payamvha/North_RAG huggingface dataset:
روم افزایش دهد، و بدینگونه بود که خود را برای جنگ با داکیان آماده کرد. تصرف کوهستان‌های داکیه می‌توانست به بی‌سازمان کردن و بالتبع تضعیف تمامی خلق‌های حوزه کارپات بینجامد، و بدین‌ترتیب نوعی گسترش صلح‌آمیز استان‌های مرزی موئسیا و تراکیه را موجب شود. معادن غنی طلا و مواد دیگر در داکیه هم شاید انگیزه‌های دیگری برای تصرف داکیه بوده باشند؛ امّا جنبه اقتصادی را نباید بیش از اندازه بزرگ انگاشت و به نظر می‌رسد که هدف بنیادی ترایانوس نبوده باشد. در واقع او در درجه نخست به تنبیه پادشاه داکیان، دکبالوس، می‌اندیشید؛
نخست به تنبیه پادشاه داکیان، دکبالوس، می‌اندیشید؛ کسی‌که مسئول اصلی شکست‌های امپراتور دومیتیانوس در سال‌های ۸۵ و ۸۶ میلادی بود. نخستین جنگ (۱۰۲–۱۰۱). در ۲۵ مارس سال ۱۰۱ میلادی ترایانوس (تراژان) روم را در رأس گارد پرتورین ترک گفت و در این عزیمت که فرمانده گارد مزبور به نام تیبریوس لیویانوس و شماری از هم‌رزمان از جمله دست راست امپراتور یعنی لوکیوس لیکینیوس سورا و کوینتوس سوسیوس سنکیوس، لوسیوس کویتوس، گنایوس پومپیئوس لونگینوس، و امپراتور آینده یعنی هادریانوس او را همراهی می‌کردند، روانه استان موئسیای علیا شد.
را همراهی می‌کردند، روانه استان موئسیای علیا شد. برای پشتیبانی این لشکرکشی، ترایانوس فرمانداران جدیدی برای استان‌های همجوار برگزید: گایوس کیلنیوس پروکولس را به موئسیای بزرگ و مانیوس لابریوس ماکسیموس را نیز به استان موئسیای سفلی و لوکیوس یولیوس اورسوس سرویانوس را نیز به پانونیا گماشت. وی موفق شد سپاهی متشکل از لژیونهای دانوبی و نیروهای کمکی و وکسیلاتیوهای لژیون‌های دیگر که از استان‌های متعددی در سراسر امپراتوری آمده بودند، تشکیل دهد. در مجموع نیرویی ۱۵۰۰۰۰ نفری گرد آمد که ۷۵ تا ۸۰ هزار نفرشان از لژیون‌ها و
گرد آمد که ۷۵ تا ۸۰ هزار نفرشان از لژیون‌ها و ۷۰ تا ۷۵ هزار نفرشان از نیروهای کمکی بودند. پس از اینکه ارتش روم رود دانوب را پشت‌سر گذراند، به‌سوی قلمرو داکیه راه افتاد بی‌آنکه با مقاومتی روبرو شود. داکیان امیدوار بودند رومیان را با محصور کردن در میان کوهستان‌ها، به رها کردن خطوط ارتباطی و تدارکاتی وادار کنند. اینچنین بود که تا تاپائه (واقع در ترانسیلوانی) دکبالوس از روی عمد از هرگونه برخورد برجسته‌ای با رومیان اجتناب می‌کرد. در تاپائه بود که ارتش روم با نیروی داکیان مواجه شد و تصاویری از این نبرد در حاشیه
داکیان مواجه شد و تصاویری از این نبرد در حاشیه زینتیهای ستون تراژان دیده می‌شود. این نبرد با وجود آنکه با پیروزی رومیان پایان یافت، تعیین‌کننده نبود و به‌هرحال به داکیان اجازه داد به استحکامات کوهستان اوراستی(اینجا) عقب‌نشینی کنند و در نتیجه جاده به سوی مهم‌ترین شهر خود یعنی زَرمیزه‌گِتوسا رجیا را مسدود کنند. فرارسیدن زمستان هم توقف عملیات‌های نظامی را سبب شد. ترایانوس هم در طول زمستان نیروهایش را در قلمرو دشمن جای داد و پادگان‌هایی در اطراف شهر حیاتی زَرمیزه‌گِتوسا ایجاد کرد و با اینکار مانع رسیدن تدارکات
ایجاد کرد و با اینکار مانع رسیدن تدارکات به آنان شد. لوکیوس سورا و لوکیوس سرویانوس به روم بازگشتند تا به عنوان پاداش خدمتشان در اولین سال جنگ، مقام کنسولی را برای آن سال کسب کنند. کوینتوس سوسیوس سنکیوس نیز جانشین گایوس کیلنیوس پروکولس در استان موئسیای علیا شد. در طول زمستان ۱۰۱/۱۰۲، دکبالوس که از سمت غرب توسط لژیون‌های رومی محصور شده بود، تصمیم گرفت حمله‌ای ترتیب دهد و جبهه تازه‌ای بگشاید تا قوای رومی را پراکنده‌سازد و زَرمیزگِتوسا (پایتخت خود) را آزاد کند. پادشاه داکیه کوشید به موئسیای سفلی حمله کند و در
