payamvha/North_RAG huggingface dataset:
و تیرک‌های نازک چوبی و سرپوش گالی پوش و متصل به یکدیگر احداث نمودند و محوطه بازار ساخته شده را به نام پیله بازار (در زبان گیلکی به معنی بازار بزرگ است) نامیدند و سر دالان دایره‌ای نیز که از سمت غرب، جنوب شرقی و شمال شرقی باز می‌شد بدان اضافه نمودند. در دکان‌ها کالاهای مورد نیاز و مایحتاج عمومی را به فروش می‌رساندند. پس از احداث در سمت شرق محوطه پیله بازار حمام و در طرف جنوبی دکان‌های دیگری بنا گردید و مغازه‌های جدید آنچنان رونق گرفت که بازار قدیمی از رونق افتاد. مردم اولیه آبکنار که در مسجدمحله تشکیل
افتاد. مردم اولیه آبکنار که در مسجدمحله تشکیل خانواده داده بودند چون رفت وآمدشان به بازار میان‌محله یا پیله بازار مشکل بود در مسجد محله مبادرت به احداث بازار نمودند که ابتدا و به مرور زمان وسعت یافت. این بازار در سمت شرق مسجد جامع قرار گرفته است. این بازار به مرور زمان از سمت شرق و غرب گسترش پیدا کرد که گوشه‌ای از آن به نام شیطان بازار مشهور است. بازار مسجدمحله بعدها محل توقف خودروها و ورود و خروج مسافران به آبکنار گردید و همچنین به علت وجود مسجد جامع در آن از دیگر بازارهای آبکنار بیشتر مشهور شد. اهالی میر
از دیگر بازارهای آبکنار بیشتر مشهور شد. اهالی میر محله آبکنار نیز خواه ناخواه به تبعیت از اهالی دو محله دیگر بازار کوچکی در محوطه باز کنونی خود ساختند و زمانی که مرداب سیاه گیشه محل فعالیت صیادان ماهی و شکارچیان مرغابی و غیره بود رونق و اعتبار زیادی داشت. این بازار در عمر شکوفایی اقتصادی آبکنار به علت نزدیک بودن به مرداب سیاه گیشه و هم به خاطر این که سر راه عبور و مرور صیادان و مسافران قرار داشت محلی برای خرید و فروش ماهی و معاملات مختلف دیگری بوده است، از این راه سود سرشاری می‌بردند تا اینکه به علت پائین
این راه سود سرشاری می‌بردند تا اینکه به علت پائین رفتن و خشک شدن مرداب سیاه گیشه و کساد شدن صید ماهی و شکار و مرغابی رونق سابق را از دست داد. از گذشته در وسط بازار میرمحله، درخت آزاد کهنسال و بسیار بلند و تنومندی وجود داشت که قسمت عمده میدان را ریشه آن پوشانده و سایه‌اش زینت بخش بازار بود. در سال ۱۳۲۵ هجری شمسی به علت کثرت سن و اینکه طعمه حریق گشته بود از میان رفت. این همان درختی بود که به علت ارتفاع زیادی که داشت قبل از شهریور ۱۳۲۰ به وسیلهٔ ارتش ایران برفراز آن پاسگاهی جهت دیده‌بانی احداث گردید زیرا از
آن پاسگاهی جهت دیده‌بانی احداث گردید زیرا از آنجا تا دور دست‌های مرداب و سواحل آن به خوبی در معرض دید قرار می‌گرفت. جغرافیا. آبکنار در منطقه جلگه‌ای و جنگلی و در طول جغرافیائی ۴۹ درجه و ۱۹ دقیقه و عرض ۲۷ درجه و ۲۶ دقیقه و دارای نسخ ۵۰۰ ساله (در سال ۱۳۶۳ شمسی) و از نظر ثبتی جزو بخش ۷ بندر انزلی می‌باشد، مسافتش تا ضیابر ۷ کیلومتر تا کپورچال ۱۸ کیلومتر و تا انزلی ۳۸ کیلومتر و فاصله‌اش از طریق مرداب به انزلی ۱۲ کیلومتر است. از شمال به مرداب انزلی از طرف مشرق به دماغه ماهروزه از جنوب به مرداب سیاه کیشم و از غرب
دماغه ماهروزه از جنوب به مرداب سیاه کیشم و از غرب به کپورچال متصل است. ماهروزه (ماراوۊزۊ). ماهروزه به زبان گیلکی ماراوۊزۊ سرزمینی است که در گذشته تقریباً فاقد جمعیت و ساکنان انگشت شمار بود و از قدیم محل چراگاه احشام و کشاورزی اهالی آبکنار بوده از این رو همانند سایر روستاها مورد بررسی قرار نمی‌گیرد و داخل آبکنار محسوب می‌شود. مرتع ماهروزه در سمت مشرق آبادی واقع می‌باشد و محل برخورد رودخانه سیاه کیشم (گیشه) و تالاب انزلی است. در زمان حال منطقه ماهروزه دارای مکان‌های تفریحی از جمله اسکله قایقرانی رستوران و
