payamvha/North_RAG huggingface dataset:
شده‌اند. *hai و *šai و غیره) (2) یک /t/ یا /d/ اصلی در دوم شخص مفرد و جمع در Farizandi و Yārandi به /y/ نرم شده است. جالب توجه است که Abyānaʾi، که در یک منطقه حائل بین این دو گروه قرار دارد، یک جنبه از هر کدام را نشان می‌دهد: سوم شخص مفرد –y و دوم جمع –yi (&lt; yü &lt; yũ &lt; yun). در نتیجه، ketāb-ey در Abyānaʾi به معنای «کتاب او» اما در Yārandi به معنای «کتاب شما» است. دو زبان بومی همسایه تنها چند کیلومتر در دره کوه برزرود از هم فاصله دارند. افعال. نقش مهم متعدی بودن، همراه با ساخت ثانویه اکثر بن‌های
مهم متعدی بودن، همراه با ساخت ثانویه اکثر بن‌های گذشته (با افزودن پسوند –ā به بن زمان حال)، لکوک (2002) را بر آن داشته است که بن‌های گذشته را به چهار دسته تقسیم کند. نمونه‌هایی از بن‌های حال: گذشته در قهرودی عبارتند از: (1) متعدی، که به یک صامت ختم می‌شود، ger-: gera(t)- «گرفتن»؛ (2) متعدی، که به یک مصوت ختم می‌شود، geln-: gelnā- «چرخاندن»؛ (3) لازم، که به یک صامت ختم می‌شود، k-: kat- «افتادن»؛ و (4) لازم، که به یک مصوت ختم می‌شود، gīn-: gīnā- «چرخاندن». برخی از گویش‌ها قادر به تشکیل یک مجهول صرفی هستند و
از گویش‌ها قادر به تشکیل یک مجهول صرفی هستند و همه با افزودن پسوند –(V) n به ریشه فعلی، ریشه سببی تشکیل می‌دهند، مثلاً Ārā bə–m–tej–ən–ād–a «من باعث دویدن شده‌ام». پایان‌های شخصی. پایان فعل اول شخص مفرد در تمام گویش‌های کاشانی، به جز JKāš –om، Jow –am، که ظاهراً تحت تأثیر فارسی شکل گرفته‌اند، –on، –õ، –o یا –un است. سوم شخص مفرد معمولاً –a یا –e است. –u که به وضوح در گویش یهودی کاشان متفاوت است، نشان دهنده تأثیر از گویش‌های استانی اصفهان است. برخی از گویش‌ها پایان متفاوتی برای سوم مفرد مونث نشان می‌دهند:
پایان متفاوتی برای سوم مفرد مونث نشان می‌دهند: Abu، Aby –a، Qoh –e، Del –ae، Jow –ea. پایان در preterit صفر است، اما Jow –e نیز دارد. ایزوگلاس‌ها. چهارده ویژگی که در ادامه آمده است برای تعریف منطقه کاشان در کل منطقه گویش‌های مرکزی انتخاب شده‌اند. انتخاب ایزوگلس‌ها بر اساس در دسترس بودن داده‌ها برای اکثر گویش‌ها و همچنین اختصاصی بودن آنها برای منطقه کاشان است. کمبود داده‌ها و همپوشانی ایزوگلس‌ها مانع از گنجاندن برخی از ویژگی‌های شناسایی شده در مطالعات قبلی شد. ایزوگلس‌های ما را می‌توان به ویژگی‌های
قبلی شد. ایزوگلس‌های ما را می‌توان به ویژگی‌های واج‌شناختی (1)، ریخت‌شناسی (2-6) و واژگانی (7-14) تقسیم کرد. برای اختصار، وقتی کلمه‌ای با حروف کوچک و بزرگ نوشته می‌شود، نشان می‌دهد که طیف وسیعی از اشکال در گویش‌های مختلف وجود دارد. 1. «چشم». کلمه براق «چشم» (ر.ک. اوستایی: čašman-، فارسی میانه و فارسی نو: čašm، فارسی محاوره‌ای: češ) در گویش‌های مرکزی با دو شکل نشان داده می‌شود: نوع ca(y)m (مثلاً: borzoki، vrk čaym، han čam، yar čem) در میان گویش‌های کاشان و دیگر گویش‌های شمالی در مقابل caš در جنوب رایج است؛
گویش‌های شمالی در مقابل caš در جنوب رایج است؛ خط نصف‌کننده از Zefra می‌گذرد که هر دو شکل برای آن گزارش شده است: čem (Zhukovskiǐ) و češ (داده‌های من؛ همچنین به Krahnke، شماره ۴ مراجعه کنید). کاهش موازی خوشه اصلی –šN در کلمات بیشتری یافت می‌شود: Qoh paym، Jow paim، Nat poime (ر.ک. Tār pežm، Keš pajm، Aby pāzm) «پشم»؛ Aby tena، Jow taina «تشنه»؛ Mey powna، Keš pōina «پاشنه»؛ Aby enoyn-، Jow einās- «شنیدن، شناختن» (&lt; OIr. *xšnā–sa-). اگرچه داده‌های کافی در گویش‌های دیگر برای مقایسه گسترده وجود ندارد،
