payamvha/North_RAG huggingface dataset:
تعیین نمایندهٔ روحانیون است؟ «و به محض اطلاع از اینکه» اساسنامهٔ انجمن «تکمیل شده‌است، خود و همفکرانش، تلگراف اعتراض نسبت به عملکرد مسوولین محلی به مجلس ملی در تهران فرستادند.» «بعد از این جلسه، هواداران علم الهدی (سید مرتضی اهرمی-خ-پارسی)، تهدید کردند اگر از این پس جلسات انجمن محلی در منزل حاج عبدالرسول برگزار شود به قتل می‌رسد.» برخی می‌گویند که دریابیگی در راه تشکیل انجمن‌های سنگ می‌انداخت. به عنوان مثال، محمد باقر تنگستانی سردبیر روزنامه «یادگار جنوب» که برای مدتی کوتاه منتشر شد می‌نویسد: «اولاً
که برای مدتی کوتاه منتشر شد می‌نویسد: «اولاً دریابیگی… شرط عمدهٔ بقای خود را رضای خاطر انگلیسیها دانسته‌است. ثانیاً در بین افراد بنادر تخم نفاق پاشیده و با وخیم کردن اوضاع سیاسی دو ثمرهٔ عمده برده؛ یکی آن که به واسطه این اختلاف افکنی، انجمن ولایتی بوشهر تشکیل نشده که مبادا دزد بگیری و ناظری برای ایشان پیدا شود…» از طرف دیگر لبیب الممالک شیرازی سردبیر روزنامه مظفری می‌نویسد: «جناب دریابیگی حکمران، لدی الورود بنای تشویق و ترغیب گذاشتند و نهایت جهد خود را مرعی داشتند که برای تشکیل (مجلس محلی) و (انتخاب وکلا)
داشتند که برای تشکیل (مجلس محلی) و (انتخاب وکلا) رفع اختلاف از فی‌مابین بعضی بنمایند؛ و نظار هم با کمال کوشش مشغول انجام کار شدند، ولی رفع اختلافات فی‌مابین بعضی از علما و تجار کار کوچکی نبود و این به سهولت صورت پذیر نبود. تا پیش از ماه رمضان ۱۳۲۵ ه-ق/۱۲۸۶ ه-ش هر روز عایقی پیش آمده و مانعی روی داد که تمام اقدامات (شخص حکمران) و (هیئت نظار) بلاثمر ماند.» روزنگار وقایع قبل و بعد از به توپ بستن مجلس شورای ملی و وضعیت انجمن محلی بوشهر. ۱- ۱۳ یا ۱۴ مهر ۱۲۸۵: نخستین جلسه رسمی شورای ملی با نطق مظفرالدین شاه و
نخستین جلسه رسمی شورای ملی با نطق مظفرالدین شاه و بدون حضور نمایندگان شهرستان‌ها گشایش می‌یابد. ۲- ۲۹ آبان ۱۲۸۵: احمد خان دریابیگی در عمارت امیریه جلسه‌ای تشکیل داده و هیئت نظارت بر انتخابات را در بوشهر و سایر شهرهای تحت حکومت پایه‌گذاری می‌نماید. در دریابیگی در این جلسه به اطلاع حاضرین می‌رساند که مقرر شده‌است از بنادر جنوب سه نفر عضو با حقوق سالانه یک هزار تومان انتخاب شوند. دریابیگی همچنان می‌گوید که هیئت نظار محلی باید از شش نفر از نمایندگان طبقات تشکیل شده، هفته‌ای یک بار در ساختمان حکومتی تشکیل جلسه
شده، هفته‌ای یک بار در ساختمان حکومتی تشکیل جلسه دهد و به دعاوی و شکایات محلی بپردازد. دریابیگی می‌گوید که وظیفه خود او آن است که امور جاری را در هماهنگی با هیئت نظار شش نفره سامان بدهد. ۳- ۱۸ دی ۱۲۸۵: مرگ مظفرالدین شاه. ۴- ۱۹ دی ۱۲۸۵: محمد علی میرزا پادشاه می‌شود. ۵- ۱۹ دی ۱۲۸۵: نخستین جلسه انجمن نظارت‌کننده بر انتخابات انجمن محلی بوشهر در چهار برج (عمارت حکمران-دریابیگی) تشکیل می‌شود. ۶- ۱۹ دی ۱۲۸۵: واگذاری «حل اختلاف» و «دعاوی» به انجمن محلی با مخالفت روحانیونی مانند سید مرتضی اهرمی (علم الهدی) امام
روحانیونی مانند سید مرتضی اهرمی (علم الهدی) امام جمعه و صدر الاسلام روبرو می‌شود. ۷- ؟ دی ۱۲۸۵: دریابیگی برای حل مشکل و مخالفت روحانیون جلسه‌ای در چهار برج با حضور روحانیون تشکیل می‌دهد و از آن‌ها می‌خواهد که یک نفر را از بین خود به عنوان عضو انجمن نمایندگان محلی انتخاب کنند. این جلسه به بحث و مجادله پیرامون دشمنی‌های شخصی کشیده می‌شود و دریابیگی به ناچار جلسه را منحل اعلام می‌کند. ۸- ۲۲–۲۸ دی ۱۲۸۵: در پی استنکاف ولیعهد (محمد علیشاه) «از تأیید مجلس ملی و نیز گزارش راجع به وقوع آشوب در تهران»، دریابیگی
