گویش تویسرکانی کیست؟ توضیح بده.
گویش تویسرکانی گویشی از زبان لری است که توسط مردم بومی شهر تویسرکان به کار می‌رود. اسکندر امان‌الهی بهاروند زبان لری را به دو دسته باختری و خاوری تقسیم کرده و گویش مردم تویسرکان را در کنار گویش نهاوندی و گویش بروجردی و گویش ملایری در دسته گویش‌های باختری زبان لری قرار داده‌است. زبان لُری خود از سه شاخه ی زبانی تشکیل شده است: ۱- لُرستانی ۲- بختیاری ۳- لُری جنوبی در میان این سه شاخه ی زبان لُری گویش بروجردی به شاخه ی لُرستانی تعلق دارد. در بین گویشهای شاخه ی لُرستانی، گویش بروجردی، نهاوندی، ملایری و تویسرکانی به یکدیگر بسیار نزدیک هستند و در برخی تقسیم بندیها آنها را زیرشاخه ای از لُرستانی، به نام ثلاثی قرار می دهند. زبان لری ثلاثی را (بروجرد، ملایر، نهاوند، تویسرکان، شازند و بخش‌هایی از کنگاور در کرمانشاه) تقسیم کرده اند.ویژگی‌های گویشی.۱. اختصار: یکی از خصوصیات گویش محلی تویسرکان آن است که در بسیاری موارد کلمات و جملات به صورت اختصار تلفظ می‌شوند و هنگام تکلم حروفی از وسط کلمه یا کلماتی از وسط جمله حذف می‌شوند و تلفظ جمله یا کلمه به صورتی در می‌آید که درک آن را برای افراد غیر بومی مشکل می‌سازد. مثلاً محمد صادق را (مَصاق)، جمله چه می‌گویی را (شیمی) و جمله من چه می‌دانم را (مَچُم) تلفظ می‌کنند.۲. تبدیل الف به اُ کشیده: غالباً در این گویش، حرف الف در وسط کلمات محذوف و با اُ کشیده جایگزین می‌گردد به مانند: نُن (نان)، خُنه (خانه)، آسموُ (آسمان)، اِسُندن (ستاندن)، توسرکوُ (تویسرکان) و …۳. الف اطلاق (اشباع): در تعریف الف اطلاق گفته‌اند: «الف اطلاق (الف اشباع در زبان فارسی) الف زائدی است که در آخر اسم و فعل و حرف آورده‌اند. در آثار دورهی سامانی به فراوانی دیده می‌شود اما در دوره غزنوی کمتر می‌شود. در برخی از قسمتهای شاهنامه نیز دیده می‌شود. در دورهی عراقی کم دیده می‌شود و فقط در فعل گفتا به کار می‌رود. در دورهٔ بازگشت به تقلید از زبان قدیم مرسوم شد».این الف هنوز هم در گویش سرابی تویسرکان معمول می‌باشد. مثال: رفتا، گفتا، حسنا، حسینا.۴. واو معدوله: در کلمه خواهد، واوی وجود دارد که در اصطلاح دستور واو معدوله نامیده می‌شود. در فرهنگ معین واو معدوله چنین تعریف شده‌است: «واوی که نوشته شود و تلفظ نگردد مثلاً در خواب، خوان، این نوع وا و در قدیم تا حدی به تلفظ درمی‌آمد». این واو در گویش تویسرکان هنوز زنده است و به صورت اشباع شده تلفظ می‌شود:Xou خُو=خواب و Xouar خوُار=خواهرواژگان گویشی.آلِنگ[Aleng]: پوست سبز گردوآوو [Ǎw]: آببایده [Bǎyde]: کاسه کوچک، پیالهتاسه/تلواسه/تالواسه [Tǎse/Talvǎse/Tǎlvǎse]: انتظار همراه با بی‌قراری، اندوه، ملالتتَرَنگ/تُرَنگ [Tarang/Torang]: اسم صوت، صدای باد معدهچَفت [Čaft]: کج، خمیدهخان و خانی [Xǎn-O-Xǎni]: چاه کوچک، چشمهخُسوُره/خُسوُر [Xosoure/Xosour]: پدر زن، مادر زن، پدر شوهر، مادر شوهردَلو [Dalv]: ظرف چرمی یا فلزی برای بیرون کشیدن آب از چاهدَمه [Dame]: باد سخت همراه با برف و کولاکراست [Rǎst] + کردن: درست کردن، ساختنزِق [Zeq] + زدن: تراوش کردن آب از درز و لای چیزیغُر [Qor]: مخنثغوُ [Qow]: داد و فریاد، جار زدنکَندوله [Kandule]: خُم گلی که در آن غله را جای دهندلُغُز [Loqoz]: چیستان، حرف نامفهوممِرک [Merk]: آرنجناُوِ [Nowe]: دره، بستر رودناخا/ناوه [Nǎxǎ/Nǎve]: چوب میان تهی که در بنایی کاربرد داردوِنِدیک [Venedik]: شیشهوور [Vur]: پرتابوار [Vǎr]: مرغ تخم‌گذارهِرِنگ [Hereng]: نیرو و زورهشتن [Haštan]: گذاشتنهِوَنگ [Hevang]: هاونشعری به گویش تویسرکانی.شعر «نِنه جوُ» از حسین بیات:نِنِه جُو آی نِنِه جُو قُرونِ بَنِ جِیِرِتبیا پا تِه بِنِه رُو جُفتِ گُلارا پِسِرتپِسِرت نه مُ غُلامِ تو مَ دَس بَسهِ تونَممَ اَسیر تو مَ بیمارِ تو مَ خَسه توُنَمنِنِه مَ قدرِ تُونِه تازه خِوَردار شُوَممُونی اَکِی از وَختی که بچه دار شُوَمهمه اوُ خونه دِلایی که اَ قدیم خوردی برامهمه اوُ زجر و عذابا که قدیم بردی برامهمهٔ اوُ نصمه شُوا بیار بیَنِتهمه اوُ فِکرِ خیالایِ بچه خُو بیَنِتهمه اوُ اِشگَسدنه چِلّورا چِلّه زِمِسّوُکه مِشوُسی کونامه خوش می‌کردی وِ شِوِ صوُهمه ناخوش داریا خونِ دلا درد و غماهَمه او دردسرا کش واکشا برو بیاترجمه.مادر جان! ای مادر جان! قربان بندِ جیگرتبیا و پایت را روی دو چشم پسرت بگذارپسرت نه! من غلام تو، من دست بسته تو اممن اسیر تو، من بیمار تو، من خسته تو اممادر من ارزش تو را تازه فهمیدممیدانی از کی؟ از وقتی که بچه دار شدمهمه آن خون دل‌هایی که از قدیم برایم خوردیهمه آن زجر و عذاب‌هایی که قدیم برایم بردیهمه آن نصف شب بیدار بودن‌هایتهمه آن فکر و خیال‌های خواب بودن بچه اتهمه آن یخ شکستن‌های چله زمستانکه (لباس) کهنه‌هایم را می‌شستی و خشک می‌کرد از شب تا صبحهمه ناخوشی‌ها، خون دل‌ها، درد و غم‌هاهمه دردسرها، کش و واکش‌ها، برو بیاها