شهرستان دلفان کیست؟ توضیح بده.
شهرستان دِلفان یکی از شهرستان‌های استان لرستان به مرکزیت شهر نورآباد در میان رشته کوه‌های زاگرس و در شمال غربی استان لرستان است. این شهرستان از شمال به شهرستان نهاوند دراستان همدان، از غرب به شهرستان صحنه و شهرستان هرسین در استان کرمانشاه، از جنوب غرب به شهرستان هلیلان در استان ایلام و از جنوب و جنوب شرقی به شهرستان کوهدشت و شهرستان چگنی و از شرق به شهرستان سلسله محدود می‌شود. این شهرستان در تاریخ ۱ بهمن ۱۳۶۷ در استان لرستان تشکیل گردید.شهر نورآباد به‌عنوان مرکز در شرق شهرستان واقع شده است که در سال ۱۳۶۸ خورشیدی از بخشداری به فرمانداری تغییر وضعیت داده است.نام.محمود میرزا قاجار، دلیل نام‌گذاری دلفان را برگرفته از مسلک اهل حق، که در این طایفه پیروانی داشت، و به معنای فانی بودن دل آنان (دل فانی) ذکر کرده‌است. در روایت‌های محلی نیز دلفان نام فردی نهاوندی ذکر شده‌ است که در گذشته‌های دور به خاوِه (مرکز پیشین منطقه دلفان و امروزه بخشی از آن) گریخت و آنجا را خرید و بین خاندان خود تقسیم کرد. برخی محققان نیز نام دلفان را برگرفته از نام یکی از سرداران عرب، مشهور به ابودُلَف عِجْلی، می‌دانند که در قرن سوم تیولی در شمال لرستان داشت.پیشینه.قدمت منطقه دلفان به نیمه نخست هزاره پیش از میلاد می‌رسد سرزمینی که در دوره‌های مختلف از اهمیت مهمی برخوردار بوده به‌طوری‌ که همواره مورد توجه بسیاری از باستان شناسان جهان بوده است.مردم‌شناسی.مقاله اصلی: ایل دلفاندِلفان، عنوان عام گروهی از طوایف لک، پراکنده در نواحی گوناگون ایران می‌باشد. این طوایف از پیشکوه لرستان تا ایلام و حتی مازندران، به‌ویژه کلاردشت و چالوس، پراکنده‌اند. گویش لکی و رواج مسلک اهل حق در میان طوایف مشهور به دلفان از ریشه مشترک آنان حکایت دارد. همچنین تمرکز بیشتر دلفان‌ها در لرستان و وجود منطقه دلفان در آنجا تردیدی باقی نمی‌گذارد که موطن اصلی همه این طوایف لرستان بوده‌ است. از دوره زندیه به بعد، این گروه از لک‌ها در موطن اصلی خود، لرستان، در نیمه شمالی و شمال‌غربی شهرستان خرّم‌آباد و در بخشهای طَرْهان، چِگینی، اَلَشتَر و عمدتاً در دلفان (امروزه شهرستان دلفان) سکونت داشته‌اند. در سال ۱۸۹۴ میلادی (۱۲۷۳ خورشیدی) محمدحسین میرزا حشمت‌الدوله فرزند محمدعلی‌میرزا دولتشاه که حاکم لرستان و خوزستان بود، شروع به اسکان عشایر منطقهٔ لرستان کرد. در همین راستا همزمان با یکجانشین کردن طوایف سلسله در دشت الشتر در قالب ۱۲۰ روستا، طوایف دلفان هم که پیشتر به صورت کوچ‌نشینی زندگی می‌کردند، در ۴۰ روستا در جلگهٔ خاوه اسکان داده شدند.جمعیت‌شناسی.بنا بر سرشماری نفوس و مسکن سال ۱۳۹۵ مرکز آمار ایران، جمعیت شهرستان دلفان ۱۴۳٬۹۷۳ نفر و جمعیت شهر نورآباد (مرکز شهرستان دلفان) ۶۵٬۵۴۷ نفر بوده است.زبان.مردم شهرستان دلفان از ایلات لک هستند و زبان آنان لکی است.طوایف.دلفان نام سرزمین و مردمانی متشکل از روستاییان و عشایر مردم لک، تخته قاپو شده (یک جان‌نشین شده و خلع سلاح) است ایشان همچنین نسبت نزدیک خویشاوندی با عشایر کوهدشت لرستان دارند.طوایف ساکن شهرستان دلفان شامل: سیاست.شهرستان دلفان به همراه شهرستان سلسله دارای یک نمایند در مجلس شورای اسلامی می‌باشد.اقتصاد و تاسیسات.اقتصاد شهرستان دلفان شامل: زراعت، باغداری، صنایع غذایی، صنایع تبدیلی و تکمیلی، دامداری، شیلات، طیور، صنعت، صنایع دستی و خدمات می‌باشد.در بخش کشاورزی، بیشتر سطح زیر کشت شهرستان مربوط به زراعت گندم، جو، کنجد، نخود، عدس، یونجه، گشنیز، صیفی‌جات و بعضا چقندر قند، ذرت و کلزا بوده است. در شهریور ۱۴۰۲ شهرستان دلفان با ۴۵ هزار هکتار سطح زیرکشت نخود و برداشت هزار تن محصول، رتبهٔ نخست در ایران برای شهرستان به ثبت رسیده است.