتاً مرتفع که در حاشیۀ رودخانه موردو چای (رودخانه مردق) قرار گرفته است. فاصله قلعه تا مراغه ۲۰ کیلومتر و تا روستای لیلی‌داغ 5/1 کیلومتر است. راه دسترسی به قلعه از طریق جادۀ شوسه روستای تازه‌کند قَره‌ناز به روستای لیلی‌داغی است. این
تازه‌کند قَره‌ناز به روستای لیلی‌داغی است. این محوطه در مختصات جغرافیایی طول ۴۶٫۲۵۳۹۷۰۱ و عرض ۳۷٫۲۶۵۶۲۴۹۲ و ارتفاع حدود ۱۷۰۰ سانتی‌متری از سطح دریا قرار دارد. قلعه بر بالای کوه صخره‌ای نسبتاً مرتفع قرار گرفته که از سه جهت دارای شیب نسبتاً تند و صخره‌ای است. این قلعه از نوع قلعه‌های کوهستانی بوده که وسعت قلعه تابعی از وضع طبیعی کوه بوده و هیچ‌گونه طرح معین و یکنواختی در آن‌ها مشاهده نمی‌شود. بنابراین ساختار قیزلارقلعه‌سی تابع توپوگرافی کوه بوده و استحکامات دفاعی متناسب با محوطه ایجاد شده است. کوه از سه جبهه
متناسب با محوطه ایجاد شده است. کوه از سه جبهه به دره منتهی می‌شود با وجود این، ساکنان قلعه برای استحکام بیشتر و دفاع بهتر از قلعه، حصار سنگی دور تا دور قلعه ایجاد کرده‌اند. حصار شکل نامنظم دارد و به تبعیت از شکل طبیعی کوه ایجاد شده است. مصالح اصلی حصار لاشه‌سنگ از جنس بستر صخره‌ای محوطه است که در دو نوع خشکه‌چین و لاشه‌سنگ با ملاط آهک دیده می‌شود. استفاده از شیوه‌های گفته شده، در بخش‌های مختلف قلعه متفاوت است و ویژگی‌های طبیعی محوطه و میزان نفوذپذیری به داخل قلعه بستگی دارد. چنانچه در جبهه غربی به‌دلیل شیب
قلعه بستگی دارد. چنانچه در جبهه غربی به‌دلیل شیب ملایم پشته، حصار از ملاط آهک ایجاد شده و سه جبهه دیگر که کوه شیب بسیار تندی دارد حصار به‌صورت خشکه‌چین ساخته شده است. دیوار سنگ‌چین جبهه شمالی به‌صورت خشکه‌چین با سنگ‌های بزرگ در اندازه‌های مختلف که ابعاد برخی از سنگ‌ها 40×60×90 یا 40×50×70 سانتی‌متر است. سنگ‌ها بیشتر با فرم مکعبی بوده و تراش جزیی در آن محسوس است. در این روش سنگ‌ها همان‌طور که از معدن استخراج می‌شده‌اند، در ساخت و احداث بناها مورد استفاده قرار گرفته‌اند. در قالب یک نتیجه‌گیری کلی توسط باستان
گرفته‌اند. در قالب یک نتیجه‌گیری کلی توسط باستان شناسي با نام سعيد ستارنژاد و حسين عليزاده انجام شده است؛ می‌توان دوره شکل‌گیری محوطۀ قیزلارقالاسی را از عصر آهن II و III دانست که در این دوره استحکامات خشکه‌چین دفاعی و معماری صخره‌ای در سطح محوطه ایجاد شده است. این محوطه در دورۀ اشکانی با عنوان یک محوطه سکونتگاهی – استحفاظی مجدد مورد استفاده قرار گرفته و برخی تعاملات فرهنگی منطقه‌ای و فرامنطقه‌ای را به‌خود دیده است آبشار قره ناز (قزلار قلعه سی). این آبشار که جزئی از طبیعت کمتر شناخته شده مراغه است در یک
که جزئی از طبیعت کمتر شناخته شده مراغه است در یک کیلومتری روستای قره ناز از توابع مراغه واقع شده است. این منطقه زیبا دارای سه آبشار است که بلندترین آن حدود ۸ متر و کوچکترین آن به حدود ۲متر می‌رسد که در میان صخره‌های سنگی ایجاد شده است. راه این منطقه خاکی و نسبتاً هموار و ماشین رو است و دقیقاً پشت غار قزلار قلعه سی در دشت عظیمی واقع شده‌است. در نزدیکی این آبشار چشمه‌ای وجود دارد که آب بسیار گوارایی دارد.