مکان‌های تفریحی از جمله اسکله قایقرانی رستوران و کافه رستوران و قهوه‌خانه سنتی و ویلاهای متعدد می‌باشد که عموماً به بومیان آبکناری تعلق دارد و مسافران زیادی جهت بازدید به این مکان مراجعه می‌کنند. همچنین مرغداری و گاوداری‌های صنعتی و باغ هندوانه و شالیزار و باغ درختان صنوبر و توسکا و کیوی… در این منطقه وجود دارد. مرداب سیاه کیشم (گیشه). مرداب سیاه کیشم یا سیاه گیشه که به زبان گیلکی سیاه کیشی هم گفته می‌شود بیشتر مناطق آن نی‌زار و گالی‌زار می‌باشد. مرداب سیاه کیشم در جنوب آبکنار و شمال مناطق مربوط به حوزه
کیشم در جنوب آبکنار و شمال مناطق مربوط به حوزه صومعه سرا (سوماسرا) یعنی نرگستان و سیاه‌درویشان و کوله‌سر و چکور می‌باشد که آب آن شیرین و از آب‌های مناطق شرقی کوه‌های تالش و رودخانه بهمبر تأمین می‌شود. این مرداب چون غالباً پوشیده از نی و گالی است، محل تخم‌افشانی انواع ماهی‌های دریای کاسپین بوده که اواخر اسفند و اوایل بهار جهت تخم‌ریزی به مرداب سیاه کیشم مهاجرت و پس از تخم‌ریزی دوباره به دریای کاسپین مراجعه می‌نمایند. مرداب انزلی. مرداب انزلی در شمال منطقه آبکنار با مساحتی در حدود ۲۰ هزار هکتار از بزرگ‌ترین
با مساحتی در حدود ۲۰ هزار هکتار از بزرگ‌ترین زیستگاه‌های طبیعی جانواران ایران محسوب می‌شود. این مرداب به دلیل موقعیت جغرافیایی از نظر میزان بالای رطوبت و آب با هیچ‌یک از تالاب‌های ایران قابل مقایسه نیست. جمعیت. بر پایه سرشماری سال ۱۳۸۵، جمعیت این روستا ۲٬۹۷۰ نفر (۹۷۹ خانوار) بوده
آتشگاه یکی از روستاهای شهرستان رشت واقع در استان گیلان در شمالِ ایران می‌باشد. این روستا سابقه الحاق به محدوده شهر رشت را داشت اما مجدد در تاریخ ۲۲ شهریور سال ۱۴۰۲ از شهر رشت جدا و دهیاری آن مجدد شروع به فعالیت کرد. آتشگاه در منطقه ۴ شهرداری رشت قرار داشت. این روستا، پس از محله احمدگوراب رشت واقع شده است. ابراهیم پور داوود، پژوهشگر ایران باستان، پس از بازگشت از بیروت، مقداری بادام زمینی با خود آورد و در ملک شخصی خود در آتشگاه کاشت که به محصول نشست و بعدها کشت آن در گیلان متداول شد.
پادشاه سجونگ بزرگ (۱۵ مه ۱۳۹۷ – ۸ آوریل ۱۴۵۰ میلادی) چهارمین پادشاه خاندان چوسان و پسر سوم پادشاه ته‌جونگ بوده‌است که پس از خلع شدن برادر بزرگترش جائه از ولیعهدی، به این مقام رسید. در چهار سال اول سلطنتش، پدرش تائجونگ در مقام نایب السلطنه امور کشور را اداره می‌کرد. سجونگ در دوران سلطنتش به تقویت اندیشه‌های کنفسیوسی پرداخت و اصلاحات حقوقی عمده‌ای را اجرا کرد. همچنین تا قبل از او در چوسان از الفبای چینی استفاده می‌شد تا این که او الفبای کره‌ای (هانگول) را اختراع کرد. سجونگ علاوه بر این کارها و تلاش‌هایش برای
کرد. سجونگ علاوه بر این کارها و تلاش‌هایش برای رفاه اجتماعی، علی‌رغم مخالفت نجیب‌زادگان و اشراف دربار، دانشمندانی همچون جانگ یونگ شیل را برای پیشرفت فناوری‌های علمی چوسان تشویق کرد. همچنین او ارتشی را به شمال اعزام کرد و تلاش‌های زیادی برای جلب مهاجران به چوسان کرد. علاوه بر این‌ها در جنوب مهاجمان ژاپنی را شکست داد و جزیره تسوشیما را به تصرف خود درآورد. اوایل زندگی. سجونگ سومین پسر شاه تجونگ در ۱۵ مه سال ۱۳۹۷ میلادی به دنیا آمد. سجونگ به عنوان یک شاهزاده جوان در مباحث مختلف مهارت زیادی داشت و پدرش شاه
جوان در مباحث مختلف مهارت زیادی داشت و پدرش شاه تجونگ او را از دو برادر بزرگترش بیشتر دوست داشت. با توجه به این که سجونگ پسر سوم تجونگ بود، رسیدن او به تاج و تخت منحصر به فرد و بی‌نظیر بود. بزرگ‌ترین پسر تجونگ یانگنیونگ در سال ۱۴۰۴ به عنوان ولیعهد انتخاب شد ولی به خاطر خوشگذرانی‌های بیش از حدش از ولیعهدی عزل شد، با این حال برخی بر این باورند که یانگیونگ به نفع برادر کوچکترش از ولیعهدی استعفا داد. پس از برکناری یانگیونگ از ولیعهدی، وزرای دربار مخالفان حذف یانگنیونگ را اعدام کردند و سرانجام در سال ۱۴۱۸ با
یانگنیونگ را اعدام کردند و سرانجام در سال ۱۴۱۸ با توجه به این که پسر دوم تجونگ علاقه‌ای به سلطنت نداشت، تجونگ، سجونگ را به عنوان ولیعهد برگزید. با این حال درک متفاوت سجونگ از سیاست و هوش و خلاقیت او در اداره امور تا سال ۱۴۲۲ یعنی مرگ پدرش تجونگ آشکار نشد. دستاوردها. انجام امور بر اساس اندیشه‌های کنفسیوس. شاه سجونگ با انتصاب افرادی از طبقات مختلف و پایین اجتماعی به عنوان کارمندان دولت تغییراتی اساسی در ساختار دولت به وجود آورد، با این حال او رویدادهای رسمی دولت را با توجه به اندیشه‌های کنفسیوس انجام می‌داد،
را با توجه به اندیشه‌های کنفسیوس انجام می‌داد، همچنین مردم را به رفتار کردن بر اساس آیین کنفسیوس تشویق می‌کرد و چندین کتاب دربارهٔ اندیشه‌های کنفسیوس نشر کرد، در نتیجه آیین کنفسیوس به یک هنجار اجتماعی تبدیل شد. او در ابتدا او راهبان بودایی از تبلیغ کردن دینشان در پایتخت منع کرد و از قدرت و ثروت سران این دین به شدت کم کرد اما بعدها با ساختن معابد بودایی و پذیرش این دین کار خود را جبران کرد. سیاست خارجی. سجونگ با دودمان مینگ در چین روابط بسایر خوبی برقرار کرد که برای چوسان سود بسیار زیادی داشت. همچنین برای
که برای چوسان سود بسیار زیادی داشت. همچنین برای جلوگیری از حمله جورجی‌ها در شمال کره ارتشی را به آنجا اعزام کرد. علاوه بر این‌ها روابط خوب کشورش با ژاپن را حفظ کرد و برای رونق تجارت بین این دو کشور سه بندر را ایجاد کرد اما مدتی بعد به خاطر غارتگری‌های دزدان دریایی ژاپنی در دریای جنوب به جزیره تسوشیما که مقر خوبی برای دزدان دریایی بود حمله کرد و آن جا را تصرف کرد. تقویت ارتش چوسان. شاه سجونگ در زمینه ارتش برنامه‌ریزی‌های مؤثری داشت. او قوانین و مقررات نظامی مختلفی را برای برقراری امنیت در امپراتوری اش وضع
مختلفی را برای برقراری امنیت در امپراتوری اش وضع کرد. همچنین او بسیار برای پیشرفت ارتش چوسان مشتاق بود و از فناوری‌های مختلف نظامی پشتیبانی می‌کرد. این فناوری‌ها شامل توپ‌های جنگی نیز می‌شد، همچنین در این زمان انواع مختلف تیرها و گلوله پرت کن‌های آتشین برای استفاده با باروت آزمایش شدند و مورد استفاده قرار گرفتند. در مه سال ۱۴۱۹ شاه سجونگ تحت مشاوره‌های پدرش تجونگ ارتشی را به شرق اعزام کرد. هدف این لشکرکشی سرکوب کردن دزدان درایی غارتگر ژاپنی بود. در این لشکرکشی، ۲۴۵ ژاپنی در برابر ۱۸۰ کره‌ای کشته شدند
لشکرکشی، ۲۴۵ ژاپنی در برابر ۱۸۰ کره‌ای کشته شدند همچنین ۱۱۰ ژاپنی نیز به اسارت گرفته شدند. در این نبرد ۸ کره‌ای و ۱۴۶ چینی که قبلاً ربوده شده بودند آزاد شدند. در سپتامبر ۱۴۱۹ آتش‌بس اعلام شد و ارتش کره بازگشت، اما پیمان «گهای» که صلح نهایی را بین دو کشور برقرار می‌کرد در سال ۱۴۴۳ بسته شد. طی این قرار داد جزیره تسوشیما متعهد می‌شد که سالانه به پادشاه چوسان خراج دهد و در عوض دربار چوسان امتیازاتی در زمینه تجارت به ژاپن می‌داد. در سال ۱۴۴۳، سجونگ ژنرال برجسته کره ای، کیم جانگ سو را برای سرکوب کردن جورجی‌ها به
ای، کیم جانگ سو را برای سرکوب کردن جورجی‌ها به شمال فرستاد. در نهایت ارتش ژنرال کیم ۴ قلعه را در شمال فتح کرد و امپراتوری چوسان را رود سونگ هوآ گستراند. سپس برای حفاظت از مردم در برابر جورجی‌ها ۴ قلعه دیگر ساخته شد. علم و تکنولوژی. سجونگ به پیشرفت علم و تکنولوژی بسیار اهمیت می‌داد. او دنبال راهی بود که کشاورزان بتوانند محصولات بیشتری کشت کنند، به همین دلیل تصمیم گرفت که کتابی راهنما برای کشاورزان گردآوری کند تا با توجه به آن محصولات بیشتری کشت کنند، این کتاب شامل اطلاعاتی دربارهٔ شیوه‌های مختلف کشت کردن در
شامل اطلاعاتی دربارهٔ شیوه‌های مختلف کشت کردن در نواحی مختلف بود که به دستور سجونگ توسط محققان جمع‌آوری شده بود. در زمان حکومت سجونگ، جانگ یونگ شیل به دانشمندی برجسته تبدیل شد. جانگ یونگ شیل فردی از طبقات پایین جامعه بود اما ذهنی خلاق و باهوش داشت. تجونگ، پدر سجونگ متوجه این استعداد شد و در او را در اداره نجوم استخدام کرد. پس از مدتی به خاطر لیاقتی که از خود نشان داد به مقام‌های بالاتری دست یافت. اشراف و نجیب‌زادگان دربار به خاطر این که دادن مقام به یک برده و همچنین دادن منابع مالی به او برای ساخت
یک برده و همچنین دادن منابع مالی به او برای ساخت اختراعاتش مخالفت‌های زیادی نشان دادند اما شاه سجونگ به خاطر مهارت‌های جانگ یونگ شیل از او پشتیبانی کرد. جانگ یونگ شیل طرح‌های مختلفی برای ساعت آبی ابداع کرد. همچنین او یک حلقه دار (اسطرلاب کروی) و ساعت آفتابی ساخت و چاپ فلزی را ابداع کرد، اما از همه مهم‌تر، شگفت‌آورترین اختراعش را در سال ۱۴۴۲ معرفی کرد، اولین باران سنج جهان، اما این باران سنج امروزه وجود ندارد و از بین رفته‌است. قدیمی‌ترین باران سنج موجود در شرق آسیا متعلق به دوره یئونگجو(۱۶۹۴–۱۷۷۶) یکی دیگر
آسیا متعلق به دوره یئونگجو(۱۶۹۴–۱۷۷۶) یکی دیگر از پادشاهان چوسان است. در زمان سجونگ دو کتاب دربارهٔ طب سنتی کره‌ای نوشته شدند. این دو کتاب نشان دهنده این است که تلاش کره ای‌ها برای پیشرفت در طب سنتی از چین متمایز است. ادبیات. سجونگ به نحوه کشاورزی و تولید محصولات آن بسیار اهمیت می‌داد، به همین خاطر به کشاورزان اجازه داد که در شرایط سخت مالیات کمتری پرداخت کنند، به همین دلیل کشاورزان کمتر نگران منابع مالی و امرار معاش بودند و بیشتر به فکر کشت محصولات بیشتر و فروش آن‌ها بودند. همچنین گفته شده که پس از آن
و فروش آن‌ها بودند. همچنین گفته شده که پس از آن زمانی در قصر شاه سجونگ مقدار بسیار زیادی از منابع غذایی اضافه آمد و سجونگ آن هارا بین فقرا تقسیم کرد. در سال ۱۴۲۹ کتاب نونگسا جیکسئول گردآوری شد. این کتاب دربارهٔ نحوه کاشت و برداشت محصول و نحوه درمان خاک بود. نوشته‌های شخصی سجونگ بسیار مورد توجه است. همچنین از کتاب‌هایی که وی نوشته‌است می‌توان به کتاب معروف صدای پرواز اژدهایان، قسمتی از زندگی بودا، آهنگ ماه درخشان بر هزار رودخانه و واژه‌نامه تلفظ چینی-کره‌ای اشاره کرد. اختراع الفبای هانگول. سجونگ با اختراع
اشاره کرد. اختراع الفبای هانگول. سجونگ با اختراع الفبای هانگول عمیقاً تاریخ کره را تحت تأثیر قرار داد. تا قبل از اختراع هانگول، هانجا (الفبای چینی) مورد استفاده بود و فقط نجیب‌زادگان و اشراف می‌توانستند آن را برای خواندن و نوشتن فرا گیرند. البته در آن زمان برای ارسال اسناد و مدارک اداری از الفبای هانومان نیز استفاده می‌شد. همچنین یادگیری دستور زبان هانجا سخت بود. سجونگ در نظر داشت با خلق یک الفبا مختص کره هویت فرهنگی محکمی برای کره ایجاد کند. او ۲۸ حرف الفبا را اختراع کرد، این حروف مبنی بر الگوهای ساده شده
را اختراع کرد، این حروف مبنی بر الگوهای ساده شده شکل تلفظ حروف در اندام‌های گویایی انسان همچون دهان، زبان و دندان است زیرا سجونگ قصد داشت با اختراع این الفبا تمامی مردم از طبقات مختلف بتوانند بخوانند و بنویسند. در سال ۱۴۴۳ الفبا تکمیل شد و در سال ۱۴۴۶ به همراه یک کتاب راهنمای ۳۳ صفحه‌ای که حروف الفبا را معرفی می‌کرد و اندیشه‌های فلسفی پشت آن را بیان می‌کرد؛ بنابراین مردم می‌توانستند پس مدتی مطالعه کتاب بتوانند بخوانند و بنویسند. البته پس از اختراع الفبا، شاه سجونگ با مخالفت مدرسان اندیشه‌های کنفسیوس مواجه
سجونگ با مخالفت مدرسان اندیشه‌های کنفسیوس مواجه شد، زیرا آنان می‌گفتند که کتاب‌های کنفسیوس به الفبای هانجا نوشته شده‌است و با این کار کسی نمی‌تواند آن را بخواند. مرگ و میراث. سجونگ در سال ۱۴۵۰ به خاطر بیماری دیابت از دنیا رفت. او قبل از مرگ، پسر اولش مونجونگ را به ولیعهدی انتخاب کرد. سجونگ می‌دانست مونجونگ به دلیل بیماری‌اش زیاد عمر نخواهد کرد، به همین خاطر در بستر مرگ از نزدیکانش خواست تا پس از مرگ پسرش، از نوه‌اش دانجونگ حمایت کنند. مونجونگ بعد از دو سال سلطنت از دنیا رفت و پسر دوازده ساله‌اش دانجونگ به
سلطنت از دنیا رفت و پسر دوازده ساله‌اش دانجونگ به سلطنت رسید. با به سلطنت رسیدن دانجونگ ثبات سیاسی کشور از بین رفت و اوضاع آشفته شد. پسر دوم سجونگ، سجو خواهان سلطنت بود. پس از برادرزاده‌اش را از سلطنت خلع و تبعید کرد و ۶ نفر از وزرای با کفایت دوران پدرش را به دلیل حمایت از دانجونگ و تلاش برای برگرداندن سلطنت به او اعدام کرد. در کره امروزی، نام یک خیابان و مرکز هنرهای نمایشی در سئول به نام سجونگ است. منابع. https://en.wikipedia.org/wiki/Sejong_the_Great
کشتار خواجه‌لی یا قتل‌عام خواجه‌لی کشتار حداقل ۱۶۱ نفر از ساکنان خواجه‌لی در اطراف شهر خواجه‌لی در ۲۵–۲۶ فوریه ۱۹۹۲ از جانب نیروهای مسلح ارمنستان و تاحدی کشورهای مستقل همسود در طول جنگ قره‌باغ می‌باشد. با توجه به سمت جمهوری آذربایجان، دیدبان حقوق بشر، و دیگر ناظران بین‌المللی که قتل‌عام توسط نیروهای مسلح ارمنستان صورت گرفته‌است. پس از سقوط شهر خواجه‌لی در طی جنگ قره‌باغ، کشتار غیرنظامیان آذربایجانی در این شهر توسط ارتش ارمنستان به همراهی نیروهای ۳۶۶ ارتش روسیه در ۲۵ و ۲۶ فوریه سال ۱۹۹۲ اتفاق افتاد. بر اساس
در ۲۵ و ۲۶ فوریه سال ۱۹۹۲ اتفاق افتاد. بر اساس آمار دولت جمهوری آذربایجان در این کشتار ۶۱۳ نفر از غیر نظامیان از جمله ۶۳ کودک جان خود را از دست دادند. سازمان دیده‌بان حقوق بشر آمار کشتار را مطابق گزارش سال ۱۹۹۳ مرکز هلسینکی بیش از ۱۶۰ نفر و مطابق گزارش سال ۱۹۹۴ مرکز هلسینکی بیش از ۲۰۰ نفر اعلام کرده‌است و در زیرنویس سند اشاره شده، آمار ۲۰۰ کشته بیشتر قابل قبول است تا آمار احتمالی بین ۵۰۰ تا ۱۰۰۰ کشته. از جمعیت ۶۳۰۰ نفری خواجه‌لی در زمان حمله حدود ۳۰۰۰ نفر در شهر باقی‌مانده بودند و مابقی قبل از آغاز حمله
در شهر باقی‌مانده بودند و مابقی قبل از آغاز حمله شهر را ترک کرده بودند. بنابر ادعای جمهوری آذربایجان ۵۳ نفر با مصادیق قتل بیرحمانه (سوزاندن، چهار میخ کردن، با بریدن سر یا کندن پوست آن و سایر قسمت‌های بدن، از حدقه خارج کردن چشم یا بریدن بخش‌هایی از بدن) کشته شده‌اند. همچنین هشت خانواده به‌طور کامل نابود شده، ۲۵ کودک هر دو والدین و ۱۳۰ کودک یکی از والدین خود را از دست دادند. این کشتار یکی از غم‌انگیزترین رخدادها در تاریخ مناقشه جمهوری آذربایجان و ارمنستان بر سر قره‌باغ کوهستانی بود. دولت ترکیه از عنوان
