payamvha/North_RAG huggingface dataset:
کاروانسرای ایزدخواست مربوط به زمان شاه عباس صفوی است و در ایزدخواست، داخل شهر واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۱۱۱۲ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده‌است. ثبت در فهرست میراث جهانی. در ۲۶ شهریور ۱۴۰۲ در جریان چهل و پنجمین اجلاس کمیته میراث جهانی یونسکو در ریاض، کاروانسرای ایزدخواست به‌همراه ۵۳ کاروانسرای تاریخی دیگر (جمعاً ۵۴ کاروانسرا در ۲۴ استان ایران) تحت عنوان کاروانسراهای ایرانی در فهرست میراث جهانی قرار گرفتند. این مجموعه جهانی به عنوان بیستمین و هفتمین اثر جهانی کشور ایران شناخته
آب‌انبار حاج میرزا حسین عاملی مربوط به دوره زند است و در ساوه، غرب خیابان انقلاب واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۱۱۹۱ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده‌است. این آب‌انبار با سرمایه‌گذاری بخش خصوصی از سال ۱۳۹۶ تا ۱۳۹۸ با هزینه سه میلیارد تومان بازسازی شده‌است.
کاروانسرای باغ شیخ (عبدالغفارخان) مربوط به دوره زند است و در شهرستان ساوه، ۸ کیلومتری جاده ساوه، مجاور روستای باغ شیخ واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۱۱۸۵ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده‌است. این کاروانسرا در ۶ کیلومتری شرق ساوه بنا گردیده و تاریخ بنای آن به دوره زندیه بازمی‌گردد. در مجموعه این کاروانسرا، یک آب‌انبار و یک حسینیه نیز احداث شده‌است. کاروانسرای مزبور به صورت یک چهار ایوانی بوده که دارای چهار برج دیده‌بانی در چهارگوشه آن می‌باشد و در درون آن یک شاه‌نشین، باراندازها و حجرات
و در درون آن یک شاه‌نشین، باراندازها و حجرات متعددی به چشم می‌خورد. ثبت در فهرست میراث جهانی. در ۲۶ شهریور ۱۴۰۲ در جریان چهل و پنجمین اجلاس کمیته میراث جهانی یونسکو در ریاض، کاروانسرای عبدالغفارخان (باغ شیخ) به‌همراه ۵۳ کاروانسرای تاریخی دیگر (جمعاً ۵۴ کاروانسرا در ۲۴ استان ایران) تحت عنوان کاروانسراهای ایرانی در فهرست میراث جهانی قرار گرفتند. این مجموعه جهانی به عنوان بیستمین و هفتمین اثر جهانی کشور ایران شناخته می‌شود.
کاروانسرای حجیب یا کاروانسرای بیگم کاروانسرای بزرگی در مسیر کاروان روی قزوین – اصفهان و ۴۸ کیلومتری جادهٔ بوئین زهرا به ساوه است که به گزارش شاردن توسط زینب بیگم – عمهٔ شاه عباس اول- با هزینه‌ای معادل چهار هزار تومان ساخته شده و با بناهای الحاقی‌اش از جمله دو باغ، دو آب انبار، یک گرمابه و یک جویبار بهترین کاروانسرای برون‌شهری ایران به‌شمار می‌آمده است. مکان. هجیب کاروانسرایی است که در دوران صفوی، در روستای هجیب امروز ساخته شده. مساحت ۵۸۵۰ متر مربع با ۴۰۰۰ متر مربع زیر بنا و ۳۶ حجره از وسعت کم‌نظیر این
متر مربع زیر بنا و ۳۶ حجره از وسعت کم‌نظیر این کاروانسرا حکایت دارد. آن هم در روزهایی که قزوین به خاطر ویژگی‌های خاص جغرافیایی اش به مسیر عبوری کاروان‌های تجاری از نقاط مختلف کشور تبدیل شده بود. ۴۸ کیلومتری جاده بوئین زهرا به ساوه که می‌رسید، کافی است مسیری را طی کنید تا به روستای هجیب برسید. مسیر شمال غرب روستا را را طی کنید تا بنای کاروانسرا را خواهید دید. ویژگی‌های کاروانسرا. پس از ورود از در جنوبی این کاروانسرای مادرشاهی، به فضای مربعی‌شکلی می‌رسید که سرای اصلی این بنا را تشکیل می‌دهد. در تقاطع ۴ ضلع