پادشاه داکیه کوشید به موئسیای سفلی حمله کند و در این تهاجم توسط سرم‌های رخش‌الان نیز پشتیبانی می‌شد. دو ارتش داکی‌ها و سرمت‌ها، دانوب را پشت‌سر گذاشتند و موفق شدند نخستین پیروزی خود در برابر ارتش رومی که بر خطوط دانوب حکمرانی می‌کرد را کسب کنند. فرمانده و حاکم استان یعنی مانیوس لابریوس ماکسیموس به‌هر روی توانست پیشروی آنان را محدود سازد. ترایانوس که نمی‌توانست تحمل کند یک دشمن مستقیماً به یک استان رومی حمله می‌کند، ارتش خود را از استحکامات کوهستان اوراستی به‌سوی موئسیا حرکت داد و ضمناً یک پادگان رومی با
به‌سوی موئسیا حرکت داد و ضمناً یک پادگان رومی با نفرات کافی را در آنجا باقی گذاشت تا از آن دفاع کنند. این جابجاییِ نیروهایش به لطف جاده‌های ساخته شده و نیروی دریایی موئسیا به سرعت انجام گرفت تا ترایانوس از موئسیا دفاع کند. نخستین نبرد در طول شب و در جایی نزدیک شهر آیندهٔ نیکوپولیس آد ایستروم اتفاق افتاد. نبردی با تلفات اندک برای طرفین و بدون نتیجه‌ای تعیین‌کننده. با این‌حال، به محض آنکه رومیان نیروهای تقویتی دریافت کردند، در حد و اندازه‌ای شدند که بتوانند ارتش داکی-سرمی را محاصره کنند. نبرد تعیین‌کننده در
داکی-سرمی را محاصره کنند. نبرد تعیین‌کننده در ادامکلیسی روی داد، نبردی که هم به حال داکی-سرم‌ها و هم به حال رومیان گران آمد. با وجود آنکه نتیجه نبرد مزبور یک پیروزی قاطع برای روم بود، هر دو طرف متحمل تلفاتی بس سنگین شدند. بخش بزرگی از ارتش داکیه نابود شد. در ماه مارس ۱۰۲ میلادی، ترایانوس تهاجم را ادامه داد و با حرکت در طول سه مسیر، روانه قلب پادشاهی داکیه شد: ستون اول ارتش او، دانوب را رد کرد و در طول جلگه رود اولت به پیشروی خود ادامه دادند تا اینکه به گذرگاهِ به قدر کافی بزرگی به نام تورنو روسو رسیدند. دو
به قدر کافی بزرگی به نام تورنو روسو رسیدند. دو ستون دیگر هم در طول دو معبر موازی حرکت کردند، در این حال، نقطه همرسی سه ستون مزبور در حدود بیست کیلومتری شمال‌غرب زرمیزه‌گتوسا واقع بود، تا به این پایتخت داکیان از پشت حمله کنند. دکبالوس که بر اثر شکست در نبرد ادامکلیسی تضعیف شده و پیشروی همزمان گازانبری ارتش روم از سه جبهه پهناور نیز نیروهای او را بی‌ثبات کرده بود، و می‌دید که استحکامات داکیان یکی پس از دیگری سقوط می‌کنند و رومیان هم به پایتخت نزدیک می‌شوند، تصمیم گرفت برای صلح مذاکره کند که بی‌فایده بود چرا
گرفت برای صلح مذاکره کند که بی‌فایده بود چرا که جنگ خونین‌تر از گذشته ادامه داشت. در پایان، پادشاه داکیان ناچار شد خود را تسلیم سازد تا از قتل‌عام جمعیت پایتخت خود جلوگیری کند. ترایانوس که در چند کیلومتری پایتخت اردو زده بود، تسلیم او را قبول کرد. شروط صلحی که ترایانوس تحمیل کرده بود، مُهر پایانی بر اولین جنگ داکیه زدند. با وجود موفقیّت‌ها، روشن بود که پیروزی رومیان هم چندان صد در صد نبود، زیرا که نیروهای امپراتوری تضعیف شده و این امر مانع از آن می‌شد که ترایانوس جنگ را با نتیجه‌ای قاطع به پایان برساند و
جنگ را با نتیجه‌ای قاطع به پایان برساند و داکیه را بدل به یک استان رومی کند. با وجود آنکه شروط صلح برای داکیان بس زننده بودند دکبالوس همچنان قدرت خود و وحدت پادشاهی‌اش را حفظ کرد، و همین‌طور بخش اعظم قلمرو خود را. در این‌باره که آیا هدف ترایانوس همانا تبدیل پادشاهی داکیه به یک دولت دست‌نشاندهی روم بوده یا اینکه به یک جنگ دوم قاطعانه با داکیان می‌اندیشید، چیزی نمی‌دانیم. اندکی بعد، در پایان ماه دسامبر ۱۰۲ میلادی، ترایانوس روانه روم شد، جایی‌که تریومف درخوری برای پیروزی‌اش برگزار شد و بدو عنوان افتخاری
برای پیروزی‌اش برگزار شد و بدو عنوان افتخاری "داکیکوس" اعطا شد. میان دو جنگ. در نتیجهٔ این معاهده، رومیان مواضع خود در قلمرو اشغال شده را مستحکم کردند. نتیجهٔ دیگر این معاهده، ساخت یک پل عظیم به نام پل تراژان (ترایانوس) بود، پلی به درازای ۱٫۱۳۵ متر که کلادووو (در صربستان امروزی) را به دروبتا (در رومانی) متصل می‌کرد؛ این طرح نیز تحت نظارت آپولودوروس دمشقی بود و بین سال‌های ۱۰۳ و ۱۰۵ میلادی ساخته شد و شاهکاری از معماری باستان است. این طرح همچنین ارتباط میان سیرمیوم در استان پانونیا را با ناحیهٔ تازه منضم
سیرمیوم در استان پانونیا را با ناحیهٔ تازه منضم شدهٔ بانات تسهیل می‌کرد. ترایانوس از آن همچنین برای حفاظت از لیمس دانوب در برابر اتحاد محتمل داکیان با مارکومان‌ها، کوادی، و یازیگ‌ها بهره گرفت. این آماده‌سازی‌های رومیان برای جنگ، از دید داکیان پنهان نماند، به‌طوری‌که دکبالوس تصمیم گرفت مواضع کهنهٔ مخروبه و نیز استحکامات حوالی پایتخت را بازسازی کند، ارتش جدیدی پدیده آوَرَد، و حتّی بکوشد متحدان نظامی تازه‌ای بیابد. دومین جنگ (۱۰۶–۱۰۵). در سال ۱۰۵ میلادی، رومیان باز دچار یورشی از جانب داکیان شدند، چرا که
رومیان باز دچار یورشی از جانب داکیان شدند، چرا که دکبالوس توانست کنترل بانات ـکه در اشغال رومیان بودـ را بازپس‌بگیرد و سپس به موئسیا یورش ببرد. این حقیقت که دکبالوس نمی‌خواست به هیچ‌یک از شروط صلح احترام بگذارد، خود ادامه خصومت‌ها از سوی ترایانوس را مشروع کرد؛ پس سنای روم برای دومین مرتبه به پادشاهی داکیه اعلان جنگ داد. ترایانوس در ۴ ژوئن ۱۰۵ روانه داکیه شد. این بار او ارتشی به مراتب عظیم‌تر از جنگ پیشین گرد آورده بود: ارتشی متشکل از ۱۴ لژیون و تعداد زیادی واحد کمکی، مشتمل‌بر دو لژیون جدید، یعنی Legio II
واحد کمکی، مشتمل‌بر دو لژیون جدید، یعنی Legio II Traiana Fortis و XXX Ulpia Victrix. مجموع این نیروها بالغ‌بر ۱۷۵ تا ۲۰۰ هزار نفر بودند که نیمی از آنان لژیونر و نیم دیگر از واحد کمکی بودند. این رقم برابر با نصف کل قوای امپراتوری بود. لوکیوس لیکینیوس سورا امپراتور را به عنوان مشاور همراهی کرد، و همین‌طور هم لوسیوس کوئیتوس و شهسواران آفریقایی‌اش به علاوه دیگر ژنرال‌های برجسته مانند کوینتوس سوسیوس سنکیو و گایوس یولیوس کوادراتوس باسوس. امپراتور هنگامی‌که به ساحل رود راین رسید، خود را با وضعی دشوار رویارو یافت.
رود راین رسید، خود را با وضعی دشوار رویارو یافت. تهاجمات داکیان، استان موئسیای سفلی را ویران کرده بود. بر طبق نقش برجسته‌های ستون تراژان، دکبالوس حتّی موفق شده بود چندین موضع و استحکامات را تصاحب کند. بسیاری از استحکامات رومیان در والاچیا در حقیقت توسط داکیان اشغال یا محاصره شدند، و همین‌طور استحکامات حوزهٔ دانوب. عملیات بازپس‌گیری آنها از سوی رومیان تقریباً تا کل تابستان سال ۱۰۵ به طول انجامید، و این ترایانوس را واداشت که حمله‌اش به داکیه را تا سال بعد به تأخیر بیندازد. امپراتور تصمیم گرفت قوای فرماندار
تأخیر بیندازد. امپراتور تصمیم گرفت قوای فرماندار موئسیای سفلی یعنی لوکیوس فابیوس یوستوس را تقویت کند. در سال ۱۰۶ میلادی، ترایانوس نیروهای خود را به صف کرد و دانوب را به‌واسطه پل تراژان رد کرد. متحدان دکبالوس یعنی بوری‌ها، رخش‌الان‌ها، و باستارنی‌ها، با اطلاع از آمادگی جنگی ترایانوس، پادشاه داکیه را رها کردند، کسی که از چند جهت مورد یورش واقع شده بود. دکبالوس مقاومتی مستأصل و بیرحمانه از خود بروز داد که به قربانیان بسیاری انجامید. او که از تسلیم نمودن خود طفره می‌رفت، ناچار شد زرمیزه‌گتوسا رجیا را رها کند.
می‌رفت، ناچار شد زرمیزه‌گتوسا رجیا را رها کند. در پایان، پس از محاصره‌ای دراز و خونین، پایتخت داکیان توسط ارتش رومی که در پایان تابستان این سال در پشت دیوارهایش گردهم‌آمده بودند، اشغال شد. تمامی استحکامات موجود در کوهستان اوراستی (اینجا) یکی پس از دیگری سقوط کردند. ترایانوس این‌بار ترجیح داد شروط صلحی مشابه جنگ پیشین به آنان تحمیل نکند؛ این‌بار تسلیم و انقیاد کامل پادشاهی داکیه لازم می‌نمود. جاده‌های ساخته شده و استحکامات دائمی هم می‌رفتند تا دشمن را بدون واگذار کردن هیچ امتیازی بدو، منزوی سازند. دکبالوس
واگذار کردن هیچ امتیازی بدو، منزوی سازند. دکبالوس اکنون تصمیم گرفت به شمال در کوه‌های کارپات پناهنده شود، امّا وقتی محاصره شد، خود را کُشت و بدین‌ترتیب جنگ پایان یافت. برای چندین ماه ارتش روم درگیر عملیات سرکوبی شورش‌های مردم محلی داکیه بود، و در همان حال سکه‌های ضرب شدهٔ آن سال هم با عبارت Dacia capta یا "داکیهٔ فتح شده"، فتح داکیه را جشن گرفتند. انضمام داکیه. قلب پادشاهی داکیه یعنی اولتنیا و بانات، به استان رومی جدیدی به نام داکیه منضم شد، استانی که کوه‌های کارپات و ترانسیلوانی را به عنوان مرزهای خود
کارپات و ترانسیلوانی را به عنوان مرزهای خود داشت. پادشاهی داکیه به‌طور کامل محو نشد، برخی از مناطق آن آزاد ماندند. شهر تازه تأسیسِ اولپیا ترایانا زرمیزه‌گتوسا (با زرمیزه‌گتوسا رجیا اشتباه نشود) به عنوان پایتخت استان جدید انتخاب شد. بخش بزرگی از دشت‌های والاچیا و مولداوی به استان موئسیای سفلی منضم شدند و این استان را گسترش دادند. ایجاد استان جدیدِ داکیه در ۱۰۶ میلادی محتملاً به بازسازماندهی نظامی حوزه دانوب مربوط بوده است. در این شرایط بود که استان همسایه‌اش، پانونیا، به دو بخش تقسیم شد: پانونیای علیا و
پانونیا، به دو بخش تقسیم شد: پانونیای علیا و پانونیای سفلی. اکتشافات اخیر این افسانه که داکیان [پس از شکستشان] توسط رومیان مورد انقراض، دیپورت یا تبعید واقع شدند، را مورد تردید قرار می‌دهند؛ در عین‌حال نمی‌توانیم امحاءهای جمعیتی قابل توجهی که رخ دادند را نادیده بگیریم. جمعیتی که در شهرهای مرکزی پادشاهی داکیه می‌زیستند، از مناطق صعب‌العبوری که کنترل بر آن‌ها دشوار بود به سوی مناطقی صاف و مسطح کوچ داده شدند. شهرها ویران شدند و رومیان در عوض چندین سکونتگاه کوچک ساختند که در آن‌ها بسیاری از مستعمره‌نشینان
کوچک ساختند که در آن‌ها بسیاری از مستعمره‌نشینان استان‌های همسایه را اسکان دادند. به همین طریق نیز تمامی سکونت‌گاه‌های سلطنتی پادشاهی داکیه ویران شدند. پدیده‌ای که بیشتر تأثرانگیز بود همانا نابودی نسبتاً کامل مذهب باستانی داکیان بود. بر طبق گفتهٔ کریتو، پزشک ترایانوس، ۵۰۰/۰۰۰ اسیر جنگی به سوی روم حرکت داده شدند تا در نمایش‌های تریومف که به مناسبت پیروزی ترایانوس برگزار می‌شدند، شرکت داده شوند؛ هر چند چنین رقمی مبالغه‌آمیز و ده برابر شده به‌نظر می‌رسد. نسبت بزرگی از مردانی که برای کار مناسب بودند و آنها که
بزرگی از مردانی که برای کار مناسب بودند و آنها که اسیر نشده بودند، در ارتش روم استخدام شدند؛ فرایندی که ریسک شورش‌ها را کاهش و شمار نیروی کار را افزایش داد. انضمام پادشاهی داکیه به امپراتوری روم می‌تواند کاری عجول‌آمیز و در تضاد با سنت رومیان به‌نظر برسد. شاید لازم می‌نموده که مرزهای شمالیِ حوزه دانوب، با حداکثر سرعت ممکن، با ثبات و ایمن شوند تا جلوی تهدید بربرها گرفته شود. یا شاید ساده‌تر اینکه ترایانوس خواسته هر سریع‌تر کنترل معادن غنی طلا و نقره که در داکیه به وفور یافت می‌شد به‌علاوهٔ خزانه‌ای که این
به وفور یافت می‌شد به‌علاوهٔ خزانه‌ای که این پادشاهی در گذر قرن‌ها انباشته بود، را برای امپراتوری روم تصاحب کند. این استان جدید، داکیه، برای امپراتور منابع سرشاری به ارمغان آورد که فوراً در جنگ وی با اشکانیان و البته بیش از همه در ساخت و سازهای باشکوهی که به افتخار پیروزی او بنا شدند، مصرف شد؛ یعنی بناهایی همچون فروم تراژان در روم، طاق تراژان در بنونتو، طاق دیگری در آنکونا، یا تروپائیوم ترایانی که در ۱۰۹ میلادی در ادامکلیسی ساخته شد. در واقع بر روی تمامی این سازه‌ها، عبارت لاتین ex manubiis حکاکی شده است
سازه‌ها، عبارت لاتین ex manubiis حکاکی شده است که نشان می‌دهد این سازه‌ها به لطف غنایم جنگی حاصل از جنگ داکیه تأمین مالی شده‌اند. در داخل فروم تراژان (ترایانوس) ستون مشهوری ساخته شد که بر روی سطح آن یک حاشیه زینتی ۲۰۰ متری حکاکی شده که عملیات‌های ارتش روم را در طول تصرف داکیه به تصویر می‌کشانَد. داکیه یکی از آخرین استان‌های رومی بود که به امپراتوری روم منضم شد و یکی از اولین‌هایی بود که رها شد، رهایی‌ایی که از سال ۲۵۶ آغاز شد و سرانجام در ۲۷۱ رها شد. با وجود آنکه این استان یکی از آخرین قلمروهایی بود که به
آنکه این استان یکی از آخرین قلمروهایی بود که به تصرف امپراتوری درآمد، فرایند «رومی‌سازی» آن به مراتب آسان‌تر از دیگر استان‌ها بود، چه از حیث رسوم و سنت و چه از حیث زبانی. تصادفی نیست که این استان امروزه با نام رومانی شناخته می‌شود، و زبانی که هنوز در رومانی تکلم می‌شود ــزبان رومانیاییــ خود یک زبان نو لاتین است. بر طبق منابع تاریخی، به‌نظر می‌رسد که تصرف داکیه غنائم جنگی فراوانی را به خزانه دولتی روم سرازیر کرده است، به علاوهٔ ۵۰۰۰۰ اسیر، ۱۶۵ تُن طلا و ۳۳۱ تن نقره. ظاهراً این غنایم معادل ۲/۷۰۰ میلیون
۳۳۱ تن نقره. ظاهراً این غنایم معادل ۲/۷۰۰ میلیون سسترتیوس (واحد پول روم) بوده و به تأمین مالی تریومف باشکوهی از نمایش گلادیاتورها انجامید که در پنج‌هزار دوئل با یکدیگر رقابت کردند، و همچنین مسابقات متعدد ارابه‌رانی در سیرکوس ماکسیموس. ترایانوس (تراژان) به آن دسته هم‌رزمان وفادارتر خود که نقشی برجسته در جنگ‌های داکیه داشتند، پاداش داد: لوکیوس لیکینیوس سورا در سال ۱۰۷ به افتخار نادر سومین دفعه کنسولی مفتخر شد، کوینتوس سوسیوس سنکیو نیز در همین سال به دومین کنسولی‌اش دست یافت و به او درجات و جوایز نظامی اعطا
دست یافت و به او درجات و جوایز نظامی اعطا شد، و همچنین تندیسی برنزین از او در فروم آگوستوس جای داده شد. گایوس یولیوس کوادراتوس باسوس نیز با نشان‌های تریومفی پاداش داده شد، و لوسیوس کوئیتوس نیز به منصب پرایتوری رسید و به لطف نقش نظامی تعیین‌کننده‌ای که سواران موریتانیایی‌اش در این جنگ داشتند، اجازه یافت به [طبقه] سناتورها وارد شود. تغییر مرکز ثقل استراتژیک نظامی از راین به دانوب. تصرف داکیه عمیقاً معادلات استراتژیک امپراتوری روم را تغییر داد؛ از این لحظه به بعد بیشترین تمرکز لژیونهای رومی از ناحیه مرزی راین
بیشترین تمرکز لژیونهای رومی از ناحیه مرزی راین به ناحیه مرزی دانوب انتقال یافت، یعنی رودی که در شمال آن استان تازه‌تأسیس داکیه واقع بود. در حقیقت در دو استان ژرمنی (ژرمانیای کوچک و ژرمانیای بزرگ) تنها چهار لژیون باقی‌ماند درحالی‌که در قرن نخست میلادی این رقم به هشت می‌رسید، و در عوض تعداد لژیون‌های حوزه دانوب به عدد یازده رسید که به قرار زیر توزیع شده بودند: سه لژیون در پانونیای علیا، یکی در پانونیای سفلی، دو تا در هر یک از استان‌های موئسیای علیا و سفلی، و سه لژیون نیز برای استان داکیه. انضمام پادشاهی
و سه لژیون نیز برای استان داکیه. انضمام پادشاهی نبطی‌ها. در سال ۱۰۶ میلادی، رابل دوم، یکی از پادشاهان دست‌نشاندهٔ روم، درگذشت. این واقعه می‌تواند انضمام پادشاهی نبطی‌ها به امپراتوری روم را سبب شده باشد، امّا چگونگی و انگیزه رسمی این انضمام، ناشناخته هستند. برخی شواهد سنگ‌نبشتهای این گمان را القا می‌کنند که [این انضمام با] یک عملیات نظامی از سوی نیروهای رومی مستقر در سوریه و مصر همراه بوده است. آنچه می‌دانیم اینست که در سال ۱۰۷، لژیون‌های رومی در ناحیه‌ای پیرامون پترا و بصری مستقر بودند، چنان‌که یک پاپیروس
پترا و بصری مستقر بودند، چنان‌که یک پاپیروس یافت شده در مصر این را نشان می‌دهد. اینگونه بود که روم، ناحیه‌ای که بعداً استان عربیا پترایئا نامیده شد را به خود منضم ساخت، استانی که متناظر با جنوب اردن امروزی و شمال‌غرب عربستان سعودی بود. در همین زمان، یک جاده رومی به نام ویا ترایانا نوا از عیلا (عقبه امروزی) تا بصری ساخته شد. از آنرو که پادشاهی نبطی‌ها آخرین پادشاهی دست‌نشاندهٔ روم در غرب فرات بود، انضمام این پادشاهی به روم به معنای این بود که تمامی سرزمین‌های شرقی روم به استان رومی مبدل شده‌اند و بدین‌سان
شرقی روم به استان رومی مبدل شده‌اند و بدین‌سان گرایش به حکومت مستقیم [بر این نواحی] که از زمان دودمان فلاویان آغاز شده بود، تکمیل شد. تمامی حوزه مدیترانه از این هنگام به‌بعد در دست رومیان بود، رومیانی که به حق آن را یک «دریای شخصی» می‌پنداشتند و بدان عنوان لاتین mare nostrum به معنای «دریای ما» را دادند. نبرد در شرق (۱۱۷–۱۱۴). در سال ۱۱۳ میلادی، ترایانوس تصمیم گرفت به شاهنشاهی اشکانی یورش ببرد. در این دوره دولت اشکانی به جنگ‌های جانشینی بلاش یکم در اوج نابسامانی و هرج و مرج به سر می‌برد. علتی که این
نابسامانی و هرج و مرج به سر می‌برد. علتی که این امپراتور برای توجیه آخرین قشون‌کشی‌اش داشت همانا ضرورت واکنش به تصمیم خسرو یکم بود که با انتصاب یک پادشاه به تاج و تخت ارمنستان بدون جلب رضایت رومیان، فتنه‌انگیزی کرده بودند. ارمنستان یک دولت حائل (ضربه‌گیر) میان امپراتوری روم و شاهنشاهی اشکانی بود، پادشاهی‌ایی بود که از زمان نرون، یعنی نیم سده پیش، امپراتوری روم می‌کوشید هژمونی خود را در آن (که مرز سیاسی و نظامی‌اش با اشکانیان بود) تثبیت کند. ترایانوس قبل از هر چیز به‌سوی ارمنستان قشون‌کشید، پادشاه آن را خلع
چیز به‌سوی ارمنستان قشون‌کشید، پادشاه آن را خلع کرد و قلمرو آن را به روم منضم ساخت. سپس روانه جنوب شد تا با خودِ اشکانیان رویارو شود. شهرهای بابل، سلوکیه و در نهایت پایتخت آنان یعنی تیسفون را در سال ۱۱۶ متصرف شد. سپس باز حرکت به‌سوی جنوب را ادامه داد تا آنکه به خلیج فارس رسید؛ جایی که بین‌النهرین را یک استان رومی اعلام کرد و گله داشت که سالخورده‌تر از آن است که بتواند رد پای اسکندر کبیر را پی‌گیرد. نه‌تنها کل بین‌النهرین به تصرف رومیان درآمد، بلکه پیشقراولان رومی تحت فرماندهی لوسیوس کوئیتوس به‌سوی اولین
رومی تحت فرماندهی لوسیوس کوئیتوس به‌سوی اولین سلسله‌جبال پارس به‌راه افتادند. با این‌حال، این تصرف چندان استوار نبود: گستردگی قلمرو اشغالی و حضور گروه‌های مقاومت و تاکتیک چریکیِ بهره‌گیری از کمان‌داران سوار بر اسب از سوی پارت‌ها، متصرفات رومیان را در معرض خطر قرار می‌داد. در ۱۱۶ میلادی، ترایانوس که از سختی‌ها آگاه بود، پنداشت که بایستی سلاح سیاست را در دست گیرد و از این‌رو یک پادشاه دست‌نشاندهٔ پارتی به نام پارتاماسپت را بر تخت اشکانیان نشاند. در اینجا بود که بخت جنگی و تندرستی از ترایانوس روی‌گرداندند:
که بخت جنگی و تندرستی از ترایانوس روی‌گرداندند: شهر مستحکم هترا بر کرانه رود دجله، در برابر محاصره رومیان مقاومت کرد و سبب مرگ شمار زیادی از محاصره‌کنندگان رومی‌اش شد، در یهودیه و سوریه نیز شورش‌های خونینی رخ دادند. ترایانوس ناچار شد نیروهایش را به‌سوی غرب حرکت دهد. او محتملاً به این وقایع به عنوان یک عقب‌گرد ساده [و موقتی] می‌نگریست، امّا سرنوشت وی را از اینکه ارتش روم را مجدداً به‌سوی شرق رهسپار کند، بازداشت. جانشینی. بعداً در ۱۱۶ میلادی، ترایانوس در کیلیکیه حضور داشت و جنگ دیگری علیه پارتیان را تدارک
حضور داشت و جنگ دیگری علیه پارتیان را تدارک می‌دید؛ در حالی‌که وی اغلب زیر بارش باران سوار بر اسب می‌راند و خود را در معرض همان سختی و مشقت‌های سربازانش قرار می‌داد، بیمار شد. در طول بهار، وضع سلامت او رو به وخامت نهاد، شاید به‌سبب یک سکته مغزی یا یک بیماری عفونی که در بین‌النهرین بدان مبتلا شد، و در تابستان هشتم اوت ۱۱۷ در سلینوس (غازی‌پاشای امروزین در ترکیه) بر اثر یک ادم ریه یا سکته قلبی ناشی‌از بیماری‌اش درگذشت. مشخص نیست که آیا او مؤثراً هادریانوس را به عنوان جانشین خود برگزیده بود یا خیر، چه وی از
به عنوان جانشین خود برگزیده بود یا خیر، چه وی از تفاوت‌های شخصیّتی میان خود و هادریانوس آگاه بود. برخی می‌گویند که او فرزندخوانده‌اش هادریانوس را به عنوان جانشین خود برگزید، امّا دیگرانادعا می‌کنند که همسر ترایانوس، پومپیئا پلوتینا، بلافاصله پس از مرگ امپراتور، خبر مرگ او را مخفی نگاه‌داشت و سپس شخصی را اجیر کرد تا با سخن‌گفتن با صدایی خسته در پشت‌پرده، هویت او را جعل کند و بدینگونه، مقام جانشینی امپراتور را برای هادریانوس تضمین کرد. دیون کاسیوس که این ماجرا را نقل می‌کند، پدر خود (کاسیوس آپرونیانوس) را به
را نقل می‌کند، پدر خود (کاسیوس آپرونیانوس) را به عنوان منبع گفته‌اش یاد می‌کند، و از این‌رو، نقل او محتملاً بر پایه شایعات دوره و زمانه‌اش است. همچنین این نقل می‌تواند ناشی از رنجش رومیان از ملکه‌ای باشد که در امور سیاسی مداخله می‌کند. به‌هر حال، امپراتور جدید، هادریانوس، در بدو حکمرانی‌اش، سلطه بر پارت‌ها در بین‌النهرین (استان روم) را رها کرد و خودمختاری بس بیشتری به پادشاه دست‌نشانده اشکانیان اعطا کرد، همین امر در مدتی کوتاه به پارت‌ها اجازه داد پادشاهی خود را بار دیگر تمام و کمال به‌دست گیرند. با
خود را بار دیگر تمام و کمال به‌دست گیرند. با این‌حال دیگر قلمروهای متصرفهٔ ترایانوس، از جمله داکیه، که در مدّتی کوتاه رومی‌سازی شده بود، برای امپراتوری محفوظ ماندند. ترایانوس، این بهترین امپراتور، که پیش از مرگش خود را مهیای بازگشت به روم برای برگزاری تریومف می‌کرد، جسدش سوزانده شد و خاکسترهایش در یک محفظه طلایی نهاده شدند؛ پس از یک تریومف نمادین و یادبودی که در آن همسرش تمثال وی را بر روی ارابه‌اش حمل کرد، محفظه خاکستر در داخل ستون تراژان قرار داده شد، و با این‌کار به قانون سنتی که تدفین در میدان‌ها شهری
این‌کار به قانون سنتی که تدفین در میدان‌ها شهری را منع می‌کرد بی‌توجهی شد. این محفظه بعدها در یورش بربرهای ویزیگوت در طول غارت رم (۴۱۰) دزدیده شد و ردهای آن از میان رفتند، و محتملاً گداخته شد و خاکسترهای داخل آن هم از دست رفتند؛ با این‌حال، ستون تراژان (ترایانوس) بازسازی شده و هنوز هم در مرکز شهر روم ایستاده است. بهترین امپراتور (Optimus Princeps). یک نمونه از نقش ترایانوس در میراث تاریخی-فرهنگی امپراتوری روم و نیز بخش بزرگی از تاریخ امپراتوری بیزانس، همانا درود (تهنیت) رسمی‌ایی است که هر امپراتور جدیدِ پس
درود (تهنیت) رسمی‌ایی است که هر امپراتور جدیدِ پس از ترایانوس، از سوی سنای روم دریافت می‌داشت: ترایانوس که به‌سبب حکومتش، در زندگی مورد تمجید قرار داشت، تنها امپراتوری است که به چالش کشیده نشد؛ او از سوی آیندگانش به‌خاطر ترحم و عفوش و نیز روحیه عدالت‌طلبش تمجید شده است. او از سوی همگان قدردانی شده است: از سوی سنا که با وی تشریک‌مساعی داشت، از سوی پلبی‌های روم که سخاوتمندانه پول و غذا برایشان توزیع می‌کرد و نمایش‌های عمومی بزرگ (مانند جنگ گلادیاتورها) برایشان تدارک می‌دید و شهر روم را با سازه‌های باشکوه
تدارک می‌دید و شهر روم را با سازه‌های باشکوه زیباتر ساخت، از سوی استان‌نشینانی که به‌خاطر تولد وی در هیسپانیا (خارج از ایتالیایِ رومی) با او احساس هم‌ذات‌پنداری می‌کردند، از سوی لژیون‌هایی که ارزش نظامی وی را قدر می‌دانستند و ترایانوس نیز در مخاطرات جنگی با آنان شریک می‌شد و «گرسنگی، تشنگی، گردوخاک و عرق را با آنان تحمل می‌کرد»، و در نهایت از سوی روشن‌فکرانی که در فرهنگ رواقی‌گری او سهیم بودند. در قرون وسطی. در قرون وسطی، روحیه عدالت‌طلبانه، همانا خصیصهٔ ترایانوس بود که بیش از هر چیز دیگری تصویر او را
ترایانوس بود که بیش از هر چیز دیگری تصویر او را تحت‌تأثیر قرار داد و تا مدت‌ها نقل می‌شد، و پدید آمدن حکایات لطیفه‌وار، افسانه‌ها و کارهای هنری‌ایی را سبب شد. به‌خصوص افسانه‌ای رواج یافت که مطابق آن پاپ گریگوری یکم، که خود شیفته عواطف عدالت‌خواهانه ترایانوس بود، رستاخیز ترایانوس را برای زمانی لازم از خداوند دریافت کرد تا او را غسل تعمید داده و گناهانش را پاک کند و بدین‌سان وی را در شمار رستگاران قرار دهد. دانته این افسانه را در کتاب کمدی الهی خود نقل می‌کند و ترایانوس را در بهشت ششم و در میان شش روح
می‌کند و ترایانوس را در بهشت ششم و در میان شش روح عدالت‌خواهی که چشم عقاب اساطیری را شکل می‌دهند، جای می‌دهد. در دوران مدرن. حتّی در دوران مدرن نیز ترایانوس نمادی از یک حکمران آرمانی بود. تاریخ‌نگار روشنگر انگلیسی، ادوارد گیبون، در کتاب معروف خود تاریخ انحطاط و سقوط امپراطوری روم (۱۷۷۶) ادعا می‌کند که در سدهٔ دوم میلادی پنج امپراتور خوب پشت‌سر هم آمدند که در میان آنان حکومت ترایانوس را بر بقیه برتری می‌دهد. در دوران معاصر. در طول جنگ‌های وحدت ایتالیا، رومانی خود را وارث استان رومی داکیه می‌دانست، استانی که
خود را وارث استان رومی داکیه می‌دانست، استانی که توسط این «بهترین امپراتور» فتح شده بود، امری که حتّی در سرود ملی رومانی نیز به چشم می‌خورد. در دوران متأخرتر نیز، رژیم فاشیستی ایتالیا، یک سنت روم‌گرایی را ساخته و پرداخته کرد که در نمادها و ارزش‌ها به آن ارجاع می‌داد، و در این‌باره چهرهٔ ترایانوس با اهمیت زیادی ظاهر شد، هم به‌سبب اوج وسعت روم در دوران او و هم به سبب مدیریت خردمندانه‌اش. برای پاسداشت فعالیت‌های بسیارش در زمینه‌های عام‌المنفعه، در شهرهای ایتالیایی‌ایی که در زمان ترایانوس زیرساخت‌های
ایتالیایی‌ایی که در زمان ترایانوس زیرساخت‌های نیرومندشان بنا شده بود، تندیس‌هایی از وی قرار داده شدند: در رم در برابر بازار تراژان، در بنونتو در نزدیکی جاده فرعی ساختهٔ او در جاده آپیا، و در بندر آنکونا در طول اسکله‌هایی که او گسترش داده بود. خصایص فیزیکی و شخصیتی. ترایانوس نیرومند و بلندقامت بود؛ موهایش سیاه بودند امّا به زودی به خاکستری گراییدند. در طول زمامداری‌اش که در حدود ۵۰ سال داشت، موهایش تقریباً به‌طور کامل سفید شده بودند. تاریخ‌نگار رومی کاسیوس دیو به ما می‌گوید که ترایانوس عادت به داشتن رابطه