سورانی کیست؟ توضیح بده.
سورانی ('، ) یا کردی میانی (') یکی از گویش های زبان کردی است.سورانی در بخش میانی مناطق کردنشین ایران و همچنین در کردستان عراق صحبت می‌شود. شهرهای اصلی گویشوران سورانی عبارتند از بوکان، سقز، پیرانشهر، بانه، اُشنَویه، سردشت،در ایران، و سلیمانیه، اربیل، کرکوک، حلبجه، سوران، رانیه، کویسنجق در عراق.اتنولوگ شمار گویشوران سورانی را در سال ۲۰۰۴ میلادی جمعاً ۳٬۰۱۲٬۰۰۰ نفر برآورد می‌کند.لهجه‌های سورانی شامل: سقزی و مکریانی است.جمعیت گویشوران سورانی عراق ۲٫۸ میلیون نفر (۱۰٫۶ درصد جمعیت عراق) و جمعیت گویشوران بادینی (کرمانجی) عراق ۲٫۲ میلیون نفر (۸٫۴ درصد جمعیت عراق) است.در عراق، لهجهٔ سلیمانی از گویش سورانی (که در سلیمانیه متداول بود) در زمان سلطهٔ انگلیس‌ها (۱۹۳۲–۱۹۱۸) و در ایران لهجهٔ مکری در دورهٔ فعالیت حزب دموکرات کردستان (۴۶–۱۹۴۰) به‌عنوان معیار سورانی برگزیده شد. پیش از آن در سده‌های ۱۷ و ۱۸ میلادی زبان اورامانی به‌عنوان زبان نوشتار کردی به‌کار رفته‌بود.گفته شده‌است که کردی از زبان مادها منشعب شده‌است، اما از زبان مادی تنها چند واژه باقی مانده‌است و نمی‌توان براساس آن چنین قضاوتی کرد.در میان سورانی‌نویسان پافشاری بر دوری گزیدن از واژه‌های عربی، فارسی و ترکی که کردی تحت سلطهٔ این سه زبان قرار داشته نمایان است و اما این سخت‌گیری و سره‌گرایی سورانی نسبت به واژه‌های اروپایی وجود ندارد.سورانی اصطلاح رایج این گویش در بین مردم است، و برخی از زبان شناسان از عبارت‌های «کردی میانی یا کردی مرکزی» و «کرمانجی میانی» استفاده می‌کنند.تبارشناسی زبانی.زبان فارسی نیز از زبان‌های ایرانی غربی است ولی به دستهٔ جنوب غربی تعلق دارد.مناطق و لهجه‌ها.شهرهای اصلی گویشور کردی میانی عبارتند از:گویش سورانی خود به چندین لهجه تقسیم می‌شود. لهجهٔ رایج در سنندج لهجهٔ اردلانی است. که لهجهٔ مناطق مرزی کردستان سقزی است و لهجهٔ جنوب استان آذربایجان غربی مُکریانی نام دارد. در عراق نیز دو لهجهٔ اصلی سورانی اصلی (در اربیل، کرکوک، سلیمانیه و سقز) و سلیمانیه‌ای رایج است. همچنین لهجهٔ بوکانی که ترکیبی فصیح از کردی سورانی و مکریانی است زبان محاوره منطقهٔ بوکان و حومهٔ آن است. به‌طور کل اردلانی/سلیمانیه‌ای یک گروه و مکریانی/اربیلی نیز یک گروه دیگر را تشکیل می‌دهند.گروه‌ها:جدول تغییرات آوایی و واژگانی در گویش سورانیتوضیحات جدول1. واژه‌های غربی: اردلانی و هورامی بیشتر ریشه پهلوی و پارسی باستان دارند و تغییرات آوایی در آنها محدود است (کبود، توم، جیاگ بون).2. واژه‌های شرقی: کرمانجی و سورانی لهجه‌ای تحت تأثیر زبان‌های ایرانی شرقی (سکایی، بلوچی، پشتو) هستند و دگرگونی‌های ک &gt; ه، گ &gt; ه، š &gt; ž رایج است (hāg، guh، rōnāhī).3. اردلانی در مواردی مانند کبود و توم وفاداری به صامت‌ها و ساخت سنتزایی غربی را حفظ کرده است، که با نظام ارگاتیو و کلیتیک‌های خنثی مطابقت دارد.4. کرمانجی و سورانی با ساخت تحلیلی و تغییرات واجی شرقی (دگرگونی‌ها) هماهنگ‌اند.