سرای اصلی این بنا را تشکیل می‌دهد. در تقاطع ۴ ضلع خارجی آن، برج‌های مدور به صورت نیم ستون دیده می‌شود. داخل طاق نماهای ورودی، با قوس جناغی پوشیده شده که رسمی‌بندی با آجرکاری رنگی از مهم‌ترین تزئینات آن به‌شمار می‌آید. گنبد ایوان ورودی آن رسمی‌بندی باریکی دارد که در بیشتر بناهای دوره اسلامی به چشم می‌خورد. پس از هشتی ورودی عمارت نیز فضای وسیعی قرار دارد که سقف گنبدی شکل مدور دارد. در دو سوی هشتی اتاق‌هایی برای نگهبانان در نظر گرفته شده بود که با راه پله‌ای به پشت‌بام راه می‌یابند. اگر از هشتی گذر کنید، حیاط
پشت‌بام راه می‌یابند. اگر از هشتی گذر کنید، حیاط مربع شکل کاروانسرا را می‌بینید که دور تا دور آن را حجره‌هایی با پایه سنگی و فاصله نیم متر از کف حیاط، فرا گرفته‌اند. در اضلاع چهارگانه این حیاط که به ابعاد تقریبی ۴۰ در ۴۳متر گسترده شده‌اند بین حجره‌ها، ۴ ایوان دیده می‌شود که طاق نماهایی به ارتفاع ۶ متر دارند و پشت آن‌ها اتاق‌های بنا قرار گرفته که مساحتشان از ۹ تا ۵/۱۳ مترمربع متفاوت است. در مرکز حیاط، بنایی آجری به شکل هشت‌ضلعی ساخته شده که از ۲ چهارطاقی متصل به هم با قوس جناغی باز تشکیل شده که گنبدی
متصل به هم با قوس جناغی باز تشکیل شده که گنبدی عرقچینی با آجرکاری زیبا دارد. این بنا علاوه بر سرداب، کاربری‌هایی چون رختشوی‌خانه داشته است. آنچه در کنار زیبایی تزئینات و معماری این بنا، نگاه‌ها را به سوی خود جلب می‌کند وجود پایه‌های سنگی در تمامی بنای کاروانسراست تا استحکام آن بیش از پیش تضمین شود. پشت اتاق‌ها و در چهارسوی کاروانسرا، راهرویی سراسری با طاق‌نماهایی عمیق به شکل طاق تویزه قرار دارد که در ۲ طرف، دارای سکوهایی به ارتفاع تقریبی یک متر از کف است که به منظور بارانداز از آن استفاده می‌شده و توسط
که به منظور بارانداز از آن استفاده می‌شده و توسط اتاق‌های میانجی به حیاط راه داشته است. اما سر در رفیع و با شکوه ورودی این بنای زیبا در ضلع غربی آن قرار دارد که دوطرف آن را دو طبقه ساخته و با طاق‌نماهای جناغی تزئین کرده‌اند. در کنار سازه‌ای زیبا که این بنا از آن بهره می‌برد ویژگی‌های دیگری برای آن می‌توان نام برد ازجمله حمام، آب انبار و باغ‌های آن که برای تأمین هزینه‌های نگهداری کاروانسرا وقف شده بود. همچنین وجود درگاه‌های ورودی حجره‌ها با ارتفاع کم که به منظور ایمن داشتن مسافران از سرما و گرمای کویری و
منظور ایمن داشتن مسافران از سرما و گرمای کویری و گردبادها و توفان‌های نفسگیر منطقه با ظرافت مثال زدنی طراحی شده است و ۱۶ طاق نما در قسمت بیرونی ضلع جنوبی برای داد و ستد بازرگانان و استقرار نعلبندان، پالاندوزان و فروشندگان ساز و برگ چهارپایان.
پلهای یک چشمه‌وهشت‌چشمه سرخده مربوط به دوره صفوی است و در شهرستان ساوه، روستای سرخ واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۱۱۸۴ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است. بنای پل در جنوب شهرستان ساوه و در کیلومتر ۱۳ جاده یل‌آباد به قزل قلعه (ساوه) احداث شده است. مصالح بکار رفته در آن، آجر و ملات ساروج بوده و در دوره صفویه احداث شده است. ساختمان پل دارای ۸ چشمه با طاق رومی است و ارتفاع آن از کف تا سطح رودخانه قره چای، حدود ۸ متر است. طول پل حدود ۷۰ متر و عرضی معادل ۴٫۵ الی ۵ متر دارد.
امامزاده یونس مربوط به اواخر قرن ۹ ه.ق است و در شهرستان ساوه، روستای مرق واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۱۱۸۳ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده‌است. ۱۲ چنار واقع در ورودی این امامزاده به زیبائیهای طبیعی این بارگاه افزوده‌است.
امامزاده سید هارون مربوط به سدهٔ ۷ ه‍.ق است و در شهرستان ساوه، ۱۲ کیلومتری جاده شوسه ساوه به باقرآباد واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۱۱۷۸ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
بند شاه عباسی مربوط به سدهٔ ۷ و ۱۱ ه‍.ق است و در ۲۵ کیلومتری جنوب ساوه واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۱۱۸۲ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده‌است. بند شاه عباس ساوه در فهرست آثار ملی به ثبت رسیده بود؛ اما در هنگام ساخت سد الغدیر ساوه به زیر آب رفته و در حال حاضر هیچ اثری از آن باقی نمانده‌است. یند دیگری با نام طاق شاه عباسی در نزدیکی شهر طبس وجود دارد.
بقعه اشموئیل پیغمبر مربوط به سدهٔ ۸ و ۱۰ ه‍.ق است و در شهرستان زرندیه، بخش مرکزی، روستای پیغمبر، اشموئیل واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۱۱۸۱ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده‌است.
تپه خاک (قلعه نجفقلی خان) مربوط به دوره ساسانیان می‌باشد که در میانه، خیابان شهید مطهری، محلهٔ قالا تنگه سی واقع شده است. این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۱۱۱۶ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است. این قلعه بزرگ خاکی، در جنوب شرقی میانه (جنب رودخانه شهر چایی) قرار گرفته‌است. در قسمت‌های شمالی و شمال شرقی آن بناهای مسکونی احداث شده‌است و سمت جنوبی و جنوب غربی آن را زمین‌های زراعی و باغات سرسبز احاطه نموده و ناحیه شمال غربی آن گورستان قدیمی (خان جان آباد) واقع شده است که امروزه کاملاً متروک است. این
واقع شده است که امروزه کاملاً متروک است. این تپه خاکی تا اواخر دوره قاجار، مورد استفاده بوده‌است. در بنای این قلعه، خشت‌های بزرگ به ابعاد ۴۰*۳۰ به کار رفته است. با گذشت زمان و تحت تأثیر عوامل طبیعی و حفاری‌ها و خاکبرداری‌های پراکنده، قسمت‌هایی از این بنا تخریب و از بین رفته‌است. این تپه خاکی در سال ۱۳۵۴ مورد بازدید کارشناسان وزارت فرهنگ و هنر قرار گرفته و به عنوان اثر باستانی ملی به ثبت رسیده‌است.
مدرسه علمیه سید قلیچ ایشان یک حوزه علمیه اهل سنت است که در سال ۱۲۲۱ ه‍.ق توسط سید قلیچ ایشان و با کمک مالی پادشاه عثمانی در روستای کریم ایشان در ۴۲ کیلومتری شمال شرق شهر کلاله ساخته شد. این مدرسه اولین حوزه علمیه ترکمن‌های ایران است و در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۱۱۲۴ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است. این مدرسه در شرقی‌ترین قسمت استان گلستان قرار گرفته و اکنون در شهرستان مراوه‌تپه واقع شده‌است.
مسجد جامع خوانسار مربوط به سدهٔ ۱۲ است و در خوانسار، ورودی شهر، قبرستان کهنه واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۱۱۲۱ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است. مسجد جامع خوانسار یکی از قدیمی‌ترین مساجد تاریخی ایران به‌شمار می‌رود. تاریخ بنای این مسجد براساس سنگ نوشته‌ای که بر سر در آن نصب شده سال ۱۱۰۱ ه‍. ق، را نشان می‌دهد که هم‌اکنون این بنای تاریخی به‌دلیل افزایش نم و رطوبت در معرض تهدید قرار گرفته است.
مسجد سنجیده مربوط به سدهٔ ۶ ه.ق است و در قزوین، محله راه‌ری واقع شده که در دوره سلجوقی بنا شده‌است، این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۱۱۱۸ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده‌است. این مسجد در حال حاضر فقط دارای فضای گنبد خانه‌ای به شکل مربع است. مسجد سنجیده در دو ضلع مشرف به گذر بوده و در هر ضلع دارای سه راه ارتباطی است. این مسجد دارای گنبدی به سبک سلجوقی، مناره کوتاه و تزیینات مقرنس در زیر گنبد است. این مسجد دارای سردابه ایست که شباهت‌های بسیار زیادی به معابد مهری ایران باستان دارد.
