payamvha/North_RAG huggingface dataset:
آنچه که مردم می‌گویند چند نفر با بردن کاه (ساقه کندم خرد شده) وارد دخمه شده‌اند که تقریباً مربوط به سال ۴۰ می‌باشد و آنچه بازگو کرده‌اند جالب است به گفته آن‌ها که از دری که وارد می‌شدی بعد از چند صد متر به سرسرایی می‌رسیدی که چند در دیگر وجود داشت که به علت تاریک بودن و تمام شدن کاه بعد از مسافت چند صد متر از دخمه خارج شده‌اند و تاکنون این حرف که این دخمه‌ها یک سرش در تپه گردله و یک سرش در روستا می‌باشد همچنان به صورت رازی باقی‌مانده‌است.
تپه گردالی و محوطه اطراف مربوط به دوران پیش از تاریخ ایران باستان است و در شهرستان جعفرآباد، بین روستاهای طغرود و دولت‌آباد واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۸۶۳۳ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
تپه مزرعه کهک مربوط به دوران پیش از تاریخ ایران باستان است و در شهرستان جعفرآباد، بخش مرکزی، روستای دولت‌آباد واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۸۶۳۵ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
تپه جلایر مربوط به دوران پیش از تاریخ ایران باستان تا دوران‌های تاریخی پس از اسلام است و در شهرستان شازند، بخش زالیان، روستای جلایر واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۸۵۹۴ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است. مردم این روستا و روستای ابره در در زمان‌های قدیم راهزنی ودزدی می‌کردند و پس از غارت اموال مردم ثروت خود را در این تپه پنهان می‌کردند؛ و به گفته اهالی هنوز طلا و جواهراتی در این تپه وجود دارد؛ که در سال‌های پیش مورد سرقت قرار گرفت ولی هنوز دارای آثاری است. در روستای جلایر تونل‌هایی
هنوز دارای آثاری است. در روستای جلایر تونل‌هایی وجود دارد که همهٔ آنها به این تپه می‌رسد. به نظر می‌رسد در هنگام حملهٔ مغول به ایران مردم به این تونل‌ها پناه می‌بردند. در این تونل‌ها آثاری از زندگی وجود دارد. اهالی که در این تپه می‌زیستند با استفاده از تونلی دیگر از بالای کوه به تپهٔ خود اب می‌آوردند تا اگر مجبور بودند مدت زیادی پنهان بمانند از این اب استفاده کنند.
چهار طاقی های مولاب مورموری مربوط به دوره ساسانیان است و در بخش کلات مورموری روستای مولاب واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۸۴۴۷ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده‌است.
آتشکده کرمجگان مربوط به دوره ساسانی است و در شهرستان کهک، بخش مرکزی، روستای کرمجگان واقع شده‌است. این اثر در تاریخ با شماره ثبت ۸۶۳۷ به عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده‌است.
قلعه گوریا مربوط به دوره ساسانیان - دوران‌های تاریخی پس از اسلام است و در شهرستان ایوان، بخش مرکزی، روستای سرتنگ سفلی واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۸۴۵۶ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده. این اثر تاریخی هم اکنون در مجاورت دریاچه سد گنگیر می باشد.
قلعه شمیران (سمیران) بازماندهٔ ارگی تاریخی در شهرستان قزوین، بخش طارم سفلی است. پیشینهٔ آن به دوران قبل از اسلام می‌رسد و در طول سال‌های سدۀ چهارم هجری پایتخت سلاریان بوده‌است. این قلعه قریب به دو قرن جزء قلعه‌های اسماعیلیان بوده و پس از نابودی آنها با هجوم هلاکو، تا پایان دوره صفوی نیز در کشمکش‌های سیاسی اهمیتی بسزا داشته‌است. این بنا در ۹ اردیبهشت ۱۳۸۲ با شمارهٔ ثبت ۸۴۵۸ در فهرست آثار ملی ایران به ثبت رسیده‌است. نام. این قلعه در بین اهالی منطقه به نام‌های شمیران و سمیران معروف است، ولی در متون تاریخی به
شمیران و سمیران معروف است، ولی در متون تاریخی به نام‌های سمیران، شمیران، سمیرم، شمع ایران، کنگریان، سمیویروم و سالاریه از آن یاد شده‌است. نام شمیران بارها در متون آمده‌است. شمیران مرکز طارم بود و قلعه درکنار شهر قرار داشت. بنا. طرح کلی این بنا به مستطیلی‌شکل و ارتفاع برج‌ها و دیوار آن قریب به ۱۵ متر است. تمامی آن را با سنگ‌های لاشه و ملاط گچ به ضخامت ۸ فوت ساخته‌اند و در فاصله‌های ۱ متری کلافی چوبی در دل دیوار به کار برده‌اند.
قلعه زندان (قلعه چهارطاق&lt;ref name="mapcarta.com/29444692"&gt;Qal`eh Chahar Taq mapcarta.com&lt;/ref&gt;) مربوط به دوره ساسانیان - قرون اولیه دوران‌های تاریخی پس از اسلام در بخش بردخون از توابع شهرستان دیر استان بوشهر است که در ۶ کیلومتری شمال شرق شهر بردخون و ۴ کیلومتری جنوب شرق روستای شهنیا واقع شده‌است. این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۸۳۹۸ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده‌است. این قلعه تنها اثر باستانی ثبت ملی مربوط به بخش بردخون است که در نقطه تلاقی دره زندان با دره باشکوه (دره اصلی) و
نقطه تلاقی دره زندان با دره باشکوه (دره اصلی) و بلافاصله پس از تپه‌های شن‌های روان و در ابتدای دشت‌های منتهی به کوه درنگ قرار دارد. این قلعه به صورت چهارگوش مستطیلی (۹۰ متر در ۷۰ متر) می‌باشد و همجوار آن زمینهای کشاورزی قرار دارد.
پل صیحه (آباره عباس خان) مربوط به دوره صفوی است و در اندیمشک، کیلومتر ۱۰ جاده اندیمشک به شوش واقع شده‌است. این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۸۳۷۶ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده‌است. این پل در حدود ۱۰ کیلومتری جاده اندیمشک به شوش، و در حاشیه شرقی جاده واقع شده‌است. پل صیحه در سال ۱۳۷۹ شناسایی گردید و کار خاکبرداری و مرمت آن از سال ۱۳۸۰ آغاز گردید. این بنا دارای ۱۲ دهانه است و در گذشته کاربری انتقال آب را داشته و آب را به وسیله کانال به این منطقه آورده و پس از عبور آب از روی پل زمین‌های کشاورزی آن
و پس از عبور آب از روی پل زمین‌های کشاورزی آن طرف پل را آبیاری می‌نمودند. پل‌های آب‌رو تنها جهت آبیاری زمین‌های کشاورزی به کار می‌آیند و اصطلاحاً آباره گفته می‌شود. این پل مربوط به دوره صفوی می‌باشد. هرچند بخشی از این بنا نیمه اول دهه هشتاد توسط اداره میراث فرهنگی خوزستان مرمت شد، اما به نظر می‌رسد بخشی از سازه، مربوط به دهانه دیگر پل به هر دلیلی مرمت نشده‌است. مصالح بکار رفته در ساخت این بنا سنگ، آجر به همراه ملات گل، آهک و ساروج می‌باشد پی پایه‌های این پل از سنگ، ستون‌ها از آجر و دیواره‌های فوقانی از سنگ
از سنگ، ستون‌ها از آجر و دیواره‌های فوقانی از سنگ می‌باشد. دریچه‌های پل هم در جهت خلاف جریان آب، و هم در جهت موافق آن پیش‌آمدگی‌هایی دارد که اصطلاحاً موج‌شکن یا آب (پشت پل) به صورت نیم دایره می‌باشد. افزایش مقطع طولی پل و سنگین‌تر نمودن پایه‌ها جهت خنثی‌سازی رانش حاصل از طاق‌های بزرگ، نقش استحکامی پل در مقابل فشارهای سرسام‌آور آب در هنگام طغیان رودخانه‌ها و هدایت مناسب آب که از لحاظ مکانیکی و مهندسی در دوام پل تأثیر بسیاری داشته‌است. در ساخت آباره صیحه به نمای پل توجه نشده‌است، و فقط به جنبه کاربری و
به نمای پل توجه نشده‌است، و فقط به جنبه کاربری و استحکامی آن توجه نموده‌اند. قوس دهانه‌ها یک اندازه نمی‌باشد. این دهانه‌ها از ارتفاع «تیزی» تا پاکار، بین ۶/۳ و ۷۰/۳ متفاوت می‌باشد. پایه‌ها تقریباً ۱ متر می‌باشد. دهانه ۶ بزرگ‌ترین دهانه می‌باشد. با توجه به این‌که در گذشته به دلیل شرایط زندگی مردم و نیاز به آب، اکثر سکونت‌گاه‌ها در کنار رودخانه و چشمه‌ها و مناطق آب‌خیز ساخته می‌شد، احتمال وجود سکونت‌گاه‌هایی هم‌زمان با این آباره در منطقه نیز وجود دارد. در نزدیکی این آباره در منطقه سبزآب، آباره دیگری وجود
نزدیکی این آباره در منطقه سبزآب، آباره دیگری وجود دارد که کاربری آن نیز مانند پل صیحه می‌باشد. در طی خاک‌برداری از دو آباره در اعماق مختلف به تکه‌های مختلف سفال شکسته برخورد شده، که متعلق به دوره اسلامی می‌باشد.
حمام شاه رکن الدین مربوط به دوره صفوی است و در دزفول، محله شاه رکن الدین واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۸۳۷۹ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده‌است. مرمت سازی و تبدیل حمام به کتاب‌خانه. حمام شاه رکن‌الدین مرمت سازی شد.. غلام علی باغبان مدیر میراث فرهنگی شهرستان دزفول اعلام کرد که اقداماتی نظیر اصلاح شبکه آب و فاضلاب جابه جایی تیره‌های برق و نماسازی دوباره مکان در حال انجام است و پس از مدت‌ها بازسازی مکان حال تبدیل به یک کافی نت و کتابخانه شده‌است منابع. __بی‌فهرست__
ساختمان عبدالمحمد چراغ‌چشم مربوط به دوره صفوی است و در دهدشت، شمال شرقی امامزاده جابر واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۸۴۱۸ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
خانه محمد مروج مربوط به دوره صفوی است و در یزد، خیابان سلمان، نبش کوچه سی و نهم واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۸۵۳۸ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است. تخریب. در تاریخ ۵ مهر ۱۳۹۲ پس از گرفتن حکم خروج این بنا از فهرست آثار ملی از دیوان عدالت اداری توسط مالک اثر و با مجوز اداره کل میراث فرهنگی و گردشگری استان یزد به طور کامل تخریب شد.
بقعه پیردالو مربوط به دوره صفوی است و در شهرستان شوشتر، بین روستای پیردالو و تخت قیصر واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۸۳۶۷ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است. منابع. شناخته شده توسط طنز فوتبالي در سال١٣٨٥
خانه آقای محمد قلی کریمی مربوط به دوره صفوی است و در شهرستان کهگیلویه، بخش چرام، روستای القچین سفلی واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۸۴۰۹ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است. جستارهای وابسته. ضمناً این خانه درمحلی ازروستای القچین به نام ده دومن قراردارد[شهرام تقی‌زاده]
حمام کرناسیان مربوط به دوره قاجار است و در دزفول، حاشیه جنوب محله کرنا سیان واقع شده این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۸۳۷۷ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است. نام های دیگر. این اثر تاریخی با نام های دیگری مانند حمام نو یا حمام حاج نصیر نیز شناخته می شد دلایل نام گذاری. دلیل تغییر نام حمام حاج نصیر به کرناسیان این بوده که عشایری که از کوه های کرناس وطایفه کرناسی(پاپی) به این منطقه کوچ می کردند بعدها به مکانی برای اسکان آنان تبدیل شده است برای همین نام منطقه و حمام به حمام کرناس یا کرناسیان تغییر
نام منطقه و حمام به حمام کرناس یا کرناسیان تغییر پیدا کرد و حال به همین نام نیز شناخته می شود تبدیل به موزه مردم شناسی در دزفول. حمام کرناسیان در سال ۱۳۸۵توسط سازمان میراث فرهنگی ایران تغییر کاربری داده است و هم اکنون به عنوان موزه مردم شناسی در دزفول شناخته می شود آتش سوزی در حمام. حمام کرناسیان یک بار در تاریخ ۹ فروردین ۱۳۹۵ صبح روز دوشنبه آتش گرفت و مدیر عامل سازمان آتش نشانی شهرستان دزفول اتصالی کنتربرق اعلام کرد همچنین عبدالحسین معظم فر با بیان این که آتش به بخش داخلی این حمام تاریخی سرایت نکرده است
آتش به بخش داخلی این حمام تاریخی سرایت نکرده است گفت:حمام کرناسیان در این آتش سوزی دچار دودگرفتگی و قطعی برق شده است که کارشناسان اداره برق در حال بررسی موضوع و برآورد خسارت هستند.و سر انجام پس از ۵ روز در تاریخ ۱۴ فروردین ۱۳۹۵ حمام بازگشایی می شود منابع. __بی‌فهرست__ __نمایه__
بقعه سید صبور مربوط به دوره قاجار است و در دزفول، محله صحرابدر مشرقی واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۸۳۸۴ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است همچنین این امامزاده یک هیئت تبل زنی دارد که در ماه محرم فعالیت دارد. این بنا در سال 1364 در حمله موشکی عراق آسیب دید ولی تخریب نشد و سالهای بعد به همت حاج حسن جدیدزاده احیا گردید.
تکیه فرمهین مربوط به دوره قاجار است و در شهرستان فراهان شهر فرمهین، ۴۵ کیلومتری شمال اراک واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۸۶۰۷ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است. نکته قابل توجه نقش شمر ، حاج یعقوب فرمهینی فراهانی (1922-2021) ، که در همسایگی تکیه زندگی میکرده است.
محوطه مقدس مربوط به دوره هخامنشی است و در شهرستان پاسارگاد، بخش هخامنش، شمال مجموعه پاسارگاد واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۸۴۹۹ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است. جایگاه ستایش توسط قاچاقچیان با دینامیت منفجر و کاملاً منهدم شده است. معماری. در فاصله حدود ۱۲۰۰ متری شمال غرب مجموعه پاسارگاد و پشت تپه ماهوری‌های سنگی مشرف به دشت، محوطه‌ای باستانی وجود دارد که شامل دو سکوی سنگی سفید رنگ و یک تپه مستطیل شکل پله‌ای است که معروف به محوطه مقدس است. در این محوطه با استفاده از سنگ‌های سفید دو
است. در این محوطه با استفاده از سنگ‌های سفید دو سکوی نزدیک به هم ایجاد شده که یکی دارای پله و دیگری بدون پله‌است. قاعده سکوی جنوبی ۴۳/۲ متر و بلندی آن ۱۶/۲ متر است. این سکو دارای ۸ پله با خیز ۲۷ سانتی‌متر یعنی برابر با ارتفاع پله‌های دیگر بناهای پاسارگاد است. قاعده سکوی شمالی ۸۰/۲ متر و بلندی آن۱۰/۲ متر است. مطالعه و بررسی سکوها نشان می‌دهد که آنها در دوره کوروش و به عنوان آتشدان جهت اجرای مراسم آیینی ساخته شده‌اند. درون آتشدان‌ها جهت سبک کردن وزن، خالی شده و روی شالوده‌ای به عمق حدود یک متر قرار داده شده
و روی شالوده‌ای به عمق حدود یک متر قرار داده شده که پیرامون آنها را نواری از سنگ سیاه دربر گرفته‌است. در فاصله ۱۲۰ متری غرب آتشدان‌ها روی صخره‌های طبیعی موجود در محوطه ساختاری خشتی و سنگی ایجاد شده که اکنون به صورت یک تپه درآمده‌است. طول تپه حدود ۸۵/۷۴ متر، عرض آن حدود ۵۰ متر و ارتفاعی نزدیک به ۴۰/۵ متر دارد. این ساختار دارای پنج طبقه بوده که طبقه‌های یکم تا چهارم از سنگ لاشه و طبقه پنجم از خشت ساخته شده‌است. در نمای شمالی ساختار، یک پله جهت دسترسی به طبقات بالاتر با استفاده از سنگ لاشه ایجاد شده که ۲۰/۲
بالاتر با استفاده از سنگ لاشه ایجاد شده که ۲۰/۲ متر ارتفاع و ۵۰/۱ متر عرض دارد. با توجه به بررسی‌ها و مطالعات انجام شده می‌توان نتیجه گرفت که این ساختار در ارتباط با آتشدانهای سنگی و جهت اجرای مراسم قربانی یا تشریفات مذهبی ساخته شده‌است. این سکو دارای ۸ پله با خیز ۲۷ سانتی‌متر یعنی برابر با ارتفاع پله‌های دیگر بناهای پاسارگاد است. قاعده سکوی شمالی ۸۰/۲ متر و بلندی آن۱۰/۲ متر است. درون آتشدان‌ها جهت سبک کردن وزن، خالی شده و روی شالوده‌ای به عمق حدود یک متر قرار داده شده که پیرامون آن ها را نواری از سنگ سیاه
داده شده که پیرامون آن ها را نواری از سنگ سیاه دربر گرفته‌است. در فاصله ۱۲۰ متری غرب آتشدان‌ها روی صخره‌های طبیعی موجود در محوطه ساختاری خشتی و سنگی ایجاد شده که اکنون به صورت یک تپه درآمده است این ساختار دارای پنج طبقه بوده که طبقه‌های یکم تا چهارم از سنگ لاشه و طبقه پنجم از خشت ساخته شده‌است. قسمت پایینی سکو دارای یک بیرون زدگی است و بخش بالایی از دو پله مطبق سازمان شده، وجود تعدادی سوراخ عمیق جهت بست‌های عمودی در قسمت فوقانی استروناخ را دربرداشته که این بخش از سکو، برای تحمل درپوشی از سنگ سیاهرنگ سه
بخش از سکو، برای تحمل درپوشی از سنگ سیاهرنگ سه طبقه بوده‌است. هردوت آداب و رسوم اقوام سکایی، را گفته که همانند پارسیان نه معبد دارند و تندیس ار خدایان برقرار کرد به جز برای یکی از خدایان که (ارس) بود. برای این الهه سکوی برقرار کرد که بر فراز آن پشته‌ای از چوب قرار داده‌است. کاوش‌ها. نخستین بررسی‌های مستند از این محوطه، در سال ۱۹۸۳. م توسط هرتسفلد باستان‌شناس انجام شد و پس از آن استروناخ به‌طور گسترده‌تری کاوش کرد.
قبرستان ورکبود مربوط به عصر آهن ۳ است و در شهرستان ایلام، بخش مرکزی، روستای گله جار واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۸۴۲۷ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است. منابع. واندن برگ سال های 1965 و 1966 میلادی کاوش کرد. گور آوند های این منطقه از دوره آهن 3 باز مانده اند. درون هر گور بین 3 تا7 قطعه از دست ساخته های عصر آهن یافت شد . در ورکبود از آهن برای ساخت اشیای کاربردی مثل شمشیر و سرتبر استفاده شده است. ظرف های تزیینی چون ساغر و گلدان و سلاح های آذین شده مثل روکش تیردان و دسته شمشیر بکار
های آذین شده مثل روکش تیردان و دسته شمشیر بکار رفته. 22 درصد از گور های ورکبود آهنی هستند. سفالگری : 46 درصد از آثار کشف شده در ورکبود را سفال تشکیل می دهد .برخی از این سفال ها تزیینات کنده دارند. نمونه هایی از قوری با لوله پیوسته و تکوک جانوری با دسته ای بر پشت نیز در میان آن ها دیده می شود
حمام افضل یا گرمابه نور افضل مربوط به اواخر دوره قاجار است و در شوشتر، چهار راه امام، پشت مسجد رسول واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۸۳۶۱ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است. حمام افضل تا دهه ۶۰ خورشیدی فعال بوده است ولی با ایجاد حمام در منازل، این حمام رفته‌رفته تعطیل شد و بدون استفاده ماندن باعث تخریب بنای آن شده است. حمام افضل بخشی از مجموعه افضل است که شامل مسجد، منزل، کاروان‌سرا و... می‌شود. این حمام توسط نادعلی و نورعلی افضل در شوشتر ساخته‌ شده است. خاندان افضل در منطقه دلدل شهر
ساخته‌ شده است. خاندان افضل در منطقه دلدل شهر شوشتر مستقر بوده‌اند و از ملاکان و تجار بزرگ این منطقه به شمار می‌آیند. این حمام در نزدیکی کاروانسرای افضل قرار دارد. مالکیت. این اثر ملی دارای مالک خصوصی شامل تعداد زیادی ورثه است. معماری. حمام افضل از دو بخش تشکیل شده است. سقف شوادان روی ستون گرد و دو نیم ستون با شیوه تاق و تویزه ایجاد شده و سه نورگیر گرد در آن تعبیه شده است. سقف بخش دوم نیز روی چهار ستون هشت ضلعی و به شیوه طاق و گنبد با هفت نورگیر ساخته شده است. در دوران پیشین در بخش اول حمام یک حوض جهت
است. در دوران پیشین در بخش اول حمام یک حوض جهت نظافت و در بخش دوم یک خزینه وجود داشته که بعدها با تجهیز حمام به سیستم لوله کشی و ایجاد دوش‌های انفرادی این بخش‌ها حذف شده اند. مرمت. این حمام در چند مرحله توسط اداره میراث فرهنگی شوشتر استحکام بخشی و حفاظت اضطراری شده ولی هنوز وضعیت مطلوبی ندارد. عدم همکاری مالکان از دلایل عدم ترمیم کامل عنوان شده است.
مسجد جامع اهل‌سنت بلوچهای آبادان مربوط به اواخر دوره قاجار -اوایل دوره پهلوی است و در آبادان، خیابان انوری، پشت حسینیه جهرمیها واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۸۳۵۱ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
سنگ نگاره‌های دره نگاران ، مربوط به هزاره اول قبل از میلاد است و در شهرستان سراوان، بخش جالق، روستای ناهوک واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۸۵۰۳ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است. دره نگاران در فاصله ۳۶ کیلومتری شمال غربی دهستان ناهوک و ۷۵ کیلومتری شهرستان سراوان واقع شده است. سنگ نگاره‌ها موجود در این دره که در محدوده کوچکی از این دره به بیش از هزاران نقش به صورت تک نگاره و تابلوی پرنگاره می‌رسد، در نوع خود بی‌نظیر هستند و می‌توان از آن به عنوان بزرگ‌ترین مجموعه شناخته شده سنگ نگاره
آن به عنوان بزرگ‌ترین مجموعه شناخته شده سنگ نگاره در ایران با قدمتی ۱۰ هزار ساله یاد کرد. نگارگران عصر شکار موضوعاتی که برای هنر خود انتخاب می‌کرده‌اند بیشتر عبارتند از حیوانات از قبیل گاو وحشی، شتر دوکوهانه و بز کوهی با شاخ‌های بزرگ و کشیده که به سبک‌های گوناگون در غالب صحنه‌ها دیده می‌شود. نقوش شکارگرا و جدال انسان‌ها با یکدیگر و و تصاویر ماه و خورشید از دیگر موضوعات این سنگ نگاره‌ها هستند.
تپه ایبک‌آباد در شهرستان اراک، بخش مرکزی، روستای ایبک‌آباد واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۸۶۰۱ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
تپه‌های گردکوه جمنان گردکوه شامل سه تپه بزرگ باستانی است که بلندترین آنها ۲۶ متر بلندا دارد و دیرینگی آنها تا عصر آهن تخمین زده شده است. در کاوش‌های انجام شده در این منطقه گورستانی با دیرینگی ۲۵۰۰ سال پ م یافت شده است. همچنین اشیائی هم چون ظروف سفالی مربوط به دوران ساسانیان و اشکانیان یافت شده است. شواهدی وجود دارد که این تپه‌ها در دوران ساسانیان و پس از حمله اعراب کاربرد نظامی داشته و تپه بلند ۲۶ متری دژ نظامی بوده است. این تپه‌ها در جنوب شرقی شهرستان قائم‌شهر واقع شده است. این آثار در تاریخ با شمارهٔ ثبت
واقع شده است. این آثار در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۸۸۰۳ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده‌است. ویدئو. لینک ویدئو
تپه شغال‌تپه شرقی مربوط به دوران‌های تاریخی پس از اسلام است و در شهرستان علی‌آباد کتول، بخش مرکزی، روستای شغال تپه واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۸۸۲۲ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
کاروانسرای تپه‌سی مربوط به دوران‌های تاریخی پس از اسلام است و در شهرستان میانه، بخش کاغذکنان، روستای قراجه ارباط واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۸۹۰۵ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
باغمزار ویرانی مربوط به دورهٔ ایلخانی است و در شهرستان طرقبه شاندیز، روستای لنگر واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۸۷۳۰ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
دانشسرای تبریز که در دوره‌های مختلف تحت عناوین دانشسرای عالی پسران تبریز، دانشسرای تربیت معلم دخترانه باهنر و دانشگاه آذربایجان فعالیت کرده است، مربوط به دوره پهلوی اول است و در میدان دانشسرای تبریز واقع شده است. این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۸۹۰۹ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است. در روز عاشورای سال ۱۲۹۰ خورشیدی در میدان مشق و سربازخانهٔ تبریز (که بعداً دانشسرای تبریز در این محل احداث گردید) و پس از اشغال تبریز به دست قوای روس، بسیاری از مبارزان مشروطه از جمله ثقةالاسلام تبریزی توسط روس‌ها
مشروطه از جمله ثقةالاسلام تبریزی توسط روس‌ها اعدام شدند. دانشسرای تبریز. دانشسرای تبریز، تنها مرکز باقی‌مانده از بین ۱۷ دانشسرای عالی احداث شده در دورهٔ رضاشاه است. قرار است این بنا پس از مرمت به عنوان «موزه دانشسرای عالی پسران تبریز» فعالیت نماید. قبل از اینکه مجموعهٔ علمی، آموزشی و فرهنگی دانشسرای پسران تبریز ساخته شود این مکان میدان بزرگ و مرکز مشق سربازان روسی بود و قبل از هجوم روس‌ها به تبریز نیز، قزاق‌ها و سربازان ایرانی در این میدان، مشق نظامی تمرین می‌کردند. براساس قانون تربیت معلم مصوب اسفند ۱۳۱۲
می‌کردند. براساس قانون تربیت معلم مصوب اسفند ۱۳۱۲ در اول سال تحصیلی ۱۳۱۳، کلاس اول دانشسرای مقدماتی در ساختمان جنوبی دبیرستان شاهدخت سابق در کوچه حرمخانه تأسیس گردید. عملیات ساخت ساختمان دانشسرای فعلی در سال ۱۳۱۵ در هنگامی که علی‌اصغر حکمت وزیر فرهنگ بود، با همکاری مهندسان آلمانی در محل سربازخانه و میدان مشق تبریز شروع شده و در سال ۱۳۱۸ پایان پذیرفت تا محل تربیت علمی و فرهنگی معلمان آینده باشد. گفته می‌شود در ساختمان بنای دانشسرای مقدماتی پسران تبریز مهندسان آلمانی نیز با معماران ایرانی همکاری فنی
مهندسان آلمانی نیز با معماران ایرانی همکاری فنی داشته‌اند. در تیر ماه ۱۳۱۸ پس از برگزاری جشن باشکوهی در تالار سخنرانی، این دانشسرا افتتاح گردید و کلاس‌های آن از مهر ماه همان سال در ساختمان جدید تشکیل یافت. در مهر ماه ۱۳۲۹ علاوه بر دو کلاس دانشسرا کلاس تربیت بدنی برای معلم ورزش در ساختمان دانشسرا تأسیس گردید که از کلاس‌های اخیر دو دوره فارغ‌التحصیل شده‌اند. این دانشسرا در سال تحصیلی ۳۵–۱۳۳۶، ۱۵۷ دانش آموز داشته و به صورت شبانه‌روزی اداره می‌شد. این دانشسرا دارای امکاناتی چون آزمایشگاه‌های طبیعی فیزیک و
دارای امکاناتی چون آزمایشگاه‌های طبیعی فیزیک و شیمی، کتابخانه و کارگاه کاردستی بود. فهرست مدیران. حمید فرهت، مدیریت دانشسرا را تا ۲۲ شهریور ۱۳۱۵ برعهده داشت. اولین دورهٔ فارغ التحصیلان دانشسرا شش نفر بودند. بعد از حمید فرهت، اشخاص زیر به ترتیب، مدیریت و ریاست دانشسرا را بر عهده داشتند: از ۱۳۶۰ تاکنون دانشسرا تعطیل است. دانشگاه آذربایجان. دانشگاه آذربایجان (آذربایجان اونیورسیته‌سی) از مصوبات مجلس حکومت خودمختار آذربایجان بود. بر این اساس مقرر شد دانشگاه آذربایجان از اول مهر سال ۱۳۲۵ خورشیدی در محل دانشسرای
از اول مهر سال ۱۳۲۵ خورشیدی در محل دانشسرای تبریز شروع به فعالیت کند. نصرت‌الله جهانشاهلو به عنوان اولین رئیس این دانشگاه انتخاب شد. اساتید این دانشگاه از بین پزشکان، دبیران و مهندسان تبریزی برگزیده شده بودند. صرفاً یک نفر استاد ریاضیات عالی از باکو به استخدام این دانشگاه درآمده بود. کلاس‌های این دانشگاه از ساعت ۲ تا ۸ بعد از ظهر برقرار بود. این دانشگاه از ۲ دانشکده، ۵ رشتهٔ تحصیلی و ۱۸۰ نفر دانشجو تشکیل یافته بود:
خانه سردار پارسائی مربوط به دورۀ پهلوی اول است و در شیراز، محلۀ سردزک، کوچه بهارایران، بن‌بست قوام‌السلطنه واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۸۷۱۰ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
خانه جمال صداقتی مربوط به دوره پهلوی اول است و در شیراز، محله گود عربان، کوچه تریاکچی، پ۱۵ واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۸۹۶۵ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است. منابع. خانه متاسفانه بطور مطلوبی نگهداری نشده و آثار تخریب در قسمتهای مختلف آن قابل مشاهده است .
خانه حسن حلی ساز مربوط به دوره پهلوی اول بود و در شیراز، محله گود عربان، کوچه سجادی، پلاک ۸ قرار داشت و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۸۹۷۴ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده بود. این خانه در جریان طرح توسعه حرم شاهچراغ شبانه تخریب و به زمین تبدیل شد.
خانه نورانی وصال یا موزه نورانی وصال مربوط به دوره پهلوی اول است و در شیراز، خیابان قاآنی کهنه، خیابان حائری، شماره ۱۷ واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۸۹۸۹ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است. این خانه از سوی عبدالوهاب نورانی وصال و همسرش، طاهره صفارزاده وقف شده‌است.
تپه علمدار بدل آباد مربوط به دوره ساسانیان است و در شهرستان خوی، بخش مرکزی، روستای بدل آباد واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۸۹۱۹ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است. احداث این بنا به زمان قبل از اسلام و دوره ساسانیان بر می گردد.که در آن زمان آتشکده بود اما بنای آن ویران گردیده است. اما قبر فعلی به یکی از افسران جنگ چالدران مربوط می شود.و احداث بنای زیارتگاه فعلی به زمان شاه عباس منتسب است.که خانمی به نام فاطمه مرشدی آن بنا را در سال ۱۱۵۸ خورشیدی بنا نموده است.
قلعه لیسار (سلسال هم نامیده میشود) مربوط به دوره ساسانیان است و در شهرستان تالش، شهر لیسار واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۸۷۸۰ به‌عنوان یکی از آثارِ ملّیِ ایران به ثبت رسیده‌است.
قلعه ارشق مربوط به دوره سلجوقیان - دوره ایلخانی است و در شهرستان مشگین‌شهر، بخش مرکزی، روستای توبنق واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۸۸۹۳ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است. معماری قلعه. معماری قلعه ارشق بر روی صخره طبیعی و دامنه‌های اطراف آن می‌باشد. دیواره قلعه، صخره خطرناک عمودی شکل طبیعی بوده، گویا بدست بشر صخره‌ها پیرایش یافته‌اند علت پیدایش این صخره‌های عمیق در منطقه فوران کوه آتشفشانی سبلان و فرسایش طبیعی بوده است. صعود به قلعه فقط از ضلع جنوب شرقی آن امکان‌پذیر می‌باشد و این
فقط از ضلع جنوب شرقی آن امکان‌پذیر می‌باشد و این قلعه از نظر پلان معماری شباهت زیادی به معماری قلعه قهقه و قلعه بابک دارد. دارای چندین برج مدور در دور قلعه با مصالحی از سنگ‌تراش خورده و سارج بوده، تنها قسمتی از این معماری باقی مانده، و در قسمت فوقانی قلعه خرابه‌هایی از بناهای سنگ و آب‌انبارهای سنگی که توسط انسانهای دوره تاریخی کنده و ساخته شده، شکوه و عظمت زیبایی قلعه می‌باشد به چشم می‌خورد. معماری قلعه ارشق با گذشت زمان در اثر عوامل طبیعی و انسانی تخریب شده و میراث فرهنگی در صدد بررسی مطالعات باستان‌شناسی
و میراث فرهنگی در صدد بررسی مطالعات باستان‌شناسی و حفظ و احیاء آن می‌باشد. با توجه به نوع معماری مواد فرهنگی موجود در قلعه، می‌توان استناد نمود که بنیان اولیه این قلعه به اوایل دوره اشکانیان بر می‌گردد، و در دورانهای مختلف اسلامی و تاریخی از جمله دوره ساسانی، سلجوقی و ایلخانی، با توجه به آثار باقی‌مانده از آن‌ها به عنوان قلعه نظامی و دفاعی در مقابله با هجوم بیگانگان چندین قرن استفاده شده است. موقعیت قلعه. این قلعه در شمال غرب مشکین شهر در دهستان «دشت» بخش مرکزی واقع شده است؛ که از شمال به کوه آلاچیق
بخش مرکزی واقع شده است؛ که از شمال به کوه آلاچیق تپه‌سی، از جنوب به روستای توبنق، از شرق به کوه کُوهیللی (به فاصله تقریباً پنج کیلومتر) و از غرب نیز به روستای دوست بیگلو محدود است. این قلعه در زمان اشکانیان به دلایل نظامی و تدافعی و جهت حمله به سرزمین امپراطوری روم از جمله ارمنستان بر روی صخره‌های کوهستان با استفاده از امکانات موجود طبیعی که در اطراف قلعه در داخل دره‌ها و تپه ماهورها به وفور یافت می‌شود احداث گردیده است. سفالینه‌های کشف شده از این قلعه که به رنگهای مختلف می‌باشند نشانگر ظرافت کار هنرمندان