payamvha/North_RAG huggingface dataset:
مورد استفاده قرارگرفت. هنوز هم به‌طور گسترده به کاربرده می‌شود و توسط بیش تر سیستم مدیریت یادگیری‌های موجود پشتیبانی می‌شود. مثال استاندارد اسکرم. به عنوان مثال دی‌وی‌دی‌ها را در نظر بگیریم. وقتی فیلم جدیدی را روی DVD می‌خرید، لازم نیست بررسی کنید که آیا با مارک دستگاه پخش DVD شما کار می‌کند یا خیر. یک DVD فیلم معمولی مانند د‌ی‌وی‌دی پاناسونیک، روی دستگاه توشیبا پخش می‌شود. به این دلیل که فیلم‌های DVD با استفاده از مجموعه‌ای از استانداردها تولید می‌شوند. بدون این استانداردها، استودیویی که فیلم جدیدی را بر
این استانداردها، استودیویی که فیلم جدیدی را بر روی DVD منتشر می‌کند، مشکل بزرگی خواهد داشت. آن‌ها باید برای هر مارک دستگاه پخش دی‌وی‌دی، دی‌وی‌دی‌هایی با فرمت‌های متفاوت بسازند. قبل از ایجاد SCORM، یادگیری آنلاین هم این‌گونه بود. استاندارد SCORM اطمینان حاصل می‌کند که تمام محتوای آموزش الکترونیکی و LMS‌ها می‌توانند با یکدیگر کار کنند، درست مانند استاندارد DVD که مطمئن می‌شود همه DVD‌ها در همه پخش‌کننده‌های DVD پخش می‌شوند. اگر یک LMS منطبق با SCORM باشد، می‌تواند هر محتوایی را که مطابق با SCORM است پخش کند
هر محتوایی را که مطابق با SCORM است پخش کند و هر محتوای منطبق با SCORM می‌تواند در هر LMS منطبق با SCORM پخش شود.
پادشاه گون‌گوسو ، (سلطنت: ۳۷۵~۳۸۴ میلادی) چهاردهمین پادشاه بکجه یکی از سه پادشاهی کره بود. وی پسر پادشاه گون‌چوگو و پدر دو پادشاه بعدی بکجه پادشاه چیمنیو و پادشاه جینسا، بود. او در «سامگوک ساگی» و «یانگ‌سو» سو(수) و در «نیهون شوکی» گویسو(귀수) یا گون‌گویسو(근귀수) نامیده می شود. در «سوک نیهون‌کی» به عنوان گویریو(귀류) یا گوسو(구소) ثبت شده است. دوران ولیعهدی. درسال ۳۶۹ میلادی، شاهزاده «بویو سو» به همراه پدرش پادشاه گون‌چوگو جنوب را فتح کردند و ۴ کشور از ۵۴ کشور ماهان را تسلیم کردند. با استفاده از این فرصت، پادشاه
را تسلیم کردند. با استفاده از این فرصت، پادشاه گگوگوون ۲۰٫۰۰۰ پیاده نظام و سواره نظام را برای غارت دژ چیانگ رهبری کرد و بویو سو نیروهای خود را برای مقابله با آن رهبری کرد. پادشاه گون‌چوگو، با ارتش در «په‌سو» کمین کرد و ارتش گوگوریو را شکست داد. او نوامبر در سال ۳۷۱ میلادی به دستور پدرش پادشاه گون‌چوگو به شمال لشکر کشید و با گوگوریو وارد جنگ شد او قلعه پیونگ‌یانگ را تسخیر کرد و ۵٫۰۰۰ اسیر از دشمن گرفت در طی همان نبردها او پادشاه گوگوریو که در آن زمان پادشاه گگوگوون بود را در میدان نبرد با دو تیری که در شکم
گگوگوون بود را در میدان نبرد با دو تیری که در شکم او زد کشت و با افتخار به بکجه بازگشت. سلطنت. در نوامبر ۳۷۵ میلادی، بویئو سو پس از مرگ پدرش پادشاه گون‌چوگو به تخت نشست. سال بعد، او پدرزنش «جین‌ گودو» را به عنوان «نسینگجواپیونگ (نخست وزیر)» ​​منصوب کرد. از این مرحله به بعد، قبیله جین قدرت برتر را به دست گرفت و امور داخلی عمدتاً به قبیله جین واگذار شد. درسال ۳۷۶ میلادی، سوسوریم پادشاه گوگوریو ارتش خود را تقویت کرد و در نوامبر به مرز بکجه حمله کرد. پادشاه گون‌گوسو با ۳۰٫۰۰۰ سرباز در اکتبر سال ۳۷۷ میلادی به
با ۳۰٫۰۰۰ سرباز در اکتبر سال ۳۷۷ میلادی به قلعه پیونگ‌یانگ حمله کرد، اما شکست خورد و در نوامبر همان سال یک حمله تلافی جویانه توسط گوگوریو صورت گرفت. با این حال، با همپوشانی آب و هوای غیرعادی، جنگ گوگوریو–باکجه با پیروزی بزرگ گوگوریو به پایان رسید. روابط با جین شرقی. «سامگوک ساگی» و «بکجه بونگی» حاوی مقاله‌ای هستند که بیان می کند که آنها سعی کردند در مارس سال ۳۷۹ میلادی به جین شرقی ادای احترام کنند، اما با طوفانی در دریا مواجه شدند و بازگشتند. مرگ و جانشین. او درسال ۳۸۴ میلادی درگذشت و حکومت را به پسر بزرگش
درسال ۳۸۴ میلادی درگذشت و حکومت را به پسر بزرگش چیمنیو داد.
پادشاه آشین ، (سلطنت: ۳۹۲~۴۰۵ میلادی)؛ او هفدهمین پادشاه بکجه یکی از سه پادشاهی کره و پسر ارشد پادشاه چیمنیو و برادر‌زاده پادشاه جینسا شانزدهمین پادشاه بکجه بود. نام خانوادگی او بویو (부여) و نام‌ های او آشین (아신)، آبانگ (아방)، آهوا (아화) و آمی (아미) است. در سامگوک ساگی او به عنوان پادشاه آشین (아신왕) یا پادشاه آبانگ (아방왕) ثبت شده است، اما در نیهون شوکی به عنوان پادشاه آهوا (아화왕) یا پادشاه آمی (아미왕) ثبت شده است. پیش‌زمینه. بویو آشین پسر ارشد پانزدهمین پادشاه بکجه، پادشاه چیمنیو بود و پس از مرگ برادر چیمنیو،
بکجه، پادشاه چیمنیو بود و پس از مرگ برادر چیمنیو، شانزدهمین پادشاه، پادشاه جینسا، که گفته می‌شود او او را کشته است، به سلطنت رسید. حکومت. در نیهون شوکی می گویند شبی که آشین به دنیا آمد، نور عجیبی تمام مکان را فرا گرفت. هنگامی که پادشاه چیمنیو درگذشت، عمویش پادشاه جینسا به جای او بر تخت نشست زیرا او جوان بود، اما هنگامی که سال ۳۹۲ میلادی پادشاه جینسا درگذشت او به تخت نشست. به گفته سامگوک ساگی و سامگوک یوسا، پادشاه آشین زمانی که پدرش، پادشاه چیمنیو، درگذشت، جوان بود، بنابراین عموی او پادشاه جینسا، به جای آن
بود، بنابراین عموی او پادشاه جینسا، به جای آن جانشین تاج و تخت شد. با این حال، به گفته نیهون شوکی، آشین ارتش تشکیل داد، پادشاه جینسا را ​​برکنار کرد و بر تخت نشست. بلافاصله پس از به سلطنت رسیدن، درسال ۳۹۳ پادشاه آشین ارتش را به ژنرال «جین مو» به عنوان رهبر سپرد تا قلمرو از دست رفته به گوگوریو را پس بگیرد. جین مو با ۱۰٫۰۰۰ سرباز به دژ گوانگمی‌ حمله کرد، اما ارتش گوگوریو قاطعانه از آن دفاع کرد و به دلیل کمبود تدارکات عقب نشینی کرد. درسال ۳۹۴ و ۳۹۵ میلادی، او با ارتش گوگوریو در دژ سوگوک و به‌سو جنگید، اما هر
با ارتش گوگوریو در دژ سوگوک و به‌سو جنگید، اما هر بار شکست خورد. پس از آن، با سازماندهی مجدد ارتش خود و ساختن دژهای دوقلو، به حفظ سیستم زمان جنگ ادامه داد. درسال ۳۹۸ میلادی، تلاشی برای فتح گوگوریو انجام شد، اما به دلیل علائم شوم نجومی متوقف شد. سال بعد، سربازان برای فتح اجباری شدند و ادامه خدمت سربازی منجر به از دست رفتن جان مردم شد. گوگوریو، شیلا و گایا، جین شرقی، مالگال، وا، هویان و غیره. گفته می‌شود که جمعیت به دلیل فرار بسیاری از مردم به کشورهای همسایه کاهش یافته است. درسال ۴۰۰ میلادی، بکجه با گایا و
کاهش یافته است. درسال ۴۰۰ میلادی، بکجه با گایا و ژاپن برای حمله به شیلا متحد شد، اما توسط پادشاه گوانگ‌گه‌تو بزرگ که برای نجات شیلا آمده بود، شکست خورد. در تابستان ماه ششم سال ۳۹۷ میلادی، پادشاه با ژاپنی ها روابط دوستانه برقرار کرد و ولیعهد بویو یانگ را به عنوان گروگان فرستاد. در پاییز ماه جولای، بازرسی گسترده‌ای از نیروهای متحد بکجه، ژاپن و گایا در جنوب دژ ویریه انجام شد. آنها با فرستادن فرستاده ای درسال ۴۰۲ میلادی و ملاقات درسال بعد، رابطه نزدیکی برقرار کردند. درسال ۴۰۳ میلادی با جذب ژاپنی‌ ها و گایا
کردند. درسال ۴۰۳ میلادی با جذب ژاپنی‌ ها و گایا دوباره به شیلا حمله کردند اما شکست خوردند و در سال ۴۰۴ با ژاپنی ها و گایا متحد شدند تا به منطقه دایبانگ گوگوریو حمله کنند اما هر بار شکست خوردند و فرار کردند. چرا، برقراری روابط دوستانه با گایا شبیه حمله سربازان چینگ به گوگوریو بود. مرگ. پادشاه آشین درسال ۴۰۵ میلادی درگذشت و با ناامیدی شاهد بود که پادشاهی قدرتمند او به آرامی به دست همسایه شمالی قدرتمندش گوگوریو افتاد. سه برادر او برای تاج و تخت می جنگیدند که به مرگ همه آنها و تاجگذاری پسر آشین ختم شد.
اردوی زرّین (مغولی: Алтан Орд, Altan Ord، تاتاری: Алтын Урда, Altın Urda) یا خاقانات قپچاق که خود را اولوغ اولوس (در ترکی به معنی ایالت بزرگ) می‌نامیدند، بخشی از امپراتوری مغول بود که جانشینان جوچی پسر بزرگ چنگیز خان بر آن حکمرانی می‌کردند. قلمرو اردوی زرّین در اوج خود شامل بیشتر اروپای شرقی، از دریاچهٔ خوارزم تا کرانه‌های شرقی رود دنیپر (در اوکراین امروزی) و از شرق تا بخش جنوب غربی سیبری گسترده بود. در جنوب، مرزهای اردوی زرّین به دریای سیاه، کوه‌های قفقاز، و قلمروی ایلخانیان محدود می‌شد. این حکومت از نیمهٔ
قلمروی ایلخانیان محدود می‌شد. این حکومت از نیمهٔ دوم سدهٔ ۷ه‍.ق/۱۳م تا نیمهٔ ۹ه‍.ق/۱۵م دوام داشت و بعد به دولت‌های کوچک‌تری تقسیم شد و سرانجام همهٔ متصرفات آن به دست دولت روسیه تزاری افتاد و اکنون جزو خاک روسیه است که از آن جمهوری‌های متعددی پدید آمده‌است. امپراتوری اردوی زرین دولتی ترکی-مغولی بود. خان‌های حاکم بر اردوی زرین نخست پیرو آیین شمن‌باوری بودند اما بعدها به دین اسلام گرایش یافتند و مسلمان شدند. نامگذاری. منشأ نام اردوی زرین ("آلتین اردو") نامعلوم است. برخی پژوهشگران معتقد هستند که نام آن،
است. برخی پژوهشگران معتقد هستند که نام آن، اشاره‌ای به خیمهٔ باتو خان و حاکمان بعدی ایلات است. در زبان مغولی، آلتان اوردو به معنی اردو (خیمه یا قصر) طلایی است. (مغولی: Алтан Ордон، آلتان اوردون = کاخ طلا). آلتان (طلایی) همچنین اشاره به نشان امپراتوری مغول نیز دارد. در منابع دیگر ذکر شده‌است که باتو، چادری (خیمه) از جنس طلا (پایه‌های آن از جنس طلا بودند) داشته و ایلات طلایی نیز نام خود را از آن گرفته‌اند. آلتین اردو ترکیبی تُرکی است و برابر آن در زبان مغولی سیر اردو و در فارسی اردوی زرّین و در روسی
مغولی سیر اردو و در فارسی اردوی زرّین و در روسی «زولوتایااوردا» است. پایهٔ این نامگذاری را مورخان غربی (از جمله در دائرةالمعارف اسلام) به روس‌ها نسبت می‌دهند و علت آن را آراستن اردو و خرگاه شاهان و خان‌های این حکومت با اوراق و صفحات زرین می‌دانند. ابن بطوطه در وصف دربار سلطان ازبک، از خان‌های بزرگ آلتین اردو، می‌نویسد: که او روزهای جمعه پس از نماز در قبه‌ای به نام قبهٔ زرین می‌نشست و آن قبه از شاخه‌های چوبی پوشیده از اوراق زرین درست شده بود (صفحهٔ ۳۳۲). شاید نیز بدین جهت که چادرها و اردوهای ایشان به رنگ
نیز بدین جهت که چادرها و اردوهای ایشان به رنگ زرد بود که از نشانه‌های اقوام آسیای مرکزی شمرده می‌شد. این احتمال نیز هست که به منظور نشان‌دادن عظمت خویش چنین نامی بر خود نهاده باشند، اما اصطلاح «سیر اردو» ظاهراً از خود مغول‌هاست و از روسی ترجمه نشده‌است. از اوایل سدهٔ ۸ه‍.ق/۱۴م دو مأخذ فارسی در دست داریم که در یکی اصطلاح «سیر اردو» و در دیگری هم اصطلاح اردوی زرّین به کار رفته‌است. یکی تاریخ وصاف است که در آن آمده‌است: «اردوی زرین را که سیر اردو خوانند بسوختند» (صفحهٔ ۵۱۷). این عبارت به مناسبت جنگ خانگی
(صفحهٔ ۵۱۷). این عبارت به مناسبت جنگ خانگی بزرگی است که در آن عصر میان شاهزادگان مغول در دشت‌های آسیا درگرفته بود. این جنگ‌ها میان متحدان چَپَر (چاپار) پسر قَیْدو (قایدو) از یک سو و میان توا از از احفاد جغتای (پسر چنگیز) و متحدانش از سوی دیگر بود که به نابودی قوای چپر پسر قیدو (پسر اوگتای) انجامید. اردوی زرین یا جانشینان باتو در این جنگ‌ها از چپر و قیدوییان حمایت می‌کردند و شاید هم سپاهی به یاری ایشان فرستاده بودند و این امر موجب شده بود که نگارندهٔ تاریخ وصاف شکست قیدوییان را شکست اردوی زرین بداند.
وصاف شکست قیدوییان را شکست اردوی زرین بداند. ایلخانان ایران با اردوی زرین دشمن بودند و شکست این اردو و هم‌پیمانانش در کتاب‌هایی که در ایران تألیف شده بود، با نظر مساعد نگریسته می‌شد. مأخذ دیگر تاریخ اولجایتو از کاشانی است که در رویدادهای سال ۷۰۴ه‍.ق/۱۳۰۴م جنگ‌های شاهزادگان چنگیزی را از زبان فرستادگان ایشان به دربار اولجایتو نقل می‌کند و می‌گوید: «عاقبت، ییسور و چنکشی ایشان (یعنی قیدوییان) را فرو گرفتند و منهزم کردند و سیره اردو (اردوی زرّین) را بغارتیدند» (ص ۳۶). در اینجا هم مقصود از سیره سپاهیانی است که
(ص ۳۶). در اینجا هم مقصود از سیره سپاهیانی است که خان اردوی زرین به یاری قیدوییان فرستاده بود. پس اصطلاح سیر اردو اصطلاحی است که از خود مغول منتقل شده‌است. تاریخچه. اردوی زرین در تاریخ به امپراتوری وسیع باتو پسر جوچی (پسر ارشد چنگیز) و جانشینان او گفته می‌شود که از سوی مشرق و جنوب شرقی به متصرفات آق اردو و از سوی جنوب به کرانه‌های شمالی و شمال غربی دریای مازندران و به رود تِرِک (که در گرجستان و قفقاز از مغرب به مشرق جاری است و به دریای مازندران می‌ریزد) و به دریای سیاه و از مغرب به کشورهایی که امروز به
و به دریای سیاه و از مغرب به کشورهایی که امروز به اروپای شرقی معروف هستند، محدود بود. بهترین و جامع‌ترین وصف از قلمرو حکومت خانان اردوی زرین از مؤلفان و جغرافی‌نویسان عرب سده ۸ و ۹ق/۱۴ و ۱۵م است؛ زیرا میان خان‌های اردوی زرین و دولت ممالیک مصر، روابط بسیار نزدیک و دوستانه سیاسی و اقتصادی برقرار بود و فرستادگان سلاطین مصر اطلاعات جامع و دقیقی از اردوی زرین و متصرفات آن کسب کرده بودند. خلاصه این اطلاعات را قلشقندی آورده‌است (۴/۴۵۳–۴۶۹) وی به نقل از مسالک‌الابصار از شیخ‌علاءالدولةبن‌نعمن خوارزمی، حَدّ قلمرو
از شیخ‌علاءالدولةبن‌نعمن خوارزمی، حَدّ قلمرو آلتین اردو یا بر گفته او «خوارزم و قبچاق» را چنین می‌نویسد: «طول این مملکت از دریای اصطنبول (یعنی دریای سیاه) تا نهر اریس (رودی در بلاد ترکستان که از مشرق به مغرب جریان دارد و به سیر دریا یا سیحون می‌ریزد) مسافت شش‌ماهه راه است و عرض آن از بلغار (کنار ولگا) تا باب‌الحدید (باب‌الابواب یا دربند) تقریباً چهارماهه راه است. مجموع این مملکت از ورعات (درست آ «: دَرْغان) خوارزم از مشرق تا باشقرد و از خوارزم تا نهایت بلاد سیر است که منتهای بلاد شمال است» (۴/۴۵۲). نیز
سیر است که منتهای بلاد شمال است» (۴/۴۵۲). نیز قلقشندی از مسالک‌الابصار نقل می‌کند که «مبدأ عرض ابن‌مملکت از دیر قیو (؟) است که از بناهای اسکندر است و از قدیم بر آن دری آهنی بوده‌است تا بلاد بوغره، و طول از آب اریس، از بلاد خطاست تا اصطنبول یعنی قسطنطنیه و این طول از بلادی که «کَمْخ» نامیده می‌شود و میان روس و فرنگ مشترک است، کمی تجاوز می‌کند». دیر قیو که ابن‌نعمان گفته‌است مُصَحَّف و مُحَرَّف «دمیرقَپو» ست که به ترکی به معنی دروازه آهنین یا باب‌الحدید است و مقصود همان دربند یا باب‌الابواب است. «بوغره» صورت
مقصود همان دربند یا باب‌الابواب است. «بوغره» صورت دیگری از بلغار و بُرغار است که در کنار ولگا قرار داشت. بلاد کمخ که میان روس و فرنگ مشترک است همن بلاد کومانهاست (کمخ تحریف از کُمَن) که نخست بر ترکانِ دشت قبچاق گفته می‌شد و پس از شکست از باتو و فرارشان به هنگری و مجارستان به قسمتی از هنگری گفته می‌شد. نیز قلقشندی می‌گوید: «از حسن رومی تاجر جهانگرد حکایت شده‌است که طول این مملکت از شهر باکو معروف به باب‌الحدید تا حدود بلاد خطا (چین شمالی) است و با راه رَویِ کاروانیان پنج‌ماهه راه است و عرض آن از جیحون تا
کاروانیان پنج‌ماهه راه است و عرض آن از جیحون تا طونا (دانوب) است» (۴/۴۵۲–۴۵۳). پس از آن قلقشندی کشورهای گوناگون این ناحیه پهناور را این چنین می‌شمارد: ۱. خوارزم؛ ۲. دشت قبچاق؛ ۳. بلاد خزر با مرکز آن به نام بَلَنْجَر؛ ۴. قِرِم ۰شبه جزیره کریمه) با مرکز آن به عنوان صُلْغات و با شهرهای اُکَک و صُوداق و کَفا؛ ۵. بلاد اَزَق (آزوف) با شهرهای کَرْش (کرچ، واقع در تنگه کرچ میان دریای سیاه و دریای آزوف)؛ ۶. بلاد چرکس؛ ۷. بلاد بلغار (کنار ولگا)؛ ۸. بلاد اولاق (افلاق یا والاخی)؛ ۹. بلاد آص (آس)؛ ۱۰. بلاد روس. متصرفات
والاخی)؛ ۹. بلاد آص (آس)؛ ۱۰. بلاد روس. متصرفات اردوی زرین، در قسمت اروپایی، امیرنشین‌های روس را در بر می‌گرفت که شامل کیف، مسکو، ریازان، چرنیکوف، سوزدال، سمولینسک، ولادیمیر و جز آن می‌گشت. تصرف بیشتر این ولایات در زمان اوگتای قاآن صورت پذیرفت و پسران اوگتای و چغتای و جوچی و نیز سردار بزرگ مغول سبتای یا سوبادای در این جنگ‌ها شرکت داشتند، اما ظاهراً فرمانده کل این قوای عظیم باتو پسر ارشد جوچی بود. این سپاه بزرگ در سال بوزینه» در جمادی‌الثّانیه ۶۳۳ق/فوریه ۱۲۳۶م به سوی روسیه و اروپا روان شد. به گفته رشیدالدین
به سوی روسیه و اروپا روان شد. به گفته رشیدالدین فضل‌الله (جامع‌التواریخ، به کوشش بلوشه، ۲/۴۳)، باتو با لشکر به قصد پولو (لهستان) و باشغرد بر نشست. «پولو قومی بسیار بودند و به ملّت نصاری، و سرحدّ ولایتِ ایشان به فرنگ متّصل». پس از فتح لهستان آس و بلغار را گرفتند. در پاییز ۶۳۴ق/۱۲۳۷م شهر «ریازان» را محاصره کردند و پس از ۳ روز بگرفتند. باتو ۲ ماه شهر کیف را محاصره کرد و سرانجام، به کمک قدان و بوری، آن شهر نیز گرفته شد و شهر مسکو را نیز در ۵ روز بگرفتند (همو، ۲/۴۵–۴۶). تصرف مسکو به گفته گروسه در رجب ۶۳۵ق/فوریه
تصرف مسکو به گفته گروسه در رجب ۶۳۵ق/فوریه ۱۲۳۸م اتّفاق افتاد. مغولان شهر سوزدال را آتش زدند و مردمِ شهرِ ولادیمیر را قتل‌عام کردند (ص ۴۳۴–۴۳۵). نیروهای مغول، لهستان و مجارستان را به یاد غارت و کشتار دادند و از رود دانوب گذشته تا نزدیکی وین پیش رفتند. در این میان خبر رسید که اوگتای قاآن در ۴ جمادی‌الثّانیه ۶۳۹ق/۱۰ دسامبر ۱۲۴۱م در اثر باده خواری بسیار درگذشته‌است؛ بنابراین سپاهیان مغول دست از پیشروی در اروپای شرقی کشیده به سرعت به مغولستان بازگشتند. بنابراین، متصرّفات باتو فرزند جوچی از مغرب تا رودهایی که به
متصرّفات باتو فرزند جوچی از مغرب تا رودهایی که به دریای سیاه می‌ریزد تا شبه جزیره قرم یا کریمه را شامل می‌شد و بنا به وصیّت چنگیز تا آنجا که سم اسبان مغول در سمت مغرب می‌رسید، به جوچی تعلّق داشت و پس از او باتو با توسعه این متصرفات وارث پدر خود گردید. قلقشندی وصف «اقالیم» اردوی زرّین یا به گفته او «خوارزم و قبچاق» را از خوارزم آغاز می‌کند و اگرچه مدّتها پیش از روزگار او، خوارزم از اردوی زرین جدا شده و به تصرف تیمور و اولاد او درآمده بود، اما او زمان باتو و برکه (برکای) و ازبک را وصف می‌کند. ابن‌بطوطه که در
(برکای) و ازبک را وصف می‌کند. ابن‌بطوطه که در نیمه اول سده ۸ق/۱۴م در زمان سلطنت محمد ازبک (۷۱۲–۷۴۱ق/۱۳۱۲–۱۳۴۰م) به خوارزم سفر کرده، امیر خوارزم را قُطْلودَمِر پسرخاله ازبک و بزرگ‌ترین امرای او می‌خواند (ص ۳۶۱). پس از آن قلقشندی به وصف دشت قبچاق و شهر صرای (سرای، پایتخت، اردوی زرین) می‌پردازد و سپس از بلاد خَزَروقِرِم (شبه جزیره کریمه) با مرکز آن «صُلْغات» (امروز استاری – کریم) سخن می‌گوید وی ازجمله شهرهای قِرِم «اُکَک» را نام می‌برد، اما در اینجا (به پیروی از ابوالفداء در تقویم‌البلدان) مرتکب اشتباهی شده و