ادبیات.از شاعران بزرگ کلاسیک‌سرای این گویش می‌توان به نالی، محوی، حاجی قادر کویی، قانع، هژار، هیمن، شریف و جلال ملکشاه اشاره کرد و از خوانندگان بزرگ آن می‌توان سیدعلی‌اصغر کردستانی، حسن زیرک، ماملی، علی مردان، طاهر توفیق، ناصر رزازی، نجمه غلامی و مظهر خالقی را نام برد.رمان "ژانی گه‌ل" (درد ملت) نوشته ابراهیم احمد از نخستین رمان‌های قابل توجه در گویش سورانی به‌شمار می‌رود.قدیمی‌ترین آن فرهنگ یک زبانه کردی سورانی به نام فرهنگ خال (تألیف محمّد خال از اهالی سلیمانیه در ۱۹۶۰) است و آخرین فرهنگ مهم دوزبانه سورانی هژار (۱۹۹۵) است.این فرهنگ‌ها به‌طور وضوح نگرش تجویزی و ناسیونالیستی دارند نه توصیفی و از این‌رو از ذکر واژه‌های بیگانه یا هر چه رنگ خارجی دارد دوری گزیده‌اند.استاندارد سازی زبان سورانی.به طور غیرمستقیم می‌توان گفت که نفوذ انگلیس‌ها در کردستان عراق، به‌ویژه در دوره استعمار و پس از آن، نقش مهمی در کمرنگ شدن ساختار ارگاتیو در لهجه‌های سورانی (مثل سلیمانیه) داشته است. این روند با استانداردسازی زبان کردی سورانی و گرایش به الگوهای ساده‌تر نحوی (مانند الگوی فاعل‌محور) مرتبط است.در اوایل قرن بیستم، پس از جنگ جهانی اول و با تسلط بریتانیا بر عراق، انگلیس‌ها به منظور اداره بهتر منطقه و ایجاد زبان رسمی برای کردهای عراق، به استانداردسازی لهجه سورانی کمک کردند. لهجه سلیمانیه به دلیل موقعیت فرهنگی و سیاسی این شهر به عنوان مرکز کردستان عراق، به‌عنوان پایه زبان استاندارد سورانی انتخاب شد. این استانداردسازی باعث کنار گذاشته شدن برخی ویژگی‌های سنتی کردی میانی، از جمله ساختار ارگاتیو، به نفع الگوهای ساده‌تر شد.ساختار ارگاتیو، که در آن فاعل و مفعول در جملات متعدی زمان گذشته نقش‌های متفاوتی دارند، از نظر نحوی پیچیده‌تر از الگوی فاعل‌محور است که در زبان‌هایی مثل عربی و انگلیسی رایج است. در فرآیند استانداردسازی، سورانی به سمت الگوی فاعل‌محور گرایش پیدا کرد تا آموزش و کاربردهای رسمی ساده‌تر و قابل‌فهم‌تر شود. برای مثال، در سورانی مدرن، جمله‌ای مثل «Min kteb-eke xwendim» (من کتاب را خواندم) رایج شد، که فعل با فاعل («من») هماهنگ است، نه با مفعول («کتاب»).ترویج زبان‌های غیرارگاتیو مانند عربی و انگلیسی نیز به طور غیرمستقیم باعث شد ساختارهای ارگاتیو در سورانی کمتر مورد استفاده قرار گیرد، زیرا هر دو این زبان‌ها الگوی فاعل‌محور دارند و این الگو به تدریج در سورانی استاندارد نفوذ کرد.