گویش باصری کیست؟ توضیح بده.
گویش باصری یکی از گویش‌های زبان فارسی یا از گویش‌های منطقه فارس است که توسط مردم باصری مورد استفاده قرار می‌گیرد. مردم عامهٔ باصری در صحبت کردن اغلب کلماتی به کار می‌برند که ریشه‌ای در زبان‌های پارسی باستان و پهلوی دارد و واژه‌ها و ترکیب‌های ناآشنای عربی در آن به ندرت یافت می‌شود که علت اصلی آن زندگی مردم ایل باصری در کوهستان‌ها، عدم یکجانشینی و ارتباط کم با مناطق شهری بوده‌است که پیامد آن آلوده نشدن این گویش به وام‌واژه‌های مختلف، به خصوص واژگان مربوط به زبان عربی بوده‌است.این گویش در قسمت‌های مرکزی استان فارس و به خصوص در میان عشایر کوچندهٔ باصری استفاده می‌شود. سایر باصری‌هایی که یکجانشین شده‌اند در شهرها و روستاهای شهرستان‌های اقلید، پاسارگاد، جهرم، مرودشت، شیراز، خرم‌بید، لارستان و سروستان زندگی می‌کنند.بین گویش باصری با زبان فارسی معیار از منظر واج‌شناسی و دستور زبان تفاوت‌های جزئی وجود دارد، در حالی که بین این دو، نظام معنایی متفاوتی در جریان است و فریب‌واژه‌ها، چوب‌واژه‌ها، فرش‌واژه‌ها، رنگ‌واژه‌ها، نام واژه‌های گوسفندان، اصطلاحات و ضرب‌المثل‌ها و به‌کارگیری واژه‌ها در بافت معنایی متفاوت از زبان فارسی معیار از ویژگی‌های بارز گویش باصری به‌شمار می‌رود. کتاب فرهنگ گویش ایل باصری نیز توسط فرهنگستان زبان و ادب فارسی منتشر شده‌است.واج‌شناسی.تعداد کلی واج‌های گویش باصری ۳۰ عدد است که در این میان ۲۲ مورد همخوان، ۶ واکه ساده و ۲ واکه مرکب وجود دارد. ساخت هجا در باصری از قواعد فارسی پیروی می‌کند و به صورت همخوان + واکه (نمونه: مه، سی)، همخوان + واکه + همخوان (نمونه: خُو، تاک) و همخوان + واکه + همخوان + همخوان (نمونه: مُشک، کُلک) است.واکه‌ها.گویش باصری دارای ۶ واکه ساده و ۲ واکه مرکب /ow/ و /ey/ است.همخوان‌ها.گویش باصری دارای ۲۲ همخوان است درحالی که فارسی معیار از ۲۳ همخوان برخوردار است. در این گویش واج /ژ/ موجود نیست و در وام‌واژگان ژ-دار، با واج /ج/ جایگزین می‌شوند (مثال: مجگان به جای مژگان).تغییر صدا.فرایند همگونی واج‌ها در گویش باصری به فراوانی رخ می‌دهد؛ چنانچه واج /غ/ در مواردی به /خ/ (نمونه: تقصیر ← تخصیر)، واج /ر/ گاه به /ل/ (نمونه: برگ ← بلگ) و /هـ/ نیز گاه به /خ/ (نمونه:بهتر ← بختر) تبدیل می‌شوند. میان‌هشت نیز رایج است چنانچه پِیله به صورت جمع به پِیله‌یا (peile.y.ɑ؛ پیاله‌ها) تبدیل می‌شود. فرایند حذف بیشتر در واج‌های /هـ/ و /ئـ/ رخ می‌دهد و برای نمونه شهر به شَـر تبدیل می‌شود. همچنین هرگاه فعل ربطی /بودن/ به فعل اصلی که با /ـه/ ختم می‌شود، افزوده شود؛ /بـ/ در آغاز آن حذف می‌شود (نمونه: گفته‌بودند ← گفتودن gofteudan). فرایند قلب در باصری نیز رایج است (نمونه: سطل ← سلط).دستور زبان.اسم‌ها.در گویش باصری اسم‌ها دارای جنس نیستند، گرچه در مواردی جنسیت با تغییر واژه مشخص می‌شود. ساخت اسم‌های مرکب در باصری تقریباً از دستور فارسی معیار طبعیت می‌کند.در گویش باصری جمع بستن واژگان با افزودن واج /ا/ (:ɑ) در پایان آن‌ها انجام می‌شود. همچنین از آن برای نشان دادن افزایش حجم اسم‌های جمع استفاده می‌شود. برای نمونه:با افزودن نشانه جمع به واژگانی که با واکه به پایان می‌رسند، معمولاً یک واج میانجی /ی/، /و/، یا /ن/ افزودن می‌شود. چنانچه واژه با /-َ/ یا /آ/ به پایان برسد، دو تغییر واجی رخ می‌دهد. نخست واج آخر به /-ِ/ تبدیل و سپس /ی/ افزوده می‌شود. برای نمونه:در گویش باصری اسم‌ها با افزودن واج /و/ (u) در پایان‌شناس (معرفه) می‌شوند؛ ویژگی که در فارسی معیار یافت نمی‌شود. در صورت همراهی اسم با صفت، حرف تعریف به صفت افزوده می‌شود. برای نمونه:برای ساخت واژگان نکره، واج /ی/ (i) همانند فارسی معیار در انتهای اسم افزوده می‌شود. واج میانجی در این مورد نیز کاربرد دارد. چنانچه واژه با /ا/ یا /-ِ/ به پایان برسد، نشانه نکره به /ی/ (y) تغییر می‌یابد. همچنین در صورت همراهی اسم با صفت، حرف نکره به صفت افزوده می‌شود. برای نمونه:دستور ساخت صفت‌های برتر و برترین شبیه به فارسی است.ساخت ترکیب اضافی یا وصفی با افزودن نقش‌نمای اضافه (/-ِ/) به حرف آخر موصوف یا مضافٌ‌الیه ساخته می‌شود. همچنین در صورت ختم واژه با واکه، واج میانجی /ی/، /و/ یا /ن/ افزوده می‌شود. برای نمونه:ضمیرها در باصری همانند سایر گونه‌های فارسی شش عدد در دو ساختار گسسته و پیوسته وجود دارند.رایج‌ترین حروف اضافه مختص باصری به شرح زیرند:فعل.در گویش باصری فعل‌ها برای زمان، وجه، نمود، زمان، شخص و شمار نشانه‌هایی دارند که عموماً با فارسی معیار یکسان است. در واقع عمدهٔ تفاوت‌های گویش باصری با فارسی معیار در تلفظ و واژگان می‌باشد و به ندرت تفاوت‌های ساختاری در آن یافت می‌شود.شخص‌ها در باصری نیز با افزودن شناسه به بن ساخته می‌شوند. این شناسه‌ها عبارتند از:دستور ساخت زمان‌های مختلف در باصری تفاوت چندانی با فارسی معیار ندارد جز در گذشته دور که با افزودن فعل کمکی اودن owdan (بودن) به بن ماضی فعل ساخته می‌شود. برای نمونه:پراکندگی.این گویش در قسمت‌های مرکزی استان فارس و به خصوص در میان عشایر کوچندهٔ باصری مورد استفاده قرار می‌گیرد. باصری‌هایی که یکجانشین شده‌اند در شهرها و روستاهای منطقه‌ای به طول حدود ۲۰۰ و عرض ۸۰ کیلومتر در استان فارس شامل شهرستان‌های آباده، اقلید، پاسارگاد، جهرم، مرودشت، شیراز، خرم‌بید، لارستان و سروستان زندگی می‌کنند و برای سخن گفتن از گویش باصری استفاده می‌کنند.واژه‌نامه منتخب.رنگ‌ها.برخی رنگ‌های خاص به گویش باصری:اصطلاحات.اصطلاحات زیادی در مکالمات روزمره باصری‌ها به کار می‌روند که برای افراد غیر باصری قابل فهم نیست؛ همانند:ضرب‌المثل‌ها.ضرب‌المثل گونه‌ای از بیان است که معمولاً تاریخچه و داستانی پندآموز در پس بعضی از آن‌ها نهفته‌است. بسیاری از این داستان‌ها از یاد رفته‌اند، و پیشینهٔ برخی از امثال بر بعضی از مردم روشن نیست؛ بااین‌حال، در سخن به‌کار می‌رود. در زیر به برخی از ضرب‌المثل‌های رایج در گویش باصری می‌پردازیم: