payamvha/North_RAG huggingface dataset:
آرایه‌های لفظی و معنوی چندانی نبود و به نثر مرسل نوشته شده‌بود. مشخص نیست که نسخه وراوینی تا چه حد بر اساس متن اصلی یا مستقل از متن اصلی کتاب مرزبان بن رستم بوده است. وراوینی در مقدمه‌اش می‌گوید که نسخهٔ خطی مورد مطالعهٔ او به «زبان طبرستان» آن دوره بوده است و او مطالب را شایسته ارائه به فارسی نو می‌داند. درون‌مایه‌ها. "مرزبان‌نامه" به نثر بوده است و حاوی انواع داستان‌های کوتاهی بود که به عنوان نمونه‌های اخلاقی به کار رفته‌اند و به واسطهٔ یک داستان اصلی و چند داستان فرعی به هم پیوند می‌خورند. در دو نسخهٔ
چند داستان فرعی به هم پیوند می‌خورند. در دو نسخهٔ فارسی این کتاب، با آیات و عبارات فراوان عربی و به قلمی پیچیده نوشته شده‌اند. به‌طور کلی "مرزبان نامه" شبیه به دیگر آثار رایج سده‌های میانه است، به گونه‌ای که سنت‌های ادبی مختلف ایرانی-اسلامی را در بر می‌گیرد. لحن دینی از همان فصل اول که پایه اصلی کتاب است، مورد استفاده قرار می‌گیرد و با این حال، اثر به‌طور قابل توجهی حاوی عناصر و ارجاعات مختلف پیش از اسلام است که به نوبهٔ خود مضامین تعلیمی مختلفی از حکمت، نصیحت و سیاست‌نامه را در هم می‌آمیزد و با این امر،
و سیاست‌نامه را در هم می‌آمیزد و با این امر، در تلاش است درستی اخلاقی، پندهای حکیمانه و بالاتر از همه حفظ آرمان شاهنشاهی ایران را مورد بیان قرار دهد. روبن لوی در مقدمهٔ کتاب می‌گوید این داستان‌های ایرانی آموزه‌های اخلاقی را همراه با خرد عملی زیرکانه‌ای ارائه می‌دهند، که اغلب سرگرم‌کننده است تا برای مخاطبی که باید با معیارهای نوین روزگار خود می‌زید، خوشایند باشد و پیچیده به نظر نرسد. "مرزبان‌نامه" اثری سنت‌گرا است و توجه به آداب و رسوم گذشتگان برای آن حائز اهمیت است. در این کتاب اخلاق، پرهیزگاری، قناعت و
اهمیت است. در این کتاب اخلاق، پرهیزگاری، قناعت و وارستگی مورد توجه هستند و از این نظر با "قابوس‌نامه" تفاوت بسیاری دارد. مرزبان در کتابش، شدیداً تحت تأثیر سنت فکری ایرانیان دربارهٔ فرهٔ ایزدی است و پادشاه را دارای تأیید و توفیق الهی می‌داند. او گاه شاه را به آفتابی رخشنده و گاه به مادری مهربان تشبیه می‌کند. مؤلف "مرزبان‌نامه" برخلاف دیگر سیاست‌نامه‌های معاصر، از قشر نخبگان غیر حکومتی است و توصیه‌هایی از چنین دیدگاهی به شاه، درباریان و نخبگان حکومتی و غیر حکومتی ارائه کرده است. "مرزبان‌نامه" یک اثر
و غیر حکومتی ارائه کرده است. "مرزبان‌نامه" یک اثر ادبی-سیاسی است که در قالب حکایات گوناگون، موضوعات اجتماعی، سیاسی و اخلاقی را نقد و ارزیابی می‌کند. این کتاب برای یک حکومت محلی کوچک دستورالعملی ارائه می‌کند که در میان کشمکش رقیبان متعدد چگونه خود را از گرفتاری برهاند؛ از این حیث با اثری همچون "سیاست‌نامه" اثر خواجه نظام‌الملک که در زمان اوج قدرت سلجوقیان نوشته شد و با دیدی کلان می‌نگرد، متفاوت است و چه بسا ریشهٔ اختلاف نظر نویسندگان دو اثر به این مسئله مربوط باشد. از مهم‌ترین اصولی که در "مرزبان‌نامه"
مربوط باشد. از مهم‌ترین اصولی که در "مرزبان‌نامه" فرمانروا بدان توصیه شده، عدالت و انصاف، رفتار صحیح با زیردستان، رعایا، دوستان و دشمنان، اخلاق نیک، مجازات مجرم، دوری از دوستان دروغین و شایسته‌سالاری است. برخی ویژگی‌های لیبرالیسم و آزادی‌خواهی نیز در حکایت‌های "مرزبان‌نامه" به چشم می‌خورند و مؤلف از زبان حیوانات و به صورت استعاری، در این کتاب به فرمانروایان اصول آزادی را گوشزد می‌کند. شباهت به آثار پیش از اسلام. مهدی رضایی این احتمال را در نظر می‌گیرد که کتاب "مرزبان‌نامه" بر اساس اندرزنامه‌های پهلوی نوشته
"مرزبان‌نامه" بر اساس اندرزنامه‌های پهلوی نوشته شده‌باشد که در زمان خسرو انوشیروان و به تقلید از "کلیله و دمنه" نوشته شدند و حتی محتمل می‌داند که این کتاب در ابتدا ترجمه‌ای از زبان فارسی میانه بوده‌باشد. او در گواه سخنش، استدلال می‌کند که شخصیت خسرو در هشت داستان کتاب حضور دارد ولی از شاهان بعدی ساسانی در آن نامی نیست و همچنین در جایی از نسخهٔ "روضةالعقول" کاربرد خاصی از فعل مضارع برای نقل‌قول از خسرو آورده شده است. اما عزتی‌پرور با نقل نظر احمد تفضلی دربارهٔ شباهت باب چهارم "مرزبان‌نامه" به رسالهٔ
دربارهٔ شباهت باب چهارم "مرزبان‌نامه" به رسالهٔ "ماتیکان یوشت فریان"، می‌گوید مؤلف "مرزبان‌نامه" در تدوین اثرش از رسالهٔ پهلوی استفاده کرده ولی آن مستقیماً مأخذ حکایت نیست. در میان حکایت‌های "مرزبان‌نامه"، هیچ‌یک مرتبط با وقایع پس از اسلام نیستند و نام‌های خاصی که در کتاب دیده می‌شوند و شخصیت‌های تاریخی آن، ایرانی و بعضاً یونانی هستند و هیچ اسم عربی در آن نیست. همچنین نام تمام موقعیت‌های جغرافیایی نامبرده در هر دو نسخهٔ فارسی "مرزبان‌نامه" متعلق به ایران پیش از اسلام است و اسامی قلمرو اسلام در آن دیده
پیش از اسلام است و اسامی قلمرو اسلام در آن دیده نمی‌شود. در "روضةالعقول" حکمت‌ها و گفتاوردهای بسیاری از بزرگان و موبدان پارس نقل شده است. از مضامین دین مزدیسنا هم در این کتاب بهره برده شده است. جلیلی، فرضی و پوردرگاهی، از دانشگاه آزاد تبریز، دَه ویژگی اساطیری دربارهٔ درخت – از قبیل درخت کیهانی، اشراق، شفادهی و درمان‌بخشی، ارتباط درخت با پریان، ارتباط با مار، نقش درخت در تعیین سرنوشت، پناهگاه بودن درخت، ارتباط درخت با نسب‌شناسی، پرستش درخت و سخنگویی درخت – را برشمرده و کاربرد گستردهٔ این مفاهیم اساطیری در
را برشمرده و کاربرد گستردهٔ این مفاهیم اساطیری در "مرزبان‌نامه" را شاهدی می‌دانند که نشان می‌دهد این اثر از عهد ساسانیان و یحتمل دورهٔ انوشیروان ساسانی، بازمانده باشد. تحلیل باب چهارم: «دیو گاوپای و دانای دینی». حکایت «دیوِ گاوپای و دانای دینی» مشهورترین و بحث‌برانگیزترین داستان در کتاب "مرزبان‌نامه" است. این حکایت که تمام باب چهارم کتاب را شامل می‌شود و داستانی بلند است، دارای بُن‌مایه و رنگ و بوی اساطیری و اشاره‌هایی به باورهای عامیانه است. نویسندگان و پژوهشگران دربارهٔ این داستان نظرات گوناگونی ارائه
پژوهشگران دربارهٔ این داستان نظرات گوناگونی ارائه کرده‌اند. محمد معین این داستان را برگرفته از رسالهٔ "ماتیکان یوشت فریان و اَخت" می‌دانست و کتابی به نام "یوشت فریان و مرزبان‌نامه" (۱۳۲۴) را به این موضوع اختصاص داد. او شباهت‌های دو داستان و جزئیاتشان را مقایسه کرده است: هر دو حکایت مبتنی بر مناظره است. در هر دو، مناظره‌ای میان یک دیو و یک آدمی در جریان است. دیو در هر دو روایت پیشوای دیوان معرفی شده. آدمی نیز فردی دین‌دار و پرهیزگار معرفی می‌شود. در هر دو داستان دیوان با لشکریان خود، آمادهٔ نبرد هستند. هر
دیوان با لشکریان خود، آمادهٔ نبرد هستند. هر دو حکایت دیو را زیرک ولی مرد دین‌دار را آگاه‌تر از او جلوه می‌دهد. در هر دو داستان دیو از پاسخ‌های مرد دین‌دار در مناظره متعجب می‌شود و نهایتاً هر دو حکایت با شکست دیوان از آدمی پایان می‌پذیرد. سیروس شمیسا ضمن مخالفت با مقایسهٔ محمد معین، منشأ داستان دیو گاوپای را در شکست مردمان بومی مازندران و گیلان باستان از آریایی‌ها و پذیرش آیین زرتشتی توسط بومیان این منطقه می‌جوید. شمیسا معتقدست در این حکایت، شکست نظامی بنا به طرح‌های اساطیری، بدل به شکستی معنوی شده است و
