payamvha/North_RAG huggingface dataset:
سومین حملهٔ عثمانیان برای اشغال ایران به‌طور نسبی ناکام ماند. هجوم چهارم. تا پنج سال پس از اتمام فتنهٔ القاسب میرزا غیر از درگیری‌های محلی بین امرای نواحی مرزی، در مرز بین ایران و عثمانی صلح برقرار بود. این بار هجوم عثمانیان به تحریک اسکندر پاشا بود. اسکندر پاشا در ابتدا حاکم وان بود. در طول حکومت خود در وان، وی هر از چند گاهی نواحی مرزی ایران را مورد تاخت و تاز قرار می‌داد و امرای مرزی ایران به‌علت این‌که دولت ایران در حال انجام مقدمات صلح بود و آمادگی یک نبرد کامل را نداشتند در پی پاسخ به وی برنمی‌آمدند.
کامل را نداشتند در پی پاسخ به وی برنمی‌آمدند. اسکندر پاشا به‌دلیل این اقدامات، مورد تشویق سلطان عثمانی قرار گرفته و به مقام بیگلربیگی ارزروم منصوب شد. عدم پاسخگویی امرای مرزی به وی باعث جسارت زیاد اسکندر پاشا شده بود و وی سلطان سلیمان را تشویق به حمله به ایران کرد. سلطان سلیمان در نامه‌ای که به شاه تهماسب فرستاد وی را تهدید به جنگ کرد و خود در خاک عثمانی شروع به تدارک سپاه نمود. در پی این اقدام، شاه تهماسب به امرای نواحی مرزی دستور داد مرز ایران و عثمانی در مسیر احتمالی عبور سپاهیان عثمانی از آذوقه خالی
در مسیر احتمالی عبور سپاهیان عثمانی از آذوقه خالی شود. در پی این فرمان تفلیس، وان، ماسیس و آدل‌جوز اطراف آن کاملاً از آذوقه خالی شد. شاه تهماسب، سپاه ایران را آمادهٔ حرکت کرد و گروهی را به فرماندهی اسماعیل میرزا (شاه اسماعیل دوم) به‌عنوان پیشرو به جنگ با اسکندر پاشا فرستاد. اسکندر پاشا پس از مواجهه با وی شکست را پذیرا شده و به قلعه عقب نشست. سلطان سلیمان به‌علت کمبود آذوقه در راه مجبور به اردو زدن در حلب شد. پس از گذشتن فصل سرما به‌سمت نخجوان حرکت کرد. سپاه عثمانی در مسیر حرکت به‌طور مداوم مورد شبیخون
سپاه عثمانی در مسیر حرکت به‌طور مداوم مورد شبیخون نیروهای ایران قرار می‌گرفت تا به نخجوان رسید. سلطان سلیمان پس از اقامت کوتاهی در نخجوان به‌علت نبود آذوقه مجدداً به‌سمت خاک عثمانی حرکت کرد و این دقیقاً زمانی بود که سپاه ایران به فرماندهی شاه تهماسب برای نبرد به اردوی وی نزدیک می‌شد. در هنگام یکی از درگیری‌هایی که میان قراولان عثمانی و ایران درگرفت سنان بیک که یکی از درباریان نزدیک به سلطان سلیمان بود به اسارت درآمد. عثمانیان که در اثر کمبود آذوقه در تنگنا قرار گرفته بودند آزادی سنان بیک را بهانه‌ای برای
قرار گرفته بودند آزادی سنان بیک را بهانه‌ای برای صلح قرار داده و به خاک خود عقب نشستند. مذاکرات صلح بین دو طرف به نتیجه رسید و قرارداد صلحی بین ایران و عثمانی منعقد شد که تا مرگ شاه اسماعیل دوم برقرار ماند. این صلح در شرایط مساعد صفویان وهمچنین ناامیدی سلطان سلیمان یکم از ادامه جنگ با ایران گواه پیروزی شاه تهماسب و ایرانیان بود. حال تهماسب موفق شده بود تا حدودی انتقام پدر را بگیرد. این به تنهایی یک دست‌آورد بزرگ است که شاه تهماسب موفق شده بود امپراتوری پدر را از انحلال نجات دهد و آن را حفظ کند و این
پدر را از انحلال نجات دهد و آن را حفظ کند و این امپراتوری را گسترش دهد. خزانهٔ سلطنتی. عمارت چهل‌ستون قزوین، محل استقرار دولت در زمان شاه تهماسب یکم و شاه اسماعیل دوم صفوی شاه تهماسب به جمع‌آوری مال و ثروت علاقهٔ خاصی داشت. خزاین او همیشه از سکه، طلا، نقره، پارچه‌های نفیس و انواع سلاح‌های قیمتی انباشته بود. وی ۶۰۰ شمش طلا و ۶۰۰ شمش نقره در قلعه قهقهه ذخیره کرده‌بود. اقدامات شاه تهماسب. شاه تهماسب دستور داد نخستین خیابان ایران با نام «خیابان سپه» در قزوین ساخته شود که این نام الگویی بود برگرفته از منطقه‌ای
