payamvha/North_RAG huggingface dataset:
مسجدجامع محبعلی بیگ، بنایی تاریخی مربوط به دوره افشاریه است که در شهرکیان واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۱۹۱۵ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است. بنای اولیه این مسجد قبل از دوره تیموری پایه‌گذاری شده‌است و در دوره افشاریه در سنه ۱۱۵۱ ه ق مورد بازسازی قرار گرفته‌است و متعاقب آن در سنه ۱۳۱۸ ه ق مورد باز سازی اساسی با مصالح آجر قرار گرفته‌است. این مسجد دارای دو شبستان بهاره و زمستانه است و رواق شرقی آن دارای شبستان ستوندار سنگی بوده و کاربندی‌های سقف و آجر کاری‌های آن از ویژگی‌های
و کاربندی‌های سقف و آجر کاری‌های آن از ویژگی‌های معماری این مسجد محسوب می‌شود. محب علی بیگ. محب علی بیگ،یکی از سرداران بزرگ نادرشاه افشار بوده است که به دستور نادرشاه ، شهرکیان را به عنوان مرکز حکومت چهارمحال انتخاب نمود و آثار تاریخی زیادی از خود در این منطقه به جای گذاشت که مهمترین آثار او ، مسجدجامع محب علی بیگ بوده است. وظیفه او تامین امنیت، نظم و گرفتن مالیات از مردم منطقه بوده است.
کاروانسرای صیدرضا (سیدرضا) مربوط به دوره صفوی است و در خرم‌آباد، میدان بزرگ، خیابان حافظ واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۱۹۲۳ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
پیشینه. مسجد شیخ علی اکبر مربوط به دوره قاجار است آدرس. در شاهرود، خیابان مزار، کوچه مسجد شیخ علی اکبر واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۱۹۱۸ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است. بانی مسجد. مسجد شیخ علی اکبر شاهرود به همت مرحوم شیخ علی اکبر مجتهد از روحانیان عالی رتبه شهر بنا شده است. این بنا با قدمت 170 ساله از زیباترین و کامل ترین مساجد شاهرود است. مساحت آن حدود 750 مترمربع و زیربنایش 500 مترمربع است که شامل گنبدخانه، شبستان، طلبه خانه و آب انبار است. قسمت طلبه خانه مسجد شیخ علی اکبر
و آب انبار است. قسمت طلبه خانه مسجد شیخ علی اکبر شاهرود که در ضلع غربی آن واقع شده دارای پوشش سقف و آجرکاری های بسیار زیبایی است. آب انبار این بنا که به لحاظ حجم دومین آب انبار شاهرود است با دو راه پله (راه شیر) از یک طرف به خیابان و از سمت دیگر به صحن حیاط مرتبط است.این مسجد دارای پنج محراب در شبستان های اصلی و تابستانه است که در فصول مختلف به تناسب وضعیت هوا از آنها استفاده شده است. این مسجد دارای دو ورودی یکی به سمت خیابان و دیگری به سمت کوچه است. پوشش سقف ورودی سمت کوچه (شرقی) از نوع قوس کلیل است که با
ورودی سمت کوچه (شرقی) از نوع قوس کلیل است که با فرم حصیری اجرا گردیده است.
مقبره پیرحیات ملقب به حیات الغیب و گنبد الیاس مربوط به سدهٔ ۶ ه‍.ق - دوره صفویه است و در شهرستان چگنی، روستای حیات الغیب واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۱۹۲۲ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده‌است.