در مقابل، لهجه شاره‌زوری و اردلانی کمتر تحت تأثیر این روند قرار گرفتند. شاره‌زوری به دلیل نزدیکی جغرافیایی و تعاملات فرهنگی با اردلانی، ویژگی‌های ارگاتیو را حفظ کرده است. اردلانی به دلیل ریشه‌های عمیق‌تر در سنت‌های زبانی کردی میانی و نزدیکی به ساختارهای ایرانی میانه (مثل پهلوی) محافظه‌کارتر است.در هر دو لهجه، جملاتی مانند «Min kteb-ekem xwend» (من کتاب را خواندم) هنوز ساختار ارگاتیو را نشان می‌دهند، که در آن ضمیر متصل «-m» به مفعول متصل است و فعل با مفعول هماهنگ می‌شود.زبان مناطق سوران و اریبل مانند مکریان و مهاباد در ایران ارگاتیو نبودند، اما زبان کرکوک، کلار، حلبچه و سلیمانیه ارگاتیو داشتند. سیاست استانداردسازی زبان سورانی باعث نابودی گویش شاره‌زوری شد.در نتیجه، استانداردسازی سورانی در دوره قیمومیت بریتانیا و تأثیر زبان‌های غیرارگاتیو باعث شد که سورانی به سمت الگوی فاعل‌محور حرکت کند و ارگاتیویته را از دست بدهد، در حالی که شاره‌زوری و اردلانی با حفظ تعاملات تاریخی و فرهنگی، ساختار ارگاتیو را نگه داشته‌اند.زبان نوشتاری.در میان زبان‌های ایرانی زبان فارسی در مرحله‌ای بسیار قدیم‌تر از دیگر زبان‌های این خانواده به شکل استاندارد و یک‌دست نوشتاری دست یافت. پس از کنارگذاشته‌شدن خط و زبان استاندارد پارسی میانه، استانداردسازی فارسی نو با روندی طبیعی آغاز شد و در حدود سده‌های ۸ و ۹ میلادی یعنی در زمان رودکی و پس از آن شکل نهایی یک‌دست خود را یافت. استانداردسازی دیگر زبان‌های ایرانی سده‌ها بعد و گاه از طرق سیاست‌گذاری دولتی (مانند فارسی تاجیکی و پشتو) انجام گرفت.استانداردسازی نوشتاری گویش‌های کردی از سدهٔ بیستم آغاز شده و هنوز ادامه دارد. در میان گویش‌های کردی دو شاخهٔ سورانی و کرمانجی نیمه‌استاندارد هستند و استانداردهایی جدا از یک‌دیگر را دنبال کرده‌اند.در مناطق کردنشین ایران از سده‌های دور تا امروز زبان نوشتاری و اداری همواره فارسی بوده‌است.زبان ادبی کردستان عراق نیز تا سال ۱۹۲۰ فارسی و زبان اداری حکومتی آن ترکی عثمانی بود. زبان نوشتاری سورانی که با خط فارسی-عربی و با علاماتی اضافه‌شده نوشته می‌شود در سال‌های ۱۹۱۹ و ۱۹۲۰ با بخشنامه‌ای توسط حکومت بریتانیا که بر منطقه مستقر شده‌بود و با قصد ایجاد چنددستگی در کشور عراق و منطقه ایجاد شد.زبان فارسی در مدارس کردستان عراق تا سال ۱۹۲۱ تدریس می‌شد و پس از آن مقامات بریتانیایی از تدریس فارسی و ترکی جلوگیری کردند.در روزنامهٔ رسمی امور اداری بریتانیا، شماره اکتبر ۱۹۲۵ در متن نامهٔ رسمی بریتانیا به سازمان ملل مورخهٔ ۲۴ فوریه ۱۹۲۶ دربارهٔ امور اداری منطقهٔ کردنشین تحت ادارهٔ بریتانیا می‌خوانیم:این نامه ادامه می‌دهد که حکومت بریتانیا پس از ایجاد زبان نوشتاری برای کردی سورانی، «نهایت سعی خود را برای مجاز اعلام کردن و استفادهٔ فعالانه از زبان کردی را تشویق و ترغیب نمود.»با این‌که آثار ادبی تا پیش از اوایل سدهٔ ۱۹ میلادی در گویش سورانی نوشته نشده بود انگلیسی‌ها از میان گورانی، سورانی و بادینانی، گویش سورانی را دست‌مایهٔ خود برای ایجاد یک زبان کردی نوشتاری قرار داده آن را به عنوان زبان رسمی کردهای عراق معرفی کردند. این باعث شد که در آغاز گویشوران بادینی نیمهٔ شمالی کردستان عراق که درک سورانی برایشان دشوار بود کودکان خود را ترجیحاً به مدارس عربی‌زبان بفرستند.زبان نوشتاری کردی در عراق به مرور دو شکل نیمه‌استاندارد پیدا کرد که تا امروزه ادامه دارد. یکی گونهٔ گویش کردی سورانی (بر پایهٔ لهجه‌های سورانی سلیمانیه و اربیل) و دیگری گونهٔ گویش بادینانی (بر پایهٔ لهجهٔ دهوک). این تفاوت‌ها همچنان پابرجاست و مانع ایجاد یک شکل زبانی یک‌دست و استاندارد برای کردهای عراق شده‌است. بخش بزرگی از استانداردسازی‌های اولیه در نوشته‌های کردی سورانی در خلال سال‌های ۱۹۵۰ تا ۱۹۷۵ انجام شد.یک همایش سیاسی در عراق در سال ۱۹۵۹ تصمیم گرفت تا سورانی را «زبان استاندارد ادبی برای همهٔ کردها» اعلام کند، ولی بادینی‌زبانان (کرمانجی‌زبانان) شمال عراق و کردهای ترکیه چنین تصمیمی را نپذیرفتند.در مطبوعات چاپ‌شدهٔ گویش سورانی در ایران گویش مکری (مُکریانی) بوکان و مهاباد معیار نوشتاری است. البته نوشته‌های مکری برخی از ویژگی‌های گویش سلیمانیه را نیز استفاده کرده‌اند.وام‌واژه‌ها.وام‌واژه‌ها در سورانی معمولاً دستخوش مقداری دگرگونی آوایی می‌شوند یا با تفاوت‌هایی نوشته می‌شوند. برای نمونه بحث عربی به صورت «باس»، خلق به صورت «خه‌لک» و خلعت به شکل «خه‌لات» تلفظ و نوشته می‌شود.در مراحل آغازین نوشتن به کردی سورانی، نویسندگان استفاده زیادی از واژه‌های فارسی و عربی می‌کردند و این نشانه‌ای از سطح ادبی بالاتر بود؛ ولی در دوره‌های پس از آن و احساس خطر نسبت به زبان کردی از سوی زبان غالب عربی در عراق، معیارسازان کُرد عراق کوشش فراوانی برای بیرون ریختن واژه‌های عربی از سورانی تا حد ممکن انجام دادند. اما کاربرد پسوندهای فارسی مانند -دار (نمونه بریندار: به صورت لغوی یعنی بریدن‌دار، به معنی زخمی)، نشین (نمونه: شانشین: شاه‌نشین)، سازی (چاکسازی: بهسازی) و -خانه (کتێبخانه: به معنی کتابخانه) هم‌چنان رواج دارد.در دورهٔ اولیه و نشست‌های آغازین واژه‌گزینی از سوی زبان‌دانان سورانی کوشش می‌شد تا برای بسیاری از واژه‌های عربی برابرهای فارسی آن‌ها استفاده شود. فارسی و کردی هر دو از زبان‌های ایرانی هستند و نزدیکی این دو زبان دلیل این تصمیم زبان‌دانان کرد بود. وام‌واژه‌های فارسی در کردی مانند آسایش، پرورده، پیوند، چاپ، انجام، تندرستی، هنرمند، گزارش (گوزاریشت)، آراسته (ئاڕاسته) و… از آن دوره نشأت می‌گیرند، ولی امروزه بیشینهٔ کردزبانان عراق این واژه‌ها را واژه‌های اصیل کردی می‌پندارند. برای گریز از کاربرد واژه‌های عربی در کنار واژه‌سازی گسترده در سورانی، از واژه‌های اروپایی (مانند پارتی (حزب)، اکتور (هنرپیشه)) و کرمانجی (مانند مرۆڤ (انسان)، گۆڤار (گاهنامه)) نیز استفاده شد.برخی از واژه‌های سورانی به خاطر نوشتاری نبودن این زبان در قدیم و وام‌گیری از طریق شنیداری از زبان‌های دیگر به صورت‌های تحریف‌شده وارد این زبان شده‌اند. نمونه‌ها: ئه‌نقه‌س (تحریف‌شدهٔ عن قصد و از قصد)، کرماشان (تحریف‌شدهٔ نام کرمانشاه لقب بهرام چهارم ساسانی)، بوردومان (تحریف‌شدهٔ بمباردمان)، کشتوکال (تحریف‌شدهٔ کشت‌وکار)، هه‌ولێر (تحریف‌شدهٔ نام اربیل)، ئالقه (تحریف‌شدهٔ حلقه)، هه‌لبه‌ت (تحریف‌شدهٔ البته)، له‌قه‌م (تحریف‌شدهٔ لقب). یا قه‌ره‌بالغ/قه‌ره‌بالخ (به معنی شلوغ) که از Kalabalık ترکی گرفته شده‌است و آن نیز خود از غلبه عربی (به معنی زیاد) و پسوند -لیک ترکی ساخته شده‌است. از نمونه‌های دیگر می‌توان به وڵات (تحریفی از ولایت)، دمووده‌زگا (تحریفی از دم و دستگاه)، په‌روه‌رده (از پرورده فارسی اما با معنی تحریف‌شده و به معنی پرورش) اشاره کرد.برخی واژه‌ها در سورانی نیز از زبان سُریانی (زبان آشوریان) وام گرفته شده‌است ازجمله واژه خبات (در کردی خه‌بات) که به معنی کوشش و مبارزه است و از واژه سریانی ܚܦܝܛ (خپط) به همین معنی، گرفته شده‌است. یا شیرۆخ و شلوخه به معنی بند کفش که از ریشه سریانی ܣܪܟ (سرک) به معنی چسبیدن گرفته شده‌است.تفاوت‌ها با کُردی کرمانجی.بین کُردی سورانی و کُردی کرمانجی تفاوت های دستور زبانی دیده میشود به خصوص در بحث ضمایر. اما ریشه ی واژگان و کلمات مانند هم اند و صرفا در نوع تلفظ با هم تفاوت دارند نمونه ای از این کلمات عبارت اند از: چیا به معنی کوه/ولات به معنی سرزمین و کشور/ژیان به معنی زندگی/حه ز ده کم به معنی دوست دارم/بریندار به معنی زخمی/...البته دامنه ی لغات در کُردی سورانی بیشتر از کُردی کرمانجی است و برای یک واژه کُردی کرمانجی در کُردی سورانی چندین مترادف و هم معنی دیده میشود، مثلا در کُردی کرمانجی به کشور وڵات میگویند اما در کُردی سورانی علاوه بر وڵات، نیشتمان هم مترادفی محسوب میشود یا در کُردی کرمانجی به کوه چیا می گویند اما در کُردی سورانی علاوه بر چیا به کوه، کێو (با تلفظ کِو)، شاخ و بندن(بەندەن) هم می گویند یا در کُردی کرمانجی بڕیندار ،که به معنی زخمی است، در کُردی سورانی علاوه بر آن به زخمی زام دار هم می گویند. به همین دلیل شاید اگر یک کُرد کرمانج با یک کُرد سوران صحبت کند کامل کُردی سورانی متوجه نشود اما اگر یک کُرد سوران با یک کُرد کرمانج صحبت کند تقریبا تمام کلمات را متوجه میشود و این امر همان‌طور که در بالا اشاره شد ،ناشی از دامنه ی بالای لغات در کُردی سورانی است.مونه‌های تفاوت دستوری: ضمایر شخصی فارسی، کُردی سورانی و کُردی کرمانجی؛ در کُردی کرمانجی بر خلاف فارسی و کُردی سورانی تفاوت دستوری میان حالات فاعلی، مفعولی و مذکر و مؤنث وجود دارد (آوانویسی لاتین کُردی سورانی نیز در پرانتز آمده):در استان کردستان، گویش منطقه‌ای که از جنوب سنندج آغاز می‌شود و تا کرمانشاه ادامه می‌یابد گونه‌ای کُردی گورانی از زیر شاخه‌های زبان کردی است که از نظر واژه‌ها با کُردی سورانی نزدیکی دارد.الفبا.ی، ێ, ﮪ , وو، و، ﯙ , ن، م، ل، ڵ, گ، ک، ق، ڤ, ف، غ، ع، ش، س، ژ، ز، ڕ, ر، د، خ، ح، چ، ج، ت، پ، ب، ئ، اA, B, C, Ç, D, E, Ê, F, G, H, I, Î, J, K, L, M, N, O, P, Q, R, S, Ş, T, U, Û, V, W, X, Y, Zدر شوروی پیشین و امروزه در ارمنستان، کرمانجی‌زبانان از الفبایی بر پایهٔ سیریلیک استفاده می‌کنند (۳۲ حرف دارد):А, Б, В, Г, Г', Д, Е, Ә, Ә́, Ж, З, И, Й, К, К', Л, М, Н, О, Ö, П, П', Р, Р', С, Т, Т', У, Ф, Х, Һ, Һ', Ч, Ч', Ш, Щ, Ь, Э, Q, Wحروف ڵ, ڶ، ڕ, ڒ, ڔ، ۊ و غ سورانی برابری در الفبای کرمانجی ندارد.وضعیت سورانی اقلیم کردستان عراق.زبان کردی سورانی یکی از دو گونهٔ اصلی زبان کردی در عراق است که در استان‌های سلیمانیه، اربیل و حلبچه به‌طور گسترده به کار می‌رود. بر اساس قانون اساسی عراق، کردی (سورانی و کرمانجی) در کنار عربی زبان رسمی کشور شناخته شده‌است و در اقلیم کردستان، سورانی عملاً زبان غالب در اداره، رسانه و آموزش ابتدایی و متوسطه به‌شمار می‌رود.با وجود این جایگاه قانونی، پژوهشگران اشاره کرده‌اند که سیاست زبانی اقلیم کردستان بیشتر جنبهٔ «نمادین» داشته و دولت محلی برنامه‌ریزی کافی برای تقویت سورانی در آموزش عالی، تولید منابع علمی و حوزهٔ فناوری انجام نداده‌است. به همین دلیل، بسیاری از رشته‌های دانشگاهی همچنان به عربی یا انگلیسی تدریس می‌شوند و انتشار کتاب‌های علمی و دانشگاهی به سورانی بسیار محدود است. این کم‌کاری نهادی سبب شده است که سورانی، با وجود رواج روزمره، در عرصه‌های تخصصی و علمی به حاشیه رانده شود.از دههٔ ۲۰۰۰ به بعد، با گسترش ارتباطات خارجی اقلیم و حضور سازمان‌های بین‌المللی، زبان انگلیسی در آموزش عالی و مدارس خصوصی اهمیت فزاینده‌ای پیدا کرده‌است. دانشگاه‌هایی مانند «دانشگاه آمریکایی سلیمانیه» و شبکهٔ مدارس بین‌المللی بریتانیایی یا کمبریج، آموزش خود را عمدتاً بر پایهٔ انگلیسی سامان داده‌اند. این روند موجب شده است که بسیاری از خانواده‌ها، به‌ویژه طبقات متوسط و بالا، انگلیسی را ابزار اصلی برای موفقیت علمی و شغلی بدانند.منتقدان بر این باورند که دولت اقلیم کردستان نه‌تنها برای ترجمه و تولید منابع علمی به سورانی اقدام مؤثری نکرده، بلکه با گسترش کنترل‌نشدهٔ مدارس و دانشگاه‌های انگلیسی‌زبان، خود زمینهٔ تضعیف جایگاه علمی سورانی را فراهم کرده‌است. در نتیجه، سورانی در حوزهٔ هویت فرهنگی و رسانه‌ای همچنان زنده و پرکاربرد باقی مانده، اما در حوزهٔ دانش، فناوری و آموزش عالی با خطر «حاشیه‌نشینی» روبه‌روست. پژوهشگران این وضعیت را نمونه‌ای از شکاف میان «رسمیت نمادین» و «کاربرد واقعی» زبان در جامعهٔ کردی عراق می‌دانند.=زبان‌شناسی کردی سورانی=مقایسه.به‌طور کلی، اردلانی سنندجی ساختی قدیمی‌تر و نزدیک به پهلوی دارد که در آن فعل در گذشتهٔ متعدی تطابق نمی‌کند و نظام اسم‌محور ارگاتیو حفظ شده است. در مقابل، سورانی به‌مرور زمان از این نظام فاصله گرفته و با ساخت فاعل‌محور (شبیه فارسی) استاندارد شده است. نمونه‌های غیر استاندارد گفتاری در گویش مهابادی (مثل «ئەوان سێویان لێ وەرگرتم») نشان می‌دهند که فشار بین دو نظام (کهن ارگاتیو و نوین فاعلی–مفعولی) هنوز در زبان محاوره‌ای مناطق مکریان مهاباد حس می شودمنابع کلاسیک و مدرن در زیر در مورد گویش سورانی انجام شده است۱-مکنزی (Mackenzie, 1961/1966)او در تحلیل گویش‌های کردی به ویژه سورانی مهاباد و هورامی، به وجود سیستم ارگاتیو اسم‌محور در گذشته و نوآوری ضمایر پی‌بست روی فعل مانند عربی اشاره کرده است.وی تأکید کرده که حتی با این نوآوری، ساختار اسم‌محور و ارگاتیو تا حد زیادی حفظ شده، ولی بار نحوی فعل بیشتر شده است.۲-تاکستون (Taxtson, 1975)بررسی تطبیقی فعل‌محوری در زبان‌های ایرانیاشاره دارد که حرکت از اسم‌محور/ارگاتیو به فعل‌محور غالباً با چسبیدن ضمایر به فعل همراه بوده و این مرحله‌ای انتقالی است.۳-مفیدی (1387، مطالعات صرفی-نحوی کردی)تحلیل کرده که در گویش‌های کردی، به ویژه مهابادی، ترکیب‌های مرکب فعل + ضمیر مفعولی ظهور مرحله انتقالی از ارگاتیویته به فعل‌محوری است.مطالعات تطبیقی پهلوی و فارسی میانهزبان‌شناسان اشاره کرده‌اند که در پهلوی، فعل خنثی و مستقل بود و فاعل و مفعول مستقل بودند، ولی با گذر زمان و تحت تأثیر نوشتار و زبان‌های همسایه (مثلاً سامی و عربی)، ضمایر پی‌بست روی فعل آمدند و فعل محورتر شد.پدیده‌ای که در «کشتَمی» یا «غرقت کردوم» دیده می‌شود، در واقع مرحله انتقالی از ارگاتیویته اسم‌محور به فعل‌محوری است.زبان‌شناسان این تحول را مرتبط با فشردگی ضمایر روی فعل و تأثیر نوشتار عربی و سامی دانسته‌اند.مهم‌ترین نکته: حتی با این نوآوری، ساختار ارگاتیو و اسم‌محور اولیه هنوز قابل تشخیص است.