مقبره باباپیر یا شیخ اباعدنان قریشی مربوط به سدهٔ ۶ و ۷ ه‍.ق است او عالم دینی بوده که مذهب شیعه را وارد ایران کرده‌است و همسر شاه طهماسب دوم به علت ارادت بسیاری که به شیخ داشت دستور ساخت مقبره بابا پیر را داد. چند سال بعد گنبد مقبره ایشان که از طلا بود به سرقت رفت. این مقبره در خوانسار، خیابان سرچشمه، پ۲ واقع شده و در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۱۱۲۰ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده‌است. گمانه زنی دربارهٔ صاحب مقبره. صاحب این بقعه از پایه‌گذاران مذهب شیعه جعفری در اوایل قرن هفتم در در شهرهای اصفهان،
شیعه جعفری در اوایل قرن هفتم در در شهرهای اصفهان، بروجرود، لرستان، نهاوند و خوزستان می‌باشد. شیخ صفی‌الدین اردبیلی در سال ۶۷۸ برای کسب دانش به نزد صاحب این بقعه آمده‌است. غیر صاحب این بقعه شیخ اباعدنان قریشی و شش تن دیگر از عرفا در این بقعه دفن هستند. در سال ۱۲۵۵ دو نفر از فرزندان شیخ اباعدنان قریشی این بقعه را مرمت و بازسازی کردند. بر روی صندوق چوبی داخل بقعه به سال ۹۵۴ چنین قید شده‌است: چاکر و بنده ائمه دین شیعه پاک صدر دین حسین و در طرف دیگر نوشته شده مشایخ العظام الکرام (شیخ نظام الدین حیدر و شیخ شرف
العظام الکرام (شیخ نظام الدین حیدر و شیخ شرف الدین هدایت الله و شیخ فتوح الدین عبدالفتاح و شیخ کمال الدین عارف و شیخ اباعدنان و شیخ شمس الدین محمد و شیخ زین الدین علی و شیخ تاج الدین حسن خدام هذه البقه المتبرکه مشخصات بنا. آرامگاه اولیه تنها با سنگ بر روی چشمه‌ای به نام «چشمه پیر» بنا شده بود و بنای فعلی بقعه شیخ اباعدنان قریشی (مقبره باباپیر) در دوره صفویه بر روی آرامگاه قبلی به سبک مغولی یا سلجوقی احداث شد. یکی از اشخاص مدفون در بقعه شیخ اباعدنان قریشی (مقبره بابا پیر) «صدرالدین حسین» است که مرشد شیخ
(مقبره بابا پیر) «صدرالدین حسین» است که مرشد شیخ زاهد گیلانی و مراد شیخ صفی الدین اردبیلی نیای شاهان صفوی بوده‌است به همین دلیل شاهان صفوی برای این بقعه اهمیت خاصی قائل بودند و زیارتگاه رجال و شاهزادگان صفوی بود، از این رو به دستور مریم بیگم همسر شاه طهماسب صفوی در خوانسار مدرسه و حمام نیز ساخته شده‌است. بقعه شیخ اباعدنان قریشی (مقبره بابا پیر) دارای گنبد دو پوش دو متری، ۱۲ ترکی از نوع گنبدهای رک یا نوک تیز با مصالح لاشه سنگ و آجر است. (۱۲ ضلع نشانه‌ای از ۱۲ امام یا ۱۲ تَرک کلاه صفویه می‌باشد) می‌گویند؛
۱۲ امام یا ۱۲ تَرک کلاه صفویه می‌باشد) می‌گویند؛ پوشش گنبد مذکور از طلا بوده که در قرن ۱۳ در سالهای قحطی به سرقت رفته و درب قدیمی بقعه نیز که به صورت گره چینی بوده در سال ۱۳۵۷ به سرقت رفته‌است. مرمت بنا. در سال ۱۲۵۵ دو نفر از نوادگان بابا پیر به نام‌های شیخ علی و شیخ صادق به مرمت بقعه اقدام نمودند. در سال ۱۳۵۵ نیز مبلغ ۲۵۰ هزار ریال جهت مرمت بقعه شیخ اباعدنان قریشی (مقبره باباپیر) توسط نماینده وزارت فرهنگ و هنر وقت اختصاص که در نهایت در زمستان سال ۱۳۵۷ طی بازدید حسین علی منتظری، مرمت مجددی صورت گرفت. در
بازدید حسین علی منتظری، مرمت مجددی صورت گرفت. در سال ۱۳۶۷ قبل از بازدید هاشمی رفسنجانی اقدامات شایسته‌ای نیز توسط مرحوم فاضلی خوانساری در بقعه شیخ اباعدنان قریشی (مقبره باباپیر) انجام شد. در نهایت امر نیز در سال ۱۳۸۷ با اختصاص بودجه‌ای توسط سید علی خامنه ای مرمت لازم صورت پذیرفت. موقوفات. این بقعه موقوفات زیادی داشته از جمله ابراهیم شاه از سلسله گورکانی تمام باغستان سرچشمه (پارک سرچشمه فعلی خوانسار) را در سال ۸۹۲ بنام بابا پیر وقف نمود. البته وقف نامه موجود فعلی مربوط به سال ۱۳۱۱ ه‍.ق است که طی آن عایدات
فعلی مربوط به سال ۱۳۱۱ ه‍.ق است که طی آن عایدات موقوفات بقعه شیخ اباعدنان قریشی (مقبره بابا پیر) صرف مرمت مقبره و مایحتاج صادران، واردان، سفره درویشان و مجاوران مزار است.
کلیسای مارسرگیز مربوط به دوره ساسانیان است و در شهرستان اورمیه، روستای سیر واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۱۱۲۲ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده‌است. کلیسای مارسرگیز در ۳ کیلومتری جنوب غربی ارومیه در دامنه کوه «کوه سیر» و در روستایی به اسم کلیسا واقع گردیده‌است که در این روستا کردهای کرمانج و برادران مسیحی زندگی می کنند. باستان شناسان قدمت این کلیسا را از نظر سبک معماری متعلق به دوره ساسانی و قرن سوم میلادی می‌دانند.
بندانگشتی پل تمیجان مربوط به اوایل دوره صفوی است و در شهرستان رودسر، روستای تمیجان واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۱۱۲۵ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده‌است.
نقش‌برجسته بهرام دوم در گویم یا بهرام دوم در حال نیایش نقش‌برجسته‌ای مربوط به بهرام دوم می‌باشد که در شهرک گویم در ۳۰ کیلومتری غرب شیراز قرار دارد. این سنگ نگاره در تنگ قوام آباد در جنوب غربی این شهرک در ارتفاع هشت متری این نقش کشیده شده است. در سال ۱۹۲۶ میلادی هرتسفلد از وجود چنین نقشی آگاه گردید و در سال ۱۹۷۵ لویی واندنبرگ آن را مورد بررسی دقیق قرار داد. ارتفاع این نقش برجسته ۲متر و عرض آن ۱/۸۰ متر می‌باشد که در لوحه‌ای مستطیل شکل به تصویر کشیده شده است. در این تصویر فرمانروا با همان تاجی که در سایر نقش
در این تصویر فرمانروا با همان تاجی که در سایر نقش برجسته‌ها و سکه‌ها دیده می‌شود ترسیم شده و دست‌ها را به حالت نیایش و احترام یکی را بر کمر و دست دیگر را در بالا قرار داده است. متأسفانه این نقش در اثر مرور زمان و عوامل طبیعی و انسانی به شدت آسیب دیده و بسیاری از جزییات نقش محو و فرسوده گردیده است. این اثر در تاریخ ۱۳۵۴/۰۹/۱۰ به شماره ۹۳۷ در فهرست آثار ملی به ثبت رسیده و تحت حفاظت اداره کل میراث فرهنگی فارس قرار دارد. منابع. &lt;ref&gt;کتاب سنگ نگاره‌های ساسانی (صفحه ۵۲)، نویسندگان:شهره‌جوادی-فریدون
ساسانی (صفحه ۵۲)، نویسندگان:شهره‌جوادی-فریدون آورزمانی&lt;ref&gt;
" ایوان قدمگاه" بنایی مربوط به دوره هخامنشی (یا کمی بعد از دورهٔ هخامنشی) است در روستای چاشت خوار واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۱۲۱۹ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است. این بنا بر کوه سنگی کنده شده‌است و از دو ایوان سنگی تشکیل شده‌است. دو پلکان، ایوان اول را به ایوان بالاتر ارتباط می‌دهند. بر روی ایوان بالایی پنج حفرهٔ بزرگ کنده شده‌است. حفره‌های کروی‌ای هم دور تا دور بنا هستند. در جلوی بنا استخری بوده که توسط چشمه‌ای از سکوی پایینی بنا تغذیه می‌شده‌است. این بنا در ۱۸۸۱ میلادی توسط
بنا تغذیه می‌شده‌است. این بنا در ۱۸۸۱ میلادی توسط سروان H. L. Wells از ارتش بریتانیا کشف شد که پلان آن را منتشر کرد. بعدتر فرصت الدوله شیرازی و لویی واندنبرگ و بعد از آن‌ها ایرانشناسان دیگر آن را بررسی کرده‌اند پیشتر گمان می‌رفت قدمگاه یک بنای نیمه‌تمام و احتمالاً یک آرامگاه نیمه‌تمام باشد، به‌خصوص به دلیل شباهت ساختار کلی آن به دو قبر دیگر که در نزدیکی تخت جمشید است. بررسی‌های جدیدتر نشان داده که قدمگاه یک بنای کامل شده بوده‌ است. اما برای کاربری آن فرضیه‌های مختلفی مطرح است. جدیدترین تحقیق انجام شده توسط
مختلفی مطرح است. جدیدترین تحقیق انجام شده توسط Jean-Claude Bessac (در سال ۲۰۰۷) فرضیه کاربری به عنوان آرامگاه یا استودان (محل نگهداری استخوان‌ها) را مردود دانسته و یک کاربری مذهبی مرتبط با عنصر آب (که نزد ایرانیان مقدس بوده) می‌داند. روی پنج حفرهٔ دیوار پشتی احتمالاً تخته‌سنگ‌هایی بوده‌ است، شاید به عنوان سنگ‌نبشته یا نقش‌برجسته‌هایی با اهداف تزیینی. تحقیقی در سال ۱۳۹۳ نیز این را تأیید و بنا را مرتبط با میترا (مهر) و الههٔ آب آناهیتا می‌داند. در صد متری غرب این اثر گورستانی قرار دارد که در آن از قبرهای پیش
این اثر گورستانی قرار دارد که در آن از قبرهای پیش از اسلام تا دوره قاجار دیده می‌شود
تپه مادآبادی مربوط به دوران پیش از تاریخ ایران باستان است و در شهرستان مرودشت، روستای کوشک واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۱۲۵۶ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است. این اثر برای اجرای پروژه آپارتمان سازی به طور کامل تخریب گردیده است.
خانه میثمی مربوط به دوره قاجار است و در اصفهان، خیابان مسجد حکیم، کوچه پشت مسجد حکیم واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۱۱۴۶ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده‌است.
خانه سرهنگ وثیق مربوط به دوره قاجار است و در اصفهان، میدان کهنه، خیابان هارونیه، کوچه حمام مشیر واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۱۲۵۱ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده‌است. منابع. پارسا افضلی
خانه ناظری ها مربوط به سدهٔ ۱۳ ه‍.ق است و در اصفهان، خیابان هاتف، کوچه نمکی واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۱۱۶۳ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده‌است.
ساختمان و باغ منشی باشی یکی از ساختمان های ارزشمند میراثی و تاریخی مربوط به اواخر دوره قاجار است که در شیراز، خیابان فردوسی واقع شده است. این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۱۲۲۱ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است. هم‌اکنون محل گرد همایی انجمن تمبر فارس میباشد. از ويژگی های اصلي باغ و عمارت سه طبقه داخل آن می توان به منبت كاری های بسيارظريف درها و نقاشی های رنگ و روغن برروی تيرک های سقف اشاره كرد.
قلعه دختر بنایی ساسانی بوده که در مجاورت امامزاده شاه جمال شهر قم قرار داشته است. این اثر در تاریخ با شماره ثبت ۱۲۸۲ به عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسید اما در سال 1386 به بهانه ایجاد راه کاملا تخریب شد.
رباط ماهی مربوط به اواخردوره غزنویانان است و در شهرستان مشهد، بخس رضویه، ۳ کیلومتری شمال پاسگاه اسماعیل‌آباد واقع شده است. این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۱۲۲۳ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده و حدود ۹۷۰ سال قدمت دارد. رباط ماهی در ۶ کیلومتری شرق مشهد قرار دارد. این بنا متعلق به دوره غزنوی – سلجوقی است، سازنده این بنا ابوالحسن محمد بن حسن ماه مردی نیکوکار از سران سامانیان است که ابن حوقل از او یاد کرده است. همچنین این رباط که در نزدیکی روستای چاهه است همان رباط است که دختر فردوسی صله پدرش را صرف
است همان رباط است که دختر فردوسی صله پدرش را صرف تعمیر رباط و پلی بر کشف رود کرد - هم‌اکنون خرابه‌های ان در کنار جاده مشهد -سرخس در مسیر توس به سرخس و در کنار کشف رود دیده می‌شود. در میان عوام معروف است که این رباط را همشیره گوهرشاد، آغابیگم که معروف به ماهی بوده‌است ساخته و به اسم او نسبت یافته‌است است.
تپه نورآباد (بیوک تپه) و (جم) مربوط به دوره ساسانیان - دوران‌های تاریخی پس از اسلام است و در شهرستان خدابنده، روستای نورآباد واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۱۰۴۷ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
حمام چهار فصل از آثار تاریخی شهر اراک و مربوط به اواخر دوره قاجار است. این بنا توسط حاج محمدابراهیم خوانساری (زاده ۱۲۳۲- درگذشت ۱۲۹۷) در زمان احمد شاه قاجار بنا نهاده شده‌است. این حمام در خیابان شهید دکتر بهشتی واقع شده و در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۱۳۳۹ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده‌است. وجود نقاشی‌ها و نگاره‌هایی از چهار فصل سال که در چهار گوشه این حمام وجود دارد، علت نامگذاری این حمام بوده‌است. این حمام تنها حمام کشور است که در آن قسمتی مجزا برای اقلیت‌های مذهبی وجود دارد. علت ساخت این قسمت توسط
اقلیت‌های مذهبی وجود دارد. علت ساخت این قسمت توسط بانی بنا، دیدن شست‌وشوی کودکی کوچک توسط مادری یهودی در فصل زمستان بوده‌است. وی وقتی علت را جویا شد دریافت که یهودیان حق استفاده از حمام عمومی را ندارند، بنابراین تصمیم به ساخت حمامی برای اقلیت‌ها در مجاورت حمام عمومی شهر گرفت. انگیزه و تاریخچه ساخت. در دوره ۵۰ ساله حکومت ناصری که ایران به آرامشی نسبی دست یافته بود و امنیت نسبی در قلمروهای مختلف این سرزمین وجود داشت، این امر باعث شد که ۸۵ خانواده یهودی از سنجان و روستاهای اطراف به سلطان‌آباد (اراک) مهاجرت
و روستاهای اطراف به سلطان‌آباد (اراک) مهاجرت کنند و در شمال شرقی گذر سپهداری و در ضلع شرقی خیابان محسنی، محله‌ای احداث نموده و سکنی گزینند و به تجارت و فروش پارچه پرداختند. این گروه از تأسیسات و امکانات شهری نظیر گورستان، مدرسه و … برخوردار بودند اما حمامی در اختیار آن‌ها قرار نداشت. نمایندگانی از این اقلیت یه حاج محمدابراهیم خوانساری رجوع کرده و به وی خاطرنشان کردند که اقلیت‌های صاحب کتاب که در بلاد مسلمین ساکن هستند، تحت حمایت آنان و حکومت اسلامی قرار دارند و حاکم شرع متعهد به حفظ جان، مال و ناموس
دارند و حاکم شرع متعهد به حفظ جان، مال و ناموس آنهاست. پس حاج محمد ابراهیم خوانساری دستور داد در مقابل قلعه شخصی وی، حمامی بسازند که پیروان همه ادیان ابراهیم بتوانند از آن استفاده کنند. این بنا در خلال سال‌های ۱۲۹۲ تا ۱۲۹۴ و طی حدود ۳۸ ماه احداث شد. این بنا در سال ۱۳۷۳ به موزه تبدیل شد و در اوایل دهه ۱۳۸۰ نیز مورد مرمت قرار گرفت. معماری. ساختمان این حمام به لحاظ معماری بسیار منحصر بوده و بیشتر از هزار و ششصد متر مربع مساحت داشته و به عنوان بزرگترین حمام ایران شناخته می‌شود. این بنا از بخش‌های راهروی ورودی،
شناخته می‌شود. این بنا از بخش‌های راهروی ورودی، سر بینه مردانه و زنانه، گرمخانه خصوصی و عمومی، هشتی بین گرمخانه، خزینه و آب‌انبار تشکیل شده‌است. سطح کف معماری این بنا نزدیک به سه متر پایین‌تر از کف خیابان بوده، از این رو آب کهریز براحتی و با اتلاف کمتری از حرارت به خزینه انتقال می‌یافته‌است. سربینه زنانه از زیباترین قسمت‌های این بنا می‌باشد که دارای گنبدی یکپارچه و بدون ستون است. بخش حمام زنانه و بخش اقلیت‌های مذهبی دارای یک سربینه زنانه بوده که گرمخانه آن دارای دو بخش خصوصی و عمومی است. سقف تمامی بخش‌های
دارای دو بخش خصوصی و عمومی است. سقف تمامی بخش‌های حمام دارای سقف به طرح «گنبد طاقی» است که توسط آجر، ملات گچ و آهک ساخته شده‌است. کف حمام نیز با سنگ‌های سیاه، ملات آهک و ساروج کف‌سازی شده‌است. حوضی صلیبی شکل در کف سربینه قرار گرفته که با سنگ سیاه ساخته شده و به منظور پاشویی افرادی که از حمام گرم بیرون می‌آیند مورد استفاده قرار می‌گرفته‌است. سربینه دارای چهار سکو است که هر کدام از آن‌ها از یک طرف به گرمخانه و از طرف دیگر و با پله‌هایی قوس‌دار به خیابان می‌رسند. یک ورقه مسی به صورت یکپارچه کف خزینه اصلی آب