قلعه رستم خوسف در شهرستان خوسف، روستای گنج قرار دارد. این قلعه بر روی تپه‌ای رفیع که بر جلگه خوسف و دشت ماژان مشرف است، واقع شده است و از جمله قلعه‌های اصلی اسماعیلیان قهستان می‌باشد که ساخت ابتدایی آن به دوره ساسانیان مربوط می‌شود و بعدها توسط اسماعیلیان قلعه بازسازی و مورد استفاده مجدد قرار گرفت که در برخی متون قلعه رستم بعنوان قلعه دختر نیز نامیده شده‌است. این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۱۰۱۸۵ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
راه باستانی تنگ گاشمار در شهرستان دلفان، روستای میریگ جنوبی، محله تنگ گاشمار واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۱۰۰۱۶ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است. معنی کلمهٔ گاشمار. گاشمار از دو کلمه گاو و شمار تشکیل شده که بنا بر روایات محلی به واسطه اینکه گاوها در زمان‌های قدیم به صورت تک تک از این تنگه عبور می‌کردند به تنگ گاو شمار مشهور شده است. بومی‌های منطقه همچنین از این راه به اسم گوری راه کبری نام برده‌اند اما نام منطقه و روستایی بنام گنجره موید این مطلب است که در روزگاران قدیم نام دیگر
موید این مطلب است که در روزگاران قدیم نام دیگر این راه گنج ره بوده است. این راه که در۴۵ کیلومتری جنوب غربی نورآباد مرکز شهرستان دلفان و در روستای گنجره (دهستان میربگ جنوبی) واقع شده در نقشه‌های جفرافیا از آن با نام تنگه گاوشمار محل ساخت سد گاشمار یاد می‌کنند. پیشینه. این راه یکی از محورهای ارتباطی باستانی ایران است و بخشی از راه شاهی معروف بین همدان و شوش بوده که در گذشته‌های دور ارتباط دو پایتخت زمستانی و تابستانی هخامنشیان را میسر می‌کرد. نقطه شروع این راه از طریق دره گنجنامه همدان شروع و پس از گذر از
راه از طریق دره گنجنامه همدان شروع و پس از گذر از دشت تویسرکان - نهاوند و دلفان از طریق تنگ گاشمار به کوهدشت - پلدختر و سرانجام به دشت خوزستان می‌رسد. این راه باستانی با استفاده از قلوه سنگ‌های رودخانه‌ای و ملاط گچ و احتمالاً درصدی آهک ساخته شده و با استفاده از سنگ‌های پاکتراش تیره نماسازی شده است. طول دقیق این جاده با توجه به تخریب بخشی از آن بر اثر سیلاب مشخص نبست ولی با توجه به شواهد موجود طول آن در این منطقه۶۰۰ متر بوده که اکنون حدود ۴۰۰ متر باقی است، عرض این راه نیز بین چهار تا هفت متر است که بنا به
عرض این راه نیز بین چهار تا هفت متر است که بنا به موقعیت تنگه تغییر کرده است
محوطه و تپه عمر مل در شهرستان سلسله، بخش مرکزی، منطقه هنام روستای نورالهی واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۱۰۰۲۳ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
زال تپه مربوط به پیش از اسلام - دوره سلجوقیان است و در شهرستان فردیس، استان البرز، روستای فرخ آباد زیبادشت واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۱۰۳۰۴ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است. منابع. استان البرز
سردر دانشگاه علوم پزشکی بابل مربوط به دوره پهلوی اول است و در بابل واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۱۰۲۸۱ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده‌است.