به طرح‌های اساطیری، بدل به شکستی معنوی شده است و این داستان سینه به سینه نقل شده تا به مرزبان بن رستم رسیده است. احمد تفضلی معتقدست این داستان عیناً از "یوشت فریان" اخذ نشده است ولی نویسندهٔ "مرزبان‌نامه" از این داستان تأثیر پذیرفته است. رزمجو و خلیلی معتقدند این چون در این داستان اساطیری زمان، مکان و شخصیت‌ها در هاله‌ای از ابهام هستند، می‌توان برداشت‌های مختلفی از آن داشت و به‌طور نمونه مرد دینی را با هوشنگ یا زرتشت نیز قابل قابل قیاس دانست، ولی با توجه به این که داستان دیو گاوپای در شهر بابـِل می‌گذرد،
این که داستان دیو گاوپای در شهر بابـِل می‌گذرد، آن را با داستان سلیمان نزدیک‌تر دانستند. محسن فرزانه نخستین بار در سال ۱۳۶۶ هجری خورشیدی، "مرزبان‌نامه" را یک اثر مانوی معرفی کرد. او سپس در کتابی به نام "صوفی یا سوفی" (۱۳۶۷) "مرزبان‌نامه" را «یگانه اثر مانوی به فارسی» خواند. فرزانه در این کتاب "الفهرست" و "مرزبان‌نامه" را آثاری با محتوا و مضمون مانوی برشمرده و فصل‌های چهارم و سوم "مرزبان‌نامه" را مبلغ تفکرات مانی می‌داند.مهدی رضایی نیز دلیل علاقه‌مندی مرزبان به گوشه‌گیری و عزلت را در آموزه‌های مانی می‌جوید.
به گوشه‌گیری و عزلت را در آموزه‌های مانی می‌جوید. فرزانه با تأکید بر مانوی بودن "مرزبان‌نامه"، دانای دینی و دیو گاوپای را به ترتیب با مانی و موبدان زرتشتی تطبیق داد ولی شواهدی ارائه نکرد. بعدها پژوهشگر دیگری، معصومه حسینی، این فرض را بیشتر بررسی کرد و گفت چون پیروان مانی پس از قتل او در خفقان بودند، ممکن است با دستکاری افسانه‌ها و اساطیر زرتشتی، واقعهٔ قتل مانی توسط کرتیر را در قالب داستان "یوشت فریان" مخفی کرده باشند. فولادی، بارانی و خلیلی، مقایسهٔ داستان دیو گاوپای و دانای دینی با داستان‌های سلیمان و
دیو گاوپای و دانای دینی با داستان‌های سلیمان و مانی را به کل رد می‌کنند و علاوه بر این، دو نظریهٔ معین و شمیسا را هم در عین «جامع و عالمانه» خواندن، کامل نمی‌دانند؛ در عوض، این داستان "مرزبان‌نامه" را برگرفته از داستان‌های آیین زرتشت و مزدیسنا دانسته و خصوصاً به شباهت ساختاری و محتوایی آن با "مینوی خرد" تأکید می‌کنند. طایفی و هاشمیان اندیشه‌های بازگو شده در قالب باب چهارم "مرزبان‌نامه" را از منظر دیگری بررسی کرده‌اند و آن را تحت‌تأثیر باورهای فلسفی افلاطون می‌دانند و دربارهٔ وجه شباهت مذکور می‌گویند: «[در
می‌دانند و دربارهٔ وجه شباهت مذکور می‌گویند: «[در هر دو دیدگاه،] تنها یک سکهٔ حقیقی وجود دارد که باید همه چیز را با آن سنجید و آن معرفت است؛ تنها خردورزی است که آدمی را از دام اشتغال به جهان بی‌اعتبار محسوسات و فریفته شدن به وهم و خیال می‌تواند برهاند.» رضاپور نقش داستان‌های اسلامی دربارهٔ موسی و محمد و اسداللهی و کاظمی‌ها نقش باورهای زرتشتی، آموزه‌های قرآنی و یهودی و باورهای عامیانه را در این داستان واکاوی کرده‌اند. مقایسه با کلیله و دمنه. "مرزبان‌نامه" اغلب با "کلیله و دمنه" مقایسه می‌شود که به خاطر
اغلب با "کلیله و دمنه" مقایسه می‌شود که به خاطر الگوبرداری ادبی و تشابه زیاد بین محتوای "مرزبان‌نامه" با "کلیله و دمنه" است. نکتهٔ قابل توجه در شباهت این دو کتاب، در آن است که هم در نسخهٔ هندی "کلیله و دمنه" و هم در ترجمهٔ فارسی "مرزبان‌نامه"، در ابتدا شاهان، وزیران و دربار سلطنتی به تصویر کشیده شده‌اند؛ با این حال، در "پنچاتنترا"، که منبع هندی "کلیله و دمنه" بوده، شاه و درباریان در مدیریت دربار ضعیف و ساده‌لوح نشان داده می‌شوند، ولی در "مرزبان‌نامه" گرچه دربار در ابتدای داستان وضعیت پر آشوبی داراست ولی در
در ابتدای داستان وضعیت پر آشوبی داراست ولی در انتهای داستان سامان می‌گیرد و این موضوع اصلی کتاب است. روبن لوی در استدلال برای ایرانی بودن منشأ کتاب، می‌گوید در این اثر شیر، که نماد ملی ایرانیان است، موقعیت برتری دارد و نقش مهمی ایفا می‌کند؛ در حالی که فیل به چشم یک دشمن بیگانه تصویر شده است که نهایتاً توسط شیر سرنگون می‌گردد. برخلاف "کلیله و دمنه"، در "مرزبان‌نامه" همه شخصیت‌ها از حیوانات نیستند و از فیلسوفان و پادشاهان هم در کتاب نام برده می‌شود. همچنین شخصیت‌هایی مشابه "حکایت‌های دو لا فونتن" در این کتاب
مشابه "حکایت‌های دو لا فونتن" در این کتاب دیده می‌شوند. با آن که از افسانه‌های یونانی "حکایت‌های ازوپ" و داستان‌های هندی "پیل‌پای" در این کتاب استفاده شده است، ولی شخصیت‌های داستانی با رفتاری متفاوت از فرهنگ اصلی خود در کتاب حضور دارند و ظاهری ایرانی به خود می‌گیرند. درویشعلی کولاییان که صاحب نظریهٔ کوچ هندی‌های سانسکریت‌زبان به مازندران در زمان سلوکیان است، در مقاله‌ای احتمال مازندرانی بودن نویسندهٔ اصلی "کلیله و دمنه" (پنچاتنترا) را مطرح کرده است. در دیدگاه او، «"مرزبان‌نامه" بازگوکنندهٔ فرهنگ ریشه‌دار
او، «"مرزبان‌نامه" بازگوکنندهٔ فرهنگ ریشه‌دار مردم مازندران است و از این رو پدیداری کتاب بزرگی چون کلیله از بستر فرهنگ این مردم… نباید دور از ذهن باشد.» ترجمه‌ها. ترجمه‌های فارسی. دو ترجمهٔ فارسی از "مرزبان‌نامه" موجود است که بر اساس نسخه‌ای به زبان طبری (مازندرانی) متعلق به قرن چهارم هجری از اسپهبد مرزبان باوندی، تألیف شده‌اند. معروف‌ترین متنی که اکنون از "مرزبان‌نامه" در دسترس است، در سال‌های ۶۰۷–۲۲ هجری قمری (۲۵–۱۲۱۰ میلادی) توسط سعدالدین وراوینی به فارسی ترجمه شد. او تحت حمایت وزیر ابوالقاسم هارون و در
ترجمه شد. او تحت حمایت وزیر ابوالقاسم هارون و در درگاه مظفرالدین ازبک، اتابک آذربایجان، بود. اما "مرزبان‌نامهٔ وراوینی" تنها یکی از دو نسخهٔ ترجمه شده به فارسی است که امروزه شناخته شده هستند؛ نسخهٔ دیگر با نام "روضةالعقول" شناخته می‌شود و با متنی کمی متفاوت و محتوایی بسط یافته توسط محمد بن غازی ملطیوی در ۵۹۸ هجری (۱۲۰۱ میلادی) تألیف شده است. ملطیوی "روضةالعقول" را برای دربار سلجوقی رکن‌الدین سلیمان دوم (ح ۵۹۲–۶۰۰/۱۱۹۶–۱۲۰۴)، در قونیه ترجمه کرد. دو نسخه در پاریس و لیدن از این کتاب محفوظ است. این نسخه‌های
پاریس و لیدن از این کتاب محفوظ است. این نسخه‌های کمیاب و متقدم ملطیوی تنها به صورت گزیده منتشر شده‌اند و علی‌رغم ماهیت محتوای گسترده‌ای که با توجه به تعداد فصل‌ها و داستان‌ها، دارند، کمتر شناخته شده هستند و بررسی‌های دقیقی رویشان صورت نگرفته است ولی این از ارزش "روضةالعقول" نمی‌کاهد. هم وراوینی و هم ملطیوی از دبیران و منشیان دربارهای دولت‌های اسلامی سده‌های میانه بودند و هدف اصلی آنان تبدیل یک متن نسبتاً ساده به نمونه‌ای از سبکی بود که در مکاتبات رسمی رایج بود. وراوینی در مقدمه‌اش به آثار متعددی اشاره
بود. وراوینی در مقدمه‌اش به آثار متعددی اشاره می‌کند که از نظر سبکی با سبک خود او مشابهت دارند. گویا این دو از آثار همدیگر اطلاعی نداشته‌اند. بنا بر یادداشت‌های مقدماتی در آثار وراوینی و ملطیوی، ممکن است که هر دو از یک منبع در قرن چهارم هجری یا منبعی قدیمی‌تر استفاده کرده باشند. اما این امکان نیز وجود دارد که زمانی که وراوینی و ملطیوی روی نسخه‌های خود کار می‌کردند، تالیف‌های مختلفی از قبل وجود داشت. سالنامه‌های ادبی و دست‌نوشته‌های باقی‌مانده حاکی از آن است که نسخه‌ای از وراوینی از دیرباز نسخه‌ای بوده است
که نسخه‌ای از وراوینی از دیرباز نسخه‌ای بوده است که بیشتر در دسترس بود. این ممکن است تا حدی با زمان‌بندی توضیح داده شود؛ زیرا نه تنها از نظر فیزیکی این اثر چون دیرتر نوشته شد، بیشتر باقی ماند؛ بلکه پس از قرن سیزدهم میلادی، که کاغذ به‌طور گسترده در دسترس بود، منتشر شده‌بود. "مرزبان‌نامهٔ وراوینی" شامل نه باب (فصل) است و نثر فنی پر از عبارات عربی دارد و یکی از نسخه‌های آن تا حدودی مصور است. در "روضةالعقول" علاوه بر نُه باب اصلی، یک باب اضافی حاوی آموزه‌های اخلاقی با ماهیت اسلامی است که با بقیهٔ کتاب در تضاد
با ماهیت اسلامی است که با بقیهٔ کتاب در تضاد است. نسخهٔ ملطیوی همچنین دارای حکایت‌های بسیاری است که در کار وراوینی وجود ندارند، ولی او صراحتاً می‌گوید این داستان‌ها را از متن کتاب اصلی برگزیده است. از ۹۱ حکایتی که ملطیوی آورده است، تنها ۵۱ حکایت با کتاب وراوینی مشترک است و لذا حجم آن حداقل دو برابر آن است. وراوینی دربارهٔ تخلیص متن "مرزبان‌نامه" می‌گوید: «همان زمان میان طلب دربستم و ننشستم تا آن گنج خانه دولت را به دست آوردم. زوایای آن همه بگردیدم… از حاصل همه ملخصی ساختم باقی انداختم… و بر همان صیغت اصل
همه ملخصی ساختم باقی انداختم… و بر همان صیغت اصل بگذاشتم.» خاورشناس هلندی، مارتین تئودور هوتسما، معتقدست که احتمالاً دو مترجم به نسخه‌های متفاوتی از متن کهن دسترسی داشتند. علاوه بر این، آن گونه که خاورشناس ایتالیایی، فرانچسکو گابریلی می‌گوید، چارچوب داستان اصلی وراوینی فقط در مورد یک واقعهٔ تاریخی است، اما نمی‌توان تشخیص داد که آیا این موضوع چارچوب و طرح نسخهٔ اصلی هم بوده است یا خیر. در مقایسهٔ دو نسخهٔ فارسی، وراوینی دارای ذهنی فلسفی‌تر بوده و به علوم و فنون تسلط بیشتر داشت. تصویرسازی‌های او نیز نسبت به
تسلط بیشتر داشت. تصویرسازی‌های او نیز نسبت به آنچه در "روضةالعقول" است، قوی‌ترند. در مقابل، اثر ملطیوی دارای ترادف‌سازی، موازنه، ترصیع و ایراد مفردات عربی بیشتری است. نسخهٔ وراوینی نخستین بار، به عنوان جلد هشتم از سری یادبود EJW Gibb، توسط میرزا محمد قزوینی در سال ۱۹۰۹ میلادی ویرایش، صحافی و چاپ شد. این ویراست سپس در سال ۱۹۴۸ میلادی در ایران تجدید چاپ شد. بعداً نسخه جدید و به روز شده با یادداشت‌ها و ضمایم به ویراستاری محمد روشن در سال ۱۹۷۶ منتشر شد و پس از آن نسخه‌ای با شرح خلیل خطیب رهبر در سال ۱۹۸۴ منتشر
نسخه‌ای با شرح خلیل خطیب رهبر در سال ۱۹۸۴ منتشر گردید. به دیگر زبان‌ها. در دوران حکومت گرمیان در آناتولی، نسخهٔ وراوینی به دست مصطفی شیخ‌اوغلو در سال‌های ۱۳۶۸ الی ۱۳۸۷ میلادی، به زبان ترکی قدیم آناتولی ترجمه شد. این ترجمه که "دستور شاهی فی حکایت پادشاهی" نام دارد، از نظر زبان و محتوا، یکی از آثار ارزشمند ترکی قدیم آناتولی است. در قرن نوزدهم نهضت عمر افندی (متوفی ۱۷۷۸ میلادی)، بار دیگر بر اساس "مرزبان‌نامهٔ وراوینی"، ترجمه‌ای این بار به زبان ترکی عثمانی، منتشر کرد و آن را "جواهر الحکمه" نامید. شهاب‌الدین
کرد و آن را "جواهر الحکمه" نامید. شهاب‌الدین ابن عربشاه نیز در ۸۵۲ هجری (۱۴۴۸ میلادی) بر اساس ترجمهٔ شیخ‌اوغلو ترجمه‌ای به عربی انجام داد ترجمهٔ عربی ابن عربشاه یک ترجمهٔ آزاد از "مرزبان‌نامه" است و او نام "فاکهة الخلفاء و مفاکهة الظرفاء" را بر روی اثر خود گذاشت. همچنین ترجمه‌ای دیگر از "مرزبان‌نامه" با نثری ساده را به ابن عربشاه نسبت داده‌اند که نسخه‌ای از آن کشف نشده است. در دوران معاصر، هانری ماسه فصل نخست "روضةالعقول" را در سال ۱۹۳۸ میلادی به انگلیسی و فرانسوی منتشر کرد و روبن لوی ترجمه‌ای انگلیسی از
فرانسوی منتشر کرد و روبن لوی ترجمه‌ای انگلیسی از "مرزبان‌نامه وراوینی" نوشت. در سال ۲۰۰۰ میلادی، یک نویسندهٔ مصری به نام یوسف عبدالفتاح فرج، در قالب «طرح ملی ترجمه» ترجمه‌ای جدید از "مرزبان‌نامه" را با نام "قصص الأمیر مرزبان علی لسان الحیوان" به زبان عربی منتشر کرد.
واحد کنترل یکی از اجزای واحد پردازش مرکزی (CPU) است که عملیات پردازنده را هدایت می‌کند. واحد کنترل به حافظهٔ کامپیوتر، واحد حساب و منطق و دستگاه‌های ورودی و خروجی می‌گوید که چگونه به دستورهایی که به پردازنده فرستاده شده پاسخ دهند. واحد کنترل با فراهم کردن زمان‌بندی و سیگنال‌های کنترل عملیات دیگر واحدها را کنترل می‌کند. بیشتر منابع کامپیوتر توسط واحد کنترل مدیریت می‌شوند. واحد کنترل جریان داده‌ها بین واحد پردازش مرکزی و دیگر دستگاه‌ها را هدایت می‌کند. جان فون نویمان واحد کنترل را بخشی از معماری فون نویمان
نویمان واحد کنترل را بخشی از معماری فون نویمان شمرد. در طراحی‌های نوین کامپیوتری، واحد کنترل معمولاً یکی از بخش‌های درونی واحد پردازش مرکزیست و به‌طور کلی نقش و عملیات آن از زمان معرفی‌اش تغییر نکرده‌است. واحدهای کنترل چندچرخه‌ای. ساده‌ترین کامپیوترها از ریزمعماری چندچرخه‌ای استفاده می‌کنند که طراحی‌های اولیه بوده‌اند. معماری‌های چندچرخه‌ای هنوز در کامپیوترهای خیلی کوچک مانند سامانه‌های نهفته که ماشین‌الات را هدایت می‌کنند متداول هستند. در یک کامپیوتر چندچرخه‌ای، معمولا واحد کنترل چرخهٔ فون نویمان را طی
معمولا واحد کنترل چرخهٔ فون نویمان را طی می‌کند: گرفتن دستورها، گرفتن عملگرها، انجام دستورها، نوشتن نتایج. وقتی که دستور بعدی در واحد کنترل قرارمیگیرد رفتار واحد کنترل را طوری تغییر می‌دهد تا دستورها را به درستی به اتمام برساند. پس بیت‌های دستورها مستقیما واحد کنترل را کنترل می‌کنند که به نوبهٔ خود کامپیوتر را کنترل می‌کند. واحد کنترل می‌تواند یک شمارشگر دودویی داشته باشد که به منطق واحد کنترل می‌گوید کدام مرحله را انجام دهد. واحدهای کنترل چندچرخه‌ای معمولاً هم از بالا رفتن هم پایین رفتن لبه‌های سیگنال
هم از بالا رفتن هم پایین رفتن لبه‌های سیگنال مربعی ساعت زمان‌بندی خود استفاده می‌کنند. آن‌ها یک مرحله از عملیاتشان را در هر لبهٔ ساعت زمانبندی اجرا می‌کنند، پس یک عملیات چهار مرحله ای در دو چرخهٔ ساعت تکمیل می‌شود. خیلی از کامپیوترها دو نوع مختلف رویداد غیرمنتظره دارند. یک وقفه به این دلیل اتفاق می‌افتد که نوعی از ورودی یا خروجی توجه نرم‌افزار را نیاز دارد تا درست کار کند. استثنا توسط عملیات کامپیوتر ایجاد می‌شود. یک فرق مهم بین این دو این است که زمان‌بندی یک وقفه را نمی‌توان پیشبینی کرد. یک فرق مهم دیگر
یک وقفه را نمی‌توان پیشبینی کرد. یک فرق مهم دیگر این است که بعضی استثناها (برای مثال استثنای در دسترس نبودن حافظه) می‌توانند توسط یک دستور که نیاز به راه‌اندازی مجدد دارد ایجاد شوند. واحدهای کنترل می‌توانند طراحی شوند تا به وقفه‌ها به دو نحوهٔ مختلف معمول رسیدگی کنند. اگر پاسخ سریع مهم‌تر باشد، واحد کنترل طراحی می‌شود که کار را رها کند تا به وقفه رسیدگی کند. در این حالت، کاری که در حال پردازش بود بعد از آخرین دستورِ پایان یافته، مجدداً راه‌اندازی می‌شود. اگر قرار باشد کامپیوتر خیلی ارزان، ساده و قابل
اگر قرار باشد کامپیوتر خیلی ارزان، ساده و قابل اطمینان باشد یا کار بیشتری را به اتمام برساند، واحد کنترل اول کار در حال پردازش را به اتمام می‌رساند و بعد از آن به وقفه رسیدگی می‌کند. به اتمام رساندن کار ارزان است زیرا به ثبات برای نگهداری آخرین دستور به اتمام رسیده نیاز ندارد، ساده و قابل اطمینان است چون حالت‌های کمتری دارد. همچنین کمترین میزان اتلاف کار را دارد. در کامپیوترهای خیلی ساده می‌توان استثناها را وادار کرد تا مانند وقفه‌ها عمل کنند. اگر حافظهٔ مجازی مورد نیاز باشد، یک استثنای حافظه-در-دسترس-نیست
مورد نیاز باشد، یک استثنای حافظه-در-دسترس-نیست باید دوباره دستور شکست خورده را امتحان کند. در کامپیوترهای چندچرخه‌ای رایج است که از چرخه‌های بیشتری استفاده شود. گاهی زمان بیشتری صرف می‌شود تا یک پرش شرطی انجام شود زیرا نیاز است شمارندهٔ برنامه مجدداً بارگیری شود. گاهی کامپیوترهای چندچرخه‌ای دستورهای ضرب و تقسیم را با یک فرایند انجام می‌دهند، چیزی مثل ضرب و تقسیم طولانی اعداد دودویی. ممکن است کامپیوترهای خیلی کوچک حساب را یکی یکی یا چندتا چندتا انجام دهند. بعضی کامپیوترها تعداد خیلی زیادی دستور خیلی پیچیده
کامپیوترها تعداد خیلی زیادی دستور خیلی پیچیده دارند که مراحل بسیاری را شامل می‌شوند. ادغام کردن با کامپیوتر. همهٔ CPUهای مدرن منطق کنترل دارند تا CPU را با بقیه کامپیوتر پیوند دهد. در کامپیوترهای امروزی، این معمولاً یک گذرگاه کنترل‌کننده است. وقتی یک دستور از حافظه می‌خواند یا بر آن می‌نویسد، واحد کنترل یا گذرگاه را مستقیما کنترل می‌کند یا گذرگاه کنترل‌کننده را کنترل می‌کند. تعداد زیادی از کامپیوترهای امروزی رابط گذرگاه مشابهی را برای حافظه، ورودی و خروجی استفاده می‌کنند که ورودی/خروجی حافظه‌نگاشتی نامیده
می‌کنند که ورودی/خروجی حافظه‌نگاشتی نامیده می‌شود. ثبات‌های دستگاه‌های ورودی/خروجی به صورت اعدادی در آدرس‌های حافظهٔ مشخص برای برنامه‌نویس نمایان می‌شوند. کامپیوترهای x86 معمولاً روش قدیمی تری را استفاده می‌کنند، یک گذرگاه ورودی/خروجی جدا برای دسترسی دستورهای ورودی/خروجی.
واحد محاسبه و منطق (به انگلیسی: Arithmetic logic unit (ALU))، یک مدار ترکیبی دیجیتال است که عملیات حساب و منطق را روی اعداد دودویی صحیح انجام می‌دهد. این در حالیست که واحد اعداد اعشاری (به انگلیسی:floating-point unit) مربوط به واحد محاسبه و منطق یک قطعهٔ سازندهٔ اساسی برای بسیاری از مدارهای محاسباتی از جمله واحد پردازش مرکزی کامپیوتر (CPU)، و واحد پردازندهٔ گرافیکی(GPU)ها (به انگلیسی: Graphics Processing Unit) است. ورودی های(ALU) ای ال یو، داده‌هایی هستند که قرار است روی آن‌ها عملیات انجام گیرد که عملوند
که قرار است روی آن‌ها عملیات انجام گیرد که عملوند (به انگلیسی: operand) نام دارند. خروجی ای ال یو حاصل این عملیات است. در بسیاری از طراحی‌ها، ای ال یو حاوی ورودی‌ها و خروجی‌های وضعیت یا هر دو نیز هست که به ترتیب اطلاعاتی را در رابطه با وضعیت قبلی یا وضعیت کنونی بین ای ال یو و ثبات‌های وضعیت خارجی منتقل می‌کنند. سیگنال‌ها. ای ال یو دارای طیف‌های وسیعی از شبکه‌های ورودی و خروجی است که رساناهایی الکتریکی هستند و برای انتقال سیگنال‌های دیجیتال بین ای ال یو و مدار خارجی استفاده می‌شوند. هنگامی‌که ای ال یو در
مدار خارجی استفاده می‌شوند. هنگامی‌که ای ال یو در حال عملیات است، مدارهای خارجی سیگنال‌هایی را به ای ال یو اعمال می‌کنند و در پاسخ، ای ال یو از طریق خروجی‌هایش سیگنال‌هایی را تولید و به مدار خارجی منتقل می‌کند. داده. یک ای ال یو پایه دارای سه گذرگاه دادهٔ موازی از جمله دو عملوند(OPERAND) ورودی (A و B) و یک خروجی حاصل (Y) است. هر گذرگاه داده شامل گروهی از سیگنال‌ها است که یک عدد صحیح باینری را منتقل می‌کنند. به‌طور معمول، پهنای گذرگاه (تعداد سیگنال‌های تشکیل دهندهٔ هر گذرگاه) A و B و Y مشابهند و با اندازهٔ
دهندهٔ هر گذرگاه) A و B و Y مشابهند و با اندازهٔ کلمهٔ مدار خارجی (مثلاً سی پی یو احاطه گر یا سایر پردازش گرها) منطبق هستند. آپ‌کد. ورودی آپ کد یک گذرگاه موازی است که کد انتخاب عملیات را که یک مقدار عددی است به ای ال یو منتقل می‌کند. این مقدار عددی، نوع عملیات حساب یا منطق دلخواه را که قرار است توسط ای ال یو اجرا شود، مشخص می‌کند. اندازهٔ آپ کد (یعنی پهنای گذرگاه آن) نشاندهندهٔ حداکثر تعداد عملیاتی است که توسط ای ال یو قابل انجام است. برای مثال یک آپ کد چهار بیتی می‌تواند تا شانزده عملیات مختلف را در ای ال
بیتی می‌تواند تا شانزده عملیات مختلف را در ای ال یو مشخص کند. به‌طور کلی، آپ کد ای ال یو مشابه آپ کد زبان ماشین نیست، اگرچه در برخی موارد، ممکن است به‌طور مستقیم به شکل یک bit field در داخل یک آپ کد زبان ماشین کدگذاری شود. وضعیت. خروجی‌ها. خروجی‌های وضعیت، سیگنال‌های منفرد مختلفی هستند که حاوی اطلاعاتی پیرامون نتیجهٔ عملیات کنونی ای ال یو هستند. ای ال یوهای دارای کاربرد عمومی، به‌طور معمول حاوی سیگنال‌های وضعیت زیر هستند: در پایان هر عملیات ای ال یو، سیگنال‌های خروجی وضعیت معمولاً در رجیسترهای خارجی ذخیره
خروجی وضعیت معمولاً در رجیسترهای خارجی ذخیره می‌شوند تا برای عملیات بعدی در ای ال یو (مثلاً پیاده‌سازی محاسبهٔ دقیق چند مرحله ای (به انگلیسی: multiple-precision arithmetic)) یا برای کنترل انشعاب شرطی (به انگلیسی: conditional branching) در دسترس باشند. مجموعهٔ رجیسترهای بیت که خروجی‌های وضعیت را ذخیره می‌کنند معمولاً به شکل یک رجیستر چند بیتی منفرد در نظر گرفته می‌شوند که به آن رجیستر وضعیت یا رجیستر کد وضعیت گفته می‌شود. ورودی‌ها. ورودی‌های وضعیت باعث می‌شوند تا اطلاعات اضافه برای ای ال یو در زمان انجام یک
تا اطلاعات اضافه برای ای ال یو در زمان انجام یک عملیات فراهم شود. به‌طور معمول، این ورودی یک بیت انتقالی ورودی منفرد است که همان بیت ذخیره شده از یک عملیات قبلی ای ال یو است. عملیات مدار. مدار منطقی ترکیبی آی سی ۷۴۱۸۱ که یک ای ال یو ۴ بیتی ساده است. واحد محاسبه و منطق یک مدار منطقی ترکیبی است، به این معنی که خروجی‌های آن در پاسخ به تغییرات ورودی به‌طور غیر همزمان تغییر می‌کند. در عملیات نرمال، سیگنال‌های پایدار به تمام ورودی‌های ای ال یو اعمال می‌شود و هنگامی‌که زمان کافی یا همان زمان تاخیر انتشار (به
هنگامی‌که زمان کافی یا همان زمان تاخیر انتشار (به انگلیسی: propagation delay) گذشته باشد تا سیگنال‌ها در مدار ای ال یو منتشر شوند، آنگاه نتیجهٔ عملیات ای ال یو در خروجی آن ظاهر می‌شود. مدار خارجی متصل به ای ال یو باعث می‌شود تا از پایداری سیگنال‌های ورودی ای ال یو در طی عملیات مطمئن شویم و همچنین زمان کافی به سیگنال‌ها می‌دهد تا قبل از دریافت نتیجهٔ ای ال یو، در مسیر منتشر شوند. به‌طور کلی، مدار خارجی با اعمال سیگنال‌ها به ورودی‌های ای ال یو، آن را کنترل می‌کند. به‌طور معمول، مدار خارجی از منطق ترتیبی برای