شود که این نام الگویی بود برگرفته از منطقه‌ای چهارباغ‌مانند که شاه در ازبکستان امروزی دیده بود. این خیابان در زمان حکومت پهلوی به‌نام «سپه» و هم‌اکنون نیز بانام «سپه» و «شهدا» در قزوین معروف است. همچنین در کنار رصدخانه سابق مراغه، رصدخانهٔ جدیدی ساختند. به‌دستور شاه، میر محمد منجم مأمور شد تا حرکات سیاره‌ها و ستارگان را بررسی کند. میرمحمد توانست باران بهار سال ۹۳۴ قمری را پیش‌بینی کند. بدین ترتیب گندم زیادی به‌دست آمد. شاه دستور داد تا انبارهای گندم ساخته شوند و گندم مازاد نیاز از زارعان خریده و ذخیره
شوند و گندم مازاد نیاز از زارعان خریده و ذخیره گردد. سال بعد باران به موقع نبارید و این اقدام شاه مؤثر واقع شد. شاه دستور داد تا تقویم رایگان در دسترس همهٔ مردم گذاشته شود زیرا در آن زمان هر کس برای دانستن ساعت سعد و نحس مجبور بود بهای زیادی به کسانی که تقویم داشتند بپردازد. شاه تهماسب به دور شهر تهران حصاری با یک صد و چهارده برج کشید. پس از پایتخت شدن قزوین، شاه تهماسب جاده‌های قزوین–مشهد و قزوین–تبریز را وسیع و ارابه‌رو کرد. شاه در آذربایجان، قشون دائمی ایجاد کرد. بدین منظور چهل هزار سرباز را به رهبری
ایجاد کرد. بدین منظور چهل هزار سرباز را به رهبری نظام الدین روملو به شهرهای تبریز و مرند و دیگر شهرهای آذربایجان غربی فرستاد. هزینه این قشون دائمی حدود ۸ کرور تهماسبی بود. او موسیقی را ممنوع کرد و موسیقی‌دانان را از دربار اخراج کرد. اقتصاد در زمان شاه تهماسب. شاه تهماسب در ۱۴ سال آخر سلطنتش مواجب و حقوق سپاهیان را پرداخت نکرده بود و لشکریان قزلباش جرئت اعتراض هم نداشتند. این باعث شورش پیشه‌وران تبریز و شورش‌هایی در گیلان شد. مرگ و دعوای جانشینی. در سال ۱۵۵۵ میلادی، شاه تهماسب پایتخت را از تبریز به قزوین
میلادی، شاه تهماسب پایتخت را از تبریز به قزوین منتقل کرد؛ شهری که در مقایسه با تبریز، فاصلهٔ بیشتری از مرزهای امپراتوری عثمانی داشت. هرچند شاه تهماسب از زمان پیمان آماسیه (۱۵۵۵) تا زمان درگذشتش در سال ۱۵۷۶، به ندرت قزوین را ترک کرد، اما در این دوران همچنان در امور کشورداری فعال بود. در سال ۱۵۶۴، شورشی در هرات رخ داد که به‌دست معصوم‌بیگ و والیان خراسان سرکوب شد، با این حال، منطقه همچنان ناآرام باقی ماند و دو سال بعد، ازبک‌ها به آن یورش بردند. شاه تهماسب در سال ۱۵۷۴ به شدت بیمار شد و در دو ماه، دو بار تا
سال ۱۵۷۴ به شدت بیمار شد و در دو ماه، دو بار تا آستانه مرگ پیش رفت. از آنجا که ولیعهدی تعیین نکرده بود، مسئلهٔ جانشینی به دغدغه‌ای مهم در دربار بدل شد و میان شاهزادگان و بزرگان قزلباش اختلاف‌نظرهایی پدید آمد. فرزند محبوبش، حیدر میرزا، از حمایت طایفهٔ استاجلو و جناح قدرتمند دربار گرجی برخوردار بود، در حالی که شاهزاده اسماعیل میرزا — که در آن زمان در قلعه قهقهه زندانی بود — با پشتیبانی پریخان خانم، دختر بانفوذ شاه، مورد حمایت جناح مقابل قرار داشت. هواداران حیدر میرزا کوشیدند با جلب نظر داروغهٔ قلعه قهقهه،
