payamvha/North_RAG huggingface dataset:
خردپرور کشته شد. آرتور کریستنسن، اوشنر را موجودی داستانی می‌داند و می‌گوید: «پائورجیریا که در فروردین‌یشت نامش آمده به معنی بسیار خردمند است و در دادستان دینیک از این صفت همچنان که در موارد دیگر دیده می‌شود اسم خاص جدید ترتیب یافته و نام یکی از نیاکان اوشنر شده‌است. وی از بحث در این باره نتیجه می‌گیرد که وجود داستانی اوشنر مسلماً از وی نمونه و سرمشقی که برای رجال خردمند سیاست در روایات کهن موجود بود (مانند بزرگمهر که بعدها به وجود آمد) ساخته شده‌است. دانشمند پارسی دهابهار در پیشگفتار رساله اندرز اوشنر دانا
پارسی دهابهار در پیشگفتار رساله اندرز اوشنر دانا دربارهٔ او نگاشته و نظر می‌دهد که اوشنر در روزگار پیشاتاریخ می‌زیسته و آوازه خرد و دانش او به دوره‌های بعد رسیده و سپس در رسالات پهلوی آمده‌است. منابع. تفضلی، احمد، و به کوشش آموزگار، ژاله. تاریخ ادبیات ایران پیش از اسلام. تهران: انتشارات سخن، ۱۳۷۶
اندرز دانایان به مزدیسنان کتابی است از زمان ساسانیان دربارهٔ مرگ و ناپایداری جهان است. نویسه اندرز با سفارش به پاکیزگی در بامداد و پوشیدن جامهٔ پاک و بستن کستی (کمربند دینی) آغاز می‌گردد و سپس جستارهایی در نااستواری و بی‌ثباتی جهان مادی یا استومند و سرمایه و خواسته آن می‌آید و به دنبال آن بر وفاداری و پایندانی به عهد و پیمان و پرداختن به اندیشهٔ نیک و گفتار نیک و کردار نیک و پرهیز از اندیشهٔ بد و کردار بد سفارش شده‌است. بندهای ۱۳ تا ۱۶ نیز دربارهٔ نااستواری تن و گله از بازماندگانی است که پس از مرگ برای مرده
و گله از بازماندگانی است که پس از مرگ برای مرده خیرات (اشوداد) نمی‌کنند. بند ۱۷ تا ۲۰ پاره سروده ای است آهنگین و قافیه‌دار که آن نیز در ناپایداری کارهای گیتی است. این اندرزنامه که از گونه اندرزنامه‌های دینی است، به فارسی ترجمه شده‌ است. منابع. تفضلی، احمد، و به کوشش آموزگار، ژاله. تاریخ ادبیات ایران پیش از اسلام. تهران: انتشارات سخن، ۱۳۷۶
خسرو و ریدگ رساله‌ای است که در آن ریدکی به نام خوش‌آرزو که از نجبای دربار خسرو پرویز بوده، به سؤالات این پادشاه پاسخ می‌دهد. در آغاز رساله ریدک برای خسرو شرح می‌دهد که از خاندانی مرفه بوده و پدرش در خردسالی او درگذشته است. اما به‌سبب برخورداری از میراث پدر، توانسته است به مدرسه (=فرهنگستان) برود و اطلاعات لازم دینی را به دست آورد و دبیری فراگیرد و سپس در سواری، تیراندازی، نیزه‌پرانی، موسیقی، ستاره‌شناسی و بازی‌های گوناگون مهارت پیدا کند. (بندهای ۱ تا ۱۸) پس از این مقدمه از شاه می‌خواهد که او را بیازماید و
از این مقدمه از شاه می‌خواهد که او را بیازماید و شاه دربارهٔ بهترین خوراک‌ها (بندهای ۲۰ تا ۵۴) و می‌ها(۵۵ تا ۵۹) و آنچه با می می‌خوردند(۶۵ تا ۶۶)، نغمه‌ها(۶۰ تا ۶۴)، گل‌ها و عطرها(۶۸ تا ۹۴)، و زنان(۹۵ تا ۹۷) و اسبان(۹۸ تا ۱۰۰) و غیره سیزده سؤال مطرح می‌کند و همهٔ پاسخ‌های او مورد پسند می‌افتد. سپس شاه برای آزمایش تهور او از وی می‌خواهد که دو شیر را که موجب وحشت رمهٔ اسبان شاه شده‌اند، زنده دستگیر کند. ریدک پس از توفیق در این کار به سِمت مرزبان منصوب می‌گردد. (۱۱۰ تا ۱۲۰) از این رساله می‌توان از چگونگی ذوق
(۱۱۰ تا ۱۲۰) از این رساله می‌توان از چگونگی ذوق و سلیقهٔ اشراف ساسانی و نیز به میزان شکوه و جلال دربار خسرو پرویز پی برد و همچنین اطلاعاتی در مورد وضع تعلیم و تربیت در عهد ساسانی به دست آورد. این رساله از نظر دربرداشتن نام خوراک‌ها و طرز تهیهٔ آن‌ها، گل‌ها، سازها، بازی‌ها و غیره حائز اهمیت است. ترجمهٔ عربی بخش‌هایی از این رساله را ابومنصور ثعالبی آورده است. این ترجمهٔ عموماً از اصل پهلوی خلاصه تر است، ولی در مواردی مطالبی اضافه بر متن پهلوی دارد مانند مطلبی در مورد بهترین آب (ص ۷۱۰) و مطلبی در مورد بهترین
در مورد بهترین آب (ص ۷۱۰) و مطلبی در مورد بهترین پوشاک (ص ۷۱۰) که در آغاز متن پهلوی (بند ۱۹) شاه به آگاه بودن ریدک از آن اشاره کرده است و ظاهراً از متن پهلوی افتاده است. از سوی دیگر، مقدمه ای که در ذکر حال ریدک و خانواده اوست یا داستان زنده اسیر شدن دو شیر به دست او در ترجمه عربی نیامده است. متن این رساله در مجموعهٔ متون پهلوی به چاپ رسیده است. این رساله به فارسی نیز ترجمه شده است. منابع. تفضلی، احمد، و به کوشش آموزگار، ژاله. "تاریخ ادبیات ایران پیش از اسلام". تهران: انتشارات سخن، ۱۳۷۶ کیا، صادق، چند واژه
تهران: انتشارات سخن، ۱۳۷۶ کیا، صادق، چند واژه از «خسرو قبادان و ریدکی» معین، محمد، خسرو قبادان و ریدک وی کرباسیان، ملیحه، خسرو قبادان و ریدک
«سورْ سُخَن» رسالهٔ کوچکِ منحصربه‌فردی به زبان فارسی میانه، دربارهٔ ضیافت درباری ساسانیان است که الگویی از دعای سپاس بر سر سفرهٔ مهمانی را به دست می‌دهد. در آن آداب سپاس‌گزاری از اورمزد، امشاسپندان، ایزدان گوناگون (مهر، سروش، رشن، بهرام، وای، اشتاد)، میزبان و نیز دعا و ثنا به بزرگان—که بر حسب رتبه و جایگاهشان نام برده شده‌اند— از شاه گرفته تا ولیعهد، وزیر بزرگ، اسپهبدان نواحی چهارگانه (خوراسان، خوروران و نیمروز) [به‌جز ناحیۀ شمال که در آئین زردشتی جایگاه اهریمن و دیوان است]، رئیس داوران کشور، اندرزبِد
اهریمن و دیوان است]، رئیس داوران کشور، اندرزبِد (مشاور) مغان، هزاربَد و در آخر مجری آیین دَرون آمده‌است. پس از آن، دعا برای کشور ایران، میزبان و سرانجام سپاس‌گزاری از اورمزد، امشاسپندان، طبقات چهارگانهٔ اجتماعی، سه آتش مقدّس (آذرفَرنَبَغ، آذرگُشنَسپ، آذر بُرزین‌مِهر)، خوانسالاران، خنیاگران، دربانان و خود میزبان ذکر شده‌است. متن با سخنان تشکرآمیز گوینده، همراه با تعارفات مرسوم، خطاب به میزبان به پایان می‌رسد. ذکر اسپهبدان چهارگانه که در نتیجهٔ اصلاحات نظامی قباد یکم و خسرو اول منصوب شدند، نشان می‌دهد که این
یکم و خسرو اول منصوب شدند، نشان می‌دهد که این رساله در زمان ساسانیان و بین قرن ششم و هفتم میلادی نوشته شده‌است. متن آن در "مجموعهٔ متون پهلوی" به چاپ رسیده و تاوادیا نیز بار دیگر آن را تهذیب و به انگلیسی ترجمه کرده‌است. این متن به فارسی نیز ترجمه شده‌است.
اس‌آ(اشْتورم‌آبتِیلونگ) ، نیروی شبه‌نظامی حزب ملی کارگران سوسیالیست آلمان بود، این نیروی شبه‌نظامی در افزایش قدرت آدولف هیتلر بین سال‌های ۱۹۲۰ تا ۱۹۳۰ میلادی نقش برجسته‌ای داشت. رنگ لباس این گروه، خاکی بود. این گروه شبه‌نظامی تا قبل از قدرت‌گیری آدولف هیتلر و حزب نازی (۱۹۳۳) نقش پررنگی را در حزب نازی ایفا می‌کرد، اما پس از قدرت‌گیری آدولف هیتلر و پس از جریان شب دشنه‌های بلند به تدریج کنار گذاشته‌شد و اس اس جایگزین آن شد، گرچه هرگز به طور رسمی اس آ منحل نشد. ظهور. پس از آنکه آدولف هیتلر به حزب نازی پیوست، به
پس از آنکه آدولف هیتلر به حزب نازی پیوست، به دلیل آنکه قدرت سخنوری بسیار خوبی داشت، به آسانی و به سرعت به عنوان سخنگوی حزب نازی انتخاب شد. در گام بعدی، او پس از آنکه به ریاست حزب رسید، نام حزب را با افزودن واژهٔ "سوسیالیست" به حزب ناسیونال‌سوسیالیست کارگران آلمان تغییر داد. هیتلر سپس به فکر تبلیغات وسیع برای حزب افتاد. وی می‌دانست که فعالیت‌های هر حزب مطمئناً مخالفانی خواهد داشت بنابراین به فکر ایجاد یک گروه شبه‌نظامی برای مهار و سرکوب مخالفان بود. در ۴ نوامبر ۱۹۲۱ میلادی، یک جلسه عمومی بزرگ در مونیخ توسط
۱۹۲۱ میلادی، یک جلسه عمومی بزرگ در مونیخ توسط حزب نازی تشکیل شد، هیتلر در جریان سخنرانی در این تجمع به اهمیت وجود یک گروه شبه‌نظامی و ضرورت برخورد با مخالفان حزب اشاره کرد. در جریان این جلسه عمومی رسماً نام اس آ (کوتاه‌شدهٔ Sturmabteilung یعنی "طوفان‌سواران" یا "سواران طوفان") برای گروه شبه‌نظامی حزب نازی انتخاب شد. پس از آن رهبری گروه اس‌آ به ارنست روهم واگذار شد. در سال‌های پس از ۱۹۲۰ اس‌آ درگیری‌های بسیاری با گروه‌های کمونیستی و گروه‌های مخالف حزب داشت که تقریباً اکثر این درگیری‌ها در خیابان صورت
داشت که تقریباً اکثر این درگیری‌ها در خیابان صورت می‌گرفت. هیتلر پس از ۱۹۳۳ به شدت تمایل به افزایش ارتش ۱۰۰،۰۰۰ نفری آلمان داشت؛ در این بین ارنست روهم پیشنهاد ادغام اس‌آ با ارتش را به هیتلر و سران ارتش داد. افسران ارتش که نگران موقعیت خود بودند، این پیشنهاد را به شدت رد کردند؛ هیتلر نیز مخالف این ایده بود، چون معتقد بود ارتش آلمان به نمونه‌ای از ارتش سرخ شوروی تبدیل خواهد شد. از طرف دیگر هیتلر، اس اس و شخص هاینریش هیملر را مأمور کنترل اس‌آ قرار داد، گرچه اعضای اس اس و اس آ درگیری‌های لفظی با یکدیگر داشتند.
اس اس و اس آ درگیری‌های لفظی با یکدیگر داشتند. اعضای اس آ را معمولاً طبقه ضعیف و کارگران تشکیل می‌دادند و اعضای اس اس را معمولاً طبقه متوسط جامعه تشکیل می دادند. در سال ۱۹۳۳ وزیر دفاع هیتلر و افسر رابط ارتش و حزب نازی از قدرت‌گیری اس آ به هیتلر اخطار دادند، از طرفی روهم نیز با ارسال نامه‌ای به هیتلر از وی درخواست کرد که فرمان صدور بسیج عمومی را به گروه اس آ واگذار کند. ورنر فون بلومبرگ وزیر دفاع به همراه والتر فون ریشناو رابط ارتش و حزب نازی و هرمان گورینگ و همچنین هاینریش هیملر در صدد برآمدند تا با طرح
و همچنین هاینریش هیملر در صدد برآمدند تا با طرح نقشه‌ای هیتلر را متقاعد کنند تا ارنست روهم را به هر نحو از میان بردارد. آنها به هیتلر اینگونه وانمود کردند که روهم در پی نزدیک شدن به فرانسه و سرنگونی دولت هیتلر است، هیتلر ابتدا این پیام را غیرواقعی خواند اما پس از تکرارهای فراوان اطرافیانش، رویکرد متفاوتی نسبت به ارنست روهم پیدا کرد. ارنست روهم. ارنست روهم در جریان جنگ جهانی اول در پیاده نظام ارتش باواریا برای آلمان جنگید و موفق به دریافت صلیب آهنین شد. وی در جبهه فرانسه به شدت زخمی شد و مجبور شد برای
وی در جبهه فرانسه به شدت زخمی شد و مجبور شد برای استراحت و بهبودی از جنگ دور بماند. پس از پایان جنگ جهانی اول، در تاریخ ۱۱ نوامبر ۱۹۱۸ میلادی، روهم برای سرکوب شورش کمونیست‌ها در آلمان یک گروه شبه نظامی در مونیخ ایجاد کرد. در سال ۱۹۱۹ او به حزب کارگران آلمان که بعدها به حزب ملی کارگران سوسیالیست آلمان تغییر پیدا کرد پیوست. روهم در اولین گام، یک گروه شبه نظامی برای این حزب تشکیل داد. عمده‌ترین فعالیت این گروه شبه‌نظامی، مبارزه با کمونیست‌ها و سرکوب یهودیان بود. پس از شکست کودتای مونیخ که به کودتای آبجو فروشی
پس از شکست کودتای مونیخ که به کودتای آبجو فروشی نیز مشهور است روهم، هیتلر و چند تن دیگر از اعضای حزب به دادگاه برده شدند. روهم مقصر شناخته شد و به یک سال حبس محکوم شد اما پس از سه ماه با قول به رفتار خوب و دوری از فعالیت‌های مشکوک سیاسی از زندان آزاد شد. در ماه آوریل ۱۹۲۴ هنگامی که هنوز هیتلر در زندان به سر می‌برد، روهم فعالیت‌های خود را در رایشتاگ (مجلس ملی آلمان) ادامه داد اما پس از مدتی در سال ۱۹۲۵ از رایشتاگ خارج و به بولیوی برای دادن مشاوره نظامی به ارتش آن کشور رفت. پس از آنکه هیتلر از زندان آزاد شد
آن کشور رفت. پس از آنکه هیتلر از زندان آزاد شد فعالیت‌های حزبی را از سر گرفت. هیتلر در اواخر سال ۱۹۳۰ میلادی، پیامی برای روهم فرستاد و از وی درخواست کرد که به حزب برگشته و مسئولیت گروه شبه‌نظامی را قبول کند، روهم نیز این پیشنهاد را قبول کرد و در آوریل ۱۹۳۱ مجدداً کار خود را به عنوان رئیس اس آ از سر گرفت. گروه‌های شبه نظامی حزب نازی از جمله گروه طوفان و اس اس مجموعاً یک میلیون عضو داشتند و از نیروها، برای اجرای برنامه‌های سرکوب مخالفان حزب استفاده می‌شد. یکی دیگر از مسائلی که در مورد روهم گفته می‌شود موافقت
دیگر از مسائلی که در مورد روهم گفته می‌شود موافقت او با مسئله همجنس‌گرایان بود و این امر با اهداف سایر نازی‌ها مغایرت داشت و آنها این کار روهم را یک رسوایی ملی می‌دانستند. مرگ. هاینریش هیملر رئیس اس اس، دیگر گروه شبه‌نظامی حزب نازی، یوزف گوبلز وزیر تبلیغات آلمان نازی و هرمان گورینگ، ارنست روهم را در مقابل خود می‌دیدند. هرمان گورینگ تصور می‌کرد با حذف ارنست روهم می‌تواند فرماندهی گروه اس آ را بر عهده بگیرد. پس با همکاری گشتاپو و دیگر رهبران حزب این طور وانمود کرد که روهم در پی مخالفت و توطئه علیه آدولف
کرد که روهم در پی مخالفت و توطئه علیه آدولف هیتلر است. در همین حال ارنست روهم به همراه چند تن از دوستانش در تعطیلات بودند. در ۲۸ ژوئن ۱۹۳۴ میلادی، هیتلر تمام سران حزب از جمله سران اس آ را به کنفرانسی در تاریخ ۳۰ ژوئن دعوت کرد و روهم نیز حضور در این کنفرانس را پذیرفت. پس از آمدن روهم، وی به اتهام خیانت به حزب نازی و برنامه‌ریزی به منظور توطئه علیه آدولف هیتلر دستگیر شد. به روهم این فرصت داده شد تا خودکشی کند اما روهم از این کار خودداری کرد و این امر موجب شد تا تئودور آیکه (که بعدها مسئول اردوگاه کار اجباری
تا تئودور آیکه (که بعدها مسئول اردوگاه کار اجباری داخائو شد) به همراه میشل لیپرت با شلیک چند گلوله، ارنست روهم را در ۲ ژوئیه ۱۹۳۴ به قتل رساندند.
فرهنگ اویم ایوک فرهنگ کوچکی است اثر فرزانه گشتاسب و نادیا حاجی‌پور. که در آن واژگان و گاهی جمله‌های اوستایی با ترجمه‌شان به پارسیگ یا پارسی میانه آمده‌است. چون این واژه‌نامه با واژهٔ اوستایی اویم به‌معنی «یک» آغاز شده و به واژهٔ ایوک پارسیگ برگردانده شده‌است آن را اویم ـ ایوک (ōīm-ēwak) نامیده‌اند. در این فرهنگ ۱۰۰۰ واژهٔ اوستایی به ۲۲۵۰ واژهٔ پارسیگ برگردانده شده‌است. متن. در آغاز فرهنگ آمده‌است که «این نامه برای شناختن سخنان و واژگان اوستایی است، یعنی زند، آن‌ها چه و چگونه است.» کتاب دارای ۲۷ فصل است. در
آن‌ها چه و چگونه است.» کتاب دارای ۲۷ فصل است. در بخش‌هایی از آن جستارها برپایهٔ موضوع به‌سامان شده‌است، مانند: نقد. این فرهنگ از دید دربرداشتن بعضی از واژگانی که در نوشتار اوستایی دوران ساسانی و پس از آن بوده و اکنون در دست نیست، اهمیت ویژه‌ای دارد. همچنین شماری اصطلاحات زبان‌شناسی در این فرهنگ آمده‌است، که درخور توجه است. از زمان گردآوری و گردآوردندهٔ آن آگاهی در دست نیست، اما می‌توان گمان کرد که این فرهنگ نیز، مانند بسیاری از کتاب‌های پارسیگ در سده سوم یا چهارم هجری گردآورده شده باشد. از "فرهنگ اویم" دو
چهارم هجری گردآورده شده باشد. از "فرهنگ اویم" دو نسخهٔ خطی در دست است. هاوگ، در مقدمه خود بر فرهنگ کهن زند ـ پهلوی، با استناد به شواهدی، نگارش این فرهنگ را به دورهٔ پیش از ساسانی رسانده‌است. واپسین و سنجیده‌ترین ویراست این فرهنگ ازآنِ رهام اشه است، که ازسوی بنیاد کاما در هندوستان چاپ و پخش شده‌است. جایزه. این کتاب در سال ۱۳۹۸ برنده جایزه کتاب سال جمهوری اسلامی ایران شد.
پرسشنیها به معنی پرسش‌ها مجموعه‌ای است دربردارنده ۵۹ پرسش و پاسخ که از نظر موضوع همانند "روایات" است. پرسش‌های گفته شده، در مورد مطالب گوناگون است: در ضمنِ پاسخ‌ها، غالباً شواهدی برای اثبات مطلب از اوستا همراه با ترجمهٔ آن‌ها به پهلوی آورده شده است. بعضی از این جملات در اوستای کنونی وجود ندارد و از این نظر این متن دارای اهمیت خاصی است. نثر کتاب ساده و روان است. از پرسشنیها یک نسخهٔ کامل و یک نسخهٔ ناقص در دست است. این نسخهٔ اخیر در سال ۱۷۶۶ میلادی از روی نسخهٔ قدیم‌تری در هندوستان رونویسی شده است. نسخه‌های
قدیم‌تری در هندوستان رونویسی شده است. نسخه‌های دیگر همه از این دو نسخه رونویس شده‌اند.
آیینِ نامه‌نویسی رسالهٔ کوچکی است که هدف آن فراهم آوردن الگوهایی برای دبیران بوده که چگونه در موارد و مناسبت‌های گوناگون نامه بنویسند. نگارش کتاب احتمالاً مربوط به اواخر دوران ساسانی است و از نظر سیر تحول نامه‌نگاری و ترسل در ایران در خور توجه است. این رساله در "مجموعهٔ متون پهلوی" به چاپ رسیده و به فارسی نیز ترجمه شده‌است. این رساله را می‌توان به چند گروه تقسیم کرد که هر یک نیز به گروه‌های کوچک‌تری قابل تقسیم است:
گنجینهٔ زندگان یکی از کتاب‌های مانی است. عنوان اصلی این کتاب در یک متن سغدی "سمیتیها" آمده است. در منابع گوناگون، از جمله متون قبطی و چینی و عربی و فارسی میانه ترجمهٔ این عنوان ذکر گردیده است. ابن ندیم آن را "سفر الاحیاء" و بیرونی و احمد یعقوبی آن را "کنزالاحیاء" و مسعودی "کنز" ضبط کرده‌اند. بیرونی مطلبی از آن را در مورد جنسیت ملائک نقل کرده است. در متون فارسی میانهٔ مانوی عنوان آن "نیان زندگان" به معنی گنج زندگان است. تاکنون متنی از این کتاب به زبان‌های ایرانی به دست نیامده است. به روایت مسعودی فصلی از آن
به دست نیامده است. به روایت مسعودی فصلی از آن دربارهٔ فرقهٔ مرقیونیه بوده است و به روایت تاریخ یعقوبی، مانی در این کتاب به توصیف آنچه از پاکی نور و آنچه از فساد تاریکی در روح وجود دارد، می‌پردازد و کارهای پست را به تاریکی نسبت می‌دهد.
افسانه تریستان و ایزولت، که با عناوینی چون: تریستان و ایزولد، تریسترام و یزولت، تریستام و ایزوت و… نیز ترجمه شده است، یک داستان عاشقانه و تراژیک بسیار تأثیرگذار می‌باشد، که در منابع متعدد و مختلف با تفاوت‌ها و تغییرات بسیار، بازگو شده است. این افسانه، داستان غم‌انگیز عشق نامشروع میان تریستان (تریسترام)، شوالیهٔ کورنیش (اهل کورن‌وال) و ایزولت (ایزولد، یزئولت، یزولت و…)، شاهزاده یا شهبانوی ایرلندی را روایت می‌کند. روایات متعددی به صورت نثر و نظم از این داستان عاشقانه وجود دارد که هر کدام پایان تراژیک متفاوتی
عاشقانه وجود دارد که هر کدام پایان تراژیک متفاوتی را رقم می‌زنند. این افسانه بنا به روایاتی بر داستان عاشقانه لنسلات و گوئینور نیز تأثیراتی گذاشته است. تئوری‌های متعددی در مورد منبع اصلی این افسانه وجود دارد که یکی از آنها روایت اولیهٔ این افسانه را به داستان پارسی ویس و رامین نسبت می‌دهند. این گروه محققان معتقدند که شباهت‌های این دو اثر آنقدر فراوان است که نمی‌توان منکر تأثیر پذیری افسانه تریستان و ایزولد از داستان ویس و رامین شد. و این تأثیر پذیری به احتمال فراوان از طریق روایت گویی در دوره جنگ‌های صلیبی
فراوان از طریق روایت گویی در دوره جنگ‌های صلیبی به وجود آمده است. این اثر که تا به حال تأثیر قابل توجهی در تاریخ هنر و اندیشهٔ غرب، و ادبیات عاشقانه و رمانتیک آن داشته است، برای اولین بار در قرن دوازدهم میلادی پدید آمده است. در حالی که جزئیات داستان روایت شده توسط یک نویسنده نسبت به نویسندهٔ دیگر متفاوت به نظر می‌رسد، ساختار کلی و استخوان‌بندی اصلی داستان، همچنان یکسان باقی‌مانده است. شمار زیادی از پژوهشگران غربی و شماری از خاورشناسان اروپایی همچون هانری ماسه، خاورشناس معروف فرانسوی و شماری از ادیبان
ماسه، خاورشناس معروف فرانسوی و شماری از ادیبان ایرانی همچون پرویز ناتل خانلری، که نخستین مترجم این اثر به فارسی می‌باشد، معتقدند که میان افسانه تریستان و ایزولت و داستان عاشقانه و رمانتیک ویس و رامین که فخرالدین اسعد گرگانی شاعر نامدار ایرانی آن را در قرن پنجم هجری در ایران خلق نموده است، ارتباطی آشکار و مشابهتی عمیق وجود دارد. گرگانی، شاهکار خویش، ویس و رامین را در حدود سال ۴۴۶هجری (قرن ۱۱ میلادی)، یعنی درست یک سده پیش از پدید آمدن منظومه برول که قدیمترین نسخهٔ موجود از داستان تریستان و ایزولت می‌باشد، به
موجود از داستان تریستان و ایزولت می‌باشد، به نظم کشیده است. در مورد شیوه دسترسی غربیان به داستان ویس و رامین نظریه‌های گوناگونی وجود دارد از جمله این‌که داستان‌گویانی که در اردوگاه‌های جنگی صلیبیون و شرقیون در خاور نزدیک آزادانه رفت‌وآمد می‌کردند این داستان ایرانی را به اروپاییان منتقل کرده‌اند. افسانه. دو روایت اصلی از افسانه تریستان موجود است. روایت نخست شامل دو افسانه عاشقانه فرانسوی از دو شاعر نیمه دوم سده دوازدهم، یعنی توماس بریتانیایی و برول می‌باشد. منابع این دو می‌تواند به منبع اصلی که داستانی
منابع این دو می‌تواند به منبع اصلی که داستانی عاشقانه با ماهیت اولیه سلتی است، بازگردد. روایتهای بعدی همگی از روایتی دیگر از این افسانه، به نام پروز تریستان (متن منثور تریستان) که مربوط به سال ۱۲۴۰ میلادی است، سرچشمه می‌گیرند، یعنی از داستانی که بطرز چشمگیری متفاوت از داستان‌های قبلی بود که توسط توماس بریتانیایی و برول نوشته شده بودند. تریستان به نثر یا همان پروز تریستان، تبدیل به معمولترین روایت از داستان تریستان و ایزولت در قرون وسطی گردید و زمینه برای خلق نوشتهٔ سر توماس مالوری فراهم آورد، وی نویسنده
خلق نوشتهٔ سر توماس مالوری فراهم آورد، وی نویسنده انگلیسی بود که شاهکار مرگ آرتور را در سال ۱۴۶۹ خلق نمود. داستان و شخصیت تریستان در روایت هر شاعر نسبت به به شاعر دیگر متفاوت است. حتی در طرز هجی و شیوه فراگویی نام او نیز، تفاوت‌های زیادی وجود دارد، هر چند که هجی تریستان محبوب‌ترین و معمول‌ترین شیوه کاربرد این نام به‌شمار می‌آید. بیشتر نسخه‌های داستان تریستان، از همان رئوس داستان و خط معمول مطالب آن پیروی می‌کنند. پس از شکست دادن مورهولت، شوالیه ایرلندی، تریستان به ایرلند می‌رود تا ایزولت زیبا را برای
تریستان به ایرلند می‌رود تا ایزولت زیبا را برای ازدواج با عموی خویش، پادشاه مارک، بازگرداند. در راه بازگشت، نوشیدن معجون عشق (مهردارو یا همان مهرگیاه) موجب می‌شود که هردوی آن‌ها دیوانه وار عاشق یکدیگر شوند. در نسخه کورتلی، اثرات معجون عشق برای تمام دوران عمر آن دو با آن‌ها باقی می‌ماند، هرچند که در نسخه‌های معمول، اثرات معجون پس از گذشت سه سال روی به کم‌وکاستی می‌گذارد. همچنین در برخی از نسخه‌های موجود، نوشیدن معجون توسط آن‌ها به‌طور تصادفی توصیف شده است، امّا در موارد دیگر، این سازندهٔ معجون است که به
امّا در موارد دیگر، این سازندهٔ معجون است که به ایزولت دستور می‌دهد تا آن را به همراه شاه مارک بنوشد، اما ایزولت به عمد آن را به جای شاه مارک، به تریستان می‌نوشاند که از آنچه در حال روی دادن است، بی‌اطلاع می‌باشد. اگر چه ایزولت با مارک ازدواج می‌کنند، اما در عین حال او و تریستان که توسط معجون مجبور به دنبال کردن یکدیگر و محکوم به باهم بودن شده‌اند، به ناچار با یکدیگر مرتکب زنا می‌شوند. اگر چه نجابت خاص شخصیت‌های مورد بحث در دوران آرتوری از تشریح چنین عملی (عمل زنای محصنه) شرم دارد و تنها بدین نکته اشاره
(عمل زنای محصنه) شرم دارد و تنها بدین نکته اشاره می‌کند که معجون عشق مهار را از دست تریستان و ایزولت خارج می‌کند و آنان را از مسئولیت‌پذیری عاری می‌سازد. رایزنان شاه بارها و بارها سعی می‌کنند که روابط نامشروع و انجام زنا میان این دو را افشا سازند، اما این دو، بارها و بارها به ترفند و حیله متوسل می‌شوند و ظاهر معصوم و چهرهٔ بی گناه خویش را حفظ می‌نمایند. در نسخه برول، معجون عشق سرانجام کارایی خود را از دست می‌دهد و دو عاشق می‌توانند آزادانه تصمیم بگیرند و از میان چشم‌پوشی از شیوه زندگی زناکارانهٔ خود یا
از میان چشم‌پوشی از شیوه زندگی زناکارانهٔ خود یا تداوم این وضع، یکی را برگزینند. همان‌گونه که آرتور شاه، لانکلوت و گوینور، سه ضلع یک مثلث عشقی را تشکیل می‌دهند، شاه مارک، تریستان، و ایزولت نیز همگی عشق و احترام خویش نسبت به دیگری را در دل نگاه می‌دارند. تریستان با افتخار به شاه مارک، احترام می‌گذارد و شاه را به عنوان مربی و پدر خویش، دوست می‌دارد. ایزولت نیز از پادشاه مارک سپاس‌گزار است، چرا که شاه با او بسیار مهربان است، حال آنکه وی مطمئناً مجبور نیست که تا بدین حد به ایزولت مهربانی کند؛ و همچنین خود شاه
بدین حد به ایزولت مهربانی کند؛ و همچنین خود شاه مارک نیز، تریستان را به‌عنوان فرزند خویش، و ایزولت را به عنوان همسرش دوست دارد. اما هر شب، هریک از آن‌ها رویاهای وحشتناکی را در مورد آینده در سر می‌پرورانند. سرانجام عموی تریستان (شاه مارک)، از موضوع مطلع می‌شود و پی به راز برادرزادهٔ خویش (تریستان) و عروسش (ایزولت) می‌برد و در صدد برمی آید که آن‌ها را به دام بیندازد. وی همچنین حاضر به در معرض خطر قرار دادن پادشاهی شکننده خویش نیست، چراکه جنگ بین ایرلند و کورنوال به تازگی متوقف شده است. مارک تمام آنچه را که
به تازگی متوقف شده است. مارک تمام آنچه را که برای اثبات جرم آن‌ها لازم به نظر می‌رسد را بدست می‌آورد و برای مجازات آنان اقدام می‌کند: برای تریستان مجازات حلق‌آویز شدن و برای ایزولت محاکمه توسط داوری ایزدی و سپس قرار دادن اجباری او در لازار هوز یا همان خانه گدایان (که منطقه‌ای خاص برای اقامت و نگاهداری از مبتلایان به جذام بود)، در نظر گرفته می‌شود. تریستان ناگزیر می‌گریزد، و در راه فرار به گونه‌ای معجزه‌آسا در کلیسای کوچکی به ایزولت برمی‌خورد و او را نجات می‌دهد. عشاق به اتفاق یکدیگر به جنگل مورویس
