payamvha/North_RAG huggingface dataset:
بازَرگان یکی از شهرهای استان آذربایجان غربی ایران است. این شهر در بخش بازرگان شهرستان ماکو جای دارد و گذرگاه مرزی بازرگان در یک کیلومتری آن قرار دارد. شناخت. شهر بازرگان از توابع شهرستان ماکو و در ۱۵ کیلومتری شمال آن قرار گرفته است. بازرگان به‌عنوان نقطه خروجی مرز ایران و ترکیه در دامنه کوه آرارات واقع شده‌است و نام دروازه اروپا را به خود گرفته است. شهر مرزی بازرگان در شمال غربی ایران و شمالی‌ترین نقطه آذربایجان غربی قرار گرفته و از نظر موقعیت جغرافیا و اقتصاد از اهمیت ویژه‌ای برخوردار است زیرا از طرف شمال
از اهمیت ویژه‌ای برخوردار است زیرا از طرف شمال در یک کیلومتری کشور ترکیه و از طرف شمال شرقی با جمهوری آذربایجان هم‌مرز است. گذرگاه مرزی بازرگان، مهم‌ترین گمرک زمینی کشور در این شهر قرار دارد و به‌عنوان دروازه اروپا یا پیشانی ایران بشمار می‌رود که روزانه صدها مسافر داخلی و خارجی (توریست و گردشگر) و صدها کامیون ترانزیتی و سواری از این شهر مرزی و قدیمی دیدن و تردد می‌نمایند. از جمله افرادی که به این شهر وارد شده و در سفر‌نامه خود از شهر بازرگان نام برده، اوژن فلاندن سیاح معروف فرانسوی است که در زمان قاجاریه و
سیاح معروف فرانسوی است که در زمان قاجاریه و در زمان حیات علی خان سردار ماکو به ایران سفر کرده و از بازرگان در کتاب خود یاد کرده است. بازرگان که از سال ۱۳۶۵ از طریق نمایندگی شهرداری و زیر نظر شهرداری شهر ماکو اداره می‌شد، با توجه به موقعیت حساس مرزی بودنش و گسترش عمران در این محل نمایندگی تکافوی نیاز منطقه نبود. به همین علت به جهت دارا بودن ظرفیت‌های بالقوه و قرار گرفتن مهم‌ترین گمرک زمینی کشور در این منطقه و عبور جاده ترانزیت از وسط بازرگان و همچنین مکاتبات مکرر از سوی اهالی شریف منطقه، نمایندگی شهرداری
مکرر از سوی اهالی شریف منطقه، نمایندگی شهرداری بازرگان در نیمه دوم سال ۱۳۷۵ با مجوز رسمی وزارت کشور ایران به شهرداری مستقل با درجه ۲ شهرداری فعالیت خود را رسماً آغاز نمود و در سال ۱۳۷۸ به دلیل گسترش فعالیت‌ها و حجم زیاد پروژه‌های عمرانی، از درجه ۲ به درجه ۵ ارتقاء یافت. شهر بازرگان به عنوان یکی از شهرهای زلزله‌خیز ایران شناخته می‌شود. مردم‌شناسی. جمعیت. بر پایه سرشماری سال ۱۳۹۵، جمعیت شهر بازرگان برابر با ۹٬۹۷۹ نفر بوده‌است. گمرک بازرگان منبع اصلی درآمد مردم این منطقه بحساب می‌آید. اتنیک و زبان. مردم این
این منطقه بحساب می‌آید. اتنیک و زبان. مردم این شهر کرد هستند که به زبان‌های کردی کرمانجی صحبت می‌کنند. اقتصادی. اقتصاد شهر بازرگان بر اساس گمرک ایران و گمرک ترکیه است. همچنین تعدادی زیادی از جمعیت این شهر در مرز بازرگان کار می‌کنند. منابع. اطلس گیتاشناسی استان‌های ایران، تهران: مؤسسه جغرافیایی و کارتوگرافی گیتاشناسی، ۱۳۸۳ خ.
چهاربرج از شهرهای استان آذربایجان غربی در ایران است. این شهر مرکز شهرستان چهاربرج می‌باشد که نقطه مرزی بین دو استان آذربایجان غربی و آذربایجان شرقی به حساب می‌آید، به گونه‌ای که از شرق و شمال با شهرهای ملکان و بناب و از جنوب با شهر میاندوآب همجوار است. تا قبل از سال ۱۴۰۰ چهاربرج مرکز بخش مرحمت آباد بوده که پیش از انقلاب اسلامی از توابع شهرستان مراغه بوده و پس از آن در تقسیمات کشوری از توابع شهرستان میاندوآب محسوب می‌شد و هم‌اکنون مرکز شهرستان چهاربرج به‌شمار می‌آید. شهر چهاربرج دارای فروشگاه‌های لوازم خانگی
می‌آید. شهر چهاربرج دارای فروشگاه‌های لوازم خانگی متعدد می‌باشد و قطب لوازم خانگی و عمده فروشی که اکثراً از پیرانشهر و بانه و مرز سرو ترکیه می‌آیند پررونق است و گردشگران زیادی هر ساله به قصد خرید به این شهر می‌آیند. زبان اهالی این شهر ترکی آذربایجانی است. در جلد چهارم کتاب «فرهنگ جغرافیائی ایران (آبادیها)» نیز زبان مردم چهاربرج، ترکی آذربایجانی مذهب آن‌ها شیعه ذکر شده است. از مناطق دیدنی بخش چهاربرج، می‌توان به امامزاده تاج الدین علی و منطقهٔ شامات اشاره کرد. تاریخچه. منطقه مرحمت آباد به مرکزیت شهر چهاربرج
تاریخچه. منطقه مرحمت آباد به مرکزیت شهر چهاربرج در جنوب آذربایجان غربی واقع شده است و از حدود ۱۵۰ سال پیش ناصر الدین شاه عایدات جلگه شمالی میاندوآب را به نوه دختری خویش به نام مرحمت واگذار کرد. از آن پس جلگه شمالی میاندوآب به منطقه مرحمت آباد معروف و نامگذاری شد. سابقه تاریخی شهر چهاربرج به هزاران سال قبل بر می‌گردد و طبق ادبیات سینه به سینه به زمان هلاکو خان حاکم در مراغه می‌رسد، که با توجه به شرایط آب و هوایی و جغرافیایی از جمله: دریاچه ارومیه، جنگل‌های چند صد کیلومتری معروف به شامات، شکارگاه مناسب و محل
صد کیلومتری معروف به شامات، شکارگاه مناسب و محل نگهداری اسب و گوسفند و غیره است. این منطقه محل احشام حکومتی محسوب می‌شده و وجود شکار و امکانات دیگر حیاتی باعث مهاجرت مردم از سایر مناطق و رونق سکونت در این منطقه شد و با گذشت زمان به شکل و بافت امروزی تبدیل شد. البته آثار تاریخی و زیر خاکی از جمله کوزه‌های سفالی و غیره بدست آمده از منطقه حاکی از سابقه تاریخی حتی قبل از هلاکوخان است. و هم چنین چندین روستا که سالیان خیلی پیش در اثر بلایای طبیعی و غیره ازبین رفته است و آثار به جای مانده از آن‌ها، و نشانه‌های
است و آثار به جای مانده از آن‌ها، و نشانه‌های حیات و زندگی در آن مخروبه‌ها که هم نام روستاهای امروزی بودند در منطقه آثار آنها بر جای مانده‌است. حکایت دیگر اینکه: منطقه چهاربرج اردوگاه قوم مغول و لشکرگاه بوده و دور تا دور منطقه حصار کشیده بود و چهار تا برج و قلعه محکم، در چهار گوشه منطقه به عنوان برج مراقبت برای نگهبانی وجود داشت که اثر دو تا ازآنها به نام‌های تپه بزرگ چهاربرج و تپهٔ فیروزآباد تاکنون باقی است. همچنین بناهای تاریخی و زیارتی موجود در منطقه برای گویا ساختن قدمت تاریخی شهر چهاربرج و شناخت دقیق
گویا ساختن قدمت تاریخی شهر چهاربرج و شناخت دقیق تر منطقه قابل توجه است. این شهر در خرداد ۱۳۷۵ از روستا تبدیل به شهر شده‌استدر ادامه گزارشی از تاریخ و جمعیت شهر چهاربرج ارائه می‌شود :- در کتاب سفرنامه مراغه نوشته شده در سال ۱۲۹۷ قمری (حدود سال ۱۲۵۷ شمسی) از حمله کردهای مهاباد به مرحمت آباد و چهاربرج و قتل و غارت هزاران نفر خاطراتی گزارش شده‌است.- در کتاب مرآة البلدان اعتماد السلطنه (ج۴ ص۱۹۱۹) نوشته شده در سال ۱۲۹۴ شمسی، از چهاربرج نام برده و هر یک از قریه جدید و قدیم را دارای چهل یا پنجاه خانوار سکنه دانسته
و قدیم را دارای چهل یا پنجاه خانوار سکنه دانسته است. جمعیت. بنابر سرشماری مرکز آمار ایران در سال ۱۳۹۵، جمعیت این شهر برابر ۹٬۴۰۶ نفر (۲٬۷۹۳ خانوار) بوده‌است. جغرافیا. این شهر در ۲۵ کیلومتری میاندوآب قرار دارد و از یک سو مرز بین آذربایجان شرقی و آذربایجان غربی است. این شهر از شمال به روستای قپچاق و از جنوب به روستای فیروزآباد (چره جلی) ختم می‌شود.