بر سر قره‌باغ کوهستانی بود. دولت ترکیه از عنوان «نسل‌کشی خواجه‌لی» منابع جمهوری آذربایجان از عنوان «نسل‌کشی خواجه‌لی» و «فاجعه خواجه‌لی» استفاده می‌کند. دموگرافی خواجه‌لی. خواجه‌لی در ترکیب تقسیمات جمهوری سوسیالیستی آذربایجان روستایی با جمعیتی بین ۱۰۰۰ تا ۲۰۰۰ نفر بود. این جمعیت حداکثر ۲۱۳۵ نفر ذکر شده‌است. اکنون خواجه‌لی به صورت دفاکتو قسمتی از جمهوری قره باغ است و اندکی بیش از ۱۰۰۰ نفر جمعیت دارد. در واقع ظرفیت این روستا برای بهره‌مندی از یک زندگی نرمال برای اهالی، چیزی ما بین ۱۰۰۰ تا ۲۰۰۰ نفر است. با
برای اهالی، چیزی ما بین ۱۰۰۰ تا ۲۰۰۰ نفر است. با آغاز مناقشه قره باغ در سال ۱۹۸۸، مقامات جمهوری سوسیالیستی آذربایجان به منظور تغییر موازنه جمعیتی در قره باغ اقدام به انتقال دو گروه جمعیتی به خواجه‌لی کردند، گروه اول ترک‌های مسختی رانده شده از ازبکستان و گروه دوم آذربایجانی‌های رانده شده از ارمنستان بودند. در مقابل مقامات ارمنستان هم ارامنه رانده شده از سومگاییت، باکو و دیگر شهرهای جمهوری سوسیالیستی آذربایجان را در قره باغ ساکن می‌کردند. این رقابت جمعیتی، با انتقال حدود ۲۰۰۰ نفر از ترک‌های مسختی و حدود ۲۰۰۰
انتقال حدود ۲۰۰۰ نفر از ترک‌های مسختی و حدود ۲۰۰۰ نفر از آذری‌های رانده شده از ارمنستان همراه بود. به‌طوری‌که جمعیت خواجه‌لی در اواخر سال ۱۹۹۱ (چند ماه قبل از کشتار) به ۶۳۰۰ نفر رسیده بود. (المان ممدوف فرماندار خواجه‌لی در مصاحبه با چنگیز مصطفایف بلافاصله پس از کشتار این عدد را حدود ۷۰۰۰ نفر اعلام کرد) در واقع پس از این تزریق مصنوعی جمعیت روستای خواجه‌لی به شهر خواجه‌لی تبدیل شد. این سیاست جمعیتی شرایط زندگی سختی برای اهالی ایجاد کرده بود، در گزارش شبکه تلویزیونی ای ان اس از اهالی خواجه‌لی در سال ۱۹۹۱
تلویزیونی ای ان اس از اهالی خواجه‌لی در سال ۱۹۹۱ کمبود خدمات در روستا و نارضایتی ترک‌های مسختی از شرایط زندگی کاملاً مشخص است. جمعیت شهرستان خواجه‌لی (شامل شهر خواجه‌لی و روستاها و قصبه اطراف) مطابق سرشماری سال ۱۹۹۸ اتحاد جماهیر شوروی سابق ۱۱۵۵۰ نفر بوده‌است. شواهدی از قتل‌عام. از عصر روز ۲۵ فوریه شهر در معرض آتش شدید توپخانه و تجهیزات زرهی سنگین قرار گرفته بود. در نتیجه آتش‌سوزی‌هایی در شهر رخ داده بود و در بامداد روز ۲۶ فوریه شهر تماماً به آتش کشیده شد. بیشتر اهالی با امید رسیدن به مرکز استان آقدام که در
اهالی با امید رسیدن به مرکز استان آقدام که در آن نزدیکی قرار داشت و ساکنین آن آذربایجانی بودند، مجبور به ترک شهر شدند. تعداد آن‌ها ۱۵۵۰ نفر ذکر شده‌است. اما این هدف محقق نگردید و ساکنین در حین فرار در دره‌ای باریک در بین روستاهای نخجوانلی و پیرجمال مورد محاصره قرار گرفته و بیشترشان قتل‌عام شدند. از بین محاصره‌شدگان افرادی به کوه‌ها و جنگل پناه برده و تنها عده قلیلی توانسته بودند خودشان را به آقدام برسانند. آنهایی که هم به آقدام رسیده بودند وضعیت چندان مساعدی نداشته و غالباً عزاداری می‌کردند. در محل عزاداری
نداشته و غالباً عزاداری می‌کردند. در محل عزاداری آوارگان ده‌ها جسد پاره‌پاره شده را به سردخانه موقت پشت مسجد انتقال دادند. به گزارش نیوزویک آن‌ها مردان غیرنظامی، زنان و کودکان خواجه‌لی، یک قصبه جنگ زده در قره باغ کوهستانی هستند که مورد تاخت و تاز نیروهای ارمنی در ۲۵–۲۶ فوریه قرار گرفته‌است. بسیاری از آنان در حالی که تلاش برای فرار داشتند، کشته شدند؛ برخی قربانیان مثله و پوست سر برخی دیگر کنده شده‌است. یکی از کسانی که توانسته بود، با وجود زخمی که بر پشت داشت خود را به آقدام برساند می‌گوید: از سرانجام کسانی
خود را به آقدام برساند می‌گوید: از سرانجام کسانی که در شهر مانده بودند نیز اطلاعی حاصل نشد و بنا به گزارش شاهدان عینی با توجه به حجم آتشی که روی شهر بود، به احتمال زیاد کشته شده‌اند. در این زمینه تایمز لندن در روز بعد از حادثه گزارش می‌دهد که: توماس گولتز خبرنگار واشینگتن پست در آقدام در بخشی از گزارش خود در ۲۸ فوریه به نقل از یکی از خادمان مسجد آقدام سعید صادق اوف می‌نویسد: عکاس رویترز یعنی فدریک لنگین نیز در این زمینه بیان کرده‌است که: در مورد دیگری آناتول لیون گزارشگر تایمز لندن برای تهیه گزارشی از
لیون گزارشگر تایمز لندن برای تهیه گزارشی از قتل‌عام خواجه‌لی به ناحیه سفر کرده بوده‌است که مشاهدات خود را در روز ۲ مارس ۱۹۹۲ در این روزنامه منتشر کرده‌است. او در بخشی از گزارش خود این‌گونه می‌نویسد: در گزارش دیگری همین خبرنگار تایمز لندن در آقدام در ۳ مارس عنوان می‌کند که اجساد آوارگان قتل‌عام شده آذربایجانی در دره‌ای کوچک و بلندی‌های نزدیک خواجه‌لی اطراف آن پراکنده شده‌اند. این اتفاقات در روزنامه دی تایمز، ۳ مارس ۱۹۹۲ در خبری با عنوان «اجساد نشانِ محل انجام قتل‌عام» تأیید شده و به قساوت ارمنی‌ها در زمان
قتل‌عام» تأیید شده و به قساوت ارمنی‌ها در زمان کشتن آذربایجانیان اشاره شده‌است. همه این شواهد حاکی از رخ دادن قتل‌عام علیه آذربایجانی‌ها بوده‌است و به تعبیر هلن وماک خبرنگار خارجی که خود در زمان قتل‌عام در آغدام حضور داشته‌است: عاملان قتل‌عام. پس از استقلال جمهوری آذربایجان از شوروی در انتخابات ۸ سپتامبر ۱۹۹۱، ایاز مطلب‌اف به عنوان نخستین رئیس جمهوری آذربایجان در رأس کارها قرار گرفت. کشتار خوجالی که در زمان ریاست جمهوری مطلب‌اف پیش آمد وی را مجبور به استعفا کرد. وی در ششم مارس ۱۹۹۲ استعفانامه‌اش را به
کرد. وی در ششم مارس ۱۹۹۲ استعفانامه‌اش را به پارلمان جمهوری آذربایجان ارائه داد. نتیجه استعفای مطلب‌اف، انتخاب ابوالفضل ایلچی بیگ به ریاست جمهوری آذربایجان بود. مطلب‌اف فاجعه خوجالی را توطئه جبهه خلق برای رسیدن به قدرت می‌داند وی در مصاحبه‌ای با روزنامه چکی نزاویسمایا گازتا در این باره می‌گوید: نیروهای ارمنی چند روز پیش از حمله به شهر، به ساکنان غیرنظامی اطلاع داده بودند تا از طریق دالان امن مشخص شده، شهر را ترک کنند ولی نیروهای آذربایجانی مانع خروج مردم شده بودند. شمیل الکپرلی، روزنامه‌نگار آذربایجانی،
شده بودند. شمیل الکپرلی، روزنامه‌نگار آذربایجانی، گزارش می‌دهد: «در شهرداری آغدام شاهد مکالمهٔ تامرلین غارای‌اف، معاون دیوان عالی آذربایجان و المان محمداف، شهردار خواجه‌لی، بودم. در حالی که قوای ارمنی با بلندگوهایشان از ساکنان خواجه‌لی می‌خواستند که از طریق دالان امن شهر را ترک کنند غارای‌اف با اطمینان می‌گفت که جای هیچگونه نگرانی نیست و ما تا دو روز آینده با هم در خواجه‌لی چای خواهیم نوشید.» عاملان اصلی قتل‌عام شامل واحدهای نیروهای مسلح ارمنستان، گروه‌های مسلح محلی ارمنی در قره باغ کوهستانی و اعضای نفرات
مسلح محلی ارمنی در قره باغ کوهستانی و اعضای نفرات هنگ نیروی زمینی ۳۶۶ روسی به فرماندهی یوگنی نابوکین الکساندرویچ در شهر خانکندی می‌باشند. مشخصاً رهبری عملیات حمله به خواجه‌لی را افرادی بنام‌های سیران اوهانیان، یوگنی نابوکین و والری مکرتچیان بر عهده داشته‌اند در تیر باران غیرنظامیان نیز اعضای واحدهای مسلح ارمنی و مشخصاً کارو پتروسیان، ویتالی بالاسانیان، سیران اوهانیان، والری گریگوریان و به‌طور مستقیم دست داشته‌اند. روبرت کوچاریان، سرژ سرکیسیان، اولگ اسایان، اسلاویک آروتونیان، آندری ایسخانیان، سرگی بگلاریان،