و نیز گزارش راجع به وقوع آشوب در تهران»، دریابیگی تلگراف دیگری به مجلس فرستاده و می‌گوید که آماده است تا در صورت تصویب مجلس ملی تظاهراتی مردمی در بوشهر به راه بیندازد. ۹- ۲۸ دی ۱۲۸۵: تاجگذاری محمد علی شاه. ۱۰- اواخر دی/اوایل بهمن ۱۲۸۵: احمد خان دریابیگی به فرمان محمد علی شاه از حکومت بوشهر و بندرهای خلیج فارس معزول گشته و سعیدالسلطنه به جای او منصوب می‌گردد. ۱۱- ۸ خرداد ۱۲۸۶: کتابچه دستورالعمل انجمن‌های ولایتی به تصویب مجلس می‌رسد. ۱۲- ۳۰ مرداد ۱۲۸۶: احمد خان دریابیگی به فرمان محمد علی شاه به حکومت بوشهر
خان دریابیگی به فرمان محمد علی شاه به حکومت بوشهر منصوب می‌شود. ۱۳- آبان ۱۲۸۶: لبیب الممالک شیرازی سردبیر روزنامه مظفری در مقاله‌ای کوشش‌های احمد خان دریابیگی برای تشکیل مجلس محلی و رفع اختلافات بین علما و تجار و انتخاب وکلای مجلس ملی را تشریح می‌کند. ۱۴- ۲۹ آبان ۱۲۸۶: جشن افتتاح انجمن ولایتی: «نمایندگان ادارات دولتی، حکمران بنادر، رئیس قشون، کارگزار امور خارجه، رئیس پست بنادر، لشکرنویس، سرهنگ فوج فریدن و دیگر رؤسای اداره‌های دولتی از لشکری و کشوری با لباس رسمی هنگام ظهر وارد انجمن محلی شدند. با حضور وکلای
هنگام ظهر وارد انجمن محلی شدند. با حضور وکلای ششگانه طبقات و با شلیک توپ انجمن به‌طوررسمی افتتاح شد. ازدحام خلق بسیار زیاد بود، حتی تمام منازل و پشت با مها و کوچه‌های اطراف انجمن مملو از جمعیت بود. در این مراسم پرشور و نشاط میرزا عیسی قصیده‌ای، رکن التجار مقاله‌ای، یکی از محصلین مدرسه سعادت نیز مقاله‌ای و میرزا حسین معتقد اهرمی قصیده‌ای غرایی بالبدیهه سروده، قرائت نمود. به شکرانه رفع اختلاف فی‌مابین بزرگان و اعیان و ختم عمل انتخابات و تعیین وکلا و تشکیل انجمن محلی، موزیکا نچیان به مارش ملی مترنم بودند و
محلی، موزیکا نچیان به مارش ملی مترنم بودند و مردم به صرف چایی و شربت و شیرینی پرداختند و تا دو شب بعد نیز جشن و چراغانی و شادی ادامه داشت.» ۱۵- ۲ آذر ۱۲۸۶: «شش نفر عضو برگزیده انجمن محلی به اتفاق حکمران روز دوشنبه دوم آذر ۱۲۸۶ به در دکا نها و بازار رفته و اظهار تلطف و مهربانی کردند. مقرر شد که عجالتاً هفته‌ای سه روز ایام دوشنبه، چهارشنبه و پنجشنبه از چهار ساعت به غروب مانده جلسه انجمن محلی دایر و شش نفر وکیل انجمن نیز مشغول تکالیف خود باشند.» ۱۶- ۲۰ آذر ۱۲۸۶: «احمدخان دریابیگی اعضای برگزیده ناظر بر
آذر ۱۲۸۶: «احمدخان دریابیگی اعضای برگزیده ناظر بر انتخابات راطی اعلامیه‌ای این گونه به مردم بوشهر معرفی کرد: حاجی محمدشفیع تاجر کازرونی، حاجی محمدحسن تاجر برازجانی، حاجی سید محمدرضا تاجر کازرونی، آقا سید عبدالرضا حکیم و جناب شریعتمدار آقا شیخ علی مجتهد.» ۱۷- ؟ دی ۱۲۸۶: "سید مرتضی اهرمی (علم الهدی) که در دوره هفت‌ماهه حکمرانی سعیدالسلطنه بسیار مورد توجه قرار گرفته بود به هنگام حکمرانی مجدد دریابیگی؛ به جای او، شیخ علی مجتهد دشتی این موقعیت مؤثر را به دست آورد. علم الهدی که از این وضعیت ناراضی بود در دی ماه
علم الهدی که از این وضعیت ناراضی بود در دی ماه ۱۲۸۶ ه‍.ش تلگرافی به مجلس ملی فرستاد و شکایت کرد که انجمن محلی، انجمن سست و بی‌حال است و به شکایات زیادی که به آن محول می‌شود رسیدگی نمی‌کند و دست آخر خواستار انجام انتخاباتی دیگر برای علماء شده و اعتراض کرده بود که «شیخ علی دشتی» فاقد صلاحیت می‌باشد. ۱۸- بهمن ۱۲۸۶: «دوباره آتش تنشها و اختلاف‌ها شعله‌ور شد، شیخ علی دشتی نماینده علماء در انجمن محلی که از طرف علم الهدی مورد اعتراض واقع شده بود که «فاقد صلاحیت است»، از عضویت در انجمن محلی استعفاء داد و بیان کرد
از عضویت در انجمن محلی استعفاء داد و بیان کرد که در موقع انتخاب به او وعده دستمزد داده بودند اما اینک از پرداخت پول خبری نیست و او نیز بدون دریافت دستمزد نمی‌تواند به همکاری خود با انجمن ادامه دهد. حکمران (دریابیگی، خ-پارسی) برای حل این مشکل مبلغ ۱۰۰۰ قران به شیخ علی پرداخت و از او خواست تا استعفایش را پس بگیرد. در همین اوضاع بحرانی، شیخ ناصرخان چاهکوتاهی نماینده ملاکان (اعیان) نیز استعفا کرد. اندکی بعد، حاج عبدالرسول نماینده طبقه تجار نیز از عضویت در انجمن محلی استعفا کرد که به احتمال زیاد در نهایت با
محلی استعفا کرد که به احتمال زیاد در نهایت با استعفای این دو نفر اخیر موافقت شد. در این حال و هوای ناآرام سید محمدرضا کازرونی نماینده اعیان نیز اطلاع داد، که نمی‌تواند مخارج جاری انجمن را به عهده گیرد.» ۱۹- ۲ اسفند ماه ۱۲۸۶: دریابیگی برای خوابانیدن غائلهٔ سیستان و بلوچستان با کشتی پرسپولیس به بندرهای سفلای خلیج فارس می‌رود. ۲۰- اردیبهشت ۱۲۸۷: حاج سید محمدرضا کازرونی، حاج عبدالرسول (رئیس‌التجار) و شیخ ناصرخان چا هکوتاهی استعفاء می‌دهند. «با استعفای دو نفر اول که رقیب همیشگی و از متنفذترین اعضای انجمن بودند
که رقیب همیشگی و از متنفذترین اعضای انجمن بودند موافقت می‌شود و به منظور جلوگیری از انحلال انجمن ولایتی، حاج محمد جعفر و شیخ عبدالنبی (فخر الاسلام) به عنوان نمایندگان تجار و اعیان انتخاب شدند و از شیخ ناصر خان خواستند که فعلاً استعفایش را پس بگیرد.» ۲۱- ۱۹ خرداد ۱۲۸۷: محمد علی شاه به حکمران بوشهر (دریابیگی) ابلاغ می‌کند که: «با وجودی که پادشاه مشروطه[خواه] است و به قانون اساسی وفادار می‌باشد، از دردسرهای افراد بدخواه و انقلابی، ناراضی است و دستور داده تا با کسانی که صلح و آرامش را به هم می‌زنند برخورد
با کسانی که صلح و آرامش را به هم می‌زنند برخورد کند.» ۲۲- از ۲۴ خرداد تا چهارم تیر ۱۲۸۷: بازار بوشهر هم‌زمان با سایر نقاط کشور برای مبارزه با محمد علی شاه تعطیل می‌شود. ۲۳- از ۲۴ تا ۲۷ خرداد ۱۲۸۷: دریابیگی از همه چیز کناره گرفته و در خانه می‌ماند. ۲۴- ۲۸ خرداد ۱۲۸۷: دریابیگی به انجمن محلی رفته و متذکر می‌شود که این‌گونه اقدام‌ها به نفع مجلس ملی نیست و بهترین کار آن است که به مجلس کمک مالی شود. به جز میرزا علی کازرونی (رئیس انجمن محلی) کلیه اعضای انجمن با دریابیگی موافقت می‌کنند. ۲۵- دوم تیر ۱۲۸۷ : به دستور
موافقت می‌کنند. ۲۵- دوم تیر ۱۲۸۷ : به دستور محمد علی شاه، مجلس به توپ بسته می‌شود. (جنبش مشروطه ایران) ۲۶- چهارم تیر ۱۲۸۷ : دریابیگی به اعضای انجمن‌های محلی می‌گوید که دستورهایی دریافت کرده که انجمن را منحل کند و از آن‌ها می‌خواهد که از آن موقع جلسات خود را تشکیل ندهند. ۲۷- هشتم تیر ماه ۱۲۸۷ : محمد علی شاه به دریابیگی تلگراف کرده و از او می‌خواهد که اعضای انجمن را تحت نظر بگیرد. ۲۸- نهم تیر ماه ۱۲۸۷ : محمد علی شاه به دریابیگی تلگراف کرده و از او می‌خواهد که لبیب الممالک سر دبیر روزنامه مظفری را دستگیر و
که لبیب الممالک سر دبیر روزنامه مظفری را دستگیر و اعدام کند. ۲۹- نهم تیر ماه ۱۲۸۷ : دریابیگی به محمد علیشاه پاسخ می‌دهد که سردبیر روزنامه مظفری روز قبل فرار کرده‌است. ۳۰- نهم خرداد ماه ۱۲۸۸ : دریابیگی به سردبیر روزنامه مظفری تلگراف کرده و به او می‌گوید که می‌تواند به ایران برگردد. ۳۱- سی ام خرداد ماه ۱۲۸۸ : سردبیر روزنامه مظفری با کشتی "مشتری" به بوشهر مراجعت کرده و "به محض خارج شدن از قرنطینه درروز بیستم (ژوئن- خ-پارسی)" به دیدن دریابیگی می‌رود. نظرات عده‌ای که از نزدیک با دریابیگی در تماس بودند. ناخدا
که از نزدیک با دریابیگی در تماس بودند. ناخدا عباس دریانورد چنین از او می‌گوید: «نامبرده کسی نبود که به میهن مقدس خود خیانت نماید، مرحوم دریابیگی چنانچه یکنفر خیانتکار بود روزگار غدار در اواخر عمر او را به خوزستان نمی‌کشانید که بدبختانه با هزینه ناقابل «کفن و د فن» مرحوم شیخ خزعل خان به زیر خاک‌های خوزستان مدفون گردد… و اما جای بسی تأسف است که پس از این همه خدمات صادقانه و صدمات روحی که اغلب خود نگارنده در ناو دولتی پرسپولیس ناظر اعمال نامبرده بوده‌ام سزا و سزاوار نبود که دولت وقت این معامله را با مرحوم
و سزاوار نبود که دولت وقت این معامله را با مرحوم احمد خان دریابیگی و بازماندگان آن مرحوم بنمایند.» مخبرالسلطنه (مهدیقلی) هدایت در دفاع از دریابیگی در تاریخ ۲۱ جمادی‌الثانی ۱۳۳۱ ق به وزارت داخله چنین می‌نویسد: «مقام منیع وزارت جلیله داخله دامت شوکته رمز نمره ۲۰۵ زیارت شد. موقرالدوله از زمان حرکت بنده از طهران هر مزخرفی خواسته‌است بدون خجالت اظهار کرده و دم نرم دیده‌است تا امروز قرینه صدقی بدست نداده‌است بنده سند مثبته تلگراف کردم. در مسئله زایر خضر دروغ او را به قونسول انگلیس مکشوف داشته‌ام و در نمره ۱۹۱۰
را به قونسول انگلیس مکشوف داشته‌ام و در نمره ۱۹۱۰ مشروحاً به عرض رسانیدم. اگر دریابیگی در راه نبود ژاندارم به بوشهر نمی‌رسید و اگر می‌رسید اسلحه نمی‌توانست بیاورد. حیف است که خادم و بی‌مصرف مفروق نیست. همین والکی بود و همین کفات بودند پارسال هفتاد هزار فشنگ دولت را به نور محمد خان تسلیم کردند آنچه نسبت به دریابیگی بگوید دروغ است و افترا، بنده بچه نیستم و آنچه عرض می‌کنم صحیح است. اغراض بچه گانه ندارم و انشا الله عن‌قریب خودم را از این شر خلاص می‌کنم. کفات مملکت را نگاهدارند. همین اغراض بی‌معنی بود که مملکت
را نگاهدارند. همین اغراض بی‌معنی بود که مملکت را یک پارچه آتش کرده بود اگر بنده می‌خواستم داخل در این اقدامات لغو بشوم همان نتایج برای دولت حاصل شده بود. افسوس که نتیجه به قدر لفظ اثر ندارد. "نمره ۳۱، مهدیقلی ۶۴۳ ق ۴ ب الف ۱–۲۹۳"» زنی از بوشهر چندی قبل از صدور انقلاب مشروطه. نوشته زیر توسط زنی در بوشهر و با امضای «زهرا بی بی» به روزنامه حبل المتین فرستاده شده و چاپ می‌گردد: «مکتوب از بوشهر» "دیشب شوهر من روزنامه حبل المتین می‌خواند و تحسین می‌کرد. از شماره ۲۶ صفحه ۱ الی چهار راجع به قدر و قیمت بنادر و
۲۶ صفحه ۱ الی چهار راجع به قدر و قیمت بنادر و سواحل. چون این کمینه هم فی الجمله سوادی دارد گوش دادم به خواندنش. اولاً تحسین و تمجید می‌نمایم از نگارنده آن مقاله و نیز دعاگویی نسبت به جناب مدیر محترم این جریده که از راه وطن‌پرستی جرأت نمودند این گونه نصایح را درج فرمایند. بلی حاکم بلد چه تقصیر دارد در صورتی که محکوم به حکم اجانب از مرکز شود. عجالتاً حکومت این صفحات رسماً با جناب دریابیگی می‌باشد که شجاعتش در جنگ و انصافش در حکومت و سلوکش با رعایا مشهور است، اما حقیقتاً حکومت این خلیج در ید دیگران است و
اما حقیقتاً حکومت این خلیج در ید دیگران است و دریابیگی فعلاً قدرت ممانعت ندارد. جناب مویدالاسلام بهتر آن است اولاً دست قدرت اجانب را از بنادر کوتاه کنید که نتوانند در طهران متشبه کاری که افتضاح دولت و ملت باشد بار آرند…" خلاصه‌ای از مسئولیت‌ها، دوره‌های انتصاب و عزل از حکومت. کانون پژوهش‌های دریای خلیج فارس با استناد به روزنامه مظفری شماره نهم به سال ۱۳۲۰ ق می‌نویسد: «اولین رئیس ایرانی این کشتی جناب احمد خان دریابیگی بود که از روئسای قشون و از شاگردان پیاده‌نظام مدرسه دارالفنون به‌شمار می‌رفت و به دلیل
مدرسه دارالفنون به‌شمار می‌رفت و به دلیل لیاقتی که از خود ابراز داشته بود، به ریاست کشتی پرسپولیس منصوب گردید.» وی لباس نیروی دریایی ایران را طراحی نمود. و افراد ایرانی را به جای آلمانی‌ها به ناخدایی و امور نگهداری از کشتی برگزید و برای هر کس حقوقی مشخص معین نمود تا آن‌ها را دلگرم کند. سال ۱۳۲۵ ق به فرمان محمد علی شاه. محمد علی شاه پس از تاجگذاری به مخالفت با مشروطه خواهان پرداخت. وی احمد خان دریابیگی را پس از تشکیل انجمن‌های محلی در بوشهر عزل کرد و سعیدالسلطنه را به جای او گماشت (۲۲ ذی الحجه ۱۳۲۴ ق برابر
را به جای او گماشت (۲۲ ذی الحجه ۱۳۲۴ ق برابر با ۱۶ بهمن ۱۲۸۵ خورشیدی). مع‌هذا، اوضاع بوشهر و بنادر به وخامت گرایید تاجایی که سعیدالسلطنه از حکومت عزل شد (سوم مرداد ۱۲۸۶ خورشیدی برابر با ۱۵ جمادی‌الثانی ۱۳۲۵ ق). در این مورد می‌خوانیم که: «بعد از ورود حکومت جدید[حاجی سعیدالسلطنه] آنچه مفهوم اولی الباب آمد بختا در بوشهر نایره نفاق بلند، افراد ناس از علماء عظام و تجار و اعیان کرام و غیره به جان هم افتادند، و انجمن بدون پایه و تعبیر مایهٔ بوشهر در حجاب تعطیل افتاد…» علیرضا خلیفه زاده به نقل از حبل المتین
افتاد…» علیرضا خلیفه زاده به نقل از حبل المتین می‌گوید که در این فاصله دریابیگی «در تهران به آن انجمن و آن محفل، آمد و شد کرده، خود را یکی از دوستداران حقیقی وطن، از غم خواران واقعی ایران و از اولین مشروطه طلبان نمودار کرد و به هر نحو بود، باز حکومت بنادر را گرفت و بوشهر آمد.» در این دوره بود که محمد علی شاه احمد خان دریابیگی رامجدداً به حکومت بوشهر و بندرها انتصاب کرد. سال ۱۳۳۳ ق پس از «اشغال بوشهر توسط انگلستان». عده‌ای از جمله نادره جلالی می‌گویند که در سال ۱۳۳۳ ق پس از عزل مخبرالسلطنه، انگلیس از موقعیت
۱۳۳۳ ق پس از عزل مخبرالسلطنه، انگلیس از موقعیت استفاده کرده و توانست احمد خان دریابیگی را با دو هدف به حاکمیت بوشهر منصوب کند. یکم آنکه وانمود کند که مسئله انگلستان نه تصرف خاک ایران که محافظت از جان اتباع انگلیس و دیگر غربیان بوده‌است، و دوم آنکه با به سر کار آوردن احمد خان دریابیگی به تسلط خود بر منطقه ادامه داده باشد. با وجود این در نامه زیر که از طرف مخبرالسلطنه به وزیر داخله در سال۱۳۳۱ نوشته شده‌است می‌خوانیم که او قبل از تصرف بوشهر خواهان بازگرداندن دریابیگی به عنوان حکمران بوشهر بوده‌است: وزارت
دریابیگی به عنوان حکمران بوشهر بوده‌است: وزارت داخله، سواد استخراج تلگراف رمز ایالت فارس. نمره ۱۵۰، مورخه ۱۹ جمادی‌الاول ۱۳۳۱ مقام منیع وزارت جلیله داخله دامت شوکته. نمره ۱۰۵ زیارت. غرض حکومت بوشهر نسبت به دریابیگی معلوم (است). در طهران که بودم شروع به مزخرفات گفتن، که هیج کدام پا نداشت. حالا هم همانست، علی‌حده معلومات خودم را به وزارت جلیله خارجه عرض کرده‌ام به عرض می‌رساند. نمره ۱۸. مهدیقلی ۶۴۳ ق ۴ ب الف ۱–۲۹۳ دوره‌های عزل از حکومت بوشهر و بندرها. سال ۱۳۲۴ ق به فرمان محمدعلی شاه و جایگزینی او با
سال ۱۳۲۴ ق به فرمان محمدعلی شاه و جایگزینی او با سعیدالسلطنه. در فاصله ۲۲–۱۹ دی ۱۲۸۵ (۲۸–۲۵ ذیقعده ۱۳۲۴ ق) و در پی استنکاف ولیعهد (بعداً محمد علیشاه) «از تأیید مجلس ملی و نیز گزارش راجع به وقوع آشوب در تهران»، دریابیگی تلگراف دیگری به مجلس فرستاده و می‌گوید که آماده است تا در صورت تصویب مجلس ملی تظاهراتی مردمی در بوشهر به راه بیندازد. پس از تاجگذاری در تاریخ ۲۸ دیماه ۱۲۸۵، محمد علیشاه احمد خان دریابیگی را (پس از تشکیل انجمن‌های محلی در بوشهر) از حکومت عزل کرد و سعیدالسلطنه را به جای او گماشت (۲۲ ذی الحجه
کرد و سعیدالسلطنه را به جای او گماشت (۲۲ ذی الحجه ۱۳۲۴ ق برابر با ۱۶ بهمن ۱۲۸۵ خورشیدی). علیرضا خلیفه زاده می‌نویسد که سعیدالسلطنه (حاجی میرزا فتح‌الله خان طباطبایی دیبا) دارای علایق ملکی در حواشی خلیج فارس بوده و در سال‌های ۱۳۱۴–۱۳۱۵ ق که عمویش میرزا اسدالله خان ناظم الدوله فرمان فرمای فارس بود، نایب حکومت او بوده‌است و «حاصل این دو سال حکومت آن‌ها در فارس، چنگ انداختن بر بخشی از اراضی کشاورزی در ناحیه لیراوی و دشمن زیاری (کهگیلویه) بود.» سال ۱۳۲۹ ق بر طبق فتوای «آیت الله محمد کاظم خراسانی» و جایگزینی او
فتوای «آیت الله محمد کاظم خراسانی» و جایگزینی او با علی محمد خان (محمود) موقرالدوله. در ژانویه ۱۹۱۰ (۱۳۲۸-ق) «فتواهایی که ممهور به مهر مجتهدین سرشناس، محمد کاظم خراسانی و شیخ عبدالله مازندرانی، می‌باشد و توسط آن‌ها صادرگردید، در بوشهر هم دریافت شده‌است. این فتواها خطاب به رهبران مشروطه در تهران صادر شده و در آن‌ها آمده که مشروطیت به منظور تحکیم مبانی دین اسلام برقرار شده‌است ولذا افرادی که فاقد اعتقادات مذهبی بوده یا اینکه دارای اعتقادات مظره می‌باشند، از مجلس باید اخراج گردند.» در ماه فوریه ۱۹۱۰، «گزارش
مجلس باید اخراج گردند.» در ماه فوریه ۱۹۱۰، «گزارش می‌شود دریابیگی از برادرش در تهران شنیده‌است که روحانیون بین‌النهرین (عراق-خ پارسی) فعالیت می‌کنند تا او را از حکمرانی بنادر خلع کنند.» در ماه مه ٬۱۹۱۰ «کسانی که از شهر نجف آمده گزارش می‌دهند که در آنجا به دلایل متعددی تلاشهایی صورت می‌گیرد تا روحانیون را علیه سردار اسعد و سپهدار بشورانند. یکی از این دلایل این است که اعدام شیخ فضل‌الله، بعد از شکست نیروهای شاه، اقدامی خلاف شرع و قانون بوده‌است.» و همین‌طور: «آخوند محمد خراسانی-مجتهد برجسته نجف- به
«آخوند محمد خراسانی-مجتهد برجسته نجف- به رئیس‌التجار بوشهر نامه نوشته و گفته که اوسید مرتضی اهرمی را بیگناه می‌داند… آخوند خراسانی از رئیس‌التجار خواسته تا با همکاری سایر تجار، دریابیگی را از حکمرانی خلع کنند و اعلام نموده که دریابیگی مسبب نابودی سید اهرمی می‌باشد.» سرانجام پس از مدتی، بر طبق نامه‌های مراوده بین آیت‌الله خراسانی و دولت ایران، دولت بالاخره تصمیم به عزل دریابیگی می‌گیرد. در این مورد می‌خوانیم که: از بغداد، (بر روی کاغذ فرم اداره تلگرافی هند و اروپایی). مقام منیع وزارت داخله، هیأ ت معظم وزراء
اروپایی). مقام منیع وزارت داخله، هیأ ت معظم وزراء عظام دریابیگی با مفسد مرکز در باد دادن بندرهای همدست، خیانتش محقق، عزلش واجب فوری. محمد کاظم خراسانی ۸-۹-۲۸-۱۳۲۹ بلافاصله بعد از عزل دریابیگی، علی محمد خان (محمود) موقرالدوله در سال ۱۳۲۹ ق (۱۹۱۱ م) به حکومت بندرها منصوب می‌شود و تا سال ۱۹۱۵ م بر این مقام می‌ماند. بر طبق نظر عبدالله شهبازی: «علی محمد خان موقر الدوله» بالیوز «(کنسول) انگلیس در بندر بوشهر بود. او پس از خلع محمد علی شاه، و اقتدار مطلقه عوامل بریتانیا در حکومت قاجار، در سالهای ۱۹۱۵–۱۹۱۱ میلادی
در حکومت قاجار، در سالهای ۱۹۱۵–۱۹۱۱ میلادی حاکم بوشهر شد. موقرالدوله در این سالها… فعالیت‌های تخریبی و نفوذی بهائیان فارس را هدایت می‌کرد… او در دولت کودتای ۳ حوت ۱۲۹۹ وزیر فوائد عامه و تجارت و فلاحت شد ولی اندکی بعد، در اوائل سال ۱۳۰۰ ش. درگذشت.» وی همچنین می‌نویسد که حسن موقر بالیوزی پسر موقرالدوله، "اولین مدیر و گوینده بخش فارسی رادیو بی‌بی‌سی لندن است که در ۲۹ دسامبر ۱۹۴۰/۸ دیماه ۱۳۱۹ آغاز به کار کرد. سال ۱۳۳۹ ق به فرمان دولت کودتای سید ضیاءالدین طباطبایی و رضاخان سردارسپه. "سیدضیاءالدین طباطبائی یزدی