شهر ربط از توابع شهرستان سردشت استان آذربایجان غربی ایران می‌باشد. این شهر با نام های دیگر هم معروف است شهر آفتاب و موساسیر.مردم این شهر به زبان کردی سورانی با لهجه مکریانی سخن می‌گویند. و پیرو مذهب سنی (شافعی) هستند. مردم شهر و بخش ربط خواهان ارتقای این بخش به شهرستان، مستقل از شهرستان سردشت هستند. پیشینه تاریخی. ربط خاستگاه دولت شهر موساسیر یکی از مراکز مهم حکومتی فدراسیون ماناها می‌باشد، همچنین ربط نقطه اتصال تمدن آشور، اورارتو با دولت مانایی بوده‌است. ربط تا سال ۱۳۴۲ همراه با شهر سردشت از بخش‌های تابعه
تا سال ۱۳۴۲ همراه با شهر سردشت از بخش‌های تابعه شهرستان مهاباد بوده‌اند. همچنین از سال ۱۳۸۲ تبدیل به شهر مستقلی از توابع شهرستان سردشت شده‌است. جغرافیا. ربط در بستر دشت زاب- که لوی - و در دامنه‌های کوه ترخان (Tarxan) گسترده شده‌است، گردنه زمزیران و کوه ابراهیم جلال در شمال غربی ربط قرار دارند. مردم. مردم این شهر کرد بوده و با زبان کردی سورانی و لهجه مکریانی صحبت می‌کنند. مردم ربط پیرو مذهب سنی شافعی هستند. این شهر در جنگ ایران و عراق ۶۲ بار توسط هواپیماهای عراق بمباران شده‌است و به همین جهت به دزفول
عراق بمباران شده‌است و به همین جهت به دزفول کردستان شهرت یافته‌است. تا قبل از سال ۱۳۹۱ ربط پذیرای خیل عظیم میهمانان شرکت کننده در جشن باشکوه نوروز از سراسر ایران و اقلیم کردستان عراق در روز نخست هر سال بوده‌است، بنابر گزارش‌های برگزار کنندگان مراسم در سال ۱۳۹۰ ه‍.ش برابر با سال ۲۷۱۱ کردی (آخرین سال برگزاری جشن) جمعیتی بالغ بر ۸۰٬۰۰۰ نفر در این گردهمایی شرکت کرده‌اند؛ از سال ۱۳۹۱ به دلایل امنیتی برگزاری این مراسم ممنوع اعلام شد. جمعیت. برطبق بررسی‌های صورت گرفته در شاخص‌های جمعیتی، شهر ربط به عنوان
صورت گرفته در شاخص‌های جمعیتی، شهر ربط به عنوان برخوردارترین شهر استان آذربایجان غربی شناخته شده‌است؛ شاخص‌های مورد بررسی در این بخش شامل سه شاخص نرخ رشد جمعیت (۸۵–۷۵)، درصد مهاجرین وارد شده به کل جمعیت و معکوس بار تکفل بوده‌است. در سرشماری سال ۱۳۹۵، جمعیت شهر ربط ۱۵٬۷۵۰ نفر در ۴۰۳۰ خانوار بوده‌است که از این تعداد ۸٬۰۰۲ نفر مرد و ۷٬۷۴۸ نفر زن بوده‌اند. با توجه به تغییرات جمعیتی حدفاصل سال‌های ۱۳۸۵ تا ۱۳۹۵، نرخ رشد جمعیت شهر ۵ درصد می‌باشد. نسبت جمعیت مردان به زنان در سال ۱۳۹۵، ۱۰۳ به ۱۰۰ بوده‌است. با
به زنان در سال ۱۳۹۵، ۱۰۳ به ۱۰۰ بوده‌است. با استفاده از آزمون‌های آماری و نیز اطلاعات دریافت شده از ارگان‌های شهر ربط، جمعیت این شهر در سال ۱۴۰۰ حدود ۱۹٬۴۴۴ نفر در ۵۱۵۷ خانوار تخمین زده می‌شود. تقسیمات سیاسی. شهر ربط در شمال‌غرب ایران، استان آذربایجان غربی و منطقه موکریان، در مسیر سردشت به مهاباد، ارومیه، بوکان و بانه واقع شده‌است و مرکز بخشی به همین نام در ضلع شرقی شهرستان سردشت می‌باشد. در سال ۱۳۹۹ این شهر با تأسیس بخش مستقلی به نام ربط در کرانه شرقی و همچنین بخشی از کرانه غربی رودخانه زاب کوچک از بخش
همچنین بخشی از کرانه غربی رودخانه زاب کوچک از بخش مرکزی شهرستان سردشت تفکیک شده‌است. با توجه به سرشماری سال ۱۳۹۵ جمعیت بخش ربط ۳۴٬۶۱۱ نفر می‌باشد. با توجه به پتانسیل‌های بالقوه منطقه ربط اعم از راه‌های ارتباطی، مناطق توریستی و موقعیت جغرافیایی استراتژیک و مستعد رشد، تأسیس بخش ربط نقطه عطف برای ربط خواهد بود. نزدیک‌ترین شهر به ربط، شهر سردشت است. موقعیت ارتباطی. ربط از شمال با مهاباد، از شرق با بوکان، از جنوب شرق با بانه، از شمال غرب با پیرانشهر و از غرب و جنوب غرب با رودخانه زاب و شهر سردشت همسایه است. شهر
غرب با رودخانه زاب و شهر سردشت همسایه است. شهر ربط دارای فواصل زیر با شهرهای ذیل می‌باشد: ره‌آورد. ره‌آوردهای ربط: شامل غذاهای سنتی، سوغات و صنایع دستی
شهر مرزی سِرُو یکی از شهرهای استان آذربایجان غربی ایران است. این شهر در بخش صومای برادوست شهرستان ارومیه جای دارد.شهر مرزی سرو دارای مرز مشترک با کشور ترکیه است و دارای گمرک با این کشور است. شهر سرو در سال ۱۳۷۹ هجری شمسی با تصویب دولت و با ادغام چهار روستای سرو، کورآباد، بهیک و نوجوان با یکدیگر تشکیل شد و به‌دلیل قرارگرفتن در نزدیکی کوه‌های بلند مرزی، دارای آب‌وهوای سردسیر و کوهستانی است. مراکز خرید پوشاک ترکیه‌ای باعث شده که روزانه مسافران زیادی از اقصی نقاط کشور برای خرید کالاهای مورد نیاز خود به این شهر
کشور برای خرید کالاهای مورد نیاز خود به این شهر مرزی مسافرت کنند. شهر سرو در ۵۵ کیلومتری شمال غرب شهر ارومیه قرار گرفته است. سرو شهری مرزی است و حالتی گمرکی و ترانزیتی دارد و دارای بازارچه‌های متنوع برای خرید پوشاک، خوراکی ولوازم آرایشی و بهداشتی اصل ترکیه است. اهالی شهر مرزی سرو و روستاهای اطراف آن به زبان کوردی کرمانجی صحبت می کنند. شهر سرو مکان خوبی برای سرمایه گذاری بوده و بیشتر اراضی آن تجاری می باشد. منابع. https://68a0c4f64eb5d.mywebzi.ir/
سیلوانه یا سیلوانا شهری در بخش سیلوانا شهرستان ارومیه استان آذربایجان غربی است. موقعیت. این شهر در جنوب غربی استان آذربایجان غربی و در فاصله ۳۰ کیلومتری غرب شهرستان ارومیه و در دامنه ارتفاعات بلند مشرف بر خط مرزی ایران و ترکیه و در قسمت میانی ان واقع شده‌است. سیلوانا از شرق به شهر ارومیه و با دهستان باراندوز در روضه چای از توابع بخش مرکزی ارومیه و از غرب با شهر شمزینان ترکیه و از شمال با شهر سرو و دهستان برادوست از بخش صومای برادوست از سمت جنوب در داخل کشور با منطقه دشتبیل شهرستان اشنویه نیز با منطقه خاکورک
منطقه دشتبیل شهرستان اشنویه نیز با منطقه خاکورک کردستان عراق محدود می‌شود. نام گذاری. سیلوانه (سیلوانا) کلمه‌ای با ریشه‌ای ایتالیایی باستانی و به معنی جنگل و بیشه سبز است. رتبه در استان. شهر سیلوانا مرکز بخش سیلوانا بزرگترین بخش استان است. بر پایه سرشماری عمومی نفوس و مسکن در سال ۱۳۹۵، با جمعیت ۶۰٬۳۶۸ نفر بزرگترین و پرجمعیت ترین بخش استان بوده و جمعیت آن از ۷ شهرستان زیر بیشتر است. محصولات کشاورزی. وجود زمین‌های آبی و دیمی مستعد در منطقه، آب‌های فراوان زیرزمینی و جاری، اقلیم کوهستانی، بارندگی مناسب
زیرزمینی و جاری، اقلیم کوهستانی، بارندگی مناسب سالیانه، طبیعت زیبا و همیشه سرسبز و وجود راه‌های ارتباطی فراوان با شهرستان‌ها و کشورهای همجوار زمینه مناسبی برای کشت محصولاتی همچون گندم، نخود و جو و لوبیا، عدس، سیب زمینی و سیفی جات، پیاز، گوجه فرنگی، توتون و… ایجاد کرده‌است. با در نظر گرفتن شرایط آب و هوا و اقلیم سیلوانا، این شهر در زمینه باغداری نیز دارای ظرفیت‌های زیادی می‌باشد از جمله آن می‌توان به باغهایی همچون سیب، گلابی، گردو، زردآلو، گیلاس، آلوچه، هلو، به و همچنین درختانی نظیر سیب وحشی، گلابی وحشی،
به و همچنین درختانی نظیر سیب وحشی، گلابی وحشی، بوتهٔ سماق، گردو، بلوط، زالزالک، بادام وحشی، سنجد و … اشاره کرد. صنایع دستی و محصولات دامی. صنایع دستی منطقه شامل فرش، گلیم، جاجیم، کلاه و جوراب پشمی و نیز انواع فرآورده‌های لبنی مانند ماست، پنیر، کره، روغن حیوانی و پشم از محصولات دامی اشاره نمود.
سیمینه شهری است در بخش سیمینهٔ شهرستان بوکان استان آذربایجان غربی ایران. نام شهر سیمینه از رودخانهٔ سیمینه‌رود گرفته شده است. نام قبلی سیمینه، قره‌موسالی بود. سیمینه بین شهرهای بوکان و میاندوآب قرار گرفته است، و جادهٔ ترانزیتی از وسط آن عبور و شهر را به دو نیمهٔ شرقی و غربی تقسیم می‌کند؛ ضمن اینکه عبور رودخانهٔ سیمینه‌رود از ضلع غربی شهر نمای خاصی به شهر به‌ویژه در فصل بارندگی بخشیده است. از جمله جاذبه‌های شهر، علاوه بر رودخانهٔ سیمینه‌رود، پارک شهر واقع بر روی تپهٔ منبع آب شرب سابق شهر می‌باشد، و نیز
بر روی تپهٔ منبع آب شرب سابق شهر می‌باشد، و نیز کوه‌های ساری بابا و بدری در سمت جنوب شرق و شرق شهر از زیبایی‌های شهر به‌شمار می‌روند. در سال ۱۳۸۵ خورشیدی شهر سیمینه با جمعیت هزار نفر کم‌جمعیت‌ترین شهر استان آذربایجان غربی بود. در سال ۱۳۸۲ شهرداری در آن دایر گردید. زبان مردم شهر سیمینه کُردی است و مسلمان سنی شافعی مذهب هستند.
سیه‌چشمه مرکز شهرستان چالدران در استان آذربایجان غربی است. سابقه تاریخی این شهر به حدود قرن پانزدهم میلادی می‌رسد که از آثار تاریخی آن، می‌توان به کلیسای تادئوس مقدس (قره کلیسا) و مقبره صدرالدین (وزیر شاه اسماعیل صفوی) اشاره کرد. زبان. زبان مردم سیه چشمه ترکی آذری می‌باشد. نام. این شهر قبلاً قره‌عینی نامیده می‌شد. طبق روایتی «قره‌عینی» از نام پدر و پسری که «قره» و «عینی» نام داشتند و نخستین ساکنان این منطقه بودند، گرفته شده است. طبق روایتی دیگر نام سیه‌چشمه از منطقه‌ای نیمه باتلاقی و چمن‌زار به نام قره
از منطقه‌ای نیمه باتلاقی و چمن‌زار به نام قره بولاق (برابر فارسی‌اش می‌شود سیه‌چشمه) گرفته شده است، تعلق دارد.
شهر شاهین دژ مرکز شهرستان شاهین دژ در استان آذربایجان غربی واقع شده است. این شهر در فاصله ۲۰۰ کیلومتری از مرکز استان قرار دارد و جزو تاریخی‌ترین شهرهای استان آذربایجان غربی و ایران است. جمعیت این شهر در سال ۱۳۸۵ برابر با ۴۳٬۱۳۱ نفر و ۹٬۹۱۶ خانوار اعلام شده است. تاریخچه شهر. شاهین دژ در قرن هفتم قبل از میلاد آئوکانه (aukane) نامیده شده است و در مورد نام صایین‌قلعه طبق تواریخ در دورهٔ ساسانیان عدهٔ زیادی از مردم جهت نیایش به آتشکدهٔ آذرگشسب واقع در تخت سلیمان در ۳۰ کیلومتری شهر فعلی صایین قالا می‌رفتند که
در ۳۰ کیلومتری شهر فعلی صایین قالا می‌رفتند که بسیاری از این افراد از بزرگان و سلاطین ساسانی بوده‌اند که از قبل از رسیدن به آتشکده در محل شاهین دژ قلعه ای جهت استراحت بنا کرده و نام آن را شاهین دژ نهادند. بعد از ظهور اسلام شاهین دژ، صائین‌قلعه نام گرفت و در دورهٔ پهلوی «شاهین دژ» نام گرفت و هم‌اکنون نیز به همین نام خوانده می‌شود. پیشینه. دوره قاجار. این شهر در دوران قاجاریه و پهلوی ارباب‌نشین بوده و از ارباب‌های آن می‌توان به یمین لشکر، حسام لشکر، امین التجار و عزت‌الدوله‌خان اشاره کرد، مرکز ارباب‌نشینی
و عزت‌الدوله‌خان اشاره کرد، مرکز ارباب‌نشینی این شهر روستای هولاسو بوده و از مائین‌بلاغ تا محمودآباد جزو اربابیه این شهر محسوب می‌شد. شاهین دژ تا سال۱۳۴۰ جزو شهرستان مراغه بوده که طبق تصویب‌نامه شماره ۱۲/۲۷۳۷۰ در تاریخ ۱۳۳۹ به شهرستان میاندوآب منفک شد و در سال ۱۳۶۹ بر اساس مصوبات تقسیمات کشوری مستقل گشته و به عنوان شهرستان محسوب گردید. نام‌گذاری. شاهین دژ (قلعهٔ عقاب) پیش از اسلام بر سر راه آتشکدهٔ آذرگشنسب قرار گرفته بود و بزرگان زرتشتی پس از زیارت این مکان مقدس، در ۳۰ کیلومتری غرب آن، قلعه‌ای برای
مکان مقدس، در ۳۰ کیلومتری غرب آن، قلعه‌ای برای استراحت خود ساخته بودند که این قلعه به‌تدریج بزرگ و بزرگ‌تر شد و نهایتاً تبدیل به یک شهر کوچک گردید. شاهین به‌عنوان نگهبان این قلعه استفاده می‌شد و هم‌اکنون نیز در شمال این شهر صخره‌هایی معروف به لانهٔ عقاب موجود است. نام این شهر پس از اسلام به «صائین‌قلعه» و در دورهٔ پهلوی نیز به «صائین‌دژ» تغییر پیدا کرد. پس از انقلاب اسلامی به همان نام تاریخی «صایین قالا» خوانده شد. نام sainkala در بسیاری از متون تاریخی و نقشه‌هایی که از آذربایجان در دسترس است درج شده است.
که از آذربایجان در دسترس است درج شده است. مردم‌شناسی. اکثر مردم شاهین‌دژ آذری هستند و به زبان ترکی آذربایجانی صحبت می‌کنند. گروه‌هایی از کردها (کردی سورانی و کردی جنوبی) و طوایف چهاردولی، موصلانی، زاخورانی، هشترودی (قره‌داغلی) و شاهسون نیز در شاهین‌دژ ساکن هستند. بیشتر مردم شاهین‌دژ مسلمان بوده و دارای مذهب شیعه و سنی هستند. مردم آذری این شهر اکثراً از ایل افشار هستند. افشارها گروهی از ترک‌های اغوز هستند که در دوران ترک سازی دوره سلجوقی از ترکستان خوارزم به مناطق غربی خاورمیانه مهاجرت کردند و موجب تغییر
به مناطق غربی خاورمیانه مهاجرت کردند و موجب تغییر فرهنگی و زبانی مردم این منطقه شده‌ است. گویش و لهجه. بیوک رسول اوغلو است که در سال ۱۹۹۶ طی مقاله‌ای منتشر و اعلام داشته است که این دسته‌بندی بر اساس ملاحظات میدانی و بر مبنای ۱- مشخصات آوایی، ۲- ویژگی‌های جغرافیایی مناطق و ۳- قواعد زبانی (قواعد کلی و هماهنگی اصوات) می‌باشد. بیوک رسول اوغلو لهجه‌های ترکی آذربایجانی در ایران را به ۸ گروه به شرح زیر دسته‌بندی کرده است (در مقاله اصلی لهجه نهم لهجه خلج نامیده شده در حالی که زبان خلجی یک زبان مستقل است): مطابق
در حالی که زبان خلجی یک زبان مستقل است): مطابق تقسیم بندی رسول اوغلو، ترک‌زبانان شاهین دژ به لهجه مراغه‌ای تکلم می‌کنند همچنین لهجه مراغه‌ای در دیگر مناطق جنوبی آذربایجان ایران نظیر میاندوآب، باروق، چاراویماق و هشترود نیز تکلم می‌شود. همچنین آکوپ دیل آچار، زبان‌شناس ترکیه ای، لهجه ترکی آذربایجانی ایران را به ۹ گروه جغرافیایی به شرح زیر دسته‌بندی کرده است: مطابق تقسیم بندی آکوپ دیل آچار، ترک زبانان شاهین دژ به لهجه جنوبی از زبان ترکی آذربایجانی سخن می‌گویند. وضعیت طبیعی. جغرافیا. شاهین دژ بین ۳۶ درجه و ۴۰
وضعیت طبیعی. جغرافیا. شاهین دژ بین ۳۶ درجه و ۴۰ دقیقهٔ عرض شمالی و ۴۶ درجه و ۳۴ دقیقهٔ طول شرقی در ارتفاع ۱۴۰۶ متری از سطح دریا واقع شده است. این شهر از طرف شمال به ملکان، باروق و میاندوآب، از جنوب به سقز، از شرق به تکاب، از غرب به بوکان و از شمال شرق به مراغه و قره آغاج و هشترود محدود می‌شود. شاهین دژ در منطقه افشار قرار گرفته است. منطقهٔ افشار از دو قسمت مشخص و با دو آب‌وهوای متفاوت تشکیل یافته، و در منتهی‌الیه جنوب خاوری آذربایجان غربی، مابین بیجار، گروس، سقز، خمسهٔ زنجان و سراسکند میانه واقع شده است.
سقز، خمسهٔ زنجان و سراسکند میانه واقع شده است. منطقه‌ای که مرکز آن تکاب است و معروف به محال علیا (یوخاری محال) و منطقهٔ دیگر را که مرکز آن شاهین دژ فعلی است، محال سفلی (آشاغی محال) می‌نامند. رودها با توجه به اینکه شاهین دژ در منطقه شمال و غرب فلات ایران واقع شده لذا از آب و هوای کوهستانی و معتدلی برخوردار است. که به لحاظ محصور بودن درمیان کوه‌ها زمستانهای پر برف وتابستان‌های نسبتاً گرمی را داراست. این شهر دارای چندین رودخانه فصلی ودائمی است که از جمله می‌توان به رودخانه همیشه خروشان زرینه رود و رودهای فصلی
به رودخانه همیشه خروشان زرینه رود و رودهای فصلی هولاسو، هاچه سو، خلج، رود قوره، خرمده، محمودآباد، ساروق و آجرلو اشاره نمود. شاهین دژ به دلیل داشتن پوشش گیاهی مناسب یکی از مناطق مهم ییلاقی است که مهم‌ترین آنها آغ داش - لیلی بلاغی - قزل یورد - محمود خان را نام برد. همچنین این شهر دارای تعدادی از بزرگ‌ترین مراتع استان است. نواحی اطراف و بخصوص نواحی شرقی شهرستان که در میان دو شهر شاهین دژ و تکاب واقع شده‌اند یکی از کوهستانی‌ترین مناطق استان بوده و بسیار صعب‌العبور می‌باشند. ارتفاعات این مناطق، بیش ۳۰۰ روز
می‌باشند. ارتفاعات این مناطق، بیش ۳۰۰ روز یخبندان در سال را دارا اند. زرینه رود. این رود با طول ۳۰۲ کیلومتر یکی از بلندترین و پرآب‌ترین رودهای شمال غرب ایران می‌باشد که شاخهٔ اصلی آن از سقز کوه‌های منطقه خورخوره و همچنین کوه‌های مرزی میان ایران و عراق در در نزدیکی گذرگاه مرزی سیف ابتدای «درهٔ شیلر» و کوه‌های چهل چشمه کردستان میان شهرستان‌های سقز، مریوان و دیواندره به همراه شاخ رود خورخوره از کوه‌های چهل چشمهٔ سرچشمه پس از گذر از شهرستان سقز وارد رود زرینه‌رود شده و شاخهٔ ساروق رود آن نیز از کوه‌های تکاب و
شده و شاخهٔ ساروق رود آن نیز از کوه‌های تکاب و تخت سلیمان وارد رود زرینه‌رود شده و با از عبور رود زرینه‌رود وارد دشت زرینه‌رود شهرستان شاهین دژ شده و با سیراب کردن دشت زرینه‌رود شاهین دژ وارد شهرستان باروق و بعد شهرستان میاندوآب شده و در جنوب دریاچه ارومیه با تشکیل یک دلتای وسیع به عرض حدود ۱۰ کیلومتر در مراتع باتلاقی تالاب قره قشلاق به دریاچهٔ ارومیه می‌ریزد. در طول این مسیر چندین رود فصل از جمله رودخانه سقز، رودخانه خورخوره، ساروق چای، قوره چای، هولاسو چای، هاچه سو چای، اخچی چای، جوشاتو چای، آجرلو چای،
هاچه سو چای، اخچی چای، جوشاتو چای، آجرلو چای، قوروچای به زرینه رود ملحق می‌شوند. لیلان چای نیز به عنوان آخرین شاخه در حاشیهٔ شرقی شهر میاندوآب به این رود می‌ریزد. سد مخزنی زرینه‌رود (سد کاظمی) که دیوارهٔ آن در منتها الیه جنوبی محدودهٔ شهرستان شاهین دژ در نزدیکی «روستای گل چرمو شاهین دژ» احداث شده، بعد از سد زرینه‌رود چشم‌انداز زیبای با ترکیب کوه و دشت و سواحلی جنگلی کنار رود و باغات اطراف در حاشیه این رود زیبایی خاصی به منطقه شاهین دژ داده و همین چشم‌اندازهای زیبای کوه دشت و جنگل حاشیه کنار رود ادامه داشته
زیبای کوه دشت و جنگل حاشیه کنار رود ادامه داشته تا به اولین شهر بعد سد زرینه‌رود یعنی شهر شاهین دژ رسیده و چشم‌اندازی زیبا و دلچسب کوه و دشت و جنگل را به حاشیه غربی شهر شاهین دژ داده و تفرجگاهی دراز و زیبا در کنار این رود به نام " جیغاتی قیراغی " را در حاشیه غربی شهر شاهین دژ به وجود آورده و زیبایی‌های این رود تا نزدیکی‌های سد نوروزلو ادامه داشته که سد انحرافی نوروزلو در محدوده شهرستان باروق برای کنترل سیلاب‌های این رود و مصارف کشاورزی و صنعتی بر روی زرینه‌رود احداث گردیده‌اند و همچنین از این سد، با خطوط
احداث گردیده‌اند و همچنین از این سد، با خطوط عظیم لوله‌کشی، آب آشامیدنی و شرب تبریز تأمین می‌گردد. سپس زرینه‌رود با عبور از باغات و حاشیه شرقی شهر میاندوآب و باغات شمالی این شهرستان وارد دریاچه ارومیه می‌شود. متأسفانه در سال‌های اخیر به علت تأمین آب شرب کلانشهر تبریز و همچنین به علت کمبود بارش‌ها ناشی از تغییرات اقلیمی سطح کره زمین، سطح دبی رود زرینه‌رود در شهر میاندوآب و منطقه میاندوآب دیگر شرق شهر میاندوآب مانند سابق چشم‌انداز زیبای زرینه‌رود را دارا نمی‌باشد. نام مغولی این رود «چغتو» یا «جغتای» بر گرفته
نام مغولی این رود «چغتو» یا «جغتای» بر گرفته از نام پسر دوم چنگیزخان به خاطر خروشان بودن آن می‌نامیده‌اند و امروزه به زبان‌های محلی به آن جیغاتی یا جه‌غه‌تو می‌گویند. موقعیت ترانزیتی. شاهین دژ در ۲۲۱ کیلومتری جنوب تبریز، ۱۹۸ کیلومتری جنوب شرق ارومیه و ۵۹۸ کیلومتری غرب تهران قرار دارد. جاده ۲۳ (ایران) از این شهر عبور می‌کند و این شهر را به میاندوآب، تکاب، بیجار و همدان متصل می‌کند. شاهین دژ همچنین دارای یک راه فرعی به بوکان به طول ۴۵ کیلومتر است که جاده ۲۱۸ نام دارد. و درحال حاضر وضعیت مناسبی ندارد. پلاک
نام دارد. و درحال حاضر وضعیت مناسبی ندارد. پلاک اتومبیل. کدهای استان آذربایجان غربی برای شماره‌گذاری خودرو ۱۷ و ۲۷ و ۳۷ است که کد ۱۷ برای شهرستان ارومیه و کد ۲۷ و ۳۷ برای شهرستان‌های آن می‌باشد. پلاک خودروهای شاهین دژ ل ۲۷ است. البته کد ل ۲۷ برای پلاک خودروهای این شهر در آستانه ظرفیت خود قرار دارد و به زودی کد جدیدی برای پلاک این شهر تنظیم خواهد شد. آثار باستانی. تعداد دو تپهٔ دست‌ساز موجود در داخل شهر که در زمان حکومت مغول‌ها به‌منظور مقابله با حملهٔ دشمنان احداث شده اشاره کرد. در حفاری‌های صورت‌گرفته در
احداث شده اشاره کرد. در حفاری‌های صورت‌گرفته در سال ۱۳۸۸ بر روی یکی از این تپه‌ها (تپه قاپان) که به روش لایه‌نگاری پله‌ای انجام شد و از نقطهٔ ثابت تا خاک بکر نزدیک به ۲۴ متر لایه‌نگاری شده، دوره‌های اسلامی، ساسانی، مانایی، عصر آهن، برنز۳٬۲ و ۱، کالکولیتیک (عصر مس و سنگ) جدید، میانی و قدیم، و نیز عصر نئولیتیک (نوسنگی) شناسایی شد که قدیمی‌ترین لایهٔ استقرار این محوطهٔ مربوط به دورهٔ نوسنگی است که قدمت آن ۸۰۰۰ سال تخمین زده می‌شود. در حفاری‌های سال ۱۳۸۵ ظروف سفالی زرین‌فام متعلق به قرون سوم و چهارم هجری به
سفالی زرین‌فام متعلق به قرون سوم و چهارم هجری به دست آمد که نشانگر جایگاه این محوطه به‌عنوان یکی از مراکز مهم ساخت سفالینه‌های زرین‌فام است. یکی از ظروف مکشوفه از این منطقه که در آن شاهینی در حال شکار گوزن به تصویر آمده و کتیبه‌ای به خط کوفی با مضمون آرزوی یُمن و برکت برای صاحب ظرف بر روی آن حک شده در سال ۸۷ به‌عنوان نماد دهمین گردهمایی بین‌المللی باستان‌شناسی ایران که در هرمزگان برگزار شد، انتخاب شده بود. حمام تاریخی قپان مربوط به اواخر دورهٔ قاجار است و خیابان شهید مطهری، کوچه ۱۵ خرداد راستهٔ قپان واقع
خیابان شهید مطهری، کوچه ۱۵ خرداد راستهٔ قپان واقع شده است. نمای آجری منحصربفرد با تزئینات آجرکاری بسیار زیبا در خیابان امام خمینی و همجوار بانک ملی واقع شده است. این اثر متعلق به دورهٔ اواخر قاجاری و هم‌زمان با حمام تاریخی قپان می‌باشد. این اثر در سال ۱۳۸۷ به ثبت ملی رسیده است. جاذبه‌های گردشگری. پارک جنگلی پارک جنگلی داغلار باغی با مساحت تقریبی ۲۶ هکتار بزرگ‌ترین پارک مصنوعی شاهین‌دژ است که در شمال باختر این شهر واقع شده است. این پارک دارای دو آبنما است که درنهایت به‌صورت دو آبشار مصنوعی سرازیر می‌شوند.
درنهایت به‌صورت دو آبشار مصنوعی سرازیر می‌شوند. زرینه‌رود زرینه‌رود که با طول ۳۰۲ کیلومتر یکی از بلندترین و پرآب‌ترین رودهای شمال غرب ایران می‌باشد، از شاهین‌دژ عبور می‌کند. این رود دارای گونه‌های مختلف ماهی ازجمله ماهی اسبله، آمور، کپور طلایی و معمولی، کاراس، فیتوفاگ و بیگ‌هد، ماش، سفید و کیلکا و سیاه ماهی است. این رودخانه بزرگ یکی از جذاب‌ترین مناطق طبیعی استان آذربایجان غربی می‌باشد که امکان قایق‌رانی در تمامی طول آن وجود دارد و سالانه پذیرای گردشگران و توریست‌های بسیاری از داخل و خارج کشور است. تپه
و توریست‌های بسیاری از داخل و خارج کشور است. تپه قپان تپه قاپان که در زمان مغول برای مقابله با حملهٔ دشمنان ساخته شد، یکی از آثار ملی ثبت‌شدهٔ ایران در شاهین‌دژ است و قدمت آنها به بیش از ۸۰۰۰ سال می‌رسد. این تپهٔ باستانی طبیعی نبوده و به جهت استراحت کاروان‌ها و اهداف نظامی ساخته شده است. این تپهٔ تاریخی در مرکز شهر شاهین‌دژ قرار گرفته و از آثار مهم در مطالعات باستان‌شناسی عصر برنز، آهن و به‌ویژه اسلامی به‌شمار می‌رود. حمام قپان این حمام تاریخی در دورهٔ قاجار بنا نهاده شده و در قسمت باختری شاهین‌دژ واقع شده