آروتونیان، آندری ایسخانیان، سرگی بگلاریان، موسیس آکوپیان، گریگوری کسبکیان، واجیک میرزویان، واجاقان آوریان، الکساندر آوراپتیان و زوری بالایان از جمله افراد مشهور درگیر در این قتل‌عام بوده‌اند. که غالب آن‌ها در سال‌های بعد از جنگ، مشاغل سیاسی مهمی را در ارمنستان عهده‌دار بوده‌اند. روبرت کوچاریان و سرکیس سرکیسیان به عالی‌ترین مقام سیاسی ارمنستان رسیده و رئیس‌جمهور کشور بوده‌اند. اولگ یاسیان، سفیر ارمنستان در روسیه بوده که هم‌اکنون نیز این پست را دارد. سیران اوهانیان فرمانده قتل‌عام خواجه‌لی، در حال حاضر
اوهانیان فرمانده قتل‌عام خواجه‌لی، در حال حاضر مسئولیت وزارت جنگ ارمنستان را عهده‌دار می‌باشد. موقعیت شهر خواجه‌لی. خواجه‌لی نام شهر و بخشی در جمهوری آذربایجان است که اکنون در کنترل جدایی‌طلبان ارمنی قره‌باغ است. این شهر در ۱۴ کیلومتری شمال شرقی شهر خان‌کندی قره‌باغ و نزدیک کوه قره‌باغ واقع شده‌است. علاوه بر این، قرار داشتن خواجه‌لی در راه آغدام- شوشی و برخورداری شهر از تنها فرودگاه قره‌باغ، حساسیت راهبردی شهر را بیشتر کرده بود. این شهر با شهرهای لاچین، کلبجر، آغدام، خوجا وند و شوشی احاطه شده و شامل یک
کلبجر، آغدام، خوجا وند و شوشی احاطه شده و شامل یک قصبه (عسگران) و ۵۰ روستا بود. روستاهای این شهر عبارت بودند از: آلمالی، قارا کؤتؤک، خان یوردو، مهدی بی لی، جمیلی، چاناقچی، شیغناق، داغ یورد، داشبلاغ، بدره، خان یئری، قایاباشی، سون جیکا، حارو، خان آباد، آغ گدیک، آشاغی قیلیچ باغ، کوسالار، باشکند، جان حسن، تازه بینه، قشلاق، جاوادلار، یالوباکند، قره بلاغ، دمیرچی لر، قوشچو بابا، مدد کند، قیزیل اوبا، آشاغی یئمیش جان، خاچماق، یوخاری یئمیش جان، مئشه لی، نخجوانلی، آغ بلاغ، آرا زمین، دهرز، پیرجمال، پیرلر، داش باشی،
بلاغ، آرا زمین، دهرز، پیرجمال، پیرلر، داش باشی، فرخ، سیید بی لی، اولوبابا، شوشیکند، داش کند، مختار و سردار. آمار کشتار. سازمان دیده‌بان حقوق بشر آمار کشتار را مطابق گزارش سال ۱۹۹۳ مرکز هلسینکی بیش از ۱۶۰ نفر و مطابق گزارش سال ۱۹۹۴ مرکز هلسینکی بیش از ۲۰۰ نفر اعلام کرده‌است و در زیرنویس سند اشاره شده، آمار ۲۰۰ کشته بیشتر قابل قبول است تا آمار احتمالی بین ۵۰۰ تا ۱۰۰۰ کشته. مقامات رسمی ارمنستان در ایروان تنها کشته شدن ۲ آذربایجانی در زمان حمله به خواجه‌لی را تأیید کرده‌اند… گزارشگران خارجی حاضر در آغدام در
تأیید کرده‌اند… گزارشگران خارجی حاضر در آغدام در آخرین روزهای فوریه نیز گزارش‌های مختلفی را در مراحل جمع‌آوری اطلاعات کشته شدگان ارائه داده‌اند. گزارشگر تایمز لندن تعداد کشته شدگان را در روز بعد از قتل‌عام ۴۵۰ عنوان می‌کند. بنابه گزارش دیگری در در دو روز بعد از قتل‌عام هویت ۴۷۷ نفر از قربانیان مشخص شده‌است. در برخی گزارش‌ها دیگر تعداد بیش از ۱۰۰۰ نفر به نقل از مقامات محلی عنوان شده‌است. برخی گزارشگران خارجی نیز کشته شدگان را بین ۹۰۰ تا هزار نفر نقل کرده‌اند. خبرنگاران آذربایجانی قربانی روایت متفاوت کشتار.
خبرنگاران آذربایجانی قربانی روایت متفاوت کشتار. در جمهوری آذربایجان خبرنگاران بسیاری قربانی طرح اتهام طرح‌ریزی و مشارکت نیروهای آذربایجانی وابسته به جبهه خلق آذربایجان در کشتار خواجه‌لی شده‌اند. اصلی‌ترین نقش در مطرح کردن نقش نیروهای آذربایجانی در کشتار خواجه‌لی را چنگیز فؤاد اوغلو مصطفایف خبرنگار مستقل آذربایجانی و قهرمان ملی جمهوری آذربایجان، ایفا کرد. این خبرنگاران و بعضاً خانواده آن‌ها مورد سوء قصد و آزار و اذیت قرار گرفته‌اند یا به طرز مشکوکی کشته شده‌اند. نام و سرنوشت این خبرنگاران به شرح زیر است: