انواع ابزار و قالب‌های پرس کیست؟ توضیح بده.
عنوان: انواع ابزارهای پرسترجمه‌شده از: «» ابزارهای پرس به‌طور گسترده در پرس‌های هیدرولیک، پنوماتیک و مکانیکی برای تولید انبوه قطعات ورق فلزی به‌کار می‌روند. این ابزارها معمولاً بر اساس نوع عملیاتی که انجام می‌دهند دسته‌بندی می‌شوند؛ برای نمونه برش (Blanking)، سوراخ‌کاری یا پانچ (Piercing)، خم‌کاری (Bending)، شکل‌دهی (Forming)، آهنگری (Forging) و پیرایش (Trimming). هر ابزار پرس بسته به کارکرد خود با نامی مانند «قالب برشی»، «قالب پانچ»، «قالب خم‌کاری» و غیره شناخته می‌شود. طبقه‌بندی ابزارهای پرس.ابزار برشی (Blanking tool).- بلنکینگ (Blanking) یکی از مراحل پانچ است که در آن کل محیط قطعه بریده می‌شود و بخش جداشده که موردنیاز است، «بلنک» یا «استمپ» نام دارد.وقتی قطعه‌ای تنها با یک پانچ و قالب در یک ضربه تولید شود و کل پروفیل بیرونی آن در همان مرحله بریده شود، ابزار مورد استفاده «قالب برشی» نامیده می‌شود. در این فرایند، شکل‌های تخت از ورق فلزی بریده می‌شوند.بخش باقی‌ماندهٔ ورق پس از عملیات برش معمولاً به‌عنوان ضایعات دور ریخته می‌شود. اندازهٔ قطعهٔ بریده‌شده (بلنک) برابر با اندازهٔ دهانهٔ قالب است و برای پانچ مقداری لقی در نظر گرفته می‌شود. بنابراین در برش‌کاری، قطعهٔ جداشده همان محصول نهایی است و در صورتی که قابلیت استفاده داشته باشد، به‌عنوان ضایعات محسوب نمی‌شود.ابزار پانچ (Piercing tool).- پانچ‌کاری (Piercing) عملیاتی است که در آن سوراخ‌هایی تمیز در ورق ایجاد می‌شود و قطعهٔ جداشده (اسلاگ) به‌عنوان ضایعات محسوب می‌گردد. این فرایند که به آن برش قالبی (Die cutting) نیز گفته می‌شود، می‌تواند علاوه بر سوراخ‌کاری، قطعات تختی را نیز تولید کند؛ به‌این صورت که قالب (ابزار شکل‌دار) با اعمال نیروی برشی به ورق فشار داده می‌شود و سوراخ‌ها ایجاد می‌گردند.این روش نه‌تنها در ورق‌های فلزی، بلکه برای برش قطعاتی با اندازه‌ها و شکل‌های مختلف در موادی مانند چرم و بسیاری از مواد دیگر نیز به‌کار می‌رود.ابزار برش جداکن (Cut off tool).- در این عملیات، قطعهٔ موردنظر (بلنک) از نوار ورق فلزی جدا می‌شود. برش با یک توالی از دو طرف قطعه انجام می‌گیرد و قطعات پشت سر هم از ورق بریده می‌شوند. ابزار قسمت‌بندی (Parting off tool).- این ابزار از نظر عملکرد به ابزار برش جداکن شبیه است، با این تفاوت که در قسمت‌بندی، قطعهٔ مشخصی از ورق یا نوار فلزی در امتداد یک مسیر هندسی معین بریده می‌شود.تفاوت اصلی این دو روش در میزان استفاده از مواد است. در برش جداکن، به‌دلیل امکان جای‌گذاری دقیق قطعات روی ورق، تقریباً هیچ ضایعاتی تولید نمی‌شود. اما در قسمت‌بندی، برش هم‌زمان از دو مسیر موازی انجام می‌شود و به همین دلیل همواره مقداری از ورق به‌عنوان ضایعات از بین می‌رود که گاهی مقدار آن قابل توجه است.ابزار پیرایش (Trimming tool).- وقتی قطعاتی مانند کاپ‌ها و پوسته‌ها از ورق تخت کشیده یا شکل داده می‌شوند، لبه‌های آن‌ها به‌دلیل جریان نامنظم فلز معمولاً موج‌دار و نامرتب باقی می‌ماند. در عملیات پیرایش، حلقه یا نواری از اطراف لبه بریده و جدا می‌شود تا لبه قطعه صاف و یکنواخت گردد. در این روش تنها مقدار اندکی از ماده از کنار قطعه حذف می‌شود. ابزار تراش (Shaving tool).- تراش‌کاری به معنای حذف مقدار کمی از ماده در لبه‌های قطعاتی است که قبلاً با برش یا پانچ تولید شده‌اند. این کار موجب ایجاد لبه‌ای صاف و یکنواخت می‌شود. تراش‌کاری معمولاً در ساخت قطعات دقیق مانند ابزارهای ظریف، ساعت و قطعات مشابه به‌کار می‌رود. برای این عملیات از ابزارهای تراش ویژه استفاده می‌شود و رعایت لقی مناسب بین قالب و پانچ ضروری است.ابزار شکل‌دهی (Forming tool).- شکل‌دهی فرآیندی است که طی آن قطعه به شکل منحنی یا پروفیل خمیده تغییر شکل می‌دهد. در این ابزارها، برخلاف خم‌کاری ساده که خط خمش مستقیم است، خم‌ها به‌صورت منحنی ایجاد می‌شوند و فلز تحت تغییرشکل پلاستیک قرار می‌گیرد.ابزار کشش (Drawing tool).-ابزار کشش برای تبدیل ورق‌های تخت به اشکالی مانند کاپ، پوسته یا قطعات گود به‌کار می‌رود. در این فرآیند، ورق با اعمال نیروی محوری و تغییر شکل پلاستیک شدید، به‌صورت تدریجی کشیده می‌شود.نمونه‌ای از این فرایند تولید پوسته‌های عمیق از ورق‌های تخت است. این نوع ابزار پرس معمولاً تنها یک عملیات خاص را انجام می‌دهد و به همین دلیل در گروه «ابزارهای مرحله‌ای» دسته‌بندی می‌شود.ابزار پیش‌رونده (Progressive tool).- در ابزار پیش‌رونده، برخلاف ابزار مرحله‌ای، قطعه نهایی در چند مرحله شکل می‌گیرد. ورق یا نوار فلزی به‌صورت پیوسته از میان چند ایستگاه عبور می‌کند و در هر مرحله بخشی از فرایند شکل‌دهی انجام می‌شود تا در نهایت قطعهٔ کامل در آخرین مرحله جدا گردد. ابزار ترکیبی برشی (Compound tool).- ابزار ترکیبی برشی از نظر چینش پانچ و قالب با ابزارهای دیگر تفاوت دارد. در این روش، عملیات پانچ و برش در یک مرحله واحد انجام می‌شود. به‌عبارتی پانچِ برشی خود نقش قالب پانچ را نیز ایفا می‌کند. در این حالت، پانچ در بخش پایینی ابزار قرار می‌گیرد و پانچ‌های سوراخ‌کاری در بخش بالایی، و برآمدگی یا پلیسه فقط در یک طرف ایجاد می‌شود.ابزار ترکیبی (Combination tool).- ابزار ترکیبی قابلیت انجام هم‌زمان چند عملیات مختلف را دارد. برای نمونه، ممکن است خم‌کاری و پیرایش به‌صورت همزمان صورت گیرند. همچنین می‌توان عملیاتی مانند شکل‌دهی، کشش، اکستروژن یا برجسته‌سازی (امبوسینگ) را همراه با برش‌هایی همچون بلنکینگ، پانچ، بروچینگ و برش جداکن در یک ابزار انجام داد. به این ترتیب، ابزار ترکیبی قادر است هم عملیات برشی و هم عملیات غیر برشی را به‌طور همزمان در یک ایستگاه اجرا کند. ساختار عمومی ابزار پرس.ابزارهای پرس معمولاً از اجزای زیر تشکیل می‌شوند:نیروی برش در ابزار پرس.به‌طور کلی، نیروی برش در یک ابزار پرس را می‌توان با رابطهٔ زیر محاسبه کرد:CF = L × T × ζmax که در آن: این فرمول به طراحان و مهندسان کمک می‌کند تا نیروی مورد نیاز برای برش ورق‌های فلزی با ضخامت‌ها و پروفیل‌های مختلف را پیش‌بینی کنند.نیروی جداکن (Stripping Force).نیروی جداکن نیرویی است که برای جدا کردن ورق یا نوار از پانچ‌ها لازم است و کمک می‌کند قطعه برای انجام عملیات بعدی به جلو حرکت کند. این نیرو معمولاً بین ۱۰ تا ۲۰ درصد نیروی برش (CF) در نظر گرفته می‌شود. نیروی پرس (Press Force).نیروی پرس، مجموع نیروی برش و نیروی جداکن است: Press Force = Cutting Force + Stripping Force این نیرو نشان‌دهنده‌ی کل نیروی لازم برای انجام عملیات پرس و حرکت ورق در ابزار است. تلرانس‌ها در ابزار پرس (Fits in Press Tools).این تلرانس‌ها برای اطمینان از عملکرد دقیق و تراز مناسب نیمه‌های بالایی و پایینی ابزار پرس ضروری هستند.