تئاتر پارس مربوط به دوره پهلوی اول است و در تهران، خیابان لاله زار، طبقه دوم پاساژ پارس واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۱۰۴۰۲ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است. تاریخچه. این تئاتر در سال ۱۳۲۳ توسط عبدالحسین نوشین که تحصیلاتش را در رشته تئاتر در فرانسه به پایان برده بود با همکاری همسرش «لرتا هایراپتیان» هنرپیشه تئاتر و برخی دیگر از هنرمندان با نام "تئاتر فرهنگ" که بعدها به تئاتر پارس تغییر نام داد تأسیس کردند. نوشین با کمک سرمایه‌دارهای بازاری چون جعفری، طایفی و وثیق، تئاتر فرهنگ را
بازاری چون جعفری، طایفی و وثیق، تئاتر فرهنگ را در طبقه بالای پاساژ پارس ساخت که حدود ۵۰۰ نفر گنجایش داشت. در سال ۱۳۳۲ شمسی پس از کودتای ۲۸ مرداد آتش‌سوزی وسیعی در تئاتر فرهنگ اتفاق افتاد که آن را سوزاند و پس از آن ساختمان تئاتر بازسازی و تئاتر پارس در آن محل افتتاح شد. پس از انقلاب ۱۳۵۷ ایران تئاتر پارس در اختیار ستاد فرمان هشت ماده‌ای سید روح‌الله خمینی قرار گرفت. تئاتر پارس مدتی با مدیریت مجید جعفری نمایش‌هایی را به روی صحنه برد، ولی پس از مدتی به دلیل مشکلات مالی تئاتر را واگذار کرد و تئاتر پارس عملاً
مالی تئاتر را واگذار کرد و تئاتر پارس عملاً برای مدتی تعطیل شد. تئاتر پارس در تاریخ ۲۷ مرداد ۱۳۸۸ به دلیل شکایت ستاد اجرایی فرمان امام پلمپ شده بود.
سرای امید مربوط به دوره پهلوی اول است و در تهران، خیابان پانزده خرداد، بعد از خیابان ناصرخسرو واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۱۰۴۱۳ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است. این سرا دارای دو حیاط است که به نامهای حیاط اول و حیاط دوم شناخته می‌شوند. هر حیاط شامل حجره‌های متعددی است. امروزه بخش اعظم حجره‌های این سرا به فروشندگان عمدهٔ پسته اختصاص دارد که به آنها حق‌العملکار گفته می‌شود. حق‌العملکار در ازای فروش امانی پسته‌های باغداران دو درصد حق‌العمل دریافت می‌کند.
دِیرِ گچین کاروانسرایی در ایران است که بر سر راه جاده تاریخی ری به قم در مرکز پارک ملی کویر قرار دارد. دیر گچین یکی از بزرگ‌ترین کاروانسراهای ایران است و ویژگی‌های منحصربه‌فرد این اثر باعث شده آن را «مادر کاروانسراهای ایران» بنامند. دیر گچین در بخش مرکزی شهرستان قم، ۸۰ کیلومتری شمال شرقی شهر قم (کیلومتر ۶۰ بزرگراه گرمسار)، و ۳۵ کیلومتری جنوب غربی ورامین واقع شده است. این بنا را به‌خاطر داشتنِ گنبدی از جنس گچ دیر گچین نامیده‌اند، اما اکنون چنین گنبدی در بنا وجود ندارد. بنای کاروانسرا مربوط به دوره ساسانی است
ندارد. بنای کاروانسرا مربوط به دوره ساسانی است و آن را در دوران سلجوقیان، صفویان، و قاجاریان مرمت و بازسازی کرده‌اند. شکل کنونی آن متعلق به دوران صفویه است. این کاروانسرا در راه باستانی ری به اصفهان مشهور به «راهِ دیر» قرار دارد. در پی تغییر جاده تهران به قم از راهِ دیر به مسیر حسن‌آباد در زمان امین‌السلطان، دیر گچین متروکه شد و افراد محلی از آن برای نگهداری دام استفاده بردند. ساختمان دیر گچین به‌صورت چهار ایوانیِ دورهٔ سلجوقی است و حدود ۱۲٬۰۰۰ متر مربع وسعت دارد. فضاهای موجود در آن را می‌توان به فضاهای
