اشغال بحرین کیست؟ توضیح بده.
اشغال بحرین به پایان حاکمیت ایران بر جزیره بحرین و ضمیمه‌شدن بحرین بدست شیخ‌نشین الزباره و خاندان آل‌خلیفه از قبیلهٔ بنی عتبه انجامید.حکومت زندیه و خلأ قدرت در خلیج فارس.اشغال بحرین در سال ۱۱۶۳ خورشیدی (۱۷۸۳ میلادی) در دوره‌ای از تلاطم سیاسی گسترده در ایران رخ داد. این رویداد در زمان حکومت علیمرادخان زند، ششمین پادشاه زندیه، اتفاق افتاد. از دست رفتن بحرین تنها یک واقعه محلی نبود، بلکه مستقیماً نتیجه ضعف رو به افزایش حکومت مرکزی ایران در اواخر دوره زندیه بود. مرگ کریم‌خان زند در سال ۱۷۷۹ به خلأ قدرت منجر شد و نزاع‌های داخلی برای جانشینی، به سرعت توانایی دولت زندیه را برای مدیریت و دفاع از مناطق دوردست، به ویژه در حاشیه خلیج فارس، کاهش داد. منابع تاریخی به صراحت بیان می‌کنند که درگیری‌های زندیه بر سر جانشینی، حکومت را از بیرون راندن مهاجمان آل عتوب از بحرین ناتوان ساخت. این نشان می‌دهد که فتح بحرین یک رویداد ناگهانی یا غیرمنتظره نبود، بلکه پیامد مستقیم و قابل پیش‌بینی زوال یک امپراتوری بود.ضعف زندیه در دوره جانشینی زمینه را برای قدرت‌گیری نیروهای منطقه‌ای فراهم کرد. دولت زندیه به قدری درگیر مشکلات داخلی بود که نصر آل مذکور، حاکم بوشهر و بحرین، مجبور شد به تنهایی در برابر حمله الزباره بایستد، و علی‌رغم درخواست کمک دولت مرکزی قادر به اعزام پشتیبانی نظامی قابل توجه نبود. این شرایط به وضوح یک زنجیره رویدادها را نشان می‌دهد که شامل مرگ کریم‌خان زند، نزاع‌های داخلی میان زندیه، تضعیف اقتدار مرکزی، عدم توانایی در دفاع از سرزمین‌های دوردست مانند بحرین، و حمله موفقیت‌آمیز یک قدرت کوچک قبیله بنام الزباره است.ظهور الزباره بعنوان یک قطب تجاری جدید.همزمان با تضعیف زندیه، الزباره در شمال شبه‌جزیره قطر به سرعت به عنوان یک مرکز تجاری قدرتمند ظهور کرد. این شهر توسط خانواده آل خلیفه، از قبایل بنی عتبه که در ابتدا از نجد عربستان به کویت و سپس به سواحل قطر مهاجرت کرده بودند، تأسیس شد. رشد اقتصادی الزباره به طور قابل توجهی با مهاجرت تجار ثروتمند از بصره پس از اشغال آن توسط ایران در سال ۱۷۷۶ تسریع شد. این ورود سرمایه و دانش، الزباره را قادر ساخت تا به یک مرکز مهم تجارت مروارید تبدیل شود و عملاً انحصار تجارت مروارید میان شرق شبه‌جزیره عربستان و هند را به دست‌آورد.این رشد الزباره را به رقیبی جدی برای بوشهر و بحرین تبدیل کرد که تحت حاکمیت نصر آل مذکور قرار داشتند. موفقیت الزباره به دلیل موقعیت استراتژیک و معافیت از مالیات بود که یک مزیت رقابتی بزرگ در برابر رقبای خود ایجاد می‌کرد. منابع به صراحت اشاره می‌کنند که افزایش ثروت و قدرت الزباره باعث حسادت نصر آل مذکور حاکم بوشهر و بحرین شد و نزاع برای کنترل قدرت در منطقه را شعله‌ور کرد. این نشان می‌دهد که زیربنای اصلی این نزاع رقابت اقتصادی برای کنترل تجارت پرسود مروارید بوده است. صنعت مروارید در آن زمان ستون فقرات اقتصاد خلیج فارس و منبع اصلی ثروت بود و کنترل آن یک هدف ژئوپلیتیک حیاتی به شمار می‌رفت.حکومت آل مذکور در بوشهر و بحرین، قدرتی محلی تحت حاکمیت ایران زندی.شیخ نصر آل مذکور حاکم بوشهر و بحرین نقشی پیچیده در سلسله‌مراتب قدرت منطقه داشت. از یک سو وی به عنوان فرماندار منصوب از سوی کریم‌خان زند معرفی می‌شود. منابع ایرانی تأکید می‌کنند که وی خراج‌گذار دولت ایران بود و حتی در حمله به بصره سپاه زندیه را همراهی کرد.از سوی دیگر منابع دیگری از وضعیت نیمه‌مستقل وی حکایت دارند. یک جغرافی‌دان آلمانی معاصر به نام کارستن نیبور نصر آل مذکور را تنها پادشاه جزیره بحرین و حاکم یک دولت مستقل توصیف می‌کند که حکایت از قدرت بالای وی در امور منطقه دارد. این دیدگاه با منابعی که نشان می‌دهند آل مذکور در پی مرگ نادرشاه از خلأ قدرت برای اعلام استقلال در بوشهر استفاده کردند، همخوانی دارد.این روایت‌های متناقض به ماهیت متزلزل حاکمیت در آن زمان اشاره می‌کنند. نفوذ آل مذکور در منطقه ریشه‌ای قدیمی‌تر داشت و به دوره‌های صفویه و افشاریه بازمی‌گشت. آن‌ها از اعراب هوله بودند که در سواحل ایرانی خلیج فارس سکونت داشتند و نیبور آن‌ها را از سه قدرت اصلی عرب در جنوب ایران در دهه ۱۷۶۰ می‌داند. تناقض در وضعیت نصر آل مذکور نشان‌دهنده یک واقعیت سیاسی مهم است. در حالی که وی رسماً یک دست‌نشانده ایران بود اما در عمل از استقلال قابل توجهی برخوردار بود. علاوه بر این منابع به این نکته اشاره می‌کنند که اکثریت جمعیت بحرین در آن زمان از هم‌وطنان شیعه مذهب نصر آل مذکور بودند که به لایه‌ای از پیچیدگی مذهبی به این نزاع اضافه می‌کند.از اختلاف محلی تا نزاع آشکار.نزاع تمام عیار میان الزباره و بوشهر در پی یک درگیری به ظاهر کوچک آغاز شد. در سال ۱۷۸۲ اهالی الزباره برای خرید چوب به بحرین تحت حاکمیت ایران سفر کردند. درگیری میان آن‌ها و مردم محلی منجر به کشته شدن یک غلام از یکی از شیوخ بنی عتبه شد. بازماندگان به الزباره بازگشتند و خشم رهبران خود را برانگیختند. شیخ احمد بن محمد آل خلیفه، رهبر بنی عتبه در اعتراض به این واقعه یک اعتراض رسمی به نصر آل مذکور فرستاد. این واقعه کوچک بهانه‌ای برای یک اقدام نظامی بزرگ بود. در انتقام بنی عتبه در ۹ سپتامبر ۱۷۸۲ به بحرین حمله کرد، شهر منامه را غارت و تخریب کردند. این حمله نشان می‌دهد که این نزاع تنها یک واکنش ناگهانی نبود بلکه یک حرکت نظامی از پیش برنامه‌ریزی‌شده بود.نبرد.در پاسخ به حمله به منامه علی مرادخان زند حاکم شیراز به نصر آل مذکور دستور داد تا یک ضدحمله تمام‌عیار را علیه الزباره آغاز کند. نصر آل مذکور با نیرویی متشکل از حدود ۲۰۰۰ سرباز ایرانی و ناوگان‌های دریایی از بوشهر و رأس‌الخیمه برای تصرف الزباره آماده شد.نبرد سرنوشت‌ساز در مه ۱۷۸۳ در نزدیکی الزباره در خاک قطر رخ داد. نیروهای آل مذکور از دریا پیاده شده و به سمت الزباره حرکت کردند. با این حال ائتلاف بنی عتبه به رهبری شیخ احمد آل خلیفه و متحدانش از جمله شیخ‌نشین کویت تحت فرماندهی عبدالله اول صباح، قبیله ظفیر و قبایل محلی قطری مانند آل معاضید در برابر آن‌ها مقاومت کردند.نیروهای آل مذکور در یک نبرد قاطع شکست خوردند و مجبور به عقب‌نشینی شدند. در این نبرد فرمانده سپاه شیخ محمد بن خلیفه (برادرزاده نصر آل مذکور) کشته شد و شمشیر نصر آل مذکور به دست دشمن افتاد که امروزه در موزه ملک عبدالعزیز در ریاض نگهداری می‌شود. این پیروزی نظامی قاطع در الزباره شرط اصلی برای فتح بعدی بحرین بود. این نبرد نشان‌دهنده برتری نظامی ائتلاف بنی عتبه و متحدانشان در خشکی بود و جایگاه آن‌ها را به عنوان قدرت اصلی منطقه تثبیت کرد.اشغال بحرین و سقوط حکومت آل مذکور.پس از پیروزی قاطع در الزباره ائتلاف پیروزمند بنی عتبه آماده حمله به خود بحرین شد. در ۲۳ ژوئیه ۱۷۸۳ نیروهای آل خلیفه به جزیره بحرین حمله کرده و پادگان ایرانی را بیرون راندند. به این ترتیب به حکومت دودمان زندیه و ایران بر بحرین پایان داده شد. شیخ احمد بن محمد آل خلیفه کنترل جزیره را به دست گرفت، و از آن زمان به بعد با لقب احمد الفاتح شناخته شد.نکته قابل توجه در اینجا تفاوت‌های روایی میان منابع است. در حالی که منابع متعددی این فتح را به نیروهای آل خلیفه نسبت می‌دهند اما برخی منابع عربی نقش حیاتی شیخ‌نشین کویت و نیروهای عبدالله بن صباح را در پیروزی نهایی برجسته می‌کنند. این اختلاف در روایت‌ها اهمیت نقش قبایل مختلف را در تاریخ‌نگاری بحرین نشان می‌دهد. جالب است که شیخ احمد پس از فتح نیز اقامت اصلی خود را در الزباره حفظ کرد و تنها در تابستان‌ها به بحرین سفر می‌کرد که نشان می‌دهد این رویداد در ابتدا تنها یک اشغال نظامی بوده و نه اینکه یک انتقال فوری پایتخت به بحرین باشد.پیامدها و میراث ماندگار.تحکیم حکومت آل خلیفه و چالش‌های اولیه.اشغال بحرین در سال ۱۷۸۳ تنها گام اول در مسیر پرچالش تحکیم قدرت آل خلیفه بود. اگرچه دوران حکومت شیخ احمد بن محمد آل خلیفه دوره‌ای با ثبات و همراه با رشد قابل توجه در تولید و تجارت مروارید بود اما ۷۵ سال بعدی با تهدیدات جدی داخلی و خارجی همراه بود. این چالش‌ها شامل انشقاق درونی در خانواده حاکم و نزاع‌های خونین با متحدان سابق مانند آل جلحمه بود. از خارج، تهدیدهای مستمر از سوی قدرت‌های منطقه‌ای مانند عمانی‌ها و وهابی‌ها وجود داشت که در دوره‌های کوتاهی بحرین را تحت کنترل خود درآوردند. این شرایط نشان می‌دهد که حاکمیت آل خلیفه از همان ابتدا تثبیت شده نبود و آن‌ها برای دهه‌ها برای حفظ کنترل خود مبارزه کردند.مسیر به سوی تحت‌الحمایگی بریتانیا.عدم ثبات داخلی و تهدیدات خارجی، آل خلیفه را به سمت یک متحد خارجی سوق داد. بریتانیا که از قرن هفدهم از طریق کمپانی هند شرقی در منطقه حضور داشت، این فرصت را به دست‌آورد. مجموعه‌ای از معاهدات که از سال ۱۸۲۰ آغاز شد، بحرین را تحت حمایت بریتانیا قرار داد. بریتانیایی‌ها با استفاده از این توافقات به تدریج کنترل خود را بر امور داخلی و خارجی بحرین افزایش دادند. شخصیت‌هایی مانند چارلز بلگریو که از دهه ۱۹۲۰ به عنوان مشاور امیر منصوب شد، عملاً به عنوان حاکم عمل کرده و زیرساخت‌های اداری و امنیتی دولت امروزی بحرین را بنا نهادند. این نشان می‌دهد که اشغال سال ۱۷۸۳ به طور مستقیم به یک تحت‌الحمایگی امپریالیستی منجر شد. آل خلیفه برای بقای خود بخشی از حاکمیت خود را در ازای حمایت بریتانیا مبادله کردند.پیامدهای امروزی.رویداد سال ۱۷۸۳ همچنان پیامدهای عمیقی بر سیاست و جامعه امروز بحرین دارد. استقرار یک سلسله حاکم سنی بر جمعیتی با اکثریت شیعه یک پویایی فرقه‌ای ایجاد کرد که منشأ بسیاری از تنش‌ها و اعتراضات سیاسی در دوران امروزی بوده است. قیام سال ۲۰۱۱ به عنوان یک نمونه آشکار نشان‌دهنده مقاومت علیه ساختار قدرت مطلقی است که ریشه‌های خود را در فتح قرن هجدهم دارد.تغییر شالوده اقتصادی نیز از پیامدهای ماندگار این دوره است. اقتصاد بحرین از اتکا به تجارت مروارید و کشاورزی (به‌ویژه کشت نخل که توسط شیعیان انجام می‌شد و به شدت توسط آل خلیفه کنترل می‌شد) به یک اقتصاد نفتی تغییر کرد. این انتقال که تحت نظارت بریتانیا مدیریت شد، قدرت مالی و سیاسی خاندان حاکم را بیش از پیش تثبیت کرد. در نهایت نزاع بر سر الزباره که در سال ۱۷۸۳ در آن نبردی سرنوشت‌ساز رخ داد همچنان یک منبع اختلافات تاریخی و سیاسی میان بحرین و قطر است. این نشان می‌دهد که رویداد ۱۷۸۳ یک واقعه تاریخی مرده نیست بلکه یک عامل حیاتی در شکل‌دهی به هویت ملی توجیه ادعاهای سیاسی و ریشه‌های نزاع‌های داخلی و خارجی در عصر حاضر است.