payamvha/North_RAG huggingface dataset:
کابینهٔ ایران دارای نوزده وزارتخانه می‌باشد که از طریق معرفی رئیس‌جمهور به مجلس شورای اسلامی و رای اعتماد وزیر مورد نظر توسط نمایندگان مجلس، تشکیل می‌شود. از پیروزی انقلاب ۱۳۵۷ تا کنون کابینه‌های زیر تشکیل شده‌اند: دولت موقت بازرگان و شورای انقلاب. کابینه دولت موقت مهدی بازرگان با پیشنهاد نامبرده و تأیید روح‌الله خمینی تشکیل شد. پس از استعفای مهدی بازرگان، کابینه شورای انقلاب به ریاست سید محمد بهشتی، از آبان ۱۳۵۸ تا بهمن ۱۳۵۸ و سپس به ریاست ابوالحسن بنی‌صدر، از بهمن ۱۳۵۸ تا مرداد ۱۳۵۹ تشکیل شد. دولت رجایی و
از بهمن ۱۳۵۸ تا مرداد ۱۳۵۹ تشکیل شد. دولت رجایی و باهنر. با آغاز ریاست جمهوری ابوالحسن بنی صدر، وی محمد علی رجایی را به عنوان نخست‌وزیر منصوب کرد. کابینه رجایی اولین کابینه رسمی ریاست جمهوری در جمهوری اسلامی ایران بود. پس از برکناری ابوالحسن بنی صدر، و پیروزی محمد علی رجایی در انتخابات وی محمد جواد باهنر را به عنوان نخست‌وزیر منصوب نمود. کابینه باهنر که ۲۸ روز بیشتر دوام نیاورد، دومین و کوتاه‌ترین کابینه رسمی ریاست جمهوری در جمهوری اسلامی ایران بود. دولت موقت مهدوی کنی. پس از ترور محمد علی رجایی و محمد
موقت مهدوی کنی. پس از ترور محمد علی رجایی و محمد جواد باهنر، با حکم روح‌الله خمینی، محمدرضا مهدوی کنی به عنوان نخست‌وزیر دولت موقت با مشورت عباس لطفیان سرگزی (از مشاوران رجایی و باهنر) مسئول تشکیل کابینه شد. دولت اول و دوم خامنه‌ای. سومین رئیس‌جمهور ایران، سید علی خامنه‌ای بود که میرحسین موسوی را به عنوان نخست‌وزیر به مجلس معرفی کرد. موسوی نیز به سرعت کابینه دولت سوم جمهوری اسلامی را تشکیل داد. در انتخابات دولت چهارم نیز سید علی خامنه‌ای پیروز شد و بار دیگر، میرحسین موسوی را به عنوان نخست‌وزیر به مجلس
دیگر، میرحسین موسوی را به عنوان نخست‌وزیر به مجلس معرفی نمود و موسوی نیز کابینه دولت چهارم را تشکیل داد. دولت اول و دوم هاشمی رفسنجانی. چهارمین رئیس‌جمهور ایران اکبر هاشمی رفسنجانی بود. وقتی هاشمی به ریاست جمهوری رسید به دنبال بازنگری قانون اساسی، پست نخست‌وزیر حذف شده و رئیس‌جمهور مسئول تشکیل کابینه شد. دولت اول و دوم خاتمی. پنجمین رئیس‌جمهور ایران سید محمد خاتمی بود، به دلیل گرایش سیاسی خاتمی و گفتمان پیروز در انتخابات، دولت هفتم و هشتم، دولت اصلاحات نام گرفت. دولت اول و دوم احمدی‌نژاد. ششمین رئیس‌جمهور
گرفت. دولت اول و دوم احمدی‌نژاد. ششمین رئیس‌جمهور ایران محمود احمدی‌نژاد بود. کابینه اول و دوم احمدی‌نژاد بیشترین عزل و نصب‌ها را در تاریخ دولت‌های ایران به خود دید. با آغاز کار دولت دهم، محمود احمدی‌نژاد برای نخستین بار در تاریخ جمهوری اسلامی ایران ۳ زن را برای تصدی مقام وزارت به مجلس معرفی کرد که فقط یکی از آن‌ها (وزیر بهداشت) موفق به اخذ رای اعتماد شد. بررسی رأی اعتماد وزیران پیشنهادی کابینهٔ دوم وی، از روز یک‌شنبه ۸ شهریور ۱۳۸۸ در مجلس آغاز شد. مجلس با دادن رای اعتماد به ۱۵ وزیر و عدم رای اعتماد به ۳
دادن رای اعتماد به ۱۵ وزیر و عدم رای اعتماد به ۳ وزیر رسماً کار خود را آغاز کرد. دولت اول و دوم روحانی. هفتمین رئیس‌جمهور ایران حسن روحانی بود. با آغاز کار دولت یازدهم، روحانی بلافاصله در مراسم تحلیف وزیران پیشنهادی را به مجلس معرفی کرد و مجلس به ۱۵ وزیر رأی اعتماد و به ۳ وزیر رأی عدم اعتماد داد. روحانی سپس سرپرست وزارتخانه‌های بی وزیر را مشخص کرد و سایر اعضای کابینه را نیز منصوب نمود. دولت رئیسی. هشتمین رئیس‌جمهور ایران سید ابراهیم رئیسی بود. با آغاز کار دولت سیزدهم، رئیسی، یک هفته پس از مراسم تحلیف،
دولت سیزدهم، رئیسی، یک هفته پس از مراسم تحلیف، وزیران پیشنهادی را به مجلس معرفی کرد و مجلس، به ۱۸ وزیر رأی اعتماد داد و تنها حسین باغگلی، وزیر پیشنهادی آموزش و پرورش، نتوانست رأی اعتماد بگیرد. پس از سانحه به‌وجود آمده برای ابراهیم رئیسی، تا پایان دولت سیزدهم محمد مخبر سرپرست ریاست جمهوری بود. دولت پزشکیان. نهمین رئیس‌جمهور ایران مسعود پزشکیان است. با آغاز کار دولت چهاردهم، پزشکیان ظرف دو هفته پس از مراسم تحلیف، باید وزیران پیشنهادی را به مجلس معرفی کند.
ایرج طهماسب (زادهٔ ، جهرم) مجری، نویسنده، عروسک‌گردان، صداپیشه، کارگردان، شاعر، مدرس دانشگاه، فیلم‌نامه‌نویس و خا‌لق شخصیت‌های عروسکی اهل ایران است. زندگی و فعالیت هنری. ایرج طهماسب دانش‌آموختهٔ رشتهٔ تئاتر از دانشکدهٔ هنرهای زیبای دانشگاه تهران است. او فعالیت هنری خود را از دههٔ شصت به‌عنوان برنامه‌ساز و مجری آغاز کرد. فیلم "سقائک و شانه‌به‌سر دانا" به‌کارگردانی او در سال ۱۳۶۰ ساخته شد، در همان سال برنامه عروسکی ۶۰ دقیقه ای انقلاب را با خلق نخست وزیران دوره پهلوی در قالب عروسک ساخت . همچنین سال ۱۳۶۰ در
پهلوی در قالب عروسک ساخت . همچنین سال ۱۳۶۰ در پروژهٔ "مدرسهٔ موش‌ها" به کارگردانی مرضیه برومند به‌عنوان عروسک‌گردان و صداپیشهٔ عروسک «دم‌باریک» همکاری کرد و همچنین در مجموعهٔ "خونهٔ مادربزرگه" (۱۳۶۶) نیز همکاری داشت. او برای اولین بار در سال ۱۳۶۴ با بازی در فیلم "خط پایان" (۱۳۶۴) به‌کارگردانی محمدعلی طالبی به دنیای بازیگری پا نهاد. در همان سال در سریال "آئینه" ساختهٔ غلامحسین لطفی نیز بازی کرد. در سال ۱۳۶۶ "سلامتی چه خوبه" و "دکتر عروسکی" را اجرا نمود. او بازیگری، کارگردانی و نویسندگی فیلم‌هایی همچون
او بازیگری، کارگردانی و نویسندگی فیلم‌هایی همچون "کلاه‌قرمزی و پسرخاله" (۱۳۷۳)، "یکی بود یکی نبود" (۱۳۷۹)، "دختر شیرینی‌فروش" (۱۳۸۰)، "کلاه‌قرمزی و سروناز" (۱۳۸۱)، "زیر درخت هلو" (۱۳۸۴)، "عینک دودی" (۱۳۷۸) و "کلاه‌قرمزی و بچه‌ننه" (۱۳۹۰) را در کارنامهٔ هنری‌اش دارد. طهماسب همچنین در مجموعه‌های "آرایشگاه زیبا" (۱۳۶۹)، "النگ و دولنگ" (۱۳۷۰)، "خانوادهٔ عجیب" و "کلاه‌قرمزی" به نقش‌آفرینی پرداخته و در برنامهٔ "صندوق پُست" (۱۳۷۲) که اولین حضور شخصیت عروسکیِ کلاه‌قرمزی در تلویزیون بود، به‌عنوان مجری حضور داشته
در تلویزیون بود، به‌عنوان مجری حضور داشته است. او همسر مرجان مدرسی و برادر ناصر طهماسب (دوبلور و مدیر دوبلاژ) است. در تعداد زیادی از فیلم‌ها و مجموعه‌های طهماسب حمید جبلی نیز حضور داشته است. ایرج طهماسب در زمستان ۱۳۹۵ نخستین کتاب داستان خود را با نام "سه قصه" توسط نشر چشمه منتشر کرد. حواشی. در فصل دوم برنامه مهمونی و در فروردین ۱۴۰۲، ایرج طهماسب دستگیری دختران معترض در جریان اعتراضات ۱۴۰۱ ایران را دستمایهٔ طنز قرار داد. این اقدام او موجب واکنش‌های منفی نسبت به او شد به طوری که رسانه‌های داخل ایران، از این
به او شد به طوری که رسانه‌های داخل ایران، از این واکنش‌ها با عنوان «زنده به گور کردن ایرج طهماسب» یاد کردند. شروین حاجی‌پور که قبلاً در توییتی نوشته بود: «کاش ایرج طهماسب عموم بود» در واکنش به این اقدام طهماسب، در پاسخ به توییت خود نوشت: «دیگه نه»
مارتین اوبری (زادهٔ ۸ اوت ۱۹۵۰ در پاریس با نام مارتین دلور) سیاست‌مدار فرانسوی است. او از اعضای پرسابقه حزب سوسیالیست فرانسه و شهردار لیل است. اوبری به‌عنوان وزیر کار در دولت‌های سوسیالیست فرانسه نیز شناخته می‌شود. مارتین اوبری در انتخابات حزب سوسیالیست فرانسه برای گزینش دبیرکل جدید، با کسب اکثریت آراء انتخاباتی، رهبری حزب سوسیالیست این کشور را بر عهده گرفت. رقیب اصلی او در این انتخابات سگولن رویال بود.
علی افتخاری (متولد سال ۱۳۵۸) رئیس مؤسسه ملی هنر و علوم آمریکا و انجمن نانو آمریکا است. او همچنین بنیان‌گذار پروژه‌های توسعه‌ای در کشورهای آفریقایی است. هم‌اکنون ریاست دانشکده‌ای مهندسی مواد و هنر را در دانشگاه جیما که دارای رتبه نخست در اتیوپی است را بر عهده دارد. پیش از رفتن به آمریکا او بخش الکتروشیمی پژوهشگاه مواد و انرژی را تأسیس کرد.،، او یکی از محققان برجسته نانو در ایران است. او بیش از ۱۰۰ مقاله در مجلات ISI دارد و داور ثابت بیش از ۴۰ مجله ISI هست. افتخاری عضو پیوسته انجمن نانوفناوری انگلستان و عضو
عضو پیوسته انجمن نانوفناوری انگلستان و عضو هیئت تحریریه مجله نانومواد (از مجلات تخصصی نانو ISI) است. او عضو هیات علمی تعداد زیادی از کنفرانسهای بین‌المللی در حوزه نانو هست (همچون: عضو کمیته علمی چهارمین همایش بهاره انجمن بین‌المللی الکتروشیمی، سنگاپور ۲۰۰۶؛ عضو هیئت مشاور یازدهمین کنفرانس بین‌المللی مواد و فناوری‌های مدرن (CIMTEC)، ایتالیا ۲۰۰۶؛ سخنران مدعو و عضو کمیته علمی بیست و هشتمین سمپوزیوم پلیمر، استرالیا ۲۰۰۶ ) ایشان بنیان‌گذار نانوفناوری الکتروشیمیایی هست که کتابی در این زمینه نیز توسط انشارات
هست که کتابی در این زمینه نیز توسط انشارات Wiley-VCH به چاپ رسانده است.، بیوگرافی. او در سال ۱۳۵۸ در شهر تهران متولد شده و تحصیلات دانشگاهی خود را در سن ۱۲ سالگی شروع کرده و در سن ۲۲ سالگی موفق به اخذ دکتری الکتروشیمی شد. هندسه فرکتال. او برای اولین بار تئوری هندسه فرکتالی برای فرایندهای الکتروشیمیایی را ارائه کرد و بعد فرکتالی که مختص ساختارها هست را برای این فرایندها نیز به کار برد. همچنین هندسه فرکتالی را برای آنالیز متون ادبی بکار برد که نظریه ارائه شده با موفقیت برای تحلیل آثار ویلیام شکسپیر بکار
شده با موفقیت برای تحلیل آثار ویلیام شکسپیر بکار رفته‌است. باتری پتاسیمی. او مخترع باتری پتاسیمی است که جایگزین باتریهای لیتیومی است. ایده باتریهای پتاسیمی برای اولین بار در سال ۲۰۰۴ میلادی ارائه شد و هم‌اکنون انواع گوناگونی از جمله نمونه‌های تجاری گزارش شده‌اند. مدیریت پژوهش. در کنار فعالیت‌های علمی، افتخاری سابقه طولانی در تأسیس و راه اندازی مراکز علمی دارد. او مؤسس بخش الکتروشیمی پژوهشگاه مواد و انرژی بود که توسط عارف معاون اول وقت افتتاح گردید. او همچنین دانشکده مهندسی مواد در دانشگاه جیما را تأسیس
دانشکده مهندسی مواد در دانشگاه جیما را تأسیس کرده‌است. در حالی که تحلیلهای تخصصی از توسعه آموزش در آفریقا حاکی از فساد سیاسی و اقتصادی دارد، روزنامه انگلیسی گاردین از پروژه افتخاری به عنوان یک موفقیت استثنایی و بکر نام می برد.
ئی‌ام‌آی رکوردز نام یک شرکت ناشر موسیقی چندملیتی مستقر در بریتانیا است که تا سال ۲۰۱۲ زیرمجموعهٔ شرکت ئی‌ام‌آی بود و در حال حاضر متعلق به گروه موسیقی یونیورسال است. در ابتدا به عنوان یک لیبل پرچمدار بریتانیایی توسط شرکت موسیقی به همین نام در سال ۱۹۷۲ تأسیس شد و در ژانویه ۱۹۷۳ به عنوان جانشین شرکت های ضبط کلمبیا و پارلفون خود راه اندازی شد. این برچسب بعداً در سراسر جهان عرضه شد. این شعبه در هند به نام "EMI Records India" دارد که توسط کارگردان موهیت سوری اداره می شود. در سال ۲۰۱۴، یونیورسال موزیک ژاپن این
می شود. در سال ۲۰۱۴، یونیورسال موزیک ژاپن این برند را در ژاپن به عنوان جانشین EMI Records Japan معرفی کرد. در ژوئن ۲۰۲۰، یونیورسال این لیبل را به عنوان جانشین ویرجین ئی‌ام‌آی رکوردز و ویرجین رکوردز معرفی کرد، اکنون به عنوان اثری از EMI Records فعالیت می کند دو آلبوم "نوای اسکاندیناوی" (۲۰۰۲) و "موسیقی زبان من است" (۲۰۰۵) از دی‌جی علی‌گیتور توسط ئی‌ام‌آی منتشر شده‌اند. تاریخچه. نهاد حقوقی EMI Records Ltd در سال ۱۹۵۶ به عنوان بازوی تولید و توزیع رکورد ئی‌ام‌آی در بریتانیا ایجاد شد. این شرکت با برچسب‌های
در بریتانیا ایجاد شد. این شرکت با برچسب‌های مختلف ئی‌ام‌آی از جمله کمپانی گرامافون، کلمبیا گرافوفون کمپانی و پارلفون نظارت داشت. موفقیت جهانی که ئی‌ام‌آی در دهه ۱۹۶۰ از آن برخوردار شد این واقعیت را آشکار کرد که این شرکت فقط حقوق برخی از علائم تجاری خود را در برخی از نقاط جهان، به ویژه هیزمسترزویس و کلمبیا داشت. با آرسی‌ای رکوردز و کلمبیا رکوردز که حقوق این علائم تجاری را در آمریکای شمالی دارند. مسائل پیچیده‌تر این بود که کلمبیا فعالیت‌های خود را در بریتانیا با خرید Oriole Records و تغییر نام به نام شرکت
با خرید Oriole Records و تغییر نام به نام شرکت مادر، آن زمان سی‌بی‌اس تشکیل داد. (نام تجاری قانونی با نام کامل شرکت مادر، "علامت تجاری سیستم پخش کلمبیا, Inc.") و با موفقیت CBS Records International، رقیب جدی ئی‌ام‌آی در بریتانیا شد.
زازایی، زازا یا زازاکی یکی از زبان‌های ایرانی شاخهٔ شمال‌غربی است که در شرق آناتولی (ترکیه) توسط مردم زازایی صحبت می‌شود. شمار زازازبانان را تا حدود ۴ میلیون تن نیز برآورد می‌کنند. زازا زبانان با جمعیتی حدود ۲ تا ۳ میلیون نفر، چهارمین گروه قومی بزرگ ترکیه را پس از ترک‌ها، کردها و عرب‌ها تشکیل می‌دهند. زبان زازایی از نظر دستور زبان، ژنتیک، زبان‌شناسی و واژگان با زبان‌های تالشی، آذری، تاتی ایران، سنگسری، سمنانی، گیلکی و مازندرانی که در کرانه دریای مازندران و ایران مرکزی صحبت می‌شوند، ارتباط نزدیک دارد. بیشتر
مرکزی صحبت می‌شوند، ارتباط نزدیک دارد. بیشتر زازازبانان در شرق و جنوب شرق ترکیه ساکن هستند. زازاها پس از ترک‌ها، کردها و عرب‌ها چهارمین گروه قومی بزرگ ترکیه را تشکیل می‌دهند. زبان کردی برای مردم زازا غیر مفهوم است و درک متقابل زبانهای کردی و زازا کاملاً کم است. زبان زازایی قبلاً دارای لهجه‌هایی است که در ترکیه صحبت می‌شود. تاریخچه زبانی. زبان زازا از دید زبان‌شناسی به شاخه ایرانی گروه اصلی هند و ایرانی از خانواده زبان‌های هند و اروپایی تعلق دارد. زبان زازایی از دید دستور زبان، ژنتیک، زبان‌شناسی و واژگان با
از دید دستور زبان، ژنتیک، زبان‌شناسی و واژگان با زبان‌های تالشی، پارسی آذری، سنگسری، سمنانی، تاتی، گیلکی و مازندرانی که در کرانه دریای مازندران و ایران مرکزی صحبت می‌شوند، ارتباط نزدیک دارد. لودویگ پل نشان داد و فاش کرد که زازایی به زبان تالشی، آذربایجانی قدیم و اشکانی که یک زبان مرده ایرانی است نزدیک است و شباهت‌های زیادی با این زبان‌ها دارد و تغییرات صوتی که کردی در طول تاریخ متحمل شده است در زازایی وجود ندارد. به همین ترتیب، در مطالعه ای که در منطقه الازیغ-کبان انجام شد، مشخص شد که درک متقابل بین زازاها
انجام شد، مشخص شد که درک متقابل بین زازاها و کرد زبانان بسیار کم است. اولین تحقیق در مورد زبان زازایی در سال ۱۸۵۶ با گردآوری‌های زبان‌شناس پیتر لرچ آغاز شد. لرچ به روسلو رفت، جایی که سربازان عثمانی که در جریان جنگ کریمه به اسارت روس‌ها درآمده بودند، در میان سربازان عثمانی اصالتاً زازا در آنجا رفت و آمد کرد و تالیفات زیادی در زازا ساخت. لرچ این آثار را به ترتیب در سالهای ۱۸۵۶، ۱۸۵۷ و ۱۸۵۸ در سه جلد در روسی منتشر کرد. بعدها، مولر در مطالعه خود زازایی را به عنوان یک گویش فارسی ارزیابی کرد، اما همچنین تشخیص
عنوان یک گویش فارسی ارزیابی کرد، اما همچنین تشخیص داد که زازایی قدیمی تر از کردی و فارسی است و زازایی از نظر توسعه تاریخی با کردی و فارسی متفاوت است این دیدگاه مولر بعدها توسط ف. سپگل (۱۸۷۱)، و. توماسچک (۱۸۸۷)، و. گایگر (۱۸۹۱–۱۹۰۱) و ا. سوچین (۱۹۰۱) پشتیبانی شد. نخستین پژوهشگر که زبان زازا را مورد بررسی قرار داد و آن را به تفصیل مورد تجزیه و تحلیل قرار داد، اسکار مان، زبان‌شناس آلمانی بود. در سال ۱۹۰۵ /۱۹۰۶ زبانشناس آلمانی اسکار مان از سوی آکادمی علوم پروس برای مستندسازی و تحلیل زبانی زبانهای ایرانی غربی
برای مستندسازی و تحلیل زبانی زبانهای ایرانی غربی مأمور شد. اسکار مان گردآوری‌های جامع زازا و ضبط‌های زبانی را در مناطق بینگول و سیورک انجام داده است. اسکار مان که زازاکی را از نظر آوایی، صرف‌شناسی، واژگان (لغت‌شناسی) و ریشه‌شناسی بررسی کرد، به این نتیجه رسید که زازاکی گویش فارسی یا کردی نیست، بلکه به خودی خود زبانی جداگانه است. اسکار مان در نتیجه تحقیقات خود گفت: «د"یدگاهی که قبلاً از جانب من دفاع شده است تأیید شده است، یعنی زازاکی مطلقاً ربطی به کردی ندارد و من تمام صرف فعل‌های عجیب گویش شمالی فارسی میانه
و من تمام صرف فعل‌های عجیب گویش شمالی فارسی میانه متون تورفان را در زبان زازاکی می‌بینم".» پس از مرگ اسکار مان، کارل هادانک کتاب "Mundarten der Zaza" را با تحلیل‌های دستوری در سال ۱۹۳۲ منتشر کرد. هادانک در این کتاب به وضوح زازاکی را خارج از کردی طبقه‌بندی کرده است. جایگاه زبان زازاکی در زبان‌شناسی، پس از اسکار مان (۱۹۰۶) و کارل هادانک (۱۹۳۲)، توسط دیوید نیل مکنزی (۱۹۶۱)، گرنوت ویندفور (۱۹۸۹)، یوست گیپرت (۱۹۹۶) و بسیاری از پژوهشگران زبان‌شناس دیگر مورد بررسی قرار گرفت و دیدگاه اسکار مان تأیید شد. جایگاه
قرار گرفت و دیدگاه اسکار مان تأیید شد. جایگاه زازاکی در تاریخ زبان‌شناسی معاصر مورد بررسی بسیاری از زبان شناسان مانند (۱۹۰۶), (۱۹۳۲), دیوید نیل مکنزی (۱۹۶۱–۹۵), گرنوت ویندفور (۱۹۸۹), یوست گیپرت (۱۹۹۶), (۱۹۹۸) و مقامات بین‌المللی زبان اتنولوگ، گلاتولوگ و دانشنامه ایرانیکا قرار گرفته و در نوع خود به عنوان یک زبان ایرانی غربی مشخص شده است. توزیع جغرافیایی. محدودهٔ سکونت زازاها، مناطق غربیِ کردستان ترکیه شامل درسیم، الازیغ، ارزنجان، ملاطیه، سیواس، مرعش و دیاربکر است که البته در بسیاری مناطق با کرمانج‌ها در
است که البته در بسیاری مناطق با کرمانج‌ها در مناطق مشترکی زندگی می‌کنند، از جمله در دیاربکر. اکثر زازاها قادر به تکلم به کردی کرمانجی نیز می‌باشند. زازاکی زبانی است که تقریباً ۲ تا ۳ میلیون نفر در حوضه فرات علیا و دجله در شرق آناتولی به آن صحبت می‌کنند، اگرچه تعداد دقیق آن مشخص نیست. جاهایی که زازاکی بیشتر صحبت می‌شود و زازاها بیشتر زندگی می‌کنند عبارتند از: بینگول (در همه مناطق)، استان تونجلی، (در همه مناطق), الازیغ (منطقه شرقی، شمال و جنوب)، دیاربکر (مناطق شمالی و غربی چرمیک، چنگوش، ارغانی، اغیل، دیکل،
شمالی و غربی چرمیک، چنگوش، ارغانی، اغیل، دیکل، لیسه، هانی، کولپ، هازرو، اورفا (مناطق سیورک، هیلوان)، موش (منطقه وارتو)، سیواس (مناطق زارا، اولاش، کانگال)، آدییامان (منطقه گرگر)، ارزنجان (مرکزی، ترجان، چاییرلی)، رفاهیه و گهگاه در سایر ولسؤالی‌ها)، بتمن (بتمن، کوزلوک)، بیتلیس (موتکی، تاتوان)، مالاتیا (منطقه شرقی)، اردهان (دو روستای گوله)، آکسارای (منطقه ایکجیک) و ارزروم (هینیس، تکمان، آشکاله)، چات و گهگاه در مناطق دیگر). زبان زازا با نام‌های زازا، زازاکی، دیمیلی، دیملی، دیمیلکی نیز شناخته می‌شود و همچنین با
دیملی، دیمیلکی نیز شناخته می‌شود و همچنین با نام‌های زازا و دیملی شناخته می‌شود. زبان زازاکی را یکی از زبان‌های ایرانیِ شمال غربی می‌دانند که به زبان‌های گیلکی، مازندرانی و تالشی بسیار نزدیک است. گلاتولوگ زبان زازاکی را زیرمجموعه زبان آذری معرفی می‌کند. برخی زبان‌شناسان بر این باورند که زازاکی زبانی مستقل در بین زبان‌های ایرانی است و نام اصلی زازاها یعنی «دیملی» نیز شکل دگرگون‌شدهٔ واژهٔ دیلمی است و خاستگاه این مردم نیز منطقهٔ دیلمستان در غرب رشته‌کوه البرز و جنوب گیلان حدس زده شده است؛ و زازاکی نیز شکل
و جنوب گیلان حدس زده شده است؛ و زازاکی نیز شکل نوین زبان دیلمی است. این فرضیه از نظر ژنتیک (نسل‌شناسی) تقویت نمی‌شود. پژوهش‌های جدید نشان می‌دهند که اصل دیمیلی بومی خاور آناتولی بوده و از نظر نسل‌شناسی از همسایگان کرمانج خود غیرقابل تشخیص و جدایی هستند و تنها از نظر زبانی با جنوب دریای خزر پیوند دارند. به یکی از ریزابه‌های دجله دیاله می‌گفتند که دجله کوچک یا دیله کوک نیز خوانده می‌شد. دهخدا نام دجله را از معجم البلدان دیلکه نقل نموده است و گفته است در کتیبه‌ها به‌صورت دگلت بوده است. نواحی شمالی رود دجله
به‌صورت دگلت بوده است. نواحی شمالی رود دجله دیلمان نامیده می‌شدند و طبق بندهش دجله رود از دیلمان بیاید و به خوزستان به دریا ریزد. طبقه‌بندی زبانی. زازاکی از نظر زبانشناسی زبانی است متعلق به شاخه ایرانی از گروه اصلی هند و ایرانی خانواده زبانهای هند و اروپایی. زازاکی یک زبان ایرانی غربی از شاخه شمال غربی این گروه است. زازاکی در زبان‌شناسی به خودی خود یک زبان جداگانه (جدا از کردی) محسوب می‌شود و به گفته اتنولوگ، همراه با زبان گورانی بخشی از یک زیر گروه ژنتیکی به نام "زبان‌های زازا-گورانی" است. گلاتولوگ زازاکی
نام "زبان‌های زازا-گورانی" است. گلاتولوگ زازاکی را همراه تالشی، تاتی ایران و گویش‌های رایج در سواحل جنوبی دریای خزر در گروه زبان‌های آذری برگرفته از آذری قدیم طبقه‌بندی می‌کند. زبان‌شناس آلمان یوست گیپرت و زبان‌شناس بلژیکی پریر لکوک زازاکی را همراه با تاتی ایران، تالشی و سنگسری در گروه" "زبان‌های گرگانی (هیرکانی، کورکان), با اشاره به منطقه تاریخی گرگان در جنوب دریای خزر، طبقه‌بندی کردند. به گفته زبان‌شناس و ایران‌شناسی لودویگ پل، زازاکی به گورانی و آذربایجانی قدیم، زبان مرده ایرانی، و تالشی نزدیک است. پل
قدیم، زبان مرده ایرانی، و تالشی نزدیک است. پل تشخیص داد که زازاکی به زبان‌های تالشی، تاتی ایران، سمنانی، سنگسری وزبان‌های مرده ایرانی آذربایجانی قدیم و اشکانی قدیم نزدیک است و شباهت‌های زیادی با این زبان‌ها دارد و تغییرات صوتی که کردی در طول تاریخ متحمل شده است در زازاکی وجود ندارد. به همین ترتیب، در مطالعه ای که در منطقه الازیق-کبان انجام شد، مشخص شد که درک متقابل بین زازاکی و کرد زبانان بسیار کم است. همچنین زازاکی همانندی‌های نزدیکی با زبان اورامانی و گویش باجلانی دارد و به این خاطر، زبان‌شناسان این سه
باجلانی دارد و به این خاطر، زبان‌شناسان این سه گویش را درون خانواده‌ای به نام زازا-گورانی قرار می‌دهندو آن را زبانی جدا از کردی در شاخه زبان‌های ایرانی شمال غربی درنظر می‌گیرند. گویش‌های زبان زازایی. بر اساس گزارش مؤسسه زبان زازا فرانکفورت و پروفسور دکتر ل. پل زبان زازا به سه گویش اصلی تقسیم می‌شود: شاخه شمالی، مرکزی و جنوبی. علاوه بر این، زبان زازاکی دارای گویش‌های انتقالی و حاشیه ای نیز می‌باشد که جایگاه ویژه ای دارند و نمی‌توان آنها را به‌طور کامل در هیچ گروه گویشی قرار داد. در زازاکی کلمات از ناحیه ای
گروه گویشی قرار داد. در زازاکی کلمات از ناحیه ای به منطقه دیگر دستخوش تغییرات صوتی گوناگون شده‌اند. علاوه بر تفاوت در تلفظ، گویش‌های زازا ممکن است در واژگان خود نیز متفاوت باشند. با گذشت زمان، برخی از کلمات اهمیت خود را از دست دادند، یا به کلی فراموش شدند و به شکل‌های دیگر کلمه تبدیل شدند یا استفاده از آنها در پس زمینه یا رتبه سوم قرار گرفت. ویژگی‌های مشخصی وجود دارد که گویش‌های شمالی، مرکزی و جنوبی را از یکدیگر متمایز می‌کند. تقسیم زازاها به سه فرقه (حنفی، شافعی، علوی) به شکل‌گیری گویش‌ها کمک کرد:
(حنفی، شافعی، علوی) به شکل‌گیری گویش‌ها کمک کرد: آواشناسی. از آنجایی که آنها کمتر از مصوت‌ها تغییر می‌کنند، صامت‌ها اساس تکامل تاریخی زبان‌ها و طبقه‌بندی گروه‌های زبانی را تشکیل می‌دهند. برای تشخیص زبان‌های ایرانی غربی به‌عنوان شمال غربی-جنوب‌غربی در میان زبان‌های ایرانی، واژه‌های معیاری متشکل از واژه‌های موروثی از نظر هم‌زبانی مبنا قرار می‌گیرند. سیر تحول تاریخی زبان‌ها و شکل‌گیری صامت‌ها (همزبانی/محدود/ایزوگل) که اساس طبقه‌بندی در گروه‌های زبانی را تشکیل می‌دهند، در زازاکی تقریباً مانند تاتی (هرزندی)
می‌دهند، در زازاکی تقریباً مانند تاتی (هرزندی) تالشی، سنگسری، وفسی و برخی از زبان‌های ایرانی مرکزی است. بر خلاف کردی، زازاکی به شدت ریشه‌های همخوانی پروتو-هندواروپایی، شبیه تاتی ایران، و تالشی را حفظ کرده است: دستور زبان. گرامر. اگرچه زازاکی با زبان‌های همسایه تعامل داشته است، اما می‌توان گفت که ساختار خود را از نظر دستوری و واژه‌های میراثی از دوره ایران میانه بسیار خوب حفظ کرده است. به غیر از مبادله کلمات از زبان‌های همسایه یا غالب، در سایر حوزه‌های زبان تعامل چندانی وجود ندارد. از نظر فرهنگی، زازاها به
تعامل چندانی وجود ندارد. از نظر فرهنگی، زازاها به عنوان مردم بومی، ویژگی‌های مشترک بسیاری با مردم همسایه دارند. اگر با توجه به شرایطی که در آن پیدا شده و توسعه یافته ارزیابی شود، دایره واژگانی غنی دارد. ریشه‌های فعل پسوندهای زمان در زازاکی با پسوند n/ant پس از ریشه، مشترک با سمنانی، سنگسری، مازندرانی، تالشی، تاتی ایران، گیلکی و دیگر زبان ها/گویش‌های سواحل دریای خزر تشکیل می‌شود: جنس. جنس دستوری (تقابل مذکر و مؤنث) در تمام صرف‌شناسی زازاکی اعم از اسم، صفت، ضمیر و صرف فعل وجود دارد. جنسیت دستوری موجود در
ضمیر و صرف فعل وجود دارد. جنسیت دستوری موجود در زبان نیاایرانی تا حد زیادی در زازاکی ثابت مانده است، به جز جنسیت خنثی. در زبان زازایی اسامی، صفت‌ها، صرف فعل همیشه جنس دستوری دارند. این جنسیت می‌تواند مذکر یا مؤنث باشد. جنسیت اسامی را در ساده‌ترین حالت می‌توان از پسوند آن‌ها شناسایی کرد. پسوند o نشان دهنده صفتهای مذکر، پسوند a نشان دهنده صفتهای مؤنث. پسوند مؤنث زبان نیاایرانی –ā در زازاکی مانند پسوند بدون تأکید –e [-ə] باقی می‌ماند: her (خر/نر) herı/here (خر/ماده); estor (اسب/نر) estore/estorı (اسب/ماده);
estor (اسب/نر) estore/estorı (اسب/ماده); verg (گرگ/نر) deleverge/delevergı (گرگ/ماده), malım (معلم/نر) malıme/malımı (معلم/مونث). به غیر از اسم، در صفت‌ها نیز تمایز مذکر و مؤنث وجود دارد: o (او/نر)، a (او/مونث); no (این/نر) na (این/مونث). در صرف افعال در لهجه مرکزی و جنوبی زازاکی تفاوت جنسیتی به صورت مذکر و مؤنث در دوم شخص و در تمام لهجه‌های زازاکی سوم شخص وجود دارد: o vano (او می‌گوید/مرد), a vana (او می‌گوید/زن), o keno (او می‌کند/مرد), a kena (او می‌کند/زن), o yeno (او می‌آید/مرد), a yena (او
می‌کند/زن), o yeno (او می‌آید/مرد), a yena (او می‌آید/زن); در فعل ربطی "بودن" (biyene); oyo (او است/مرد), o niyo (او نیست/مرد), aya (او است/زن), a niya (او نیست/زن); pi (پدر/مذکر) Hesen piyê neyo "حسن پدر این است"; kıtab (کتاب/مذکر)، o kıtabê mıno (آن کتاب من است) o kıtabê mı niyo (آن کتاب من نیست); qeleme (مداد/مونث), a qelema mına (آن مداد من است), a qelema mı niya (آن مداد من نیست); sate (ساعت/مونث), sate çanda (ساعت چند است), sate hirêa (ساعت سه است). غیر از زازاکی، زبان‌های ایرانی مانند زبان سمنانی،
غیر از زازاکی، زبان‌های ایرانی مانند زبان سمنانی، زبان سنگسری، زبان تاتی ایران، زبان سیوندی، کالی، فارسیدی، دلیجانی، جوشقانی، ابیانی نیز جنسیت دستوری (مذکر - مؤنث) را که از زبان نیاایرانی به ارث رسیده حفظ کرده‌اند. تمایز جنسیت دستوری بر اساس تمایز مذکر-مونث در سایر زبان‌های هندواروپایی مرتبط با زازاکی مانند زبان فرانسوی، زبان اسپانیایی، زبان ایتالیایی، زبان ونیزی، زبان ایرلندی، اسکاتلندی، زبان لیتوانیایی و زبان لتونیایی نیز حفظ شده است (مذکر-مونث). حالت دستوری. در نظام اسمیِ تمامی گویش‌های زازاکی، معمولاً
در نظام اسمیِ تمامی گویش‌های زازاکی، معمولاً میان دو جنس مذکر و مؤنث تفاوت وجود دارد. در صرف اسم، دو حالت فاعلی و غیر فاعلی وجود دارد. در زازایی دو حالت دستوری، حالت فاعلی و حالت مفعولی وجود دارد. یکی از آنها ریشه در پسوند تخصیص -ahya دارد که قدمت آن به زبان نیاایرانی می‌رسد. و در زبان‌هایی مانند تالشی، تاتی ایران و سمنانی نیز وجود دارد که زازاکی با آن‌ها گروهی از زبان‌های شمال غربی ایرانی را تشکیل می‌دهد: علاوه بر جدول، زازاکی bıra/bırar و سمنانی bere/berar نیز نمونه‌هایی از شکل‌های حالت فاعلی و مورب
نیز نمونه‌هایی از شکل‌های حالت فاعلی و مورب هستند. در عبارات اسمی و صفتی، درست مانند اسم در عبارت اسمی، صفت در عبارت صفت بعد از اسم می‌آید :مثلا. "her-o" "siya" "خر سیاه", "her-ê" "siya" "خرهای سیاه", "her-an-ê" "siyay-an" "خرهای سیاه. پیوندواژه و حرف (دستور زبان): be, ve, ebe:با؛ bi, bê:بی، بدون؛ feqet,ema:اما، ولی؛ rê:به، برای؛ ra:از؛ cêr:زیر؛ cor:بالا؛ tenya:تنها، فقط؛ zi:نیز. ساختار فعل. حالت مجهول. یکی دیگر از ویژگی‌های زبان زازایی که به دوره‌های ایرانی باستان و میانه برمی‌گردد، این است که شکل مجهول
باستان و میانه برمی‌گردد، این است که شکل مجهول فعل بدون فعل کمکی ساخته می‌شود. پسوند مجهول هندوایرانی باستان -ya در شکل پهلوی -īh- در زازاکی با -i- منعکس شده است؛ مثلاً، nan weriyeno: نان خورده می‌شود، nuşte nuşiyeno: متن نوشته می‌شود، şıt şımiyeno: شیر نوشیده می‌شود و kiye viniyeno: خانه دیده می‌شود. حال ساده. پسوند زمان حال ساده بیان می‌کند که فاعل امکان انجام عملی را دارد یا این فرصت را به دست آورده است، یعنی فاعل فرصت انجام این عمل را دارد. در زبان زازا، زمان حال ساده در موقعیت‌هایی استفاده می‌شود که
زمان حال ساده در موقعیت‌هایی استفاده می‌شود که نشان‌دهنده عادت و استمرار است. همچنین در روایت افسانه‌ها نیز به کار می‌رود. پسوند «-(e)n» و پسوند شخص به انتهای ریشه فعل اضافه می‌شوند. جنس دستوری در زمان حال ساده مشهود است؛ مثلاً، ez şınan: من می‌روم، tı şınê: تو می‌روی (مذکر), tı şınay: تو می‌روی (مؤنث), o şıno: او می‌رود (مذکر), a şına: او می‌رود (مؤنث). حال استمراری. برای ساختن یک جمله حال استمراری در زبان زازایی، ابتدا پسوند زمان حال استمراری به انتهای ضمیر اضافه می‌شود. پسوند "e]n]-" به ریشه فعل اضافه