مقبره زاهد شیر مربوط به سدهٔ ۷ و ۸ ه.ق است و در شهرستان خرم‌آباد، روستای زاهد شیر کمالوند واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۱۹۲۴ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده‌است. شناسنامه. مقبره زاهد شیر مربوط به سده ۷ و ۸ ه. ق در شهرستان خرم‌آباد، روستای زاهد شیر کمالوند واقع شده‌است. این اثر در تاریخ ۱۶ شهریور ۱۳۷۶ با شماره ثبت ۱۹۲۴ به عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده‌است. مشخصات فنی. برای این بنا می‌توان دو مرحله ساخت در نظر گرفت که شامل بنای قدیمی و الحاقی جدید است. بنای قدیمی در داخل و
قدیمی و الحاقی جدید است. بنای قدیمی در داخل و خارج به شکل هشت ضلعی ساخته شده‌است. در بدنه هر ضلع برجستگی‌هایی دیده می‌شود که به صورت نیم ستون‌های پشتیبان چسبیده به دیوار عمل می‌کنند. این نیم ستون‌ها به شکل یک در میان دیوارهای مجاور ضلع ورودی و دیوارهای دو طرف ضلع عقب را دربر گرفته‌اند. در ورودی در وسط ضلعی که به سوی شمال قرار گرفته تعبیه شده‌است. گنبد بنا که بالای اضلاع هشت‌گانه قرار گرفته به شکل یک مخروط کلاه درویشی اجرا شده و دارای هشت ترک است. ایوان یا قسمت الحاقی جدید به صورت مستطیل بوده و پوشش سقف آن
الحاقی جدید به صورت مستطیل بوده و پوشش سقف آن با مصالح امروزی مانند آجر و آهن ساخته شده‌است. بنای قدیمی نقشه هشت ضلعی دارد که طول هر ضلع بیرونی آن از قسمت ورودی و در جهت حرکت عقربه‌های ساعت ۲۴/۳، ۱۵/۳، ۲۱/۳، ۱۸/۳، ۱۰/۳، ۱۱/۳، ۲۶/۳ و ۲۱/۳ متر است. دیوارهای خارجی به علت تبعیت از زمین کمی اختلاف ارتفاع دارند. با این حال، مرتفع‌ترین قسمت حدود ۳۰/۳ متر از سطح زمین بلندتر است. ضخامت دیوارهای بنا به درستی قابل اندازه‌گیری نیست، اما از طول درگاهی در ورودی شاید بتوان قطر آن را در حدود ۱۱۴ سانتی‌متر تخمین زد. نیم
قطر آن را در حدود ۱۱۴ سانتی‌متر تخمین زد. نیم ستون‌های چسبیده به دیوار نیز حدود ۹۰ تا ۷۷ سانتی‌متر قطر دارند. ارتفاع بلندترین آن‌ها حدود ۲۴۰ سانتی‌متر است. گنبد بنا دارای هشت ترک است که طول هر ضلع آن در قاعده به اندازه اضلاع دیوارها بوده و ارتفاع اضلاع هشت‌گانه از کف بام تا نوک هرم به ۸ متر می‌رسد. به‌طور کلی ارتفاع بنا از بالاترین سطح تا کف زمین حدود ۱۱ متر است. بنای قدیمی از یک قسمت اتاق مقبره (گنبد خانه) تشکیل شده و بر اساس نقشه هشت ضلعی طراحی شده‌است. اضلاع درون بنا به ترتیب ۳۲/۲، ۰۳/۲، ۹۴/۱، ۴۸/۲،
اضلاع درون بنا به ترتیب ۳۲/۲، ۰۳/۲، ۹۴/۱، ۴۸/۲، ۹۸/۱، ۴۵/۲، ۰۳/۲، ۴۲/۲ متر است. مصالحی که برای ساخت بنا مورد استفاده قرار گرفته آجر، سنگ، گچ هستند و در ساخت قسمت الحاقی از مصالح امروزی استفاده شده‌است. ابعاد آجرهایی که در این بنا به کار برده شده‌اند، متفاوت است. به‌طور مثال: آجرهای به کار رفته در کف مقبره دارای ابعاد کوچکتری هستند که اندازه آن‌ها حدود ۴×۵/۱۹×۵/۱۹ سانتی‌متر است. همچنین آجرهایی که برای ایجاد قوس‌های طاق نماها به کار گرفته شده حدود ۵×۲۸×۲۸ سانتی‌متر است که ابعاد بزرگتری دارند. به نظر می‌رسد
است که ابعاد بزرگتری دارند. به نظر می‌رسد اندازه آجرها در پایین دیوارهای مقبره بزرگتر از رج‌های ردیف‌های بالاتر است علاوه بر آجرهای مذکور نمونه‌های با ابعاد ۵×۵/۲۲×۵/۲۲ و ۶×۵/۲۳×۵/۲۳ و ۵×۱۲×۵/۲۲ سانتی‌متر در دیواره‌های مقبره بکار رفته‌است. آجرها عموماً به رنگ زرد و قرمز هستند. نمای خارجی دیوارها از آجر ساخته شده، اگر چه پوشش داخلی گنبد از آجر ساخته شده اما عکس‌های قدیمی نشان می‌دهد که پوسته خارجی گنبد از سنگ‌های رود خانه‌ای با ملاط گچ بنا شده و سپس تمام سطوح آن با آجر فرش شده‌است. اکنون سطوح خارجی گنبد را
آن با آجر فرش شده‌است. اکنون سطوح خارجی گنبد را با پوسته‌ای از سیمان پوشانده‌اند. در قسمت پایین دیوارها یک رج آجر به صورت راسته و رگچین دور تا دور بنا را فرا گرفته‌است. در ورودی در وسط ضلعی که به سوی شمال قرار گرفته تعبیه شده‌است. این ورودی ارتفاع نسبتاً کوتاهی دارد و دو پله از سطح زمین پایین‌تر است. به این ترتیب، کف مقبره حدود ۶۱ سانتی‌متر پایین‌تر از سطح زمین‌های اطراف قرار گرفته و از طریق ۲ پله که بلندی هر یک حدود ۲۸ سانتی‌متر است می‌توان به درون مقبره راه یافت. به همین دلیل، ارتفاع بنا از داخل بلندتر
راه یافت. به همین دلیل، ارتفاع بنا از داخل بلندتر به نظر می‌رسد و دیوارها در نمای بیرونی به علت بالا آمدن و انباشت خاک کوتاه‌تر است. در چهار ضلع از دیواره‌های هشت‌گانه بنا، طاق نماهایی ایجاد شده که بلندی آن‌ها به یک اندازه است. این طاق نماها عبارتند از: ضلع شمالی که ورودی بنا در داخل آن تعبیه شده‌است. ضلع جنوبی که محراب در آ ن قرار دارد و در راستای ورودی واقع است. اضلاع شرق و غرب نیز دارای دو طاق نما به شکل دو طا قچه بزرگ تو گود ساخته شده و در مقابل هم قرار دارند. برای ایجاد گنبد یک حاشیه تزئینی را به صورت
دارند. برای ایجاد گنبد یک حاشیه تزئینی را به صورت پتگین «پتگین: زائده‌ای که با پیش کردن آجر در نمای داخلی و خارجی بنا به وجود می‌آید» با پیش دادن آجرها روی زمینه هشت ایجاد کرده‌اند. سپس در بالای اضلاع هشت‌گانه، قاب سازی‌های برجسته‌ای به وجود آورده که درون آن‌ها هشت طاق نمای زیبا با تزئینات آجری تعبیه شده‌است. طاق نماهای هشت‌گانه بر بالای بدنه هشت ضلعی بر پا شده و به داخل جمع می‌شوند به این ترتیب، طرح هشت ضلعی به روش گوشه‌سازی پتگین برای ساخت گنبد آماده شده‌است. هر چند دایره کامل برای ساقه گنبد ایجاد نشده
هر چند دایره کامل برای ساقه گنبد ایجاد نشده اما شکل هشت ضلعی تنگ‌تر گردیده و گوشه‌های آن تا حدودی با هشت یال شکل گرفته‌است. آجر چینی روی طاق نماها به صورت رگچین «نوعی چیدن رگه‌های آجر در گنبدسازی که آجرها موازی خط افق چیده می‌شود همه گنبدهای رک به صورت رگ چین ساخته می‌شود» به طرف نوک هرم امتداد یافته و گنبد مخروطی شکل را تشکیل داده است. نمای درونی بنا تمامی آجری بوده و توسط گچ در هیچ قسمت پوشیده نشده‌است. محراب بنا از لحاظ تزئینات ساده بوده و دارای سه قوس آجری متوالی بوده و مجموعاً داخل طاق نمای جنوبی قرار
متوالی بوده و مجموعاً داخل طاق نمای جنوبی قرار گرفته‌اند. درون بنا دارای طرح‌های آجر کاری زیبایی است. در ابتدای ورود به مقبره در بغل درگاه و کناره‌های قائم ورودی آجرها را به شکل کلاغ پر «آجری که یک گوشه آن به اندازه نصف کوچک آجر قطع شده است» بکار برده‌اند. در بالای اضلاع بنا و در حد فاصل طاق نماها یک حاشیه با آجرهای پیش کرده وجود دارد که درون آن با زنجیره‌های تزئینی به شکل ابزارهای خطی شکسته که پی در پی تکرار شده‌اند تزئین شده‌است. در بالای این قسمت ابزار گیلویی شکل و قاب‌های چهار گوش وجود دارد که با
گیلویی شکل و قاب‌های چهار گوش وجود دارد که با آجرهای برجسته قاب‌سازی شده‌اند. در داخل قاب‌ها طاق نماهای هشت‌گانه را با اشکال زیبایی آجرکاری تزئین کرده‌اند. چهار قوس از طاق نماها به شکل رف و فرورفته ساخته شده و چهار قوس نیز به صورت مسطح احداث شده‌اند تزئینات آجر کاری که درون طاق نماها و لچکی‌ها به کار رفته شامل طرح‌های تزئینی زیگزاک، خطوط جناغی در هم افتاده که با نگاره‌های راست خط و مکرر آجری ایجاد شده‌اند. همچنین از طرح‌های هندسی و و طرح‌هایی با نمادهای چلیپایی برای پر کردن فضای درون طاق نماها استفاده
چلیپایی برای پر کردن فضای درون طاق نماها استفاده شده‌است. به نظر می‌رسد، حاشیه درونی قوس‌های تو گرد با یک نوع خط بنائی که ممکن است ترکیبی از کلمات الله، محمد و علی را نشان دهد تزئین شده‌است. در بالاترین قسمت طاق نماها آجرهای پیشکرده که به صورت زوج بیرون زده‌اند در وسط هر ضلع جلب توجه می‌کنند. این آجرهای زوجی ممکن است محل اتکای داربست یا یک نوع تزئین باشد؛ بنابراین نمای درونی آرامگاه به ویژه در طاق نماهای فوقانی با استفاده از آجر کاری تزئینی نگاره‌های زیبایی را به وجود آورده‌اند. هم‌اکنون بر روی مرقد یک
را به وجود آورده‌اند. هم‌اکنون بر روی مرقد یک ضریح چوبی با طرح مشبک قرار گرفته که ابعاد آن حدود ۲۱۶× ۱۴۸×۲۲۲ سانتیمتر است. بر روی این ضریح چنین نوشته شده‌است: «۱۳۵۳ عمل عبدالعلی همدانی» قبری سیمانی در زیر ضریح به ابعاد ۹۸×۱۷۰ سانتی‌متر وجود دارد که فاقد هرگونه نوشته‌ای است. منبع‌شناسی. مقبره زاهدشیر فاقد کتیبه، سنگ قبر و شجره نامه است. با بررسی و مطالعه متون و مستندات مکتوب مشخص شد تنها متن تاریخی که اشاره به چنین شخصیتی دارد کتاب شرفنامه بدلیسی نوشته شرف‌خان بدلیسی (درگذشته ۹۴۵ قمری-۱۵۹۹ میلادی) یکی از
بدلیسی (درگذشته ۹۴۵ قمری-۱۵۹۹ میلادی) یکی از تاریخ‌نگاران برجسته ایرانی است. این کتاب تاریخ مفصل کردستان است که به زبان فارسی نوشته شده و از منابع اصلی تاریخی مربوط به اقوام کرد به‌شمار می‌آید. شرف‌خان بدلیسی، شرفنامه را در سال ۱۵۹۷ میلادی به پایان رساند. امیران حَکاری. حکاری قسمتی از ایالت وان از خاک ترکیه که مرکز آن اکنون شهر «جولامرک» است و از نواحی آن بوتان، شمذینان و محمودی است. ایالت وان در مشرق خاک ترکیه و غرب آذربایجان ایران و شمال کردستان عراق واقع شده که مرکز آن شهر وان در جنوب شرقی ترکیه نزدیک
شده که مرکز آن شهر وان در جنوب شرقی ترکیه نزدیک ساحل دریاچه وان است و اکنون در حدود ۱۴۰۰۰ تن سکنه دارد. منطقه حکاری امرا و سرداران نامی بسیاری در دامن خود پرورانده و سلسله فرمانروایان متعددی از قوم کرد در این خاک بیرق استقلال برافراشته یا در تقویت امارت و سلطنت همسایگان و هم نژادان خود کوشیده‌اند. از جمله خاندان «مشطوب» که خدمات ارزنده‌ای نسبت به سلاطین ایوبی انجام داده‌اند و دیگری خاندان «شنبو-شمو». دلیل این نام‌گذاری این است که اسدالدین حکاری در دوره آق قویونلوها توانست قلعه حکاری را که توسط دنبلی‌ها
قویونلوها توانست قلعه حکاری را که توسط دنبلی‌ها تصرف شده بود دوباره بازپس بگیرد و این فتح و پیروزی در روز شنبه انجام گرفت و این روز آنچنان در نزد اهالی آن سامان محبوبیت یافت که کلمه «شنبو» را به عنوان لقبی برای حاکمان آن امارت به کار بردند. امیر شریف خان بدلیسی در کتاب خود «شرفنامه» می‌نویسد که سرسلسله فرمانروایان و حکام شنبو از احفاد و نبیرگان خلفای بنی عباس بوده‌است لکن برخی دیگر این را نسب‌سازی مردم متملق برای انتساب این خاندان به سلاطین و خلفای مشهور توصیف می‌کند و این خاندان را از بومیان اصیل کردستان
می‌کند و این خاندان را از بومیان اصیل کردستان می‌دانند. بدلیسی اشاره دارد که «در مابین حاکمان کردستان به علو حسب و سمو نسب معروفند.» باری حکام شنبو از بومیان اصلی اکراد حکاری هستند که در میان سایر امرای کردستان عزت و مکنت بیشتری داشته‌اند. نخستین کسی که از این خاندان در کتب تواریخ از او یاد شده امیر عزالدین شیر است. توالی حاکمیت امیران حکاری به شرح ذیل است: ۱- امیر عزالدین شیر حکاری ۲- ملک محمد ۳- اسدالدین زرین دست ۴- عزالدین شیر دوم ۵- امیر زاهد بیگ ۶- ملک بیگ ۷- محمد بیگ ۸- زینل بیگ ۹- زکریا بیگ امیر
ملک بیگ ۷- محمد بیگ ۸- زینل بیگ ۹- زکریا بیگ امیر زاهد بیگ ابن عزالدین شیر حکاری. در کتاب شرف نامه در خصوص زاهد بیگ ابن عزالدین شیر چنین آمده‌است: «چون پدرش وفات کرد حاکم باستقلال گشته، ایام حکومتش قریب شصت سال امتداد یافت، و درین مدت در آن ولایت فرمان‌روایی و حکمرانی کرده، اطاعت شاه اسماعیل صفوی نمود و منظور نظر شاهان گشت، از عنایت بیغایت خسروانه منشور ایالت موروثی بدو ارزانی داشت و گاهی او را خطاب بلفظ عمی می‌کرده، و در مابین ایشان طریقه محبت و اتحاد و وظیفه اخلاص و اعتقاد بدرجه اعلی و مرتبه قصوی بوده،
اخلاص و اعتقاد بدرجه اعلی و مرتبه قصوی بوده، از وی دو پسر نیکو اختر ماند (ملک بیگ و سیدمحمد بیگ)، در آخر ایام حیات مملکت خود را به پسران قسمت کرده، بدارالقرار رحلت فرمود.» مطالعه تطبیقی احوالات زاهد بیگ ابن عزالدین شیر با زاهد شیر فرضیه سنخیت ایشان را تأیید می‌کند چرا که اولاً نام زاهد شیر به احتمال فراوان همان خلاصه شده نام طولانی «امیر زاهد بیگ ابن عزالدین شیر حکاری» است که یا در همان دوران به این لقب مشهور بوده یا در خلال قرون و اعصار مختلف مردمان جهت سهولت در تلفظ به اختصار «زاهد شیر» خوانده‌اند.
سهولت در تلفظ به اختصار «زاهد شیر» خوانده‌اند. ثانیاً دوران حاکمیت موصوف با دوران سلطنت شاه اسماعیل صفوی مطابقت دارد. ثالثاً نوع معماری مقبره نیز با دوران موصوف مطابقت دارد. درب ورودی مقبره. یکی دیگر از شواهد مهم دال بر تأیید فرضیه درب ورودی مقبره است. مقبره دارای یک درب چوبی با ارزش بوده که اکنون چوب درگاه آن بر جای مانده و مابقی وجود ندارد. در کتاب آثار باستانی و تاریخی لرستان نوشته حمید ایزدپناه مشخصات ذکر شده آن چنین است: درب ورودی آن به سوی شمال است و اندازه هر لنگه از درها ۵۵×۱۷۰ سانتیمتر و در بالای
اندازه هر لنگه از درها ۵۵×۱۷۰ سانتیمتر و در بالای هر درب جملاتی با خط نسخ کنده کاری شده‌است. روی چوب وسط این جمله نوشته شده‌است: «امر به عمل هذالباب شاوردی بیک بن محمد بیک» که با نام فرزند زاهد بیگ مطابقت داشته و احتمالاً به دستور او این مقبره (و یا حداقل درب ورودی آن) ساخته شده‌است.
امامزاده سلطان ابراهیم خرمی مربوط به دوره تیموریان است و در شهرستان خرم‌بید، خرمی ۲ کیلومتری جنوب غربی خارج از بافت شهری واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۱۹۳۳ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است. در سال ۱۳۹۱ تلاش‌های زیادی برای تخریب این بنا صورت گرفت اما شخصی به نام جابر حیدری فرد ان را از مرگ حتمی نجات داد. واکنون بنا در حال مرمت است منابع. 3. حیدری فرد. جابر، ۱۳۷۹. انجمن پژوهشگران شمال فارس. توصیف تاریخ شفاهی مبنی بر احتمال خانقاه بودن مجموعه سطلان ابراهیم
محوطه امامزاده عقیل یاسوکند مربوط به دوره سلجوقیان است و در حسن‌آباد یاسوکند، حاشیه جنوبی شهر واقع شده و این اثر در تاریخ ۱۲ مهر ۱۳۷۶ با شمارهٔ ثبت ۱۹۳۱ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است. این امامزاده در شهر حسن‌آباد یاسوکند، از توابع بیجار قرار دارد. بنای امامزاده عقیل یکی از قدیمی‌ترین آثار معماری کردستان در دوره اسلامی است و احتمالاً به دوره سلجوقی تعلق دارد. بنای این امامزاده در یک محوطه قدیمی وسیع قرار گرفته و آثار سفالینه‌های آن از دوره سلجوقی و ایلخانی به جای مانده است. این بنای مربعی
سلجوقی و ایلخانی به جای مانده است. این بنای مربعی شکل و با ابعاد فضای داخلی که آن ۶×۵/۶ متر است،در هر یک از اضلاع بنا، طاق نما و در گوشه‌ها فیلپاهایی به شکل دایره تعبیه شده است. از مشخصات بارز معماری این بنا آجرکاری با طرح‌ها و نوشته‌های مختلف است و عبارت” بسمله” آن خوانده شده است. در داخل ساختمان، تزیینات گچ بری جالب و کتیبه‌هایی به خط کوفی است. کتیبه‌ها حاوی آیات قرآنی و احتمالاً زمان ساخت بنا است. گنبد بنا تخریب شده است. نوع معماری و تزیینات به کار رفته در بنا، تاریخ احداث آن را به دوره سلجوقیان نسبت
در بنا، تاریخ احداث آن را به دوره سلجوقیان نسبت داده و تداوم استفاده از آن را در زمان ایلخانیان نشان می‌دهد.فرم کاربندی آجرها در این قسمت جالب توجّه است، بر روی تزئینات گچی و قرنیس‌ها می‌توان خطوطی را یافت که اشکال هندسی را نشان می‌دهند. آجرهای به کار رفته در این بنا چهارگوش و کوچک به ابعاد 15×10 سانتی‌متر می‌باشند که ضخامت آنها به 5 و به ارتفاع 75 سانتی‌متر می‌رسد و از کف این قسمت با سنگ تراش قرمز رنگ بدنه دیوارها را پوشانده است. در نعل درگاه ورودی به آستانه، از چوب استفاده شده و در اینجا هم یک پلّه عمودی
از چوب استفاده شده و در اینجا هم یک پلّه عمودی به داخل مقبره دارد. ساختمان امامزاده قابل مقایسه با امامزاده ” باکندی” و بقعه «پیر» در تاکستان است و به ویژه، از نظر نمادهای تزیینی با بقعه پیر در تاکستان شباهت بسیار دارد. این بنا را می‌توان در شمار مهم‌ترین بناهای دوره سلجوقی در ایران به حساب آورد امامزاده عقیل از فرزندان موسی کاظم است. بر این اساس محمّدعلی کوشا در کتاب سیمای بیجار گروس نسب این امامزاده را با هفت واسطه به امام هفتم منتهی می‌داند که از قرار ذیل است: امامزاده عقیل بن عبدالله بن احمد بن محمّد
است: امامزاده عقیل بن عبدالله بن احمد بن محمّد بن ابراهیم بن محمّد یمانی بن عبیدالله بن موسی کاظم پدرِ امامزاده عقیل به تصریح ابن طباطبای نسّابه از اعلام قرن پنجم هجری در شهر همدان می‌زیسته و اینک آرامگاه او در این شهر از زیارتگاه‌های مشهور است. او دارای پنج برادر به اسامی، ابواسحاق ابراهیم، ابوالحسین موسی، ابوالحسن علی، ابومحمد قاسم و هاشم است که عموهای امامزاده عقیل‌اند و در نهاوند صاحب گنبد و بارگاه می‌باشند تحقیق و گردآوری و نویسنده :علی سلیمی
مسجد جامع خواف مربوط به دوره تیموریان - دوره معاصر است که در سال ۸۰۰ قمری ساخته شده و در خواف، خیابان خواجه یار، کوچه مسجد جامع واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۱۹۲۷ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
مسجد جامع سنگان خواف مربوط به دوره خوارزمشاهی است و در شهرستان خواف، شهر سنگان، کوچه معروف به کوچه آب واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۱۹۲۶ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده‌است. مسجد جامع سنگان. مسجد جامع سنگان خواف مربوط به دوره خوارزمشاهی است و در شهرستان خواف، شهر سنگان، کوچه معروف به کوچه آب واقع شده و این اثر در تاریخ ۲۰ مهر ۱۳۷۶ با شمارهٔ ثبت ۱۹۲۶ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده‌است. مسجد جامع سنگان شامل حیاط ورودی: دو ایوان شرقی و غربی با پوشش سنتی محلی، ایوان ورودی و
شرقی و غربی با پوشش سنتی محلی، ایوان ورودی و کفش کن و گنبد خانه است. اجزاء گنبد و کتیبه با تمام ظرافت انجام شده و عناصر تزئینی متعددی در زمینه کتیبه وجود دارد که شباهت بسیاری به بعضی از گچ بری‌های ساسانی دارد و در ترکیب کلی به صورت غیر متارن به کاررفته است. به نظر می‌رسد که این گنبد با حجم گنبد خانه کوچکتر شباهت بسیار زیادی به گنبد بقعه مجموعه بناهای سنگ بست دارد و بعد از گنبد اخیر ساخته شده و معماری به شیوه خراسانی است، مربوط به اواخر عهد سلجوقیان است که بعداً بعلت زلزله و ریزش‌های جوی، به مرور زمان برخی
بعلت زلزله و ریزش‌های جوی، به مرور زمان برخی از قسمت‌های آن تخریب شده‌است. زیبایی بنا در آنجا ست که به شکل ذوذنقه بنیان گرفته‌است. به مرور زمان لایه‌های کاهگل مخصوص محلی (مقدار زیادی سنگ‌های خرد شده ریز و درشت در کاهگل محلی به صورت مخلوط به کار می‌رود ) بار بسیار زیادی روی گنبد به وجود آورده‌است که باعث رانده شدن قوس دبه بند تمام فیلگوش (فیلپوش )ها به داخل شده و در راس این قوس‌ها ضمن جلو آمدن ترک به وجود آمده‌است.پایان
کتیبه و غار تنگ براق مربوط به دوره ساسانیان است و در شهرستان اقلید، کیلومتری جنوب شرقی سده واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۱۹۲۹ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است. کتیبه شاپور یکم در تنگ براق در سال ۱۳۳۵ کتیبه‌ای دو زبانی به زبان پهلوی و زبان پارتی در تنگ براق، دهکدهٔ کوچکی در نزدیکی دژکرد در ۱۲۳ کیلومتری غرب آباده و در حدود صد کیلومتری شمال غربی حاجی‌آباد، کشف گردید. این کتیبه آسیب فراوان دیده است و موضوع آن همانند کتیبه شاپور یکم در حاجی‌آباد است که در آن در ابتدا شاپور یکم نام و
حاجی‌آباد است که در آن در ابتدا شاپور یکم نام و عنوان خود و پدر و جدش را ذکر می‌کند و سپس مضمون کتیبه می‌آید که دربارهٔ تیراندازی وی است. کتیبه با جمله‌ای دعایی پایان می‌گیرد. با این تفاوت که این کتیبه خلاصه‌تر است. آسیب. خبرگزاری کار ایران (ایلنا)، در پنجم مرداد ۱۳۹۳ گزارش داد که "چپاولگران به بهانه یافتن گنج، قسمت پایین یکی از این سنگ نبشته‌ها را منفجر کرده‌اند که خوشبختانه آسیبی به آن وارد نشد ". در ضمن این خبرگزاری ضمن انتشار عکسهای متعدد، اعلام نمود که اطراف این اثر، تبدیل به زباله‌دان شده است.
کلیسای آنجلی مربوط به دوره قاجار است و در همدان، خیابان طالقانی، داخل محوطه بیمارستان اکباتان واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۲۴۵۹ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده‌است. تاریخچه بنا. قبرستان ارامنه همدان در این منطقه از شهر بوده‌است. بیمارستان اکباتان در نزدیکی این کلیسا ساخته شد. بنیان‌گذار کلیسای آنجلی رابی اسحاق اورشان است. او پس از مرگ در حیاط کلیسا دفن شد. مشخصات سازه. کلیسای آنجلی از یک سالن تمام سنگی ساخته‌شده و دارای یک سقف شیروانی می‌باشد. کف کلیسا سنگ‌فرش و در آن چوبی است.
می‌باشد. کف کلیسا سنگ‌فرش و در آن چوبی است. پنجره‌ها چوبی مشبک هستند و در گذشته شیشه‌های آن‌ها رنگی بوده‌است. بهره‌برداری. این کلیسا در حال حاضر سالن اجتماعات پرسنل بیمارستان اکباتان است و به عنوان موزه یا نمایشگاه از آن استفاده نمی‌شود.
آب‌انبار سید صحرا مربوط به دوره قاجار است و در یزد، ضلع شمالی خیابان شهید مطهری، در مجاورت گورستان واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۲۴۶۷ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است. دارای دو سردر ورودی مجزا برای زرتشتیان و مسلمانان.
کاروانسرای سنگی انجیره مربوط به دوره ایلخانی - دوره ایلخانی است و در در بیابان انجیره در شهرستان اردکان استان یزد، مجاور راه قدیمی یزد، ساغند و طبس و به فاصله تقریبی ۵۰۰ متر از کاروانسرای آجری انجیره قرار گرفته‌است. این اثر، قدیمی‌ترین کاروانسرای ثبتی استان یزد است که قدمت آن مربوط به دوره ایلخانی است. کاروانسرای سنگی انجیره در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۲۴۴۹ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده‌است. ویژگی‌ها. کاروانسرای سنگی انجیره که در ساخت آن از سنگ و در بعضی قسمت‌های آن ازجمله پوشش هشتی ورودی از آجر
در بعضی قسمت‌های آن ازجمله پوشش هشتی ورودی از آجر استفاده شده، دارای پلان هشت‌ضلعی نامنظم است. مصالح به کار رفته در بنا اکثراً سنگ و در بعضی قسمت‌ها از جمله پوشش هشتی ورودی از آجر است. طراحی کاروانسرا در مقیاس با کاروانسراهای دیگر متفاوت و فضای داخلی به گونه‌ای دیگر مورد استفاده بوده‌است. اصطبل‌های کاروانسرا که در دو طرف آن قرارگرفته است هر کدام دارای دو ورودی است، یکی از ورودی‌ها به حیاط کاروانسرا و دیگری به هشتی ورودی راه دارد. در تمام اتاق‌ها فرورفتگی دو لابی شکل تاقچه و شومینه‌های قدیمی ایجاد شده‌است.
