payamvha/North_RAG huggingface dataset:
اخلاقی والایی را مطرح کرده بود که رسیدن به آن‌ها بایستی آماج تلاش‌های جمهوری آمریکا قرار گیرد. در همین رابطه لینکلن اظهار می‌کرد «گمان می‌کنم که اعلامیه اصلاح و بهبود روزافزون وضعیت همهٔ انسان‌ها در سرتاسر جهان را مد نظر داشته‌است». به عقیدهٔ پائولین مایر، تفسیر داگلاس از اعلامیه از نظر تاریخی صحیح‌تر بوده‌است اما دیدگاه لینکن سرانجام بر دیدگاه داگلاس غالب گشت. مایر می‌نویسد «به‌دست لینکن بود که اعلامیهٔ استقلال به سندی زنده بدل گشت؛ با اهدافی معین که با گذشت زمان محقق شدند». لینکلن همچون پیشینیانش: دنیل
زمان محقق شدند». لینکلن همچون پیشینیانش: دنیل وبستر، جیمز ویلسون، و جوزف استوری بیان می‌داشت که اعلامیهٔ استقلال سندی بنیادین برای ایالات متحده است و به همین سبب حاوی اشاراتی مهم است که توجه به آن‌ها برای فهم و تفسیر قانون اساسی که یک دهه پس از صدور اعلامیهٔ استقلال به تصویب رسید ضروری می‌نماید. اگرچه در قانون اساسی واژهٔ «برابری» استعمال نشده بود، اما به باور لینکلن «برابر آفریده شدن همهٔ انسان‌ها» به یکی از اصول بنیادین ملت تبدیل شده بود. این باور در جملات آغازین نطق مشهور گتیسبورگ مشهود است: «هشتاد و
آغازین نطق مشهور گتیسبورگ مشهود است: «هشتاد و هفت سال پیش پدرانمان در این سرزمین ملتی جدید پدید آوردند؛ ملتی که رؤیای آزادی در سر داشت و خود را وقف رسیدن به این خواسته کرده بود که همهٔ انسان‌ها برابر آفریده شده‌اند». دیدگاه لینکلن مبنی بر در نظر گرفتن اعلامیهٔ استقلال به عنوان راهنمایی اخلاقی برای تفسیر قانون اساسی تأثیری عمیق بر دیگران گذاشت. گری ویلس در سال ۱۹۹۲ نوشته‌است: «اکنون برای اکثر مردم، اعلامیهٔ استقلال به همان معنایی است که لینکلن می‌خواست باشد، روشی برای اصلاح قانون اساسی بدون برهم زدنش».
روشی برای اصلاح قانون اساسی بدون برهم زدنش». تحسین‌کنندگان لینکلن، همچون هری وی. جافا، این اقدام لینکلن را مورد تمجید قرار دادند. منتقدان او، همچون ویلمور کندال و مل برادفورد، عقیده دارند که لینکن متهورانه محدودهٔ حاکمیت ملی را بسط داده و با دخیل کردن اعلامیه در قانون اساسی، حقوق ایالت‌ها را زیر پا گذاشته‌است. حق رأی زنان و اعلامیه. اولین همایش دربارهٔ حقوق زنان در ژوئیهٔ ۱۸۴۸ در سنکا فالس نیویورک برگزار شد. الیزابت کدی استانتون، لوکرتیا مات، مری آن مک‌کلینتاک، مارتا وایت، و جین هانت مسئولیت برگزاری این
مارتا وایت، و جین هانت مسئولیت برگزاری این همایش را بر عهده گرفتند. در پایان همایش، شرکت‌کنندگان با صدور «اعلامیهٔ احساسات» که از اعلامیهٔ استقلال الگوبرداری شده بود، خواهان برابری سیاسی و اجتماعی زنان و مردان شدند. شعار آنان «همهٔ مردان و زنان برابر آفریده شده‌اند» بود و اعضای مجمع خواهان اعطای حق رأی به زنان شدند. جنبش حق رأی برای زنان را ویلیام لوید گریسون و فردریک داگلاس پشتیبانی کردند.
کنگرهٔ قاره‌ای در جریان شورش مستعمره‌نشینان آمریکایی در مستعمرات سیزده‌گانه علیه نیروهای بریتانیایی، توسط نمایندگان مستعمرات در سال ۱۷۷۴ در فیلادلفیا به وجود آمد. با این هدف که شکایات مردم آمریکا را به حکومت بریتانیا منعکس کند و خواستار رفع مظالم شود. دومین کنگرهٔ قاره‌ای که در سال ۱۷۷۵ برگزار شد، اقداماتی را برای مقاومت در برابر حکومت بریتانیا انجام داد. تأسیس ارتش به فرماندهی جورج واشینگتن از جملهٔ این اقدامات بود. می‌توان مهم‌ترین اقدامات کنگرهٔ اول و دوم قاره‌ای را صدور اعلامیه استقلال ایالات متحده
دوم قاره‌ای را صدور اعلامیه استقلال ایالات متحده آمریکا، تشکیل ارتش قاره‌ای و انتخاب ژنرال جرج واشینگتن به سمت فرمانده ارتش مستعمره‌نشینان دانست. سایر کنگره‌ها در فواصل معینی تشکیل شدند و بالأخره قانون اساسی ایالات متحده آمریکا را در سال ۱۷۸۹ تصویب کردند.
شالی‌کوبی یا برنجکوبی (آبدَنگ) فرآیندی است که در آن شلتوک به برنج کامل تبدیل و در کنار آن برنج نیم دانه، سبوس نرم و سبوس درشت نیز به دست می‌آید. در ادامه این فرایند برنج سالم، به کمک دستگاه سورتینگ، مرتب و بسته‌بندی شده و برای مصرف خوراکی فروخته می‌شود. محصولات جانبی شالی‌کوبی مانند سبوس برای مصرف خوراکی و تهیه آرد برنج و همچنین خوراک دام استفاده می‌شوند. شالیکوبی در ایران. در بازار ایران به‌طور معمول از دستگاه‌های سنتی شالی‌کوبی استفاده می‌کنند که راندمان پایینی دارند. اما در سال‌های اخیر، استفاده از خط
پایینی دارند. اما در سال‌های اخیر، استفاده از خط مدرن شالیکوبی به دلیل افزایش کیفیت نهایی و سرعت تبدیل شلتوک، رشد چشمگیری داشته است. در سال ۱۳۹۰ تعداد ۱۰۶۶ واحد شالیکوبی در ایران فعال بوده است. فرایند شالی‌کوبی مدرن. فرایند کارخانه‌ای شالی‌کوبی با دمیدن هوای گرم به حوضچه‌های محل نگهداری شلتوک آغاز می‌شود و شلتوک‌ها پس از دوره‌ای معین و خشک شدن غربال شده و در این غربال کاه و کلش جداسازی می‌شود سپس به دستگاه سفید کن منتقل می‌شوند. پوسته شلتوک که فل نامیده می‌شود از آن جدا می‌شود و برنج به قسمت سفید کن دو
می‌شود از آن جدا می‌شود و برنج به قسمت سفید کن دو برای جداسازی باقی شلتوک‌ها منتقل می‌شود و در انتها در قسمت الک زنی برنج‌های به صورت شکسته یا کامل دسته‌بندی شده و بسته‌بندی می‌شوند. جستارهای وابسته. ضوابط فنی و بهداشتی کارگاه‌های تولید و بسته‌بندی فرآورده‌های غذایی مشمول شناسه نظارت کارگاهی سورتینگ
ورزشگاه آزادی تهران که پیش از انقلاب ۱۳۵۷ با نام ورزشگاه آریامهر شناخته می‌شد، ورزشگاه ملّی و بزرگ‌ترین ورزشگاه ایران است. این ورزشگاه که بخشی از مجموعهٔ ورزشی آزادی است، برای میزبانی بازی‌های آسیایی ۱۹۷۴ ساخته شد. بازی‌های خانگی تیم ملی فوتبال ایران و همچنین دو تیم بزرگ پایتخت‌نشین استقلال و پرسپولیس در این ورزشگاه برگزار می‌شود. ورزشگاه توسط شرکت متعلق به عبدالعزیز فرمانفرمائیان (AFFA) و سایر بخش‌های این مجموعه ورزشی توسط شرکت آمریکایی اسکیدمور، اوینگز و مریل، طراحی و در ۲۵ مهر ۱۳۵۰ توسط محمدرضا شاه
و مریل، طراحی و در ۲۵ مهر ۱۳۵۰ توسط محمدرضا شاه افتتاح شد. ظرفیت آن ۷۸,۱۱۶ تماشاگر است و بخشی از مجموعه ورزشی آزادی است. طبق گزارشی که مهرماه ۱۳۹۲ در بلیچر رپورت منتشر شد، ورزشگاه آزادی در رده ۲۰ام ورزشگاه برتر قدیمی جهان نام گرفت.گاردین این ورزشگاه را به‌عنوان یکی از بزرگ‌ترین ورزشگاه‌های جهان معرفی کرده‌اند. پیشینه. دوران پهلوی. ورزشگاه آریامهر، با بالاترین معیارهای بین‌المللی دوران خود و برای بازی‌های آسیایی ۱۹۷۴ (تهران)، و سپس گرفتن میزبانی المپیک ۱۹۸۴، با مساحت ۱۴۱٬۰۰۰ متر مربع در مجموعه ورزشی آزادی
با مساحت ۱۴۱٬۰۰۰ متر مربع در مجموعه ورزشی آزادی ساخته شد. طراحی و ساخت این ورزشگاه را عبدالعزیز فرمانفرماییان به عهده گرفت و در تاریخ ۲۵ مهر ۱۳۵۰ گشایش یافت. و در ۱۰ شهریور ۱۳۵۳ و همزمان با بازی‌های آسیایی سال ۱۹۷۴ (میلادی) تهران رسماً بازگشایی شد. در سال ۱۳۵۶، در درخواست میزبانی ایران به فیفا، ورزشگاه آزادی به عنوان ورزشگاه اصلی برای میزبانی جام جهانی فوتبال ۱۹۹۰ معرفی شده بود. هر دو درخواست میزبانی المپیک ۱۹۸۴ که تهران و وزشگاه آزادی بخت نخست را داشت، و جام جهانی فوتبال ۱۹۹۰، به علت حوادث سیاسی منتهی به
جهانی فوتبال ۱۹۹۰، به علت حوادث سیاسی منتهی به انقلاب ۵۷ حذف شدند. این ورزشگاه در بخشی از پیمان‌نامه‌های میان تهران و شهرهایی در آمریکا شامل لس‌آنجلس مورد اشاره قرار گرفته‌است و ایجاد کانونی ورزشی برای تهران که شامل ورزشگاه‌هایی برای هاکی روی یخ و اتوموبیل رانی حرفه‌ای نسکار باشد نیز در آینده پیش‌بینی شده‌بود. موارد مربوط به مسابقات اتوموبیل‌رانی همزمان با تغییرات قابل توجه این ورزش‌ها در غرب بودند. اگرچه که طرح‌های توسعه‌ای ورزشگاه و پیرامون آن با وقوع انقلاب ۱۳۵۷ لغو شدند اما خود ورزشگاه مدت‌ها پیش ساخته
۱۳۵۷ لغو شدند اما خود ورزشگاه مدت‌ها پیش ساخته شده بود. این ورزشگاه تا سال ۱۳۵۷، «آریامهر» خوانده می‌شد و با رخ دادن انقلاب ۱۳۵۷ ایران و در پی تغییر نام‌های گسترده در کشور، «آزادی» نام گرفت. دوران جمهوری اسلامی ایران. در سال ۲۰۱۸ میلادی، فرهاد نیکوخصال، مدیر ورزشگاه آزادی اعلام داشت که بیشترین کار بازسازی ورزشگاه آزادی در بخش جایگاه ویژه، اصلاحاتی در معابر، جایگزینی صندلی‌های قدیمی، اصلاح اتاق داوران، دبیرخانه کنفدراسیون آسیا، اتاق ناظرین، اتاق بررسی دوپینگ، کنفرانس خبری و محوطه میکسدزون و اصلاح پشت
دوپینگ، کنفرانس خبری و محوطه میکسدزون و اصلاح پشت دروازه‌ها بوده‌است. همچنین پس از راه‌یابی پرسپولیس به فینال لیگ قهرمانان آسیا ۲۰۱۸، دروازه‌های کنترل ورود تماشاگران در ورزشگاه نصب شدند تا استانداردهای بین‌المللی رعایت شود. در همین سال ۲۰۱۸، شماری دستشویی جدید هم در ورزشگاه آزادی کشف شدند؛ که بنابر گزارش‌ها، پشت یک دیوار مخفی بودند. در سال ۲۰۲۰ میلادی، گزارشی منتشر شد که نشان می‌داد بخش‌های اطراف ورزشگاه آزادی به زباله‌دانی و محل تخلیه پسماندهای فلزی تبدیل شده‌بودند. همچنین بخش‌های قابل توجهی از زمین‌های
شده‌بودند. همچنین بخش‌های قابل توجهی از زمین‌های اطراف ورزشگاه که در اختیار مجموعه بوده و به عنوان پارکینگ ثبت شده بودند، مورد ساخت و ساز قرار گرفتند و در گزارشی، به تقسیم زمین‌های مجموعه ورزشی آزادی پرداخته شد. مجموعه ورزشی آزادی. ورزشگاه آزادی، بخشی از مجموعه ورزشی آزادی است. این مجموعه ورزشی هم‌اکنون با دارا بودن سالن‌های چند منظوره، سالن دوازده هزار نفری و دریاچه مصنوعی یکی از بی‌نظیرترین مجموعه‌های ورزشی خاورمیانه و آسیا می‌باشد. این مجموعه در آغاز با نام مجموعه ورزشی آریامهر تهران برای برگزاری
با نام مجموعه ورزشی آریامهر تهران برای برگزاری بازی‌های آسیایی ۱۹۷۴ (سال ۱۳۵۳) ساخته شد و در دهم شهریور همان سال گشایش یافت. پس از انقلاب اسلامی در سال ۱۳۵۷ خورشیدی، به مجموعه ورزشی آزادی تهران تغییر نام داد. مراسم گشایش. ورزشگاه آریامهر در روز ۲۵ مهر ۱۳۵۰ و یک روز پس از افتتاح برج شهیاد افتتاح شد. مراسم افتتاح این ورزشگاه در واقع پایان رسمی جشن‌های ۲۵۰۰ ساله شاهنشاهی بود که به مدت ۵ روز در ایران برگزار شده بود. با این حال نخستین مسابقه فوتبال که در این ورزشگاه برگزار شد، بازی دوستانه بین دو تیم پرسپولیس و
برگزار شد، بازی دوستانه بین دو تیم پرسپولیس و کروزیرو در تاریخ ۲۷ اسفند ۱۳۵۰خورشیدی بود که با پیروزی چهار بر دو کروزیرو به پایان رسید. توستائو نخستین گلزن و صفر ایرانپاک نخستین گلزن ایرانی ورزشگاه آریامهر بود. عارف در بین دو نیمه مسابقه به اجرای برنامه پرداخت. نخستین بازی دو تیم ایرانی در ورزشگاه آریامهر در تاریخ ۲۵ خرداد ۱۳۵۲ بین دو تیم تهرانی پاس و عقاب از سری مسابقات چهار جانبهٔ جام اتحاد برگزار شد که با دو گل حسین کازرانی و اکبر مالکی تیم پاس این بازی را با برد پشت سر گذاشت. بعد از این بازی و در فینال
با برد پشت سر گذاشت. بعد از این بازی و در فینال بازی‌های جام اتحاد دو تیم تاج و پرسپولیس در همین ورزشگاه به مصاف هم رفتند که تاجی‌ها با گل دقیقه ۳ محمدرضا عادلخانی موفق به کسب برد در این بازی شدند. تیم تاج با کسب این برد هم اولین دربی در ورزشگاه آریامهر را با برد پشت سر گذاشتند و هم اولین تیمی شدند که قهرمانی را در این ورزشگاه جشن می‌گیرند. منبع همچنین نخستین بازی تیم ملی فوتبال ایران در این ورزشگاه، دیدار مقابل کره شمالی در روز ۱۴ اردیبهشت ۱۳۵۲ و در چارچوب مسابقات مقدماتی جام جهانی ۱۹۷۴ بود که در پایان با
مسابقات مقدماتی جام جهانی ۱۹۷۴ بود که در پایان با تساوی بدون گل خاتمه یافت. ویژگی‌های سازه و امکانات. زمین بازی ورزشگاه از چمن طبیعی و اطراف چمن یک پیست دو و میدانی در هشت ردیف از جنس تارتان قرار دارد و در قسمت غربی ورزشگاه و ضلع جنوب جایگاه ویژه، جایگاه گزارشگران صدا و سیما و در جنب راست این محل جایگاه خبرنگاران با ظرفیت ۸۵ نفر ساخته شده‌است. ایمنی. زمان تخلیه برای ورزشگاه ۱۱ دقیقه محاسبه شده‌است. تونل‌ها و راهروهای ورزشگاه به گونه‌ای پیش‌بینی شده‌اند که وسایل نقلیه مانند آتش‌نشانی، تمیزکاری و همچنین
که وسایل نقلیه مانند آتش‌نشانی، تمیزکاری و همچنین کانتینرهای مخصوص تلویزیون می‌توانند در هنگام لزوم تا نزدیک جایگاه بیایند. گنجایش. گنجایش این ورزشگاه ۷۸٬۱۱۶ صندلی است. تا پیش از نصب صندلی در ورزشگاه، گنجایش این ورزشگاه ۱۰۰ هزار نفر بود؛ اما پس از نصب صندلی و اعلام تعداد دقیق صندلی‌ها، گنجایش اسمی ورزشگاه به ۷۸٬۱۱۶ نفر کاهش یافت. طراحی و معماری. معمار و طراح این ورزشگاه عبدالعزیز فرمانفرمائیان است، طرح ورزشگاه براساس دید کامل برای همه تماشاچیان در نظر گرفته شده‌است بطوریکه بیشترین دید تماشاچی از مرکز زمین
شده‌است بطوریکه بیشترین دید تماشاچی از مرکز زمین در شمال و جنوب ۱۳۶ متر و در شرق و غرب ۱۲۶ متر است. زمین شماره ۲ و ۳ آزادی. در کنار ورزشگاه آزادی دو زمین چمن فوتبال قرار دارند که با نام‌های زمین شماره ۲ و ۳ شناخته می‌شوند. این دو زمین چمن، مخصوصاً زمین شماره ۲ تا مدت‌ها محل تمرین تیم‌های ملی فوتبال ایران و تیم‌های باشگاهی از جمله استقلال و پرسپولیس بوده‌اند. رسیدگی. در طی سال های گذشته، این ورزشگاه آزادی مدت ها در دست بازسازی بوده و بار ها بر روی تماشاگران بسته شد. تخمین زده می شود بودجه و هزینه ای که برای
شد. تخمین زده می شود بودجه و هزینه ای که برای بازسازی آزادی اختصاص داده شد، تقریبا برابر با هزینه ساخت این ورزشگاه بوده باشد. خبرگزاری تابناک در فروردین ۱۴۰۴ نوشت که روند بازسازی این ورزشگاه «تیشه زدن به آبروی ایران» بوده است. تابناک پس از اشاره به بودجه ۱۹۰۰ میلیارد تومانی این ورزشگاه نوشت: «از زمان بازگشایی دوباره این ورزشگاه، بازیکنان نسبت به وضعیت نامناسب رختکن‌ها، خبرنگاران نسبت به ایرادهای ساختاری جایگاه خبرنگاران، گزارشگران صداوسیما نسبت به از دست دادن دید خود به زمین بازی و تماشاگران معلول نسبت به
دید خود به زمین بازی و تماشاگران معلول نسبت به از دست دادن جایگاه‌های خود معترض هستند.» در بازی فوتبال بین ایران و امارات متحده عربی، در مرحله نهایی انتخابی جام جهانی ۲۰۲۶، به علت قطع برق و خاموش شدن نورافکن‌های ورزشگاه آزادی، حدود نیم ساعت بازی متوقف شد. مهدی طارمی، بازیکن وقت تیم ملی ایران و باشگاه اینتر میلان، پس از پایان بازی مقابل امارات به خبرنگاران گفته بود: «فقط می‌توانم بگویم متاسفم. می‌گویند دو سال در حال بازسازی این ورزشگاه بودند. نمی‌دانم بگویم پولشویی بوده یا پول‌خوری؛ اما مشخص است امکاناتی که
بوده یا پول‌خوری؛ اما مشخص است امکاناتی که استفاده کردند با چیزی که بود، زمین تا آسمان فرق می‌کند.» همایون شاهرخی، سرمربی سابق تیم ملی ایران نیز گفت: «آبروریزی بود که به نظرم جامعه فوتبال دنیا این را دید و خیلی برای ما بد شد. این مقدار پول (هزینه بازسازی ورزشگاه) به حساب برخی از مسئولان رفته است. وقتی کنترل و نظارت نباشد هر کسی ممکن است که جیب خود را پر کند.» رویدادها و میزبانی‌های مهم. میزبانی‌های بین‌المللی. مهم‌ترین رویدادهای بین‌المللی برگزار شده در این ورزشگاه از هنگام ساخت تاکنون: روش‌های سفر.
در این ورزشگاه از هنگام ساخت تاکنون: روش‌های سفر. روش‌های رفتن به ورزشگاه آزادی شامل مترو، اتوبوس و خودرو (یا وسیله نقلیه) شخصی می‌شود؛ ایستگاه متروی ورزشگاه آزادی که به نام همین ورزشگاه هم هست، یکی از ایستگاه‌های خط پنج مترو تهران است. این ایستگاه در بزرگراه تهران – کرج، کنار مجموعه ورزشی آزادی قرار دارد. این ایستگاه در سال ۱۳۸۶ بنیان‌گذاری شد؛ ایستگاه متروی صادقیه یکی از راه‌های رفتن به این ایستگاه است. ایستگاه ورزشگاه آزادی پس از ارم سبز قرار دارد. همچنین در کنار ورزشگاه یک پایانه اتوبوس و تاکسی نیز
در کنار ورزشگاه یک پایانه اتوبوس و تاکسی نیز قرار دارد. این ورزشگاه محل پارک برای ۴۰۰ وسیله نقلیه به صورت سر پوشیده و ۷ هزار جای پارک در بیرون از ورزشگاه دارد.
هربرت لوئیس ساموئل (۱۸۷۰ - ۱۹۶۳) نماینده پارلمان بریتانیا، نخستین وزیر یهودی‌تبار در کابینه دولت بریتانیا و اولین کمیسر عالی فلسطین و ماوراء اردن و از اندیشمندان و فعالان برجسته و نامدار صهیونیست بود. زندگی. در ۶ نوامبر ۱۸۷۰ در خانواده‌ای اشرافی یهودی- ارتدوکس (خانواده معروف ساموئل- مونتاگ) در لانکاشر به دنیا آمد. ساختمانی که او در آن متولد شد اکنون بخشی از آکادمی بلویدر به انگلیسی The Belvedere Academy را در خود جای داده است. حدود سال ۱۷۷۵، پدربزرگش مناخم ساموئل از شهر پوزنان لهستان به بریتانیا مهاجرت کرد.
از شهر پوزنان لهستان به بریتانیا مهاجرت کرد. ساموئل هربرت نماینده پارلمان بریتانیا و اولین وزیر یهودی است که به کابینه دولت بریتانیا راه یافت. او از اعضای حزب آزادی خواه انگلستان بود. چرچیل به او لقب «شاه ساموئل» داده بود. لابی برای تأسیس کشور یهودی‌نشین. ساموئل هربرت در سال ۱۹۲۴ طرحی را مبنی بر تأسیس یک دولت یهودی ارائه داد که در ضمن از منافع انگلستان هم در منطقه پاسداری کند از این رو در سال ۱۹۲۵ (۱۲۹۴ شمسی) طرحی را در مورد آینده فلسطین به هیئت وزیران مجلس بریتانیا داد و بلافاصله پیشنهاد دیگری را پیرامون
بریتانیا داد و بلافاصله پیشنهاد دیگری را پیرامون تأسیس یک کشور یهودی در فلسطین به پارلمان انگلستان تقدیم داشت. وی در آن پیشنهاد متذکر شد که فلسطین به صورت کشور تحت‌الحمایه انگلستان درآید تا یهودیان بتوانند به خرید زمین و بسط خاک و برپائی کیبوتص بپردازند. پس از پایان جنگ جهانی اول، شورای عالی متفقین قیمومیت فلسطین را به دولت بریتانیا واگذارد و در ۱ ژوئیه ۱۹۲۰ سِر هربرت ساموئل به عنوان نخستین کمیسر عالی فلسطین و ماوراء اردن برگزیده شد. مرگ. او در ۲ فوریه ۱۹۶۳ درگذشت.
گاهشماری اوستایی نو یکی از گاهشماری‌های رایج در ایران پیش از اسلام بود که جایگزین گاهشماری اوستایی کهن شد. به گفتهٔ محققان این گاهشماری در زمان هخامنشیان رایج شد و آن را متأثر از گاه‌شماری مصری می‌دانند. تاریخ رواج آن را ۴۴۱ پیش از میلاد در دوران اردشیر یکم هخامنشی می‌دانند بنا به قرائن این گاه‌شماری در دوران اشکانیان هم متداول بود. اما بیشترین اطلاعات پیرامون آن از عهد ساسانی به بعد است. در زمان ساسانیان این گاه‌شماری به دو گونهٔ گاه‌شماری عرفی یا سیار و گاه‌شماری بهیزکی مرسوم بود. گاه‌شماری سیار. این
و گاه‌شماری بهیزکی مرسوم بود. گاه‌شماری سیار. این گاه‌شماری برای کاربرد مردم بود. دراین گاه‌شماری، یک سال ۳۶۵ روز بود و دارای ۱۲ ماه سی‌روزه و ۵ روز اضافه بود که به این پنج روز اضافه اندرگاه گفته‌می‌شود. در منابع دوران اسلامی نام این پنج روز به صورت "خمسهٔ مسترقه" (پنجهٔ تار یا پنجهٔ دزدیده) هم آمده است. در این گاه‌شماری کسر تقریباً معادل یک‌چهارم روز به حساب نمی‌آمد. از این رو این گاهشماری هر چهارسال یک روز عقب می‌افتاد. به این معنا که مثلاً ۱ دی گاهشماری سیار معادل با ۳۰ آذر «واقعی» می‌شد و با گذشت زمان
سیار معادل با ۳۰ آذر «واقعی» می‌شد و با گذشت زمان ۱ دی اسمی سیر قهقرایی می‌داشت: ۲۹ آذر «واقعی» ۲۸ آذر واقعی و الخ پنج روز اندرگاه لزوماً در پایان سال نمی‌آمد بلکه با پنج روز اندرگاه در گاهشماری وهیزکی تطبیق می‌شد. در دوران امپراتوری ساسانی، پنج روز اندرگاه به «نوروز کوچک» معروف بود و جزء روزهای جشن، تعطیلات و مراسم مذهبی محسوب می‌شد. سرآغاز سال. در میانه دوره هخامنشی، آغاز سال از اول پائیز به آخر اسفند منتقل شد و روز نخست فروردین ماه را اول سال قرار دادند و برای تثبیت زمان آن، کبیسه‌ای در نظر گرفتند که
و برای تثبیت زمان آن، کبیسه‌ای در نظر گرفتند که آغاز سال در اول فروردین ماه ثابت می‌ماند. حمزه بن حسن اصفهانی به استناد خدای نامه می‌نویسد که در باور زرتشتی اول فروردین ماه به آغاز خلقت منسوب است و خلقت در روز هرمزد از ماه فروردین در نقطه اعتدال ربیعی بود. بعضی انتخاب نوروز به عنوان سرآغاز تقویم را به خود زرتشت نسبت می‌دهند و معتقدند که او این تقویم را بر اساس مبدأ آفرینش نهاد و اولین روز از سال را اعتدال بهار قرار داد. در منابع دیگر نیز می‌خوانیم آغاز سال در تقویم مزدیسنا از دی ماه بود که علت آن را باور
در تقویم مزدیسنا از دی ماه بود که علت آن را باور ایرانیان به اینکه دی ماه از آن آفریدگار است می‌دانستند و آغاز سال را با ماهی که به پروردگار منسوب باشد، نیک می‌دانستند؛ ولی چون کبیسه به‌طور دقیق اجرا نمی‌شد، به تدریج دی ماه به اعتدال بهاری رسید و این زمان با اصلاحاتی که داریوش بزرگ با اقتباس از مصریان انجام داده بود مصادف گردید و چون اول ماه توت مصری، با اول ماه دی برابر بود، فروردین ماه را به جای دی ماه برگزیدند و سه ماه به عقب بردند و اعتدال بهاری را سر آغاز تقویم مزدیسنا قرار دادند. تقسیمات زمانی. ساعت.
تقویم مزدیسنا قرار دادند. تقسیمات زمانی. ساعت. واژه هاتر یا هاسر در زبان اوستایی و زبان پهلوی به جای ساعت به کار گرفته می‌شود و یک هاسر برابر است با یک ساعت و ۱۲ دقیقه امروزی. شبانه روز. در اوستا شبانه روز به پنج وقت یا گاه تقسیم شده است: ماه. ماونگه در اوستا و در گاه‌شماری مزدیسنا، هم به مفهوم ماه و هم به معنای شبانه روز از زمان است. در این تقویم هر ۳۰ روز را یک ماه نامیده و هر سال را ۱۲ ماه می‌گرفتند؛ بنابراین هم ماه و هم سال در این تقویم اصطلاحی است نه حقیقی. نام دوازده ماه این تقویم از نام امشاسپندان و
نام دوازده ماه این تقویم از نام امشاسپندان و ایزدان زرتشتی گرفته شده است و در گاه‌شماری رسمی ایران که امروزه کاربرد دارد نیز با کمی تغییر باقی مانده است. نام و ترتیب ماه‌ها به قرار زیر است: در خرده اوستا در گفتاری به نام سیروزه آمده است که نگهبانی از هرکدام از روزهای ماه به یکی از امشاسپندان و ایزدان سپرده شد و بنابراین هر روز را به نام آن ایزد خوانده‌اند. روز نخست، متعلق به اهورامزداست و شش روز بعدی ماه متعلق به شش امشاسپند و روزهای بعد متعلق به ایزدان. در ماه سه روز بود که با نام "دی" خوانده می‌شد. این
ماه سه روز بود که با نام "دی" خوانده می‌شد. این سه روزِ هم‌نام ماه را به چهار قسمت تقریباً مساوی بخش می‌کنند. برای رخ ندادن اشتباه و تمایز این سه "دی"، هنگام اشارت به هر یک از آنها نام روز بعد را در ادامه می‌آوردند؛ مثلاً نخستین روز "دی" را "دی به آذر" می‌خواندند. این نام‌ها که در میان مزداپرستان رایج است از قرار زیرست: اندرگاهان. نام پنج روز اندرگاه به‌ترتیب از قرار زیر بود: نام این پنج اندرگاه، برگرفته از نام پنج گاه از گاهان است. گاهنباران. بنا به روایت یشتها و خرده اوستا در ایران قدیم تنها دو فصل
یشتها و خرده اوستا در ایران قدیم تنها دو فصل تابستان و زمستان وجود داشته است که مدت آنها مساوی نبوده است. تابستان هفت‌ماهه و زمستان پنج‌ماهه بود. فصل تابستان معمولاً از فروردین تا مهر و فصل زمستان از آبان تا اسفند به طول می‌انجامید. سال به شش بخش نابرابر به نام گاه تقسیم می‌شد که هرکدام از آنها «ییر» یا «رتو» خوانده می‌شد و آخر هر یک از این شش گاه، جشن معروف گاهنبارها برگزار می‌گردید. جشن‌های ماهانه. در این گاه‌شماری، نام هر دوازده ماه در نام روزهای هرماه نیز دیده می‌شود و در هر ماه، یک بار نام روز و نام
نیز دیده می‌شود و در هر ماه، یک بار نام روز و نام ماه یکی هستند. آن روزی که نام ماه و روز با یکدیگر برابر می‌شود جشن شمرده می‌شود؛ مثلاً مهرروز از مهرماه، جشن مهرگان نام دارد. گاه‌شماری بهیزکی. در معنی "بهیزک" که به‌صورت "وهیزک" "وهیجک" و امثال آن هم آمده است میان محققان اختلاف است. گروهی به پیروی از وست آن را "مبارک" معنی می‌کنند و دیگران آن را کبیسه. گاه‌شماری بهیزکی نزد منجمان و موبدان شناخته شده بود. چنان‌که در بخش گاه‌شماری سیار گفته آمد آن گاه‌شماری هر چهار سال یک روز عقب می‌افتاد یعنی هر ۱۲۰ سال یک
چهار سال یک روز عقب می‌افتاد یعنی هر ۱۲۰ سال یک ماه. در گاه‌شماری وهیزکی برای جبران این عقب‌افتادگی و نزدیک نگاه داشتن سال وهیزکی به سال شمسی حقیقی هر ۱۲۰ سال یک ماه به سال می‌افزودند از این رو نوروز دوباره با نوروز نجومی (به‌طور تقریبی) تطبیق می‌یافت. ۱۲۰، ۱۱۶ یا ۱۲۸. شایان ذکر است که در عدد ۱۲۰ میان منابع اختلاف است. برای نمونه ۱۱۶ هم آمده است. این برمی‌گردد به احتساب این امر که اختلاف سال حقیقی با سال ۳۶۵روزه دقیقاً یک‌چهارم روز نیست. البته محققان اظهار داشته‌اند که ۱۲۸ سال حساب دقیق‌تری خواهد بود. اینک
که ۱۲۸ سال حساب دقیق‌تری خواهد بود. اینک دقیق‌تر به این امر پرداخته می‌شود: طول سال اعتدالی برابر با ۳۶۵٫۲۴۲۱۹۸۷۹ روز است. چنان‌که دیده می‌شود تقریبِ ۱۲۸ از بقیه دقیق‌تر و ۱۱۶ به یک معنا از همهٔ تقریب‌ها غیردقیق‌تر است. اما بیرشک برای عدد ۱۱۶ خاصیتی ذکر کرده است، و آن این است که پس از ۱۳ دورهٔ ۱۱۶ساله = ۱۵۰۸ سال جمعِ کسرها تقریباً دقیقاً برابر با یک سال می‌شود. ۱۵۰۸ × ۳۶۵ = ۱۵۰۷ × ۳۶۵٫۲۴۲۱۹ هرچه هست، در اکثر مآخذ، رقم ۱۲۰ سال ذکر شده است و در این مقاله برای سهولت همواره ۱۲۰ سال به‌کار خواهد رفت. چرا ۱۲۰
سهولت همواره ۱۲۰ سال به‌کار خواهد رفت. چرا ۱۲۰ سال درنگ. این سؤال مطرح می‌شود که چرا برای جبران این کاستی ۱۲۰ سال درنگ کردند و چرا هر چهار سال یک روز به سال اضافه نکردند. پاسخ به تعصبات مذهبی مربوط می‌شود. زرتشتیان برای هر یک از روزهای ماه‌های سی‌روزه اوراد، ادعیه و مناسکی می‌داشته‌اند. همچنین در هر یک از پنج روز اندرگاه یکی از پنج گاه مقدس گاهان زرتشت را می‌خوانده‌اند. از این رو نمی‌توانسته‌اند یا نمی‌خواسته‌اند تعداد روزهای سال را کم و زیاد کنند. این دلیلی‌است که ابوریحان بیرونی آورده است. با این حال در
که ابوریحان بیرونی آورده است. با این حال در بعضی منابع اشاره‌ای به کبیسه‌های چهار ساله هم شده است؛ یعنی اندرگاه را به جای پنج روز شش روز می‌داشته‌اند و به این روز ششم "اَوَرْداد" به معنی روز زیادی می‌گفتند. افزودن ماه ۱۳ام و پنج روز اندرگاه. چنان‌که آمد در گاه‌شماری وهیزکی هر ۱۲۰ سال، یک سال ۱۳ماهی می‌داشتند؛ یعنی ۱۱۹ سال سال عادی می‌بود و سال ۱۲۰ام وهیزکی. ماه اضافی در سال‌های وهیزکی میان ماه‌های دیگر در گردش می‌بود؛ یعنی در سال ۱۲۰ام ماه اضافی را بعد از فروردین که ماه اول بود می‌آوردند و در سال ۲۴۰ام آن
که ماه اول بود می‌آوردند و در سال ۲۴۰ام آن را پس از ماه دوم که اردیبهشت بود و الخ همچنین شواهدی در دست است که پنج روز اندرگاهی را نیز پس از ماه اضافی می‌آورند و در سال‌های غیر وهیزکی (تا وهیزک بعدی) این پنج روز اضافه پس از ماهی که ماه اضافی (وهیزکی) پیشین بعد از آن اضافه شده بود می‌آمد. چنان‌که پیشتر گفته شد مکان روزهای اندرگاه در گاه‌شماری سیار یا شمسی ناقصه نیز روی همین حساب تعیین می‌شد. اغتشاش در نگاهداری وهیزک‌ها. هنگامی که اوضاع مملکت نامناسب بود وهیزک نمی‌کردند بنابراین بعضاً وهیزک‌ها عقب می‌افتاد.
نمی‌کردند بنابراین بعضاً وهیزک‌ها عقب می‌افتاد. از این رو برای جبران، گاه چند وهیزک توأمان می‌کردند؛ یعنی مثلاً ۲ ماه اضافی به سال می‌افزودند. حتی در تواریخ آمده است که در زمان یزدگرد اول پس از بسامان‌کردن اوضاعِ وهیزک‌ها برای محکم‌کاری یک وهیزک اضافه هم کردند تا به مدت ۲۴۰ سال آسوده باشند. «وهیزک از روی محکم‌کاری» را ابوریحان آورده است اما در صحت این قول جای تأمل بسیار است. وهیزک‌گیری پس از مدتی متروک شد. آخرین وهیزک در ماه آبان بود از این رو پنج روز اندرگاه پس از ماه آبان و پیش از ماه آذر قرار گرفت و پس
پس از ماه آبان و پیش از ماه آذر قرار گرفت و پس از آن چون وهیزک نکردند پنج روز اندرگاه میان این دو ماه باقی‌ماند. در مورد تاریخ ترک وهیزک اختلاف نظر وجود دارد. برخی آخرین وهیزک را در زمان پادشاهی یزدگرد اول دانسته‌اند. برخی آن را در گاهِ پیروز و جز آن. لیکن بیشتر آخرین وهیزک را در گاهِ پادشاهی یزدگرد اول می‌دانند. محققان سعی کرده‌اند با استفاده از حساب قهقرایی و با احتساب این که وهیزک از کی متروک شد تاریخ آغازین استفاده از تقویم وهیزکی را معین کنند؛ یعنی فرضاً حسابی از این دست: آبان ماه هشتم است پس ۸ بار
حسابی از این دست: آبان ماه هشتم است پس ۸ بار وهیزک شده است یعنی ۹۶۰ سال این تقویم مورد استفاده بوده است. در این حساب فرض‌هایی شده است که در صحت و سقم آنها جای سخن بسیار است از جملهٔ فرض‌ها این است که تا پیش از ترک، تمام وهیزک‌ها به‌طور دقیق رعایت شده بودند. سر آغاز گاه‌شماری و سرنوشت گاه‌شماری اوستایی نو. در زمان ساسانیان مبدأ تاریخ از زمان سلطنت آخرین پادشاه بود؛ یعنی مثلاً سال ۵ از سلطنت اردشیر. در زمان سلوکی تاریخ گشودن بابل به دست سلوکوس مبدأ تاریخ قرار گرفت. در زمان اشکانیان مبدأ تاریخ ۶۵ سلوکی مقارن