یک ورقه مسی به صورت یکپارچه کف خزینه اصلی آب گرم را فرا گرفته و در زیر آن نیز گلخن حمام واقع شده‌است. گلخن با هیزم و بوته‌های «وَرَک» سوزانده می‌شده و آب گرم و سرد با توجه به قانون ظروف مرتبطه به وسیله تنبوشههای سفالی به تمام نقاط حمام می‌رسید. قرار گرفتن مخزن‌های بزرگ ذخیرهٔ آب، گلخن و انبارهای سوخت در وسط این بنا باعث شده که همه گرمابه‌ها براحتی امکان استفاده را داشته باشند. طراحی داخلی. کاشی هفت رنگی، کاشی معرق و کاشی معقلی از مهمترین تزیینهای بکار گرفته شده در حمام است. این طرحها که بسیار هنرمندانه
شده در حمام است. این طرحها که بسیار هنرمندانه کاشی کاری و اجرا شده‌اند دارای نقشهای بسیار زیبای انسان، حیوان و گیاه هان مختلف است. موضوع‌ها و طرحهای به کار گرفته شده در کاشی‌های حمام شامل انواع گل و بوته، پیچک‌ها، درختان انگور، سرو و صنوبر به همراه مناظری از رودخانه‌ها، چشمه‌ها، گیاهان وحشی و پرندگانی بر روی شاخه‌های آن، مبارزه شیر با اژدهای چند سر، مبارزه شیر و گاو و همچنین طرحهایی از افراد نظامی با پوشش دوره قاجار است. رنگهای به کار رفته در کاشی‌ها بیشتر زرد، لاجوردی، فیروزه‌ای، سفید، سبز، خاکستری، قرمز
زرد، لاجوردی، فیروزه‌ای، سفید، سبز، خاکستری، قرمز و نارنجی است. کارکرد در گذشته و حال. عمومی. در حال حاضر اشیایی باستانی متفاوتی از دوران پیش از اسلام و پس از اسلام همانند: سکه‌های دوره‌های مختلف تاریخی، عقدنامه‌های دوره قاجار، کتاب‌ها و نسخه‌های خطی، ظروف مسی و قلمزنی، خمره‌های سفالی، لوازم ریسندگی، اسباب قدیمی حمام، ده‌ها پیکره مربوط به مردم شناسی در این حمام نگهداری می‌شود. اشیای بدست آمده کاوشهای منطقه باستانی ذلف آباد فراهان از آن جمله است. علاوه بر این اسکلت انسان ۷۵۰۰ ساله‌ای که از تپهٔ سرسختی شازند
اسکلت انسان ۷۵۰۰ ساله‌ای که از تپهٔ سرسختی شازند به‌دست آمده‌است در این موزه نگهداری می‌شود. بازدید از این حمام که در سالهای اخیر به گنجینه تبدیل شده‌است، برای همگان آزاد می‌باشد.
مسجد جامع شیخ‌الملوک یا مسجد جامع ملایر مربوط به سدهٔ ۱۳ ه.ق است و در ملایر، جنب بازار کفاش‌ها واقع شده است. این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۱۲۸۶ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
آرامگاه شیخ عبدالسلام مربوط به سدهٔ ۸ ه.ق است و در شهرستان کرمان، روستای لنگر واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۱۳۱۴ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده‌است. این آرامگاه در دو کیلومتری غرب شهر ماهان، در خارج از روستای لنگر، میان مزارع جو و گندم واقع شده است. ساختمان بقعه، بنایی بسیار باشکوه و مجلّل می‌باشد. بقعه، شامل ایوان، گنبد، صحن، صفّه و مقبره زیبا است. معماری. اصل بنا به صورت مربّع و آن چه که باقی مانده شامل دو اتاق تو در توست. ایوان بقعه در مغرب قرار دارد که خود شامل سردری مقرنس‌کاری
در مغرب قرار دارد که خود شامل سردری مقرنس‌کاری زیبایی است. پس از عبور از ایوان، مرقدی بر روی سکویی به طول سه و عرض دو متر قرار گرفته که در قسمت بالایی آن کتیبه‌هایی از آیات قرآنی دارد. بر بالای این سکو، سنگ قبری به طول 20/2 و عرض 50 سانتی‌متر تعبیه نموده اند که دارای گچ‌بری های ظریف و حجّاری‌های فوق العاده‌ای از آیه های قرآن (آیة الکرسی) دارد. در آخر یکی از کتیبه ها پس از جمله سبحان اللَّه و الحمد للَّه و لا اله الا اللَّه و اللَّه اکبر نوشته شده: «تعمیر شد مرقد آقا شیخ عبدالسّلام قطب الدّین فی سنة 733 هـ
مرقد آقا شیخ عبدالسّلام قطب الدّین فی سنة 733 هـ . ق.»مرقد دارای چهار صفّه کوتاه به ارتفاع سه متر است که چهار زاویة آن را مقرنس کاری های ظریفی انجام داده اند. در اتاق دوّم نیز صورت قبری وجود دارد. بر بالای بقعه گنبدی شلجمی به قطر پنج و ارتفاع هفت متر است که در انتهای ساقة آن کلمات اللَّه محمّد حسین به صورت بنایی تکرار و تزیین شده است. زمین زیارتگاه حدود دو هزار مترمربّع است. حیاطی مستطیل شکل که از داخل در هر ضلع دارای شش سکو که هر کدام از آنها دارای طاقی قوس دار (هلالی) است، قرار دارد. ارتفاع دیوار نزدیک