دربارهٔ نفس کیست؟ توضیح بده.
رسالۀ «دربارۀ نفس» ؛ ؛ ، یکی از آثار بنیادین ارسطو (۳۸۴–۳۲۲ پیش از میلاد) است که در حدود ۳۵۰ پیش از میلاد به رشتۀ تحریر درآمده است. این اثر، که می‌توان آن را نوعی «زیست‌روان‌شناسی» یا توصیفی از موضوع روان‌شناسی در چارچوبی زیست‌شناختی دانست، نخستین رسالۀ شناخته‌شده و نظام‌مند در دوران باستان به شمار می‌رود که به طور خاص به موضوع نفس می‌پردازد. ارسطو در این اثر، که احتمالاً مجموعه‌ای از یادداشت‌های موجز و فشردۀ خود فیلسوف بوده که بعدها در مکتبش بسط داده شده، چندان به تعریف انتزاعی نفس نمی‌پردازد، بلکه بیشتر به توصیف کارکرد و قوای آن توجه دارد. این رساله به بررسی اصول حیات، حرکت موجودات زنده، عواطف و ابزارهای شناخت می‌پردازد و در حوزه‌هایی چون معرفت‌شناسی، فلسفۀ ذهن، علم‌النفس فلسفی (یا روان‌شناسی فلسفی) و نظریۀ کنش مباحث مهمی را مطرح می‌کند.از دیدگاه ارسطو، نفس نه تنها علت صوری موجود زنده است، بلکه علت غایی آن نیز محسوب می‌شود و بنابراین، شرط اولیۀ غایت‌مندیِ ذاتی جهان زنده است. گیاهان و حیوانات به طور ناخودآگاه برای امر کلی، یعنی برای تداوم نوع و حفظ صورت خود، عمل می‌کنند. اما انسان آگاهانه برای امر کلی زندگی می‌کند و حیات را تا عالی‌ترین سطوح فعالیت ارزش‌گذاری می‌نماید. نفس، جوهر یا صورت جوهری موجود زنده است و قوای نفس، صور عرضی آن به شمار می‌روند. تعریف نفس به عنوان «صورتِ جوهری»، یعنی جوهر از آن حیث که صورت است، بدین معناست که نفس، به‌طور کلی، جوهری فی‌نفسه و لنفسه نیست، بلکه صورتِ موجود زنده است. بنابراین، نگرش جوهری به نفس باید با بررسی شیوه‌های انضمامی که فعالیت نفس در موجودات زندۀ مختلف از طریق آن‌ها تجلی می‌یابد، تکمیل شود.ارسطو نفس را «صورت» یا به تعبیر دقیق‌تر «اِنتِلِخیا» یک بدن طبیعی و «اندام‌وار» می‌داند که بالقوه امکان حیات دارد. این تعریف نفس به عنوان «فعل اول یک بدن طبیعی سازمان‌یافته» (DA, 412 a 27) برای تمامی انواع یا حالات چهارگانۀ نفس که ارسطو برمی‌شمارد، صادق است. منظور از «اندام‌وار» (برگرفته از واژۀ یونانی όργανον، اُرگانون، به معنای ابزار) احتمالاً بیش از آنکه صرفاً به معنای «مجهز به اندام‌ها» باشد، به معنای «بدنی که به عنوان ابزاری برای حیات عمل می‌کند» است (De anima II 1, 412a19-412b6). بدن بالقوه حیات دارد یعنی برای جان‌دار شدن مناسب است؛ نفس این قوه را به فعلیت می‌رساند. ارسطو ماده را با قوه مرتبط می‌داند و بدن‌ها از آن رو حیات دارند که از ماده و صورت ترکیب یافته‌اند. نفس، فعل است زیرا امکان می‌دهد حیات از حالت بالقوه به حالت بالفعل درآید.این مفهوم ارسطویی از نفس را باید در چارچوب نظریۀ «هیولی‌انگاری» فهمید. نفس، صورتِ موجود زنده است و بدن، مادۀ آن. نفس، یک جوهرِ مستقل نیست که جدا از بدن وجود داشته باشد، بلکه اصل حیات آن است و از بدن جدایی‌ناپذیر است (DA II 1, 413a4)، همان‌گونه که جدا کردنِ بینایی از چشم غیرممکن است. برخورداری از نفس (از نوعی خاص) است که یک اُرگانیسم را اساساً به یک اُرگانیسم تبدیل می‌کند و بنابراین، تصور بدنی بدون نفس، یا نفسی در نوع نامناسبی از بدن، امری مطلقاً نامعقول است. این دیدگاه، گسستی بنیادین از دوگانه‌انگاری افلاطونی ایجاد می‌کند. برای ارسطو، اتحاد نفس و بدن یک «واقعیت بنیادین» است. (ارسطو البته استدلال می‌کند که برخی از اجزای نفس – یعنی عقل – می‌توانند بدون بدن وجود داشته باشند، اما بیشتر اجزای آن چنین توانی ندارند). حتی زمانی که می‌خوابیم، نفس را داریم، فقط در انجام کارکردهایش فعال نیست. اندام‌ها در واقع ابزارهای نفس هستند و هر اندامی کارکرد خاص خود را دارد.تطبیق این دیدگاه‌ها با تصور رایج از نفس به عنوان نوعی جوهر روحانی که در بدن «ساکن» است، دشوار می‌نماید. برخی مفسران پیشنهاد کرده‌اند که اصطلاح «نفس» ارسطو بهتر است به «نیروی حیات» یا «دم زندگی» (souffle de vie) ترجمه شود. برای مثال، در سال ۱۸۵۵ میلادی، چارلز کولیر (Charles Collier) ترجمه‌ای از این رساله با عنوان «دربارۀ اصل حیاتی» (On the Vital Principle) منتشر کرد. با این حال، جورج هنری لویس (George Henry Lewes) (۱۸۱۷–۱۸۷۸ میلادی)، این عنوان را نادرست دانست.محور اصلی بحث ارسطو در رسالۀ «دربارۀ نفس»، بررسی انواع یا «حالات» نفسانی است که موجودات زندۀ گوناگون از آن برخوردارند و این نفوس، بر اساس فرآیندهای حیاتی و قوای متفاوتشان از یکدیگر متمایز می‌شوند: گیاهان از قوای تغذیه و تولیدمثل بهره‌مندند (حداقل لازم برای هر موجود زنده)؛ حیوانات، علاوه بر این قوا، دارای توانایی ادراک حسی و حرکت ارادی (کنش) نیز هستند؛ و انسان‌ها، به عنوان «حیوان ناطق»، افزون بر تمامی این موارد، از قوۀ عقل (نوس) نیز برخوردارند.ترجمه‌های متوالی این اثر، به‌ویژه ترجمۀ عربی آن در اواخر دوران باستان، گاه دستخوش اضافات یا جهت‌گیری‌هایی شده که معنای متن را دگرگون ساخته است، مثلاً آن را به سمت و سوی فلسفۀ نوافلاطونی سوق داده است.ساختار و تقسیم‌بندی رساله و پرسش‌های آغازین.این رساله به سه کتاب تقسیم شده و هر کتاب نیز به نوبۀ خود به فصولی تقسیم گردیده است (کتاب اول: پنج فصل؛ کتاب دوم: دوازده فصل؛ کتاب سوم: سیزده فصل). این رساله تقریباً در سرتاسر جهان با عنوان اختصاری "DA" (برگرفته از عنوان لاتین De anima) شناخته می‌شود و ارجاع به کتب و فصول آن عموماً با اعداد رومی و عربی، به همراه شماره‌گذاری بِکِر (Bekker numbers) صورت می‌پذیرد. (بنابراین، "DA I.1, 402a1" به معنای "De anima، کتاب اول، فصل ۱، صفحۀ ۴۰۲ بِکِر، ستون a، سطر شمارۀ ۱" است.)محتوای کتاب دوم: تعریف نفس، و بررسی قوای نباتی و حسی.این کتاب شامل تعیین علمی ماهیت نفس از سوی ارسطو است.پس از این ملاحظات، ارسطو به طور خاص به حواس پنج‌گانه می‌پردازد:۲.۳. محتوای کتاب سوم: نفس عقلانی، تفکر، عقل فعال و منفعل، و جاودانگی این کتاب به ذهن یا نفس ناطقه می‌پردازد که تنها به انسان‌ها تعلق دارد و قوای «نوس‌شناختی» آن را بررسی می‌کند.بازنویسی، انتقال و دریافت در سنت‌های فلسفی.رسالۀ «دربارۀ نفس» از تأثیرگذاری گسترده‌ای در اروپا و جهان اسلام برخوردار بوده است و تاریخچۀ پرباری از تفسیر و شرح را به خود اختصاص داده است.در سنت یونانی، رومی متأخر و جهان اسلام.در اواخر دوران باستان، متون ارسطویی در پرتو فلسفۀ نوافلاطونی بازتفسیر شدند.بازنویسی‌ای از «دربارۀ نفس» وجود دارد که در سنت عربی باقی مانده و ترکیب نوافلاطونی را منعکس می‌کند. این متن در قرن سیزدهم میلادی به فارسی ترجمه شد و احتمالاً مبتنی بر یک اصل یونانیِ مفقود است که در فرآیند ناهمگون پذیرش در ادبیات اولیۀ عربی، بیشتر تلفیق شده استترجمۀ عربی متأخرتری از «دربارۀ نفس» به اسحاق بن حنین (متوفی ۹۱۰ یا ۹۱۱ میلادی) منسوب است. ابن زُرعه (۹۴۳–۱۰۰۸ میلادی) ترجمه‌ای از سریانی به عربی انجام داد. نسخه‌های عربی تاریخچۀ پیچیده‌ای از تأثیرات متقابل را نشان می‌دهند. ابن سینا (حدود ۹۸۰ – ژوئن ۱۰۳۷ میلادی) شرحی بسیار تأثیرگذار بر «دربارۀ نفس» نوشت که توسط مایکل اسکوتوس (حدود ۱۱۷۵ – حدود ۱۲۳۲ میلادی) به لاتین ترجمه شد. ابن رشد (۱۱۲۶ – ۱۱ دسامبر ۱۱۹۸ میلادی) در شرح کبیر خود بر «دربارۀ نفس»، که از طریق ترجمۀ لاتین مایکل اسکوتوس از دهۀ ۱۲۳۰ میلادی در دسترس دانشمندان لاتینی‌زبان قرار گرفت، از دو ترجمۀ عربی استفاده کرد، عمدتاً بر ترجمۀ اسحاق بن حنین تکیه داشت، اما گاهی از ترجمۀ قدیمی‌تر به عنوان جایگزین نقل قول می‌کرد. او معتقد بود بخشی از نفس – یعنی عقل – می‌تواند از بدن یا سایر قوا جدا شود. زراحیا شئلتیئل «دربارۀ نفس» ارسطو را از عربی به عبری در سال ۱۲۸۴ میلادی ترجمه کرد. هم ابن رشد و هم زراحیا ترجمۀ ابن زرعه استفاده کردند.در قرون وسطای لاتین.رسالۀ «دربارۀ نفس» در جهان لاتینی‌زبان قرون وسطی، ابتدا از طریق ترجمۀ لاتینی که یاکوب ونیزی (James of Venice) حداکثر تا اواسط قرن دوازدهم میلادی انجام داد، شناخته شد. با ورود شروح عربی، به‌ویژه شرح ابن رشد، این اثر به یکی از کتب درسی اصلی در دانشگاه‌ها در دورۀ اوج مدرسی (High Scholasticism) تبدیل شد.در رنسانس و دوران نوین.در دورۀ رنسانس ارسطویی، بحث دربارۀ فهم «دربارۀ نفس» ادامه یافت و حتی در میان متکلمان پروتستان نیز مطرح بود.در میان قدما، [ارسطو] کسی است که بیش از همه شایستۀ مطالعه است. [...] کتاب‌های ارسطو دربارۀ نفس و همچنین رسالات او دربارۀ جنبه‌ها و شرایط خاص آن، به همین دلیل هنوز هم برجسته‌ترین اثر – یا تنها اثر با اهمیت نظری – در این موضوع هستند. هدف اساسی فلسفۀ روح تنها می‌تواند بازگرداندن مفهوم به شناخت روح و در نتیجه گشودن دوبارۀ معنای این کتاب‌های ارسطویی باشد. — هگل، مجموعه آثار جلد ۱۹: ۱۳۱، و ۱۹: ۲۴۱–۲۴۲ هگل در «درسگفتارهایی دربارۀ تاریخ فلسفه» (Lectures on the History of Philosophy) ادامه می‌دهد&lt;ref name="10.1007/978-3-319-26904-7_12"&gt;&lt;/ref&gt;:"در دوران اخیر هیچ فلسفه‌ای به‌اندازۀ این [یعنی فلسفۀ ارسطویی] مورد اهانت قرار نگرفته است، و هیچ فیلسوف باستانی دیگری به‌اندازۀ ارسطو مستحق دلجویی نیست." — هگل، مجموعه آثار جلد ۱۰: ۹.برخی از نسخ خطی مهم.در ادامه به معرفی تعدادی از نسخ خطی (manuscripts) مهم رسالۀ «دربارۀ نفس» پرداخته می‌شود که در مطالعات متنی این اثر نقش کلیدی داشته‌اند: