payamvha/North_RAG huggingface dataset:
مسجد پخت مربوط به دوره زند است و در شهرستان سربیشه، روستای پخت واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۴۴۸۳ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده‌است. این بنا بر اساس کتیبه روی ورودی شبستان مسجد، توسط امیر محمد خان عرب خزیمه والی سربیشه و نهبندان و فرزند امیر علم خان اول در سال 1191 هجری قمری ساخته شده است.
امامزاده سید تاج‌الدین مربوط به دوره سلجوقیان - دوران‌های تاریخی پس از اسلام است و در شهرستان مهدی‌شهر، روستای پرور واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۴۴۳۰ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده‌است. تاریخ. سید تاج‌الدین از خاندان سادات عمادی مازندرانی، نوهٔ میر عمادالدین و برادرزادهٔ سید عزالدین حسن می‌باشد. میر عمادالدین پایه‌گذار فرمانروایی خاندان عمادی مازندرانی بر هزارجریب در روستای وری که مرکز فرمانروایی‌اش بود در گذشت. پس از او نه بزرگترین پسرش جبرئیل، بلکه سید عزالدین حسن که در زمان مرگ
پسرش جبرئیل، بلکه سید عزالدین حسن که در زمان مرگ میر عمادالدین در سپاه تیمور لنگ مشغول خدمت بود با حکم تیمور به فرمانروایی هزارجریب رسید. در دورهٔ بعد میان فرزند جبرئیل (امامزاده سید تاج‌الدین) و فرزند سید عزالدین حسن یعنی «سید رضی‌الدین» زد و خوردی ایجاد شد که با میانجی‌گری مرعشیان حل شد. این زد و خورد زمانی روی داد که سید تاج‌الدین که به دستور شاهرخ‌شاه برای تحصیل فقه به هرات فرستاده شده بود پس از ۷ سال زندگی در هرات با میناجی‌گری شهبانوی خوشنام گوهرشاد اجازهٔ بازگشت یافت و به پرور مراجعت کرده مشاهده
اجازهٔ بازگشت یافت و به پرور مراجعت کرده مشاهده نمود پسر عمویش رضی‌الدین دارایی او را تصاحب نموده‌است. در دو سوی، سپاهی گرد آمد و جنگی درگرفت که کشته شدن چند تن را نیز در پی داشت. سرانجام همان‌طور که گفته آمد با میانجی‌گری مرعشیان مسئله حل شد. دربارهٔ چگونگی فرستاده شدن سید تاج‌الدین به هرات در کتاب سوت و ناجش چنین می‌خوانیم: ویژگی‌های آرامگاه و بنا. این مقبره در پرور قرار دارد. این بنای خشتی که مربوط به دورهٔ ایلخانیان می‌باشد. از دو اتاقک متصل به هم یکی با پلان شش‌گوش و دیگری با پلان مربع ساخته شده‌است.
پلان شش‌گوش و دیگری با پلان مربع ساخته شده‌است. بر فراز هر اتاق دو گنبد کاسه‌ای به چشم می‌خورد که اگر چه دست روزگار آسیب‌هایی بر آن زده، اما هنوز زیبایی و لطف خود را حفظ کرده‌است. بنای اصلی مقبره (شش‌گوش) مربوط به دورهٔ ایلخانیان و بقیهٔ بنا (چهارگوش) در دوره‌های بعد به آن الحاق شده‌است. ورودی مقبره از دالانی است که متصل به اتاقک چهارگوش می‌باشد. نور داخل مقبره را چهار پنجره کوچک تأمین می‌کند. ضریح داخل مقبره سید تاج الدّین که کاری است نفیس و گران‌بها، هم‌اکنون در سازمان میراث فرهنگی استان سمنان نگهداری
در سازمان میراث فرهنگی استان سمنان نگهداری می‌شود. در سال ۱۳۵۷ خورشیدی و در بحبوحهٔ انقلاب، قاچاقچیان میراث فرهنگی تصمیم داشتند آن را از کشور خارج کنند که خوشبختانه موفق نشدند. این ضریح نفیس منبّت و معرّق‌کاری شده به ابعاد ۲۵۰ × ۹۳ سانتی‌متر و با ارتفاع ۱۲۰ سانتی‌متر دارای کتیبه‌هایی منبت‌کاری شده مربوط به سال ۸۵ هـ.ق. می‌باشد. دیواره‌های اطراف به صورت هندسه نقوش، شمسه، پنج‌ضلعی‌های منتظم و اسلیمی کار شده‌است. چوب‌های دور شمسه‌ها و حواشی رنگ‌شده می‌باشد. حاشیه‌ها نیز اسلیمی کار شده‌است. در دیوارهٔ این ضریح
نیز اسلیمی کار شده‌است. در دیوارهٔ این ضریح نوشته شده است: «هذا روضـæ الانوار و مخزن الاسرار حضرت العلیه العالیه، مهبط فیضان القدسیه مواهب الربانی سرالله فی الارض، وارث علوم الانبیاء و المرسلین، کاشف الدقایق هادی الخلایق، امیر تاج الحق والملّه و الدّنیا و الدّین الحسینی قدّس سره و انا الله برهانه وصلی الله الی جوار تعالی فی اربع ربیع الاول سبع و خمسه و ثمانیه.» «اللهم صل علی محمد المصطفی و صل علی علی المرتضی و حسن الرضا و الحسین الشهید بکربلا و علی زین العابدین و محمد الباقر و جعفر صادق و موسی الکاظم و علی
و محمد الباقر و جعفر صادق و موسی الکاظم و علی الموسی الرضا و محمد التقی و علی النقی و حسن العسکری و حجه القائم الامام محمد المهدی صلوات الله علیهم اجمعین.» هم‌چنین نوشته شده است: عمل استاد عبدالشاه شرف سمنانی سال ۸۵۷ هـ.ق. در حاشیه این ضریح در چهار طرف سوره فتح کنده‌کاری شده‌است. روی ضریح قطعهٔ چوبی به ابعاد ۵۲×۲۰۰ سانتی‌متر با ارتفاع ۳۰ سانتی‌متر با حواشی پایینی به شکل هندسه نقوش و معرق‌کاری شده می‌باشد، در قسمتی از آن استخوان جاسازی شده‌است. در بالای ضریح نیز یک ردیف نقوش هندسی و در بالای آن به صورت نقوش
نیز یک ردیف نقوش هندسی و در بالای آن به صورت نقوش اسلیمی وجود دارد. در قسمت بالای ضریح یک کتیبه به خط کوفی بنایی با عبارت محمد و علی به شکل قرینه به چشم می‌خورد.
"مجموعه بابا لنگر "' روستای بابا لنگر واقع در منطقه کوهستانی بخش مشکان شهرستان خوشاب، علاوه بر آب و هوای خنک و دلپذیر، چندین بنای ارزشمند تاریخی را در خود جای داده که آرامگاه حاج بابا توکل، آرامگاه میرمطهر، آب انبار، غار، چشمه آب شفا، دژ یا کلانتری یا زندان، حمام کهن، سردابه های قدیمی و چهارتاقی بابالنگر (آتشکده) از آن جمله است. این مجموعه تاریخی که در خرداد ۱۳۸۱ در فهرست آثار ملی به ثبت رسیده است، جذابیت بسیاری برای گردشگران دارد و در صورت مرمت و رسیدگی به این مجموعه ، برنامه ریزی مناسب و توجه بیشتر می
به این مجموعه ، برنامه ریزی مناسب و توجه بیشتر می تواند به عامل مهمی برای توسعه این منطقه تبدیل شود. بناهای تاریخی بابالنگر خوشاب دوره های مختلفی را از عهد باستان تا قرون نخستین اسلامی و نیز تا دوره قاجار شامل می شود که بیانگر دیرپایی و غنای تاریخی این خطه در ادوار گذشته است. در بخش اماکن زیارتی روستای بابا لنگر، آرامگاه حاج بابا توکل و بقعه میرمطهر مربوط به قرن هفتم هجری قمری است که در فاصله ۱۰۰ متری شمال روستا واقع شده اند. آرامگاه حاج بابا توکل، سازه ای سنگی با مصالح بومی است که داخل فضا دارای اندود گچ
سنگی با مصالح بومی است که داخل فضا دارای اندود گچ است و تزیینات گچکاری در آن دیده می شود. این بنای ثبت شده در فهرست آثار ملی، دارای سرداب است و ضریحی چوبی در مرکز آن قرار دارد. آرامگاه میرمطهر، بنای دیگری است که به لحاظ سازه ای از گل، سنگ، آجر و گچ و آهک تشکیل شده است که پی بندی بنا سنگی است و کرسی چینی آن با سنگ صورت گرفته و بقیه سازه از آجر است. این آرامگاه نیز به دلیل ارزشهای معماری تاریخی و فرهنگی در فهرست آثار ملی به ثبت رسیده است.
مقبره خلیل اکبر(خلیل کَر) مربوط به دوره صفوی است و در شهرستان پل‌دختر دهستان میانکوه شرقی، روستای خلیل اکبر واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۴۳۶۸ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است. نام صاحب مقبره سازنده و بانی آن بر چهار چوب در قدیمی به طور برجسته کنده شده است که قطعات آن از یکدیگر جدا شده‌اند. با این وجود بعضی از صاحب نظران بر این باورند که خلیل اکبر یکی از پیشوایان مذهبی است که او را بابا (باو) گفته‌اند. خلیل کر احتمالاً پیر یا یکی از بزرگان طایفه بابایی‌های پلدختر و احتمالاً حدود
از بزرگان طایفه بابایی‌های پلدختر و احتمالاً حدود ۱۲ قرن پیش می‌زیسته است. پیشوند «باو» (بابا) در پیشنام همه بزرگان این طایفه از ابتدا تا سالهای اخیر وجود داشته است. نوع گنبد. بنای مقبره خلیل کَر دارای یک گنبد خانه با پلان مربع و یک ورودی الحاقی در قسمت شرقی آن است گنبد بر روی هشت طاق به شکل مخروطی با ارتفاع ۱۰متر به صورت دو جداره و از آجر ساخته شده است. مصالح بنا قلوه سنگهای طبیعی است که به وفور در منطقه یافت می‌شود و همراه با ملات گچ استفاده شده است. روی گنبد از آستری گچی پوشیده شده است. بناکنندگان. گنبد
از آستری گچی پوشیده شده است. بناکنندگان. گنبد خلیل کر را دو تن از یزرگان طایفه بابایی (باو ابراهیم و باو محسن) در حدود ۷۵۰ سال پیش بنا کرده‌اند و این در شناسنامه بنا که بر چوب کنده کاری شده و در میراث فرهنگی استان لرستان نگهداری می‌شوند ذکر گردیده است. خلیل کر احتمالاً پیر یا یکی از بزرگان طایفه بابایی‌های پلدختر و احتمالاً حدود ۱۲ قرن پیش می‌زیسته است.
رباط سیدآباد مربوط به دوره صفوی است و در شهرستان چناران، روستای سیدآباد واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۴۴۶۲ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است. این اثر از یک میدانگاهی و اتاقهایی که برای استفاده رهگذران بوده است. بنای اصلی آن از خشت خام می‌باشد.
رباط زردان یا کاروانسرای شاه عباسی زردان مربوط به دوره صفوی و سلجوقی بوده و در خراسان جنوبی، شهرستان زیرکوه (قاینات)، روستای زردان واقع گردیده است. این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۴۴۵۶ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است. مقدمه. در سرزمین ایران از دیرباز به دلیل وسعت زیاد ضرورت احداث میل راهنما، رباط و کاروانسرا برای جلوگیری از سردرگمی و اسکان مسافرین بدیهی بوده است. یکی از کاروانسراهایی که بسیار قدیمی می باشد کاروانسرای زردان در خراسان جنوبی است. واژه کاروانسرا از دو بخش تشکیل شده که کاروان به
واژه کاروانسرا از دو بخش تشکیل شده که کاروان به معنای مسافرینی می باشد که بصورت دسته جمعی سفر می کرده اند و سرا نیز به معنی خانه و مکان بوده است. کاروانسرا در واقع رباط بزرگی می باشد که در داخل یا بیرون شهر قرار داشته است.رباط زردان دارای اتاق و ایوان بوده و علاوه بر آن دارای انبار، طویله، باره بند، آب انبار و یخچال بوده است. علاوه بر آن کاروانسراهای بیرون شهری و بیابانی دارای برجک نگهبانی نیز بوده اند که به منظور نگهبانی و محافظت از بنا ساخته می شدند. در ایران از زمان حکومت ساسانی کاروانسراهای متعددی در
ایران از زمان حکومت ساسانی کاروانسراهای متعددی در مسیرهای جاده ابریشم بنا گردید. کاروانسرای زردان، در گذشته در مسیر فرعی جاده ابریشم بر سر راه کاروانیان تجاری قرار داشته است. بسیاری از کاروانسراهای فاخر ایرانی در دوره صفویه احداث شدند و در حال حاضر نیز بیشتر کاروانسراهای باقیمانده در گوشه و کنار ایران متعلق به دوران صفوی و پس از آن می باشد. رباط زردان که به کاروانسرای شاه عباسی شناخته میشود، از آثار ارزشمند ملی کشور، واقع در روستای زردان، استان خراسان جنوبی است؛ و پس از مسجد جامع افین باشکوه ترین اثر
جنوبی است؛ و پس از مسجد جامع افین باشکوه ترین اثر باستانی و فرهنگی شهرستان زیرکوه می باشد؛ که به لحاظ فرهنگی، معماری و شاکله کلی، بنایی منحصر به فرد است . تاریخچه. معماری کنونی بنا منسوب به دوره صفویه است ولی بقایای سفالینه‌های متعلق به دوره‌های پیش از آن که از درون دیوارها و منطقهٔ اطراف رباط یافته شده‌است؛ قدمت بنا را تا دوره سلجوقی و ایلخانی تأیید می‌کند. این رباط توسط استاد و معمار ازبک بر خرابه‌های آتشکده زرتشت بنا شده‌ و در گذشته در مسیر فرعی جاده ابریشم و راه ارتباطی کاروانیان تجاری بوده که در مسیر
و راه ارتباطی کاروانیان تجاری بوده که در مسیر هرات و فراه افغانستان به شهرهای مرکزی ایران در رفت و آمد بوده‌اند. مشخصات. این بنا با نقشه چهارضلعی دارای ورودی، هشتی، صحن و اتاقها و تالارهای اطراف صحن می‌باشد. ورودی بنا در ضلع غرب آن قرار گرفته و حدود ۵/۱ متر از دیوار کاروانسرا جلوآمدگی دارد. پس از ورودی، هشتی بنا قرار دارد که دارای نقشه چهارضلعی بوده و در سه طرف آن، سه فضای مختلف واقع شده‌است. حیاط کاروانسرا در مرکز آن واقع شده و چهار طرف آن اتاقهای سکونت کاروانیان و محل نگهداری احشام قرار دارد. در چهار
کاروانیان و محل نگهداری احشام قرار دارد. در چهار گوشه بنا نیم برجهایی به منظور نگهبانی وجود داشته. مصالح بکار رفته در ساخت این بنا شامل آجر و سنگ است. در پایه‌ها، پی و مغز دیواره‌ها از سنگ استفاده شده و در طاقها، پوشش فضاها، گنبدها و در نمای دیوارها از آجر استفاده شده‌است. طاقها هم طاقهای جناغی است که به صورت رومی آجرچینی شده‌اند. پوشش فضاها گنبدی بوده و با آجرکار شده‌است. گنبدها به سبک کلمبو اجرا شده‌اند که بهترین شیوه گنبدزنی برای مناطق کویری و بخصوص برای کاروانسراها بوده‌است. اما نحوه آجرچینی دیوارها،
کاروانسراها بوده‌است. اما نحوه آجرچینی دیوارها، طاقها و گنبدها آنقدر استادانه و با ظرافت اجرا شده که خود نوعی تزئین نیز به شمار می‌رود بخصوص در گوشه سازی به منظور تبدیل فضای چهارضلعی به هشت ضلعی، آجرچینی علاوه بر جنبه کاربردی، نوعی تزیین نیز محسوب می‌شود. این بنا پلانی مربع شکل دارد که طول هر ضلع آن ۵/۲۷ متر می‌باشد. رباط زردان ایوانی مرتفع به بلندی تقریبی ۸ متر دارد که طاق و پیشانی آن فروریخته. در دو سوی ایوان دو راهرو وجود دارد که طاقنماهایی در آن‌ها ساخته شده و پوشش راه روها طاق و چشمه است. این راهروها
شده و پوشش راه روها طاق و چشمه است. این راهروها نیز به دو راهرو در اضلاع شمال و جنوب بنا عمود شده‌اند. در ضلع شرقی بنا دیوار انتهایی رباط قرار دارد لیکن هیچ نشانه‌ای از ساخت و ساز راهرو، اصطبل و بارانداز در رباط به چشم نمی‌خورد. بر اساس شواهد در زمان قاجاریه ساخت و سازهایی در بنا انجام شده و شکل معماری رباط را به قلعهٔ دفاعی بدل نموده که از آن جمله می‌توان به ساخت چهار برج در چهار گوشه خارجی رباط اشاره کرد. قسمت اعظم برج شرقی که ۵طبقه بود است بر اثر زمین‌لرزه قائن (۱۳۷۶) و زمین‌لرزه زهان (۱۳۹۱) بکلی ویران
قائن (۱۳۷۶) و زمین‌لرزه زهان (۱۳۹۱) بکلی ویران شده‌است. رباط زردان دارای ایوان ورودی زیبایی ست که پیشانی طاق آن با تزئینات آجری راسته و خفته آراسته شده. در این بنا گنبدها به صورت عرقچین کار شده و کلیه سطوح آجری و سنگی دیوارها بند کشی شده و نمای آجری ساده آن لطافت خاصی به بنا بخشیده است.ورودی رباط زردان سمت راست آثار حوض انبار آب و همچنین در ورودی قبرستان زردان آثار یک حلقه چاه است، که ظاهراً رباط زردان در گذشته دارای رشته قنات اختصاصی یا موقوفه ای، بوده است و جلوی درب ورودی، حوض انبار آب داشته است. نام های
و جلوی درب ورودی، حوض انبار آب داشته است. نام های دیگر. رباط زردان را مردم محلی بنام های کاروانسرای شاه عباسی یا کاروانسرای زردان و یا رباط شاه عباس می شناسند.
یخدان کوثر مربوط به دوره قاجار است و در شهر بیدخت، محله کوثر واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۴۵۰۱ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده‌است. این اثر معماری در حدود 4 کیلومتری شمال شرقی بیدخت در مجاورت روستای متروکه کوثر در میان اراضی کشاورزی واقع است. بطور کلی یخدان کوثر ا سه بخش دیوار شرقی و غربی جوی مخصوص و محل جمع‌آوری یخ‌های ابتیاع شده شکل گرفته است. دیوار این یخدان از خشت و چینه ایجاد شده و در پشت آن نیز جوی قرار داشته است. که در داخل آن انباشته شده و در شبهای سرد زمستان به یخ تبدیل می
انباشته شده و در شبهای سرد زمستان به یخ تبدیل می شد. پس از آن یخ ها که بیشتر بصورت لایه لایه بوده است به چال یا محوطه نگهداری یخ منتقل می‌شد. برای جدا ماندن لایه‌های یخ از همدیگر از کیسه‌های کاه استفاده می‌شد. پوشش محفظه یخ در یخدان کوثر به گونه‌ای است که در ابتدا قاعده مخروطی آن با قطر بیشتر بوده و هر چه به انتهای مخروط نزدیک می‌شوید از دایره کاسته شده تا به راس آن منتهی می‌شود. در حاشیه بخشی از دیوار مکانی برای یخدان‌بان قرار داشته است.
قلعه وتپه آق بلاغیک محوطه تاریخی در شرق شهرستان بروجرد است. این اثر مربوط به دوره قاجار است و در بخش مرکزی، روستای آقبلاغ واقع شده‌است. این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۴۳۶۶ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است. قلعه آق بلاغ همچنین با نام قلعه پرویزخان شهرت دارد و در مسیر جاده بروجرد - اراک قرار گرفته‌است و به عنوان اقامتگاه تابستانی مورد استفاده قرار می‌گرفته‌است.این روستا ذخیره گاه درختان بلوط است. مشخصات قلعه. قلعه آقبلاغ مربع شکل و دارای چهار برج است و یک دروازه اصلی با درب بزرگ چوبی دارد که در
است و یک دروازه اصلی با درب بزرگ چوبی دارد که در اطراف آن دو خواجه‌نشین احداث شده‌است. از طریق یک دالان به حیاط اصلی دسترسی برقرار می‌شود که خود دو بخش است. بنا دارای دو طبقه است که طبقه بالا نشیمنگاه و طبقه زیرین شامل یک اسطبل ستون‌دار با طاقهای آجری است. طبقه زیرزین نیم طبقه است به طوری که کف طبقه بالای ساختمان از محوطه تنها ۶۰ سانتی‌متر بلندتر است. طبقه بالایی شامل ایوان، تالار پنج‌دربی و در طرفین آن دو طاق قرینه است.
امامزاده چهار تن مربوط به دوره قاجار است و در شهرستان سمنان، روستای ایج واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۴۴۳۲ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده‌است.
تپه عبدالحسین مربوط به دوره نوسنگی است و در شهرستان دلفان، بخش مرکزی، در دهستان خاوه جنوبی و در روستای عبدالحسین واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۴۲۶۲ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است. از اوایل هزارهٔ هفتم پیش‌ازمیلاد سکونت‌گاهی در تپه عبدالحسین تشکیل شد که کمپ فصلی عشایر رمه‌گردان بوده‌است. قدیمی‌ترین لایه‌های تپهٔ عبدالحسین شامل مجموعه‌ای است از اجاق‌ها، مربوط به دورهٔ پیش‌ازسفال، و لایه‌های بعدی، از دورهٔ با سفال، دیوارهای خشتی دارد. به‌نظر می‌رسد بین این دوره‌های سکونت، عبدالحسین
به‌نظر می‌رسد بین این دوره‌های سکونت، عبدالحسین برای چندهزار سال رها شده بوده باشد. منابع. فهرست آثار ملی ایران سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری
گنج‌دره (به کردی: چیاخزینه) محوطه‌ای باستانی مربوط به دوره نوسنگی است که در شهرستان هرسین، روستای قیسوند واقع شده است. این محوطۀ باستانی در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۴۳۹۴ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده‌است. تپۀ گنج‌دره در کنار جادۀ اصلی هرسین به کرمانشاه و در فاصله ۷ کیلومتری از شهر هرسین قرار گرفته‌است. ارتفاع گنج‌دره نسبت به سطح دریا بین ۱۳۰۰ تا ۱۴۰۰ متر است. ارتفاع تپه ۵ متر و قطر آن ۴۰ متر است و یک محدودۀ ۱۳۰۰ متر مربعی را شامل می‌شود. فصل‌های کاوش. کاوش‌های گنج‌دره در سال ۱۹۶۵ آغاز شد و تا سال
کاوش‌های گنج‌دره در سال ۱۹۶۵ آغاز شد و تا سال ۱۹۶۹ ادامه داشت. این کار تحت نظارت پروفسور "فیلیپ اسمیت" باستان‌شناس کانادایی صورت گرفت. آزمایش‌های صورت‌گرفته روی زغال‌های به‌دست‌آمده از این محل نشان می‌دهد نخستین انسان‌ها در ۸۵۰۰ ق.م در این محل استقرار یافته‌اند. ظروف سفالین درشت با جدارۀ ضخیم که با آتش به‌صورت نامنظم پخته شده‌اند، پیدایش خشت‌هایی با فرورفتگی در قسمت میانی آن که نمونۀ آن در دیگر نقاط دیده نشده‌است، پیکان‌های سنگی، اشیای استخوانی، کوزه‌ها، کاسه‌ها، مهره‌ها و زینت‌آلات از جمله آثار و اشیای
کاسه‌ها، مهره‌ها و زینت‌آلات از جمله آثار و اشیای به‌دست‌آمده در تپۀ گنج‌دره هستند. زندگی در گنج‌دره. در طبقات زیرین تپۀ گنج‌دره آثار انسان‌هایی دیده می‌شود که از آن‌ها ابزار سنگی مانند تبر سنگی که بدون دسته بوده و در دست برای دفاع یا حمله جای می‌گرفته، و تبرهای سنگی که دستۀ چوبی داشته و با الیاف طبیعی آن را به دسته‌اش می‌پیچیده‌اند، و پیکان‌های سنگی که خود نشانه‌ای از این بوده‌است که با تیر و کمان آشنایی داشته‌اند، و بسیاری دیگر از ابزار سنگی که جای چاقو یا تیغ یا وسایل کوبیدن و خرد کردن غلات یا چیزهایی
یا تیغ یا وسایل کوبیدن و خرد کردن غلات یا چیزهایی دیگر پیدا شده، ولی آثار ساختمانی در این طبقه از تپه که مستقیماً با خاک بکر مجاور است به دست نیامده‌است. شاید این انسان‌ها در آن زمان زیر بوته‌هایی از شاخه‌های درخت که ممکن است روی آن را با گل می‌پوشانده‌اند زندگی می‌کرده‌اند و این آثار در نتیجۀ ساختمان‌هایی که نسل‌های بعد از آن‌ها در آن مکان به وجود آورده‌اند از بین رفته است. از ظروف سفالین هیچ اثری در این دوران به دست نیامده‌است. بلافاصله پس از این لایه یعنی در روی آن به طبقه‌ای برخورده‌اند که آثار
یعنی در روی آن به طبقه‌ای برخورده‌اند که آثار ساختمانی یعنی قسمت پایین اتاق‌هایی پدیدار گشته‌است. دیوار این اتاق‌ها با چیزی که نمی‌توان روی آن نام خشت نهاد، ولی به هر حال مرکب از قطعات نامنظمی از گل بوده که مالش یافته و روی آفتاب خشک شده، ترکیب یافته است. از روی این آثار به‌خوبی می‌توان دریافت که اتاق‌های کوچکی به صورت مربع نامنظم یا مستطیل ساخته بوده‌اند و در داخل آن اجاق‌ها و کندوهای متعدد وجود داشته و ظروف سفالینی در میان تمام این آثار پخش است. در این دوران که باید آن را در حدود اوایل هزارۀ نهم پیش از
که باید آن را در حدود اوایل هزارۀ نهم پیش از میلاد قرار داد کاملاً پیداست که انسان‌هایی که در حدود دو سده پیش در این مکان مستقر شده بودند تدریجاً به فن خانه‌سازی و سفال‌گری آشنایی پیدا کرده و از آتش زیاد استفاده می‌کرده‌اند، چون تعداد کوره‌های یافت‌شده بسیار زیاد است. زندگی در تپۀ گنج‌دره تدریجاً پیشرفت کرده و در آخر هزارۀ نهم پیش از میلاد ظروف سفالین را به کوره می‌برند و حتی روی آن نقوشی به وجود می‌آورده‌اند. شاید اتفاقاً به این مطلب برخورده‌اند که گِل وقتی در مجاورت آتش در کنار اجاق‌هایشان قرار می‌گرفته
در مجاورت آتش در کنار اجاق‌هایشان قرار می‌گرفته سخت می‌شده و توانسته‌اند از این کشف برای ساختن ظروف گلین استفاده نمایند. در آخر این دوران شماری تندیس‌های کوچک ایزدبانو مادر که فاقد سر می‌باشند نیز در طبقات بالای تپۀ گنج‌دره به دست آمده و این نشان‌دهندۀ این مطلب است که در آن دوره به مسائل مذهبی نیز اعتقاد پیدا کرده‌اند. این امری بسیار طبیعی است که در تمام نقاطی که انسان‌ها در روزگاران کهن نشیمن گزیده‌اند، آفرینندۀ خود را به صورتی مجسم نموده‌اند و معمولاً ایزد مادر که به‌وجودآورندۀ تمام نیازهای بشر است بیش
مادر که به‌وجودآورندۀ تمام نیازهای بشر است بیش از دیگر خدایان مورد توجه آن‌ها قرار گرفته‌است. در این دوره از تاریخ انسان‌ها در تپۀ گنج‌دره، اهلی کردن حیوان‌ها نیز آغاز شده‌است. اگر چه مدارک زیادی در این مورد در دست نیست ولی پروفسور «اسمیت» روی خشت‌های نامنظمی که در ساختمان دیوارها به کار رفته جای پاهای متعددی از بز را مشاهده کرده و چنین نتیجه گرفته که بدون شک وقتی این خشت‌ها را برای خشک‌شدن روی آفتاب قرار داده بودند بزهایی که اهلی شده بوده‌اند از روی آن رد شده‌اند و رفت‌وآمد کرده‌اند و همین اثر نشانۀ این
شده‌اند و رفت‌وآمد کرده‌اند و همین اثر نشانۀ این است که در آن زمان انسان‌های گنج‌دره توانسته بودند بز را اهلی کنند. با این وجود اسمیت معتقد است که در آن زمان احتمالاً گوسفند هنوز اهلی نشده بوده، ولی آن را شکار می‌کرده‌اند و از گوشت آن استفاده می‌کرده‌اند. عرصه و مالکیت. عرصۀ محوطۀ گنج‌دره نزدیک به یک هکتار است. بخش زیادی از این مساحت را زمین‌های کشاورزی تشکیل داده که باید از مالکان بخش خصوصی خریداری شود، اما این زمین‌ها هنوز تملک نشده است. آسیب‌ها. محوطۀ گنج‌دره در درون زمین‌های کشاورزی واقع شده و کشاورزان
در درون زمین‌های کشاورزی واقع شده و کشاورزان هرساله بخش‌هایی از آن را به زمین‌های خود الحاق می‌کنند. همچنین حفاری‌های غیرمجاز این محوطه را به شدت در معرض تخریب قرار داده است. در سال ۱۴۰۱ حفاران غیرمجاز تونلی را به ابعاد حدود ۷ متر در گنچ‌دره حفاری کردند که سبب وارد آمدن آسیب زیادی به محوطه شد. در بهمن ۱۴۰۳ یک عضو هیات علمی گروه باستان‌شناسی دانشگاه رازی کرمانشاه در انتقاد از وضعیت این محوطه، گنج‌دره را به یک کوه یخ تشبیه کرد که هر روز در حال کوچک‌تر شدن است. دهکدۀ توریستی. در آذر ۱۴۰۱ رئیس اداره میراث
است. دهکدۀ توریستی. در آذر ۱۴۰۱ رئیس اداره میراث فرهنگی شهرستان هرسین از برنامه‌ریزی برای تبدیل گنج‌دره به دهکده‌ای توریستی از طریق بازسازی محوطۀ باستانی برای بازدید گردشگران و نیز تبدیل بخشی از آن به یک پژوهشگاه باستان‌شناسی با همکاری گروه باستان شناسی دانشگاه رازی خبر داد.
تپه امام داشی در استان قزوین، شهرستان آوج، بخش آبگرم، روستای عباس‌آباد سیف واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۴۴۱۴ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
تپه نارنج باغ مربوط به دوران پیش از تاریخ ایران باستان تا دوران‌های تاریخی پس از اسلام است و در نکا، مرکز شهر، حاشیه شرقی رودخانه، نرسید به سیلوی گندم واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۴۶۷۲ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است. این تپه ی تاریخی و زیبا اکنون از دیدنی های شهرستان نکا و منطقه ی نارنج باغ است.
تپه کرنا چیا (تپه حمام) مربوط به دوران پیش از تاریخ ایران باستان تا دوران‌های تاریخی پس از اسلام است و در استان لرستان،شهرستان نورآباد، بخش میربگ شمالی، روستای یار آباد واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۴۷۰۷ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
غار سن ایک که با نام غار کُهک نیز شناخته می‌شود با قدمتی بیش از میلیونها سال است و در منطقه شکار ممنوع کهک شهرستان دلیجان، دهستان دودهک، روستای کهک واقع شده و به همین علت این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۴۶۰۸ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است. غار کهک از پُرپرتگاهترین و از معدود غارهای ایران است که دارای بلندترین و در عین حال زیباترین چکیده‌های مخروطی و مرمرین سرخ و مجموعه‌ای از آبشارسنگ‌هاست که از تعدادی سکوهای بزرگ متوالی تشکیل گردیده است که شامل پرتگاه هایی ۱۰ تا ۲۰ متری می باشد که این پرتگاه
پرتگاه هایی ۱۰ تا ۲۰ متری می باشد که این پرتگاه ها به علت ریزش عظیمی که در زمانهای دور در داخل غار رخ داده است تشکیل شده اند، ساختار غار سنگ که مجموعه های زیبایی از استالاگمیت و استالاکتیت است رنگهای متنوع و منحصر به فردی را پدید آورده که به علت بافت آهکی و وجود ترکیب گل رس، آهن و جیوه است، طول برخی از این چکیده و چکنده ها بیش از ۱۰ متر می رسد و یکی از بلند ترین ستون های آهکی غارهای ایران با بیش از ۱۴ متر طول در این غار قرار دارد . با توجه به غارسنگ‌های بزرگ و طویل غار، به نظر می‌رسد غار کُهک از قدیمی‌ترین
و طویل غار، به نظر می‌رسد غار کُهک از قدیمی‌ترین غارهای زایش‌یافتهٔ ایران باشد. ریشهٔ نام. نام غار از کوهی منفرد و کم‌ارتفاع گرفته شده که قلعه قدیمی روستا در قله آن قرار داشته است. این کوه کم‌ارتفاع را کوه کوچک یا کوهک نامیده و به اختصار کُهک می‌گویند. غار کُهک تعدادی سکوی بزرگ متوالی دارد که با پرتگاه ۱۰ تا ۲۰ متری از هم جدا می‌شوند و همهٔ آن‌ها از ابتدا تا انتها زیر تاقدیس مرتفع و بزرگ غار قرار دارند. این غار مانند چاهی عظیم به قطر ۳۰ متر است که با زاویه ۴۵ درجه و بر اثر فرایند غار زایشی پدید آمده است.
قلعه تپه طغرود مربوط به دورهٔ تاریخی پس از اسلام است و در شهرستان جعفرآباد، روستای طغرود واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۴۶۳۳ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
قلعه صلواتی مربوط به دوره صفویه است و در لالی، شمال غربی شهرستان واقع شده و این اثر در تاریخ با شمارهٔ ثبت ۴۶۸۷ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده‌است. از آغاز صفویه تا پایان زندیه حکومت تمام سرزمین بختیاری با خوانین بختیاری از طایفه های راکی مالملی و ... بود. آثار و ابنیه معظمی از نوادگان تاجمیرخان بختیاری (راکی مالملی )و پسرش میرجهانگیرخان بختیاری (راکی مالملی) نوه اش خليل خان از جمله بنه وار و سردشت در گرمسیر و دیمه و چغاخور در سردسیر به یادگارمانده‌است. یکی دیگر از آثار و بناهای تاریخی مربوط به
یکی دیگر از آثار و بناهای تاریخی مربوط به دوران زمامداری خوانین میر در منطقه گرمسیر «قلعه صلواتی» است که در حد فاصل بنه وار به سردشت ساخته شده‌است. این قلعه نیز بدستور میر خلیل خان (۱۰۷۷–۱۰۳۷ه‍. ق) بنا گردیده است. این قلعه دارای نه برجک دیدبانی و مساحت آن نزدیک یک هزارمتر است. مصالح به کار رفته در این سازه، گچ، سنگ و گل می‌باشد. علت نامگذاری آن نیز به این دلیل بوده‌است که کاروانیانی که از شهرهای دزفول و شوشتر طبق نمودار زیر به بنه وار و از آنجا به اندیکا ونهایتاً به ایذه رفت و آمد می‌کردند، در این قلعه به
به ایذه رفت و آمد می‌کردند، در این قلعه به صورت رایگان از آن‌ها پذیرایی می‌شد. دیدگاه دیگری که می‌توان دربارهٔ وجه تسمیه این قلعه ارائه داد این است: دشتی که این قلعه در آن ساخته شده بین یک رود کوچک بهاری به نام زنکی که از کوه آسترکی راه در شمال آن سرچشمه می‌گیرد و رودخانه شور (اوسور) که از باختر آن روان است، واقع است. در قسمت جنوبی این دشت یعنی تقریباً در فاصله یک کیلومتری به سمت تلاقی دو رودخانه در روزگاران گذشته بر اثر زمین لرزه و رانش زمین شکافها و شیارهای بزرگی ایجادشده‌است، که به نام «غضب گه» معروف