لابی شکل تاقچه و شومینه‌های قدیمی ایجاد شده‌است. کاروانسرای سنگی انجیره به شدت آسیب دیده‌است و با توجه به دور افتادن از مسیر جاده اصلی شدیداً در شرف انهدام است. به‌گونه‌ای که درصد کمی از سقف‌ها در قسمت ورودی برجا مانده‌است. ثبت در فهرست میراث جهانی. در ۲۶ شهریور ۱۴۰۲ در جریان چهل و پنجمین اجلاس کمیته میراث جهانی یونسکو در ریاض، کاروانسرای سنگی انجیره به‌همراه ۵۳ کاروانسرای تاریخی دیگر (جمعاً ۵۴ کاروانسرا در ۲۴ استان ایران) تحت عنوان کاروانسراهای ایرانی در فهرست میراث جهانی قرار گرفتند. این مجموعه جهانی به
میراث جهانی قرار گرفتند. این مجموعه جهانی به عنوان بیستمین و هفتمین اثر جهانی کشور ایران شناخته می‌شود.
خانه رئوفی مربوط به اواخر دوره قاجار است و در قزوین، خیابان شهداء، شمال مسجدجامع واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۲۴۶۰ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است. این خانه در سال ۱۲۲۲ شمسی در دوره ناصری ،توسط خاندان رئوفی که از تجار و بازاریان معتبر قزوین بودند، ساخته شده و سه نسل از این خاندان در آن زندگی کرده‌اند. این بنای تاریخی که بخش‌هایی از آن در اثر مرور زمان و تعریض معابر اطراف آن، از بین رفته، پس از تملک توسط میراث فرهنگی، این خانه به عنوان خانه صنایع دستی استان قزوین نام گرفته ، و در
خانه صنایع دستی استان قزوین نام گرفته ، و در سال ۱۴۰۱ با سرمایه‌گذاری و اقدامات مرمتی خانم سهیلا اسکندری در بخشهای مختلف فرهنگ و هنر مشغول به فعالیت میباشد. این خانه با داشتن فضاهایی همچون : _خانه خلاق _نگارخانه خانه _فروشگاه صنایع دستی _کارگاه های تولید صنایع دستی و آثار هنری _کارگاههای آموزشی _چاشت گاه(جهت پذیرایی از گردشگران)ً این عمارت همه روزه از ساعت ۹ صبح برای بازدید به روی گردشگران باز است همچنین میهمانخانه عمارت همه روزه آماده میزبانی از میهمانان خانه است.
یخدان مؤیدی بزرگترین یخچال خشتی ایران و جهان است. این بنا در اواخر دوره صفویه بنا شده و نام «مؤیدی» از آن نظر است که قنات مشهور به قنات مؤیدی آب آن را تأمین می‌نموده‌است. این یخدان در خیابان ابوحامد واقع شده و در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۲۴۳۷ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده‌است. کاربری یخدان در گذشته نگهداری یخ و برخی از مواد غذایی برای ایام تابستان مردم شهر بوده‌است. معماری. نوک این بنا مخروطی شکل به گونه‌ای ساخته شده‌است که حداقل میزان تابش آفتاب را جذب کند و در اطراف این مخروط دیوارهای بلندی احداث
جذب کند و در اطراف این مخروط دیوارهای بلندی احداث شده‌است که با وزش باد و استفاده از سایه ایجادشده، دمای هوا را به صورت محسوس کاهش می‌داد. عناصر تشکیل‌دهنده یخدان عبارتند از مخزن، حصار، استخر و چاله یخ. پلان مخزن دایره‌شکل است که گنبدی روی آن احداث کرده‌اند. حصار آن نسبتاً بلند و ۲۰ متر ارتفاع دارد. مصالح بنا خشت خام و ملات گل است. پله‌های یخدان نیز برای دسترسی و نگهداری مطلوب و تعمیر خشت‌ها بنا نهاده شده بود و در حقیقت هر سال یک لایه جدید خشت و گل روی گنبد می‌کشیدند. اتاقک‌های اطراف این بنا به گونه احداث
می‌کشیدند. اتاقک‌های اطراف این بنا به گونه احداث شده‌است که در تابستان خنک و در زمستان گرم هستند. نحوه ساخت یخ. در پشت دیوارهای بلند و قطور آن سطوحی صاف تعبیه می‌کردند که در شب‌های زمستان به‌طور یکنواخت روی آن آب قرار می‌گرفت و در سرمای شدید زمستان یخ می‌بست وظیفه دیوار بلند این بود که در طول روز از تابش آفتاب بر روی آب‌های منجمد شده قبلی جلوگیری کند در صورتی که در شرق و غرب کمی آفتاب بر روی سطوح یخ‌گیری می‌تابید آن وقت در این نقاط هم دیوارهای جانبی بنا می‌کردند. مقدار آبی که هر شب روی توده‌های منجمد از