حمام‌های کاراکالا کیست؟ توضیح بده.
حمام‌های کاراکالا (نام لاتین: Thermae Antoninianae، نام ایتالیایی: Terme di Caracalla) یکی از بزرگ‌ترین و شاخص‌ترین بناهای عمومی روم باستان است که ساخت آن بین سال‌های ۲۱۱–۲۱۶ میلادی آغاز شد و در پایان دوره ای کوتاه پس از آن تکمیل گردید.این حمام‌ها تا حدود ۵۳۷ میلادی فعال باقی ماندند؛ پس از آن، در جریان محاصره روم توسط گوت‌ها، مجاری آب‌رسانی شهر آسیب دیدند و تأمین آب حمام‌ها قطع شد، در نتیجه استفاده از آن‌ها رسماً پایان یافت.در زمینهٔ فرهنگی، حمام‌های کاراکالا نمادی از توانِ مهندسی، اقتصادی و هنری امپراطوری روم در قرن سوم میلادی هستند. آن‌ها نه تنها امکانات بهداشتی را برای عموم مردم فراهم می‌کردند، بلکه اجتماعات شهری را حول خود گرد می‌آوردند؛ محلی برای ورزش، مطالعه، گفتگو و تجمع عمومی. چنین بناهایی بیانگر سیاست عمومی امپراطوران برای تحکیم اقتدار دولت و ایجاد پیوند میان شهروندان بوده‌اند.هدف یا کاربرد اصلی این بنا، فراهم آوردنِ تسهیلات عمومی حمام‌های بزرگ (ترمه) برای شستشو و پاکیزگی، استراحت و تفریح بوده است؛ همچنین بخش‌های جانبیِ فرهنگی مانند کتابخانه‌ها، باغ‌ها و محوطه‌های ورزشی بخشی از کارکرد آن بوده‌اند تا مردم روم بتوانند علاوه بر فعالیت‌های بدنی، فعالیت‌های فکری و اجتماعی نیز داشته باشند.رویدادهای مهم و شخصیت‌های تاریخی مرتبط.۱. سپتیمیوس سِوِروس (Septimius Severus).حکومتِ او آغاز ساخت بنا را فرمان داد؛ انتخاب محل و برنامهٔ اولیهٔ طراحی به او نسبت داده شده است.۲. کاراکالا (Caracalla / Marcus Aurelius Antoninus).پسر سِوِروس، که افتتاح رسمی بخشی از حمام‌ها را انجام داد و مجموعه را به بهره‌برداری رساند؛ همچنین مسئول افزودن منابع جدید آبی و ادامهٔ تزئینات بود.۳. هلیوگابال (Heliogabalus) و سِوِروس الکساندر (Severus Alexander).پس از دوران کاراکالا، این امپراطورها پروژه‌هایی برای کامل کردن بخش‌هایی از پیرامون حمام اضافه کردند؛ مانند پرتی‌ک‌ها و تزئینات بیشتر.۴. کودتای گوت‌ها و ویتیجس (Vitiges).در سال ۵۳۷ میلادیدر جریان جنگ گوتیک (Gothic War) هنگامی که ویتیجس شهر روم را در محاصره گرفت، مجاری تأمین آب حمام‌ها آسیب دید و آکوا آنتونینیانا قطع شد؛ این رویداد سبب پایان استفاده از حمام‌ها گردید.تأثیر و میراث بنا در طول تاریخ.حمام‌های کاراکالا میراث چندجانبه‌ای بر جای گذاشته‌اند:سبک معماری و پلان و چیدمان.معماری حمام‌های کاراکالا در چارچوب سبک ترمه‌های عظیم امپراتوری روم قرار دارد؛ فضایی با مراکز حرارتی متفاوت، تزئینات مجلل، پوشش‌های گنبدی بزرگ، طاق‌های عرضی و طولی، ستون‌های عظیم و استفاده از مرمرها و سنگ‌های لوکس. یکی از ویژگی‌های مهم، ماژول‌بندی پلان تجسم یافته است. ژانت دِ لِین (Janet DeLaine) در پژوهش خود نشان داده است که طرح کلی بنا با استفاده از یک واحد استاندارد، تقریباً ۱۰۰ پای رومی (حدود ۲۹٫۷ متر) طراحی شده و تمامی طول‌ها، ارتفاع‌ها، عرض‌ها، ضخامت دیوارها، ابعاد درها، پنجره‌ها و حتی شروع طاق‌ها تابع ترکیب‌هایی از این ماژول بوده‌اند.پلان بنا به صورت مستطیلی بزرگ است که ساختمان مرکزی (central block) درون یک محوطهٔ پیرامونی احاطه شده با دیوارهای مرزی و زیرمجموعه‌هایی مانند کتابخانه‌ها، اگزِدراها (exedrae)، پرتیک‌ها و مغازه‌ها در لبه‌ها قرار دارد. پلان هم تقارن محوری دارد (به ویژه حول محور کوتاه مستطیل) و ترتیب فضاها طبق توالی حرارتی حرکت کاربر و دسترسی به نور آفتاب طراحی شده است.این حمام مجموعه‌ای از فضاهای متعدد با توالی منطقی را شامل می‌شود: استخر سرد (frigidarium)، معتدل (tepidarium)، گرم (caldarium)، همچنین استخر شنا یا "natatio"، پالاِسترا برای ورزش و فضاهای اجتماع و استراحت. ویژگی‌های برجستهٔ ساختمانی شامل استفاده از سقف‌های گنبدی یا طاقی سنگین، سیستم گرمایشِ زیرزمینی (hypocaust) برای کف‌ها و دیوارها، بهره‌گیری از مصالحی مانند مرمر، موزاییک، ستون‌های بزرگ، سنگ و ملات رومی (پوزولانا و آهک) است.تأمین آب از طریق شاخه‌ای جدید از قنات آکوا مارکیسا (Aqua Marcia) به نام "Aqua Antoniniana" صورت گرفت؛ کتیبه‌ای در "Porta Tiburtina" وجود دارد که کار بازسازی و الحاق منابع جدید آب تحت فرمان کاراکالا در سال‌های ۲۱۲–۲۱۳ میلادی را گواهی می‌دهد.ابعاد کلی قابل توجه‌اند: بنای مرکزی حدود ۲۱۴ × ۱۱۰ متر است، ارتفاع نقطه‌ایِ بلندترین بخش‌ها به حدود ۴۴ متر رسیده؛ ابعاد برخی فضاهای خاص مثل فریجیداریوم (frigidarium) و کالداریوم (caldarium) بسیار بزرگ بوده‌اند.نماها و جزئیات خارجی.نماهای خارجی حمام دارای دیوارهای پوشیده از سنگ‌های مرمر و آجر با تزئینات کلاسیک رومی‌اند. در قسمت‌های گرم حمام از ستون‌های بزرگ، بازشوهای عظیم و پنجره‌هایی با قاب‌های قابل توجه استفاده شده است تا نور آفتاب جنوب غربی به داخل بخش کالداریوم برسد. عنصر نمای بیرونی پرتیک‌ها (porticoes) و اگزِدراها که در لبه‌ها قرار دارند، نه تنها جنبهٔ تزئینی دارند بلکه در ترکیب بصری بنا نقش ایجاد تکرار، ریتم و جلوه‌گرای داشته‌اند. همچنین در نماها استفاده از ستون‌هایی از سنگ‌های گران‌قیمت مانند پورفری (porphyry) دیده می‌شود که نشانهٔ مقتضیات تجملی و سیاسی است.جزئیات نما همچنین شامل نسبت ضخامت دیوارها، ارتفاع پنجره‌ها، موقعیت بازشوها و طاق‌هاست؛ مثلاً پنجره‌های بزرگ در بخش‌های گرم جهت نورگیری و تعدیل گرما استفاده شده‌اند. طراحی بازشوها و طاق‌ها طوری است که وزن سقف و گنبدها با ستون‌ها و دیوارهای ضخیم پشتیبانی شود.فضاها و جزئیات داخلی.داخل حمام‌ها دارای فضاهای متعدد با تزئینات مجلل داخلی بوده است: کف‌ها با موزاییک و مرمر؛ دیوارها با نمای مرمری، ستون‌ها و مجسمه‌ها؛ سقف‌ها و طاق‌ها با کار پانل‌های سنگی یا پوشش‌های گنبدیِ دارای نورگیری. فضای فریجیداریوم مرکزی تحت سقفی سه طاقی (groin vaults) است که ارتفاعی در حدود ۳۲٫۹ متر دارد.کالداریوم دایره‌ای در بخش گرم دارای گنبدی با دهانه حدود ۳۶ متر است، که یکی از دهانه‌های بزرگ گنبد در معماری رومی بشمار می‌رود. این گنبد بر روی هشت ستون بزرگ قرار می‌گرفت و بین این ستون‌ها پنجره‌هایی بزرگ جهت ورود نور و گرما تعبیه شده بود. این پنجره‌ها همچنین به کاهش وزن دیوارها کمک می‌نمود.دیگر فضاهای داخلی شامل دو کتابخانه (یونانی و لاتینی)، پالاِستراها برای ورزش، فضاهای تعویض لباس، سوناها و حمام‌های گرم‌تر متوسط، حمام‌های سرد و استخر شنا باز (natatio) بوده‌اند. جریان حرارتی بین فضاها (از گرم به سرد) و مسیر تردد بازدیدکنندگان به گونه‌ای طراحی شده که کاربران از فضاهای گرم‌تر به معتدل و سپس سرد حرکت نمایند. همچنین اهمیت توجه به تهویه، نورگیری و گرمایشِ کف (hypocaust) در فضاهای گرم کاملاً مشهود است.منابع.Maryl B Gensheimer, Decoration and Display in Rome's Imperial "Thermae": Messages of Power and their Popular Reception at the Baths of Caracalla, Oxford University Press, 4 September 2018 Guido Petruccioli, The Portraiture of Caracalla and Geta:"Form, Context, Function" (Vol.1), St. Cross College, Oxford, 2011 پیوند به بیرون.Baths of Caracalla, Eric Bullard, 2023Rome, Baths of Caracalla, Jona Lendering, 15 September 2020Thermae Antonianae (baths of Caracalla), Darius Arya, 26 July 2025Ballet Hails the return of water to Rome’s ancient Caracalla baths, Reuters, 12 April 2024Thermae of Caracalla + APP audio guide of the city of RomeBaths of Caracalla: The BuildingReconstructing the Baths of Caracalla, Taylor Oetelaar, 21 December 2013Baths of Caracalla, Jessica Mingoia, 10 June 2022The Baths of Caracalla: A study in the design, construction, and economics of large-scale building projects in imperial Rome, Janet DeLaineOnline Tour of the Baths of Caracalla + imagined reconstruction