حیدر میرزا کوشیدند با جلب نظر داروغهٔ قلعه قهقهه، اسماعیل را از میان بردارند، اما پریخان از این توطئه باخبر شد و شاه را آگاه ساخت؛ شاه که هنوز به فرزندش علاقه‌مند بود، دستور داد گروهی از تفنگچیان افشار، نگهبانی او را به‌عهده گیرند. شاه تهماسب پس از بهبودی، بار دیگر به ادارهٔ امور کشور پرداخت، اما تنش‌های باقی‌مانده در دربار سرانجام با مرگ او در ۱۴ مه ۱۵۷۶ — که به احتمال زیاد ناشی از مسمومیت بود — به جنگ داخلی تازه‌ای انجامید. بنا بر گزارش "تاریخ عالم‌آرای عباسی"، مسمومیت شاه را به ابونصر گیلانی، یکی از
عباسی"، مسمومیت شاه را به ابونصر گیلانی، یکی از پزشکانی که در دوران بیماری شاه در کنار او بود، نسبت دادند. گفته شد که او با بی‌تدبیری در پی آن بوده تا برتری خود را نسبت به سایر پزشکان در دربار اثبات کند و در پی درگذشت شاه، او را به خیانت در تجویز درمان متهم کردند. اعضای گروه قورچیان، وی را در همان کاخ به قتل رساندند. شاه تهماسب، با سلطنتی نزدیک به پنجاه و دو سال (فقط نه روز کمتر)، طولانی‌ترین دورهٔ پادشاهی را در میان تمام شاهان صفوی داشت. او در حالی درگذشت که جانشینی برای خود برنگزیده بود. پس از مرگ او، دو
جانشینی برای خود برنگزیده بود. پس از مرگ او، دو جناح رقیب در دربار بر سر جانشینی به نزاع برخاستند. حیدر میرزا، مدت کوتاهی پس از مرگ پدرش، به قتل رسید و اسماعیل میرزا با عنوان شاه اسماعیل دوم، بر تخت نشست (۱۵۷۶–۱۵۷۷ میلادی). تنها کمتر از دو ماه پس از تاج‌گذاری، اسماعیل دوم فرمان قتل‌عامی گسترده را صادر کرد و تمامی مردان خاندان سلطنتی را از میان برداشت. تنها محمد خدابنده — که در آن زمان تقریباً نابینا بود — و سه پسر خردسالش از این پاکسازی جان سالم به‌در بردند. پیکر شاه تهماسب در حرم امام رضا در مشهد — یکی از
پیکر شاه تهماسب در حرم امام رضا در مشهد — یکی از مکان‌های مقدسی که او به‌طور گسترده‌ای در بازسازی و توسعه‌اش کوشیده بود — دفن شد. با این حال، دیری نپایید که به دلیل نگرانی از حملات احتمالی ازبک‌ها به مشهد، شاه اسماعیل دوم دستور داد پیکر او را به مکانی دیگر منتقل کنند؛ از این‌رو، محل دقیق و نهایی آرامگاه او تا امروز نامشخص باقی مانده است. خانواده. شاه تهماسب در مجموع ۹ بار ازدواج کرد و صاحب ۱۳ پسر و احتمالاً ۱۳ دختر بود که اکنون ۸ تن از آن‌ها شناخته شده‌اند. سکه‌ها. نوشته‌های روی سکه‌های دوره شاه تهماسب
سکه‌ها. نوشته‌های روی سکه‌های دوره شاه تهماسب اول: «السلطان العادل الکامل الهادی الوالی ابولمظفر شاه تهماسب بهادر خان الصفوی الحسینی خلدالله تعالی ملکه و سلطنه» یا «السلطان الهادی شاه تهماسب بهادر خان الصفوی الحسینی خلدالله ملکه و سلطنه» «غلام علی بن ابی‌طالب علیه السلام / السلطان الهادی الوالی ابوالمظفر پادشاه تهماسب الصفوی» پشت سکه‌ها نیز شعار شیعه و نام دوازده امام حک شده است. میراث. پادشاهی تهماسب در دورانی آغاز شد که پس از درگذشت اسماعیل، جنگ‌های داخلی میان سران قزلباش شعله‌ور بود. شخصیت کاریزماتیک
میان سران قزلباش شعله‌ور بود. شخصیت کاریزماتیک اسماعیل به‌طوری‌که به مسیحا تشبیه می‌شد و قزلباش‌ها را به پیروی از او واداشته بود، با به قدرت رسیدن تهماسب پایان یافت. برخلاف پدرش، تهماسب نه از جذبه‌ای سیاسی یا معنوی برخوردار بود و نه در سنی بود که بتواند خود را جنگجویی دلیر در میدان نبرد نشان دهد؛ ویژگی‌ای که برای قزلباش‌ها ارزشی والا داشت. با این حال، تهماسب این چالش را پشت سر گذاشت. او در نبرد جام علیه ازبک‌ها خود را فرمانده‌ای شایسته ثابت کرد و به جای رویارویی مستقیم با عثمانی‌ها در میدان نبرد، ترجیح داد
مستقیم با عثمانی‌ها در میدان نبرد، ترجیح داد به غارت پشت جبهه‌هایشان بپردازد. توانایی او در بقا برابر ارتش عثمانی که به مراتب بزرگ‌تر بود، نشان‌دهنده مهارتش در به‌کارگیری تاکتیک‌های فابیان بود. تهماسب می‌دانست که نمی‌تواند جای پدرش را به‌عنوان رهبری کاریزماتیک و معنوی پر کند. در حالی که برای بازگرداندن مشروعیت خاندانش در میان قزلباش‌ها تلاش می‌کرد، همزمان باید چهره‌ای عمومی از خود می‌ساخت تا مردم را به حقانیتش برای سلطنت به‌عنوان شاه جدید صفوی متقاعد کند. از این رو، او به پیرو مخلص تشیع بدل شد و تا پایان
از این رو، او به پیرو مخلص تشیع بدل شد و تا پایان سلطنتش این تصویر را با تظاهر به تقوای بسیار حفظ کرد. این تصویر متعصبانه به او کمک کرد تا نفوذ قزلباش‌ها را بشکند و ظرف ده سال، پس از پشت سر گذاشتن جنگ داخلی میان سران قبایل توطئه‌گر، کنترل قدرت را به دست گیرد. بدین ترتیب، او چهره‌ای استاندارد برای پادشاهان صفوی بنیان گذاشت: شاهی متعصب که به‌عنوان نماینده امام زمان عمل می‌کرد. با این حال، هیچ‌یک از جانشینانش این تصویر را به اندازه او با جدیت حفظ نکردند. تهماسب حتی پس از تثبیت قدرتش، در مقایسه با امپراتوری
حتی پس از تثبیت قدرتش، در مقایسه با امپراتوری عثمانی از نفوذ سیاسی محدودی برخوردار بود. اما او با آوردن بردگان قفقازی به قلمرو، پایه‌های تحول دولت صفوی را در زمان نوه‌اش، عباس بزرگ، بنا نهاد و هسته نیرویی را ایجاد کرد که توازن سیاسی شاهنشاهی را در دوران نوه‌اش تغییر داد. در نظر اروپایی‌ها. تهماسب در نظر مورخان غربی تأثیر چندانی نداشت و اغلب در مقایسه با پدرش سنجیده می‌شد. او را «خسیس» و «متعصب مذهبی» توصیف کرده‌اند و گفته‌اند که هرگز از حرمسرا خارج نمی‌شد و وقت خود را میان روابط با نزدیکانش و پیشگویی آینده
وقت خود را میان روابط با نزدیکانش و پیشگویی آینده تقسیم می‌کرد. این توصیفات از تهماسب به‌عنوان شاه و شخص، چهره‌ای مبهم ساخته است. اما مورخان هم‌عصر او نمونه‌هایی را ثبت کرده‌اند که جنبه‌های مثبت‌تری از شخصیت او را نشان می‌دهد: با وجود طمعش، تقوا او را واداشت تا از جمع‌آوری مالیاتی حدود ۳۰٬۰۰۰ تومان چشم‌پوشی کند، زیرا این کار با قوانین دینی مغایرت داشت؛ سخنرانی او خطاب به فرستادگان سلیمان قانونی، سلطان عثمانی، که برای بازگرداندن شاهزاده بایزید فراری آمده بودند، نشان‌دهندهٔ مهارت سیاسی او بود؛ او همچنین از
نشان‌دهندهٔ مهارت سیاسی او بود؛ او همچنین از هنر حمایت می‌کرد و ذهنی بسیار فرهیخته داشت. به گفته کالین پی. میچل، این دستاورد بزرگی است که تهماسب نه‌تنها شاهنشاهی پدرش را از فروپاشی نجات داد، بلکه آن را گسترش داد، در حالی که هم‌زمان با سلیمان قانونی، موفق‌ترین سلطان عثمانی، زیست. در دوران تهماسب بود که حقانیت صفویان برای حکومت به تدریج در میان مردم شیعه پذیرفته شد؛ مردمی که به ایده حاکمیت یکی از نوادگان اهل بیت دل‌بسته بودند. بدین ترتیب، دودمان صفوی به پشتوانه‌ای ایدئولوژیک دست یافت که بسیار فراتر از حق فتح
ایدئولوژیک دست یافت که بسیار فراتر از حق فتح اولیه بود. تا پایان سلطنتش، موفقیت تهماسب در حفظ یکپارچگی شاهنشاهی به نخبگان پارسی بوروکراسی اجازه داد تا نگهبانی بوروکراتیک و ایدئولوژیک شاهنشاهی صفوی را بر عهده گیرند. این امر به تهماسب و جانشینانش امکان داد تا مشروعیت دودمان خود را تثبیت کنند و آیین شاهنشاهی مبتنی بر کیش شخصیت را پرورش دهند که حتی در شکننده‌ترین موقعیت‌های شاهنشاهی، از بروز جنگ داخلی دیگر جلوگیری کرد.
در طول تاریخ، مهاجرت‌های انسانی و جابجایی انسانها همواره به دلیل دستیابی به شرایط بهتر برای زندگی بوده است، در دوران باستان این شرایط بهتر عبارت از آب فراوان‌تر و خاک حاصلخیزتر برای کشاورزی بوده است. به عنوان نمونه‌ای از اینگونه مهاجرت‌ها می‌توان از دو کوچ بزرگ نام برد: نخست، کوچ هندوایرانی آریایی از پیرامون کوهستان‌های هندوکش به سرزمین‌های پنجاب و پیرامون رود سند و دیگری، کوچ ایلامیان و سومریان، به سرزمین‌های باتلاقی تازه خشک شده خوزستان در ایران و میانرودان انجام شده است. سومریان اندیشه ایجاد تمدن را با
انجام شده است. سومریان اندیشه ایجاد تمدن را با خود تا دره نیل و مصر در آفریقا پیش بردند. از اینگونه مهاجرت‌ها تمدنهای بزرگ یا گروه‌هایی از تمدنهای بزرگ برخاستند. تمدن‌های آسیای غربی. آسیای غربی زادگاه و پیدایشگاه بزرگ‌ترین و نخستین تمدنهای انسانی دوران باستان بود: کهن‌ترین نشانه‌های تمدن آسیای غربی، مربوط به ۵۰۰۰ سال ق.م. است که در ایران تمدن شهر سوخته در سیستان، تمدن ایلام در خوزستان، تمدن جیرفت در کرمان، تمدن تپه‌حصار در دامغان، تمدن تپه سیلک (در کاشان)، تمدن اورارتو (در آذربایجان)، تپه گیان نهاوند، تمدن
اورارتو (در آذربایجان)، تپه گیان نهاوند، تمدن کاسی‌ها (در لرستان امروز)، و در قسمتهای شمالی میانرودان، تل حلف در خاور، پیدا شده است. آثار تمدنی مکشوفه در هند - پنجاب و موهنجودارو - نمایانگر تمدن شهری قابل توجهی است که در مقایسه با تمدن میانرودان، اوج آن در ۲۸۰۰ تا ۲۵۰۰ ق.م. بوده است. این تمدن از راه سیستان و شوش با تمدن سومر مربوط می‌شده است. ویل دورانت، این آثار تمدن را کهن‌ترین آثار تمدن بشر دانسته است. عصر کشاورزی. دوران نوسنگی را عصر کشاورزی دانسته‌اند. در این دوران، در برخی نواحی آسیای نزدیک
در این دوران، در برخی نواحی آسیای نزدیک (خاورمیانه)، انسان از مرحله جمع‌آوری و شکار به مرحله کشت و اهلی کردن برخی جانوران، انتقال یافت. ساکنان ایران را قبل از رسیدن ایرانیان می‌توان زیر عنوان کلی کاسپین که دریای خزر به نام آنهاست جمع نمود، کاسپین‌ها کشاورزی می‌کردند. این مردم نخستین کشاورزان جهان بوده‌اند و کشاورزی از سرزمین آنها به خاکهای رسوبی رودخانه‌های سند و سیحون و جیحون و دجله و فرات رسیده است. بین هفت تا هشت هزار سال پیش مراکز روستانشین در چند نقطه از ایران، در منطقه تمدن جیرفت در تمدن تپه سیلک
از ایران، در منطقه تمدن جیرفت در تمدن تپه سیلک نزدیک کاشان و در اطراف مرودشت و در فاصله کمی از شوش، قدیمیترین شهر موجود دنیا، وجود داشته است. از روی یک قسمت از آثار تمدن تپه سیلک، که گمان می‌رود مربوط به هزاره چهارم پ.م. باشد، پیدا شده است که اهالی آنجا به بافندگی و کارکردن با فلزات و استعمال مهر و چرخ کوزه‌گری پی برده بودند. عصر فلز. آسیای غربی صحنه گذار انسان از مرحله نوسنگی به مراحل استفاده از فلزات مختلف بوده است. تعدادی از نخستین کوره‌های ذوب مس در تل ابلیس کرمان مربوط به هزاره پنجم پیش از میلاد
تل ابلیس کرمان مربوط به هزاره پنجم پیش از میلاد به‌دست آمد و اشیاء مسی شامل سنجاق و درفش، مهر و دستبند و حلقه انگشتر از آنها کشف گردید. قدیمی‌ترین فلزی که مورد استفاده انسان قرار گرفته مس بوده است. این فلز در ۴۵۰۰ ق.م. در آسیای غربی مورد استفاده بوده است. ایران نخستین سرزمینی است که در آن مردم به استخراج و استعمال فلزات پی برده‌اند. از اواسط دوران فلز، به جز مس، فلزات دیگری چون قلع، طلا، نقره در چرخه فناوری مردمان آن عصر پدیدار شدند و شاید به این دلیل است که این دوره را دوره فلز نام نهاده‌اند نه دوره مس.
که این دوره را دوره فلز نام نهاده‌اند نه دوره مس. برنزهای مشهور به لرستان اهمیت ایران را به‌عنوان یک مرکز فلزکاری در آسیای غربی باستان به‌طور روشن نشان می‌دهد. رویدادی مهم در هزاره سوم پ. م؛ که تأثیرگذار در زندگی ساکنان فلات ایران و خصوصاً دشت خوزستان است عبارت است از کشف فلز آلیاژی مفرغ. از مراکز مهم فرهنگهای عصر مفرغ ایران غرب ایران و حوزه زاگرس مرکزی (لرستان پیشکوه و پشتکوه) بوده است. مفرغ ساخته شده در کوهپایه‌های زاگرس به سومر و ایلام صادر می‌شده است. اختراع خط. دبیرهٔ جیرفت، کهن‌ترین خط یا دبیرهٔ جهان
خط. دبیرهٔ جیرفت، کهن‌ترین خط یا دبیرهٔ جهان است که حتی کهن‌تر از خط سومری نیز می‌باشد. این دبیره در یکی از سنگ‌نبشته‌های مربوط به شهرنشینی جیرفت ایران یافت شده است. بر پایهٔ کاوش‌هایی که به تازگی در کاوشگاه باستانی جیرفت انجام شد، برخلاف نگر پیشین که سومریان مخترعان خط دانسته می‌شدند، ثابت شد که مردمان تمدن جیرفت ایران نخستین پدیدآورندگان خط (دبیره) در جهان بوده‌اند. به قدرت رسیدن حکومت ایلام. قدرت یافتن سلسله ایلامی پادشاهی اوان در شمال دشت خوزستان مهم‌ترین رویداد سیاسی ایران در هزاره سوم پ.م. است. تا
رویداد سیاسی ایران در هزاره سوم پ.م. است. تا پیش از ورود مادها و پارسها حدود یک هزار سال تاریخ سرزمین ایران منحصر به تاریخ تمدن ایلام است. سرزمین اصلی ایلام در شمال دشت خوزستان بوده. فرهنگ و تمدن ایلامی از شرق رودخانه دجله تا شهر سوخته زابل و از ارتفاعات زاگرس مرکزی تا بوشهر اثر گذار بوده است. ایلامیان نه سامی نژادند و نه آریایی، بلکه ساکنان اولیه دشت خوزستان هستند. پیدایش شهرنشینی. شهرهای مهم ایران در هزاره سوم پ.م. عبارتند از: تپه حسنلو و هفتوان تپه در آذربایجان - تمدن تپه سیلک (در کاشان) - تپه‌حصار در
- تمدن تپه سیلک (در کاشان) - تپه‌حصار در دامغان - تپه گیان نهاوند، گودین، کنگاور - شاه‌تپه و تورنگ تپه گرگان - تپه قبرستان بویین زهرای قزوین - شوش، خوزستان - تمدن جیرفت، تپه یحیی و شهداد، کرمان - ملیان، فارس - شهر سوخته در زابل. پایان عصر مفرغ و کشف آهن (شروع دوره آهن) مقارن است با رویدادهای مهم تاریخی و فرهنگی که در هزاره دوم پ.م. زمینه‌ساز تشکیل سلسله‌ها و ظهور نخستین حکومتهای مستقل در هزاره‌های دوم و اول پ.م. همچون: ماننا، اورارتو و پادشاهی ماد و سرانجام شاهنشاهی وسیع هخامنشی شدند عبارتند از مهاجرت
شاهنشاهی وسیع هخامنشی شدند عبارتند از مهاجرت آریایی‌ها به فلات ایران، روی کار آمدن دولتهای مستقل به جای دولت شهرهای پیشین، و تجمع اقوام و قبایل مختلف (مقیم و مهاجر) خصوصاً در مناطق غربی و شمال غربی ایران هستیم که هر کدام قلمرو خاص خود را داشتند. این اقوام در شمال غربی ایران با اورارتو و امپراتوری آشور همسایه شدند. تاریخ آسیا و تاریخ آسیای غربی، تاریخ فرهنگهای گوناگون است. در دوران باستان، تمدنهای آسیایی، به‌طور کلی، نمایانگر تضاد میان شیوه زندگانی در فرهنگهای یکجانشین (چین، هند، ایران و میانرودان) و اقوام
یکجانشین (چین، هند، ایران و میانرودان) و اقوام کوچنده ترکستان، فرارود و عربستان بوده است.
شهر قصه نمایشنامه‌ای پرآوازه کار بیژن مفید و مشهورترین نمایشنامه تئاتر مدرن ایران است. اجرا. رادیو تهران. اولین بار شهر قصه در سال ۱۳۴۵ با نقش آفرینی بیژن مفید، هومن مفید، بهمن مفید، مریم مدنی و جمیله ندایی به صورت یک نسخه ۴ ساعته با گروه نمایش برنامه دوم رادیو تهران ضبط و اجرا شد. البته نسخه‌های بعدی اجرای نمایش کوتاه‌تر بودند. خانه پیش‌آهنگی. این نخستین نمایش ایرانی بود که از پخش صدای ضبط شده (Playback) برای اجرای تئاتر استفاده می‌شد. این نمایش با همان صداهای رادیویی، یک سال در خانه پیش‌آهنگی اجرا شد. اما
رادیویی، یک سال در خانه پیش‌آهنگی اجرا شد. اما پس از یک سال به پیشنهاد خود بازیگران، هر یک از آن‌ها به جای کارکتر خود حرف زدند. با جا افتادن کار در خانه پیش‌آهنگی ناحیه پنج تهران، خیابان شهباز که آتلیه تئاتر نامیده شده بود، حدود یک سال هر هفته با تماشاچیان دعوتی اجرا می‌شد. جشن هنر شیراز. شهر قصه در سال ۱۳۴۷ در نخستین جشن هنر شیراز اجرایی بسیار موفق داشت. گروه بازیگری این نمایش محمود استادمحمد، عباس جاویدان، جمیله ندایی، حسین والامنش، اردوان مفید، هومن مفید، فرخ صوفی، تهمینه مدنی، سهیل سوزنی، فرهاد صوفی،
فرخ صوفی، تهمینه مدنی، سهیل سوزنی، فرهاد صوفی، رشید کنعانی بودند. این نمایش به همراه نمایشنامه «پژوهشی ژرف و سترگ و نوین در سنگواره‌های دوره بیست و پنجم زمین‌شناسی…» نوشته عباس نعلبندیان مقام نخست نمایشنامه‌نویسی این جشنواره را از آن خود کرد. اجرا در تهران. پس از جشن هنر شیراز مسئولان وقت تصمیم به قرار دادن کارگاه نمایش تهران در اختیار گروه بیژن مفید گرفتند. با اینکه تالار رودکی (تالار وحدت) برای اجرای عمومی این نمایش در نظر گرفته شده بود اما خود مفید تماشاخانه سنگلج را برای اجرای نمایش انتخاب کرد. زیرا
سنگلج را برای اجرای نمایش انتخاب کرد. زیرا ورود زنان با چادر و ورود آقایان بدون کراوات به تالار رودکی ممنوع بود. از سوی دیگر بیننده، تماشاگر معماری تالار و نورپردازی آن شده و خود تئاتر برای او معنا پیدا نمی‌کرد. این نمایش سه ماه در تماشاخانه سنگلج اجرا شد. نمایش شهر قصه پس از آن به مدت نه ماه نیز در سالن انجمن دوشیزگان و بانوان اجرا شد. این نمایش در ۱۳۴۶ در استودیو یازده توسط منوچهر انور ضبط تلویزیونی شد. اجرا در دیگر شهرها. اردیبهشت ۱۳۴۷ فرخ غفاری، خجسته کیا و رضا قطبی "شهر قصه" را به جشن هنر دوم دعوت
کیا و رضا قطبی "شهر قصه" را به جشن هنر دوم دعوت کردند. "شهر قصه" چهار شب در جشن هنر شیراز، «دانشگاه پهلوی» (دانشگاه شیراز)، شش ماه در انجمن اطلاعات بانوان و چند شب در شهرهای جنوب ایران (آبادان، مسجدسلیمان، آغاجاری) اجرا شد. نگاه نویسنده. بیژن مفید در کالانمای شهر قصه نوشته‌است: «شهر قصه حکایت انسان‌های ساخته ذهن یک قصه‌گوست؛ انسان‌هایی که ماسک حیوانات را به چهره دارند و به دنیای پر از ریا و دروغ کوچکشان خو گرفته‌اند. یک روز یک انسان جدید به شهر وارد می‌شود و به رنگ آنها درمی‌آید و هویت خود را از دست
و به رنگ آنها درمی‌آید و هویت خود را از دست می‌دهد.» بیژن مفید در مورد "شهر قصه" در مصاحبه‌ای با بصیر نصیبی در مجله "نگین"، شماره ۴۳، آذرماه ۱۳۴۷ در جواب سؤالی می‌گوید: سؤال: «پرسوناژهای شما در طول نمایش به بهره‌کشی و سودجویی از هم می‌پردازند. چه نیرویی این روابط را برپا نگه داشته‌است؟» جواب: «بحث تلخی‌ست. در حقیقت، "شهر قصه"، قصه گرگ‌هاست. روایت است در شب‌های سرد زمستان، دو گرگ گرسنه به هم می‌رسند. از ترس روبروی هم می‌نشینند و مواظب یکدیگرند که یکی آن دیگری را از شدت گرسنگی پاره نکند. کم‌کم گرگان دیگر
را از شدت گرسنگی پاره نکند. کم‌کم گرگان دیگر می‌رسند و همه دور هم می‌نشینند و مواظب یکدیگر پلک نمی‌زنند. هر بار یکی خسته می‌شود و پلک می‌زند، بقیه بر سرش می‌ریزند و پاره‌پاره‌اش می‌کنند و متوجه نیستند که زمان پاییدن یکدیگر، شاید شکارهایی رد شده‌اند و آنها ندیده‌اند. "شهر قصه"، حکایت حلقه گرگ‌هاست و تراژدی نکبت‌بار آدمیزاد. شاید اگر هرکدام از آنها حرکتی می‌کردند، وضعشان این‌همه دردناک نبود.» و چند خط بعد می‌گوید: «نکته اینکه این کار کمک زیادی به پُر شدن فاصله فکری بین روشن‌فکر و مردم عادی می‌کند. این دو
فکری بین روشن‌فکر و مردم عادی می‌کند. این دو دسته در عصر ما روزبه‌روز از هم فاصله می‌گیرند. این فاصله باید روزی از بین برود. کار من کوششی است برای پُر کردن این خندق ذهنی بین روشن‌فکر و مردم.» صدا پیشگان نمایش. قصه‌گو: جمیله ندایی روباه - ملا - معلم: بیژن مفید خرس - رمال - کارمند ثبت احوال: بهمن مفید خر - خراط - کارگر: محمود استادمحمد میمون - مطرب - روشن‌فکر: آرش استادمحمد فیل - غریبه: حسین والامنش سگ - عطار: فرهاد صوفی بز - بزاز: بیژن مفید موش - جوان عاشق: هومن مفید خاله سوسکه - دختر جوان: تهمینه مدنی شتر
هومن مفید خاله سوسکه - دختر جوان: تهمینه مدنی شتر - نقال - نمد مال: بیژن مفید اسب: سهیل سوزنی طوطی - شاعر: سهیل سوزنی قاطر - نعلبند: بهمن مفید بازیگران تئاتر و تلویزیون. قصه گو: جمیله ندایی خرس: فرخ صوفی سگ: فرهاد صوفی روباه: عباس جاویدان خر، :محمود استادمحمد میمون: آرش استادمحمد فیل: حسین والامنش بز: رشید کنعانی قاطر: مهدی ایل‌بیگی شتر: اردوان مفید. بهزاد ندایی اسب: سهیل سوزنی موش و طوطی: هومن مفید خاله سوسکه: تهمینه مدنی فیلم. با وجود تلاش بسیار بیژن مفید برای ساخت فیلم "شهر قصه" به کارگردانی منوچهر انور
برای ساخت فیلم "شهر قصه" به کارگردانی منوچهر انور این فیلم با شکست تجاری روبرو شد. شهر قصه در اوین. در زمستان ۱۳۹۱ نمایش «شهر قصه در اوین» را یاشار دارالشفاء با همراهی جمعی از زندانیان در بند ۳۵۰ زندان اوین اجرا کرد. دارالشفاء بعدها با انتشار متنی توضیحی، حکایت و ماجرای اجرای نمایش را از ایدهٔ اولیه‌اش تا اجرای نهایی شرح داد. باز اجرا. این نمایشنامه بارها در سراسر کشور به گونه‌های مختلف به نمایش درآمده‌است. آخرین اجرای این نمایشنامه سال ۱۳۹۴ در شهرستان خرم‌بید به کارگردانی آرش حسنلی انجام شد. بازیگران این
به کارگردانی آرش حسنلی انجام شد. بازیگران این کار: احمدرضا کنعانی، مهرداد بهرامی، محسن حمیدی، حسین زارع، علی رنجبر، محمدحسن زارع، فاطمه اکبری، زهرا رنجبر، زینب نظری و فاطمه طاهری بوده‌اند. پویانمایی. تلویزیون من‌وتو برای نخستین بار، اقدام به پخش پویا نمایی "شهر قصه" کرد که در نوروز سال ۱۳۹۱ از این شبکه پخش شد.
بیژن مفید (۲۲ خرداد ۱۳۱۴ در تهران – ۲۱ آبان ۱۳۶۳ در لس‌آنجلس) نمایش‌نامه‌نویس ایرانی بود. از او نُه نمایش‌نامه انتشار یافته و بعضی از نوشته‌هایش به روی صحنه آمده و بیش از ۱۵۰ نمایش‌نامه رادیویی و تلویزیونی را ترجمه و کارگردانی کرده است. "شهر قصه" پرآوازه‌ترین اثر بیژن مفید است. خانواده. بیژن مفید ۲۲ خرداد ۱۳۱۴ با تباری گرکانی در تهران متولد شد. او فرزند غلامحسین مفید و قدسیه فریور و برادر بهمن مفید، اردوان مفید، هومن مفید و هنگامه مفید است. غلامحسین مفید در هزاره فردوسی ۱۳۱۳ خورشیدی روبروی عبدالحسین نوشین
هزاره فردوسی ۱۳۱۳ خورشیدی روبروی عبدالحسین نوشین که نقش رستم را داشت، نقش بیژن را بازی می‌کرد. به همین دلیل، به شگونِ آن نمایش، نام نخستین فرزندش را بیژن گذاشتند. پدر او، غلامحسین مفید، نویسنده، کارگردان و بازیگر نقش‌های شاهنامه‌ای و موسیقی‌دان بود؛ بنابراین بیژن از همان کودکی با شعر، دستگاه‌های موسیقی و نمایش‌های سنتی ایرانی آشنا شد. او در کودکی، نواختن ویولن را نزد استاد ظهیرالدینی فرا گرفت. تحصیل. مدرسه. او هم‌زمان با تحصیل، شب‌ها برای آموختن بازیگری به هنرستان هنرپیشگی (با مدیریت دکتر مهدی نامدار) نزد
هنرستان هنرپیشگی (با مدیریت دکتر مهدی نامدار) نزد استادانی چون عطاءالله زاهد و علی‌اصغر گرمسیری به یادگیری تئاتر می‌پرداخت. فهیمه راستکار، هوشنگ لطیف‌پور، علی نصیریان، جعفر والی، پرویز بهرام، رضا بدیعی و جمشید لایق از هم دوره‌های بیژن مفید بودند. در سال ۱۳۳۲ در هنرستان در مسابقه نمایش‌نامه‌نویسی با نمایش‌نامه «عروسک‌ها» شرکت کرد اما برنده نشد. دانشگاه. بعد از پایان دبیرستان در دانشکده حقوق و سپس در دانشکده ادبیات دانشگاه تهران با ریاست علی‌اکبر سیاسی به تحصیل ادبیات انگلیسی پرداخت. همین سال‌ها با عباس