payamvha/North_RAG huggingface dataset:
اشعار ترجیح بند محتشم کاشانی به شکل گچ بری به خط نستعلیق نوشته شده است. بر روی دیوار ایوان نیز مراسم مذهبی به تصویر درآمده است. در اطراف اتاق سید خورکیا نقاشی‌هایی زیبا از میدان رزم کربلا و سواران آن حادثه دیده می‌شود. کاشی کاری‌های هفت رنگ و با نقوش گل و مرغ از دیگر زیبایی‌های این بناست. جالب است که در نقوش دیوارها از نمادهای مختص گیلان و نقوش دیواری استفاده شده است. در نقوش کاشی کاری‌های ایوان نیز از نقوش گیاهی و جانوری الهام گرفته شده است. روی صندوق‌ها و درها کتیبه‌هایی دیده می‌شود که این بقعه را به
و درها کتیبه‌هایی دیده می‌شود که این بقعه را به قرون هفتم تا نهم نسبت می‌دهند. این بقعه به دوران صفویه مربوط می‌شود. کتیبه‌های صندوق‌ها، خوش خط و متعلق به قرن هشتم و اوایل قرن نهم ه‍.ق است. درهای ورودی چوبی است و کنده کاری دارد. تاریخ کتیبه یکی از آنها ۱۰۱۵ ه‍.ق است. این مزار دو قرآن قدیمی دارد که به خط کوفی است و چند صفحه‌ای از اول و آخر آن افتاده‌است و قرآن دیگر مورخ سال ۸۸۳ ه‍.ق است. در ضلع شرقی بنای چهارپادشاه اتاقی جداگانه وجود دارد که دارای صندوقی چوبی و سنگ قبرهای مرمر زیادی است. بقعه یکی از
چوبی و سنگ قبرهای مرمر زیادی است. بقعه یکی از پادشاهان مربع شکل با چهار صفحه در چهار جهت اصلی می‌باشد و سقف آن صاف و چوبی است. ضریح چوبی بزرگی در وسط آن بقعه نصب شده‌است. در بقعه دیگر، دو پادشاه به خاک سپرده شده‌اند و دو صندوق چوبی در وسط این اتاق مستطیلی در امتداد یکدیگر قرار دارد که یک صندوق آن دارای منبت کاری بسیار ظریف و کتیبه‌هایی در وسط و دور تا دور آن به خط کوفی است. در جنوبی این اتاق منبت کاری و دارای کتیبه‌است. از اتاق کناری آن که کنار مقبره می‌باشد اکنون به عنوان مسجد استفاده می‌کنند.
مدرسه جده کوچک مربوط به سدهٔ ۱۱ ه‍.ق است و در اصفهان، میدان نقش جهان، بازار قهوه کاشیها، کوچه ساروتقی واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۳۱۴ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده‌است. مدرسه دیگری به نام مدرسه جده بزرگ نیز وجود دارد. پیشینه. مدرسه جَدِّه کوچک، از مدارس دورهٔ صفوی در اصفهان که در زمان شاه عباس دوم (۱۰۵۲–۱۰۷۷ق/۱۶۴۲–۱۶۶۶م) به دستور جدهٔ بزرگ شاه، «دلارام خانم» در بازار قهوهٔ کاشی‌ها، از انشعابات بازار بزرگ اصفهان بنا شد. تاریخ برپایی آن در کتیبهٔ سر در مدرسه، به خط محمدرضا امامی
آن در کتیبهٔ سر در مدرسه، به خط محمدرضا امامی ۱۰۵۶ق ذکر شده، و کتیبهٔ سنگی وقف نامهٔ مدرسه تاریخ رجب ۱۰۵۷ را نشان می‌دهد. معماری. مدرسهٔ جدهٔ کوچک در زمینی مستطیل شکل به ابعاد ۲۴×۴۲ متر در دو طبقه و به صورت دو حیاطی بنا شده‌است. عناصری چون ایوان، حجره‌هایی در دو طبقه، پیش طاق، پلکان، وضوخانه و نمازخانه از اجزاء ساختمانی بنا است که پیرامون دو حیاط احداث شده‌اند. نقشهٔ بنا به شیوهٔ دو ایوانی در دو جبههٔ شمالی و جنوبی، و حجره‌هایی در جبههٔ شرقی و غربی که پیرامون حیاط اصلی و حیاط دوم با یک فضای مستقل ـ
پیرامون حیاط اصلی و حیاط دوم با یک فضای مستقل ـ نمازخانه ـ برپا شده‌است. ورودی بنا در جانب جنوبی ساختمان، عمود بر محور معبر (بازار) است. این مدرسه دارای دو حیاط است، یک حیاط اصلی و یک حیاط فرعی. فضاها و اجزاء ساختمان مدرسه پیرامون حیاط اصلی، و به شکل مستطیل به‌اندازهٔ ۱۳×۱۹ متر ترتیب یافته‌اند. کف حیاط ۵۰ سانتی‌متر از کف ایوان جنوبی و در مجموع ۱۶۰ سانتی‌متر از کف معبر (بازار) پایین‌تر است. این حیاط که همهٔ عناصر و اجزاء بنا به نحوی به آن منتهی می‌شود، با تقسیم مسیرها، ارتباط بین فضاهای اصلی بنا را میسر
تقسیم مسیرها، ارتباط بین فضاهای اصلی بنا را میسر می‌سازد. چهار باغچه در چهار بخش حیاط و یک حوض سنگی در میان، طراوت و زیبایی فضای داخلی مدرسه را فراهم کرده‌است. دسترسی به حیات فرعی از طریق ایوان شمالی است و به‌اندازهٔ ۱۰×۱۱/۵ متر در منتهاالیه جبههٔ شمالی مدرسه قرار دارد. ایوانِ واقع در جبههٔ شرقی این حیاط به فضای نمازخانهٔ (مسجد) مدرسه راه می‌یابد. معمار بنا برای حفظ تقارن در ضلع مقابل این ایوان در جبههٔ غربی با ایجاد یک پس نشست ۱/۵ متری در دیوار سعی در القای شکل ایوان کرده‌است. در جبههٔ شمالی این ایوان دو
شکل ایوان کرده‌است. در جبههٔ شمالی این ایوان دو طاق نمای کور مجاور هم، قرینهٔ جبههٔ جنوبی قرار دارد. این مدرسه با نقشهٔ دو ایوانی ساخته شده‌است، از این رو با مدارس دیگر این دوره در اصفهان که همه چهار ایوانی‌اند، تفاوت دارد. کف این ایوان ۶۰ سانتی‌متر بالاتر از حیاط اصلی است و با ۴ پلکان به آن راه می‌یابد. پشت ایوان باز و متصل به حیاط دوم مدرسه است. در اینجا شکل ایوان فقط جنبهٔ کالبدی دارد. کف این ایوان ۳۵ سانتی‌متر بالاتر از حیاط اصلی است و با دو پلکان سنگی به حیاط هدایت می‌شود. در بخش داخلی ایوان بر بدنهٔ
به حیاط هدایت می‌شود. در بخش داخلی ایوان بر بدنهٔ دیوارهای طرفین دو ایوانچه وجود دارد که هر یک به فضای یک حجره راه می‌یابند. درگاه مدرسه در بدنهٔ مقابل دهانهٔ ایوان قرار گرفته‌است. در واقع ایوان بدون هیچ گونه عامل ثانوی مانند دالان یا هشتی، به‌طور مستقیم از طریق یک درگاه به فضای پیش طاق ورودی متصل می‌شود؛ بنابراین با توجه به پیوند آن به مجموعهٔ ورودی کاربری عبوری-ارتباطی دارد. این مدرسه مجموعاً دارای ۳۸ حجره است، ۱۶ حجره در بخش هم کف و ۲۲ حجره در طبقهٔ اول قرار دارند. هر حجره مرکب از یک ایوانچه، درگاه و
قرار دارند. هر حجره مرکب از یک ایوانچه، درگاه و اتاق اصلی است؛ فضای داخلی حجره‌ها را با چند طاقچه تجهیز کرده‌اند، اما جایی برای بخاری و همچنین پستو پیش‌بینی نشده‌است. اندازهٔ حجره‌ها متفاوت، اما بیشتر آن‌ها به‌طور میانگین به‌اندازهٔ ۲/۵×۳ متر هستند. مجموعهٔ ورودی در ضلع جنوبی و عمود بر محور معبر (بازار) که جهت آن شرقی ـ غربی است، قرار دارد. این مجموعه شامل پیش طاق، پلکان، درگاه و ایوان است. افزون بر تفاوت جنس مصالح به کار گرفته در بخش پیش طاق با سطوح مجاور (بازار) و حریم، مجموعهٔ ورودی با اختلاف سطحی برابر
و حریم، مجموعهٔ ورودی با اختلاف سطحی برابر ۹۰ سانتی‌متر پایین‌تر از سطح کف معبر، و به‌طور کامل از سطوح مجاور تفکیک شده‌است؛ به همین منظور ۴ پلهٔ سنگی فضای پیش طاق را به بازار مرتبط می‌کند. دوسوی درگاه پیش طاق دو سکوی سنگی قرار دارد. درگاه بنا به‌طور مستقیم به ایوان جنوبی باز می‌شود. تنها تزیین این ایوان‌ها تلفیق بسیار ساده‌ای از آجر و کاشی در پشت بغل‌ها ست. این تزیین که با استفاده از آجر و کاشی‌های فیروزه‌ای و سیاه اجرا شده‌است، چند طرح سادهٔ هندسی مانند لوزی و ذوزنقه را نشان می‌دهد. در گوشهٔ فوقانی پشت
