payamvha/North_RAG huggingface dataset:
پاره‌چینی یا مُعَرَّق‌کاری یکی از صنایع دستی است که در آن قطعه‌های کوچک کاشی، چوب، فلز و مانند آن‌ها را بر اساس طرح و نقشه‌ی قبلی، در کنار هم روی یک سطح می‌چسبانند.‎ نتیجه معرق‌کاری معمولاً تصویری است که با چیدن منظم و هموار قطعات کوچک سنگ‌های یا چوب‌های رنگی یا سفال در کنار هم ساخته می‌شود. فرهنگستان زبان فارسی برای معرق واژه پاره‌چین و معرق‌کاری، پاره‌چینی، را برگزیده است. در زبان‌های غربی برای این مفهوم کلمه «موزائیک» استفاده می‌شود که معنی روزمره موزائیک در زبان فارسی تفاوت دارد. موزائیک در فارسی به
در زبان فارسی تفاوت دارد. موزائیک در فارسی به معنی کفپوشی است متراکم، در حقیقت یک جور بتن، که تراکم خود را یا از طریق فشار پرسی موزاییک پرسی یا از طریق لرزش موزاییک ویبره‌ای به دست می‌آورد و از ماسه، سیمان، سنگ‌دانه، پودر سنگ و آب در ابعاد و طرح‌های گوناگون تولید می‌شود. معمولاً در معرق‌کاری از انواع چوب، صدف، فلزات، کانی‌ها، استخوان و موارد دیگر استفاده می‌شود. پس از انتخاب طرح و تفکیک اجزای آن، به دورگیری و انتقال نقشه بر روی تخته سه‌لا پرداخته، سپس قطعات را که می‌توان از چوب، صدف، فلزات، کانی‌ها و
قطعات را که می‌توان از چوب، صدف، فلزات، کانی‌ها و استخوان انتخاب شده باشد، توسط اره مویی بریده و در کنار هم بر روی تخته سه‌لا جفت و جور می‌کنند، مانند: قطعات تکمیل کنندهٔ پازل. سپس برای حفاظت، براق و زیباتر شدن کار به آن پلی‌استر زده و آن را از تخته سه لایی جدا کرده و روی سطح مسطح می‌چسبانند. در آخر دور کار را با زوار چوبی می‌بندند تا کادر آن تکمیل شود. پیشینه. هنر پاره‌چینی از دیرزمان شناخته شده بود و تا به امروز نیز کاربرد دارد. در میان‌رودان و مصر باستان نوعی پاره‌چین در اندازه‌های کوچک و برای مصارف
نوعی پاره‌چین در اندازه‌های کوچک و برای مصارف تزئینی و زینتی ساخته می‌شد ولی رومیان آن را چون یک قالب هنری همپایهٔ دیوارنگاری به کار می‌بردند. ساخت معرق‌ها توسط هنرمندان صدر مسیحیت ادامه یافت و در اوایل قرون وسطی به خصوص در قلمرو امپراتوران بیزانسی به اوج شکوفایی خود رسید. (مثلاً موزائیک‌های کلیسای سان وتیله در راونا) در ایران. در بعضی از منابع به اشتباه گفته شده‌است که پاره‌چین چوب برگرفته از کاشی پاره‌چین است و پاره‌چین در ایران از هند وارد شده‌است. در حالیکه در سبک هندی چوب زمینهٔ کار یک تکه‌است و به
حالیکه در سبک هندی چوب زمینهٔ کار یک تکه‌است و به علاوه جنس چوب از فوفل است. شیوه‌ای کار در سبک هندی به این شکل است که ابتدا طرح را بر روی چوب پیاده کرد و سپس شکل‌ها را بریده و بعد با تکه‌های مختلف چوب پر می‌کنند. طبق آخرین کاوش‌هایی که در شهر سوخته واقع در زابل انجام گرفته‌است، شانه‌ای پیدا شده‌است که بر روی آن گلی با تکه‌های چوب کار شده‌است. این شانه متعلق به ۵۰۰۰ سال پیش است. پیدا شدن این شانه دلیلی بر بطلان دو نظریه یادشده می‌باشد. علاوه بر این طرح گل روی شانه با طرح گلی که بر روی سفالینه‌ها کشف
گل روی شانه با طرح گلی که بر روی سفالینه‌ها کشف شده‌است یکی می‌باشد که نشان می‌دهد شانهٔ یافت شده نمی‌تواند از جایی وارد ایران شده باشد. سابقهٔ هنر معرق‌کاری بعدی به قرن ششم هجری و دوره سلجوقی بازمی‌گردد. این هنر در آغاز برای تزئین سطح میز، بوفه و در به کار گرفته شد. تنها نقش‌های اسلیمی با ۵ رنگ چوب آبنوس، فوفل، گلابی، سنجد و توت مورد استفاده قرار گرفت. امروزه این هنر هنوز هم مورد توجه بسیاری از علاقه مندان است و استادکاران نیز به تولید محصولات آن اشتغال دارند. پاره‌چین‌سازی در ایران از سده ۶ هجری و دوره
پاره‌چین‌سازی در ایران از سده ۶ هجری و دوره سلجوقیان با ساخت کاشی معرق پیشرفت کرد و در سده هشتم کامل‌تر و ظریف‌تر شد. در سده نهم و دهم هجری نیز رشد بسیار زیادی کرد. شهرهای اصلی پاره‌چین‌سازی در این دوره اصفهان، یزد، کاشان، هرات، سمرقند بودند. معرق‌کاری کاشی در دوره سلجوقیان یعنی در قرن ۴ هجری به سمت کمال رفت و بسیار متداول گردید. درقرن هشتم هجری هنرمندان معرق‌کار به مراتب از هنرمندان عهد سلجوقی جلو افتادند. دراین قرن موفق شدند اجزایی را که اشکال معرق از آنها تشکیل می‌یابد کوچکتر کنند و لطیف‌ترین و زیباترین
تشکیل می‌یابد کوچکتر کنند و لطیف‌ترین و زیباترین اشکال بنایی و هندسی را در مجموعه‌ای از رنگ‌های زیبا براق که جز در هنر شرق به‌ویژه ایرانی دیده می‌شود نمایش دهند. مخصوصاً ارزانی بیشتر موجب رواج بیشتر آن گردید. هنر معرق‌کاری در قرن‌های ۹و ۱۰ هجری به روش‌های شرقی خود رسید. در این دوره مراکز مهم معرق‌سازی در شهرهای اصفهان، یزد، هرات و سمرقند ایجاد گردید. اما در اصل باید گفت که مرکز اصلی این کار در دوران صفوی اردبیل بوده‌است. از با قدمت‌ترین این آثار می‌توان به گنبد سبز کرمان (قرن هفتم هجری قمری)، مسجد کبود
به گنبد سبز کرمان (قرن هفتم هجری قمری)، مسجد کبود تبریز (قرن نهم هجری قمری) و مسجد شیخ لطف‌الله اصفهان (قرن یازدهم هجری قمری) و بعد آن به آرامگاه شیخ صفی الدین اردبیلی اشاره کرد. که بعدها با تغییر پایتخت از اردبیل به اصفهان این هنر نیز همانند هنرهای دستی دیگر به دستور شاه به اصفهان منتقل شدند، و شروع به ساخت بناهای تاریخی چون میدان امام کردند. کاشی معرق. کاشی معرق نام یکی از هنرهای ایرانی است. هنر کاشی سازی معرق یا «کاشی گل و بوته» نزد اروپاییان بیشتر به موزاییک شهرت دارد. اهمیت کاشی معرق نسبت به انواع
موزاییک شهرت دارد. اهمیت کاشی معرق نسبت به انواع دیگر کاشی، زیبایی فوق‌العاده و درجه استحکام آن است که از قرن ۷ ه‍.ق (از اواخر دورة سلجوقی) به تدریج زینت‌بخش معماری ایران به ویژه در بناهای مذهبی شد. قبهٔ سبز کرمان قدیمی‌ترین نمونه کاشی معرق ایران متعلق به قرن هفتم هجری قمری است ولی دوره رواج و اوج این شیوه دورهٔ تیموری است. کاشی معرق عبارت است از قطعه‌های بریده شده و کوچک شده کاشی که نقوش مختلف «هندسی و اشکال بنایی» را از رنگ‌های متفاوت تراشیده و در کنار یکدیگر قرارداده و به شکل قطعاتی بزرگ درآورده و روی
قرارداده و به شکل قطعاتی بزرگ درآورده و روی دیوار نصب می‌شود تا زینت بخش بنا گردد. این نقوش گاهی از نقش‌های گره‌کشی و گاهی از نقش‌های مختلف مانند گل و بوته‌سازی اسلیمی‌ها که هرکدام جداگانه می‌توانند بنایی را زینت بخشد که ساختن یا نصب کاشی‌ها را به این طریق معرق می‌گویند. معرق کاری چوب. تعریف:قرار گرفتن چوبهای رنگی در کنار هم و به وجود آوردن شکل مشخص را معرق می‌گویند. معرق چوب تلفیقی از انواع چوبهای خودرنگ و موادی مثلاً استخوان، صدف، روی، عاج، خاتم که روی سطح چوب نقشی را به وجود می‌آورد. مواد و مصالح مورد
چوب نقشی را به وجود می‌آورد. مواد و مصالح مورد نیاز در ساخت معرق چوب موادی که به کارمی رود به دوگروه چوبی وغیر چوبی تقسیم می‌شود. الف) مواد و مصالح چوبی درمعرق چوب از انواع چوب‌های خودرنگ که شامل:عناب، نارنج، گردو، سنجد، زبان گنجشک، راش، گلابی، فوفل، وغیره، ب) مواد غیر چوبی:هنرمند معرق کار طبق سلیقه خود و طرح مورد نظر از موادی مانند استخوان، صدف، عاج، خاتم، مس، برنج، فیبرهای مصنوعی، به کارمی برند. لوازم موردنیاز معرق شامل (میزکار، اره‌مویی، کمان اره، چوبسای، چکش، میخ کش، میخ سایه، تیزک، رنده، تخت پیشکار) و
چکش، میخ کش، میخ سایه، تیزک، رنده، تخت پیشکار) و طرز ساخت آن۱-رنگ‌بندی:طرح مورد نظر را با توجه به جنس، رنگ، بافت مصالح مورد استفاده بروی کاغذ نازک می‌کشند سپس آن را روی چوبی سه لایه از جنس چوب فوفل یا رزبا میخهای سوزنی روی زمینه کار نصب می‌کنند. بعد از آن به ترتیب علامت‌گذاری و خرد کردن طرح، برش کاری، جفت و جور کردن، پر کردن زمینه باچوب، پولیستر کاری، این رشته هم مثل منبت در اکثر شهرهای ایران رواج دارد. از اساتید معاصر این هنر میتوان به استاد حسین بهزاد ، استاد علی کریمی ، استاد محمدعلی زاویه، استاد محمد
استاد علی کریمی ، استاد محمدعلی زاویه، استاد محمد تجویدی ،استاد علی امامی ، استاد پرویز زابلی ، استاد محمد حسن کردنوری و استاد کاوه کردنوری اشاره کرد
زبان بلوچی (، و به ) از زبان‌های ایرانی شاخهٔ شمال‌باختری است. این زبان توسط مردم بلوچ در کشورهای ایران، پاکستان، افغانستان، عمان، ترکمنستان و سایر کشورها صحبت می‌شود. پیشینه. زبان بلوچی از زبان‌های ایرانی شمال‌باختری است و با زبان‌های تاتی، کردی، مازندرانی (طبری)، گیلکی و تالشی نزدیکی زیادی دارد. بلوچی بیشتر رابطه نزدیکی با زبان پارتی تا زبان پارسی میانه دارد برای همین به نظر می‌رسد گویشوران این زبان در گذشتهٔ دور از نواحی شمالیِ ایران امروزی به بلوچستان کنونی کوچیده باشند. سخنگویان بلوچی به‌احتمال زیاد
کنونی کوچیده باشند. سخنگویان بلوچی به‌احتمال زیاد نخست در کرانه دریای مازندران می‌زیستند و در حدود قرن۴ق/۱۰م به مناطقی که اکنون هستند مهاجرت کردند. بلوچی نزدیکی زیادی با هورامی و زازاکی دو گویش کردی دارد و بلوچی مانند این دو گویش کردی نزدیکی زیادی را با پهلوی اشکانی دارد اما به سایر گویش‌های اصلی کردی مانند کُرمانجی شمالی و کُرمانجی میانی تا حدودی نزدیک است. زبان شناسان داده‌های زبانی بلوچی نو را با داده‌های زبانی دیگر مربوط به ادوار باستان میانه و نو مقایسه کرده‌اند. ازجمله زبانشناسان عصر حاضر معروف جهان
کرده‌اند. ازجمله زبانشناسان عصر حاضر معروف جهان که در حوزه زبان بلوچی پژوهش‌های فراوانی انجام داده‌است می‌توان به کارینا جهانی نام برد که نسبت به نابودی این زبان هشدار جدی داده‌است. زبان بلوچی سه گویش اساسی شرقی و غربی و جنوبی و گویش‌های فرعی فراوان دارد همچنان که این زبان بسیاری از خصوصیات زبان‌های کهن را نیز محفوظ داشته‌است. زبان بلوچی در پاره‌ای موارد به زبان پهلوی ساسانی (پارسی) قرابت پیدا می‌کند و در جایی نیز به زبان پهلوی اشکانی (پارتی). امّا وقتی همه جنبه‌ها در نظر گرفته شود، این نتیجه به دست می‌آید
جنبه‌ها در نظر گرفته شود، این نتیجه به دست می‌آید که گویا زبان بلوچی، دنباله یکی از زبان‌های ویژه ایرانی بوده؛ زبانی کهن تر از پهلوی، چون اوستایی، که تلفّظ آواهای کهن را در خود حفظ نموده و نمونه‌های بسیاری از واژگان آن را می‌توان ذکر کرد. به‌رغم مباحثات بسیار، هنوز ریشهٔ قابل قبولی برای نام «بلوچی» پیشنهاد نشده‌است. الفبای زبان بلوچی. الفبای زبان بلوچی همان الفبا و حروف فارسی است و کلمات مورد استفاده حاوی حروف پ چ ژ گ فراوان و متفاوت با الفبای عربی، آنان را خود به خود از اعراب متمایز می‌کنند، و حروف ٹ، ڈ،
خود به خود از اعراب متمایز می‌کنند، و حروف ٹ، ڈ، ڑ، ں و ی در بلوچی وجود دارد که آن را از زبان فارسی امروز هم متمایز می‌گرداند. در مجموع ۲۵ حروف در زبان بلوچی وجود دارد که حروف ث ح خ ص ض ط ظ ع غ ف ق با تلفظ عربی آن در بلوچی وجود ندارند و بطورمعمول به جای ف، پ و به جای خ، ه و به جای ق، ک تلفظ می‌شود. به‌طور مثال در بلوچی کیقباد-کیکباد، یا قنبر-کنبر (کمبر) خوانده می‌شود و این موضوع بطوردقیق در زبان پهلوی هم مصداق دارد به‌طور نمونه کیقباد در پهلوی به صورت کی کوات رایج است. واژه‌های پدر و مادر و برادر در زبان
رایج است. واژه‌های پدر و مادر و برادر در زبان بلوچی مانند پهلوی "پت ،" Pet " و مات "mat " خوانده می‌شوند. علت این امر هم آشکار است، چون در اوستا و در حالت فاعلی حذف می‌گردد، باز در حالی که در فارسی "ت " یا "ث "اوستا را به "ه " مبدل کرده، زبان بلوچی آن را نگهداشته است به عنوان مثال: چات (چاه)، کوت (کوه). بلوچی حرف "خ " ندارد و به جای آن "ه " به کار می‌برد. همچنین "پ " را به جای "ف " و "گ وک " را به جای "غ " می‌گذارد که نشان از کهنگی زبان بلوچی و عدم دخالت حروف عربی است، مانند؛ هدا-خدا، هشک-خشک، تهم- تخم،
حروف عربی است، مانند؛ هدا-خدا، هشک-خشک، تهم- تخم، هون-خون. برخی کلمات بلوچی با پارسی رایج در آن مشابه یا یکسان است. بدون دخالت کلمات انگلیسی و عربی به‌طور تقریبی این زبان خالص و بدون تغییر مانده‌است. برخی کلمات با حروف آخر در نمونه بلوچی، به گ ختم می‌شود به‌طور مثال: زنده تبدیل به زندگ… آهو تبدیل به آهوگ… ماهی تبدیل به ماهیگ… آستین تبدیل به آستینگ… ماده تبدیل به مادگ… شاید بتوان گفت این موضوع بر می‌گردد به ریشه زبان بلوچی که برگرفته از زبان پهلوی اشکانی و ساسانی می‌باشد. از آنجا که زبان پهلوی با
اشکانی و ساسانی می‌باشد. از آنجا که زبان پهلوی با دگرگونی‌هایی به زبان فارسی نو (امروزی) تبدیل شده‌است ویکی از این دگرگونی‌ها حذف (گ) از برخی کلمات می‌باشد می‌توان اینگونه بیان کرد که حرف گ و برخی حروف غیر عربی در زبان بلوچی خالص باقی مانده اما در زبان فارسی امروز گ از برخی کلمات حذف شده و دگرگون شده‌است؛ یعنی زبان بلوچی، "گ " اوستا را که در پازند و فارسی به "های " غیر ملفوظ تبدیل شده، مانند زبان پهلوی به صور ت "گ " و گاهی همان "ک " نگهداشته است. مثال‌های دیگر از دگرگونی حروف زبان باستان در فارسی نو اما
دیگر از دگرگونی حروف زبان باستان در فارسی نو اما ثابت ماندن آن‌ها در کلمات بلوچی در زیر آمده‌است: ی. نمونه کلمات مشابه با زبان کردی نمونه کلمات مشابه بازبان گیلکی نمونه کلمات مشابه با مازندرانی نمونه کلمات مشابه با تاتی از دیدگاه زبان شناسان و بااستفاده از داده‌های زبانی و مقایسه آن‌ها این زبان نه تنها ارتباط بنیان با سایر زبان‌های ایرانی دارد بلکه مشابهت زیادی با زبان ایران باستان (کهن) دارد به‌طور نمونه. ۱-از منظر واج‌شناسی ۲-از منظر واژگانی محل سکونت. عده‌ای از بلوچ‌ها در سرزمینی به‌نسبت وسیع و گرم که
از بلوچ‌ها در سرزمینی به‌نسبت وسیع و گرم که دربخش‌های جنوبی و خط ساحلی دریای مکران از (بندرجاسک تابندر کراچی) واقع در جنوب بلوچستان و کشورهای «ایران. جنوب و جنوب غربی پاکستان زندگی می‌کنند، که این مناطق را «مکران» می‌نامند. وعده دیگری در مناطق کوهستانی و خوش آب هوا که این مناطق درشمال بلوچستان یعنی در کشورهای» ایران. شمال و شمال غربی پاکستان و جنوب شرقی افغانستان زندگی می‌کنند را «سرحد» می‌نامند. بلوچستان جزو قلمرو ایران باستان بوده‌است همواره اما بعد از نفوذ بریتانیا و استعمار هند بخش بزرگی از ان به
از نفوذ بریتانیا و استعمار هند بخش بزرگی از ان به پاکستان واگذار شده‌است. سیستم نوشتاری. سیستم‌های نوشتاری زبان بلوچی چندین سیستم نوشتاری هستند که مهم‌ترین آن‌ها سیستم نوشتاری ظهورشاه هاشمی می‌باشد. یکی از حروف‌های تنظیم شده برای زبان بلوچی توسط آکادمی بلوچی در کراچی تنظیم شده‌است. دانشگاه اوپسالای سوئد نیز برای زبان بلوچی حروف الفبا تنظیم کرده فرهنگستان زبان و ادب بلوچی (سرباز) نیز با برگرفتن از حروف الفبایی سید ظهور شاه هاشمی حروف الفبای بلوچی را استانداردسازی کرده‌است. حروف تنظیم شده توسط فرهنگستان زبان
کرده‌است. حروف تنظیم شده توسط فرهنگستان زبان و ادب بلوچی به شرح زیر هستند. 1- A - A - ءَ Asp - اسپ - اسب Ars - ارس - اشک Amb - امبَ - انبه ۲- À - AA - آ Àp - آپ - آب Às - آس - آتش Àtk - آتک - آمد Àdènk - آدݔنک - آینه Àzmàn - آزمان - آسمان 3- B - B - بـ/ـبـ/ـب Borz - بُرز - بالا Bon/Jalag - بُن/جالَگ - پایین/آغاز Bàsk - باسک - بازو Bèr - بݔر - انتقام 4- C - CH - چـ/ـچـ/ـچ Càgerd - چاگرد - جامعه Capp - چپ Conď - چُنڈ - قسمت Chamm - چمّ - چشم Coťťi - چُٹّی - تعطیل Càr - چار - چهار 5- D - D - د Del - دل - قلب
Càr - چار - چهار 5- D - D - د Del - دل - قلب Do - دو Dolàp - دلاپ - ترس Dàr - دار - چوب Dranz - دْرنز - مقدار کم ۶- Ď - DH - ڈ Ďòk - ڈۏک - سنگ Ďèl - ڈݔل - الاغ ماده Ďæns - ڈئنس - رقص 7- E - É - ءِ Ensàn - انسان Ent - اِنت - حد Ešk - اِشک - عشق ۸- È - IE - ݔـ/ـݔـ/ـی È - ای - این Èràn - اݔران - ایران Èkim - اݔکیم - ناامید 9- G - G - گـ/ـگـ/ـگ Gàl - گال - کلمه Gap - گپ - گفتگو Gal - گَل - شاد Gall - گَلّ - گروه Gèš - گݔش - بیش Gerag - گِرگ - گرفتن 10- H - H - هـ/ـهـ/ـه Haur - هؤر - باران Hàl - هال - خبر Huk -
Haur - هؤر - باران Hàl - هال - خبر Huk - هوک - خوک Hapt - هپت - هفت Hašt - هشت Han - هں - همچنین Haik/Amorg - هئیگ/آمُرگ - تخم مرغ 11- I - Í - ایـ/ـیـ/ـی Bir - بیر - صاعقه Sir - سیر - عروسی Šir - شیر 12- J - J - جـ/ـجـ/ـج Janèn - جِنِن - جنسیت زن Jang - جنگ Jèl - جݔل - زندان Jaťť - جَٹ - نادان Jost - جُست - سؤال 13- K - K - کـ/ـکـ/ـک Kàrc - کارچ - چاقو Kauš - کؤش - کفش Kapp - کَپ - سمت Kobl - کُبل - قفل 14- L - L - لـ/ـلـ/ـل Lònť - لُنٹ - لب Làg - لاگ - الاغ نر Laiť - لئیٹ - لامپ Loť - لُٹ - تنبیه Lòť -
نر Laiť - لئیٹ - لامپ Loť - لُٹ - تنبیه Lòť - لۏٹ - خواست Lond - لنڈ - پسر لات 15- M - M - مـ/ـمـ/ـم Màt - مات - مادر Menàt - مِنات - صدازدن مادر Màr - مار Mid - مود - مو Mardèn - مردݔن - جنسیت مرد Maťť - مَٹ - هم چهره Mošk - مُشک - موش Mard - مرد Mòled - مۏلد - کنیز 16- N - N - نـ/ـنـ/ـن Nàm - نام Nòk - نۏک - نو Napag - ناپگ - ناف Noh - نُه - نه Nàl - نال - نوعی قسم Nàh - ناه - خرما 17- O - Ó - ءُ Borrag - برّگ - بریدن Conď - چُنڈ - بخش Šod - شُد - گرسنه Morr - مُرّ - بخیل ۱۸- Ò - OU - ۏ Òlàk - اۏلاک -
Morr - مُرّ - بخیل ۱۸- Ò - OU - ۏ Òlàk - اۏلاک - حیوان اهلی Òpàr - اۏپار - باور Òd - اۏد - اونجا Òštag - اۏشتگ - ایستادن 19- P - P - پـ/ـپـ/ـپ Pàd - پاد - پا Pošt - پشت Pàk - پاک Porr - پُرّ Pàcen - پاچن - بز نر Panc - پنج - پنج 20- R - R - ر Rang - رنگ Romb - رُمب - گروه Ròc - رۏچ - روز/خورشید Ròtàk - رۏتاک - روزنامه Ròď - رۏڈ - جاده 21- S - S - سـ/ـسـ/ـس Sabz - سبز - آبی Sohr - سُهر - قرمز Sir - سیر - عروسی Sàl - سال Sabàh - سباه - صبح Socag - سُچگ - سوختن Sòčag - سۏچگ - سوزاندن ۲۲- Š - SH - شـ/ـشـ/ـش
Sòčag - سۏچگ - سوزاندن ۲۲- Š - SH - شـ/ـشـ/ـش Šàm - شام Šunz - شونز - سبز Šap - شپ - شب Šauk - شؤک - زیبا Šàr - شار - شهر Šot - شُت - رفت 23- T - T - تـ/ـتـ/ـت Teck - تِچک - راست Tah/Tòk - تۏک - داخل Tàk - تاک - پنجره/برگ Tors - ترس Tacag - تچگ - دویدن ۲۴- Ť - TH - ٹـ/ـٹـ/ـٹ - ࢣ Ťair - ٹئیر - تایر/لاستیک Ťèl - ٹݔل - روغن Ťòr - ٹۏر - مصدوم Ťacc - ٹچّ - اتصال 25- U - Ú - ـو/او Umèt - اومݔت - امید Tur - تور Pul - پول 26- W - W - و Wànag - خواندن/مدرسه Waď - وڈ - نوع Wahd - وهد - زمان Wàb - واب - خواب Wair -
- نوع Wahd - وهد - زمان Wàb - واب - خواب Wair - وئیر - کابل Wàk - واک - حوصله Wàd - واد - نمک Waš - وش - خوب Warag - ورگ - خوردن/خوراکی 27- Y - Y - یـ/ـیـ Yàt - یات - یاد Yak - یک - عدد یک 28- Z - Z - ز Zànag - زانگ - دانستن Zàntkàr - زانتکار - دانشمند Zànk - زانک - علم Zòr - زۏر - قدرت Zit - زوت - زود Zard - زرد ۲۹- Ž - ZH - ژ Žand - ژند - خسته Žàng - ژانگ - زنگ Žimb - ژامب - شیب حروف دوبندی در بلوچی 1-AE- Æ æ - ـئ Sæ - سئ - عدد سه Kuæ - کوئ - کجا هستید Šaukae - شؤکئ - تو زیبا هستی 2-Ai - ai - ئی Mai -
Šaukae - شؤکئ - تو زیبا هستی 2-Ai - ai - ئی Mai - مئی - مال ما Salimaig - سلیمئیگ - مال سلیم 3-Au - au - ؤ Kaur - کؤر - رودخانه Maut - مؤت - مرگ Šauk - شؤک - زیبا گویش‌ها. بلوچی را به سه گروه اصلی می‌توان تقسیم کرد: شرقی، یا شمال‌شرقی، و غربی، یا جنوب‌غربی و مرکزی سرحد. تقسیم‌بندی. اولین محققی که گویش‌های بلوچی را بیشتر به‌طور سیستماتیک مورد مطالعه قرارداد ویلهلم گیگر Wilhelm Geiger بود. او بلوچی را به دو گویش اصلی تقسیم کرده و بلوچی شمالی (سرحدی) و بلوچی جنوبی (مکرانی) نامید. وی همچنین بلوچی جنوبی را به
جنوبی (مکرانی) نامید. وی همچنین بلوچی جنوبی را به گروه‌های شرقی و غربی و بلوچی شمالی را به گروه‌های شمالی و جنوبی که به ترتیب توسط طایفه‌های لغاری Leghلri و مری Mari نمایندگی می‌شدند تقسیم کرد. گیگر برای نشان دادن تفاوت لغوی گویش‌ها به این واقعیت اشاره می‌کند که بلوچی جنوبی به میزان بالایی از زبانهای هندی و پاکستانی همسایه لغت اقتباس می‌کند در حالیکه بلوچی شمالی بیشتر دارای لغات اقتباس شده از گویش اصیل با ریشه فارسی می‌باشد. (ترجمه و نقل از جهانی (۸۹)) یکی دیگر از محققان گویش‌های بلوچی «سر جرج گریرسون»
دیگر از محققان گویش‌های بلوچی «سر جرج گریرسون» می‌باشد. او گویش‌های بلوچی را به شرقی و غربی تقسیم کرد. وی معتقد بود که بلوچی غربی در محدوده حکومتی بریتانیا دارای سه گویش می‌باشد و آنهارا بر اساس منطقه عمده‌ای که در آن صحبت می‌شوند، گویش کراچی karلči، کیچی kیči و پنجگوری panjguri نامید. محقق برجسته دیگری که به صورت سیستماتیک گویش‌های بلوچی را مطالعه کرده‌است پروفسور جوزف الفنبین می‌باشد، او در کتاب «زبان بلوچی، گویش‌شناسی با متن» برای نشان دادن تفاوت بین گویش‌های مختلف، لیستی شامل آواشناسی، دستور (صرف و
گویش‌های مختلف، لیستی شامل آواشناسی، دستور (صرف و نحو) و لغت تهیه کرده و آن را به عنوان معیار مقایسه شباهت‌ها و تمایز گویش‌ها بکار برده‌است. در اینجا فقط به چند مورد از ویژگی‌های خاص این گویش‌ها بر اساس معیار الفنبین اکتفا می‌کنیم. (نقشه جغرافیایی گویش‌ها) وی بر اساس این معیار، زبان بلوچی را به شش گویش تقسیم می‌کند که عبارتند از: گویش‌های تپه‌های شرقی. این گویش‌ها در مناطق طایفه‌های مری، بگٹی، لغاری و مزاری صحبت می‌شوند. گویش رخشانی. این گویش شامل شاخه‌های زیر می‌باشد: در تألیفات بعدی، الفنبین گویش رخشانی
زیر می‌باشد: در تألیفات بعدی، الفنبین گویش رخشانی را به سه گروه کلاتی، پنجگوری و سرحدی تقسیم می‌کند که گویش سرحدی در آن شامل مرو در ترکمنستان شوروی، بلوچستان افغانستان و مناطق شمالی بلوچستان ایران که جنوب خاش و شمال ایرانشهر (آب رئیس، زنده کوه بزمان، رمکان) مرز جنوبی آن را تشکیل می‌دهند و همچنین نواحی از نرماشیر (چاهدگال، رودشور) و مناطق شمالی بلوچستان پاکستان شامل نوشکی، دالبندین، خاران و کلات (که مناطق گویش پنجگوری مرز جنوبی آن را تشکیل می‌دهند) را دربر می‌گیرد. پنجگوری. شامل بخش اعظم منطقه خاران xلrلn
می‌گیرد. پنجگوری. شامل بخش اعظم منطقه خاران xلrلn که کیچ kیč مرز جنوبی و رودخانه رخشان Raxshلn مرز شمالی آن را تشکیل می‌دهند و کولوا Kolwل در شرق آن واقع می‌شود. گویش سراوانی. سراوان و مناطق اطراف آن که خاش مرز شمالی و اسپیدان Espidلn مرز غربی آن را تشکیل می‌دهند. مناطق مرزی ایران و پاکستان در شرق این منطقه واقع شده و مرز جنوبی آن رودخانه گل gel در شمال راسک می‌باشد. در تألیفات بعدی الفنبین، ایرانشهر و بمپور نیز در حوزه گویش سراوانی شمرده می‌شوند. گویش کیچی. منطقه کیچ kیč در بلوچستان پاکستان شامل تربت گویش
منطقه کیچ kیč در بلوچستان پاکستان شامل تربت گویش لتونی (لاشاری). منطقه لاشار lلڑلr در بلوچستان ایران شامل «اسپکه» Espakka، «پیپ» pیp، «مسکوتان» Maskْtan، «پنوچ» pannْč گویش‌های ساحلی. شامل قصرقند kaser kand، نیکشهر nیkshahr، راسک rلsk و نواحی ساحلی جنوبی بلوچستان از «بی آبان» biلbلn در نزدیکی بندرعباس تا بندر کراچی شامل بنادر چاه بهار، گواتر gwلdar، پسنی pasni، جیونی jiwani و همچنین مناطق مند mand و دشت daڑt. ویژگی. ابر)|مه]] || gotal
ایالت بَلوچستان (به بلوچی: بلۏچستان) ایالتی در جنوب غرب پاکستان واقع است.‌این ایالت ۴۴ درصد خاک پاکستان را در بر می گیرد و بزرگترین ایالت پاکستان از نظر مساحت به شمار می آید، اما کم جمعیت ترین ایالت در این کشور است. این ایالت از شمال با ایالت خیبر پختونخوا ، و از شرق به ایالت پنجاب و از جنوب شرقی با ایالت سند هم مرز است. و دارای مرزهای بین المللی در غرب با ایران در شمال با افغانستان دارد. و از جنوب به دریای عرب محدود می شود. بلوچستان فلات وسیعی از زمین‌های ناهموار است که با دامنه‌های ارتفاع کافی و ناهمواری
است که با دامنه‌های ارتفاع کافی و ناهمواری و حوضه‌هایی دریایی و مرکزی کویری معروف است. این ایالت دارای بزرگترین بندر دریای عمیق جهان به نام بندر گوادر در جنوب غرب آسیا در دریای عرب قرار دارد. مرکز این ایالت شهر کویته است. این ایالت به دو بخش قومی اداره می‌شود مناطق مرکزی و جنوبی آن با ۷۰٪ توسط بلوچ‌ها اداره می‌شود و مناطق کوچک شمال شرقی در مرز افغانستان با ۳۰٪ توسط پشتون ها به‌صورت خودمختاری اداره میشود. این ایالت تا سال ۱۸۷۱ بخشی مرکزی و جنوبی آن از ایران بود که بر اساس قرارداد گلدسمید در دوره
از ایران بود که بر اساس قرارداد گلدسمید در دوره ناصرالدین‌شاه قاجار از ایران جدا شده و تا پیش از استقلال پاکستان به بلوچستان انگلیس یک منطقه خودمختار توسط بلوچ ها زیر اداره انگلیسی ها شناخته می‌شد. [۱۶] بلوچستان از سوی جنوب به دریای مکران محدود می‌شود و بندر مهم این ایالت در کنار این دریا بندر گوادر است. اقوام اصلی و بومی ساکن بلوچستان بلوچ‌ها هستند که با ۷۵٪ جمعیت بخش میانه و جنوبی آن را بلوچ‌ها تشکیل می‌دهند به همراه بقیه قومیت‌هایی که اقلیت را تشکیل می‌دهند. مناطق جنوبی بلوچستان مکران نامیده می‌شوند.
مناطق جنوبی بلوچستان مکران نامیده می‌شوند. امروزه مناطق مرکزی بلوچستان پاکستان را سنتاً کلات می‌نامند. با وجود برخورداری از منابع طبیعی زیاد، بلوچستان فقیرترین منطقه پاکستان است. منابع گازی و نفتی در ایالت بلوچستان نزدیک به مرز ایران کشف شده است که به گفته پژوهشگران می‌تواند چندین برابر منبع نفتی کویت باشد. جغرافیا. بلوچستان در جنوب غرب پاکستان واقع شده و مساحت آن ۳۴۷ هزار و ۱۹۰ مترمربع است. بلوچستان بزرگ‌ترین ایالت پاکستان است و ۴۴ درصد از خاک این کشور را در بر می‌گیرد. منطقه بلوچستان پاکستان به همراه
را در بر می‌گیرد. منطقه بلوچستان پاکستان به همراه بلوچستان ایران از تنگه هرمز تا شبه قاره هند ادامه دارد و بدین طریق کوتاه‌ترین مسیر برای آسیای مرکزی به دریاهای آزاد است. این ایالت از غرب با ایران، از شمال با افغانستان و مناطق ایلی پاکستان، از شرق با پنجاب و سند و از جنوب با دریای مکران (عمان) هم‌مرز است. بلوچستان پاکستان در جنوب شرق فلات ایران قرار گرفته و جزئی از این فلات است. این ایالت با چند منطقه مهم ژئوپلیتیکی یعنی خاورمیانه، جنوب غرب آسیا، و جنوب آسیا هم‌مرز است. با وجود دورافتادگی و خشکی بلوچستان
هم‌مرز است. با وجود دورافتادگی و خشکی بلوچستان این موقعیت جغرافیایی باعث رقابت‌های جهانی برای عبور دادن مسیرهای مهم راه‌گذر شمال-جنوب از طریق این منطقه شده است. مرکز ایالت بلوچستان پاکستان یعنی شهر کویته در پرجمعیت‌ترین بخش رشته‌کوه سلیمان در شمال شرقی این ایالت قرار گرفته است. کویته در دره رودخانه‌ای نزدیک به تنگه بولان جای گرفته است. این مسیر یکی از مسیرهای آسیای میانه به ساحل دریاست که از قندهار در افغانستان به اینجا می‌رسد. امپراتوری‌های قدیم و جدید مانند امپراتوری بریتانیا از این مسیر برای تهاجم به
امپراتوری بریتانیا از این مسیر برای تهاجم به افغانستان استفاده می‌کردند. جدایی‌طلبی. بلوچستان منابع زیرزمینی و تجدیدپذیر مختلفی دارد و دومین تأمین‌کننده مهم گاز طبیعی در پاکستان است. اما این ایالت همواره با بهره‌کشی گسترده از منابع خود روبرو بوده و همین دلیل اصلی شورش و ناآرامی در این منطقه بوده است. مردم محلی، به ویژه مردم بلوچ دولت مرکزی در اسلام‌آباد را دلیل اصلی بهره‌کشی و سودجویی از منابع بلوچستان، بدون تلاش برای توسعه این منطقه می‌دانند. به خاطر مسائل سیاسی و فعالیت گروه‌های جدایی‌طلب در این منطقه،
سیاسی و فعالیت گروه‌های جدایی‌طلب در این منطقه، منابع طبیعی آن هنوز به‌طور کافی شناسایی و بهره‌برداری نشده‌اند. مقاومت در برابر دولت پاکستان و شورش‌های گروه‌های مسلح با هدف تشکیل یک کشور مستقل برای مردم بلوچ از سال ۱۹۴۸ و پس از استقلال پاکستان آغاز شد. این جنبش، دوره‌هایی گوناگونی را پشت سر گذاشته است. اما جنگ مسلحانه در سال ۲۰۰۳ با روی کار آمدن پرویز مشرف به شدت افزایش یافته است. پرویز مشرف دستور چندین عملیات ضد شورش در بلوچستان را داد که نواب اکبر خان بوگتی (از رهبران بلوچ) در یکی از این عملیات‌ها کشته
(از رهبران بلوچ) در یکی از این عملیات‌ها کشته شد. گفته می‌شود در جریان این درگیری‌ها ده‌ها هزار نفر ناپدید شدند که بیشتر آنها را مأموران امنیتی پاکستان شکنجه کرده‌اند و کشته‌اند. اما تا ماه اکتبر ۲۰۲۳ تنها ۴۵۴ پرونده مستند برای افراد گمشده وجود داشته است. دولت پاکستان این اتهامات را به شدت رد می‌کند و همزمان دولت ایران را به پناه دادن به این جدایی‌طلبان و هند را به پشتیبانی مالی از آنها متهم می‌کند. مهم‌ترین گروه جدایی‌طلب ارتش آزادی‌بخش بلوچستان است. این گروه در سال‌های اخیر بر شدت حملات خود افزوده و