دارد. فضاهای موجود در آن را می‌توان به فضاهای انسانی، دامی و رفاهی تقسیم کرد. این بنا دارای چهار برج گرد در گوشه‌ها است و دو برج با قاعدهٔ نیم‌بیضی در دو سوی سردر اصلی قرار گرفته‌اند که سردر، خود در وسط دیوار جنوبی جای دارد. در دیر گچین همچنین ۴۴ اتاق مسکونی یا حجره، ۴ تالار (اصطبل) بزرگ، مسجد، شبستان خصوصی (دستگاه مستقل و بخش اعیانی)، انبار علوفه، آسیاب، حمام و ۶ چشمه توالت وجود دارد. مصالح به‌کاررفته در دیر گچین آجر، آهک، خشت و گچ است. مسجد به صورت چهارطاقی است، احتمالاً در محل آتشکده‌ای ساسانی ساخته شده
است، احتمالاً در محل آتشکده‌ای ساسانی ساخته شده است، و در آن هیچ‌گونه تزییناتی دیده نمی‌شود. در اطراف کاروانسرای دیر گچین تعدادی بنا به‌صورت مجموعه وجود دارد؛ مانند دو آب‌انبار در پشت ضلع غربی و نزدیک به حمام، یک کوره آجرپزی، یک آب‌بند و قبرستانی متعلق به دوران اسلامی در ضلع جنوب غربی است که روی قبرهایش را با آجر پوشانده‌اند. در ۵۰۰ متری شرق کاروانسرا، بنایی خشتی‌گلی از دورهٔ قاجار وجود دارد که به‌شکل قلعه است و فقط یک دروازهٔ ورودی دارد. متون متعدد تاریخی از کاروانسرای دیر گچین نام برده و موقعیت و بنای آن
کاروانسرای دیر گچین نام برده و موقعیت و بنای آن را توصیف کرده‌اند. از آن میان می‌توان به (ابن رسته اصفهانی)، "صورالاقالیم" (اصطخری)، "سفرنامه ابودلف" ()، "المسالک و الممالک" و (ابن حوقل)، "احسن التقاسیم فی معرفة الاقالیم" (شمس‌الدین مقدسی)، "سیاست‌نامه" (خواجه نظام‌الملک طوسی)، "مجمل التواریخ و القصص" (ناشناس)، "نسائم الاسحار" (منشی کرمانی)، و "رساله ذهابیه" (کاظم‌خان کاشانی) اشاره کرد. سازمان میراث فرهنگی این کاروانسرا را در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۱۰۴۰۸ به فهرست آثار ملی ایران افزود. پس از ثبت ملی بنا در
فهرست آثار ملی ایران افزود. پس از ثبت ملی بنا در ۱۳۸۲ مرمت اضطراری در آن آغاز شد، که تا سال ۱۳۸۵ ادامه داشته است. نام و پیشینهٔ ساخت. شمس قیس رازی در "المعجم فی معاییر اشعار العجم" کلمه دیر را در زبان پهلوی به معنای گنبدی دانسته است که برای عبادت ساخته باشند و می‌گوید این بنا را به این خاطر دیر گچین نامیده‌اند که گنبدی از جنس گچ داشته است، گرچه امروزه چنین گنبدی در بنا وجود ندارد. مهرداد شکوهی معتقد است گرچه دیر در عربی به معنای «صومعه» و «نوانخانه» به‌کار می‌رود، اما اصطلاحی نوعی است برای اشاره به
