payamvha/North_RAG huggingface dataset:
مناره شهر گور یا مناره میلو سازه‌ای بود برج مانند با طرحی منحصربفرد مربوط به دوره ساسانیان واقع در مرکز شهر باستانی اردشیر خوره یا شهر باستانی گور (فیروزآباد) که امروزه بقایای هسته آن به جا مانده‌ است. نظریه‌های مختلفی پیرامون هدف از ساخت آن ارائه شده است. این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۲۸۹ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده‌است. تاریخ بنا. اردشیر یکم بنیانگذار دودمان ساسانیان شهر باستانی گور را، همانند شهرهای دیگر ایرانی همچون دارابگرد و هترا و دیگر شهرهای اشکانی، به صورت دایره وار بنا کرده بود.
شهرهای اشکانی، به صورت دایره وار بنا کرده بود. در درون این دایره، یک دایره درونی دیگر با شعاع ۴۵۰ متر نیز وجود داشت که محل بناهای حکومتی بوده است. در مرکز این دایره بنای برج مانندی وجود داشت که منابع عربی اسلامی (ابن حوقل) آن را طربال می‌خوانند و نام محلی کهن آن ایوان کیاخوره، (اصطخری), و ایران گرده (فارسنامه ابن بلخی) ذکر شده است. گرچه به غیر از طربال، دانسته نیست این نامهای دیگر به‌طور خاص به همین بنا اشاره داشته باشند، چون در نزدیکی این مناره یک ساختمان گنبددار به نام تخت‌نشین نیز هست و طبق نظر برخی
گنبددار به نام تخت‌نشین نیز هست و طبق نظر برخی نویسندگان، منابع اسلامی به نظر این دو سازه را با هم اشتباه گرفته‌اند. این دو سازه تنها سازه‌های شهر گور هستند که در ساخت آن به جای خشت از سنگ خارا و ملات استفاده شده‌ است. ساختار منار که امروزه به جا مانده به شکل مربعی و با طول ۹ متر و ارتفاع بیش از ۳۰ متر است. در بیرون آن پلکان و دیواری بیرونی بوده‌ است که به‌طور مدور حول این منار قرار داشته‌ است. ابن حوقل این سازه را به یک بنایی در بلخ تشبیه کرده بود (احتمالاً اشاره به یک استوپای بودایی). اگر پلکان بیرونی و
اشاره به یک استوپای بودایی). اگر پلکان بیرونی و دیوار بیرونی را هم که همگی خراب شده‌اند در نظر بگیریم، پهنای بنا حدود ۲۰ متر بوده‌ است. طبق نوشته فرصت الدوله شیرازی نویسنده دوران قاجار، میانهٔ بنا خالی است. از بین جهانگردان و شرق‌شناسان غربی نخستین بار اوژن فلاندن و پاسکال کوست از این بنا یاد کرده‌اند. تا پیش از بررسی‌های ارنست هرتسفلد، این بنا به اشتباه نوعی زیگورات یا نوعی آتشکده پنداشته می‌شد. نظریه‌های جدیدتر مبنی بر این است که شاید اولاً سازه یک نقش نمادین داشته‌ است، نمادی از ایدئولوژی حکومت از جانب
داشته‌ است، نمادی از ایدئولوژی حکومت از جانب خدا با مرکزیت شاهنشاه که اردشیر آن را ارائه داد. علاوه بر این نقش نمادین، یا به جای این نقش نمادین، کاربردهای عملی نیز برای این سازه قابل تصور است. اولاً این برج یک ارتباط بصری را با استحکامات تنگاب ممکن می‌کند. دیگر اینکه بنا می‌توانسته برای بررسی عینی توسعه نقشه‌ای که اردشیر برای شهر گور و دشت داشته‌است استفاده شود. در واقع این بنا دقیقاً در وسط این طرح واقع است، طرحی که شامل ساخت و سازهایی مثل کانال، جاده و حصار و دیوار تا شعاع ۱۰ کیلومتری از این برج بود. طبق
و دیوار تا شعاع ۱۰ کیلومتری از این برج بود. طبق یک تحقیق جدیدتر، احتمال دارد بنا نوعی منبع آب بوده باشد، به این صورت که آب از سرچشمه‌هایی از کوه‌های اطراف که سطحشان بالاتر از سطح این برج بوده است از طریق لوله‌هایی سفالی وارد برج شده و از مرکز آن بالا رفته و در زیر گنبد آن جمع می‌شده‌ است و از طریق حفره‌ای دیگر خارج و به دیگر نقاط شهر سرازیر می‌شده‌ است. همچنین گمان می‌رود این تنها کاربرد این بنا نباشد و ممکن است بخشی از یک معبد برای آناهیتا (ناهید) الههٔ آب باشد. تصاویر. مسجد جامع سامرای عراق ساخته شده در
باشد. تصاویر. مسجد جامع سامرای عراق ساخته شده در دوران متوکل خلیفه عباسی مناره‌ای شاخص دارد که به ملویه معروف است و طرحی دایره وار با یک پلکان در بیرون دارد که طرح آن احتمالاً از مناره شهر گور اقتباس شده‌است. مناره مسجد ابن طولون نیز اقتباسی از ملویه است. طرح ملویه همچنین از الگوهای بنای نیایشگاه شکرگزاری (Chapel of Thanksgiving) واقع در میدان شکرگزاری در دالاس تگزاس بوده‌است که توسط فیلیپ جانسون معمار برجسته آمریکایی و برنده جایزه معماری پریتزکر طراحی شده‌است.
مسجد لنبان یکی از آثار دوره صفوی در اصفهان است که در محله قدیمی لنبان واقع شده‌است. این مسجد در زمان شاه سلیمان صفوی بر خرابه‌های مسجدی بنا شده که در قرن هشتم احداث شده بود. این مسجد در خیابان دکتر بهشتی، خیابان مسجد لنبان واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۲۹۳ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده‌است. تاریخچه مسجد. برخی گفته‌اند اولین مسجدی که در اصفهان بنا شده مسجد لنبان بوده‌است. در رساله «محاسن اصفهان» ـ تألیف مافروخی ـ نام محله لُنبان بارها آمده و مخصوصاً از مسجد و عمارتی توصیف شده که یکی
آمده و مخصوصاً از مسجد و عمارتی توصیف شده که یکی از ارکان نامی اصفهان، آن را در قرن هشتم هجری ساخته بوده‌است و مترجم رساله محاسن ـ حسین بن محمد بن ابی‌الرضا علوی آوی ـ از او به این ترتیب نام می‌برد: «صاحب معظم قدوه اعاظم الامم جلال الوزراء جمال الدوله والدین محمد دیلم دستجردی الاصفهانی». مترجم رساله محاسن در بنیادگذاری این عمارت شخصاً حضور داشته‌است و نام آن را «عمارت جمال‌الدین» می‌گوید. مسجد مزبور در دوره صفویه بازسازی شده و در دوره‌های بعدی نیز تعمیراتی کلی در آن صورت گرفته‌است، به‌طوری‌که از آثار قدیمی
در آن صورت گرفته‌است، به‌طوری‌که از آثار قدیمی آن به غیر از چند قطعه گچ بری مربوط به قبل از صفویه و چند لوح کاشی کاری از دوره صفویه که در تالار جدید مسجد برجای مانده، چیز دیگری مشهود نیست. خطوط باقی‌مانده بر دو لوح کاشی به خط ثلث سفید بر زمینه لاجوردی و مورخ ۱۰۸۰هـ. ق است. در بالای در ورودی مسجد به خط نستعلیق سفید بر زمینه کاشی لاجوردی، اشعاری نوشته شده که حاکی از تعمیر مسجد در دوره شاه سلیمان صفوی است. کتیبه سردر مسجد لنبان، از اضافات قرن سیزدهم هجری، مورخ ۱۲۵۶ است. در زیر تالار بزرگ مسجد، نهر آبی جریان
۱۲۵۶ است. در زیر تالار بزرگ مسجد، نهر آبی جریان دارد و سردابه‌ای بنا شده‌است. منبر مسجد معروف به منبر صاحب الزمان، مورخ ۱۱۱۴هـ. ق، از نفیس‌ترین منبرهای عهد صفوی است. بر جبهه‌ی حجاری شده‌ی سنگاب سقاخانه‌ی لنبان، بر کوچه به اشعار ذیل همراه با قاب بندی و چهار سر شیر ماده مزین است: تشنه فیض حق محمد خان که به کامش شراب جنــت باد کرد این سنگاب را خیــرات که بر او صد هزار رحــمت باد از دم حضرت امام حســین روی او سرخ در قیــــامت باد دارم امید ازهری که به حشر کوثر او را نصیب و قسمـت باد بهر تاریخ چون بنوشــی آب گو
را نصیب و قسمـت باد بهر تاریخ چون بنوشــی آب گو به ریش یزیــد لعـــنت باد یک جرعه هرکه نوشد زین حوض آب رحمت گفت از برای تاریخ، بادا به شمر لعنت باورها و اعتقادات در مورد مسجد لنبان. از «علامه محمدتقی مجلسی» نقل است که حسن مجتبی به هنگام عزیمت به گرگان، مدتی را در اصفهان اقامت داشته و در این مسجد نماز خوانده.
امامزاده شاه زید مربوط به اوایل دوره صفوی است و در اصفهان، خیابان بزرگمهر، خیابان شاه زید واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۲۹۴ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده‌است. بقعه امامزاده شاهزید را می‌توان از جمله بقعه‌های مذهبی و تاریخی اصفهان دانست که به سبب داشتن معماری و نقاشی‌های دیواری‌اش، آن را می‌توان از بقاع متبرکه منحصر به‌فرد اصفهان دانست. دور تا دور دیوارهای داخل مقبره این امامزاده مزین به نقاشی صحنه‌های مختلف از وقایع روز عاشورا و حوادث بعدی مرتبط با آن است. این دیوارنگاره‌ها در نیمه
بعدی مرتبط با آن است. این دیوارنگاره‌ها در نیمه اول سده چهاردهم هجری قمری اجرا شده و گفته می‌شود که نقاشی‌های آن اثر سید عباس آقامیری، نقاش مشهور دوره چهاردهم است. قدمت ساختمان فعلی بقعه از دوره صفویه است. سنگ‌نوشته‌ای که در بالای سکوی سمت راست بقعه وجود داشته، بیانگر تعمیر و بازسازی بنا در سال ۱۰۹۷ در دوره شاه سلیمان صفوی است. یکی از ویژگی منحصر به‌فرد این بقعه، که آن را به زیارتگاهی شاخص در میان زیارتگاه‌های شهر اصفهان تبدیل می‌کند، همین نقاشی‌های دیواری است و از نکات مهم این نقاشی‌ها این است که مجالس
است و از نکات مهم این نقاشی‌ها این است که مجالس مختلف این نقاشی دیواری که روایت دایره واری نیز دارد از یکدیگر تفکیک نشده‌اند. از صفوی تا معاصر. ضمنا این آرامگاه، منسوب به یکی از نوادگان امام چهارم شیعیان می باشد که در سال 447 هجری‌قمری شهید شده اند و با نام ابویعلی زید بن ابوالقاسم علی بن ابوالحسن محمد بن ابومحمد یحیی شیخ العترة بن ابی‌الحسین محمد بن ابوجعفر احمد بن محمد الاکبر زُبارة بن ابی‌عبدالله المفقود بن ابی‌الحسن المکفوف بن حسن الافطس بن علی اصغر بن امام زین‌العابدین، بر سردر آرامگاه زیارت نامه‌ای
امام زین‌العابدین، بر سردر آرامگاه زیارت نامه‌ای دارا می باشد. ضمن اینکه در سال 994 هجری قمری و دراوایل دوره صفوی و در دوران شاه محمد خدابنده، پدر شاه عباس اول صفوی این بنای آرامگاهی احداث و ساخته شده است. اما ضمن اینکه در دوره شاه سلیمان صفوی، در سال 1097 نیز مرمت شده و تزئینات کاشی‌کاری گنبد از آن دوره می باشد. با وجود این، بنابر ماده تاریخی که در مصرع آخر اشعاری که به‌خط نستعلیق برجسته، برلوح سنگی سیاه رنگ در ایوان سمت راست آرامگاه شاه‌زید نوشته شده و به اقدامات و خدمات خادم آستانه شاه‌زید محمدرضا اشاره
اقدامات و خدمات خادم آستانه شاه‌زید محمدرضا اشاره می‌كند، سال ساخت 1083 می باشد. ضمنا در هر صورت، ارتفاع گنبد کاشی‌کاری‌شده از کف دوازده متر می باشد. تزئینات آجری با کاشی فیروزه‌ای و سیاه رنگ در ترکیب با رنگ آجر، نمودار نقش مایه‌های هندسی ایرانی‌اسلامی است. بر گلوگاه گنبد، آیات قرآن به خط بنایی نگاشته گردیده است. لازم به ذکر می باشد که این تزئینات قرآنی به تاریخ 1314 و 1315 مزین شده‌است. کتیبه‌ای که به مرمت‌های دوره شاه سلیمان صفوی اشاره می‌کند، به خط محسن امامی نگاشته شده است. لازم به توضیح است که در
امامی نگاشته شده است. لازم به توضیح است که در سرتاسر دیوارها از نقاشی‌های دیواری به سبک قهوه‌خانه‌ای که به‌طور حتم در دوره قاجاریه ترسیم شده است، به وفور یافت می شود. تصاویری مشتمل از صحنه‌های جنگ عاشورا و حوادث قبل و پس از آن واقعه کبیر را دارا می باشد.
مدرسه و کاروانسرای گنجعلی خان مربوط به دوره صفوی است و در کرمان، مجموعه گنجعلی خان واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۲۹۷ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده‌است. ثبت در فهرست میراث جهانی. در ۲۶ شهریور ۱۴۰۲ در جریان چهل و پنجمین اجلاس کمیته میراث جهانی یونسکو در ریاض، کاروانسرای گنجعلی خان به‌همراه ۵۳ کاروانسرای تاریخی دیگر (جمعاً ۵۴ کاروانسرا در ۲۴ استان ایران) تحت عنوان کاروانسراهای ایرانی در فهرست میراث جهانی قرار گرفتند. این مجموعه جهانی به عنوان بیستمین و هفتمین اثر جهانی کشور ایران
دخمه سنگی مادر دختر به گویش محلی (دِی و دووَر) در دل کوه عِنا در شهرستان رستم، روستای مراسخون علیا استان فارس جای دارد و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۲۹۹ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است. جایگاه دخمه. دخمه مادر و دختر در: استان‌ فارس‌ شهرستان رستم دیار حسین آباد و مراسخون علیا شهرستان رستم ممسنی روستای بهره عنا بر سر گُذر جاده بهره عنا جاده شیراز – گچساران و راه باشت قرار گرفته، این روستا اندکی پس از روستای چاه تلخ و عنا جا گرفته و در 7 کیلومتری از روستای چاه تلخ و 4 کیلومتری از روستای عنا
از روستای چاه تلخ و 4 کیلومتری از روستای عنا واقع شده (فاصله کم و بیش از شهرستان مرکزی این روستا 26 کیلومتر است) در دامنه کوه عنا، دخمه سنگی بسیار کهن در دل کوه در بلندای ۳۰۰ متری کنده شده که به [داو و دختر] نامی است. نام محلی این دخمه "دی ودوور" به چَم (مادر و دختر) است. تاریخ گذاری. والتر هینتس این مقبره را متعلق به کورش کوچک می‌داند که احتمالا به دست مادرش پروشات ساخته شده است.
مقبره سید علاءالدین حسین مربوط به سدهٔ ۱۰ ه‍.ق است و در شیراز، فلکه آستانه واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۳۰۷ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است. این زیارتگاه و آستانه دارای گنبدی بلند است که با آیینه‌کاری آذین یافته است. ساختمان بنای کنونی مربوط به سده دهم ه‍.ق است که بعدها چندین بار بازسازی و تزیین شده است. تاریخ ساخت بنا ۹۴۳ ه‍.ق است که بر پایه دستور قتلغ خان حاکم ایلخانی بنیاد نهاده شده است. از برون و درون آرامگاه و سنگ‌نبشته‌های آن آشکار می‌گردد که در دوره شاه طهماسب یکم صفوی
آن آشکار می‌گردد که در دوره شاه طهماسب یکم صفوی نیز تعمیراتی در این مکان انجام گرفته است. گنبد کنونی آن در سال ۱۳۳۱ خورشیدی ساخته شده است. کتیبه بالای حرم به خط ثلث است و نام نگارنده آن سیاوش است و سروده‌ای نیز در بالای آن بدین صورت وجود دارد: بنای اصلی بقعه را قتلغ خان ساخته که در عهد مغول و تیموریان یعنی اواخر قرن هشتم یا اوایل قرن نهم والی شیراز بوده است. این بنا در اواسط دوران صفویه احیا شد. در زمان صفویه فردی به نام میرزاعلی که اهل مدینه بوده نسبت به احداث بنا اقدام می‌کند که دوباره تخریب می‌شود. بنای
بنا اقدام می‌کند که دوباره تخریب می‌شود. بنای اصلی فعلی توسط خلیل سلطان ذوالقدر حاکم فارس (۸۹۱ تا ۹۲۶ هـ. ق) در زمان سلطنت شاه اسماعیل صفوی احداث و به استناد کتیبه تاریخی موجود در حرم سال ۹۲۳ هـ. ق تزئینات ساختمان به پایان رسید. تاریخچه. سید علاءالدین حسین، که به «حسین موسی» و «حسین کوچک» نیز شناخته می‌شود، گویا کوچک‌ترین برادر امام هشتم شیعیان، علی بن موسی الرضا بوده است. سید علاءالدین حسین پسر امام هفتم شیعیان، یعنی موسی الکاظم است. او در مسیر ورود به توس از شهر مدینه، به دست سربازان مأمون در اواخر قرن
از شهر مدینه، به دست سربازان مأمون در اواخر قرن دوم هجری در شیراز کشته شد. گفته شده که وی را در هنگام وضو گرفتن پای نهر آب در باغی، از پشت سر، مورد اصابت شمشیر قرار داده‌اند و در حالی که سنی بین ۱۹ تا ۲۳ سال داشته، کشته شده است. برخی نیز گفته‌اند که سید علاءالدین حسین در هنگام کشته شدن، سیزده سال داشته است. اما، بر این نظریه انتقادی وارد است که با توجه به سال وفات موسی کاظم، امام هفتم شیعیان، در سال ۱۸۳ قمری و سفر امام هشتم شیعیان، علی بن موسی الرضا به ایران در حوالی سال ۲۰۰ یا ۲۰۱ قمری، سید علاءالدین حسین
در حوالی سال ۲۰۰ یا ۲۰۱ قمری، سید علاءالدین حسین باید در هنگام شهادت حداقل بیست ساله بوده باشد. بنا بر منابعی، وی را در همان باغی که کشته شده، بی‌نشان دفن کرده‌اند تا اینکه حدود ۴۰۰ سال پس از دفنش، آرامگاهی بر روی قبر وی ساخته‌اند. گفته می‌شود در آن زمان حاکم وقت فارس، «ابوبکر بن سعد بن زنگی» که در زمان حکومت مغول بر ایران، می‌زیسته و از طرف هلاکوخان به عنوان مسئول فارس گماشته شده بوده، دستور ساخت این بقعه را داده است. پس قدمت این بقعه به دوره اتابکان، به اواخر قرن هفتم یا اوایل قرن هشتم قمری برمی‌گردد.
اواخر قرن هفتم یا اوایل قرن هشتم قمری برمی‌گردد. این بقعه در محله‌ای موسوم به «آستانه» در جنوب شرقی شهر شیراز واقع شده است. در جایی دیگر آمده است که مردی ثروتمند به نام «میرزا علی» از شهر مدینه به شهر شیراز نقل مکان کرد و بر سر قبر سید علاءالدین قبه و بارگاهی رفیع ساخت. این مرد خانه‌ها و باغ‌های زیادی را هم در اطراف بقعه خرید و همه را وقف آن کرد. پس از مرگ «میرزا علی»، مسئولیت این بقعه موقوفه به دست پسرش «میرزا نظام الملک» که از وزرا بود، رسید و پس از او نیز به نوادگانش منتقل شد. همچنین گفته شده «سلطان
نیز به نوادگانش منتقل شد. همچنین گفته شده «سلطان خلیل» که از طرف شاه اسماعیل صفوی حاکم شیراز بوده، در سال ۸۱۰ قمری این بقعه را تخریب و آن را از نو تعمیر و تکمیل نموده است. پس از چندی به سبب زلزله‌ای که در شیراز رخ داد، این بقعه دوباره تخریب شد. گفته شده که شخصی به نام ابوالحسن خان مشیرالملک که وزیر فارس بوده، دستور به مرمت این بنا داده و آن را از نو سر پا نموده است. فرصت‌الدوله شیرازی در کتاب خود به نام «آثار عجم» در مورد تاریخچه این بقعه بیان می‌کند که: در حال حاضر، دو در برای ورود به این بقعه وجود دارد
حال حاضر، دو در برای ورود به این بقعه وجود دارد که سر در هر دو در سال ۱۳۳۸ شمسی آئینه کاری شده است. دو جفت درِ منبت کاری شده نیز، بر روی آنها نصب است. دیوارهای اتاق‌ها و ایوان را تا ارتفاع ۲ متری در سال ۱۳۴۵ شمسی، سنگ مرمر کرده‌اند. علاوه بر این‌ها، در سال‌های اخیر از وجوه نذر شده برای بقعه، یک در طلای بسیار نفيس که کار هنرمندان اصفهانی است، برای این بقعه تهیه و نصب شده است. همچنین در سال‌های اخیر گنبد این بقعه که خیلی قطور و سنگین وزن بود، شکستگی پیدا کرد. در سال ۱۳۳۰ شمسی از طرف اداره باستان‌شناسی، گنبد
در سال ۱۳۳۰ شمسی از طرف اداره باستان‌شناسی، گنبد برچیده شد و سپس دوباره با اسکلت آهنی آن را بنا کردند. هم اکنون گنبد مزبور با کاشی‌های معرق پوشیده شده و دور ساقه گنبد با كاشی‌های رنگین گل و بته‌دار، مزین گردیده است. در سال‌های اخیر، جلوی درهای حرم رواقی ساخته شده که داخل و بالای آن کاشی کاری شده است. در جنوب شرقی صحن، یک مسجد و در جنوب غربی آن یک برج که در آن ساعتی کار گذاشته شده، بنا گردیده است. شهرهایی از ایران، نظیر کرمان، بهبهان، قزوین، ساری و کجور هم به عنوان محل دفن سید علاءالدین حسین نام برده‌ شده
به عنوان محل دفن سید علاءالدین حسین نام برده‌ شده است. آرامگاه‌های دیگری نیز به اسم این امامزاده در شهرهای دیگری نظیر کوفه وجود دارد، اما هیچ کدام به اندازه بقعه موجود در شیراز، دارای سندهای معتبر و مکتوب و تاریخی نیست.
مسجد جامع قاین مربوط به سده ی ۷ ه . ق است و در مرکز شهر تاریخی قائن، واقع شده . مسجد جامع قاین اولین اثر ثبت شده ی خراسان جنوبی در آثار ملی ایران می باشد ‌. این اثر ۲۹ آذر سال ۱۳۱۶ هجری شمسی با شمارهٔ ثبت ۲۹۵ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده‌است. به استناد کتیبه موجود در ایوان مسجد جامع، این بنا در سال ۷۹۶ هـ. ق به دستور امیر جمشید قارنی بازسازی و تغییرکاربری داده شده‌است؛ اصل بنا در سال های ۶۶۰ تا ۶۷۰ هجری قمری بنا نهاده شده و گویا در ابتدا مرکز حکومتی بوده ( به همین دلیل مسجد رو به قبله نمی
حکومتی بوده ( به همین دلیل مسجد رو به قبله نمی باشد ) بنابراین مسجد جامع قائن از آثار ساخته شده در دوره ایلخانی می باشد . تاریخچه بنا. این مسجد بنایی است بسیار قدیمی و در نهایت شکوه و جلال که علاوه بر روحانیت معنوی دارای ظاهری دلچسب و فرح‌انگیز است. امروز با گذشت نزدیک به هشت قرن همچنان این بنا پابرجاست؛ و تا چند سال پیش، قبل از احداث مجتمع مسکونی هزار واحدی مسکن مهر، بلندترین عمارت قائن بود. درمورد بنای اولیه آن اختلاف نظر وجود دارد. استقرار یکی از پایه‌های مسجد بر روی آتشکده ساسانیان گویای تاریخ کهن آن
مسجد بر روی آتشکده ساسانیان گویای تاریخ کهن آن است. اغلب مورخان و جهانگردان در بیان و معرفی شهر قائن به مسجدجامع صراحتاً اشاراتی داشته‌اند. صوره الارض ابن حوقل (۳۳۱ ه‍. ق) می نوسید: «قائن وسعت آن چند سرخس است و بناهای آن از گل و دارای قهندژ (کهندژ) است که خندقی درپیرامون دارد و مسجد جامع و دارالاماره در قهندژ است.» ناصر خسرو قبادیانی در اواسط قرن پنجم هجری از این شهر دیدن کرده و آن را چنین توصیف کرده‌است: «قائن شهری بزرگ و حصین است گرد شهر خندقی دارد و مسجد آدینه به شهر اندر است و آنجا که مقصوره است تاقی
آدینه به شهر اندر است و آنجا که مقصوره است تاقی عظیم و بزرگ چنان‌که در خراسان از آن بزرگتر ندیدیم و آن تاق نه در خور مسجداست و عمارت همه شهر به گنبد است» از آنجایی که اصطخری مسجد جامع را در قهندژ (ارگ) قائن و در کنار دارالاماره دانسته در حالی که صد سال بعد ناصر خسرو، مسجد را در قسمت اماکن عمومی شهر توصیف می‌کند، احتمال دارد مسجد کنار دارالاماره در طی صد سال بر اثر زلزله ویران شده و مسجد جامع بعدی بر جای نیایشگاه ساسانی ساخته شده باشد. از کتیبه‌های متعدد مسجد جامع می‌توان نتیجه گرفت که این بنا بارها بر اثر
جامع می‌توان نتیجه گرفت که این بنا بارها بر اثر زلزله صدمه کلی دیده و مرمت شده‌است. در یکی از کتیبه‌های ایوان بسال ۷۹۶ هجری قمری نوشته شده :این بنا به فرمان جمشید قارن از خاندان معروف قارن که در دوره امیر تیمور جهانگشا حاکم قائن و مدتی حاکم ساری و دامغان بود تعمیر و مرمت شد. لوحه‌ای به خط رقاع در داخل رواق پنجم درضلع شمالی حیاط مسجد می‌باشد و تاریخ آن اول رجب سال ۹۲۱ است. مضمون کلی آن مربوط به زمان فرمانروایی امیر سلطانی است که در (۹۱۹–۹۲۱) هجری از سوی شاه اسماعیل صفوی در قائن به این مقام منصوب شد. سنگ
اسماعیل صفوی در قائن به این مقام منصوب شد. سنگ لوحی در سمت راست ورودی ایوان مسجد به ابعاد ۱۲۰×۵۰ سانتی‌متر و با خط بسیار زیبای رقاع که شاه سلیمان صفوی امر به بازسازی مسجد داد بتاریخ ۱۰۸۰ هجری قمری کرده‌است. در کاوشهای شبستان شمالی به سال ۱۳۵۴ستونهای سنگی با درازا و پهنای یک متر در یک متر از سنگ و لاشه و ملات و ساروج کشف شده که پایه‌های کنونی بر روی آن‌ها بنا گردیده وجود یک ستون چهار قلو در شبستان مشابه ستونهای مسجد جامع اصفهان قدمتی از دوره سلجوقی را نشان می‌دهد که احتمالاً در دوره تیموری تجدید بنا گردیده
که احتمالاً در دوره تیموری تجدید بنا گردیده گمانه زنی در این محل به عمق ۶۰سانتی‌متر وکشف قطعاتی از آجر و سفالهای سلجوقی نشان داد که مسجد در یک زلزله شدید خراب گردیده‌است. بسیاری معتقدند از قلعه کوه قائن تا دژ مرکزی شهر و مسجد جامع یک تونل زیر زمینی وجود داشته و مورد استفاده بوده. احتمال دارد این معبر با مسیر کاریز جعفرآباد یکی باشد که در نزدیکی قلعه کوه معبرش مجزا می‌گردد. اگر کاوشهای باستان‌شناسی انجام شود شاید بتوان بسیاری از شگفتی‌ها را شناسایی و معرفی نمود. مسجد جامع دارای دو محراب است. گرچه این مسجد
نمود. مسجد جامع دارای دو محراب است. گرچه این مسجد جزو قدیمی‌ترین مساجد ایرانی می‌باشد ولی محرابهای آن ربطی به تغییر قبله از مسجد الاقصی به مکه ندارد احتمالاً یا ناشی از اختلاف اهل سنت و تشیع در محاسبات قبله یابی بوده یا محراب انتهایی ایوان یک نیایشگاه می‌باشد. مسجد جامع قائن ۲۴۷۰ متر مربع وسعت داشته که ۱۰۵۰ متر مربع آن زیر بنای ایوان، شبستانها و حجره‌ها و ۱۲۰ متر مربع عرصه داخلی می‌باشد. حیاط مسجد محوطه‌ای به درازای ۳۳ و پهنای ۲۸ متر است. در اطراف حیاط حجره‌هایی به عمق ۲ متر قرار دارد از شاهکارهای معماری
به عمق ۲ متر قرار دارد از شاهکارهای معماری مسجد ایوان آن است که به طرز با شکوهی به زیبایی مسجد گوهر شاد با ارتفاع ۱۸ متر، عرض ۱۱ متر و طول ۲۲ متر ساخته شده‌است. قبلاً دو مناره در دو سمت ایوان به ارتفاع ۵ متر داشته که باعث زیبایی بیشتر مسجد می‌شد و تا قبل از ویرانی صدای مؤذن از آن بلند بود. سقف ایوان چهار طاق و سه گنبد دارد که به طرز زیبایی رنگ آمیزی و تزیین شده و معرق کاریهایش بسیار ظریف و زیباست نقاشی‌های ایوان به شیوه اصفهانی بوده و در دوره صفویان انجام شده و در زمان‌های بعد روی آن‌ها را رنگ زده‌اند. دو
و در زمان‌های بعد روی آن‌ها را رنگ زده‌اند. دو شبستان در دو سمت ایوان علاوه بر این که در فصل زمستان استفاده خوبی دارند برای جلوگیری از رانش دیوارهای اطراف ایوان تأثیر بسزایی دارند.
آرامگاه مولانا زین الدین ابوبکر تایبادی مربوط به سدهٔ ۹ ه‍.ق است و در حاشیه تایباد واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۳۰۹ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده‌است. این بنا در جنوب غربی شهر تایباد قرار دارد. کار ساختمان آن در سال ۸۴۸ ه‍. ق، هم‌زمان با سلطنت شاهرخ پسر تیمور به پایان رسیده‌است. معماری بنا به شیوه آذری و ساخت آن به دستور پیر احمد خوافی وزیر شاهرخ انجام شده‌است. کتیبه ایوان اصلی که با خط ثلث بسیار زیبا با آجر تراشیده در زمینه کاشی فیروزه‌ای قرار دارد، در خراسان بی‌نظیر است. بر روی
قرار دارد، در خراسان بی‌نظیر است. بر روی نمای بیرون مسجد با ایوان رفیع آن (به ارتفاع ۲۵ متر) کاشی کاری و آجرکاری‌های ظریف به چشم می‌خورد که با خطوط معرق و تزئینات گل و بوته اسلیمی و خطایی بر روی کاشی‌های معرق نقش بسته‌اند، جلوهٔ خاصی به این بنا داده‌اند. معماری این بنا به عهدهٔ خانواده هنرمند شیرازی، قوام الدین و غیاث الدین بوده‌است.
مدرسه دودر مربوط به سدهٔ ۹ ه.ق است و در مشهد، مجاور حرم امام رضا (ع) واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۳۰۱ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است. این بنا در جوار حرم مطهر و مقابل مدرسه پریزاد واقع است و بر اساس کتیبه سردر آن به سال ۸۴۳ هجری قمری در دوران حکومت شاهرخ تیموری به همت غیاث الدین خواجه بهار ساخته شده است. این مدرسه ۴ ایوانی بوده و مشتمل بر غرفه‌ها و حجره‌هایی در دو طبقه، دو گنبد فیروزه‌ای رنگ و تزئینات کاشی‌های معرق و یکرنگ است. این بنا در عصر صفوی ۱۰۸۸ مرمت گردیده است.
آتشکده جِرِه یا چهارطاقی گِرِه، آتشکده‌ای مربوط به دوره شاهنشاهی ساسانی است که در بخش جره و بالاده شهرستان کازرون واقع شده است. موقعیت جغرافیایی. آتشکده جره در نزدیکی روستای باستانی جره در حدود ۵۰ کیلومتری جنوب شرقی شهر کازرون واقع شده است. این آتشکده بر روی تپه‌ای به ارتفاع ۱۴ متر، مُشرف به رودخانهٔ جره قرار دارد. پیشینه. آتشکده جره توسط مهرنرسه، وزیر دربار ساسانی بنا شده است. در اطراف آتشکده آثار ساختمان‌هایی دیده می‌شود که احتمال وجود شهری نسبتاً بزرگ در این منطقه در دورهٔ ساسانیان را افزایش می‌دهد.
در این منطقه در دورهٔ ساسانیان را افزایش می‌دهد. ویژگی‌ها. طول هر ضلع خارجی این آتشکده ۸.۳ متر و اندازهٔ اضلاع داخلی آن ۶.۳ متر می‌باشد که از سنگ و گچ با ملاط ساخته شده‌اند. ثبت ملی. آتشکده جره در ۲۱ آبان سال ۱۳۱۷ با شمارهٔ ۳۱۲ در فهرست آثار ملی ایران به ثبت رسید.
مسجد چهار پادشاهان یا چهار پادشاه یکی از آثار تاریخی شهر لاهیجان و مدفن چهار تن از شاهان کیایی بیه پیش است. این اثر با شماره ۳۲۲ در تاریخ ۱۳۱۷/۰۸/۲۱ در فهرست آثار ملی ایران به ثبت رسیده‌است. این مسجد در ابتدای خیابان کاشف و روبروی مسجد جامع شهر لاهیجان و حمام گلشن قرار دارد. این محل در ابتدا مرقد سید خور کیا (مقتول در سال ۶۴۷ ه‍. ق) بود و بقعه‌ای برای او ساخته شد که متصل به مسجد است و پس از آن سید علی کیا سال ۷۹۱ یعنی ۴۴ سال بعد رحلت کرد و در طرف چپ آن حجره، حجره‌ای دیگر ساختند و وی را در آن به خاک سپردند.
حجره‌ای دیگر ساختند و وی را در آن به خاک سپردند. پس از آن ۳۸ سال بعد رضا کیا پسر سید علی کیا را در کنار پدرش دفن کردند و چون در همان روز سید رضی کیا پادشاه گیلان رحلت کرده بود وی را در همان حجره دفن کردند. نسبت این سادات به علی ابن الحسین (ع) امام چهارم شیعیان بازمی‌گردد. بخش اصلی بقعه توسط سید هادی کیا فرمانروای تنکابن که برادران اش را در سال ۷۹۱ در آن دفن کرد ساخته شده‌است. دومین تابوت‌دان قدیمی متعلق به سید رضی کیا، فرمانروای گیلان است که در ۸۲۹ درگذشت. از اینجا این بقعه به نام چهار پادشاهان معروف است
از اینجا این بقعه به نام چهار پادشاهان معروف است چون یکی از آنها سید رضی کیا پادشاه گیلان و سه نفر دیگر از اولیای مشایخ دین بودند و در ایران خصوصاً گیلان مرسوم بود که پیشوایان دین را پادشاه می‌نامیدند؛ لذا این سه نفر را نیز پادشاه خواندند و بدین جهت نام چهار پادشاه بر این مکان برگزیده شد. بنابراین بقعه چهار پادشاه، مزار ۴ تن از بزرگان لاهیجان بدین ترتیب است: ۱- سید خور کیا ۶۴۷ ه‍.ق ۲- سید علی کیا ۷۹۱ ه‍.ق ۳- سید رضا کیا ۸۲۹ ه‍.ق ۴- سید رضی کیا ۸۲۹ ه‍.ق البته عده‌ای دیگر از سادات کیایی در این محل دفن
البته عده‌ای دیگر از سادات کیایی در این محل دفن شده‌اند. در وصل رسیدیم و دعا کارگر آمد المنه الله که خورشید برآمد ویژگیهای معماری و تزئیناتی. بنای اصلی بقعه به شکل مستطیل با چهار اتاق و ایوان در جهت شمالی است ایوانی به طول ۲۹/۷۴ متر و پهنای ۵/۳۳ متر است. ورودی بنا از دو طرف است. بنای اصلی آن در ضلع جنوبی حیاط واقع شده‌است. ایوان بزرگی با شش ستون در ضلع شمالی بنا قرار گرفته، ستونهای آن به ارتفاع ۸۰ سانتی‌متر کاشیکاری شده که کاشی‌های استفاده شده در این بنا مربوط به دوره قاجاریه است. کاشی کاری دوران قاجار
مربوط به دوره قاجاریه است. کاشی کاری دوران قاجار اتاق و ایوان از سفال و ستونها نمایی از سنگ دارند. داخل بقعه تاریک است و این امر بر حالت عرفانی و روحانی آن می‌افزاید. این بنا بامی سفالین دارد و صندوق‌های چوبی قبور به زیباترین شکل منبت کاری و گره چینی و متبرک به آیات الهی شده‌اند. در ضمن درهای چوبی و قدیمی بقعه به دست هنرمندان بنامی چون علی نجار تبریزی، عبدالکتاب خواجکی کرمانی، محمدبن داود کیا و حسین بن علی صالحی جیلانی ساخته شده‌اند. در حاشیه بالایی ایوان اشعار ترجیح بند محتشم کاشانی به شکل گچ بری به خط