پوریای ولی کیست؟ توضیح بده.
محمود خوارزمی معروف به پهلوان پوریای وَلی متخلص به قتّالی، یکی از بزرگ‌ترین و محبوب‌ترین کُشتی گیران و پهلوانان تاریخ ایران است. او اهل سرزمین خوارزم بود و گفته شده در ورزش‌های کُشتی ، زورخانه‌ای و پهلوانی مهارت زیادی داشته است به‌طوری که کسی حریف او نبود و در سرزمین‌های مختلف سفر می‌کرد و با رقیبان گوناگون کُشتی می‌گرفت. او در ساده‌زیستی، دستگیری از مستمندان و ستمدیدگان، و چشم بستن بر زرق و برق دنیای فانی، به معرفتی ناب رسیده بوده است. نام پدر او پهلوان حیدر خراسانی ذکر شده است.او در بحبوحه لشکرکشی هلاکو خان به ایران و تأسیس حکومت ایلخانان و سقوط دولت اسماعیلیان و عباسیان، در خوارزم متولد شد. پدر او از اهالی کهنه گرگانج بود که به خیوه مهاجرت می‌کنند و پوریا در همان شهر به دنیا می‌آید. وی اوایل زندگی خود را به کشتی‌گیری و تعلیم کشتی به جوانان و نوجوانان گذرانده و از نامدارترین کشتی‌گیران آن دوران می‌شود. اما در اواخر عمر خود، به عرفان و فلسفه متمایل می‌شود و در زمرهٔ عارفان، اقطاب و درویشان در می‌آید و احتمالاً از همین رو، لقب ولی را هم به دست می‌آورد. او در سال ۷۰۳ اثر بزرگ خود، "کنزالحقایق"، را تألیف نمود و پس از آن در سال ۷۲۲ درگذشت و در خیوه دفن شد. معروف است که لقب او در ابتدا پیرولی بوده است. احتمال دارد به دلیل این‌که پوریای ولی در زمان بچگی دارای موهای سپید و اندامی درشت بوده به گونه‌ای که هرکس با او ملاقات می‌کرد با کنایه او را پیرمرد صدا می‌زد، بعدها او را پیرولی نام گذاشتند و به تدریج لقب پوریای ولی را بر او گذاشته شده بود. وی تأثیر زیادی بر عرفان و آیین فتوت و مردانگی به ویژه ورزش‌های زورخانه‌ای گذاشته بود. او قرن‌ها از تأثیرگذارترین پهلوانان و کُشتی‌گیران به‌شمار می‌رود و رسم‌های زیادی در ورزش کشتی، به او منسوب است. آرامگاهی در شهر خوی در آذربایجان غربی وجود دارد که به او منسوب است.او به قدیس حامی شهر خیوه ازبکستان تبدیل شده است.مریدانش پس از درگذشت او راه وی را ادامه دادند و اولین مرید او که در کتاب کنزالحقایق باب دوم نیز که به آن اشاره شده سلیمان زاد عباس بوده است.سنگ مزار پهلوان پوریای ولی درشهر خوی و در مرمر تراشی حافظ توسط حافظ فردین فر نوشته و حجاری شده است و نویسنده و حجار سنگ مزار پهلوان پوریای ولی حافظ فردین فر می‌باشد.نام و لقب.نام پوریای ولی از پهلوانان نامدار ایرانی آن چنان‌که دانسته شده، محمود خوارزمی متخلص به قتالی است.زادگاه.نویسندگان دربارهٔ زادگاه او اختلاف نظر داشته‌اند. برخی او را از مردم کهنه گرگانج (از شهرهای خوارزم) دانسته‌اند و برخی او را از مردم گنجه و برخی دیگر، براساس طوماری قدیمی به جا مانده از دورهٔ صفوی، او را از مردم خوی یا سلماس دانسته‌اند.زندگی.پوریای ولی یکی از نامدارترین پهلوانان تاریخ ایران و از چهره‌های برجستهٔ ورزش‌های سنتی و کشتی در سدهٔ هشتم هجری بود. او در جوانی به کشتی‌گیری روی آورد و در کنار ورزش، پیشهٔ سادهٔ پوستین‌دوزی و کلاه‌دوزی را پیش گرفت. همین سادگی در معیشت، نشانه‌ای روشن از فروتنی و بی‌اعتنایی‌اش به تجملات دنیا بود.پوریای ولی در طول زندگی‌اش بسیار سفر کرد؛ از شهرهای ایران گرفته تا سرزمین‌های آسیای میانه و هندوستان. در همه‌جا با کشتی‌گیران نامدار زورآزمایی کرد و به سبب قدرت، عدالت و اخلاق نیکو، شهرتی گسترده یافت. اما آنچه او را از دیگران متمایز ساخت، رفتار انسانی و روح جوانمردانه‌اش بود.دستگیری از مستمندان و ستمدیدگانپوریای ولی تنها در عرصهٔ ورزش شناخته نمی‌شد و در زندگی اجتماعی نیز به دستگیری از مستمندان و ستمدیدگان شهرت داشت. او از حاصل کار و پیشهٔ خود به نیازمندان یاری می‌رساند و در میان مردم به عنوان پناه و تکیه‌گاه شناخته می‌شد. دستگیری از مستمندان به معنای کمک به کسانی بود که در تأمین معاش دچار تنگدستی بودند و دستگیری از ستمدیدگان نیز به معنای پشتیبانی از افرادی بود که در جامعه با بی‌عدالتی یا فشار روبه‌رو می‌شدند. این جنبه از زندگی او جایگاهش را فراتر از یک ورزشکار قرار داد و موجب شد در فرهنگ ایرانی به عنوان نماد جوانمردی و نیک‌سیرتی ماندگار شود.آرامگاه.مسئولان استانی میراث فرهنگی استان آذربایجان غربی پس از انجام آزمایش‌های دی‌ان‌ای (DNA) بر روی جسد پوریای ولی و تأیید مقبرهٔ او در شهر خوی آرامگاهی در خور این پهلوان ایرانی پدید آوردند.آرامگاه‌هایی نیز منسوب به وی در شهر خیوه ازبکستان وجود دارد، در روستای کِردآباد کبودرآهنگ نیز موجود است همچنین آرامگاهی هم در روستای کمامردخ وجود دارد. این مقبره خود یک مجموعهٔ فرهنگی - تاریخی است و در فاصلهٔ قرن‌های هشتم تا چهاردهم هجری (۱۴ تا ۲۰ میلادی) برای بزرگداشت نام "پهلوان محمود" ساخته شده است. چنان‌که در آن نواحی رسم بر این است که پس از مراسم ازدواج برای تبرک به زیارت آرامگاه او می‌روند.طبق منابع موثق، پهلوان محمود قتالی فرزند پهلوان پوریای ولی بوده و با عنوان محمود قتالی بن پوریای ولی از وی نام برده شده است. برخی از منابع متاخر کلمه «ابن» که به معنی «فرزند» است، حذف نموده و منابع معاصر نیز هر دو شخصیت را یکی فرض نموده و پهلوان محمود قتالی را مشهور به پوریای ولی ذکر کرده‌اند. اما باید توجه داشت که پهلوان محمود قتالی هر چند که عارف و پهلوان نامداری بوده و آثاری هم به یادگار گذاشته، ولی هرگز در شهرت و نام‌آوری به پدرش پهلوان پوریای ولی نمی‌رسید.می‌توان گفت آرامگاه پهلوان محمود قتالی فرزند پوریای ولی است که در شهر خیوه در ۲۵ کیلومتری جنوب شهر اورنگ مرکز خوارزم ازبکستان می‌باشد.شهرت پوریای ولی تنها به دلیل پهلوانی‌هایش نیست؛ بلکه مردم منطقه او را به داشتن ویژگی‌های نیکوی اخلاقیِ معلم، مرشد، صوفی و مرد خدا می‌شناسند. آرامگاه مشهور شده به نام او از پر رونق‌ترین مکان‌ها در منطقه است که هر روز مردم زیادی از اطراف فرارود و به ویژه خوارزم برای زیارت و راز و نیاز با خدای خود به آنجا می‌روند. گفتنی است که در ایشان قلعه، امیران و صاحب منصبان زیادی مدفونند، اما امروزه از هیچ‌یک از آن‌ها نامی برده نمی‌شود و تنها نام پهلوان محمود بن پوریای ولی و آرامگاهش همچنان زنده است.البته مقبره‌ای در شهر خوی وجود دارد که روی آن نام پوریای ولی نوشته شده است؛ و مردم شهر خوی آن را «پیر ولی» می‌نامند. در مورد اینکه پهلوان پوریای ولی در خوی زندگی کرده و در همین شهر و در گورستان مشهور به «پیرولی» دفن شده است به ۵ سند مهم تاریخی اشاره می‌شود:"مردم، جوان پیروز را بر دوش خود گرفتند و به سمت خانه حاکم حرکت کردند. پهلوان شهر مغلوب شد و در زیر دست و پای مردم نظاره‌گر شادی آن جوان و اشک شوق مادرش بود. بعد از این قضیه، دیگر هیچ‌کس پوریای ولی را به چشم پهلوان نمی‌نگریست. سال‌ها همین‌طور سپری شد و مردم هنگامی متوجه قضیه شدند که پوریای ولی نقاب خاک بر سر کشیده بود. از آن زمان پوریا به پهلوان افسانه‌ای و اسطوره‌ای تبدیل شد."ده فرمان مشهور جوانمردی که از پوریای ولی به یادگار مانده، جزو اصول ورزش باستانی است و این ده فرمان سال‌ها سرلوحه پهلوانان خوی بوده و هنوز هم سینه به سینه نقل می‌گردد."از طرف قبله ده دلیر پیدا شدند همه کلاه‌های اشریکی (نام محلّی) بر سر و نمدهای پا زهری در بر و زیر تنبان‌ها (لباس کُشتی) بر کتف در برابر پهلوان ایستادند و پاهای خود را جفت کردند و سلام دادند. پهلوان پرسید که کیستید، از کجا می‌آیید و به چه کار آمده‌اید؛ در جواب گفتند که از جانب فارس آمده‌ایم در خدمت شیخ روزبهان بودیم و ما به اشارت شیخ وارد اینجانب شده‌ایم و شیخ ما را گفت شما را به خدمت پهلوان محمود پوریای ولی باید رفت و ما دوازده سال بود که در خدمت شیخ بودیم و شیخ ما را گفت که شما به خوی سلماس باید بروید و با لباسی که در نظر است ما را پوشانید، الحال به خدمت تو آمده‌ایم که تا حیات باشد، در خدمت تو باشیم. پهلوانانی که از جانب حاجی بکتاش از غرب آمده بودند، پهلوانانی که از جانب صبا (مشرق) از مشهد آمده بودند و… در خوی سرماس پیش پهلوان پوریا جمع می‌شوند"زایش و جاودانه شدن.سال دقیق ولادت او و مدّت عمرش معلوم نیست، امّا در کتاب‌های مختلف فوت او را سال ۷۲۲ ه‍.ق ذکر کرده‌اند؛ ولی با توجّه به اینکه زمان سرودن کنز الحقایق را ۷۰۳ هجری یاد کرده‌اند و بنا به اظهار خودش:می‌توان گفت که سال تولد او باید ۶۵۳ هجری بوده باشد.علاوه بر رباعیاتی که از وی باقی‌مانده است، برخی معتقدند مثنوی "کنز الحقایق" نیز از آنِ اوست. این مثنوی در سال ۷۰۳ سروده شده است.آثار.علاوه بر این مثنوی در فهرست‌های کتب خطی از دو اثر دیگر نیز نام برده شده است:شعر پوریای ولی ساده و به دور از پیچ و تاب‌های مرسوم است. برخی محققان با بررسی این رباعیات، پهلوان محمود را ادامه دهنده سنت خیام نیشابوری و متأثر از مضامین فلسفی اشعار او دانسته‌اند.میراث.انیمیشن سریالی.انیمیشن تلویزیونی "پهلوانان" بر اساس داستان زندگی پوریای ولی و شاگردانش به کارگردانی سیاوش زرین‌آبادی و تهیه‌کنندگی علیرضا گلپایگانی ساخته شده است.سریال تلویزیونی.مسعود جعفری جوزانی فیلمنامه پوریای ولی را برای ساخت یک مجموعه تلویزیونی در پنج فصل با ۵۲ قسمت پنجاه دقیقه‌ای نوشت اما با اینکه قرارداد ساخت این مجموعه تلویزیونی با سیمای جمهوری اسلامی منعقد شد، به علت تغییر مدیریت سازمان این مجموعه تلویزیونی ساخته نشد. در نهایت نشر آناپنا در سال ۱۳۹۶ در قالب کتاب منتشر کرد.