و رضاخان سردارسپه. "سیدضیاءالدین طباطبائی یزدی (۱۲۶۷–۶ شهریور ۱۳۴۸) روزنامه‌نگار و نخست‌وزیر ایران بود. از جوانی در روزنامه‌ها مقاله می‌نوشت و پس از مشروطه روزنامه رعد را تأسیس کرد… همچنین در سال ۱۳۲۵ روزنامه ندای اسلام را در شیراز راه‌اندازی کرد. او همواره به پیروی از سیاست بریتانیا در ایران مشهور بود و به ویژه ان لمبتون پژوهشگر و از مأموران اطلاعاتی بریتانیا در ایران از او حمایت می‌کرد. پس از تصویب قانون ملی شدن صنعت نفت در ایران بریتانیا اصرار داشت که او نخست‌وزیر شود تا به دست او کار نفت به سود شرکت
او نخست‌وزیر شود تا به دست او کار نفت به سود شرکت نفت ایران و انگلیس خاتمه یابد. یکی از آخرین اخبار رسمی در مورد احمد خان دریابیگی و پیش از عزل او در روزنامه بالیوز انگلیس به تاریخ ۳ آوریل ۱۹۲۱ (۲۴ رجب ۱۳۳۹ ق) در رابطه با عبوراحمد شاه از بوشهر پس از بازگشت از اروپا به ایران می‌باشد. در این مورد از قول زرتشت دوانی در مقاله اش به نام «تاریخ و سرگذشت ورود اتوموبیل به بندر بوشهر (۴): ورود احمد شاه به بوشهر» در هفته‌نامه نسیم جنوب به تاریخ می‌خوانیم: "بنا براین گزارش ناو لارنس که احمد شاه را از عدن به بصره
گزارش ناو لارنس که احمد شاه را از عدن به بصره می‌برد در ساعت ۶ بعد ازظهر در بوشهر پهلو می‌گیرد و مورد استقبال مقامات ایرانی و محلی بندر بوشهر که در کشتی پرسپولیس و مظفری با همراه قایقهای تزیین شده قرار می‌گیرد و کشتی پرسپولیس به نشانه سن شاه ۲۴ تیر توپ شلیک کرد. صبح روز بعد احمد شاه در ساختمان قدیمی گمرک پیاده شده و در میان ابراز احساسات شدید مردم با اتوموبیل به دارالحکومه می‌روند و فرمانفرما، قوام الملک، دریابیگی وسایر معاریف شهر اتوموبیل ایشان را پیاده همراهی کردند. سپس، ایشان هیئت‌های مختلفی را از سوی
کردند. سپس، ایشان هیئت‌های مختلفی را از سوی مجامع مختلف، از جمله اتاق تجارت بریتانیا به حضور پذیرفتند و حدود ۸:۳۰ شب با ناو لارنس، بوشهر را به مقصد خرمشهر ترک می‌کنند." خلق و خوی دریابیگی. حکم انوشیروانی. وقایع‌نگار حبل‌المتین می‌نویسد: صبح جمعه بیست و هفتم ربیع‌الثانی جناب دریابیگی امیر تومان حکمران خلیج از سرکشی و کله‌دار و انتظام آن صفحات که خیلی اهمیت داشت (چنان‌که معزی‌الیه را با توپ و سرباز و … در آن هوای گرم دچار زحمات نموده بود) با جهاز پرسپولیس وارد و به مقر حکومتی بوشهر داشت، ولی به واسطهٔ سلامت
و به مقر حکومتی بوشهر داشت، ولی به واسطهٔ سلامت نفس خیلی از کارهای داخله و خارجه به عهده تعویق افتاده، اسباب مأیوسی عموم اهالی گردیده بود لهذا معظم‌له از زمان ورود، صبح تا شام در چهاربرج مشغول رسیدگی به عرایض عامه و اصلاح امورات گذشته و دادرسی به حال مظلومین می‌باشند، چند روز قبل شخصی آمده عارض گردیده که سوختهٔ تریاکی در چهار ماه قبل از آقا محمدرحیم تاجر اصفهانی خریده به عباسی فرستاده‌ام حال او را مرجوع داشته‌اند که جنبش حزب نیست کسی نمی‌خرد، جناب دریابیگی امر نمود که جعبه سوخته تریاک را با آقا محمدرحیم
امر نمود که جعبه سوخته تریاک را با آقا محمدرحیم فروشنده در مجلس حاضر آورند، پس از تحقیق و تفتیش از روی دفتر آقا محمدرحیم معلوم شد که تریاک مال شخص اصفهانی بوده و حضوراً خودش در منزل آقا محمدرحیم به این شخص فروخته و وجه را حواله کرده که آقا محمدرحیم از خریدار بگیرد او هم گرفته به صاحب مال رسانیده‌است، جناب دریابیگی او را بی‌تقصیر دانسته مرخص، و به امیر تومان که نصف وجه قیمت سوخت مزبور از کیسهٔ فتوت خویش به شخص خریدار سپردند، پس از آن از چند نفر اشخاص معروف که تازه هیئت جامعه به جهت کمپانی نمودن این کار نحس
تازه هیئت جامعه به جهت کمپانی نمودن این کار نحس ترتیب داده‌اند التزام گرفته که من‌بعد اگر تریاک صحیح یا سوخته آن را بفروشند مجازات سخت شوند، این حکم محکم و تأکید ایشان را (که اگر ان‌شاءا… پایدار بماند و سایر حکام نیز درین مسئله تقلید از معظم‌له کنند اول خوش‌بختی ایرانیان باید گفت) جمیع خیرخواهان ملت و دولت ازین حکم نوشیروانی ایشان مسرور و مشعوف گردیده‌اند، ادارهٔ گمرک قانون مستقیمه هنوز ندارد بعض ** را صدپنج عشور کرده جواز می‌گیرند برخی از روی تعرفه جدید قند را صدچهار و قماش را صدسه مرخص می‌کنند بدون جواز…
را صدچهار و قماش را صدسه مرخص می‌کنند بدون جواز… نظرات مبنی بر استبداد، رشوه خواری، و نفاق اندازی به منظور منفعت خصوصی. محمد باقر تنگستانی که روزنامه «یادگار جنوب» را برای مدتی کوتاه منتشر کرد، از جمله می‌نویسد: «اولاً دریابیگی… شرط عمدهٔ بقای خود را رضای خاطر انگلیسی‌ها دانسته‌است. ثانیاً در بین افراد بنادر تخم نفاق پاشیده و با وخیم کردن اوضاع سیاسی دو ثمرهٔ عمده برده؛ یکی آن که به واسطهٔ این اختلاف‌افکنی، انجمن ولایتی بوشهر تشکیل نشده که مبادا دزد بگیری و ناظری برای ایشان پیدا شود…» در رابطه با محمد باقر
ناظری برای ایشان پیدا شود…» در رابطه با محمد باقر تنگستانی از قول سید قاسم یا حسینی مورخ بوشهری چنین می‌خوانیم: «البته باید بگویم که برخی از نویسندگان بوشهری دربارهٔ جایگاه و نقش محمد باقر خان تنگستانی در عصر مشروطیت و روزنامه‌نگاری مشروطه اغراق کرده‌اند؛ مثلاً حملات او را به شخص محمدعلی شاه مورد ستایش قرار داده‌اند، حال آن که این حملات نه در زمان قدرت بلامنازع محمد علی شاه که در پس از سقوط او و فرارش از ایران صورت گرفته‌است. بر اساس اسنادی که در کتاب «خاندان تنگستانی» نوشتهٔ علی مراد فراشبندی آمده،
«خاندان تنگستانی» نوشتهٔ علی مراد فراشبندی آمده، باقرخان تنگستانی نه تنها در دوران محمدعلی شاه، مبارزه‌ای علیه او نداشته، بلکه از وی حکمی دایر بر پرداخت مقرری نیز دریافت کرده‌است. همه حملات باقرخان به محمدعلی شاه پس از سقوط او از قدرت و فرارش از ایران انجام شده‌است. یک مورخ در بررسی سوژه مورد نظرش باید کاملاً رعایت انصاف و عدالت را بکند و از تحقیر یا بزرگ نمایی بی‌مورد بپرهیزد. در کتاب‌ها و مقالاتی که دربارهٔ محمدباقر خان تنگستانی نوشته شده ما با چنین رویکرد افراط و تفریطی رو به رو هستیم؛ مثلاً باقرخان
افراط و تفریطی رو به رو هستیم؛ مثلاً باقرخان تنگستانی در روزنامه اش به دلیل خصومت‌های شخصی و فردی با دریابیگی، زائر خضر خان و رییسعلی دلواری به آن‌ها حملات شدیدی کرده که بسیاری از آن حملات تهی از واقعیت و صرفاً بر اساس عقیده شخصی نگاشته شده‌است.» نظرات مثبت. مرتضی محمودی نویسنده بوشهری در کتاب «چند تموکانی در فضا» در چند مورد از مصاحبه خود با یک پیر مرد بوشهری و خاطرات او چنین می‌نویسد: - «خدا بیامرزتِت عبدالغنی. یی عمارت دریابیگی …» و با دست به طرفی اشاره کرد. حتماً طرف شمال تموکان که عمارت دریابیگی زمانی
حتماً طرف شمال تموکان که عمارت دریابیگی زمانی آنجا بود. اینجا که حالا بودیم که شمال و جنوب معنا نداشت. رحمان گفت: - «عمارت عامو بی عمارتا. ایقدم دس طرف شمال دراز نکن. انگاری که ری زمینیم». عامو گفت: - «تو مطافیما جون. مُطاف». بهمنیار بی مقدمه گفت: - «کجا دانند حال ما سبکباران ساحلها. کجا دانند … اِی …» بعد من عمو عبدالرضای خدابیامرز را نمی‌دانم چطور در یک آن به خاطر آوردم. نشسته بود در خرابه‌های عمارت و قلیان می‌کشید. عموی مادرم. خیلی سال‌ها پیش که چیزی از ساختمان قدیمی مانده بود. شاید بوی سیگار یا چیزی