ابوالفداء در تقویم‌البلدان) مرتکب اشتباهی شده و گفته‌است: اُکَک در کنار اِتِل (= ولگا)، و میان سرای و بُلار واقع است. پس از آن می‌گوید اکک در شمال شرقی صوداق و در شمال غربی کَفاست (۴/۴۶۰). اگر اکک در کنار رود ولگا باشد، از قرم نیست و اگر نزدیک صوداق و کفا باشد از قرم است ولی نمی‌تواند در کنار ولگا باشد، اما چنان‌که یول در تعلیقات خود بر سفرنامه مارکوپولو یادآور شده‌است (گیب، ۳۵۷)، اکک واقع در کنار ولگا (آن نیز از بلاد آلتین اردو) و در ۶ مایلی ساراتوو قرار داشت، اما اکک قرم محل کوچکی بود که در نقشه‌های
داشت، اما اکک قرم محل کوچکی بود که در نقشه‌های دریایی قدیم به نام لوکاکی یا لوکاگ یاد ده و در ساحل دریای آزوف قرار داشته و این همان شهر است که ابن‌بطوطه آن را دیده و مسافت میان آن و شهر سرای را ده روزه راه دانسته‌است (ص ۳۴۴؛ گیب، ۳۵۷). از شهرهای قِرِم، به نقل قلقشندی از ابوالفداء در تقویم‌البلدان، شهر صوداق یا سرداق بود که ابن‌بطوطه نیز آن را یاد کرده‌است. به گفته گیب این شهر امروز سوداق نامیده می‌شود. (همان‌جا) شهر معروف دیگر شبه جزیره قرم کَفا یا کَفَه بود. پس از آن قلقشندی (۴/۴۶۱–۴۶۶) به نقل از
کَفَه بود. پس از آن قلقشندی (۴/۴۶۱–۴۶۶) به نقل از تقویم‌البلدان، به وصف بلاد اَزَق یا آزوف می‌پردازد و بعد از بلاد چرکس واقع در مشرق دریای سیاه سخن می‌گوید و سپس از بلغار کنار ولگا و شهرهای اقجا کرمان و صارمی کرمان گفتگو می‌کند. شهر آقجا کرمان یا آق کرمان (شهر سفید) در کنار غربی مصب دنیستر قرار داشت و از ۶۳۸ق/۱۲۴۱م به تصرف اردوی زرّین درآمده بود (نکـ دائرةالمعارف اسلام، ذیل آق کرمان). قلقشندی پس از آن از «بلادالآوْلاق» سخن می‌گوید که همان افلاق و بُغْدان یا والاخیای زمان‌های بعد است. پس از آن از بلاد «آص»
والاخیای زمان‌های بعد است. پس از آن از بلاد «آص» (آس، اوست، آلان) و سپس از بلاد روس سخن به میان می‌آورد. از جمله شهرهای آلتین اردو «کوماجرا» را نام می‌برد که میان باکو و آزوف واقع است. این همان شهر ماجر است که ابن‌بطوطه از آن دیدن کرده‌است (صص ۳۲۸–۳۳۱). ماجر در کنار رود کوما قرار داشت و به همین جهت آن را کوماجر نیز گفتها ند. این محل امروز به برگومجاری معروف است و در ۱۱۰ کیلومتری شمال شرقی گئورگیوسک واقع است (گیب، ۳۵۷). شهر سرای: بنا بر تصریح عطاءالملک جوینی که اثر خود را در ۶۵۸ق/۱۲۶۰م نگاشته‌است، «باتو در
که اثر خود را در ۶۵۸ق/۱۲۶۰م نگاشته‌است، «باتو در مخیّم خویش که در حدود ایتیل (ولگا) داشت مقام فرمود و شهری بنا نهاد که آن را سرای می‌خوانند». این قدیم‌ترین سندی است که دربارهٔ بنای شهر سرای، پایتخت اردوی زرّین یا آلتین اردو در دست است. پس از آن رشیدالدین فضل‌الله (جامع‌التواریخ، به کوشش بلوشه، ۲/۱۳۷) می‌گوید: «باتو در سنه خمسین و ستمائة (۱۲۵۲م) برکنار آب اتیل به موضع سرای وفات یافت». با این همه بعضی از متأخران بنای شهر سرای به برکه (برکای) پسر سوم جوچی نسبت داده‌اند (قلقشندی، ۴/۴۵۷). احتمال می‌رود که شهر
داده‌اند (قلقشندی، ۴/۴۵۷). احتمال می‌رود که شهر بنا شده از سوی برکه همان سرای جدید باشد. بارتولد می‌گوید: درحالی که جغرافی دانان از یک شهر به نام سرای بحث می‌کنند که در روی سکه‌هایی که پیدا شده کلمه «سرای الجدید» دیده می‌شود (یعنی این سکه‌های خانان آلتین اردو در شهر سرای الجدید ضرب شده‌است). تاریخ قدیمی‌ترین سکه‌ها ۷۱۰ق/۱۳۱۰م است. تنها مؤلف قدیم که از سرای الجدید نام برده، شمس‌الدین شجاعی مصری است که ابن‌قاضی شهبه از او نقل کرده‌است (دائرةالمعارف اسلام، اول، ذیل سرای): بنابراین گفتار، ازبک‌خان در سرای
اول، ذیل سرای): بنابراین گفتار، ازبک‌خان در سرای الجدید وفات یافته‌است (۷۴۳ق/۱۳۴۲م). دربارهٔ آثار باقی‌مانده از شهر سرای باید گفت که در کنار نهر آختو با (آق تپه) از شعب ولگا، ویرانه‌های دو شهر به دست آمده‌است: یکی از این ویرانه‌ها در شهر تسارف و دیگری در کنار شهر سلیت رنویه یا سلیت رنوگوردوک (همان‌جا). معلوم نیست سرای جدید قسمتی از شهر سرای یا شهری نو بوده که در جای دیگری احداث شده و نیز دانسته نیست کدامیک از این دو شهر پایتخت آلتین اردو بوده‌است؟ ابوالفداء می‌گوید میان مصب ولگا در دریای خزر و شهر سرای دو
می‌گوید میان مصب ولگا در دریای خزر و شهر سرای دو روزه راه است. این سخن با شهر سلیت رنویه تطبیق می‌کند. اما به گفته همو شهر سرای در زمین مسطّحی بنا شده بود. ابن‌بطوطه نیز می‌گوید: «فی بسیط من‌الارض». به گفته شهاب‌الدین عمری در وسط شهر استخر کوچکی قرار داشت و این با شهر تسارِف مناسب است (همان‌جا). بارتولد می‌گوید: حفریاتی که ترشچنکو در ۱۲۵۹–۱۲۶۷ق/۱۸۴۳–۱۸۵۱م در محل سرای کرده، جای اعتراض باقی نمی‌گذارد که در این محل درگذشته شهری بزرگ بوده‌است. تحقیقات گریگوریف در ۱۲۶۱ق/۱۸۴۵م نیز این مطلب را تأیید می‌کند. سلیت
در ۱۲۶۱ق/۱۸۴۵م نیز این مطلب را تأیید می‌کند. سلیت رنویه شاید سابلوکوف این نظر را اظهار کرد که سلیت رنویه بایستی در محل «سرای قدیم» و تسارف در محل «سرای جدید» بنا شده باشد. این نظر را دیگر دانشمندان روس نیز بعدها تأیید کردند و البته نظرهای مخالفی هم اظهار شد. طی کاوشگری‌های ترشچنکو در آنجا اسکلتهای انسان‌هایی یافت شده‌است که سر یا دست و پا نداشتند. شهر سرای دوباره در ۸۷۶ق/۱۴۷۲م از سوی راهزنانِ و یاتکا و شاید دراتحاد با خان‌ها قرم ویران گردید. در حدود ۹۶۱ق/۱۵۵۴م که روس‌ها شهر استراخان را تصرف کردند، شهرهای
که روس‌ها شهر استراخان را تصرف کردند، شهرهای مجاور تسارف و سلیت رنویه بودند به صورت ویرانه بودند (همان‌جا). قلقشندی (۴/۴۵۷) از مسالک‌الابصار نقل می‌کند که: شهر سرای در زمین شوره زاری بنا شده‌است و بارو ندارد. کاخ سلطنتی آن کاخی بزرگ است که بر بالای آن هلالی زرّین به وزن دو قنطار مصری قرار دارد. در پیرامون کاخ بارویی است و در آن برجهایی است که امیران در آن می‌نشینند و اقامتگاه زمستانی ایشان است. سرای شهر بزرگی است با بازارها و حمام‌ها و ساختمان‌های خیریه. در میان شهر استخری است که آب آن برای استعمال
در میان شهر استخری است که آب آن برای استعمال (شست‌وشو) است، اما آب آشامیدنی از رودخانه‌ای است که در کوزه‌ها را بر گردونه‌ها می‌گذراند و برای فروش به شهر می‌آورند. فاصله این شهر از خوارزم یک ماه و نیم راه است. ابن‌بطوطه که در زمان ازبک‌خان به شهر سرای سفر کرده در این باره چنین می‌گوید: «ما به شهر سرای رسیدیم که به سرای برکه مشهور است. شهر سرای از زیباترین شهرهاست که بسیار بزرگ است و در زمین همواری است و جای بر مردم آن از بسیاریِ ایشان تنگ است. بازارهای زیبا و راه‌های گشاد دارد. روزی با برخی از بزرگان به قصد
راه‌های گشاد دارد. روزی با برخی از بزرگان به قصد گردش بیرونش شدیم تا از بزرگی شهر آگاهی یابیم، منزل ما در کناری از شهر بود. صبح از آنجا سوار شدیم و بعدازظهر به آخر آن رسیدیم. نماز ظهر را را خواندیم و غذا خوردیم و بازگشتیم و غروب به منزل خود رسیدیم. روزی هم عرض شهر را پیمودیم و در آن ویرانه و باغ نیست. در شهر ۱۳ مسجد برای اوقات نماز جمعه موجود است که یکی از آن برای شافعیان است. مساجدی جز مساجد جمعه بسیار است. در شهر طوایفی از اقسام ساکن در شهر آسها هستند که مسلمانند. اقوام قبچاق (ترکان قبچاق) و چرکس و روس و
اقوام قبچاق (ترکان قبچاق) و چرکس و روس و روم نصارا هستند. هر طایفه‌ای (از ملیتها) در محله جداگانه‌ای زندگی می‌کنند که در آن بازارهای خود را دارند. بازرگانان و غربای عراقین و شام و دیگران در محله مخصوصی هستند که بارویی بر گد آن است و این برای احتیاط و پاسداری اموال بازرگانان است. کاخ سلطان را التوش طاش می‌خوانند که به معنی سنگ زرین است» (صص ۳۵۶–۳۵۷). این نخستین‌بار است که «آلتین» یا «آلطون» به معنی زر برای کاخ زرین آلتین اردو در منبعی دیده می‌شود؛ و این نشانه ۲ چیز است: یکی چیرگی زبان ترکی و عنصر و قوم ترک
۲ چیز است: یکی چیرگی زبان ترکی و عنصر و قوم ترک بر زبان و قوم مغولی در دولتی که اصل آن مغولی بوده‌است و دیگری ارتباط کاخ زرین و سنگ زرین با نام اردوی زرین. طبیعی است که کاخ نمی‌توانست زرین باشد و نام آلتین تاش یادگار نامگذاری قدیم سیر اردو یا اردوی زرین بود که یا برای گرانبها نشان دادن اردو یا برای رنگ زرین آن بو. البته بودن «هلالی زرین به وزن دو قنطار مصری» که از مسالک‌الابصار نقل شد نیز شاید در این نامگذاری بی‌اثر نبوده‌است. سیاست خارجی خانان آلتین اردو. خان‌ها اردوی زرین در طول دوران قدرت خود در شرق با
خان‌ها اردوی زرین در طول دوران قدرت خود در شرق با خان بزرگ مغول یا قاآن (که پایتخت او از زمان قوبیلای قاآن به چین انتقال یافت) یا قیدو پسر اوگتای (که از فرمان قاآن سرپیچید و امپراتوری پهناوری برای خود در مغولستان و ترکستان بنا نهاد) و با احفاد چغتای که با قیدوییان در نبرد همیشگی بودند، پیوسته در گیرودار بودند. امیرنشین‌های روسیه در سمت شمال و غرب باج‌گزار ایشان بودند و دولت ایلخانان مغول در ایران با ایشان خصومت و کشمکش داشتند. خان‌ها اردوی زرین، ارّان، شروان و آذربایجان را که در تصرف ایلخانان مغول بود، جزو
و آذربایجان را که در تصرف ایلخانان مغول بود، جزو قلمرو جوچی پسر بزرگ‌تر چنگیز می‌دانستند و در نتیجه خود را وارث او می‌شمردند. خان‌ها اردوی زرین در هر فرصتی که می‌یافتند بر مرزهای ایلخانان در ایران می‌تاختند و حتی گاهی تا تبریز پیش می‌آمدند، ولی به هیچ روی به مقصود اصلی خود که تصرف ارّان و آذربایجان باشد نرسیدند. این سیاست جغرافیایی با سیاست دینی توأم شد و سیاست دینی دستاویز و بهانه‌ای برای پیشبرد مقاصد سیاسی و جغرافیایی گردید. اجمال مسئله آنکه برکه برادر باتو ظاهراً به دست سیف‌الدین با خَرْزی عارف بزرگ سده
ظاهراً به دست سیف‌الدین با خَرْزی عارف بزرگ سده ۷ق/۱۳م اسلام آورد و این هنگامی بود که باتو او را برای شرکت در نشاندن منکوقاآن بر کرسی قاآنی به قراقوروم فرستاده بود. (قلقشندی، ۴/۴۷۴) وی پس از جلوس بر تخت حکومت اردوی زرین در ترویج دین اسلام کوشید و چون هولاکوخان خلافت عباسی را در بغداد برانداخت، این کار بر او سخت گران آمد. رشیدالدّین فضل‌الله می‌گوید: «خاطر هولاکو از تحکمات برکای (برکه) ملول شد» (جامع‌التواریخ، به کوشش علی‌زاده، ۳/۸۷) و علت آن بود که برکای از سوی باتو به قراقوروم رفت و در نشاندن منکوقاآن بر