payamvha/North_RAG huggingface dataset:
۱۹۵۶، سودان به‌عنوان یک کشور مستقل اعلام شد. پس از استقلال سودان، رژیم جعفر نمیری حکومت اسلام‌گرایانه را آغاز کرد. این امر شکاف میان شمال اسلامی، مرکز حکومت، و انیمیست‌ها و مسیحیان جنوب را تشدید کرد. تفاوت‌های زبانی، مذهبی و قدرت سیاسی به جنگ داخلی میان نیروهای دولتی، تحت تأثیر اخوان‌المسلمین سودان، و شورشیان جنوبی، که بانفوذترین جناح آن‌ها ارتش آزادی‌بخش خلق سودان بود، انجامید که سرانجام به استقلال سودان جنوبی در ۲۰۱۱ منجر شد. بین سال‌های ۱۹۸۹ تا ۲۰۱۹، دیکتاتوری نظامی به رهبری عمر البشیر به‌مدت ۳۰ سال بر
نظامی به رهبری عمر البشیر به‌مدت ۳۰ سال بر سودان حکومت کرد و مرتکب نقض حقوق بشر گسترده، از جمله شکنجه، آزار اقلیت‌ها، اتهام حمایت از تروریسم جهانی و نسل‌کشی دارفور از ۲۰۰۳ تا ۲۰۲۰ شد. در مجموع، این رژیم حدود ۳۰۰٬۰۰۰ تا ۴۰۰٬۰۰۰ نفر را کشت. اعتراضات در ۲۰۱۸ خواستار کناره‌گیری بشیر شد که به کودتایی در ۱۱ آوریل ۲۰۱۹ و زندانی‌شدن او انجامید. سودان هم‌اکنون درگیر جنگ داخلی سودان (۲۰۲۳–اکنون) میان دو جناح رقیب، نیروهای مسلح سودان (SAF) و نیروهای واکنش سریع (RSF) است. اسلام دین رسمی سودان بود و قوانین اسلامی از
است. اسلام دین رسمی سودان بود و قوانین اسلامی از ۱۹۸۳ تا ۲۰۲۰ که کشور به یک دولت سکولار تبدیل شد، اجرا می‌شد. سودان یک کشور کمتر توسعه‌یافته و از فقیرترین کشورهای جهان است، که در سال ۲۰۲۴ در رتبهٔ ۱۷۰ شاخص توسعهٔ انسانی و رتبهٔ ۱۸۵ فهرست کشورها بر پایهٔ سرانهٔ تولید ناخالص داخلی (اسمی) قرار داشت. اقتصاد سودان عمدتاً به کشاورزی متکی است که به‌دلیل تحریم‌های بین‌المللی و انزوا، و همچنین تاریخچهٔ بی‌ثباتی داخلی و خشونت‌های جناحی محدود شده‌است. بخش عمدهٔ سودان خشک است و بیش از ۶۰٪ جمعیت آن در فقر زندگی
سودان خشک است و بیش از ۶۰٪ جمعیت آن در فقر زندگی می‌کنند. سودان عضو سازمان ملل متحد، اتحادیهٔ عرب، اتحادیهٔ آفریقا، بازار مشترک برای شرق و جنوب آفریقا، جنبش عدم تعهد و سازمان همکاری اسلامی است. ریشه‌شناسی. نام کشور «سودان» به‌طور تاریخی به منطقهٔ وسیع ساحل صحرا در غرب آفریقا، در غرب سودان امروزی، اطلاق می‌شده است. در گذشته، سودان هم به منطقهٔ جغرافیایی‌ای که از سنگال در ساحل اقیانوس اطلس تا شمال‌شرقی آفریقا کشیده می‌شد و هم به سودان امروزی اشاره داشت. این نام از عبارت عربی "" به‌معنای «سرزمین سیاهان» گرفته
از عبارت عربی "" به‌معنای «سرزمین سیاهان» گرفته شده است. این نام یکی از چندین جای‌نام‌شناسی با ریشه‌های مشابه است که به رنگ بسیار تیرهٔ پوست مردم بومی اشاره دارد. پیش از این، سودان را «نوبیا» و «تا نحسی» یا «تا ستی» می‌نامیدند که مصر باستانیان بر اساس نام کمانداران یا تیراندازان نوبی و مدجای به‌کار می‌بردند. از سال ۲۰۱۱، گاهی به سودان با عنوان «سودان شمالی» نیز اشاره می‌شود تا آن را از سودان جنوبی متمایز کنند. تاریخ. سودان پیشاتاریخ (پیش از حدود ۸۰۰۰ پیش از میلاد). افاد ۲۳ یک محوطهٔ باستانی در منطقهٔ اَفاد
میلاد). افاد ۲۳ یک محوطهٔ باستانی در منطقهٔ اَفاد در جنوب ناحیهٔ دونگولا در شمال سودان است، که «بقایای به‌خوبی حفظ‌شدهٔ اردوگاه‌های پیشاتاریخ (بازماندهٔ قدیمی‌ترین کلبهٔ روباز جهان) و مکان‌های گوناگون شکار و گردآوری به قدمت حدود ۵۰٬۰۰۰ سال» را در خود جای داده است. تا هزارهٔ هشتم پیش از میلاد، مردم یک فرهنگ دوران نوسنگی در روستاهای مستحکم خشت خام به زندگی یکجانشینی روی آوردند، و در کنار شکار و ماهی‌گیری در نیل، به گردآوری غلات و دامداری نیز می‌پرداختند. مردمان نوسنگی گورستان‌هایی همچون آر۱۲ را ایجاد کردند.
نوسنگی گورستان‌هایی همچون آر۱۲ را ایجاد کردند. در هزارهٔ پنجم پیش از میلاد، مهاجرت‌هایی از صحرای رو به خشکی، مردم نوسنگی را به همراه کشاورزی به درهٔ نیل آورد. جمعیتی که از این آمیزش فرهنگی و ژنتیکی پدید آمد، طی سده‌های بعد یک سلسله‌مراتب اجتماعی ایجاد کرد که در حدود ۲۵۰۰ پیش از میلاد به فرهنگ کرمه تبدیل شد. پژوهش‌های انسان‌شناسی و باستان‌شناسی نشان می‌دهد که در دورهٔ پیشاسلسله‌ای، نوبیا و مصر علیای نگادایی از نظر قومی و فرهنگی تقریباً یکسان بودند و بنابراین، هم‌زمان نظام‌های پادشاهی فرعونی را تا ۳۳۰۰ پیش
هم‌زمان نظام‌های پادشاهی فرعونی را تا ۳۳۰۰ پیش از میلاد توسعه دادند. فرهنگ کرمه (۲۵۰۰–۱۵۰۰ پیش از میلاد). فرهنگ کرمه یک تمدن اولیه بود که در کرمه متمرکز بود. این فرهنگ از حدود ۲۵۰۰ پ. م تا ۱۵۰۰ پ. م در نوبهٔ باستان شکوفا بود. فرهنگ کرمه در بخش جنوبی نوبه یا «نوبهٔ علیا» (در بخش‌هایی از سودان شمالی و مرکزی امروزی) قرار داشت و بعدها دامنهٔ خود را به سوی شمال، به نوبهٔ سفلی و مرز مصر گسترش داد. به‌نظر می‌رسد این حکومت یکی از چندین دولت نیل در دوران پادشاهی میانهٔ مصر بوده است. در واپسین دورهٔ پادشاهی کرمه، که
مصر بوده است. در واپسین دورهٔ پادشاهی کرمه، که از حدود ۱۷۰۰ تا ۱۵۰۰ پ. م ادامه داشت، این پادشاهی، قلمرو سودانی صای را در خود ادغام کرد و به یک امپراتوری بزرگ و پرجمعیت تبدیل شد که با مصر برابری می‌کرد. نوبیای مصر (۱۵۰۴–۱۰۷۰ پیش از میلاد). منتوحتپ دوم، بنیان‌گذار پادشاهی میانهٔ مصر در سدهٔ بیست‌ویکم پ. م، بنا بر گزارش‌ها در سال‌های بیست‌ونهم و سی‌ویکم سلطنتش، لشکرکشی‌هایی علیه کوش انجام داد. این قدیمی‌ترین اشارهٔ مصری به «کوش» است؛ منطقهٔ نوبه در دوران پادشاهی کهن با نام‌های دیگری شناخته می‌شد. در زمان
کهن با نام‌های دیگری شناخته می‌شد. در زمان تحوتموس یکم، مصر چندین لشکرکشی به جنوب انجام داد. مصریان حکومت کوش را در پادشاهی نو از زمانی آغاز کردند که پادشاه مصری، تحوتموس یکم، کوش را اشغال و پایتخت آن، کرمه، را ویران کرد. این امر در نهایت به الحاق نوبه در حدود انجامید. حدود ۱۵۰۰ پ. م، نوبه در پادشاهی نوین مصر ادغام شد، اما شورش‌ها برای سده‌ها ادامه یافت. پس از فتح، فرهنگ کرمه بیش‌ازپیش مصری شد، با این حال شورش‌ها تا به مدت ۲۲۰ سال ادامه داشت. با این وجود، نوبه به استانی کلیدی از پادشاهی نو تبدیل شد؛ از نظر
به استانی کلیدی از پادشاهی نو تبدیل شد؛ از نظر اقتصادی، سیاسی و معنوی. در واقع، آیین‌های بزرگ فرعونی در جبل برکل نزدیک ناپاتا برگزار می‌شد. به‌عنوان یک مستعمرهٔ مصری از سدهٔ شانزدهم پ. م، نوبه («کوش») توسط یک نایب‌السلطنهٔ مصری کوش اداره می‌شد. مقاومت کوشِ همسایه در برابر حکومت دودمان هجدهم اولیهٔ مصر، در نوشته‌های اَحمُس پسر اِبانا، جنگجوی مصری که تحت فرمان نِب‌پِحتی‌را اَحمُس (۱۵۳۹–۱۵۱۴ پ. م)، جِزِرکارا آمنهوتپ یکم (۱۵۱۴–۱۴۹۳ پ. م)، و آخه‌پرکارا تحوتموس یکم (۱۴۹۳–۱۴۸۱ پ. م) خدمت می‌کرد، گواهی شده است. در
(۱۴۹۳–۱۴۸۱ پ. م) خدمت می‌کرد، گواهی شده است. در پایان دورهٔ دوم میانی مصر (میانهٔ سدهٔ شانزدهم پ. م)، مصر با دو تهدید وجودی روبه‌رو بود — هیکسوس در شمال و کوشیان در جنوب. بر پایهٔ کتیبه‌های زندگینامه‌ای بر دیوارهای آرامگاه‌ـنیایشگاهش، مصریان لشکرکشی‌هایی برای شکست کوش و فتح نوبه تحت فرمان آمنحتپ یکم (۱۵۱۴–۱۴۹۳ پ. م) انجام دادند. در نوشته‌های اَحمُس، کوشیان به‌عنوان کمانداران توصیف شده‌اند: «اکنون پس از آنکه اعلی‌حضرت بَدَویان آسیا را کشت، به سوی نوبهٔ علیا حرکت کرد تا کمانداران نوبی را نابود کند».
علیا حرکت کرد تا کمانداران نوبی را نابود کند». نوشته‌های آرامگاه دو اشارهٔ دیگر به کمانداران نوبی کوش دارد. تا سال ۱۲۰۰ پ. م، حضور مصر در ناحیهٔ دونگولا به‌کلی از میان رفته بود. اعتبار بین‌المللی مصر تا پایان دورهٔ سوم میانی مصر به‌طور قابل‌توجهی کاهش یافته بود. متحدان تاریخی آن، ساکنان کنعان، به دست امپراتوری آشور میانه (۱۳۶۵–۱۰۲۰ پ. م) و سپس امپراتوری آشوری نو (۹۳۵–۶۰۵ پ. م) سقوط کرده بودند. آشوری‌ها، از سدهٔ دهم پ. م به بعد، بار دیگر از شمال بین‌النهرین گسترش یافتند و امپراتوری پهناوری را فتح کردند که
گسترش یافتند و امپراتوری پهناوری را فتح کردند که سراسر خاور نزدیک، بخش بزرگی از آناتولی، شرق دریای مدیترانه، قفقاز و ایران عصر آهن آغازین را دربرمی‌گرفت. بر پایهٔ گفتهٔ یوسف فلاوی، موسای کتاب مقدس ارتش مصر را در محاصرهٔ شهر کوشی مِروه فرماندهی کرد. برای پایان دادن به محاصره، شاهزاده خانم ثاربیس به‌عنوان همسر به موسی داده شد و در نتیجه ارتش مصر به کشور بازگشت. پادشاهی کوش (حدود ۱۰۷۰ پ. م – ۳۵۰ م). پادشاهی کوش یک دولت باستانی نوبی بود که در محل تلاقی نیل آبی و نیل سفید، و رود عطبره و نیل قرار داشت. این
آبی و نیل سفید، و رود عطبره و نیل قرار داشت. این پادشاهی پس از فروپاشی عصر برنز و انحلال پادشاهی نوین مصر شکل گرفت؛ و در مرحلهٔ نخست در ناپاتا متمرکز بود. پس از آنکه کاشتای در سدهٔ هشتم پ. م به مصر حمله کرد، شاهان کوش به‌مدت نزدیک به یک سده به‌عنوان فرعون‌های دودمان بیست و پنجم مصر فرمان راندند، تا آنکه به دست امپراتوری آشور شکست خورده و بیرون رانده شدند. در اوج شکوه خود، کوشیان امپراتوری‌ای را فتح کردند که از منطقهٔ امروزی کردفان جنوبی تا سینا گسترده بود. فرعون پیعنخی کوشید امپراتوری را به خاور نزدیک
فرعون پیعنخی کوشید امپراتوری را به خاور نزدیک گسترش دهد اما با مقاومت پادشاه آشوری سارگون دوم ناکام ماند. میان ۸۰۰ پ. م تا ۱۰۰ م، اهرام نوبه ساخته شدند که از میان آن‌ها می‌توان به ال کورو، کاشتا، پیعنخی، تانتامانی، شَبَکَ، اهرام جبل برکل، اهرام مرواه (بگراویه)، اهرام سِدِینگه، و اهرام نوری اشاره کرد. در کتاب مقدس از پادشاهی کوش به‌عنوان نجات‌دهندهٔ بنی‌اسرائیل از خشم آشوریان یاد شده است، هرچند بیماری در میان محاصره‌کنندگان شاید یکی از دلایل ناکامی در تصرف شهر بوده باشد. جنگی که میان فرعون تهارقا و پادشاه
شهر بوده باشد. جنگی که میان فرعون تهارقا و پادشاه آشوری سناخریب روی داد، رویدادی سرنوشت‌ساز در تاریخ جهان غرب بود که در آن نوبیان در تلاش برای تثبیت جای پایی در خاور نزدیک به دست آشور شکست خوردند. جانشین سناخریب، اسرحدون، پا را فراتر گذاشت و خود مصر را برای تضمین کنترلش بر شام فتح کرد. این موفقیت‌آمیز بود، زیرا او توانست تهارقا را از مصر سفلی بیرون براند. تهارقا به مصر علیا و نوبه گریخت و دو سال بعد درگذشت. مصر سفلی زیر تابعیت آشور درآمد اما سرکش بود و بی‌نتیجه علیه آشوریان شورش کرد. سپس، پادشاه تانتامانی،
علیه آشوریان شورش کرد. سپس، پادشاه تانتامانی، جانشین تهارقا، آخرین تلاش جدی را برای بازپس‌گیری مصر سفلی از نخو یکم، دست‌نشاندهٔ تازه منصوب آشوریان، انجام داد. او توانست ممفیس را بازپس گیرد و نخو را بکشد و شهرهایی در دلتا را محاصره کند. آشوربانی‌پال، جانشین اسرحدون، سپاه بزرگی به مصر فرستاد تا کنترل را دوباره به‌دست گیرد. او تانتامانی را در نزدیکی ممفیس شکست داد و با تعقیب او، تِب را غارت کرد. هرچند آشوریان بلافاصله پس از این رویدادها مصر علیا را ترک کردند، تِب که تضعیف شده بود، کمتر از یک دهه بعد، به‌طور
تِب که تضعیف شده بود، کمتر از یک دهه بعد، به‌طور مسالمت‌آمیز به پسامتیک یکم، پسر نخو، تسلیم شد. این امر همهٔ امیدها برای احیای امپراتوری نوبی را پایان داد و این حکومت در قالب پادشاهی کوچک‌تری به مرکزیت نپته ادامه یافت. این شهر در حدود ۵۹۰ پ. م به دست مصریان غارت شد و مدتی پس از آن تا اواخر سدهٔ سوم پ. م، کوشیان در مرواه ساکن شدند. پادشاهی‌های مسیحی نوبی در قرون وسطی (حدود ۳۵۰–۱۵۰۰ م). در آغاز سدهٔ پنجم، بلمی‌ها دولتی کوتاه‌عمر در مصر علیا و نوبهٔ سفلی بنیان نهادند که احتمالاً پیرامون تالمیس (کلابشه جدید)
نهادند که احتمالاً پیرامون تالمیس (کلابشه جدید) متمرکز بود، اما پیش از ۴۵۰ میلادی به دست نوباتی‌ها از درهٔ نیل رانده شدند. نوباتی‌ها سرانجام پادشاهی خود، نوباتیا، را بنیان گذاشتند. تا سدهٔ ششم، سه پادشاهی نوبی وجود داشت: نوباتیا در شمال، با پایتختی در پاخوراس؛ پادشاهی میانی، پادشاهی مقره، متمرکز در تونگول (دنقله کهن)، حدود جنوب دنقلای امروزی؛ و پادشاهی علوه، در قلب سرزمین کهن کوشی، با پایتختی در سوبا (اکنون حومه‌ای از خارطوم امروزی). همین سدهٔ ششم بود که آنان به مسیحیت گرویدند. در سدهٔ هفتم، احتمالاً میان
به مسیحیت گرویدند. در سدهٔ هفتم، احتمالاً میان سال‌های ۶۲۸ تا ۶۴۲، نوباتیا در مقره ادغام شد. میان سال‌های ۶۳۹ و ۶۴۱، اعراب مسلمان خلافت راشدین مصر بیزانسی را فتح کردند. در ۶۴۱ یا ۶۴۲ و بار دیگر در ۶۵۲ به نوبه یورش بردند اما شکست خوردند و نوبیان به یکی از معدود مردمانی بدل شدند که در جریان گسترش اسلام اعراب را شکست دادند. پس از آن، پادشاه مقره و اعراب به یک پیمان عدم تعرض ویژه که شامل تبادل سالانهٔ هدایایی نیز می‌شد دست یافتند که استقلال مقره را به رسمیت می‌شناخت. هرچند اعراب نتوانستند نوبه را فتح کنند، اما
هرچند اعراب نتوانستند نوبه را فتح کنند، اما در شرق نیل ساکن شدند و در آنجا چندین شهر بندری بنیان گذاشتند و با بجه‌های محلی وصلت کردند. از میانهٔ سدهٔ هشتم تا میانهٔ سدهٔ یازدهم، قدرت سیاسی و شکوفایی فرهنگی نوبهٔ مسیحی به اوج خود رسید. در سال ۷۴۷، مقره به مصر - که آن زمان در دست امویان رو به زوال بود - یورش برد، و بار دیگر در اوایل دههٔ ۹۶۰ تا اخمیم در شمال پیشروی کرد. مقره روابط خویشاوندی نزدیکی با علوه داشت که شاید به اتحاد موقت دو پادشاهی انجامید. فرهنگ نوبیان قرون وسطایی «آفرو-بیزانسی» توصیف شده است،
نوبیان قرون وسطایی «آفرو-بیزانسی» توصیف شده است، اما به‌طور فزاینده‌ای از فرهنگ عربی نیز تأثیر می‌پذیرفت. سازمان حکومتی بسیار متمرکز بود، و بر پایهٔ دیوان‌سالاری بیزانسی سده‌های ششم و هفتم عمل می‌کرد. هنر در قالب نقاشی‌های سفالی و به‌ویژه نقاشی‌های دیواری شکوفا شد. نوبیان الفبایی برای زبان خود، نوبی کهن، بر پایهٔ الفبای قبطی پدیدآوردند و در کنار آن از یونانی، قبطی و زبان عربی نیز استفاده می‌کردند. زنان از جایگاه اجتماعی بالایی برخوردار بودند: به آموزش دسترسی داشتند، می‌توانستند زمین مالک شوند، بخرند و
داشتند، می‌توانستند زمین مالک شوند، بخرند و بفروشند و اغلب ثروت خود را برای وقف کلیساها و نقاشی‌های آن‌ها به‌کار می‌بردند. حتی جانشینی سلطنت مادرتباری بود، و پسر خواهر پادشاه، وارث قانونی محسوب می‌شد. از اواخر سدهٔ ۱۱ و ۱۲، پایتخت مقره، دنقله، رو به افول گذاشت و پایتخت علوه نیز در سدهٔ ۱۲ دچار افول شد. در سده‌های ۱۴ و ۱۵، قبایل بادیه‌نشین بخش عمده‌ای از سودان را درنوردیدند، و به بوتانا، جزیره، کردفان و دارفور مهاجرت کردند. در ۱۳۶۵، جنگ داخلی دربار مقره را واداشت تا به جبل ادّه در نوبه سفلی بگریزد، و دنقله
تا به جبل ادّه در نوبه سفلی بگریزد، و دنقله ویران شد و به اعراب واگذار گشت. پس از آن، مقره تنها به‌عنوان پادشاهی خرد به حیات خود ادامه داد. پس از دوران پررونق پادشاه جُوئل ( ۱۴۶۳–۱۴۸۴) مقره فروپاشید. مناطق ساحلی از جنوب سودان تا بندر سواکن در سدهٔ پانزدهم به سلطنت عدل رسید. در جنوب، پادشاهی علوه به دست اعراب به فرماندهی رهبر قبیله‌ای عبدالله جماع یا پادشاهی فنج، مردمی آفریقایی با خاستگاه جنوبی، سقوط کرد. تاریخ‌های این رویداد میان قرن نهم هجری ( ۱۳۹۶–۱۴۹۴)، اواخر سدهٔ پانزدهم، سال ۱۵۰۴ تا ۱۵۰۹ ذکر شده است.
اواخر سدهٔ پانزدهم، سال ۱۵۰۴ تا ۱۵۰۹ ذکر شده است. ممکن است بقایای پادشاهی علوه در قالب پادشاهی فازوغلی تا سال ۱۶۸۵ ادامه یافته باشد. پادشاهی‌های اسلامی سنار و دارفور (حدود ۱۵۰۰–۱۸۲۱ م). در سال ۱۵۰۴، ثبت شده که فنج‌ها پادشاهی فنج را بنیان نهادند که قلمرو عبدالله جمعه در آن ادغام شد. تا سال ۱۵۲۳، زمانی که جهانگرد یهودی داوید روبِنی به سودان سفر کرد، قلمرو فنج‌ها تا شمال، تا دنقله، گسترش یافته بود. در همین حال، اسلام توسط مشایخ تصوف که در سده‌های پانزدهم و شانزدهم در کنار نیل ساکن شدند، تبلیغ شد و تا زمان
شانزدهم در کنار نیل ساکن شدند، تبلیغ شد و تا زمان دیدار دیوید روبنی، پادشاه اماره دونقاس که پیش‌تر مشرک یا مسیحی اسمی بود، مسلمان شده بود. با این حال، فنج‌ها تا سدهٔ هجدهم، سنت‌های غیر اسلامی همچون پادشاهی الهی یا نوشیدن الکل را حفظ کردند. اسلام عامیانهٔ سودانی بسیاری از آیین‌های برگرفته از سنت‌های مسیحی را تا گذشتهٔ نزدیک حفظ کرده بود. به‌زودی فنج‌ها با امپراتوری عثمانی که در حدود سواکن را اشغال کرده بود وارد درگیری شدند و در نهایت در امتداد نیل به‌سوی جنوب پیشروی کردند و در سال ۱۵۸۳/۱۵۸۴ به منطقهٔ آبشار
پیشروی کردند و در سال ۱۵۸۳/۱۵۸۴ به منطقهٔ آبشار سوم نیل رسیدند. تلاش بعدی عثمانی‌ها برای تصرف دنقله در ۱۵۸۵ به دست فنج‌ها دفع شد. پس از آن، هانیک، در جنوب آبشار سوم، به‌عنوان مرز میان دو دولت تعیین شد. در پی این تهاجم عثمانی، تلاش برای غصب قدرت توسط عجیب، پادشاهی کوچک در نوبهٔ شمالی، آغاز شد. در حالی که فنج‌ها سرانجام او را در ۱۶۱۱/۱۶۱۲ کشتند، جانشینان او، عبدلاب، اختیار ادارهٔ همهٔ سرزمین‌های شمال محل تلاقی نیل آبی و سفید را با خودمختاری قابل‌توجهی به دست آوردند. در سدهٔ هفدهم، قلمرو فنج‌ها به بیشترین
آوردند. در سدهٔ هفدهم، قلمرو فنج‌ها به بیشترین وسعت خود رسید، اما در سدهٔ بعدی رو به افول گذاشت. کودتایی در ۱۷۱۸ تغییر دودمان را در پی داشت، و کودتای دیگری در ۱۷۶۱–۱۷۶۲ به برپایی «نیابت حُماج» انجامید که در آن هَماج‌ها (مردمی از مرزهای اتیوپی) عملاً حکومت می‌کردند و سلاطین فنج تنها آلت دست‌های آنان بودند. اندکی بعد، سلطنت شروع به تجزیه کرد؛ و تا اوایل سدهٔ نوزدهم، قلمرو آن عملاً به منطقهٔ جزیره محدود شد. کودتای ۱۷۱۸ آغازگر سیاستی برای پیروی از اسلام ارتدوکس‌تر بود که به نوبهٔ خود عربی‌سازی حکومت را ترویج
بود که به نوبهٔ خود عربی‌سازی حکومت را ترویج کرد. برای مشروعیت‌بخشی به حکومت خود بر اعراب، فنج‌ها روایت تبار اموی را رواج دادند. در شمال محل تلاقی نیل آبی و سفید، تا پایین‌دست الدبه، نوبیان هویت قبیله‌ای جعلی عرب را پذیرفتند. تا سدهٔ نوزدهم، زبان عربی به زبان غالب سودان مرکزی در امتداد نیل و بیشتر کردفان تبدیل شده بود. در غرب نیل، در دارفور، دوران اسلامی ابتدا شاهد ظهور پادشاهی تنجر بود که در سدهٔ پانزدهم جای پادشاهی داجو را گرفت و تا غرب، به سلطنت ودای گسترش یافت. مردم تنجر احتمالاً بربرهای عربی‌شده و
گسترش یافت. مردم تنجر احتمالاً بربرهای عربی‌شده و دست‌کم طبقهٔ حاکم آن‌ها مسلمان بودند. در سدهٔ هفدهم، تنجرها به دست سلسلهٔ کیرا از قدرت برکنار شدند. دولت کیرا، که از زمان حکومت سلیمان سولونگ (ح. ) رسماً مسلمان بود، در آغاز پادشاهی کوچکی در شمال کوه‌های مره بود، اما در اوایل سدهٔ هجدهم به‌سوی غرب و شمال و سپس در دورهٔ حکومت محمد طیرب (۱۷۵۱–۱۷۸۶) به‌سوی شرق گسترش یافت، و در سال ۱۷۸۵ با فتح کردفان به اوج خود رسید. اوج این امپراتوری، که تقریباً به اندازهٔ نیجریهٔ امروزی بود، تا سال ۱۸۲۱ ادامه داشت. سودان ترکی
امروزی بود، تا سال ۱۸۲۱ ادامه داشت. سودان ترکی و مهدیّه (۱۸۲۱–۱۸۹۹). در سال ۱۸۲۱، فرمانروای عثمانی مصر، محمدعلی پاشا، به سودان شمالی حمله کرد و آن را فتح نمود. محمدعلی، اگرچه از نظر فنی والی مصر تحت امپراتوری عثمانی بود، خود را خدیو مصرِ تقریباً مستقل می‌دانست. او برای افزودن سودان به قلمرو خود، پسر سومش اسماعیل (که نباید با اسماعیل پاشای بعدی اشتباه گرفته شود) را برای فتح کشور فرستاد تا سودان را به مصر ملحق کند. به جز قبایل شایقیه و سلطنت دارفور در کردفان، با مقاومت چندانی روبه‌رو نشد. سیاست مصر در گسترش
با مقاومت چندانی روبه‌رو نشد. سیاست مصر در گسترش فتوحات، توسط ابراهیم پاشا و پسرش اسماعیل ادامه یافت و بیشتر بخش‌های سودان امروزی به تصرف درآمد. مقامات مصری به بهبود زیرساخت‌های سودان (به‌ویژه در شمال) پرداختند، به‌خصوص در زمینهٔ آبیاری و تولید پنبه. در سال ۱۸۷۹، قدرت‌های بزرگ اسماعیل را برکنار کردند و پسرش توفیق پاشا را جایگزین او نمودند. فساد و سوءمدیریت توفیق باعث شورش عرابی شد که بقای خدیو را تهدید کرد. توفیق از بریتانیا کمک خواست و نیروهای بریتانیایی در سال ۱۸۸۲ مصر را اشغال کردند. سودان در دست دولت
در سال ۱۸۸۲ مصر را اشغال کردند. سودان در دست دولت خدیو باقی ماند، اما فساد و سوءمدیریت مقامات آن ادامه یافت. در دوران خدیو، نارضایتی به دلیل مالیات‌های سنگین بر بیشتر فعالیت‌ها گسترش یافت. مالیات بر چاه‌های آبیاری و زمین‌های کشاورزی به حدی بود که بیشتر کشاورزان زمین و دام خود را رها کردند. در دههٔ ۱۸۷۰، تلاش‌های اروپاییان برای مقابله با برده‌داری، تأثیر منفی بر اقتصاد سودان شمالی گذاشت و زمینه را برای ظهور نیروهای مهدی فراهم کرد. محمد احمد بن عبدالله، که خود را «مهدی» (رهنمون‌شده) می‌خواند، به «انصار»
خود را «مهدی» (رهنمون‌شده) می‌خواند، به «انصار» (پیروانش) و کسانی که تسلیم او می‌شدند، میان پذیرش اسلام یا کشته‌شدن، حق انتخاب داد. مهدیه (رژیم مهدی) قوانین سنتی شریعت را اجرا کرد. در ۱۲ اوت ۱۸۸۱، حادثه‌ای در جزیرهٔ آبا رخ داد که جرقهٔ آغاز نهضت مهدیه شد. از زمان اعلام مهدیه در ژوئن ۱۸۸۱ تا سقوط خارطوم در ژانویهٔ ۱۸۸۵، محمد احمد رهبری کارزار نظامی موفقی علیه دولت ترکی-مصری سودان، معروف به ترکیه، را بر عهده داشت. محمد احمد در ۲۲ ژوئن ۱۸۸۵، تنها شش ماه پس از فتح خارطوم، درگذشت. پس از کشمکش قدرت میان
پس از فتح خارطوم، درگذشت. پس از کشمکش قدرت میان جانشینانش، عبداللهی بن محمد با کمک عمدتاً بقارههای سودان غربی، مخالفان را کنار زد و رهبر بی‌رقیب مهدیه شد. او پس از تثبیت قدرت، عنوان «خلیفه» (جانشین) مهدی را گرفت، ساختار اداری برقرار کرد و انصار (که معمولاً از بقاره بودند) را به‌عنوان امیر هر استان منصوب نمود. روابط منطقه‌ای در بیشتر دوران مهدیه پرتنش بود، عمدتاً به دلیل روش‌های خشن خلیفه برای گسترش حاکمیت خود. در ۱۸۸۷، ارتش ۶۰هزار نفری انصار به اتیوپی یورش برد و تا قندار پیش رفت. در مارس ۱۸۸۹، یوهانس
یورش برد و تا قندار پیش رفت. در مارس ۱۸۸۹، یوهانس چهارم، پادشاه اتیوپی، به سوی متما لشکر کشید، اما پس از کشته‌شدنش در نبرد، نیروهای اتیوپیایی عقب نشستند. عبدالرحمان النجومی، ژنرال خلیفه، در ۱۸۸۹ کوشید به مصر حمله کند، اما نیروهای مصری تحت فرمان بریتانیا، انصار را در «توشکه» شکست دادند. این شکست، افسانهٔ شکست‌ناپذیری انصار را از میان برد. بلژیکی‌ها مانع تصرف استان اکواتوریا شدند و در ۱۸۹۳، ایتالیایی‌ها حملهٔ انصار به آگوردات (در اریتره) را دفع کرده و آن‌ها را وادار به خروج از اتیوپی کردند. در دههٔ ۱۸۹۰،
را وادار به خروج از اتیوپی کردند. در دههٔ ۱۸۹۰، بریتانیا در پی بازگرداندن کنترل سودان، رسماً به نام خدیو مصر، اما عملاً همچون یک مستعمرهٔ بریتانیا، برآمد. تا اوایل دههٔ ۱۸۹۰، ادعاهای بریتانیا، فرانسه و بلژیک در سرچشمه‌های نیل به هم رسید. بریتانیا بیم داشت که دیگر قدرت‌ها از بی‌ثباتی سودان برای تصرف سرزمین‌های پیش‌تر ضمیمه‌شده به مصر بهره ببرند. افزون بر ملاحظات سیاسی، بریتانیا می‌خواست کنترل نیل را برای حفاظت از سد آبیاری برنامه‌ریزی‌شده در اسوان به دست گیرد. هربرت کیچنر از ۱۸۹۶ تا ۱۸۹۸ کارزارهای نظامی
گیرد. هربرت کیچنر از ۱۸۹۶ تا ۱۸۹۸ کارزارهای نظامی علیه سودان مهدیه را هدایت کرد که در نبرد ام‌درمان در ۲ سپتامبر ۱۸۹۸ به پیروزی قاطع انجامید. یک سال بعد، نبرد ام دیویکرات در ۲۵ نوامبر ۱۸۹۹ با کشته‌شدن عبدالله بن محمد، عملاً به جنگ مهدیه پایان داد. سودان مصر و بریتانیا (۱۸۹۹–۱۹۵۶). در سال ۱۸۹۹، بریتانیا و مصر به توافقی دست یافتند که بر اساس آن سودان توسط یک فرماندارکل که از سوی مصر و با رضایت بریتانیا منصوب می‌شد اداره می‌گردید. در عمل، سودان عملاً مانند یک مستعمرهٔ تاج اداره می‌شد. بریتانیایی‌ها مشتاق
یک مستعمرهٔ تاج اداره می‌شد. بریتانیایی‌ها مشتاق بودند روندی را که از زمان محمدعلی پاشا برای متحد کردن نیل تحت رهبری مصر آغاز شده بود معکوس کنند و می‌خواستند همهٔ تلاش‌ها برای وحدت بیشتر این دو کشور را ناکام بگذارند. طبق تعیین مرز، مرز سودان با حبشه مورد مناقشهٔ قبایل مهاجمی بود که به تجارت برده مشغول بودند و قوانین را نقض می‌کردند. در سال ۱۹۰۵، رئیس محلی سلطان یامبیو که تا پایان سرسختی می‌کرد، با نیروهای بریتانیایی که منطقهٔ کردفان را اشغال کرده بودند کنار آمد و در نهایت به بی‌قانونی پایان داد.
بودند کنار آمد و در نهایت به بی‌قانونی پایان داد. آیین‌نامه‌هایی که توسط بریتانیا منتشر شد، نظامی از مالیات‌بندی را برقرار کرد. این کار بر اساس رویه‌ای که خلیفه وضع کرده بود انجام شد. مالیات‌های اصلی به رسمیت شناخته شده، بر زمین، گله‌ها و نخل‌های خرما بود. ادامهٔ ادارهٔ سودان توسط بریتانیا واکنش ملی‌گرایانهٔ تندی را برانگیخت و رهبران ملی‌گرای مصری مصمم بودند بریتانیا را وادار کنند که به یک اتحادیهٔ مستقل واحد مصر و سودان اذعان کند. با پایان رسمی حکومت عثمانی در ۱۹۱۴، رجینالد وینگیت در دسامبر همان سال
عثمانی در ۱۹۱۴، رجینالد وینگیت در دسامبر همان سال به‌عنوان فرماندار نظامی جدید برای اشغال سودان اعزام شد. حسین کامل به‌عنوان سلطان مصر و پس از او برادر و جانشینش فؤاد یکم اعلام شدند. آنان همچنان بر ایجاد یک دولت واحد مصری–سودانی پافشاری کردند، حتی هنگامی که سلطنت مصر به پادشاهی مصر و سودان تغییر عنوان داد، اما سعد زغلول بود که تا زمان مرگش در ۱۹۲۷ با ناکامی در دستیابی به این هدف روبه‌رو شد. از سال ۱۹۲۴ تا زمان استقلال در ۱۹۵۶، بریتانیا سیاست ادارهٔ سودان به‌عنوان دو قلمرو اساساً جداگانه، شمال و جنوب، را در
دو قلمرو اساساً جداگانه، شمال و جنوب، را در پیش گرفت. ترور فرماندارکل سودان مصر و بریتانیا در قاهره عامل اصلی این سیاست بود؛ این رویداد درخواست‌هایی را از سوی نیروهای استعماری به دولت تازه‌منتخب حزب وفد به همراه داشت. یک استقرار دائمی دو گردانی در خارطوم، که نیروی دفاعی سودان نام گرفت و تحت حکومت عمل می‌کرد و جایگزین پادگان پیشین سربازان ارتش مصر شد، پس از آن در جریان حادثهٔ والوال وارد عمل شد. اکثریت پارلمانی حزب وفد جدید طرح سازش ثروت پاشا با آستن چمبرلین در لندن را رد کردند؛ با این حال، قاهره همچنان به
در لندن را رد کردند؛ با این حال، قاهره همچنان به پول نیاز داشت. درآمد دولت سودان در سال ۱۹۲۸ به اوج ۶٫۶ میلیون پوند رسید، اما پس از آن به‌دلیل آشوب‌های وفدی و یورش‌های مرزی ایتالیایی‌ها از سومالی‌لند و تصمیم لندن برای کاهش هزینه‌ها در دورهٔ رکود بزرگ، کاهش یافت. صادرات پنبه و صمغ در برابر نیاز به واردات تقریباً همه‌چیز از بریتانیا ناچیز بود و این به کسری تراز پرداخت‌ها در خارطوم منجر شد. در ژوئیهٔ ۱۹۳۶، رهبر مشروطه‌خواه لیبرال، محمد محمود، متقاعد شد که هیئت‌های وفدی را به لندن بیاورد تا پیمان انگلیس و مصر
وفدی را به لندن بیاورد تا پیمان انگلیس و مصر را امضا کنند؛ «آغاز مرحله‌ای تازه در روابط انگلیس و مصر» به‌قول آنتونی ایدن. ارتش بریتانیا اجازه یافت به سودان بازگردد تا از منطقهٔ کانال محافظت کند. آنان توانستند امکانات آموزشی به دست آورند و نیروی هوایی سلطنتی اجازه یافت بر فراز خاک مصر پرواز کند. با این حال، مشکل سودان حل نشد: روشنفکران سودانی برای بازگشت به حکومت متروپل تبلیغ و فعالیت سیاسی می‌کردند و با مأموران آلمان همکاری داشتند. رهبر فاشیست ایتالیا بنیتو موسولینی آشکارا بیان کرد که نمی‌تواند بدون تسخیر
موسولینی آشکارا بیان کرد که نمی‌تواند بدون تسخیر مصر و سودان به حبشه حمله کند؛ هدف آن‌ها اتحاد لیبی ایتالیا با آفریقای شرقی ایتالیا بود. ستاد کل امپراتوری بریتانیا برای دفاع نظامی از منطقه، که نیروهای کمی در آن مستقر بودند، آماده شد. سفیر بریتانیا جلوی تلاش‌های ایتالیا برای بستن پیمان عدم تجاوز با مصر–سودان را گرفت. با این حال، محمود از مفتی اعظم بیت‌المقدس حمایت می‌کرد؛ منطقه میان تلاش‌های امپراتوری برای نجات یهودیان و درخواست‌های عرب‌های میانه‌رو برای توقف مهاجرت گرفتار شده بود. دولت سودان به‌طور مستقیم
مهاجرت گرفتار شده بود. دولت سودان به‌طور مستقیم در کارزار شرق آفریقا مشارکت نظامی داشت. نیروی دفاعی سودان که در سال ۱۹۲۵ تشکیل شده بود، نقش فعالی در مقابله با یورش‌ها در اوایل جنگ جهانی دوم ایفا کرد. نیروهای ایتالیایی در سال ۱۹۴۰ کسلا و دیگر مناطق مرزی را از سومالی‌لند ایتالیایی اشغال کردند. در سال ۱۹۴۲، نیروی دفاعی سودان همچنین در یورش نیروهای بریتانیایی و مشترک‌المنافع به این مستعمرهٔ ایتالیا نقش داشت. آخرین استاندار بریتانیایی رابرت جورج هاو بود. انقلاب ۱۹۵۲ مصر سرانجام آغاز حرکت به‌سوی استقلال سودان را
مصر سرانجام آغاز حرکت به‌سوی استقلال سودان را رقم زد. پس از برچیدن سلطنت در ۱۹۵۳، رهبران جدید مصر، محمد نجیب که مادرش سودانی بود و سپس جمال عبدالناصر، بر این باور بودند که تنها راه پایان دادن به سلطهٔ بریتانیا بر سودان این است که مصر رسماً از ادعای حاکمیت خود صرف‌نظر کند. افزون بر این، ناصر می‌دانست که ادارهٔ یک سودان فقیر پس از استقلال برای مصر دشوار خواهد بود. از سوی دیگر، بریتانیایی‌ها همچنان از نظر سیاسی و مالی از جانشین مهدی، عبدالرحمن المهدی، که گمان می‌رفت در برابر فشار مصر برای استقلال سودان مقاومت