در گویش‌های دیگر برای مقایسه گسترده وجود ندارد، داده‌های موجود نشان‌دهنده خط تغییر صدا –šm– &gt; žm &gt; (y)m هستند (ر.ک. Windfuhr، ۱۹۷۵). برای یک پیشرفت مرتبط، به بالا، ذیل ضمایر مراجعه کنید. ۲. جنسیت متمایز. چندین گویش کاشان در حوزه‌های مختلف دارای جنسیت دستوری هستند، همانطور که در جدول ۴ نشان داده شده است (خلاصه شده از Yarshater، ۱۹۸۵، با افزودن Freizandi). نشانه‌ی مؤنث برای اسم‌ها، و همچنین برای ضمایر و صفت‌ها، یک –a بدون تأکید است، مثلاً Del، Aby bā́ la «بیل»، Del béza، Naš bóz(a) «بز»، در حالی که
la «بیل»، Del béza، Naš bóz(a) «بز»، در حالی که Jowšaqāni مؤنث را در –e و مذکر را در –a دارد، مانند boze «بز» ~ varzāa «گاو»؛ varge «گرگ ماده» ~ varga «گرگ نر». در گویش‌هایی که هیچ نشانه‌ی جنسیتی رسمی در اسم‌ها نشان داده نمی‌شود، تمایز با تطابق صفت‌ها و فعل آشکار می‌شود. مثال‌ها: (صفت‌ها) Abu böz esbíde «بز سفید»، Aby sǘra goÅŃ la «گل قرمز»؛ (حروف تعریف نامعین یا صفت‌های عددی) Del ajey pür «پسر» ~ ija dete «دختر»، Aby e dāde «برادر» ~ ya dādā «خواهر»؛ (صفت‌های اشاره) Del on purá «آن پسر» ~ óna zenčo «آن
اشاره) Del on purá «آن پسر» ~ óna zenčo «آن زن»؛ برای ضمایر اشاره و شخصی، به ضمایر بالا مراجعه کنید. جنسیت در عبارت فعلی به عنوان بخش جدایی‌ناپذیر سیستم صرفی بهتر حفظ می‌شود. مثال‌ها عبارتند از: Naš pür/ dot-am nāsāz-e/a «پسر/دخترم بیمار است»؛ Qoh mer bömö «مرد رفت» ~ yan bömöde «زن رفت»؛ Del berā-m vāgardā be «برادرم برگشته بود» ~ fāka-m vāgardo-wda «خواهرم برگشته بود»، Naš berā/xāka Hasan-am bedi bö/be «من برادر/خواهر حسن را دیده بودم» (برای قیدها; همچنین رجوع کنید به گویش‌های مرکزی). به نظر می‌رسد
رجوع کنید به گویش‌های مرکزی). به نظر می‌رسد فریزندی فقط در برخی از توافق‌های فعل سوم شخص که فاعل به طور طبیعی مؤنث است، جنسیت را نشان می‌دهد، مثلاً pür/dot–äm ko–šo / štä? «پسرم/دخترم کجا رفت؟» همانطور که یارشاطر (1985) نشان داده است، میمایی و اردستانی نیز بقایای کمی از جنسیت را در عبارت فعلی نشان می‌دهند. بررسی دقیق‌تر گویش‌های کاشان بدون در نظر گرفتن مقوله جنسیت نشان می‌دهد که برخی از اسم‌های آنها دارای پسوند بدون تأکید –a یا –e هستند که می‌توان آن را به نشانگر مؤنث ایرانی باستان *-ā نسبت داد (به جای
به نشانگر مؤنث ایرانی باستان *-ā نسبت داد (به جای *-aka، منشأ –a/-e در Qoh espá، JKāš esbé &lt; *spaka- «سگ» و بیشتر اسم‌های دیگر در ایرانی غربی که به این مصوت‌ها ختم می‌شوند). مورگنسترن این دسته از اسم‌ها را در گویش‌های تاتی و مرکزی بررسی کرد. مثال‌های او از منطقه کاشان شامل موارد زیر است (در اینجا توضیح داده شده است): Soh bǘzä، Bij، Vār beza «بز» (ر.ک. Del، Naš، Abu، در بالا)؛ Soh kaÅŃ rge، Qoh kárg(e)، Nat kárga، Bij، Vār kerga (ر.ک. Naš و Aby fem. kárga) «مرغ»؛ قال باره (ر.ک. ابوفم. بار) «در»؛ می دومه
«مرغ»؛ قال باره (ر.ک. ابوفم. بار) «در»؛ می دومه (ر.ک. ابی فم. دیما «چهره»)؛ نات دوتا، قوه، کش، زف دوته، وان دته «دختر». تحقیقات مورگنستیرن نشان می‌دهد که تمایز جنسیتی، حداقل در اسم‌ها، یک ویژگی باستانی است که زمانی در تمام گویش‌های کاشان و همچنین در تاتی شمال وجود داشته است. این مفهوم به خوبی با یافته‌های یک مطالعه منطقه‌ای از دونالد استیلو مطابقت دارد. او نشان می‌دهد که از نظر جنسیت دستوری، گویش‌های کاشان انتهای جنوبی یک پیوستار زبانی بزرگتر را تشکیل می‌دهند که با کمی وقفه به سمت شمال به آمورایی، وفسی و
که با کمی وقفه به سمت شمال به آمورایی، وفسی و الویری، سپس به تاتی جنوبی قزوین و طارم علیا و در شمال تا کجالی امتداد می‌یابد. علاوه بر این، استیلو این ایده را مطرح می‌کند که برخی از گویش‌های تاتی نه تنها در حفظ تمایز جنسیتی قدیمی‌تر محافظه‌کار بوده‌اند، بلکه آن را از طریق ارجاع متقابل به جنسیت اسم در جایگاه‌های مختلف در عبارت اسمی یا فعلی، به حوزه‌های جدیدی گسترش داده‌اند. استیلو سپس با تمرکز بر گویش‌های تاتی همسایه کفتجی و کلاسی در شرق طارم، توضیح می‌دهد.
زبان سکایی که امروزه در زمره زبان‌های ایرانی شرقی دسته‌بندی می‌شود، به زبان ایرانی نیای زبان‌های سکاها گفته می‌شود. سکاها از هزارهٔ اول پیش از میلاد تا هزارهٔ اول میلادی، منطقهٔ وسیعی را از کناره‌های دریای سیاه تا مرزهای چین در تصرف داشتند. این قبایل در نوشته‌های پارسی باستان -saka، در منابع یونانی skuthai نامیده شده‌اند. واژه سکا، در زمان و مکان، کاربرد بسیار گسترده‌ای دارد، و سرزمین آن‌ها چنان پهناور و دارای تیره‌های گوناگون بود که به گزارش هرودوت، سکاهای فرادریا برای دانستن زبان آنان که در دوردست شرقی
فرادریا برای دانستن زبان آنان که در دوردست شرقی (خوارزم و سغد) می‌زیستند، نیاز به ترجمه داشته و در سرزمین خود برای گذر یک کاروان از دهانه ولگا در دریای کاسپین تا کوهستان اورال نیاز به هفت ترجمان برای هفت زبان بود. به گفته ماکس مولر این زبان‌ها می‌تواند دربرگیرنده زبان تاتارها، اسلاوها و فین-اوگری‌ها، از ساکنان سرزمین سکاها باشد. گرچه گویا هرودوت از شرقی‌ترین سکاها در شمال رود زرد، در نزدیکی دشت اوردوس چین و جنوب سیبری (نیاکان شیونگ نو یا خیون) تا کوهستان آلتای خبری نداشته‌است. زبان قبایل سکایی غربی را که
خبری نداشته‌است. زبان قبایل سکایی غربی را که در دورهٔ باستان در مناطق شمال دریای سیاه و در همسایگی یونانی‌ها می‌زیستند، "اسکولوتی" است که امروزه بیشتر با نام یونانی آن، "اسکیتی" می‌نامند. در کتیبه‌های پارسی باستان از چهار دسته قبایل سکائی زیر نام برده شده‌است: سکاهای تیزخود، سکاهای آن سوی سغد، سکاهای هوم‌نوش، سکاهای فرا دریا (آن سوی دریای سیاه). به گفته ارانسکی، سکاها گروهی از قبایل ایرانی زبان بوده‌اند که در حدود نیمه هزاره اول ق.م. در قلمرو وسیعی میان ساحل‌های دریای سیاه تا مرز چین مستقر شدند. در فارسی
دریای سیاه تا مرز چین مستقر شدند. در فارسی باستان آنها را سَکا -sakā، در سنسکریت śaka، چینی sək، بعد sə و sai نامیده می‌شدند. مولف‌های یونانی آنها را skuthai اسکوثائی، سکاها سیت‌ها، Saoromátai سرمت‌ها و سپس Alanoi آلانوئی، آلان‌ها نامیده‌اند. سکاها و سرمت‌ها قبایلی ایرانی‌تبار بودند که از سده هشتم پیش از میلاد تا آغاز عصر مسیحیت بر دشت‌های اوراسیا فرمان می‌راندند و در قلمرو وسیعی از سواحل شمالی دریای سیاه در غرب تا مرزهای شمالی چین در شرق به زندگی چادرنشینی روزگار می‌گذراندند. واژهٔ سکا، که در فارسی باستان
روزگار می‌گذراندند. واژهٔ سکا، که در فارسی باستان به صورت -saka آمده، از مشتقات ریشه باستانی sak* به معنی «رفتن، گشتن، گردیدن» و در اصل به معنای «سرگردان، خانه به دوش» است. اشتقاق این واژه از saka* «سگ» در معنی مثبت آن «سگ گله» یا از ریشه باستانی sak* «نیرومند بودن» پذیرفتنی نیست. به ظاهر همه قبایل چادرنشین ایرانی در آغاز خود را -skuda* می‌نامیدند که مشتقی از ریشه هندواروپایی -skeud* است. این واژه را دیاکونوف «چالاک» ولی سمرنیی «تیرانداز» معنا کرده‌است. همین نام در میانه سده نخست پیش از میلاد در منطقه
همین نام در میانه سده نخست پیش از میلاد در منطقه پنتوس به -skula بدل شد. دسته‌بندی. اکثر قریب به اتفاق دانشمندان موافقند که زبان‌های سکایی-سرمتی (و آسی) به زبان‌های ایرانی شرقی تعلق دارند. مانند زبان سغدی که زمانی گسترده بود اما اکنون ازمیان رفته‌است. سند ایرانی بودن عمدتاً بر کتیبه یونانی که در شمال دریای سیاه یافت شده و شامل چند صد نام از زبان سرمتی است استوار است که نشان‌دهنده نزدیکی زیادش با زبان آسی است. در کتیبه‌های هخامنشی نام چهار طایفه سکایی آمده‌است: سکاهای «هوم‌نوش» (فارسی باستان haumavargā)،
سکاهای «هوم‌نوش» (فارسی باستان haumavargā)، سکاها «تیزخود» (فارسی باستان tigraxaudā)، سکاهای «آن سوی سغد» (فارسی باستان para sogdam) و سکاهای «آن سوی دریا» (فارسی باستان paradarya). از این میان، سه عنوان نخست مختص سکاهای شرق دریای خزر بوده و عنوان چهارم به سکاهای غربی گفتنه می‌شده‌است. مهم‌ترین قبایل سکایی غربی که بیشتر در دشت‌های جنوب روسیه امروزی می‌زیستند شامل سکیتی‌ها یا اسکوتی‌ها (یونانی Σκύθαι) سرمتی‌ها (یونانی Σαυρομάται) و ماساگت‌ها (یونانی Μασσαγέται) می‌شوند. منابع تخصصی مورد نظر برای گردآوری
می‌شوند. منابع تخصصی مورد نظر برای گردآوری دستمایه‌ها و نیز ارزشیابی آنها از دید اصطلاح‌شناختی دارای نوعی آشفتگی است؛ در معرفی شواهد نیز مشابه آن به چشم می‌خورد: به اعتقاد مکس واسمر، سکایی آن چیزی است که «هرودوت یا منابع کهن‌تر آن را سکایی دانسته‌اند»؛ یک چنین بقایایی از زبان سکایی در تمایزی آشکار با سرمتی، واقع می‌شوند. از آنجایی که با شواهد بسیار اندک و ناکافی موجود نمی‌توان تعیین کرد که تا چه حدی در درون مکان‌های مسکونی سکاها/اسکیتی‌ها در مرزهای شمالی مناطق ایرانی‌نشین که از دریای سیاه تا چین گسترده
مناطق ایرانی‌نشین که از دریای سیاه تا چین گسترده بود، گوناگونی گویشی وجود داشته است - و از آنجایی که نام زبان سکایی برای نامیدن یکی از زبان‌های ایرانی میانه به کار رفته است- (گروه) زبانی ایرانی شمال‌شرقی که در سده‌های پیش از میلاد توسط سکاها/اسکیتی به کار می‌رفت، یعنی گروه غربی این طوایف، به طور قراردادی اغلب «سکایی» نامیده شده است. در خصوص گزارش‌های نویسندگان یونانی-رومی متاخر (پس از هرودوت) و نامگان ثبت شده آنها، وابستگی دقیق آنها به زبان‌های ایرانی باستان و میانه، یعنی تمایز میان سکایی و «سرمتی» و مانند
و میانه، یعنی تمایز میان سکایی و «سرمتی» و مانند آن تنها بر پایه معیارهای زبان‌شناختی امکان‌پذیر است. منابع پژوهش. به نوشته رودیگر اشمیت، منابع مکتوب از سکاها و زبانشان فقط توسط برخی همسایگانشان که با آن‌ها ارتباط داشته‌اند، از جمله آشوری‌ها، پارسی‌ها و یونانی‌ها ثبت گشته‌است. از منابع کتیبه‌های میخی (هم نئوآشوری‌ها هم فارسی باستان) ما فقط برخی نام‌های ایزوله شده افراد و قبایل را می‌دانیم. اطلاعات بیشتر توسط منابع یونانی و به ویژه برای زبانشان توسط هرودوت تاریخنگار ثبت شده‌است. دربارۀ سازمان قومی و تاریخی
ثبت شده‌است. دربارۀ سازمان قومی و تاریخی جغرافیایی این اقوام اطلاع دقیقی در دست نیست. همچنین طبقه‌بندی روایت‌ها بسیار محدود زبانی‌ای که آشکارا تعلق خود را نه به دوره‌ای خاص بلکه به دوره‌های گوناگون نشان می‌دهند، در جزئیات همچنان مسئله‌ساز است؛ بخشی از شواهد مورد نظر - واژه‌ها و نام‌هایی که نویسندگان باستانی از جمله در مباحث سکایی نوشته‌های هرودوت (از جمله ۴، ۸۲-۸۵) نیز نام‌های بیگانۀ اشخاص در سنگ‌نوشته‌های شهرهای یونانی بر کرانۀ شمالی دریای سیاه - با وجود اینکه موارد اختلاف با فارسی باستان و اوستایی چندان
موارد اختلاف با فارسی باستان و اوستایی چندان موجود نیست، بی تردید به دوره زبانی ایرانی باستان تعلق دارد. از جمله دلایل این امر مسائل تاریخ‌نگاری، به ویژه گزارش‌های هرودوت دربارۀ سکاها است. منطقه سکونت. از آنجایی که با شواهد بسیار اندک و ناکافی موجود نمی‌توان تعیین کرد که تا چه حدی در درون مکان‌های مسکونی سکاها - اسکیتی‌ها در مرز‌های شمالی مناطق ایرانی‌نشین که از دریای سیاه تا چین گسترده بود، گوناگونی گویشی وجود داشته است، گروه زبانی ایرانی شمال شرقی که در سده‌های پیش از میلاد توسط سکاها، به کار می‌رفت،
سده‌های پیش از میلاد توسط سکاها، به کار می‌رفت، یعنی گروه غربی این طوایف، به طور قراردادی اغلب «سکایی» نامیده شده اند. در خصوص گزارش‌های نویسندگان یونانی-رومی متاخر (پس از هرودوت) و نام‌های ثبت شده آنها، وابستگی دقیق آنها به زبان‌های ایرانی باستان و میانه، یعنی تمایز میان سکایی و «سرمتی» و مانند آن، تنها بر پایۀ معیارهای زبان‌شناختی امکان‌پذیر است. آثار سکایی. از زبان سکایی باستان هیچ اثر مکتوبی تا کنون کشف نشده‌است. با این وجود در برخی منابع ایرانی، یونانی و آشوری شماری از واژگان سکایی باستان که عمدتاً
و آشوری شماری از واژگان سکایی باستان که عمدتاً نام‌های خاص هستند بجای مانده‌است. پس از انقلاب زبانی دوره باستان و ورود زبان‌های ایرانی به دوره میانه زبان سکایی در شرق ایران زمین به صورت دو گویش ختنی و تمشقی باقی ماند که از آن دو گویش آثاری امروزه در دست داریم. آثار سکایی میانه را به دو دستهٔ زبان سکایی ختنی و سکایی تۇمشۇق تقسیم می‌کنند. زبان ساکا، نامی مشترک برای این دو زبان است. آثار تۇمشۇق از نظر زبانی کهنه‌ترند. گویش دیگر زبان ختنی در ناحیهٔ تومشوق در شمال شرقی کاشغر متداول بوده‌است که اسناد چندانی از
شرقی کاشغر متداول بوده‌است که اسناد چندانی از آن برجای نمانده و آنچه به دست آمده نیز هنوز درست خوانده نشده‌است. از زبان سکاها در دوره باستان هیچ اثر مکتوبی در دست نیست. گزارش‌های هرودوت از افسانه‌ها و داستان‌های اسکیتی و به وجود ادبیات بسیار غنی و به ویژه، حماسی زبان سکایی باستانی گواهی می‌دهد. به روایت هرودوت، پس از پیروزی سومین شاه ماد (هووخشتره) بر سکاهای غاصب (اسکیت‌ها) و بازستانی امپراتوری ماد، با آن‌ها با مهربانی رفتار کرد و «پسرانی را بدیشان سپرد تا به زبان خود و هنر تیراندازی را بدان‌ها بیاموزد».
به زبان خود و هنر تیراندازی را بدان‌ها بیاموزد». سکایی باستان مسلماً گویش‌های مختلفی را شامل می‌شده‌است که اسکیتی و سرمتی از آن جمله بوده‌اند. هرودوت (کتاب ۴، بند ۱۱۷) در اینباره می‌نویسند: «زبان سرمتی‌ها اسکیتی است، اما به اصالت باستانی اش صحبت نمی‌شود». شواهد نشان می‌دهد که دست کم در برخی از گویش‌های اسکیتی-سرمتی باستان hv* ایرانی باستان به f و d* ایرانی باستان در میان دو مصوت به l بدل شده بود. مانند -farna* «فر، فره»، از -hvarnah* و -skula «نام یکی از شاهان اسکیتی» از -skuda* «چالاک» یا «تیرانداز».
شاهان اسکیتی» از -skuda* «چالاک» یا «تیرانداز». نمونه‌ای از واژگان سکایی برجای مانده. تنها آثار بازمانده از زبان سکایی باستان، برخی اسامی افراد، قبیله‌ها و مکان‌ها در کتیبه‌های یونانی منطقه پنتوس و در آثار یونانی است، که بر اساس آن‌ها و به کمک زبان‌های ایرانی باستان (اوستایی و فارسی باستان) و نام چند مکان (تپه، رودخانه در اوکراین و جنوب روسیه)، می‌توان برخی از واژه‌های این زبان را بازسازی کرد. رضایی باغ‌بیدی، ۲۳ واژه را گردآوری کرده‌است: تحلیل‌های دانشگاهی. همان‌گونه که از یافته‌های تاریخی و باستان‌شناختی
همان‌گونه که از یافته‌های تاریخی و باستان‌شناختی بر می‌آید ما با اقوام گوناگون سرمتی و آلانی در سرزمین‌هایی گوناگون و در زمان طولانی، سر و کار داریم. در نتیجه باید گوناگونی‌های گویشی را مد نظر قرار دهیم: «معمولاَ چنین تلقی شده است که در یک چنین وضعیتی گفتگو از زبان سرمتی یا آلانی به جای گروه زبانی، روشی ساده و صرفاً راه‌گشا است». هم به این دلیل و هم به دلیل کمبود منابع زبانی، نوعی تردید در کاربرد نام این زبان‌ها بروز می‌کند که باید سرانجام از دید فرا زبان‌شناختی توضیح داده شود. اصطلاح «سرمتی» در اینجا به
توضیح داده شود. اصطلاح «سرمتی» در اینجا به ویژه به نام‌های ایرانی کتیبه‌های یونانی شهرهای بازرگانی ایونی در کرانۀ شمالی دریای سیاه که از نام اشخاص و تعدادی نام اقوام تشکیل شده، اطلاق می‌شود. شاید نام کتیبۀ θεω ουαταφαρυω بر طلسمی زرین از منطقه کوبان (سده دوم تا اول اول پیش از میلاد) هم، سرمتی باشد. از قبیله‌های کوچ‌نشین بی‌شماری که در استپ‌های پهناور جنوب روسیه زندگی می‌کردند، تعدادی را به نام می‌شناسیم، از جمله سکاها (یونانی Σχῦvαι)، سرمت‌ها (یونانی Σαρμάται)، ماساگت‌ها (یونانی Mασσαγέται) و آلان‌ها
ماساگت‌ها (یونانی Mασσαγέται) و آلان‌ها (یونانی Aλαvoi') که مهم‌ترین این طوایف هستند؛ واژه فارسی باستان&lt;-s-k&gt; یا /-saka/ نیز که در عباراتی چون Sakā haumavargā «سکاهای هوم‌نوش ؟» (یونانی Σχúvας 'Aμvργíovς در هرودوت، جلد 7، بخش 64، قسمت 2) S. tigraxaudā «سکاهای تیزخود»، S. tayaiy paradraya «سکاهای آن سوی دریا) (DNa 25,25f,28f) به ویژه S. tayaiy para sugdam «سکاهای آن سوی سغد» (DPh 5 f , DH 4 f)، آمده است دقیقاً در همین مفهوم است. درباره سازمان قومی و تاریخی جغرافیایی این اقوام اطلاع دقیقی در دست نیست.
جغرافیایی این اقوام اطلاع دقیقی در دست نیست. همچنین طبقه‌بندی روایات بسیار محدود زبانی‌ای که آشکارا تعلق خود را نه به دوره‌ای خاص بلکه به دوره‌های گوناگون نشان می‌دهند، در جزئیات همچنان مسئله ساز است؛ بخشی از شواهد مورد نظر - واژه‌ها و نام‌هایی که نویسندگان باستانی از جمله در مباحث سکایی نوشته‌های هرودوت (از جمله جلد 4، بخش 5-82) نیز نام‌های بیگانه اشخاص در سنگ‌نوشته‌های شهرهای یونانی بر کرانه شمالی دریای سیاه - با وجود اینکه موارد اختلاف با فارسی باستان و اوستایی چندان موجود نیست، بی‌تردید به دوره زبانی
اوستایی چندان موجود نیست، بی‌تردید به دوره زبانی ایرانی باستان تعلق دارد. از جمله دلیل‌های این امر مسائل تاریخ‌نگاری است. به ویژه گزارش‌های هرودوت درباره سکاها. دستمایه‌ها و شواهد محدودی از آنچه بدین صورت سکایی تعریف شده - ارانسکی در ارجاع به آبایف و از این طریق مفهوم گسترده‌تر سکایی از 200 واژه سخن می‌گوید - با وجود همۀ کمبودها و تردیدها در جزئیات (بر پایۀ روایات بیگانه که اصولاً نام‌شناختی‌اند)، شناخت پاره‌ای از ویژگی‌های آوایی و ساختواژی این زبان و در کل وضعیت ایرانی باستان آن را امکان‌پذیر می‌سازند. از
وضعیت ایرانی باستان آن را امکان‌پذیر می‌سازند. از جمله شواهد بسیار مهم در این خصوص، حفظ مصوت افزوده در ترکیب (برای مثال نام Σπαργαπεíνηζ و Aριαπεíνηζ' در هرودوت، فصل 4، بخش 76، 6 و مانند آن، از پادشاه‌های سکایی) و مصوت‌های مرکب است (برای مثال کتیبه‌ای «تانائیس» نام خاص Bαιoραδπoζ برابر با -Baivar-aspa* به معنی «10000 اسب (یعنی بسیار اسب)». دگرگونی ایرانی آوایی l&lt;*δ&lt;*d*، همان‌گونه که در زبان‌های متاخرتر ایرانی شرقی سراغ داریم، در نام نوع نژاد سکایی Σαραλάται (هرودوت، فصل 4، بخش 6، 1) آمده است که با
(هرودوت، فصل 4، بخش 6، 1) آمده است که با -paraδāta اوستایی متاخرتر (نام یا عنوان؟) «پیشداد» مطابقت دارد. گویش‌های سکایی. زبان سکایی باستان، گویش‌های مختلفی داشته که دو تا از آنها، اسکیتی و سرمتی بودند. به روایت هرودوت، زبان سرمت‌ها اسکیتی است، اما به اصالت باستانی‌اش صحبت نمی‌شود. شواهد نشان می‌دهد که دست‌کم در برخی از گویش‌های اسکیتی-سرمتی باستان xv ایرانی باستان به f و d ایرانی باستان در میان دو مصوت به l (یعنی d &lt;δ &lt;l) تبدیل گشته‌است. مانند farna* به معنی «فر، فره» از xvarnah و skula* (نام یکی از
به معنی «فر، فره» از xvarnah و skula* (نام یکی از شاهان اسکیتی) از skuda. دانشمندان از گویش‌های باستانی سکاهای مرکزی و ترکستان شرقی به جز چند نام قبیله که در کتیبه‌های فارسی باستان و در نوشته‌های یونانی باقی مانده‌است، اطلاع دیگری ندارند. در قرن دوم پیش از میلاد مسیح، یک مجموعه از قبایل سکائی و قبایل تخاری که احتمالاً با قبایل سکایی خویشاوند بودند، منطقهٔ بلخ و زرنگ (سیستان) و رُخَّج را تصرف کردند و بعدها قلمروی خود را تا شمال غربی هند گسترش دادند. در منطقهٔ اخیر آثار یک گویش سکائی در کتیبه‌هایی از قرن اول
اخیر آثار یک گویش سکائی در کتیبه‌هایی از قرن اول میلادی به خط خَرُشتی و بَراهمی باقی مانده‌است. سکائی در حال حاضر به زبان متون ایرانی مکتوب به خط براهمی که از حفریات باستان‌شناسی قرن بیستم در ختن و دیگر واحه‌های ترکستان شرقی به دست آمده‌اند گفته می‌شود. زبان این متون که تاریخ آن‌ها میان قرن‌های پنجم تا دهم میلادی است و بخش عمدهٔ آن‌ها ترجمهٔ آثار بودائی سنسکریت (به شعر و نثر) است، هندی-سکائی یا بر اساس محل کشف بخش عمدهٔ اسناد سکائی-ختنی یا تنها ختنی نیز نامیده شده‌است. در اسنادی که از ختن به دست آمده، نام
شده‌است. در اسنادی که از ختن به دست آمده، نام این زبان hvatanau,hvamno ختنی ذکر شده‌است. آنچنان که از متون به دست آمده از دیگر واحه‌های ترکستان شرقی (مُرتُک، تُمشُق) بر می‌آید، بعضی از گویش‌های خویشاوند با ختنی در این مناطق رایج بوده‌است. در قرن پنجم قمری، یازدهم میلادی، هنوز در منطقهٔ کاشغر به گویش‌هایی از همین نوع تکلم می‌کردند. کشف نسخ خطی سکایی در واحه‌های ترکستان شرقی گواه این نکته است که حتی بعد از مهاجرت‌های بیشمار قبایل سکایی-تخاری و هفتالی (خیونی) به طرف غرب، یعنی بلخ، ماوراءالنهر و سیستان، بخشی
به طرف غرب، یعنی بلخ، ماوراءالنهر و سیستان، بخشی از مردمانی که به زبان‌های شرقی گفتگو می‌کردند تا پایان هزارهٔ اول میلادی در این سرزمین باقی مانده‌بودند. بعد از این تاریخ گویش‌های ترکی به‌طور نهایی جای این گویش‌های ایرانی را گرفت. زبان سرمتی، آلانی، اوستی باستان. سرمتی و آلانی به انضمام آسی (اوستی) از جمله زبان‌های ایرانی میانه و نو از شاخۀ شمال شرقی زبان‌های ایرانی هستند. به جز اوستی، برای آنها دیگر هیچ متن مفصلی نمی‌شناسیم، کتیبه‌های نوشته شده به خطی معروف به «خط سرمتی» را تک‌نگاری‌های یونانی، تامگاس
به «خط سرمتی» را تک‌نگاری‌های یونانی، تامگاس (Tamgas) به شمار آورده‌اند. افزون بر آن، نام‌ها، لقب و نام مکان‌های سرمتی منابع کهن از جمله اسم عام مکرر marha marha «نشانۀ نبرد، علامت آغاز حمله» را در آثار آمیانوس مارسلینوس (10,11,19) باید نام برد. از آنجایی که تفکیک دقیق زبان‌شناختی بر پایۀ دستمایه‌های موجود، میان سرمتی و آلانی ممکن نیست، زبان آلانی در آغاز بر پایۀ گزارش‌های تاریخی، به ویژه متعلق به پیکره‌های زبانی خاص مرزبندی شده بود. انتظار می‌رود که منابع کهن متاخرتر بیزانسی، چینی، مغولی، اسلامی، سُریانی،
متاخرتر بیزانسی، چینی، مغولی، اسلامی، سُریانی، ارمنی کهن، گرجی کهن، روسی کهن، نیز منابع مجارستانی قرون وسطایی دربر دارندۀ اسم‌های عام، نام اشخاص، نام اقوام و نام مکان‌های آلانی و آسی کهن باشند. دیگر دستمایه‌های سرمتی، آلانی و آسی کهن نشان‌دهندۀ وام‌گیری‌های ایرانی در زبان فینو-اوگری و در زبان‌های قفقاز، نیز نام مکان‌های ایرانی جنوب روسیه در ارتباط با کرانۀ شمالی دریای سیاه و شمال منطقۀ قفقاز هستند. حفظ a پیش از غنه‌ای‌ها در آلانی، که ویژگی‌های آسی است، از جمله مشخصه‌های آسی در مجارستان نیز هست. آنها به
جمله مشخصه‌های آسی در مجارستان نیز هست. آنها به احتمال بسیار با کومان‌های ترک پس از فرار از برابر مغول‌ها در سال 1239 میلادی به آنجا مهاجرت کردند. آسی کهن به عنوان ایرانی جهانگردهایی مانند ن. ویتسمن (1641-1717 میلادی) و ی. آ. گولدن‌شتت آن را منتشر کردهاند. دورۀ واقعی نوشتاری این زبان با چاپ «مجموعه تعالیم مسیحی اسلاوی-آسی» در سال 1798 میلادی و دست نوشته‌ای در خصوص تاسیس دادگاه در وَنَت تالیف آی. یالغوزیژه (I. Iaỿuziʒe) به سال 1802 میلادی، آغاز می‌شود. به نوشتۀ هرودوت و استرابون، سرمتی شدن جنوب روسیه و
نوشتۀ هرودوت و استرابون، سرمتی شدن جنوب روسیه و کرانۀ شمالی دریای سیاه تا رود «دانبوب» از سدۀ چهارم پیش از میلاد تا مسیح روی داده است. دستمایه‌های نام‌های ایرانی سده‌های پنجم تا سوم پیش از میلاد، به ویژه در منطقۀ پانتی‌کاپی چندان قابل اعتماد نیست. یا اینکه بیش‌تر ایرانی غربی است. کتیبه‌های سدۀ دوم پیش از میلاد عموماً بسیار نادر هستند. در اُلبیا، نام‌های ایرانی تا سدۀ نخست پیش از میلاد به سختی قابل تشخیص است، در نوشته‌ای مربوط به سده‌های ششم تا یکم پیش از میلاد با 255 نام، تنها چهار نام غیر یوناین را تشخیص
با 255 نام، تنها چهار نام غیر یوناین را تشخیص داده‌اند که دو تای آنها، احتمالاً ایرانی است. کتیبۀ موجود در محل اولیه (اُلبیا سوم/دوم پیش از میلاد) با کهن‌ترین نام قومی سرمتی شناخته شده یعنی Σαυ-δαρα-ται «سیاه‌جامه» = ΜελάγχλαινΟι (هرودوت 2,20,2) به هر حال مد نظر قرار نگرفته است. دیگر شواهد مقدم سرمتی فردی شورشی به نام Σαυμακος (کرسونسوس تاوریکا، سدۀ نخست پیش از میلاد) و نام پادشاهی Ασπσουργος (از سدۀ نخست پیش از میلاد در غرب و شرق مشاهده شده) است. در اُلبیا نام‌های ایرانی پیش‌تر در سدۀ دوم مشاهده می‌شوند،
نام‌های ایرانی پیش‌تر در سدۀ دوم مشاهده می‌شوند، پیش از اینکه در سدۀ سوم دوباره کاهش یابند. بر پایۀ شواهد زگوستا، در پانتیکاپی، فاناگوریا و گوریپیا، پیش‌تر نام‌های ایرانی به سدۀ نخست تعلق دارند و در دو سدۀ بعدی تعداد اندکی از آنها دوباره به چشم می‌خورند. برعکس برای منطقۀ تانائیس، افزایش چشمگیری را در نام‌های ایرانی مربوط به بازگشت یونانی‌ها از سدۀ دوم و سوم مشخص کرده است. شون میلر پی برده بود که روی هم رفته بیش‌تر نام‌های ایرانی در تانائیس نشان می‌دهد که آنها از اُلبیا و پانتیکاپی دنباله‌روی می‌کنند. برعکس
از اُلبیا و پانتیکاپی دنباله‌روی می‌کنند. برعکس در تامان، گورگیپیا، آناپا، در کرسونسوس تاوریکا و تیراس تنها تعداد اندکی از نام‌های ایرانی یافت شده است. از دید تاریخی، عناصر ایرانی کرانۀ شمالی دریای سیاه با ورود گوت‌ها و هون‌ها اندک اندک رنگ باخته است. نام‌های ایرانی سدۀ چهارم تنها از پانتی‌کاپی و تامان دارای شواهدی است. منابع. مهم‌ترین یادمان‌های آلانی، سه منبع منحصر به فرد زیر است: پیشینه پژوهش و مسائل موجود درباره زبان آسی. میلر توانست گروهی از نام‌های فارسی باستان را در کتیبه‌های یونانی کرانه شمالی