نهاد کتابخانه‌های عمومی کشور کیست؟ توضیح بده.
نهاد کتابخانه‌های عمومی کشور براساس قانون تأسیس و نحوه اداره کتابخانه‌های عمومی مصوب ۱۳۸۲ متولی قانونی اداره کتابخانه‌های عمومی در ایران است. پیش از تصویب این قانون کتابخانه‌های عمومی کشور تحت عنوان هیئت امنای کتابخانه‌های عمومی کشور زیر نظر وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی اداره می‌شد اما بعد از تصویب این قانون نهاد کتابخانه‌های عمومی به صورت نهاد عمومی غیردولتی و مستقل آغاز به فعالیت کرد.بر اساس این قانون، غیر از هفت کتابخانه که در تبصره ۲ ماده ۱۱ استثنا شده‌اند، هر کتابخانه‌ای که می‌خواهد به عنوان «کتابخانه عمومی» در ایران فعالیت کند، باید زیر نظر نهاد کتابخانه‌های عمومی کشور و مطابق با این قانون اداره شود. هفت استثناء این قانون عبارتند از: کتابخانه ملی، کتابخانه آستان قدس رضوی، کتابخانه آستان حضرت معصومه (س)، کتابخانه آستان حضرت عبدالعظیم (ع)، کتابخانه آستان احمدبن موسی (ع) (شاه چراغ شیراز)، کتابخانه آیت‌الله‌العظمی‌مرعشی نجفی و کتابخانه مجلس شورای اسلامی.عنوان رسمی نهاد کتابخانه‌های عمومی کشور برای محافل بین‌المللی Iran Public Libraries Foundation است.قانون تأسیس و نحوه اداره کتابخانه‌های عمومی.این قانون بعد از تصویب لایحه شماره ۳۶۳۰۲/۲۵۸۸۲ مورخ ۲۸/۷/۱۳۸۱ دولت در مورد تأسیس و نحوه اداره کتابخانه‌های عمومی در جلسه علنی روز یکشنبه مورخ ۱۷/۱۲/۱۳۸۲ مجلس شورای اسلامی تصویب و در تاریخ ۲۵/۱۲/۱۳۸۲ به تأیید شورای نگهبان‌رسیده‌است. بر اساس این قانون تأسیس، ساخت، تجهیز و بازسازی، توسعه، مدیریت، نظارت و سایر امور کتابخانه‌های عمومی در سراسر کشور به موجب این قانون انجام می‌شود.ترکیب هیئت امناء.بر اساس ماده ۲ این قانون هیئت امنا کتابخانه با ترکیب زیر شکل می‌گیرد:الف- وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی (رئیس هیئت امناء).ب- رئیس شورای عالی استان‌ها.ج- معاون ذیربط از سازمان مدیریت و برنامه‌ریزی کشور.د- یک عضو از کمیسیون فرهنگی به پیشنهاد آن کمیسیون و تصویب مجلس شورای اسلامی به عنوان ناظر.ه - رئیس کتابخانه ملی ایران.و- پنج نفر از صاحب‌نظران و شخصیت‌های علمی فرهنگی کشور که حداقل دو نفر آنان را بانوان تشکیل دهند به پیشنهاد وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی و با حکم رئیس‌جمهور برای مدت چهارسال انتخاب می‌شوند که یک نفر از آنان به انتخاب وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی به عنوان دبیرکل هیئت امناء مسئولیت اداره امور دبیرخانه را به عهده خواهد داشت.منابع مالی.بر اساس ماده ۵ قانون، منابع مالی اداره امور کتابخانه‌ها به شرح ذیل است:الف- کمک‌های دولت در بودجه سالیانه وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی.ب- درآمدهای حاصله موضوع ماده (۶) این قانون.ج- هدایا و کمک‌های مردمی سازمان‌ها، مؤسسات و نهادهای عمومی غیردولتی و بخش خصوصی و مجامع بین‌المللی.د- موقوفات.ه - درآمدهای اختصاصی انجمن‌ها و کتابخانه‌های عمومی از محل انجام فعالیت‌های فرهنگی آموزشی مرتبط و دریافت حق عضویت.ماده ۶- شهرداری‌ها مکلفند همه ساله حداقل نیم درصد (۰٫۵٪) از درآمدهای خود را به منظور اداره امور کتابخانه‌ها در اختیار انجمن‌های کتابخانه‌های عمومی شهر مربوطه قرار دهند.الف) روند کمک‌های دولت.یکی از منابع مهم اداره کتابخانه‌های عمومی کشور که بخش عمده آن صرف حقوق و دستمزد کتابدارها و تجهیز کتابخانه‌های عمومی می‌شود، کمک‌های دولت در قالب قانون برنامه سالانه است که از طرف دولت به مجلس ارائه می‌شود. این منابع مالی عموماً به «فصل ۵» شناخته می‌شوند. منابع فصل ۵ منابع پایداری نیستند و به دلیل اینکه کمک تلقی می‌شوند، در اولویت دولت‌ها نیستند. مقدار بودجه نهاد در این قالب برای سال‌های مختلف به شرح جدول زیر است:در لایحهٔ بودجهٔ ۱۳۹۵، بخشی از این بودجه به کتابخانه‌های ایران اختصاص یافت اما در این میان سهم کتابخانه ملی تقریباً دو برابر سال گذشته‌اش شد اما در مقابل، بودجه دیگر مراکز مانند نهاد کتابخانه‌های عمومی اندک تغییری، داشته‌است، بودجه کتابخانه ملی که در سال گذشتهٔ آن «۵۰ میلیارد تومان» در نظر گرفته‌شده بود، در این سال به میزان ۹۴ میلیارد و ۴۰۰ میلیون تومان افزایش‌یافته‌است، بنابراین این بودجه تقریباً شاهد افزایش دو برابری رقم بودجه برای این سازمان بو ده است. این در حالی است که نهاد کتابخانه‌های عمومی در سال‌های گذشته همواره خواستار افزایش بودجه خود بوده‌است و نوبخت رئیس سازمان برنامه‌وبودجه، در مراسم تقدیر از کتابداران نهاد کتابخانه‌های عمومی، قول افزایش بودجه را داده بود، اما این بودجه تنها ۱۰ درصد نسبت به سال گذشته افزایش داشت. در لایحه بودجه سال ۱۳۹۵ برای کتابخانه مجلس ۱۶ میلیارد و ۵۸۱ میلیون تومان در نظر گرفته شد، همچنین بر اساس گزارش مربوطه، برای کتابخانه آیت‌الله مرعشی که در سال گذشته شش میلیارد و ۱۰۰ میلیون تومان بودجه تصویب‌شده بود، نیز با افزایش، شش میلیارد و ۵۰۸ میلیون تومان در نظر گرفته‌شده‌است.ب) نیم درصد شهرداری‌ها.منبع دوم تأمین هزینه کتابخانه‌های عمومی ماده ۶ قانون تأسیس و نحوه اداره کتابخانه‌های عمومی است که حداقل نیم درصد از درآمد شهرداری‌ها را شامل می‌شود.ماده ۶ این قانون صراحتاً شهرداری‌ها را مکلف کرده‌است که حداقل نیم درصد از درآمد خود را به منظور اداره امور کتابخانه‌ها در اختیار انجمن‌های کتابخانه‌های عمومی شهر مربوطه قرار دهند. با این حال سال‌های متمادی پس از تصویب قانون شهرداری‌ها از این موضوع سرباز می‌زدند یا اینکه با مبالغی بسیار اندک، با مدیران کتابخانه‌های عمومی کنار می‌آمدند. همان‌طور که در این قانون تصریح شده‌است این منابع مالی باید در اختیار انجمن کتابخانه عمومی شهر قرار گیرد. اما در سال ۱۳۹۱ این منابع در حساب ستاد نهاد کتابخانه‌های عمومی تجمیع شد که بر اساس اعلام مجلس غیرقانونی تشخیص داده شد مجموعه‌ای از چالش‌های اینچنین باعث شد که تبصره‌ای به شرح ذیل در تاریخ ۱۱ آذر ۱۳۹۳ توسط مجلس به ماده ۶ قانون اضافه شود:«تبصره- در صورت امتناع هر یک از شهرداریها از تأدیه نیم درصد (۵/۰٪) مذکور، وزارت امور اقتصادی و دارایی (خزانه‌داری کل کشور) مکلف است بر اساس فهرست اعلامی از طرف دبیرکل نهاد کتابخانه‌های عمومی کشور، مبالغ مربوطه را از سر جمع اعتبارات مربوط به درآمد شهرداریها (سازمان شهرداری‌ها و دهیاریهای کشور) یا درآمد موضوع مواد(۳۸) و (۳۹) قانون مالیات بر ارزش افزوده از سهم همان شهر کسر و نسبت به پرداخت آن در وجه کتابخانه‌های عمومی همان شهر اقدام نماید.»ساختار سازمانی نهاد کتابخانه‌های عمومی کشور.بر اساس قانون، دبیرخانه هیئت امنای نهاد کتابخانه‌های عمومی کشور زیر نظر هیئت امنا فعالیت می‌کند. دبیرخانه هیئت امنا متشکل از سه معاونت و چند اداره کل مستقل و ادارات کل استانی است.۱- حوزه دبیرکل۱–۱- دفتر دبیرکل۲–۱- دفتر ارزیابی عملکرد، بازرسی و پاسخ گویی به شکایات۳–۱- اداره‌کل روابط عمومی و امور بین‌الملل۱-۳-۱- اداره تبلیغات و اطلاع‌رسانی۲-۳-۱- اداره ارتباطات و امور رسانه‌ها۳-۳-۱- اداره تشریفات و مناسبت‌ها۴–۱- اداره‌کل حراست۱-۴-۱- اداره حفاظت کارکنان و تعیین صلاحیت۲-۴-۱- اداره حفاظت اسناد و مدارک۳-۴-۱- اداره حفاظت فیزیکی۵–۱- هسته گزینش۶–۱- اداره‌کل امور عمرانی۱-۶-۱- اداره برنامه‌ریزی و GIS۲-۶-۱- اداره طراحی۳-۶-۱- اداره نظارت۷–۱- اداره‌کل امور مجلس و استان‌ها۱-۷-۱- اداره امور مجلس۲-۷-۱- اداره امور استان‌ها۲- معاونت برنامه‌ریزی، پژوهش و فناوری اطلاعات۱–۲- دفتر برنامه‌ریزی۱-۱-۲- گروه آمار و اطلاعات۲-۱-۲- گروه برنامه‌ریزی۳-۱-۲- گروه تدوین استانداردها۲–۲- دفتر پژوهش و آموزش۱-۲-۲- گروه پژوهش۲-۲-۲- گروه انتشارات و ارتباطات علمی۳-۲-۲- اداره آموزش کارکنان۳–۲- دفتر فناوری اطلاعات۱-۳-۲- گروه نرم‌افزار۲-۳-۲-گروه تحلیل و توسعه سیستم‌ها۳-۳-۲- گروه سخت‌افزار، شبکه و زیر ساخت‌ها۳- معاونت توسعه کتابخانه‌ها و ترویج کتابخوانی۱–۳- اداره‌کل توسعه کتابخانه‌ها و مشارکت‌ها۱-۱-۳- اداره امور کتابخانه‌ها و فهرست نویسی۲-۱-۳- اداره نظارت و ارزیابی کتابخانه‌ها۳-۱-۳- اداره امور انجمن‌ها و مشارکت‌ها۲–۳- اداره‌کل تأمین منابع کتابخانه‌ها۱-۲-۳- اداره بررسی، ارزیابی و تأمین منابع۲-۲-۳- اداره نگهداری و توزیع منابع۳–۳- اداره‌کل ترویج کتابخوانی و امور فرهنگی۱-۳-۳-اداره ترویج کتابخوانی۲-۳-۳- اداره کانون‌های فرهنگی و مخاطبین۴- معاونت اداری و مالیمدیر اجرائی صندوق‌های قرض الحسنه و همیاری۱–۴- اداره‌کل منابع انسانی و امور پشتیبانی۱-۱-۴- اداره استخدام و برنامه‌ریزی منابع انسانی۲-۱-۴- اداره امور کارکنان۳-۱-۴- اداره انتصابات و طبقه‌بندی مشاغل۴-۱-۴- اداره کارپردازی و انبارداری۵-۱-۴- اداره امور عمومی۶-۱-۴- اداره امور رفاهی۷-۱-۴- اداره اسناد و دبیرخانه مرکزی۲–۴- اداره‌کل امورمالی و ذیحسابی (خزانه داری)۱-۲-۴- اداره اعتبارات و تعهدات۲-۲-۴- اداره دریافت و پرداخت۳-۲-۴- اداره دفترداری و تنظیم حسابها۴-۲-۴- اداره رسیدگی و تطبیق اسناد و حسابها۵-۲-۴- اداره اموال و دارائی‌ها۶-۲-۴- اداره نظارت بر درآمدها۳–۴- دفتر امور حقوقی۱-۳-۴- گروه امور حقوقی۲-۳-۴- گروه امور املاک و مستغلات۴–۴- دفتر بودجه، تشکیلات و بهبود مدیریت۱-۴-۴-گروه بودجه عمومی۲-۴-۴-گروه بودجه اختصاصی۳-۴-۴- گروه تشکیلات و بهبود مدیریتدبیرخانه هیئت امنای کتابخانه‌های عمومی کشور.قبل از تغییر ساختار نهاد کتابخانه‌های عمومی این سازمان به نام دبیرخانه هیئت امنای کتابخانه‌های عمومی کشور شناخته می‌شد و زیر نظر وزارت ارشاد فعالیت می‌کرد. رؤسای دبیرخانه هیئت امنای کتابخانه‌های عمومی به قرار زیر بوده‌اند:در سال ۱۳۸۴ با تغییر ساختار نهاد، محمد حسین ملک احمدی به عنوان اولین دبیرکل آغاز به فعالیت کرد.انواع کتابخانه‌های عمومی زیر نظر نهاد.سه نوع کتابخانه زیر نظر نهاد کتابخانه‌های عمومی فعالیت می‌کنند: ۱- کتابخانه‌های نهادی، ۲- کتابخانه‌های مشارکتی، ۳- کتابخانه‌های مستقلتعییرات تعداد و زیربنای کتابخانه‌های نهادی مطابق با جدول زیر است:دستورالعمل‌های اداره کتابخانه‌های عمومی.بر اساس ماده ۳ قانون تأسیس و نحوه اداره کتابخانه‌های عمومی، یکی از وظایف و اختیارات نهاد تدوین و تصویب دستورالعمل‌های مورد نیاز برای اداره کتابخانه‌های عمومی است. بر این اساس مجموعه‌ای از دستورالعمل‌ها تهیه و به کتابخانه‌های عمومی ابلاغ شده‌است که به شرح ذیل است :برنامه‌ریزی و سیاست‌گذاری.یکی از وظایف نهاد کتابخانه‌های عمومی کشور، تدوین برنامه‌ها کوتاه مدت، بلند مدت و راهبردی و نیز تدیون سیاست‌های فعالیت‌های کتابخانه‌های عمومی و سایر ارکان نهاد است. بر این اساس تاکنون اسناد عمده زیر در حوزه برنامه‌ریزی و سیاست‌گذاری تدوین و ابلاغ شده‌است:سند چشم‌انداز نهاد کتابخانه‌های عمومی کشور در افق ۱۴۰۴.بر اساس چشم‌انداز نهاد کتابخانه‌های عمومی کشور که در سال ۱۳۸۸ تدوین شده‌است، نهاد خود را موظف می‌داند در چهار شاخص کتابخانه‌ای در زمره ۱۵ کشور برتر جهان قرار گیرد. این چهار شاخص عبارتند از: سرانه امانت، سرانه عضو، سرانه فضا و سرانه منابع.همچنین این نهاد در بیانیه چشم‌انداز خود این اهداف و ویژگی‌ها را برا خود قائل شده‌است:سیاست‌ها و شاخص‌های برنامه‌ای سال ۱۳۹۵، سال خواندن.یکی از کارویژهای کتابخانه‌های عمومی ترویج خواندن است. نهاد کتابخانه‌های عمومی در سال ۱۳۹۵ تصمیم گرفت این کارویژه را در نسبت با سایر ماموریت‌های خود در اولویت قرار دهد. بر این اساس سند سیاست‌ها و شاخص‌های برنامه ای سال ۱۳۹۵ تدوین شد. این سند بر مبنای توجه وپژه به خواندن لذت بخش تدوین شد و اصول کلی زیر بر آن حاکم بود:در این سند سیاست‌های زیر محور فعالیت‌های نهاد قرار گرفته‌است:اولویت‌ها و اقدام‌های محوری نهاد کتابخانه‌های عمومی کشور.این سند در سال ۱۳۹۷ بدون محدودیت زمانی تدوین شده‌است و ابلاغ سند جایگزین معتبر است. اساس این سند توجه به ظرفیت‌های اجتماعی کتابخانه‌های عمومی است .این سند شامل ۶ سیاست است که با عنوان «اولویت» مشخص شده‌اند:اولویت ۱. توسعه عادلانه «خدمت کتابخانه عمومی» و افزایش دسترسی به کتابخانه عمومیاولویت ۲. اصلاح و توسعه زیرساخت‌ها و فرایندها به‌منظور افزایش بهره‌وری در نهاداولویت ۳. افزایش کارآمدی و منزلت اجتماعی منابع انسانی نهاد کتابخانه‌های عمومیاولویت ۴. کاربرمحورکردن خدمات، برنامه‌ها و منابع کتابخانه‌های عمومیاولویت ۵. توسعه آموزش کاربران با محور قرار دادن مسائل اجتماعیِ ملی و محلیاولویت ۶. ارائه تصویری اجتماعی از جایگاه کتابخانه عمومیذیل هر اولویت چند اقدام محوری مرتبط با آن اولویت ذکر شده‌است که در مجموع شامل ۲۴ اقدام محوری را شامل می‌شود.مجموعه استانداردهای کتابخانه‌های عمومی.گروه استاندارد نهاد کتابخانه‌های عمومی کشور در ۰۲/۰۲/۱۳۹۲ تأسیس شد تا با تدوین و پیاده‌سازی استانداردهای ملی و نهادی یاری‌رسان کتابخانه‌های عمومی کشور باشد. اهم وظایف این گروه عبارتند از: ۱) رصد، دسترس‌پذیری و حمایت از فعالیت‌های مرتبط با استاندارد در حوزهٔ کتابخانه‌های عمومی، ۲) تولید متون استاندارد برای کتابخانه‌های عمومی و ۳) استانداردسازی خدمات کتابخانه‌های عمومی. در راستای مأموریت نخست، اقداماتی از جمله کتابشناسی استاندارد و پایگاه استاندارد (به نشانی nppl.ir/standards) و در راستای مأموریت دوم، اقداماتی از جمله تدوین، تألیف و ترجمهٔ استانداردها، دستورالعمل‌ها و تعاریف استاندارد انجام شده‌است. در ادامه به مهم‌ترین فعالیت‌های صورت گرفته مرتبط با دو مأموریت مذکور اشاره می‌شود.الف) استانداردهای تدوین شدهج) استانداردهای منتشر شده در قالب کتابب) استانداردهای ترجمه و منتشر شده در وب سایتانتشارات نهاد کتابخانه‌های عمومی کشور.نهاد کتابخانه‌های عمومی کشور، دو نوع محصول تخصصی را منتشر می‌کند:کتابهای تخصصی در حوزه کتابخانه‌های عمومی.فهرست کتابهای منتشر شده در نهاد کتابخانه‌های عمومی کشور به شرح زیر است:فصلنامه تحقیقات اطلاع‌رسانی و کتابخانه‌های عمومی (پیام کتابخانه سابق).این فصلنامه از سال ۱۳۷۰ هجری شمسی با نام پیام کتابخانه از سوی دبیرخانه هیئت امنای کتابخانه‌های عمومی کشور آغاز به فعالیت کرد؛ و تا سال ۱۳۸۳ به صورت مرتب منتشر می‌شد. از سال ۱۳۸۳ نشر آن متوقف و در سال ۱۳۸۷ با مدیریت اداره‌کل پژوهش نهاد کتابخانه‌های عمومی مجدداً منتشر شد. این فصلنامه در سال ۱۳۸۸ با اخذ درجهٔ علمی-پژوهشی از وزارت علوم، تحقیقات و فن‌آوری با نام فصلنامهٔ «تحقیقات اطلاع‌رسانی و کتابخانه‌های عمومی» به فعالیت خود در این عرصه ادامه داد. سردبیرهای این نشریه عبارتند از:منابع.https://web.archive.org/web/20130911203551/http://www.iranpl.ir/Portal/Home/