payamvha/North_RAG huggingface dataset:
به نت موجود است حاصل تلاش عبدالله دوامی و ابراهیم منصوری است. عارف همچنین فقدان نت‌نویسی را یکی از نقاط ضعف موسیقی ایرانی (در زمان خودش) قلمداد کرده که به حفظ آثار موسیقی ضربه می‌زند. در بسیاری از اجراهای تصنیف‌هایش، عارف را شکرالله قهرمانی با نواختن تار همراهی می‌کرد. تصنیف‌ها. شمار تصنیف‌های عارف تا ۲۹ عدد ذکر شده است. در زیر، برخی از مهم‌ترین آن‌ها آمده‌اند و توضیحاتی در موردشان ذکر شده است. عارف نوشته که این تصنیف را در ۱۳۱۵ ه‍.ق حدوداً وقتی ۱۸ ساله بوده و قبل از آن که به تهران برود سروده است. عارف
بوده و قبل از آن که به تهران برود سروده است. عارف تصنیف عاشقانهٔ «دیدم صنمی» را در رشت و به عشق یک ارمنی‌زاده سروده است. تصنیف در دستگاه شور ساخته شده و اجرای سیما بینا از این اثر معروف است. این شعر را عارف در سال ۱۳۲۶ ه‍.ق (۱۲۹۱ ه‍.خ) سرود، زمانی که محمدعلی شاه مجلس ایران را به توپ بست. به توپ بستن مجلس توسط محمدعلی شاه منجر به آن شد که مشروطه‌خواهان در شهرهای مختلف ایران قیام کنند و با رهبری علی‌قلی‌خان سردار اسعد و صمصام‌السلطنه و محمدولی‌خان تنکابنی، تهران را به تصرف درآوردند. این شعر را عارف پس از
تهران را به تصرف درآوردند. این شعر را عارف پس از فرار محمدعلی شاه به سفارت روسیه سرود. در سال ۱۳۲۶ ه‍.ق در زمان ورود مشروطه‌خواهان به ایران، عارف این تصنیف را در یک بند و در دستگاه شور سرود. یکی از اجراهای معروف «آمان» را محمدرضا شجریان انجام داده که در آن تغییراتی در شعر داده و چند بیت را نخوانده و به جایش چند بیت دیگر که در تصنیف نیست را خوانده است. این تصنیف که از مشهورترین آثار عارف است، اشاره به کشته‌شدگان جنبش مشروطه دارد. خود عارف گفته که آن را به یاد حیدرخان عمواوغلی سروده است. حیدر عمو اوغلی کسی
حیدرخان عمواوغلی سروده است. حیدر عمو اوغلی کسی بود که زمانی که عارف برای معالجه به بغداد فرستاده شده بود، از عارف مراقبت کرد و به وی منزل داد. مایهٔ تصنیف در آواز دشتی ساخته شده است. این تصنیف را بسیاری از خوانندگان بازخوانی کرده‌اند. الهه در سال ۱۳۴۰ ه‍.خ این اثر را در برنامهٔ "گل‌های رنگارنگ" اجرا کرد. محمدرضا شجریان چند اجرای مختلف از آن انجام داد، که شامل اجرایی با همکاری گروه شیدا و محمدرضا لطفی در سال ۱۳۵۱ ه‍.خ و اجرایی دیگر با تنظیم فرامرز پایور و به همراهی گروه پایور در سال ۱۳۵۸ ه‍.خ بود، که دومی
همراهی گروه پایور در سال ۱۳۵۸ ه‍.خ بود، که دومی در آلبوم "راز دل" منتشر شد. عارف در مورد سرایش این تصنیف عاشقانه، فقط یک توضیح داده است: «در گرگانه‌رود تالش، ۱۳۲۷ ه‍.ق»، تصنیف در آواز افشاری است و پس از نشرش توسط عارف، با صدای الهه، عبدالله دوامی و نصرالله ناصح‌پور بازخوانی شد. در سال ۱۳۲۸ ه‍.ق، زمانی که محمدعلی شاه به تحریک روس‌ها وارد گموش تپه شده بود، عارف این تصنیف را در آواز ابوعطا و در ۶ بند ساخت. عمدهٔ شعر حالتی عاشقانه و غیر سیاسی دارد، اگر چه در یک بیت از آن عارف می‌گوید «همتی ای خلق، گر
چه در یک بیت از آن عارف می‌گوید «همتی ای خلق، گر ایران‌پرستید / از چه در این مرحله ایمن نشستید». در سال ۱۳۲۸ ه‍.ق عضدالملک که نایب‌السلطنه بود، درگذشت و ابوالقاسم ناصرالملک همدانی به عنوان نایب‌السلطنه انتخاب شد. در آن زمان دولت برای اصلاح امور کشور به استخدام مستشاران آمریکایی روی آورد که مورد مخالفت دولت روسیه قرار گرفت. چون مجلس ایران به مخالفت روسیه اعتنا نکرد، لذا ناصرالملک مجلس را منحل کرد و مستشاران آمریکایی از ایران اخراج شدند. این ضربه به بنیان مشروطه، الهام‌بخش عارف برای سرودن تصنیف «گریه را …»
الهام‌بخش عارف برای سرودن تصنیف «گریه را …» بود. این تصنیف چنان شهرت یافت که ناصرالملک به شهربانی دستور دستگیری عارف را داد، اما عارف از طریق دوستانی که در حکومت داشت از آن باخبر شد و تهران را ترک کرد و دستگیر نشد. این تصنیف را عارف در همان دوره‌ای سرود که مستشاران آمریکایی به ایران آمدند و سپس از ایران اخراج شدند. محتوای شعر مشخصاً به مورگان شوستر اشاره می‌کند که از مستشاران آمریکایی در ایران بود. این تصنیف را عارف در سال ۱۳۲۹ ه‍.ق و جایی بین قم و اصفهان، و در آواز افشاری ساخته است. جدایی عارف از دوستش
و در آواز افشاری ساخته است. جدایی عارف از دوستش علی‌محمد معمارباشی (معمار معروف دورهٔ قاجاریه) زمینهٔ سرایش این تصنیف بود. رضازادهٔ شفق نسخه‌ای از این تصنیف را به همراه ترجمهٔ ترکی آن در استانبول منتشر کرد که آن نسخه نیز مورد توجه قرار گرفت. تصنیف «از کفم رها» را خوانندگان دیگری از جمله عبدالله دوامی (با تار درویش‌خان) و محمدرضا شجریان و سیما بینا اجرا کرده‌اند. شناخته‌شده‌ترین ابیات تصنیف در ادامه آمده‌اند، اما کل تصنیف ۱۴ بیت دارد و هر کدام از خوانندگان تنها بخشی از آن را خوانده‌اند. اینکه عارف خود چگونه
بخشی از آن را خوانده‌اند. اینکه عارف خود چگونه این تصنیف را می‌خوانده مشخص نیست و احتمال دارد که خودش هم متنِ تصنیف را دو یا سه پاره می‌کرده یا به صورت بندهای جداگانه می‌خوانده است. این غزل را عارف در پایان دوره‌ای که ناصرالملک هنوز نایب‌السلطنه بود سرود، زمانی که احمدشاه تاجگذاری نکرده بود. در این غزل، عارف به محمد ولی خان سپهدار نیز اشاره‌ای انتقادی کرده است. شعر آن را عارف در خلالی نمایشی در تهران خواند، و در پایان نمایش گماشتگان محمد ولی خان سپهدار به عارف قزوینی کتک مفصلی زدند چنان‌که عارف تا دو ماه
عارف قزوینی کتک مفصلی زدند چنان‌که عارف تا دو ماه در بستر بیماری بود. این قصیده را عارف در دوره‌ای سرود که در استانبول بود. در آن زمان برخی از سیاسیون که از ایران متواری شده بودند قصد داشتند که در پاریس فعالیت‌های سیاسی کنند، و سلیمان نظیف که مدیر روزنامهٔ "حادثات" بود، به شدت از این مسئله انتقاد کرده بود و به دست‌اندرکارانش هتاکی کرده بود. عارف در این قصیده به نظیف انتقاد کرده و به وی تذکر می‌دهد که «ادیب باید طرز ادب نگه دارد». به گفتهٔ حائری، عارف این شعر را زمانی که در استانبول بود سروده و احتمالاً
شعر را زمانی که در استانبول بود سروده و احتمالاً برخاسته از احساسش نسبت به «زیبارویان آن دیار» بوده است. مایهٔ تصنیف در آواز دشتی است و عارف آن را در سال ۱۳۳۸ ه‍.ق سروده است. خودش زمینهٔ سرایش تصنیف را چنین توصیف کرده است: «یک صباح در خیابان «پرا» ی (اپرای) استانبول: دختر پریشان زلف! عارف مبهوت!». در خوانش تصنیف، قسمت «به به به» به صورت «به به و به» خوانده می‌شود که این «و» یک ترنم است که در بیت‌های بعدی هم خوانده می‌شود؛ مثلاً مصراع سوم تصنیف هم به صورت «آفتاب از چه طرف سرزده امروز (و) که سر» خوانده
«آفتاب از چه طرف سرزده امروز (و) که سر» خوانده می‌شود. این شعر را عارف در زمان سکونتش در استانبول سروده و در آن به دربدری خود و پریشانی وضع ایران اشاره کرده است. این شعر را عارف در زمان بازگشتش از استانبول به ایران سروده است. در این شعر، عارف اشاره‌ای هم به سید محمدرضا برازجانی معروف به «مساوات» کرده است: در سال ۱۳۳۸ ه‍.ق و پس از بازگشت از استانبول، زمانی که عارف از تهران برای سفری خارج شده بود و در بیابانی نزدیک مورچه خورت در استان اصفهان بود، تصنیف در بیات ترک و در دو بند سروده شده است. اوجِ تصنیف در
