payamvha/North_RAG huggingface dataset:
جَنَّت‌شَهر، شهری است در جنوب استان فارس و مرکز بخش جنت پنجمین بخش بزرگ استان فارس است. این شهر در جاده شیراز-بندرعباس در پانزده کیلومتری جنوب‌شرقی شهر داراب، در ارتفاع ۱۵۰، ۱ متری و در کوهپایه قرار دارد و دارای آب و هوایی نسبتاً گرم می‌باشد که در زمستان‌ها بسیار متغیر می‌شود. مردم این شهر بیشتر باغدار هستند و با باغهای بزرگ پرتقال خود تأثیر زیادی در بازار مرکبات کل کشور دارند؛ همچنین میوه هایی مانند انار،آلو،زرد آلو،خرمالو، بادام، نارنج،هلو،گردو،خرما، انار و...صیفی جات و سبزیجات متنوع تولید می کنند. در
و...صیفی جات و سبزیجات متنوع تولید می کنند. در زمین های زراعی کشاورزان محصولاتی مانند گندم،پنبه، جو، یونجه، گیاهان دارویی و...تولید می کنند.‌ جنت شهر از باغ های وسیعی و بسیار سرسبزی برخوردار است، به همین دلیل به او لقب نگین سبز جنوب داده‌اند . این شهر از چشمه ای بسیار زیبا به نام چشمه خرچنگ برخوردار است که این چشمه در بین رشته‌کوهای زاگرس واقع شده است. رتبه در استان. جنت شهر مرکز بخش جنت پنجمین بخش پرجمعیت استان فارس می باشد. لیست ۱۰ بخش پرجمعیت استان فارس که در آینده شهرستان خواهند شد. هم اکنون جمعیت بخش
که در آینده شهرستان خواهند شد. هم اکنون جمعیت بخش جنت از ۲ شهرستان زیر بیشتر است جمعیت. جمعیت جنت‌شهر در سال ۱۳۹۵ خورشیدی ۱۳٬۵۹۸ تن بوده‌است. این شهر دارای مناطق زیاد تفریحی می‌باشد که هر ساله پذیرای تعداد زیای از گردشگران است. تعدادی از مناطق تفریحی این شهر عبارت اند از (باغ‌های سر سبز مرکبات، تنگه زیبای خرتنگ (خرچنگ). امامزاده شاه فصل،بوستان بزرگ عمومی و اشکفت میرباقری و قصر دختر و پیرمراد و سرچک و…). مردم جنت‌شهر،مردمی‌خونگرم،مذهبی،باسواد،مهمان‌نواز هستند که آوازه مهمان‌نوازی آنان در سطح استان مشهور
که آوازه مهمان‌نوازی آنان در سطح استان مشهور می‌باشد. هرساله در فصل بهار و در ابتدای سال نو،مردم جنت شهر پذیرای مسافران نوروزی می‌باشند و مسافران میتوانند در بعضی از مکان هایی که مسئولین شهر از قبل مشخص کرده‌اند،به استراحت بپردازند. از نظر علم‌و‌دانش،مردم جنت‌شهر یکی از شهرهای برتر در این حوزه هستند و از شخصیت علمی بالایی برخوردار می‌باشند.هر ساله تعداد قبولی های کنکور سراسری در این شهر قابل تامل است. جنت‌شهر دارای شخصیت‌ها و افراد نخبه در سطح کشور است که افتخار‌آفرینی‌های زیادی برای شهر خود به ارمغان
که افتخار‌آفرینی‌های زیادی برای شهر خود به ارمغان آورده‌اند. مردمان جنت‌شهر از ابتدای انقلاب و جنگ تحمیلی تا به امروز، دنباله‌رو اهداف انقلاب اسلامی بوده‌اند و برای میهن خود،جان فشانی‌های زیادی داشته‌اند. تغییر نام. جنّت‌شهر پیش از ۱۳۷۲ ش، ده‌خیر نام داشت و در ۳ اسفند ۱۳۷۲، به موجب مصوبه هیئت وزیران آبادی ده‌خیر به شهر بدل شد و جنّت‌شهر نام گرفت. جغرافیا. فاصله جنّت‌شهر با شیراز از شمال‌غربی حدود ۲۷۸ کیلومتر است. این شهر در مسیر شهرهای داراب ـ حاجی‌آباد (مرکز شهرستان حاجی‌آباد در شمال استان هرمزگان) قرار
شهرستان حاجی‌آباد در شمال استان هرمزگان) قرار دارد و با آبادی ده خیر سفلا، در فاصله حدود چهار کیلومتری مغرب، نیز در ارتباط است در این بخش دو امامزاده معروف در روستای فتح آباد به نام امامزادگان عبدالله وموسی که از نواده گان موسی بن جعفر است وجود دارد که مزار این ها در این منطقه باعث حضور زائران زیادی شده است پیشینه. ناحیه‌ای که جنّت‌شهر در آن واقع شده، کمابیش منطبق بر کوره دارابگرد است. در سده چهارم، در ذکر مسافت شیراز ـ جزومِ کرمان از رَمّ مهدی، میان دارابگرد و رستاق‌الرستاق، در فاصله پنج فرسخی از هریک،
و رستاق‌الرستاق، در فاصله پنج فرسخی از هریک، نام برده که تقریباً مطابق با جنّت‌شهر کنونی است. به نوشته شوارتس، محقق معاصر آلمانی، با توجه به جزء اول رمّ مهدی، به نظر می‌رسد که آبادی کردنشین بوده‌است. ویرانه‌های شهر جنّت قدیمی نزدیک جنت‌شهر است که هم‌اکنون آنجا روستایی وجود دارد به نام کوه سفید که اهالی آن از قشقاییانی هستند که از حدود صد سال پیش در آنجا یکجانشین شده‌اند و به زبان ترکی قشقایی صحبت می‌کنند. در قرن ششم قلعه‌ای به نام رُنْبه در نزدیکی تنگی به همین نام را معرفی کرده‌است، مکان قلعه مزبور مطابق
همین نام را معرفی کرده‌است، مکان قلعه مزبور مطابق با اطراف جنّت‌شهر است. این قلعه دست کم تا سده نهم از قلاع مهم فارس شمرده می‌شد. به گفته ابن بلخی، حاکم دارابگرد کسی بود که این قلعه را در اختیار بگیرد. حافظ ابرو (متوفی ۸۳۳) نیز از تنگ رنبه در کوره دارابجرد/ دارابگرد نام برده‌است در سده سیزدهم، خورموجی (ص ۴۸۹–۴۹۰) از ده خیر یاد کرده و در اواخر سده سیزدهم، قلعه رنبه را در چهار فرسخی و ده خیر را در سه فرسخی مشرق شهر داراب، در بلوکی به همین نام، ضبط کرده‌است. در ۱۳۲۳ ش، این آبادی مرکز دهستان قریه‌الخیر بود و
در ۱۳۲۳ ش، این آبادی مرکز دهستان قریه‌الخیر بود و ۹۱۷، ۲ تن جمعیت داشت. در حدود ۱۳۳۰ ش نیز قصبه ده‌خیر علیا همین دهستان بود، ساکنان آن کشاورز بودند و از ث صنایع‌دستی، قالی‌بافی در آنجا رواج داشت. امروزه طوایفی از ایل خمسه * در پیرامون این شهرِ رو به رشد، ییلاق و قشلاق می‌کنند. محصولات. یکی از مهم‌ترین سوغات بخش جنت، عسل،مرکبات و بهارنارنج این بخش است که توانسته آوازه ایی در سطح کشور و کشورهای حوزه خلیج فارس و خاورمیانه بدست آورد. یکی از محصولات جالب این شهر، قارچ وحشی با نام محلی " هکال " است که این
شهر، قارچ وحشی با نام محلی " هکال " است که این قارچ،همیشه بعد از باران در باغات این شهر به وجود می آید. از دیگر محصولات می‌توان آبغوره، آب‌لیمو، انواع عرقیات نام برد.
علم یک رشته نظام‌مند است که دانش را در قالب فرضیه‌ها و پیش‌بینی‌های قابل‌آزمایش در مورد جهان هستی می‌سازد و سازماندهی می‌کند. علم مدرن معمولاً به دو یا سه شاخه اصلی تقسیم می‌شود: علوم طبیعی که به مطالعه جهان فیزیکی می‌پردازند و علوم اجتماعی که به مطالعه افراد و جوامع می‌پردازند. مطالعه منطق، ریاضیات و علوم نظری رایانه اگرچه به‌عنوان علوم صوری از آن‌ها یاد می‌شود، معمولاً جداگانه درنظر گرفته می‌شوند زیرا به‌جای روش علمی به‌عنوان روش اصلی خود، به استدلال قیاسی متکی هستند. در همین حال، علوم کاربردی رشته‌هایی
متکی هستند. در همین حال، علوم کاربردی رشته‌هایی هستند که از دانش علمی برای اهداف عملی استفاده می‌کنند، مانند مهندسی و پزشکی. تاریخ علم بخش عمده‌ای از پیشینه‌های تاریخی را دربرمی‌گیرد، و قدیمی‌ترین پیشینیان قابل‌شناسایی علم مدرن به عصر برنز در مصر و میان‌رودان (حدود ۳۰۰۰ تا ۱۲۰۰ پیش از میلاد) برمی‌گردند. سهم آن‌ها در ریاضیات، نجوم و پزشکی، فلسفه طبیعی یونان در اروپای باستان و سپس دانش قرون وسطی را شکل داد و به موجب آن تلاش‌های رسمی برای ارائه توضیحاتی برای وقایع جهان فیزیکی بر اساس علل طبیعی انجام شد.
وقایع جهان فیزیکی بر اساس علل طبیعی انجام شد. پیشرفت‌های بیشتر، از جمله معرفی دستگاه اعداد هندو-عربی، در دوران طلایی هند و دوران طلایی اسلام صورت گرفت. ترمیم و تلفیق آثار یونانی و مکاشفات اسلامی در اروپای غربی در طول رنسانس، فلسفه طبیعی را احیا کرد، که سپس توسط انقلاب علمی که در قرن شانزدهم آغاز شد دگرگون گشت، زیرا ایده‌ها و اکتشافات جدید از مفاهیم و سنت‌های پیشین یونانی فاصله گرفتند. روش علمی به زودی نقش بیشتری در کسب دانش ایفا کرد و در قرن نوزدهم، بسیاری از ویژگی‌های نهادی و حرفه‌ای علم آغاز به شکل‌گیری
از ویژگی‌های نهادی و حرفه‌ای علم آغاز به شکل‌گیری کردند، همراه با تغییر «فلسفه طبیعی» به «علوم طبیعی». دانش جدید در علم با پژوهش دانشمندانی که با کنجکاوی در مورد جهان و تمایل به حل مشکلات انگیزه می‌گیرند، پیشرفت می‌کند. پژوهش‌های علمی معاصر بسیار مشارکتی هستند و معمولاً توسط گروه‌هایی در مؤسسات دانشگاهی و مراکز پژوهشی، سازمان‌های دولتی، و شرکت‌ها انجام می‌شوند. تأثیر عملی کار آن‌ها سبب ظهور سیاست‌های علمی شده‌است که با اولویت دادن به توسعه اخلاقی و معنوی محصولات تجاری، تسلیحات، مراقبت‌های بهداشتی،
معنوی محصولات تجاری، تسلیحات، مراقبت‌های بهداشتی، زیرساخت‌های عمومی و حفاظت از محیط‌زیست، به دنبال تأثیرگذاری بر فعالیت‌های علمی هستند. واژه‌شناسی. واژهٔ علم از زبان عربی، وارد زبان فارسی شده است. برخی واژه دانش را به‌جای علم به‌کار می‌گیرند؛ ولی باید توجه داشت علم و دانش، دارای دو تعریف متفاوت هستند. در زبان انگلیسی، واژه لاتین science برای علم به‌کار گرفته می‌شود و واژه knowledge، برای دانش. در زبان پهلوی واژه‌های هم عرض علم اینهاست: داناگیْه، هوداناگیْه، فْرهَنگ، فَرزَنیه. ویدا و چیستا هم برابرهایی
فْرهَنگ، فَرزَنیه. ویدا و چیستا هم برابرهایی هستند که از زبان اوستایی برگرفته شده‌اند. تاریخ علوم. از عصر کلاسیک علوم به عنوان یک نوع دانش با فلسفه ارتباط نزدیکی داشتند. در اوایل عصر مدرن دو کلمهٔ علم و فلسفه در زبان انگلیسی به جای هم به کار برده می‌شدند. در سدهٔ ۱۷ میلادی فلسفهٔ طبیعی (که امروز علوم طبیعی نامیده می‌شود) به تدریج از فلسفه جدا شد. با این حال، "علم" همچنان کاربردی وسیع برای توضیح آگاهی‌های مطمئن در مورد یک موضوع داشت. به همین ترتیب هم امروزه نیز در عصر مدرن همچنان "علم" برای موضوعاتی همچون
نیز در عصر مدرن همچنان "علم" برای موضوعاتی همچون علم کتابداری یا علوم سیاسی کاربرد دارد. در عصر مدرن، علم معادل علوم طبیعی و فیزیکی به کار می‌رود، لذا محدود به شاخه‌هایی از آموختن است که به پدیده‌های دنیای مادی و قوانین آن‌ها می‌پردازد. این هم‌اکنون معنای غالب "علم" در کاربرد روزمره است. این معنای محدودتر از علم که خود بخشی از علم شده است، تبدیل به مجموعه‌ای از تعریف‌های قوانین طبیعت شده که بر مبنای مثال‌های اولیه‌ای همچون قانون کپلر، قوانین گالیله و قوانین حرکت نیوتن بنا شده‌اند. در این دوره رایج‌تر شد که
حرکت نیوتن بنا شده‌اند. در این دوره رایج‌تر شد که به جای فلسفه طبیعی علوم طبیعی به کار رود. در طی سدهٔ نوزدهم میلادی کلمهٔ علم بیش از پیش مرتبط به مطالعهٔ منظم دنیای طبیعت شد، شامل فیزیک، شیمی، زمین‌شناسی و زیست‌شناسی. این منجر به قرارگیری مطالعات تفکر انسان و جامعه در یک برزخ زبان‌شناسی شد؛ که در نهایت منجر به قرارگیری این مطالعات دانشگاهی در زیر عنوان علوم اجتماعی شد. به همین ترتیب هم امروز قلمروهای بزرگی از مطالعات منظم و دانش وجود دارند که زیر سرفصل کلی علم قرار دارند، همچون علوم کاربردی و علوم صوری.
علم قرار دارند، همچون علوم کاربردی و علوم صوری. به‌طور کلی اطلاعات مجموعه‌ای از داده‌های خام و پردازش نشده است. پردازش اطلاعات علم را خلق می‌کند، و علمی که روشش تجربی و نتایجش آزمون پذیر و موضوعش جهان خارج باشد، علم تجربی نامیده می‌شود. مفهوم دیگر علم در زبان فارسی. در مقابل مفهوم علم به‌طور خاص وجود دارد که معادل انگلیسی (science) است که از ریشه لاتینی «ساینتیا» به معنای دانستن گرفته شده است و متناظر با آن بخشی از دانش بشری است که از طریق روش‌های تجربی حاصل شده است و قواعد علوم تجربی بر آن حاکم است. تولید
شده است و قواعد علوم تجربی بر آن حاکم است. تولید علم. تولید علم یک واژه اشتباه (غلط مصطلح) است؛ و به‌جای توسعه علم به‌کار رفته است. وقتی در موتورهای جستجوگر معادل انگلیسی و فرانسه این واژه را جستجو می‌کنیم نتیجه‌ای نمی‌یابیم از این واژه تنها در ایران و نخستین بار توسط سیدعلی خامنه‌ای استفاده شده است. باید توجه داشت که واژه‌ها ابزار تفکر اند. کاربرد اشتباه آن‌ها باعث ایجاد اغتشاش فکری و انحراف فکری می‌شود. در یکی دو دهه اخیر این واژه ابداعی و واژه‌های مشابه مثل تولید اندیشه، تولید فرهنگ (به‌جای توسعه فرهنگ)
تولید اندیشه، تولید فرهنگ (به‌جای توسعه فرهنگ) تولید معرفت، تولید عالم، باعث آلوده‌سازی محیط‌های علمی به مفهوم‌های اشتباه و ایجاد مشکلاتی برای گسترش واقعی علم شده است. یکی از کژتابی‌های به‌وجود آمده در اثر این اصلاحات نادرست این است که پیشرفت علم با انتشار بروندادهای علمی مثل مقاله و پایان‌نامه اشتباه گرفته می‌شود. علم به‌عنوان یک مفهوم نرم‌افزاری، تولید کردنی نیست علم را می‌توان فراگرفت یا توسعه داد (توسعه علم) یا کشف کرد. منابع. Max Born (1949, 1965) Natural Philosophy of Cause and Chance points out that
Philosophy of Cause and Chance points out that all knowledge, including natural or social science, is also subjective. Page 162: "Thus it dawned upon me that fundamentally everything is subjective, everything without exception. That was a shock." See: intersubjective verifiability
میرزا محمدعلی خان رحمت آبادی، معروف به طایفه، نماینده رشت در نخستین دوره مجلس شورای ملی بود. میرزا محمدعلی خان رحمت آبادی فرزند حاج میرزا فتحعلی و از خاندان سمیعی گیلان بود. وی سال‌ها در عهد ناصری و مظفری حکومت رحمت آباد از توابع رودبار را برعهده داشت. نامبرده در دوره انقلاب مشروطه به عضویت انجمن ملی موقت گیلان درآمد؛ و در ۲۵ ذیحجه ۱۳۲۵ (بهمن ۱۲۸۶) به عنوان نماینده رشت وارد دوره اول مجلس شورای ملی شد. پس از به توپ بسته شدن مجلس شورای ملی (۱۳۲۶ ه‍.ق) در سن ۸۰ سالگی به رشت بازگشت و تا پایان عمر به امور تجاری
سالگی به رشت بازگشت و تا پایان عمر به امور تجاری و ملکی مشغول شد. خانواده. فرزند او غلامرضا رحمت سمیعی معروف به طالش خان بعدها، در دوره سلطنت رضا شاه پهلوی، در ادوار ۷ تا ۱۳، جمعاً هفت دوره، نمایندگی رشت را در مجلس شورای ملی بر عهده داشت. منابع. با اختصار به نقل از " نمایندگان گیلان در مجالس قانونگزاری " (سلسله مقاله)، با همکاری هومن یوسفدهی، نشریه گیله وا، شماره ۶۲، ص ۳۵.
شیخ حسن حسام‌الاسلام دانش نماینده رشت در دوره اول مجلس شورای ملی ایران بود. زندگی. او فرزند ملا اسماعیل رشتی بود و در سال ۱۲۶۵ (قمری) در نجف به دنیا آمد. در کودکی به همراه پدرش به رشت رفت و مقدمات را در همین شهر فراگرفت و سپس برای ادامه تحصیل به تهران و قم و کربلا رفت. او شعر می‌گفت و در شعر «دانش» تخلص می‌کرد. در بازگشت به ایران از طرف ناصرالدین شاه قاجار به دریافت لقب حسام‌الاسلام و عصا و عبای مرحمتی نایل شد. او در ابتدای نهضت مشروطه‌خواهی به مشروطه خواهان پیوست و در منابر در ستایش مشروطه سخن می‌گفت. او
پیوست و در منابر در ستایش مشروطه سخن می‌گفت. او در انتخابات دوره اول مجلس شورای ملی که در سال ۱۳۲۴ (قمری) به صورت صنفی برگزار شد، از طرف هفده صنف از اصناف رشت به نمایندگی برگزیده شد، لیکن پس از به توپ بسته شدن مجلس در سال ۱۳۲۶ (قمری) ابتدا به رشت بازگشت و سپس به بغداد مهاجرت کرد. حسام‌الاسلام دانش پس از اعاده مشروطیت در سال ۱۳۲۷ (قمری) و خلع محمدعلی شاه، به ایران بازگشت و تا پایان عمر در رشت به وعظ و ارشاد اهالی مشغول بود. وی در سال ۱۳۴۶ (قمری) (۱۳۰۶ خورشیدی) در سن ۸۱ سالگی بدرود حیات گفت و پیکرش را در قم
در سن ۸۱ سالگی بدرود حیات گفت و پیکرش را در قم به خاک سپردند. منابع. با اختصار به نقل از " نمایندگان گیلان در مجالس قانونگزاری " (سلسله مقاله)، با همکاری هومن یوسفدهی، نشریه گیله وا، شماره ۶۲، ص ۳۵.
حسین محجوبی (زاده ۱۳۰۹، لاهیجان) معمار و طراح فضای سبز و پارک (بوستان) و نقاش صاحب نام نوگرای ایران و از چهره‌های بین‌المللی هنر نقاشی است. زندگی و فعالیت‌ها. محجوبی در سال ۱۳۰۹ در لاهیجان به دنیا آمد و از نوجوانی به نقاشی روی آورد. در سال ۱۳۲۹ بر اثر یک اتفاق، به کمک دکتر محمدعلی مجتهدی برای ادامه تحصیلات متوسطه به دبیرستان البرز تهران رفت و سپس در سال ۱۳۳۸ در رشته نقاشی از دانشکده هنرهای زیبا فارغ‌التحصیل شد. وی همزمان دروس معماری را هم گذراند. محجوبی در سال ۱۳۳۵ و قبل از فارغ‌التحصیلی، جایزه اول نمایشگاه
۱۳۳۵ و قبل از فارغ‌التحصیلی، جایزه اول نمایشگاه جمعی انجمن ایران و آمریکا را از آن خود کرد. محجوبی و آثار نقاشی او در ایران و جهان شناخته شده هستند. از جمله کارهای ماندگار او در زمینه رشته معماری، طراحی و ساخت پارک ساعی تهران در سال ۱۳۴۲ و نظارت بر اجرای ساخت پارک‌های ملت و نیاوران لاله و جمشیدیه و شفق و خزانه و همچنین اولین پارکهای کویری ایران در سال‌های بعد است. در سال ۱۳۵۳ خانه محجوبی را تأسیس کرد. وی با بیش از نود نمایشگاه اختصاصی و شرکت در صدها نمایشگاه گروهی در ایران و سایر کشورها از پرکارترین
گروهی در ایران و سایر کشورها از پرکارترین هنرمندان برجسته و صاحب سبک می‌باشد. ایشان به نقاش بهشت مشهور هستند. در سال هزار و سیصد و پنجاه و هفت برای تصویر سازی کتاب افسانه باران کاندید جایزه بین‌المللی هانس کریستین اندرسون گردید. در تاریخ پنجشنبه ۱۲ مهر ۱۳۹۷ در مراسم پایانی ششمین «جشنواره بین‌المللی هنر برای صلح»، نشان عالی «هنر برای صلح» به حسین محجوبی و ۳ هنرمند دیگر اهداء شد. در اردیبهشت سال یک هزار و چهارصد هم‌زمان با نود و یکمین سالروز تولد ایشان با همت مرکز اقتصاد هنر فاطر سالن اختصاصی با سیزده اثر
مرکز اقتصاد هنر فاطر سالن اختصاصی با سیزده اثر ایشان به صورت وقف دانشگاه تهران در باغ موزه نگارستان افتتاح شد. در مهر ماه یکهزار و چهار صد، خیابان منتهی به خانه محجوبی در منطقه شش شهرداری تهران به نام استاد حسین محجوبی نامگذاری شد. مراسم تکریمی توسط بنیاد نخبگان استان گیلان با حضور چهره‌های علمی و فرهنگی کشور، شاگردان ایشان و استعدادهای برتر در سال ۱۳۹۶ برگزار شد و لوح ارج نامه بنیاد ملی نخبگان به ایشان اهدا شد.
تورات معانی گوناگونی دارد که در خاص‌ترین معنای آن، نام پنج کتاب اولِ تنخ است که به باور یهودیان، در کوه سینا از سوی یهوه به موسی داده شده است. با این حال، محققان معاصر معتقد هستند تورات توسط چندین نویسنده مختلف و قرن‌ها بعد از دوره‌ای که ادعا شده موسی در آن زندگی کرده و احتمالاً در دورهٔ هخامنشی نوشته شده است. اغلب تاریخ‌پژوهان اتفاق‌نظر دارند که تورات حداقل بر پایه چهار منبع از پیش‌موجود شکل گرفته که این منابع را اصطلاحاً منبع روحانی، منبع یهوه‌ای، منبع الوهیمی و تاریخ تثنوی می‌نامند. همچنین چهار کتاب اول
و تاریخ تثنوی می‌نامند. همچنین چهار کتاب اول تورات در روندی مستقل از کتاب پنجم (سفر تثنیه) آن به وجود آمده‌اند. نسبت دادن نگارش تورات به موسی، دیدگاهی متاخر یهودی است که بعد از آشنایی یهودیان با یونانیان و رومیان رواج پیدا کرده است. در خاورمیانهٔ باستان، نویسندگان آثار ادبی، شامل تورات، ناشناس بودند، ولی در فرهنگ یونانی—که پس از عهد اسکندر مقدونی تأثیر زیادی بر یهودیت گذاشته است—نام نویسنده، مثلاً آثار منسوب به هومر، اهمیت زیادی داشت؛ لذا از این دوره است که باور به نگارش تورات توسط موسی در نوشته‌های یهودی
باور به نگارش تورات توسط موسی در نوشته‌های یهودی پدیدار شده است. انتخاب موسی به عنوان نویسندهٔ تورات، دو دلیل به خصوص داشته است: محتوای بخش اعظم چهار کتاب تورات دربارهٔ موسی هستند و بند ۴:۴۴ در تثنیه می‌گوید: «این شریعتی [عبری: توراتی] بود که موسی به بنی‌اسرائیل داد.» با این حال، این مسئله توسط خود تورات پشتیبانی نمی‌شود؛ بند ۱۲:۶ در پیدایش به وقایع بعد از مرگ موسی اشاره دارد. از آن گذشته، این امکان که موسی بتواند روایت مرگ خودش را بنویسد حتی در ادوار قدیم و پیش از شکل‌گیری دیدگاه انتقادی مدرن هم برای
و پیش از شکل‌گیری دیدگاه انتقادی مدرن هم برای ربی‌های یهودی امری محل بحث بوده است. نام. اصطلاح عبری «تورات» به معنای شریعت، قانون و تعالیم است. این اصطلاح علاوه بر نام این پنج کتاب، معانی دیگری هم دارد. در زبان عبری، به تمامِ نظام اعتقادی یهودیت «تورات» هم گفته می‌شود. همچنین کلمهٔ تورات به‌طور کلی به معنای «نظریه»، مثلاً «نظریهٔ مارکسیسم»، نیز به کار می‌رود. اصطلاحات تورات، توراتِ موسی، توراتِ یهوه و توراتِ خدا در بخش‌های متاخرتر تَنَخ (به عنوان مثال، دوم تواریخ ۲۳:۱۸؛ عزرا ۷:۶٬۱۰؛ نحمیا ۸:۱٬۱۸؛ دانیال
تواریخ ۲۳:۱۸؛ عزرا ۷:۶٬۱۰؛ نحمیا ۸:۱٬۱۸؛ دانیال ۹:۱۱) برای توصیف این پنج کتاب استفاده شده است، ولی در خود تورات چنین استفاده‌ای وجود ندارد. البته استفاده از لفظ «تورات/شریعت موسی» لزوماً به این معنا نیست که نویسندگان کتب متاخر تنخ معتقد بودند این پنج کتاب اثر موسی هستند و کتب تنخ «تورات» را به عنوان یک لفظ کلی هم به کار برده‌اند؛ مثلاً در امثال ۱:۸ گفته شده است: «بشنو ای فرزند، فرمان پدرت و آموزش (تورات) مادرت را رد مکن.» نام دیگر تورات، اسفار پنج‌گانه یا اسفار خامسه است که ریشه در اصطلاح یونانی
یا اسفار خامسه است که ریشه در اصطلاح یونانی πεντάτευχος ("پنتاتِخوس") به معنای «پنج کتاب» دارد. همچنین حرف «ت» در «تَنَخ» (سرواژهٔ تورات، انبیاء و مکتوبات) به تورات اشاره دارد. زمینهٔ تاریخی. اسرائیل و یهودا. بر اساس روایت تَنَخ، سلطنت متحدهٔ اسرائیل در قرن دهم قبل از میلاد تحت سلطهٔ پادشاهانی به نام داوود و سلیمان به مرکزیت اورشلیم بر هر دوازده سبط بنی‌اسرائیل حکومت می‌کرد. این پادشاهیِ واحد مدت کوتاهی پس از مرگ سلیمان به دو پادشاهی جداگانه ولی مرتبط تقسیم شد. با تخمین رایج، این تقسیم حدود سال ۹۳۰ قبل از
شد. با تخمین رایج، این تقسیم حدود سال ۹۳۰ قبل از میلاد اتفاق افتاده است. پادشاهی اسرائیل در شمال و پادشاهی یهودا در جنوب هر کدام بر تعدادی از اسباط اسرائیل حکومت می‌کردند و پادشاهی مستقل و پایتخت خود را داشتند. تنخ از این نقطه، خاصه کتاب اول پادشاهان از باب ۱۱ تا باب ۲۵ دوم پادشاهان (همچنین کتاب دوم تواریخ ۱۰ تا ۳۶)، داستان درهم‌تنیدهٔ این دو پادشاهی را طی حدود چهار قرن (حدوداً ۹۳۰ تا ۵۸۰ ق‌م، عصر آهن دوم) و همزمان با سلطهٔ آشور و بابل بر خاور نزدیک باستان، بازگو می‌کنند. روایت تنخ بر پادشاهان مختلف هر
بازگو می‌کنند. روایت تنخ بر پادشاهان مختلف هر کدام از این ممالک و نیز مناقشات داخلی و خارجی که زندگی سیاسی، اجتماعی و مذهبی آن‌ها را شکل می‌داد، تمرکز دارد. افقی که تنخ نشان می‌دهد بدین صورت است که دو پادشاهی اسرائیل و یهودا به‌طور همزمان از تقسیم یک مملکت سابقاً منسجم شکل گرفتند و به عنوان موجودیت‌های مرتبط اما مستقلی وجود داشتند که نقش برجسته‌ای در امور سیاسی و اجتماعی منطقهٔ بزرگ‌تر کنعان در عصر آهن دوم ایفا می‌کردند. پادشاهی شمالی دولتی فرعی نمایانده شده که یهوه حدود ۷۲۰ قبل از میلاد به عنوان مجازاتی
که یهوه حدود ۷۲۰ قبل از میلاد به عنوان مجازاتی الهی آن را بر دستان آشوریان نابود کرد (دوم پادشاهان ۱۷). اما یهودا سلطنتی مستحکم بود که ریشه‌هایش به قرن دهم قبل از میلاد بازمی‌گشت؛ مجازات الهی—این بار به وسیلهٔ بابل—در سال ۵۸۶ ق‌م بر یهودا نیز فرود آمد ولی یهوه وعده داد روزگاری در آینده یهودا را از نو برقرار کند (دوم پادشاهان ۲۵). هیچ اثری از داوود و سلیمان (یا شخصیت‌های قبل از آنان مثل موسی و یوسف) در خارج از تنخ یا کشفیات باستان‌شناسی وجود ندارد، ولی شواهد روشنی از اسرائیل و یهودا یافت شده است؛ لذا
شواهد روشنی از اسرائیل و یهودا یافت شده است؛ لذا پژوهشگرانی که در دههٔ ۱۹۸۰ اعتماد خود را به صحت داستان‌های ابراهیم، داوود و غیره از دست داده بودند، به تاریخی که تنخ از این دو مملکت روایت کرده به عنوان نقطهٔ آغاز تحقیقات تاریخی می‌نگریستند. با این حال، ارزیابی مجدد منابع از دههٔ ۱۹۹۰، محققان را به نتایج متفاوتی از آنچه تنخ روایت می‌کند رسانده است: اسرائیل و یهودا موجودیت‌های یکپارچه قومی و فرهنگی نبودند و از تجزیهٔ امپراتوری داوود در اواخر قرن دهم پدیدار نشده‌اند. بلکه پادشاهی اسرائیل در قرن نهم ق‌م ظهور
بلکه پادشاهی اسرائیل در قرن نهم ق‌م ظهور کرده است و ظهور پادشاهی یهودا مدت‌ها بعد از آن و حدود قرن هشتم ق‌م روی داده است. نیز غیر از چند دورهٔ استثنایی، هم اسرائیل و هم یهودا بازیگران نسبتاً کم‌اهمیتی در منطقه و اغلب زیر سایهٔ همسایگانشان بوده‌اند. شکل‌گیری و دیرینگی. هیچ‌کدام از این پنج کتاب مشخص نمی‌کنند توسط چه کسی نوشته شده‌اند. اعتقاد بر اینکه موسی همهٔ تورات را نوشته است احتمالاً ریشه در آیاتی دارد که می‌گویند موسی ۴۰ روز و ۴۰ شب در کوه سینا (یا حوریب) ماند. این زمانی بس طولانی برای انتقال قوانین
ماند. این زمانی بس طولانی برای انتقال قوانین کوتاهی مانند ده فرمان است؛ بنابراین روایاتی شگل گرفتند که موسی کل تورات مکتوب را در آن دوره از خدا دریافت کرده است. طبق نظر ربی‌های قدیم، موسی به‌طور همزمان تورات شفاهی (میشنا و غیره) را نیز دریافت کرد که تفسیر تورات مکتوب است و خلاهایش را پر می‌کند. تورات مکتوب طبق منابع یهودی (که توسط کلیسای اولیه نیز پذیرفته شده‌اند) شامل سفر پیدایش نیز می‌شود که در آن خدا به موسی از تاریخ اولیهٔ جهان و ابراهیم و خاندان او گفته است. برخی منابع یهودی حتی نوشته‌اند که تثنیه ۳۴،
است. برخی منابع یهودی حتی نوشته‌اند که تثنیه ۳۴، آخرین باب تورات حاوی مرگ موسی، توسط خدا به موسی گفته شد و موسی آن را با اشک‌هایش نوشته است. به نظر می‌رسد قدیمی‌ترین منابعی که تورات را به موسی نسبت داده، کتاب یوبیل و طومارهای دریای مرده (حدود دو قرن قبل از میلاد) باشند. تا دورهٔ رنسانس، کنیسه و کلیسا هم قول بودند که تورات باید به عنوان کلام الهی منتقل‌شده از طریق موسی درک شود. لیک خود تورات صراحتاً این دیدگاه را نقض می‌کند و حتی به ندرت در قرون وسطی نیز کسانی متوجه آن شده بودند؛ مثلاً، ابراهیم بن عزرا،
کسانی متوجه آن شده بودند؛ مثلاً، ابراهیم بن عزرا، عالمی در قرن دوازدهم میلادی، نوشته که در پیدایش ۱۲:۶ آمده است «در "آن زمان" کنعانیان در آن سرزمین "بودند".» کلمات «در آن زمان» نشان می‌دهد که در عهدِ نویسنده، کنعانیان دیگر در آن سرزمین نبودند. به عبارت دیگر، به نظر می‌رسد این آیه پس از مرگ موسی نوشته شده است، زیرا در زمان موسی کنعانیان هنوز در آن سرزمین بودند. با این حال، چنین دیدگاهی هرگز چالشی برای دیدگاه غالب در مورد تألیف تورات توسط موسی ایجاد نکرد. به تدریج، با ظهور خردگرایی، به ویژه همراه با
به تدریج، با ظهور خردگرایی، به ویژه همراه با چهره‌هایی چون توماس هابز (۱۵۸۸–۱۶۷۹) و باروخ اسپینوزا (۱۶۳۲–۱۶۷۷)، دیدگاه مبنی بر اینکه تورات یک اثر واحد و منسجمِ نوشته‌شده توسط موسی است، زیر سؤال رفت. این نظریات نهایتاً منجر به تدوین «فرضیهٔ مستند» در قرن نوزدهم شد که بر اساس آن، پنج‌کتاب موسی (یا شش‌کتاب موسی) از چهار منبع یا سند عمده تشکیل شده است و هر یک از این منابع یا اسناد به شکل نسبتاً کاملی در تورات فعلی گنجانده شده‌اند و هر یک اصطلاحات و دیدگاه‌های الهیاتی متمایزی دارند. این منابع بر اساس حرف اول
الهیاتی متمایزی دارند. این منابع بر اساس حرف اول نام مستعارشان، به منبع «پی» (روحانی)، «جِی» (یهوه‌ای، Jahwist)، «ای» (الوهیمی) و «دی» (تثنوی) نام گرفتند. «جی» و «ای» نام خود را از اسمی که خدای اسرائیل را بدان می‌خوانند، دارند. «جی»، او را از آغاز یهوه می‌نامد، حتی قبل از اینکه او نام خویش را در روایات «پی» و «ای» آشکار کند. منبع «ای» به این خدا الوهیم (اصطلاح کلی به معنای خدا) می‌گوید. منبع «پی» نام‌های متفاوتی به کار می‌برد اما به او یهوه نمی‌گوید. منبع «دی» نیز به سفر تثنیه (Deuteronomy) اشاره دارد.
«دی» نیز به سفر تثنیه (Deuteronomy) اشاره دارد. البته تفاوت در نام‌های الهی معیار اصلی برای تشخیص این چهار منبع گمنام نیست. در تورات، دوباره‌گویی‌ها و تناقضات جدی—هم در روایات و هم در احکام—وجود دارد. برای مثال، از دیرباز مشخص شده است که باب‌های ۱ تا ۳ سفر پیدایش دو بار آفرینش جهان را روایت می‌کنند: انسان اول بار در ۱:۲۷ خلق می‌شود — «پس خدا انسان را به صورت خود آفرید، به صورت خدا آفریدش؛ مرد و زن آفریدشان» — و باری دیگر در ۲:۷ — «پس یهوه الوهیم انسان را از خاک زمین ساخته، دم حیات را در او دمید و انسان
از خاک زمین ساخته، دم حیات را در او دمید و انسان موجودی زنده شد.» روایت دوم (آدم و حوا) صرفاً بازگویی اولی نیست، بلکه هم در رئوس و هم در جزئیات تفاوت‌های شگرفی دارد. روایت اول، خلقت جهانی بسیار متقارن بر دستان خدایی بسیار قادر که با کلمات می‌آفریند را بازگو می‌کند. در این داستان، مرد و زن با هم (۱:۲۷) پس از خلق حیواناتِ خشکی (۱:۲۵) آفریده شده‌اند. در مقابل، روایت دوم می‌گوید اول مرد (۲:۷)، سپس حیوانات (۲:۱۹) و در نهایت زن (۲:۲۱–۲۲) آفریده شده‌اند. تمرکز داستان آدم و حوا بر آفرینش بشریت است، نه تمام جهان
آدم و حوا بر آفرینش بشریت است، نه تمام جهان مادی، و خدای داستان چون انسانی جایزالخطا ابتدا آزمایش می‌کند و موجودات مختلف را «می‌سازد»، به جای اینکه صرفاً بگوید «موجود باش». بنابراین، این‌ها دو روایت متمایز هستند که توسط دو نویسندهٔ جداگانه نوشته شده‌اند و دیدگاه‌های متفاوتی را در مورد ماهیت خلقت، بشریت و خدا دارند. روایت آفرینش، دو داستان جدا هستند که پشت سر هم قرار دارند. ولی در برخی موارد، کاتب[ان] نهایی تورات نتوانسته است داستان‌ها را پشت سر هم قرار دهد، پس ترکیبشان کرده است؛ مثل داستان نوح. این داستان