به‌کار می‌رود، اما اصطلاحی نوعی است برای اشاره به «کاروانسرا». علاوه براین، براساس آنچه در "برهان قاطع" و "فرهنگ آنندراج" آمده، معنای «گنبد» و «آتشکده» نیز از این‌کلمه برمی‌آید. علی‌اشرف صادقی اما معتقد است در زبان پهلوی کلمهٔ «دیر» وجود ندارد و این کلمه عربی است، ولی در زبان فارسی به معنای گنبد به کار رفته است. او اضافه می‌کند احتمالاً در دوره ساسانی نام این بنا «گنبد اردشیر» بوده و بعدها، در دوره اسلامی، نام دیر را به این رباط داده‌اند. به این کاروانسرا به‌دلیل موقعیت خاصی که در نیمهٔ راه مسیر قدیم ری به
موقعیت خاصی که در نیمهٔ راه مسیر قدیم ری به اصفهان داشته، در بسیاری از کتب تاریخی و سفرنامه‌ها اشاره شده و از آن با نام‌های دیر کرداشیر، دژ کِردشیر، گردشیر دیرالجص، قصرالجص، دیر جص، دیر گچ، دیر کجین و رباط دیرگچی یاد شده است. قدیمی‌ترین ضبط فارسی نام این مکان به صورت «دیر کجین» در کتاب اثر ابن رُسته اصفهانی (درگذشته بعد از ۲۹۰ هجری قمری) آمده است. ساخت دیر گچین به اردشیر بابکان (یا اردشیر اول، حاکم از ۲۲۴ تا ۲۴۱ میلادی) نسبت داده شده و به همین علت کِردشیر نیز نامیده شده است. ولادیمیر مینورسکی نیز پیشنهاد
نیز نامیده شده است. ولادیمیر مینورسکی نیز پیشنهاد داده است که کردشیر به معنای ساخته شده به دست اردشیر است. یعقوبی ساخت بنا را به انوشیروان نسبت می‌دهد. در "تاریخ قم" نوشته حسن بن محمد قمی، ساخت این بنا به انوشیروان نسبت داده شده، اما از متن چنین برنمی‌آید که او بنای اولیه را ساخته باشد، بلکه ظاهراً بنا در ابتدای دوران ساسانی (اردشیر اول) ساخته شده و در دوران انوشیروان بازسازی شده است. به گفته قمی، پادشاه روم گروهی از عمالقه را، که بازماندهٔ قوم عاد بودند و جثهٔ بزرگ داشتند، برای انوشیروان فرستاد و او آن‌ها
بزرگ داشتند، برای انوشیروان فرستاد و او آن‌ها را به ساخت این بنا گماشت. موقعیت و اهمیت. کاروانسرای دیر گچین، یکی از بزرگ‌ترین کاروانسراهای ایران، در مرکز پارک ملی کویر واقع شده است. ویژگی‌های منحصربه‌فرد این کاروانسرا باعث شده آن را «مادر کاروانسراهای ایران» بنامند. محل قرار گرفتن دیر گچین در راه باستانی ری به اصفهان از دیرباز کانون تجمع خطوط ارتباطی میان شرق و غرب بوده و راه‌های مناطق شمالی، غربی، جنوبی و شرقی به ری، در این نقطه تلاقی می‌کرده‌اند. در دوران مادها و هخامنشیان، این نقطه ارتباط میان ایالت‌های
مادها و هخامنشیان، این نقطه ارتباط میان ایالت‌های شرقی و شمالی را با جنوب و غرب برقرار می‌ساخته و اهمیت دفاعی نیز داشته است. در دوران سلوکی، پارتی، و ساسانی بر اهمیت تجاری این محل افزوده شده و بخشی از جاده ابریشم به‌حساب می‌آمده، که از تیسفون تا بلخ و سمرقند و بخارا امتداد داشته است. این مسیر از پایتخت چین (شی‌آن) آغاز می‌شده و با گذر از ختن و کاشغر، به ری و محل دیر گچین می‌رسیده است و از آن‌جا از طریق ساوه یا قزوین، به کرمانشاه و همدان و سپس به تیسفون و بابل می‌رسیده و از آن‌جا به انتاکیه در سواحل
و بابل می‌رسیده و از آن‌جا به انتاکیه در سواحل مدیترانه می‌رفته است. این راه همین‌طور بر سر جادهٔ خراسان بزرگ قرار داشته، که مسیر تجاری و راه کاروان‌های حج در دوران اسلامی بوده است. به گفتهٔ یعقوبی، راه‌ها به ری و اصفهان و کرج و همدان، از قم جدا می‌شده و بدون وجود کاروانسرای دیر گچین، عبور از بیابان بین ری و قم ممکن نبوده است. به گفتهٔ "تاریخ جهان‌آرای عباسی"، شاه اسماعیل یکم نیز، در لشکرکشی‌های ۹۳۰–۹۰۷ هجری قمری، برای لشکرکشی از فارس به فیروزکوه و مازندران، از این محل گذشته است. این مسیر از زمان صفویه با
از این محل گذشته است. این مسیر از زمان صفویه با نام «راه دیر» شناخته می‌شده است. راه دیر در عصر اسلام تا پایان صفویه نیز راهی معتبر و مورد استفاده بوده است؛ ابودلف این بنا را «حصن» (به معنای دژ) خوانده که نشان‌دهنده اهمیت نظامی این بناست. اصطخری و مقدسی هم در دورهٔ آل بویه به این دیر اشاره می‌کنند. در سده‌های پنجم و ششم هجری قمری و در دوران سلجوقیان نیز به آن اشاره شده و ذکر شده که مختص‌الملک کاشی، وزیر سلطان سنجر، آن را بازسازی کرده است. خواجه نظام‌الملک طوسی در "سیاست‌نامه" (۴۷۹ هجری قمری) می‌گوید گروهی
در "سیاست‌نامه" (۴۷۹ هجری قمری) می‌گوید گروهی از سربازان دولتی در دیر مستقر بودند تا کنترل مسیر را در نزدیکی سیاه‌کوه و کرکس‌کوه (در مجاورت حوض سلطان)، که به گروه‌های سارق و دزدان شهره بوده است، حفظ کنند. دیر گچین بار دیگر در دوران صفویه بازسازی شده و تا اواسط دوران قاجار نیز از آن استفاده می‌شده است، چنان‌که در کنار آن بقایای کاروانسرایی خشت‌وگلی وجود دارد که مربوط به دوران قاجار است. سرانجام این مسیر با احداث جادهٔ جدید تهران، ری، قم (حسن‌آباد) در ۱۲۴۶ هجری قمری متروک شد. پس از متروک شدن راه دیر،
۱۲۴۶ هجری قمری متروک شد. پس از متروک شدن راه دیر، کاروانسرای دیر گچین نیز فراموش شد. به گفته مهرداد شکوهی، مینورسکی در ۱۹۵۵ به این مکان توجه کرد و به مطالعه متونی که در مورد آن نوشته شده بود، پرداخت. او چنین نتیجه گرفت که ویرانه‌های کاروانسرایی که توسط الکساندر فریدریش اشتال در دو پنجم گذشته از مسیر ری به قم و درست در جنوب و میان دو تپه یافته شد، احتمالاً ویرانه‌های دیر گچین بوده‌اند. در ۱۹۷۰، حسین کریمیان با انتشار کتاب "تاریخ ری باستان"، یافته‌های تاریخ‌دانان دیگر را در مورد دیر منتشر کرد و نشان داد که
دیگر را در مورد دیر منتشر کرد و نشان داد که وجود امروزی دیر همچنان برای محققان ناشناخته بوده است. در ۱۹۷۶، مدرسی طباطبایی در کتاب "راهنمای جغرافیای تاریخی قم"، قسمت‌هایی از "رساله ذهابیه" یا "علی‌آبادنامه" اثر محمدکاظم‌خان کاشانی مربوط به دوران قاجار را ذکر کرد که در آن مشخصات کاروانسرایی در نزدیکی علی‌آباد آمده است. طباطبایی ادعا می‌کند که این کاروانسرا همان دیر گچین است. نویسنده "رساله ذهابیه" نیز مدعی است که از مصالح دیر گچین برای ساختن مهمان‌خانه علی‌آباد استفاده شده و به این واسطه دیر گچین ویران شده