بیات ترک و در دو بند سروده شده است. اوجِ تصنیف در گوشهٔ شکسته و فِیلی اجرا می‌شود. برای عارف مهم بود که تصنیف‌هایش برای عموم مردم قابل اجرا باشند، و بیشتر تصنیف‌های عارف بازه صوتی کوچکی دارند، اما این تصنیف از این جهت مستثنی است و گسترهٔ صوتی بزرگتری دارد. بعدتر نیز وی این اثر را در سال ۱۳۴۳ ه‍.ق در تهران و در خلال نمایش نهضت جمهوری ایران اجرا کرد. این تصنیف را عارف در سوگ محمدتقی پسیان سرود. در این شعر، وی پسیان را می‌ستاید و از میهن‌پرستی وی ذکر به میان می‌آورد. این تصنیف را هم عارف در سوگ محمدتقی پسیان
این تصنیف را هم عارف در سوگ محمدتقی پسیان سرود. پسیان که درجهٔ کلنل داشت، در این شعر با همین لقبش مورد اشاره قرار گرفته است. این کار که با نام «تصنیف کلنل» هم شناخته می‌شود، در سال ۱۲۹۸ ه‍.خ ساخته شده است. این تصنیف را عارف در حمایت از حکومت جمهوری سرود که رضاخان پایه گذاشت. در این شعر، وی به ستایش حکومت جمهوری می‌پردازد و بابت رهایی از سلطنت قاجار شادمانی می‌کند. عارف این اثر را در دستگاه ماهور اجرا کرد. این اثر را عارف در ستایش رضاخان و بابت برپایی حکومت جمهوری و سرنگونی سلطنت قاجار سرود. در این شعر به
جمهوری و سرنگونی سلطنت قاجار سرود. در این شعر به رضاخان با لقب «سردار سپه» اشاره شده است. عارف این تصنیف را در بیات ترک اجرا کرد. این مثنوی را عارف در سال‌های پایانی عمرش در همدان سروده است و در آن به فقر خودش اشاره می‌کند و برخی از وسایل زندگی را که دیگران از جمله بدیع‌الحکما (دکتر بدیع) به وی داده بودند نام می‌برد. عارف این شعر را در شصت‌سالگی و زمانی سرود که او و جمعی دیگر از ادبای ایرانی در تقدیر از ادوارد براون مقاله‌های نوشتند و سروده‌هایی منتشر کردند. براون در تدوین، نشر و احیای آثار ادبی ایران و
براون در تدوین، نشر و احیای آثار ادبی ایران و شناساندنشان به انگلیسی‌زبانان جهان فعالیت‌های بسیاری کرده بود. کنسرت‌ها. عارف را نخستین کسی می‌دانند که در ایران کنسرت برگزار کرد. عارف بیش از ۲۰ کنسرت برگزار کرده اما تنها راجع به بخشی از آن‌ها مستندات وجود دارد. در اوج فعالیتش، عارف سالی ۲ تا ۳ کنسرت برگزار می‌کرد که منبع اصلی درآمدش نیز محسوب می‌شد. برای نوازندگان همراهش، اجرا با عارف نوعی افتخار محسوب می‌شد و بدون چشمداشت مالی با او همکاری می‌کردند. از این میان، نوازندهٔ محبوب عارف شکرالله قهرمانی بود که
میان، نوازندهٔ محبوب عارف شکرالله قهرمانی بود که عارف شیفتهٔ تارنوازی او بود. حسین‌خان اسماعیل‌زاده هم به عنوان نوازندهٔ کمانچه در کنسرت‌های عارف مشارکت می‌کرد. نخستین کنسرت عارف روز ۲۹ مرداد ۱۲۸۸ ه‍.خ (۳ شعبان ۱۳۲۷ ه‍.ق) یعنی ۲۰ روز پس از اعدام شیخ فضل‌الله نوری در خانهٔ علی ظهیرالدوله و به همت انجمن اخوت برگزار شد. در این کنسرت خیریه که درآمدش به حریق‌زدگان بازار تهران داده شد، عارف تصنیف «ای امان از فراقت امان» را خواند و همچنین غزلی را خواند که در آن از مرگ شیخ اظهار شادمانی کرده بود. دومین کنسرت عارف
مرگ شیخ اظهار شادمانی کرده بود. دومین کنسرت عارف در سال ۱۲۸۸ ه‍.خ (معادل رجب ۱۳۲۷ ه‍.ق) در سینما فاروس (خیابان لاله‌زار) برگزار شد و در این کنسرت، رضا محجوبی و مرتضی محجوبی (که در آن زمان ۱۰ سال داشت) برای عارف نوازندگی کردند. سومین کنسرت عارف در تابستان ۱۲۹۰ ه‍.خ (۱۳۲۹ ه‍.ق) در پارک امین‌الدوله تهران برگزار شد. این کنسرت به مناسبت شکست قوای محمدعلی شاه از مشروطه‌خواهان برگزار شد و علینقی وزیری، شکرالله قهرمانی و رکن‌الدین مختاری همراه عارف در آن اجرا کردند. عارف در این کنسرت شش تصنیف اجرا کرد. چهارمین
عارف در این کنسرت شش تصنیف اجرا کرد. چهارمین کنسرت وی پس از اخراج مورگان شوستر از ایران بود، که در آن تصنیف «ننگ آن خانه» را چند شب متوالی با همراهی شکرالله قهرمانی اجرا کرد. یکی از کنسرت‌های پرماجرای عارف در خرداد ۱۲۹۳ ه‍.خ (رجب ۱۳۳۲ ه‍.ق) بود که به مقصود جمع‌آوری اعانه برای تأسیس مدرسه احمدیه در پارک ظل‌السلطان برگزار شد. در این کنسرت وی چند تصنیف خواند، از جمله تصنیف «ز خواب غلفت هر دیده‌ای بیدار است» که بیتی از آن به هواداران محمدولی خان تنکابنی (مشهور به «سپهسالار») خوش نیامد و بابت آن به عارف کتک
به «سپهسالار») خوش نیامد و بابت آن به عارف کتک مفصلی زدند. خبر این ماجرا در تهران پیچید و باعث شهرت بیشتر عارف شد. ظاهراً این قضیه ناشی از یک سوء تفاهم بود و هدف عارف کنایه‌زدن به محمدولی خان نبود، چنان‌که بعداً محمدولی خان از عارف عذرخواهی کرد و حتی خانه‌ای در نزدیکی پیچ شمیران به عارف کرایه داد بدون آن که از او اجاره بگیرد. پس از مدتی که عارف تصمیم گرفت از تهران دور شود هم محمدولی خان خانهٔ دیگری در منطقهٔ زرگنده برای عارف مهیا کرد. کنسرت بعدی عارف در ۱۵ آبان ۱۲۹۴ ه‍.خ (۲۶ ذیحجهٔ ۱۳۳۳ ه‍.ق) در نمایشخانهٔ
۱۲۹۴ ه‍.خ (۲۶ ذیحجهٔ ۱۳۳۳ ه‍.ق) در نمایشخانهٔ «باقر اُف» در گراند هتل برگزار شد. پس از آن عارف کنسرت دیگری در ۲۸ شهریور ۱۲۹۸ ه‍.خ (۲۴ ذیحجهٔ ۱۳۳۷ قمری) دوباره در گراند هتل برگزار کرد که تصنیف «هر وقت ز آشیانهٔ خود یاد می‌کنم» را در آن اجرا کرد. در همان سال، عارف کنسرت دیگری هم در اصفهان برگزار کرد که جمعیت بزرگی از بختیاری‌ها در آن شرکت کردند. سردار اسعد بختیاری نیز در این کنسرت حاضر بود و یک ساعت طلا برای عارف روی سن فرستاد؛ عارف ساعت را به پادوی نمایش بخشید که این کار باعث شد اسعد بختیاری با عصبانیت
بخشید که این کار باعث شد اسعد بختیاری با عصبانیت کنسرت را ترک کند. یکی دیگر از کنسرت‌های جنجال‌برانگیز عارف در مرداد ۱۳۰۰ ه‍.خ (۱۳۳۹ ه‍.ق) بود. این کنسرت در باغ ملی مشهد و برای تأمین مخارج احداث آرامگاه فردوسی برگزار شد و بیش از ۱٫۰۰۰ نفر در آن شرکت کردند. مشیر همایون شهردار در آن شب پیانو می‌نواخت و خاطراتی از آن کنسرت نقل کرده از جمله این که عارف با سگش به این کنسرت رفت و سگ عارف پای پیانو دراز کشید و زمانی که پیانو نواخته می‌شد سگ عارف هم زوزه می‌کشید. در این کنسرت تصنیف «رحم ای خدای دادگر کردی نکردی»
در این کنسرت تصنیف «رحم ای خدای دادگر کردی نکردی» اجرا شد و همچنین تصنیف «سپاه عشق تو ملک وجود ویران کرد» که بیت آخرش باعث خشم ایرج میرزا شد. در ۲۲ اسفند همان سال (۱۳ رجب ۱۳۴۰ ه‍.ق) هم عارف کنسرتی در گراند هتل برگزار کرد که از جمله در آن تصنیف «گریه کن» را در رثای محمدتقی پسیان خواند. دو سال بعد در ۱۹ فروردین ۱۳۰۲ ه‍.خ (۲۲ شعبان ۱۳۴۱ ه‍.ق) عارف کنسرت دیگری در گراند هتل داشت. عارف در نوشته‌هایش اشاره کرده که به اجرای این کنسرت رغبتی نداشت و به دلایل ثانویه، از جمله برای تأمین مخارج چاپ دیوان اشعارش در
از جمله برای تأمین مخارج چاپ دیوان اشعارش در برلین، تن به این کنسرت داد. در روزنامهٔ "شفق سرخ" (که رضازادهٔ شفق آن را اداره می‌کرد) هم نوشته شد که عارف برای «آخرین بار» قبول کرده که کنسرتی اجرا کند. اما این آخرین کنسرت عارف نبود که هیچ، کنسرت بعدی عارف مهم‌ترین کنسرت او شد. در ۲۱ اسفند ۱۳۰۲ ه‍.خ (۵ شعبان ۱۳۴۲ ه‍.ق)، عارف کنسرتی به نام کنسرت جمهوری در گراند هتل برگزار کرد که عده‌ای از برجستگان آزادی‌خواه سیاسی عضو هیئت برگزارکنندگان آن بودند، از جمله سید جلیل اردبیلی، اسماعیل یکانی، علی دشتی و محمود سپاسی.
اردبیلی، اسماعیل یکانی، علی دشتی و محمود سپاسی. برای این کنسرت در روزنامه‌ها تبلیغ فراوان می‌شد که در آن به زوال حکومت قاجار اشاره می‌شد. شاهزادگان قاجار در این کنسرت شرکت نکردند و حتی تهمت زدند که سپهسالار (رضاخان) هزینه‌های زیادی برای این کنسرت کرده است. از جمله تصنیف‌هایی که در این کنسرت اجرا شد، «مارش جمهوری» است (با مطلع «روی دلکش موی دیجور»). گزارش روزنامهٔ "ناهید" نشان می‌دهد که جمعیتی عظیم در این کنسرت پرهیجان حضور داشتند. تصنیف «مارش جمهوری» به صعود رضاخان به قدرت کمک کرد، اگر چه پس از قدرت گرفتن
رضاخان به قدرت کمک کرد، اگر چه پس از قدرت گرفتن وی به عنوان رضاشاه، کسی جرئت نداشت که از جمهوریت سخن براند. آخرین کنسرت عارف در ۲۷ و ۳۰ اسفند ۱۳۰۳ ه‍.خ (شعبان ۱۳۴۳ ه‍.ق) در تبریز برگزار شد. در آن زمان پان‌ترکها در تلاش بودند که آذربایجان از ایران مستقل شود. عارف در تبریز و در جمع بزرگی از آذری‌زبانان، در این کنسرت به فارسی آواز خواند که یکی از اشعارش شامل این بیت بود: «زبان تُرک از برای از قفا کشیدن است / صلاحْ پای این زبان ز مملکت بریدن است». وی همچنین تصنیف دیگری اجرا کرد شامل بیت «چه آذرها به جان از عشق
دیگری اجرا کرد شامل بیت «چه آذرها به جان از عشق آذربایجان دارم / من این آتش خریدارش به جانم تا که جان دارم». این کنسرت را عاملی برای تشویق آذربایجانی‌های ایران به حفظ تمامیت ارضی ایران دانسته‌اند. منبع‌شناسی. چندین منبع به زندگی و آثار عارف پرداخته‌اند که برخی از مهم‌ترینشان در این بخش ذکر شده‌اند. عبدالرحمن سیف‌آزاد، روزنامه‌نگار ایرانی، از دوستان نزدیک عارف بود. خودش مدعی بود که عارف قزوینی که «سگش را از همه بیشتر دوست می‌داشت» به سیف‌آزاد گفته بوده که او را از سگش هم بیشتر دوست می‌داشته. سیف‌آزاد در سال
را از سگش هم بیشتر دوست می‌داشته. سیف‌آزاد در سال ۱۳۰۳ ه‍.خ کتاب "دیوان عارف" را در برلین منتشر کرد؛ این کتاب حاوی اشعاری بود که صادق رضازاده شفق (معروف به «شفق») گردآوری کرده بود و افزون بر آن، شصت و چهار صفحه تصنیف‌های عارف را نیز شامل می‌شد. این کتاب شامل یک خود زندگینامه از عارف نیز هست. عارف این خود زندگینامه را در تاریخ ۲۹ رمضان ۱۳۴۱ ه‍.ق (حدوداً ۱۰ سال پیش از مرگش) به پایان برده است. آن خودزندگینامه در ابتدا به صورت تصاویر دست خط خود عارف منتشر می‌شد که برخی قسمت‌هایش ناخوانا بود. بعداً محمدعلی
که برخی قسمت‌هایش ناخوانا بود. بعداً محمدعلی سپانلو و مهدی اخوت از یکسو، و مهدی نورمحمدی از سویی دیگر اقدام به چاپ نسخه‌هایی از "دیوان عارف" کردند که در آن متن خودزندگینامهٔ عارف به صورت تایپ‌شده آمده بود، اما در این بین برخی از بخش‌های آن خودزندگینامه هم دستکاری شده بود. سیدهادی حائری در سال ۱۳۲۱ ه‍.خ اثری به عنوان جلد دوم "دیوان عارف" منتشر کرد و سپس کتابی به نام "کلیات عارف" نیز تدوین و منتشر کرد. حائری مدعی است که "کلیات عارف" را بعداً به سیف‌آزاد داده تا منتشر کند و بابتش حق‌التألیفی به حائری داده
تا منتشر کند و بابتش حق‌التألیفی به حائری داده شود، اما سیف‌آزاد در آن اثر دست برده، موضوعات متفرقه‌ای به آن افزوده، ترتیب و طبقه‌بندی اشعار عارف را در هم ریخته، و نهایتاً اثر را بدون ذکر نام حائری منتشر کرده و به حائری هم حق تألیف نداده است. حائری بعداً در سال ۱۳۶۴ ه‍.خ کتاب به اسم "عارف قزوینی، شاعر ملی" منتشر کرد که در آن شرحی از زندگی عارف ارائه کرد و خودزندگینامه عارف را نیز در آن گنجاند. اما مهدی به‌خیال به اشعاری که حائری گردآوری و منتشر کرده نقدهایی وارد کرده است و معتقد است که حائری در متن شعرهای
وارد کرده است و معتقد است که حائری در متن شعرهای عارف دست برده است. نت‌نویسی تصنیف‌های عارف اولین بار در مجموعه‌ای به نام "ردیف آوازی و تصنیف‌های قدیمی" به همت فرامرز پایور انجام شد که توسط مؤسسه فرهنگی-هنری ماهور در سال ۱۳۷۵ ه‍.خ منتشر شد. در سال ۱۳۸۳ هم ارشد تهماسبی مجموعه‌ای نسبتاً کامل از تصنیف‌های عارف را همراه با نت‌نویسی منتشر کرد. سعید پورعظیمی پژوهشگر ادبیات فارسی، تحقیقات دکترایش در دانشگاه خوارزمی را که زیر نظر تقی پورنامداریان و مسعود جعفری جزی انجام داده بود، در سال ۱۳۹۷ ه‍.خ در قالب
جزی انجام داده بود، در سال ۱۳۹۷ ه‍.خ در قالب پایان‌نامه‌ای با عنوان "تصحیح دیوان عارف قزوینی و تحقیق در احوال وی" منتشر کرد. این پایان‌نامه برندهٔ جایزه فتح‌الله مجتبایی شد. وی این اثر را بعداً در قالب یک کتاب نیز منتشر کرد. پورعظیمی چند مقاله هم دربارهٔ عارف و آثارش منتشر کرده است.
ایرج میرزا (مهرماه ۱۲۵۳ در تبریز – ۲۲ اسفند ۱۳۰۴ خورشیدی در تهران) ملقب به «جلال‌الممالک» و «فخرالشعرا»، از جمله شاعران مشهور ایرانی در عصر مشروطیت (اواخر دوره قاجار و اوایل دوره پهلوی) و از پیشگامان تجدد در ادبیات فارسی بود. ایرج میرزا در قالب‌های گوناگون شعر سروده و ارزشمندترین اشعارش مضامین انتقادی، اجتماعی، احساسی و تربیتی دارند. شعر ایرج ساده و روان و گاهی دربرگیرندهٔ واژه‌ها و گفتارهای عامیانه است و اشعار او از جمله اشعار اثرگذار بر شعر دوره مشروطیت بود. زندگی. او فرزند صدرالشّعرا غلامحسین‌میرزا، نوهٔ
زندگی. او فرزند صدرالشّعرا غلامحسین‌میرزا، نوهٔ ایرج پسر فتحعلی‌شاه و نتیجهٔ فتحعلی شاه قاجار بود. تحصیلاتش در مدرسه دارالفنون تبریز صورت گرفت و در همان مدرسه مقدمات عربی و فرانسه را آموخت. وقتی امیرنظام گروسی مدرسه مظفری را در تبریز تأسیس کرد، ایرج میرزا سمت معاونت آن مدرسه را یافت و در این سمت مدیریت ماهنامه ورقه (نخستین نشریه دانشجویی تبریز) را برعهده گرفت. در نوزده سالگی لقب «ایرج بن صدرالشعرا» یافت. لیکن بزودی از شاعری دربار کناره گرفت و به مشاغل دولتی مختلفی از جمله کار در وزارت فرهنگ (معارف آن‌زمان)
مختلفی از جمله کار در وزارت فرهنگ (معارف آن‌زمان) پرداخت. سپس به استخدام اداره گمرک درآمد و پس از مشروطیت هم در مشاغل مختلف دولتی از جمله وزارت کشور در سمت فرماندار آباده و معاونت استانداری اصفهان خدمت کرد. ایرج میرزا در سن پنجاه و یک سالگی در پی یک سکته قلبی در منزلی در خیابان پهلوی (ولی‌عصر) تهران درگذشت. ایرج میرزا به زبان‌های فارسی، ترکی آذربایجانی، عربی و فرانسه تسلط داشت و روسی نیز می‌دانست و خط نستعلیق را خوب می‌نوشت. آرامگاه ظهیرالدوله خانه ابدی ایرج میرزا شد. شخصیت. ایرج به گروهی از شاهزادگان
ایرج میرزا شد. شخصیت. ایرج به گروهی از شاهزادگان قاجاری تعلق داشت که در حکمرانی بر کشور سهم مؤثری نداشتند ولی با این وجود، تعلق خاطر خود را به نسب و اشرافیت خود حفظ کرده بودند. ایرج نیز مانند پدرش صدرالشعرا، گاه دچار فقر و تنگدستی می‌شد و از همین رو همفکری و همدردی با تهیدستان و روح اعتراض به نابرابری‌های اجتماعی در وی زنده بود. او به سبب خصلت ولخرجی، سفرهای مداوم و تغییر مکرر شغل، برخلاف میل باطنی خود گاه مجبور به مدیحه‌سرایی اعیان و اشراف می‌شد ولی به نحو ملایم اما مؤثر از این کار ابراز دلتنگی و بیزاری
ملایم اما مؤثر از این کار ابراز دلتنگی و بیزاری می‌کرد. کسانی که از نزدیک با ایرج ارتباط داشته‌اند، گفته‌اند که او در زندگی روزمره مردی متین و موقر بوده و در جمع به لفظ قلم سخن می‌گفته اما هنگام حضور در محافل خصوصی و در میان دوستان، این حریم به یکباره از میان می‌رفت و به بذله‌گویی مبدل می‌شد. یک خاورشناس روسی که در زمان حیات ایرج او را ملاقات کرده دربارهٔ او می‌گوید: دیدگاه سیاسی. ایرج میرزا به همراه محمّدتقی بهار، بلندترین صدای شعر دورهٔ مشروطه بود. او برخلاف بهار که از زاویه میهن‌پرستی به مشروطه
او برخلاف بهار که از زاویه میهن‌پرستی به مشروطه می‌نگریست، بیشتر از دیدگاه یک بورژوای اشرافی، منتقد روابط اجتماعی بود. و ضمن آنکه توده مردم را فاقد شعور سیاسی و درک اجتماعی می‌دانست، دوری از خطر درافتادن با قدرتمندان و پیروی از مصلحت را برای دوستان تجویز می‌کرد. باوجود آنکه ایرج به شاهزادگی خود مباهات می‌کرد، ولی ابیاتی نیز در نقد و بدگویی دربارهٔ محمدعلی شاه و احمد شاه از وی باقی‌مانده است؛ بنابراین او فارغ از حب و بغض و تعصب بی‌جا، منش روشنفکری و آزاداندیشی را پیشه خود ساخته بود. تا جایی که در قیام کلنل
را پیشه خود ساخته بود. تا جایی که در قیام کلنل محمدتقی‌خان پسیان، از مشاوران او به‌شمار می‌رفت. او محافظه‌کارانه، دخالت در سیاست را تا جایی تجویز می‌کرد که به منافع شخصی لطمه نخورد؛ ولی در عین حال عقاید وطن‌پرستانه‌ای نیز از خود بروز می‌داد. ایرج اسکندری که فضای آن زمان را به چشم دیده بود. بعدها در خاطرات خویش توضیح داد ترانه‌های عارفانه این شاعر ملی و آزادیخواه ایرانی، تأثیری شگرف در شنوندگان داشت و آن‌ها را به نفع جمهوری به حرکت درمی‌آورد. دیدگاه مذهبی. با اطمینان می‌توان گفت که وی اندیشهٔ بی‌خدایی داشته
اطمینان می‌توان گفت که وی اندیشهٔ بی‌خدایی داشته و نه تنها به اسلام که به خدا نیز اعتقاد نداشته است. بازتاب عقاید او را می‌تواند در شعرش دید، وی در چند بیت در قالب مثنوی چکیدهٔ اعتقادات خود را با بیان خاص خودش بیان می‌کند: ابیاتی منتصب به وی وجود دارد که در آن وی با زبان شعر و طنز مخالفت خود را نسبت به جامعه روحانیون و اصل روحانیت نشان می‌دهد: آنکه عمامه سراست از علماست آنکه پشمینه تن است از فقهاست آلتم هر دو صفت را داراست بگمانم که فقیه الفقهاست عبرت نایینی دربارهٔ اعتقادات میرزا گفته: «وی طبیعی مشرب بود
دربارهٔ اعتقادات میرزا گفته: «وی طبیعی مشرب بود و به حشر و نشر و ثواب و عِقاب معتقد نبود و بقای نفس را انکار داشت و این طریقه را همانا در اواسط عمر اختیار کرده بود، زیرا که اشعاری که در اوایل زندگانی گفته دلیل است بر اسلام و ایمانش به خدا و رسول…» در دیوان او ۳ – ۴ قطعهٔ مذهبی نیز هست اما ابوالحسن خان صبا که از دوستان نزدیک میرزا بود در این باره نوشته: این نامه نشان می‌دهد که وی قطعات مذهبی و مرثیه‌ای را به ناچار و از ترس مرگ ساخته بوده و حاضر بوده به خاطر ترس از مرگ دست از عقاید خود بردارد و اشعاری به رغم
از مرگ دست از عقاید خود بردارد و اشعاری به رغم باورهای ایدئولوژیکش بسازد. ایرج موضع مخالفی در برابر حجاب داشته است. این موضع را می‌توان به راحتی در قطعه «کاروانسرا» مشاهده کرد. در جای‌جای دیوان ایرج از این مقوله سخن رفته و همین موضع باعث مخالفت دو گروه متفاوت، با ایرج و افکار او شده است: گروهی که به دلیل تمایلات مذهبی با ایرج مخالفت اصولی و عقیدتی داشتند و گروهی که به لحاظ سیاسی به دنبال فرصتی برای ضربه زدن به او بودند. به هرحال با روی کار آمدن حکومت غیر مذهبی رضا شاه، گروه دوم از جمع مخالفان جدا شده و
مذهبی رضا شاه، گروه دوم از جمع مخالفان جدا شده و طرفدار او شدند. این شاعر همچنین برخی از عقب‌ماندگی کشور را به سبب عمل گروهی از روحانیون و روضه‌خوانان می‌دانست. او قصیده‌ای در هجو شیخ فضل‌الله نوری دارد. و علی‌رغم اینکه به عنوان یک شاعر سیاسی شناخته نمی‌شود، در برابر او موضع‌گیری نموده است. ایرج در هجونامه مشهور خود به روحانیون قشری و ریاکار به شدت می‌تازد ولی در عین حال علمای حقیقی را نیز مستثنی می‌کند: به رغم این ایرج در لابه‌لای اشعار خود نظر مثبتی نسبت به پیامبر اسلام نشان می‌دهد از آن جمله در قصیده‌ای
پیامبر اسلام نشان می‌دهد از آن جمله در قصیده‌ای که در نعت پیامبر اسلام سروده: یا مراثی با مطلع «رسم است هر که داغ جوان دید دوستان» و «سرگشته بانوان وسط آتش خیام» که در مورد حوادث عاشورا سروده یا اشعار متعددی مانند «اندر خبر بود که نبی شاه حق‌پرست» و «گفتم رهین مهر تو شد این دل حزین» و همچنین «خوش آن که او را در دل بود ولای علی» که در وصف علی بن ابی‌طالب سروده است. به عنوان نمونه دیگر می‌توان به خاتمه شعر مشهور «نصیحت به فرزند» که خطاب به کودک خردسالش خسرو میرزا قاجار سروده اشاره کرد: اما نکته دیگری که
میرزا قاجار سروده اشاره کرد: اما نکته دیگری که احتمال سروده شدن این اشعار را به دلیل ترس از مرگ و آسیب بیشتر می‌کند ضعف غیرقابل انکار اشعار مدح اوست. در میان ۳ قصیدهٔ مذهبی او «در نعت نبی خاتم»، «در مدح حضرت مولای متقیان» و «در مدح مولای متقیان» هیچ‌یک ردیف ندارند و این موضوعی مهم است. سستی‌های زیاد در اشعار مذهبی میرزا در کنار روایت خان صبا این گمان را قوی‌تر می‌کند که سستی‌ها عمدی بوده. دیدگاه اجتماعی. ایرج منتقد اوضاع جامعه سنتی زمان خویش بود. او به راحتی با زبان مطایبه و طنز، از برخی از رسوم ایرانیان
با زبان مطایبه و طنز، از برخی از رسوم ایرانیان (مانند بلند شدن جلوی پای اشخاص هنگام ورود به مجلس) انتقاد می‌کرد. او اگرچه در خصوص روابط "کارگر و کارفرما" با دیگر شعرای معاصر خویش همچون فرخی یزدی، میرزاده عشقی و عارف قزوینی همصدا می‌شد، ولی در این خصوص از چارچوب رفع تکلیف فراتر نرفته و تنها به کبر و غرور کارفرما ایراد می‌گرفت و به عمق روابط بی‌رحمانه استثماری بی‌توجه می‌ماند. ایرج همراه با سید اشرف الدین حسینی (معروف به گیلانی)، مدیر روزنامه نسیم شمال، و مخبرالسلطنه هدایت از اولین شاعرانی است که شعرهایی را
هدایت از اولین شاعرانی است که شعرهایی را به‌طور خاص برای کودکان سروده‌اند. شعرهایی چون شوق درس خواندن، مهر مادر، کلاغ و روباه، خرس و صیادان، دو نفر دزد خری دزدیدند، نصیحت به فرزند، ما که اطفال این دبستانیم از نمونه‌های اینگونه اشعار هستند که مضمون دلنشینی و جذابی را با زبان بسیار ساده و روانی مطرح می‌کنند. برخی از این اشعار ترجمهٔ منظوم ایرج میرزا از قصه‌های ژان دو لا فونتن هستند که مستقیماً از زبان فرانسه توسط او به فارسی برگردانده شده است. اما آثار تربیتی اینگونه ادبیات کودک، توسط پروین اعتصامی و بعدها
اینگونه ادبیات کودک، توسط پروین اعتصامی و بعدها توسط صمد بهرنگی به‌طور جدی به چالش کشیده شد. آثار ایرج از اولین دوره یکسان شدن کتاب‌های درسی در ایران، در کتاب‌های درسی چاپ شده است. ایرج همچنین ازجمله نخستین مردانی در ایران شناخته می‌شود که از جنبش‌های حامی حقوق زنان حمایت کرده است. احترام به مادر. وی چندین شعر در احترام به مادر دارد. شعرهایی چون «قلب مادر» و «مهر مادر» از معروفترین اشعار فارسی در مورد احترام به مادر هستند. «مهر مادر»: «قلب مادر»: این قطعه شعر ایرج میرزا در واقع ترجمهٔ مستقیم او از شعری با