لوزی و ذوزنقه را نشان می‌دهد. در گوشهٔ فوقانی پشت بغل‌ها نام «علی» به شیوهٔ کوفی بنایی با کاشی ساده دیده می‌شود. بر میانهٔ اسپر یکی از طاق نماهای جبههٔ شمالی کتیبهٔ بنیاد مدرسه بر لوحی از سنگ مرمر به خط ثلث در ۸ سطر نوشته شده‌است که عبارت پایانی آن به خط نستعلیق است. این کتیبه حاوی نام بانی، مباشر بنا «ولی آقا» و تاریخ ماه رجب ۱۰۵۷ است. مدرسه از ۳ طرف به بافت شهری پیوسته‌است و فقط در بخش پیش طاق ورودی در مجاورت معبر دارای نما و تزیین است. نمای پیش طاق عبارت از یک قاب مستطیل شکل که دهانه‌ای با طاق جناغی را
از یک قاب مستطیل شکل که دهانه‌ای با طاق جناغی را دربر گرفته‌است. بخش داخلی آن با کتیبهٔ بنیاد بنا که در وسط بدنهٔ آن نصب شده، به دو قسمت پایین و بالا تقسیم شده‌است. کتیبهٔ کاشی سردر به خط ثلث سفید بر زمینهٔ لاجوردی، شامل دستور ساختن بنای مدرسه، وقف آن بر طالبان علم شیعهٔ اثنا عشری، و راقم محمدرضا امامی و تاریخ ۱۰۵۶ق است. نمازخانه. در جبههٔ شرقی حیاط فرعی بزرگ‌ترین فضای سرپوشیدهٔ مدرسه به‌اندازهٔ ۵×۱۱ متر قرار گرفته‌است. در جبههٔ شرقی آن یک طاق نمای بزرگ و دو طاق نمای کوچک، و در ضلع جنوبی یک محراب قرار
و دو طاق نمای کوچک، و در ضلع جنوبی یک محراب قرار دارد. با توجه به اینکه ایوان‌های مدرسه فاقد جنبهٔ کارکردی‌اند و فقط جنبهٔ نمایی و بصری دارند، از فضای نمازخانه به عنوان مَدرس و محل تشکیل حلقه‌های درس هم استفاده می‌شده‌است. دالان طویل و باریکی که در غرب ایوان شمالی قرار دارد، به وضوخانه و آبریزگاه مدرسه ختم می‌شود. بنای مدرسهٔ جدهٔ کوچک در ۲۱/۸/۱۳۱۷ش به شمارهٔ ۳۱۴ در فهرست آثار ملی به ثبت رسیده‌است.
مدرسه پریزاد مربوط به دوره تیموریان است و در مشهد، مجاور حرم امام رضا واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۳۳۳ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده‌است. پیشینه. این مدرسه که به پریزاد خانم، ندیمه گوهرشاد و همسر میرزا محمد میرک حسینی منسوب است. گوهرشاد همسر شاهرخ تیموری (۸۵۰–۸۰۷ ق) بود. هنگامی که گوهرشاد آغا، مسجد گوهرشاد را در کنار مرقد امام رضا (ع) بنا کرد، پریزاد خانم نیز مدرسه‌ای دینی در مشهد ساخت و املاکی برای آن وقف نمود و در حدود بیست الی سی طلبه در آن تحصیل می‌کردند. در زمان شاه سلیمان
سی طلبه در آن تحصیل می‌کردند. در زمان شاه سلیمان صفوی (۱۱۰۵–۱۰۷۷ ق)، یکی از خوانین قندهار به نام نجفعلی خان مدرسه را تعمیر کرد و آقا محمد بیگ و میرزا شکراللَّه نیز در تجدید بنای آن اهتمام نمودند. این مدرسه در بازار مشهد قرار داشته و تا سه دههٔ گذشتهٔ موجود بوده‌است به سال ۸۲۳ هجری قمری در نزدیکی مسجد گوهرشاد ساخته شده‌است. پریزاد مدرسه‌ای کوچک و ۴ ایوانی مشتمل بر غرفه‌ها و حجره‌هایی می‌باشد و تزئینات آن عبارت است از: آجرکاری سردر ایوان‌ها و کاشیکاری با نقوش اسلیمی بر سردر غرفه‌های همکف مدرسه. آخرین متولی
اسلیمی بر سردر غرفه‌های همکف مدرسه. آخرین متولی مدرسه، حاج سید ابوالقاسم موسوی حجازی از عالمان و بزرگان مشهد بود که پس از فوت ایشان در ۲۰ اسفند ماه ۱۳۴۱ هجری شمسی فرزند ذکور ارشد ایشان به نام حاج آقا مرتضی متولی مدرسه بودند. در حال حاضر تولیت این مدرسه با آستان قدس رضوی می‌باشد.
امامزاده سهل بن علی مربوط به دوره صفوی است و در آستانه، ۴۵ کیلومتری جنوب غربی اراک واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۳۲۳ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است. پس از ویرانی روستای آستانه در زمان حمله مغول به ایران، وجود این امامزاده مهمترین دلیل توجه صفویان به آستانه و بازسازی این شهر و نوسازی آن به حساب می‌آید. در شهر آستانه، ۳ امامزاده تاریخی سهل بن علی، جعفر بن علی و طالب بن علی وجود دارد که از نوادگان امام سجاد محسوب می‌شوند که بنابر دلایل نامعلومی به ایران مهاجرت کرده‌اند و در کرج
دلایل نامعلومی به ایران مهاجرت کرده‌اند و در کرج ابودلف فوت کرده‌اند. بر روی سنگ قبر امامزاده سهل بن علی، تاریخ ۷۷۲ هجری قمری درج شده است که تاریخ وفات سهل بن علی می‌باشد. بنای این امامزاده دارای صحن، رواق، گنبد بزرگ و کتیبه‌ای است که بالای در ورودی وجود دارد و متعلق به اوایل سده ۱۲ هجری قمری می‌باشد. مجموعه تزئینات این بنا، نقاشی، قطارسازی نیم‌گنبدی‌ها، دو کتیبه گچ‌بری و چند عدد پنجره چوبی مشبک بزرگ است که دارای کتیبه‌هایی به خط نسخ می‌باشد.
آرامگاه حمدالله مستوفی مربوط به دوره ایلخانی است و در قزوین، خیابان طالقانی، خیابان ملک‌آباد سابق، کوچه مستوفی واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۳۳۲ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است. بنای آرامگاه حمدالله مستوفی برج آجری کوچکی است متعلق به قرن هشتم قمری که پلان برج به صورت مربع توسط ۴ فیل پوش، ۸ ضلعی شده و با گنبد مخروطی پوشیده شده است. محوطه آرامگاه ۲۸۰ متر مربع است که تنها از این میزان ۴۰ متر مربع به زیربنا اختصاص دارد. سردر آرامگاه با جمله لااله الاالله الملک الحق المبین و محمد
با جمله لااله الاالله الملک الحق المبین و محمد رسول‌الله الصادق البار الامین تزیین شده، داخل بنا دارای کاشی فیروزه‌ای ساده و در زیر پایه‌های گنبد دور تا دور کتیبه‌ای است که سوره مبارکه هل اتی به خط نسخ گچبری و قسمت پایین دولنگه در ورودی آرامگاه نیز به صورت گل درهم و منبت کاری است. از یک جفت در منبت کاری آرامگاه، یک لنگه آن از میان رفته و لنگه دیگر هم به موزه ایران باستان انتقال داده شده است و به جای آن اکنون درِ تازه ساختی و در بقعه کار گذاشته شده است. نمای بنا آجری و مطابق سبک ایلخانی دارای بندهای مهری
بنا آجری و مطابق سبک ایلخانی دارای بندهای مهری است، گنبد مخروطی نیز پیشتر آجری بوده که در دوره‌های بعد کاشیکاری شده است و مقرنس‌سازی دور تا دور دایره پایین گنبد تعمیر شده است. گنبد و زیرسازی آن که از بناهای مجلل و زیبای عهد مغول است، با کتیبه‌ای از کاشی لاجوردی است که به خط نستعلیق چگونگی زندگانی حمدالله مستوفی، نیاکان و تألیفات وی به اختصار بیان شده است. این آرامگاه در محله پنبه ریسه در شرق میدانگاه میان امامزاده علی و آمنه خاتون شهر قزوین واقع شده است که به آن گنبد دراز نیز می‌گویند. در قرن چهاردهم شمسی
به آن گنبد دراز نیز می‌گویند. در قرن چهاردهم شمسی عده‌ای از مردم محله، دیواری دور محوطه بقعه که به صورت ویرانه‌ای درآمده بود، کشیدند و تعمیر مختصری در بقعه انجام دادند ولی در سال ۱۳۱۹ این بنای آرامگاهی تاریخی مرمت اساسی شد. در ورودی محوطه در سمت جنوب غربی است و آرامگاه درمیان حیاط قرار دارد و شکل آن از کف حیاط به بالا مربع و قسمت بالاتر ۸ ضلعی و بقیه تا زیر گلویی گرد، گنبد آن مخروطی شکل و همه بنا از آجر است که فاصله‌های آن بندکشی شده است. درگوشه شمالی بقعه نیز دو اتاق و دو زیرزمین برای نگهبانان آرامگاه با
نیز دو اتاق و دو زیرزمین برای نگهبانان آرامگاه با حوض و آب انبار احداث شده است. این مقبره به سبک معماری ایرانی بنا شده است.
مسجدجامع کاج مربوط به دوره ایلخانی است و در شهرستان اصفهان، روستای کاج واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۳۲۸ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده‌است. مسجدجامع کاج دارای گنبد آجری نوک تیز و سنگ‌نبشته‌هایی از کاشی معرق و خط ثلث است که در سده هشتم هجری بنا شده‌است. این مسجد دارای گلدسته‌هایی بوده‌است که امروزه اثری از آنها دیده نمی‌شود.
مسجدملک زوزن مربوط به سدهٔ ۷ ه.ق است و در شهرستان خواف، بخش جلگه زوزن ـ روستای متروکه واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۳۴۰ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است. مسجد زیبا و منحصر به فرد ملک زوزن با معماری به سبک اسلامی خود ، به مدت ۹۰۰ سال است که در یک دشت سوزان سرپا ایستاده است و به راحتی هرچه تمام تر می‌تواند چشمان بیننده‌ی هنردوستان و عاشقان گردشگری را به سوی خود جذب می‌کند. کاشی‌های لعابی به رنگ‌های لاجوردی و فیروزه‌ای آن زبان هر فردی را به تحسین می‌گشاید . شوربختانه امروز از این اثر
را به تحسین می‌گشاید . شوربختانه امروز از این اثر فاخر چیزی جز دو ایوان جدای از هم باقی نمانده است. پایه های اصلی ایوان ها مربعی غول آسا است و قالب آجرهای به کار رفته در این اثر تاریخی ۲۵ در ۳۵ سانتی متر است؛ این مسجد یکی از قدیمی ترین بناهای ایرانی است که در تزئین نمای خارجی آن از کاشی هایی دو رنگ بهره گرفته شده است این مسجد یکی از قدیمی ترین بناهای ایرانی است که در تزیین نمای خارجی آن از کاشی هایی دو رنگ استفاده شده و بنا به دلایلی برخی از محققان این مسجد را متعلق به کاخ ملک زوزن می دانند؛ “قوام الدین
را متعلق به کاخ ملک زوزن می دانند؛ “قوام الدین موید الملک ابوبکر علی الزوزنی یکی از رجال نامدار دوران سلطنت خوارزمشاه است، علاء الدین محمد بن تکش که از ۵۹۶ تا ۶۱۷ هجری قمری سلطنت کرده بود هنگامی که ایالت کرمان به نام خوارزمشاه فتح شد ملک زوزن حکمران آن جا شد و چند سال بعد درگذشت، او در زوزن یک قصر باشکوه بنا کرد.
مصلی (طرق) مربوط به سدهٔ ۹ ه.ق است و در مشهد، محله طرق واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۳۳۸ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است. در جنوب شرقی مشهد در روستای طرق، بنای مصلی طرق مشتمل بر یک ایوان بلند مرکزی، ایوانچه‌هایی بر طرفین، محراب و اتاق‌های گوشواره واقع شده است. تزئینات این بنا منحصر به کتیبه خط ثلث، قاب‌ها و کار بندی‌های گچی بر سقف ایوان می‌باشد. این مصلی تاریخی در سال ۸۳۷ قمری بنیان گردیده است.
میل‌اژدها یا آتشگاه یا دیمه‌میل یا میل آزاد مربوط به دوره اشکانیان است و در شهرستان ممسنی، نورآباد واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۳۵۶ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده‌است. ساختار و مشخصات بنا. این بنا در هفت کیلومتری باختر شهر نورآباد ممسنی در شمال باختری استان فارس واقع شده‌است که در دره‌ای در کنار کوه تنگ کلاغی واقع است و در این بخش هیچ آبادی‌ای وجود ندارد. این میل در کنار یکی از راه‌های مهم باستانی و در دامنه کوهی سنگلاخ و کمابیش سرسبز جای دارد. میل اژدها یکی از اندک مناره‌هایی است
جای دارد. میل اژدها یکی از اندک مناره‌هایی است که از دوران پیش از اسلام بجای مانده و در زمان اشکانیان ساخته شده‌است. این اثر از دید آرایه و نما مانند کعبه زردشت و برج زندان پاسارگاد، چهارگوش است. بلندای برج بیش از هفت متر و پهنای هر دیواره آن در پایین چهار متر و در بالا ۴۰/۳ متر است و از سنگ رگه سفید به درازای گوناگون (برخی ۴۴ و برخی ۱۹ سانت) بسیار دقیق، سامانمند و با چیره‌دستی ساخته شده‌است. در درون بخش بالایی برج، پلکانی به بلندای ۱۰/۵ و پهنای ۵۹ سانتی‌متر وجود دارد. این بخش در سوی جنوب و در بلندی سه
وجود دارد. این بخش در سوی جنوب و در بلندی سه متری واقع شده و چنین به نظر می‌رسد که با نردبان به این بخش می‌رسیدند و سپس از پلکان بالا می‌رفتند. در این برج آتش مقدس نگهداری می‌شد و از آنجا آتش را به جاهای دیگر می‌بردند. آتشدانی نیز بر فراز برج وجود داشت. واندنبرگ باستان‌شناس، برآن است که برج نورآباد تنها به روی دین مداران باز بود و نیایش کنندگان، تنها می‌توانستند آتش را ببینند؛ بنابراین آتشدان‌ها و آتشکده‌ها سرباز بودند. در دوره پهلوی دوم، میله فلزی از میان تکه سنگ‌های برج نور آباد گذراندند تا از فروپاشی آن
سنگ‌های برج نور آباد گذراندند تا از فروپاشی آن پیشگیری شود. روی هم رفته میل‌ها در زمان اشکانیان و ساسانیان کاربرد فراوان داشته و پس از آن در دوران اسلامی نیز این میلها را در مناره‌ها نیز می‌توان مشاهده کرد. از کاربردهای میل اژدها می‌توان در راهنمای کاروانان و آگاهی رسانی و دیده‌بانی و شاید آتشکده و… نام برد.
آتشکده نویس یا آتشکده بُرزو یا چهارطاقی بُرزو سازه‌ای مربوط به دوره ساسانی است و در شهرستان جعفرآباد، بخش قاهان، روستای نویس واقع شده‌است. این اثر در تاریخ با شماره ثبت ۳۴۴ به عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است. ویژگی‌های معماری. ویژگی‌های کالبدی و عناصر معماری و سازه بنا نشانگر آن است که همروزگار با دیگر چهارطاقی‌های جداگانه ایران است و دیرینگی نزدیک به ۲۰۰۰ سال دارد. تاریخ ساخت این بنا را می‌توان به پایان دوره اشکانی (پارتی) و به احتمال کمتر به آغاز دوره ساسانی شناسایی کرد. این چهارطاقی در
به آغاز دوره ساسانی شناسایی کرد. این چهارطاقی در کوهدشت به نام «دشت بروز» در دامنه بلندی‌های باختری روستای‌ نویس در ۱۷ کیلومتری شمال شرق تفرش (به خط مستقیم)، در بخش خلجستانِ استان قم جای دارد. مردم محلی این بنا را به‌طور سنتی با نام «چارطاق» یا «چارطاقی» می‌شناسند. چهارطاقی‌ نویس یکی دیگر از نمونه‌های چهارطاقی‌های یگانه در ایران با دیسه متقارن چهار سویه و با قاعده چهارگوش است. بنا از چهارپایه با چهار طاق ساخته شده که گنبدی با میانجی چهار فیلپوش بر روی آن‌ها ساخته شده‌است. مصالح بنا منحصراً عبارت است از
ساخته شده‌است. مصالح بنا منحصراً عبارت است از قلوه سنگ و لاشه‌سنگ‌های بدون تراش با ملات گچ. چهار سوی بنا، چشم‌اندازی باز و بی هیچ در یا پنجره و مانعی است. از دید ساختمانی چهارطاقی همانند این بنا در استان فارس و دیگر مناطق ایران دیده می‌شود.
بنای ایوانی تکیه گنبد سبز مربوط به دوره سلجوقیان است. این اثر در کرمان، خیابان شریعتی واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۳۵۳ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
کاروانسرای مهیار مربوط به دوره صفوی است و در شهرستان شهرضا، بخش مرکزی ـ روستای مهیار واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۳۵۴ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده‌است. جلو کاروانسرای مزبور بازار، مسجد، قهوه‌خانه و نانوایی ساخته شده‌است. این مشخصات در کمتر کاروانسرایی دیده می‌شود. کاروانسرا مستطیل شکل به ابعاد۸۲*۸۹متر و به شکل چهار ایوانی بنا شده‌است. حیاط مرکزی بنا نیز به شکل مستطیل، با ابعاد حدود۳۸*۴۸متر است. جمعاً سی اتاق در اطراف حیاط بنا شده که هر یک از اتاق‌ها دارای ایوانی در قسمت ورودی
که هر یک از اتاق‌ها دارای ایوانی در قسمت ورودی است. اتاق‌ها مساوی است و هر یک پنج متر طول و چهار متر عرض دارد. ثبت در فهرست میراث جهانی. در ۲۶ شهریور ۱۴۰۲ در جریان چهل و پنجمین اجلاس کمیته میراث جهانی یونسکو در ریاض، کاروانسرای مهیار به‌همراه ۵۳ کاروانسرای تاریخی دیگر (جمعاً ۵۴ کاروانسرا در ۲۴ استان ایران) تحت عنوان کاروانسراهای ایرانی در فهرست میراث جهانی قرار گرفتند. این مجموعه جهانی به عنوان بیستمین و هفتمین اثر جهانی کشور ایران شناخته می‌شود.
کاروانسرای پاسنگان مربوط به دورهٔ صفوی است و در شهرستان قم، بخش مرکزی، کیلومتر ۲۰ جادهٔ کاشان واقع شده است. این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۳۵۷ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است. این اثر زیر نظر میراث فرهنگی توسط سعید ابراهیمی پور مرمت و بازسازی شده است .
مسجد سرکوچه محمدیه مربوط به سدهٔ ۴ و ۵ ه.ق است و در محمدیه (نائین)، و درست در مرکز بافت قدیم این محل قرار دارد. این بنا فاقد صحن یا حیاط بوده، پلان آن به صورت مستطیل شکل با گنبدی در مرکز ساخته شده است. از ویژگی‌های مهم بنای تاریخی مسجد سرکوچه محمدیه کتیبه‌های کوفی متعدد در قسمت فوقانی دیوارها و گنبد مسجد بوده که کل کتیبه‌های آن با رنگ لاجوردی روی گچ و با خط کوفی ترسیم شده و سرتاسر بخش بالایی دیوارهای درونی مسجد را در بر می‌گیرد. قسمت ساقه گنبد کوچک آن آیه ۱۸ سوره توبه ترسیم شده است. در قسمتی از مسجد نام
۱۸ سوره توبه ترسیم شده است. در قسمتی از مسجد نام عشره مبشره به اضافه بسم الله الرحمن الرحیم نمایان است. روبروی محراب تاریخ کتیبه‌ها به خط عربی به سال ۴۶۹ هجری قمری دیده می‌شود. این مسجد پلانی کاملاً متفاوت از دیگر مساجد تاریخی داشته و آن به صورت مستطیل شکل با گنبدی خشتی در وسط بنا ساخته شده است. مسجد کاملاً ساده و کوچک ساخته شده که بر اساس شواهد از جمله نوع پلان، مصالح موجود، کتیبه‌های کوفی و محراب کاه‌گلی موجود در زیر کتیبه‌ها، تاریخ ساخت آن متعلق به قرون اولیه هجری می‌باشد و قدیمی‌ترین مسجد نائین نیز
اولیه هجری می‌باشد و قدیمی‌ترین مسجد نائین نیز محسوب می‌شود. این بنا فاصله چندانی با مسجد جامع محمدیه ندارد اما در حال حاضر در کوچه پس کوچه‌های محمدیه قرار گرفته و کمتر مورد بازدید گردشگران قرار گرفته است. و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۳۵۵ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است. منابع. ۲. مسجد تاریخی سرکوچه محمدیه نائین + عکس
گنبد شیخ جنید آرامگاه یکی از عارفان بلند پایه توران پشت به نام «جنید بن عمار بن علاء» است که در سال ۵۴۳ قمری وفات یافته است. از میان آموزه های این عارف بزرگ، بیت زیر از همه نامبردارتر است: یا رب همه خلق را به مقصود رسان باشد که در آن میان یکی من باشم گنبد شیخ جنید در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۳۶۵ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده‌است.
امامزاده نور مربوط به سدهٔ ۹ ه.ق است و در شهرستان گرگان، بخش مرکزی، محله سرچشمه گرگان واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۳۴۶ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده‌است. جستارهای وابسته. باستان شناسان میراث فرهنگی استان گلستان در سال ۱۳۸۴ه‍.ش یک گمانه به اندازه ۱*۱/۵ متر در شمال بنای امامزاده نور (ع) حفر نمودند که در آن آثاری متعلق به: ۱-اواخر دوره ساسانی- اوایل اسلام ۲-سده‌های سوم و چهارم هجری ۳- سده‌های پنجم تا هفتم هجری کشف شد. داده‌های فرهنگی بدست آمده شامل سازه‌های معماری، قطعه‌های آبگینه،
بدست آمده شامل سازه‌های معماری، قطعه‌های آبگینه، سفال … بوده‌است. منابع. عباسی، قربانعلی: ۱۳۹۵ دستاوردهای باستان‌شناسی دشت گرگان بزرگ (ورکان)، تهران، نشر ایرانگار، صص ۱۹۱ تا ۱۹۸
معبد بَردنشانده بزرگ‌ترین نیایشگاه و آتشکده روباز ایرانیان مربوط به دوره هخامنشیان می‌باشد که در نزدیکی شهرستان مسجدسلیمان قرار دارد. بَرد نشانده در ۱۶ کیلومتری مسجدسلیمان، جاده اندیکا و سد شهید عباسپور واقع شده‌است. این اثر در تاریخ ۲اسفند۱۳۲۷ با شمارهٔ ثبت ۳۷۲ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده‌است. بردنشانده قدیمترین عبادتگاه روباز ایرانی و مربوط به دوره هخامنشیان می‌باشد، که برای قرن‌ها تشریفات مذهبی، در هوای آزاد آن انجام می‌شد که نقوش برجستهٔ روی سنگهای آن مربوط به عهد اشکانیان می‌باشد و
روی سنگهای آن مربوط به عهد اشکانیان می‌باشد و دارای سه رشته پلکانی و فرورفتگی غرفه مانند است. حدود ۷۰۰ متر طول و ۲۵۰۰ متر عرض دارد. این مجموعه گسترده و طویل، شامل سه قسمت: کاخ محل اقامت رئیس، نیایشگاه (در شرق کاخ) و یک قصبه در شمال است. ساختمان آن متعلق به دوره پارس‌ها و هخامنشیان است و نقوش برجسته روی آن به عهد اشکانی برمی‌گردد. اشیایی چند که هنگام حفاری به دست آمده نشان می‌دهند که پایه اصلی در دوره هخامنشی ساخته شده‌است. از این رو این باستانی‌ترین عبادتگاه کیش دیرین ایرانیان است.۱ اشیاء بدست آمده در
کیش دیرین ایرانیان است.۱ اشیاء بدست آمده در بردنشانده. ظروف سفالی، سکه‌های قدیمی، مجسمه‌های باستانی و آثار کهنی که از این بنای تاریخی بدست آمده‌است که در موزه‌های داخل و خارج کشور نگهداری می‌شود. مجسمه هراکلیوس یا هرکول (خدای قهرمان) به ارتفاع بیش از دو متر، در حالی که شیر نئومه را خفه می‌کند، در این معبد از خاک بیرون آورده شده‌است، که در موزه شوش قابل بازدید می‌باشد. رومن گیرشمن، باستان‌شناس نامدار فرانسوی بردنشانده را از «اسلاف» تخت جمشید نامیده و معتقد است که بردنشانده معبدی برای مهر و ناهید در دورهٔ
است که بردنشانده معبدی برای مهر و ناهید در دورهٔ پارتیان (اشکانی) است. هیئت باستانشناسی فرانسه در بهار سال ۱۳۴۲ شمسی در «بردنشانده»، آتشکده ای را شناسایی کردند. معبد در ۲۵ کیلومتری محلی که پلکانی به سطح بالای کوه هدایت می‌کند واقع شده و عبارت از یک پایه مربع پنج متری است، که از سنگ‌های بزرگ بنا شده می‌باشد. یک ستون سنگی ایستاده در منطقه‌ای در جنوب غربی مسجدسلیمان بر نقطه مرتفعی از دشت قرار دارد و در کنار آن بناهایی از عهد هخامنشی دیده می‌شود. این محل بر دشت مرتفعی که آن را احاطه کرده‌است تسلط دارد و دشت
مرتفعی که آن را احاطه کرده‌است تسلط دارد و دشت نیز توسط رشته کوه‌های مرتفع سنگی دیوار مانندی محاصره شده‌است و چشم‌انداز منحصر به فردی ساخته‌است. در زمان هخامنشیان معابد در فضای باز ساخته می‌شدند. اولین معبدی که مسقف بوده در زمان اردشیر دوم ساخته شد. معبد «بردنشانده» یکی از معابد فضای باز هخامنشی است. وجه تسمیه بردنشانده. معنی نام محل «سنگ ایستاده» است؛ زیرا بَرد به گویش بختیاری به معنی سنگ است. منابع. https://www.irna.ir/amp/84196471/. https://www.tarafdari.com/node/1246953
https://www.tarafdari.com/node/1246953 http://khouznews.ir/fa/news/214849/معبد-بردنشانده-مسجد-سلیمان https://www.iribnews.ir/fa/amp/news/2995636 https://www.mehrnews.com/amp/1579368/
بقعه شهشهان در محله شهشهان از نواحی بزرگ دردشت شهر اصفهان بنا شده است. این بقعه بر فراز آرامگاه یکی از عرفای قرن نهم هجری قمری به نام «شاه علاء الدین محمد» که در سال ۸۵۰ هجری قمری به امر شاهرخ تیموری کشته شده، بنا گردیده است و کتیبه‌های گچبری زیبایی در داخل آن وجود دارد. سردر آرامگاه، تزیینات کاشی کاری دارد. گنبد آن تجدید ساختمان شده است. خطوط ثلث زیبای داخل آرامگاه شهشهان، کار خط نویسان مشهور قرن نهم هجری قمری اصفهان است. تاریخچه. بقعه علاءالدین شهشهان یکی از بناهای تاریخی اصفهان و مربوط به دوره تیموریان
از بناهای تاریخی اصفهان و مربوط به دوره تیموریان است. این بقعه در شمال شهر اصفهان در کنار مسجد جامع در خیابان ابن سینا، کوچه مسجد صفا، فلکه شهشهان واقع شده و بمهین مناسبت کوی أطراف آن را محله شهشهان می‌گویند. شاردن فرانسوی در سفرنامه خود بعد از شرح مسجد جامع که در محله حسینیه قرار گرفته، اشاره می‌کنند که نام محله حسینیه که این مسجد در آن ساخته شده بمناسبت خانواده ایست که از زمان قدیم در این ناحیه سکونت داشته و خود را از نواده‌های حسین فرزند علی و نوه محمد می‌دانند. این بقعه آرامگاه شاه علاء الدین محمد