نجات می‌دهد. عشاق به اتفاق یکدیگر به جنگل مورویس می‌گریزند و در آنجا برای خود سرپناهی می‌یابند و در آن زندگی می‌کنند، تا زمانی که یک روز مارک نهانگاه آنان را کشف می‌کند. با این حال، پس از اینکه تریستان موافقت می‌کند که ایزولت را به مارک بازگرداند و خود کشور را ترک نماید، میان آن‌ها آشتی و دوستی برقرار می‌گردد. تریستان سپس به بریتانی سفر می‌کند، جایی که در آن، او با دختری به نام ایزولت سپید دست (که هم همنام ایزولت است و هم به اندازهٔ او زیباست)، ازدواج می‌کند. این ایزولت دختر هوئل، پادشاه افسانه‌ای بریتانی
این ایزولت دختر هوئل، پادشاه افسانه‌ای بریتانی محسوب می‌شود و خواهر سر کاهدین است. در پروز تریستان یا همان داستان منثور تریستان و آثار مشتق شده از آن، تریستان توسط مارک به طرز مرگباری زخمی می‌شود، و این موضوع مربوط به هنگامی است که تریستان در حال نواختن چنگ برای ایزولت است، و مارک ضربهٔ خائنانهٔ او را با زدن نیزه مسموم به او و زخمی کردنش، پاسخ می‌دهد. با این حال نسخه‌های شاعرانه افسانه تریستان، شرح بسیار متفاوتی از ماجرای مرگ قهرمان ارائه می‌کنند. بر طبق نسخه توماس، تریستان هنگامیکه در تلاش است تا زن جوان
توماس، تریستان هنگامیکه در تلاش است تا زن جوان (ایزولت) را از دست شش شوالیه نجات دهد، بوسیلهٔ یک نیزهٔ سمی زخمی می‌شود. تریستان دوست خویش، کاهدین را، برای پیدا کردن ایزولت، که تنها کسی است که می‌تواند التیام‌بخش او باشد، می‌فرستد. تریستان به کاهدین می‌گوید که در موقع بازگشت با کشتی بادبانی، اگر او توانست ایزولت را با خود به همراه بیاورد، با برافراشتن بادبان سفید بازگردد، امّا اگر ایزولت با او همراه نیست، بادبان سیاه برافرازد. ایزولت موافقت می‌کند که به همراه کاهدین، نزد تریستان بازگردد، امّا همسر حسود
همراه کاهدین، نزد تریستان بازگردد، امّا همسر حسود تریستان، یعنی همان ایزولت سپید دست، در مورد رنگ بادبان به تریستان دروغ می‌گوید. تریستان از غم و غصهٔ ناشی از این تصور که ایزولت به او خیانت کرده است، می‌میرد و ایزولت نیز آنقدر بر جسد تریستان، گریه و ناله و غش و ضعف می‌کند که او نیز، درمی‌گذرد. چندین نسخه از پروز تریستان یا همان تریستان به نثر، که شامل روایات سنتی از ماجرای مرگ تریستان می‌باشند، موجود است که از آن جمله روایات موجود در این ارتباط، در نسخه‌های شاعرانه قابل ذکر است. در بعضی از این منابع آمده
شاعرانه قابل ذکر است. در بعضی از این منابع آمده است که از قبرهای تریستان و ایزولت، دو درخت (درخت فندق و پیچ امین الدوله) رشد کرده و از گورهای آن‌ها خارج گردید که شاخه‌های آن دو درهم پیچیده شده بود، به‌طوری‌که به هیچ وسیله‌ای امکان جدا ساختن این دو درخت از یکدیگر نبود. گفته شده که شاه مارک، سه مرتبه تلاش کرد که شاخه‌های این درختان را از یکدیگر جدا سازد، امّا هر بار، شاخه‌های دو درخت، دوباره بزرگ و در هم تنیده می‌شدند، پس بنابراین وی از انجام این کار منصرف شد و اجازه داد تا شاخه‌های آن‌ها دوباره رشد بکنند.
و اجازه داد تا شاخه‌های آن‌ها دوباره رشد بکنند. در چند داستان که بعدها ثبت و ضبط شده‌اند، برای این عشاق (تریستان و ایزولد)، تعدادی فرزند نیز در نظر گرفته شده است. در برخی از داستان‌ها یک پسر و یک دختر از آن‌ها پدید آمد که هر دو بعد از خودشان نام‌گذاری شدند؛ این کودکان باعث ماندگاری نام پدر و مادر خود شدند و هریک از آن‌ها ماجراهای خاص مربوط به خود را داشتند. از جمله در داستان عاشقانه یسائی غمگین، قهرمان نامبردار، پسر تریستان و ایزئولت است، که با انتصاب پادشاه پری‌ها (شاه پریان)، اوبرون، درگیری پیدا می‌کند و
پری‌ها (شاه پریان)، اوبرون، درگیری پیدا می‌کند و با دختری به نام مارتا ازدواج می‌نماید که او پسری به نام مارک برایش به دنیا می‌آورد. فیلم. تریستان و ایزولد (فیلم) در سال ۲۰۰۶ با همکاری پنج کشور بر پایهٔ افسانهٔ ایزولد و تریستان به تصویر کشیده شد با بازی بازیگرانی چون جیمز فرانکو و سوفیا مایلز در نقش‌های اصلی.