شهرستان دلفان دارای دو شهرک صنعتی به نام علی میرزایی و نورآباد است.جغرافیا.ناهمواری.چین خوردگی‌های شهرستان دلفان جزئی از رشته‌کوه‌های زاگرس می‌باشد که در دوران سوم زمین‌شناسی به وجود آمده است و با جهتی شمال غربی – جنوب شرقی از مریوان امتداد دارد. واقع شدن این شهرستان در میان رشته کوه‌های مرکزی زاگرس با ارتفاع متوسط ۱۷۰۰ تا ۲۱۰۰ متر باعث گردیده است که این منطقه در زمره مناطق مرتفع و بلند کشور به‌شمار آید. به‌طور کلی این شهرستان، منطقه‌ای کوهستانی است که مرکز و اطراف آن را کوه فرا گرفته و بجز چند درهٔ آبرفتی و چند دشت محدود، سرزمین هموار دیگری در آن به چشم نمی‌خورد.رشته کوه‌های دلفان عبارتند از: رشته‌کوه گرین در شمال شهرستان که همچون سدی بزرگ، شهرستان دلفان را از نهاوند و صحنه جدا کرده است. رشته کوه مهم دیگر دلفان رشته کوه مانگه‌نی است که در حقیقت بخشی از رشته کوه بزرگ سفید کوه است و از تنگه گاوشمار در جنوب دلفان تا رودخانه گیزه رود در غرب این شهرستان ادامه دارد و مناطق جنوبی و غربی دلفان را از شهرهای کرمانشاه، کوهدشت و شهرستان دوره چگنی جدا می‌سازد. سرکشتی نیز دیگر رشته کوه زیبا و دیدنی دلفان است که به موازات سفید کوه در جنوب دلفان کشیده شده است، اما طول و ارتفاع آن از سفید کوه کمتر است. از دیگر کوه‌های دلفان شامل: مهراب کوه، کوه پری، منگاول، چال غلام، بزکن، سلاسل و گل عناوو است.بر اساس نقشه توپوگرافی دلفان، حداکثر ارتفاع در شمال شهرستان متعلق است به قله زیبا و دیدنی چهارشاخ در رشته کوه گرین با ارتفاع ۳۱۸۸ متر و حداقل آن در غرب شهرستان، در محل خروجی رودخانه زیبا و خروشان گیزه رود در دهستان کاکاوند غربی با ارتفاعی معادل ۱۱۹۰ متر است؛ شهر نورآباد نیز دارای ارتفاعی معادل ۱۸۷۰ متر از سطح دریا است.آب و هوا.دلفان دارای اقلیمی سرد و مرطوب با زمستان‌هایی سرد و یخبندان و تابستان‌هایی معتدل و بهار گونه و به ویژه در نیمه شمالی می‌توان به بارش سنگین برف، دمای پایین همراه با یخبندان‌های طولانی و وزش بادهای شدید اشاره کرد. متوسط بارندگی سالانه دلفان حدود ۴۵۰ میلی‌متر است. بر اساس سیستم اقلیمی «دومارتن»، دلفان دارای اقلیم مدیترانه‌ای و بر اساس تقسیم‌بندی «آمبرژه» دارای اقلیم ارتفاعات (سرد کوهستانی) است. این شهرستان در بهمن ماه سال ۹۵ حدود ۱ متر برف را تجربه کرده است که موجب قطع راه‌های ارتباط شده است.آب‌های روان.شهرستان دلفان به دلیل بهره‌مندی از ریزش فراوان نزولات جوی و وجود ارتفاعات برفگیر که نقش مهمی در ذخیره آب بر عهده دارند، دارای رودهای فصلی و دائمی فراوانی است که از سرشاخه‌های اصلی کشکان و سیمره (کرخه) به‌شمار می‌روند، همچنین در این شهرستان بیش از صد سراب بزرگ و چشمهٔ دائمی وجود دارد. همچنین در زبان لکی به رود (چه‌م، ڕوو) می‌گویند.حوزه‌های آبریز دلفان.حوزه‌های آبریز دلفان را می‌توان به سه بخش تقسیم کرد که عبارتند از: از مهم‌ترین رودهای دلفان می‌توان به رودهای خاوه و گچینه که پس از عبور از شهر نورآباد، رودخانهٔ بادآور را به وجود می‌آورند و در نهایت به گیزه‌رود در غرب دلفان می‌ریزد؛ همچنین رودخانه‌های حسن گاویار (چم زکریا)، تیزآب و رود سرخگون زوُوَر و کنگاوری از دیگر رودهای دلفان هستند؛ از مهم‌ترین سراب‌های دلفان می‌توان به سراب قمش، عبدالحسینی، حسین‌آباد، مرادآباد، گلام‌بحری، نیاز، آب دوغ، دولیسکان، غسلگه، سربیشه، مورینه، دم قلمه و … اشاره کرد. همچنین در دهستان کاکاوند غربی چشمهٔ آب گرمی به نام گرمابه وجود دارد که به دلیل وجود گوگرد و املاح معدنی و خاصیت درمانی این‌گونه چشمه‌ها گردشگرانی را به خود جذب می‌کند.تقسیمات کشوری.شهرستان دلفان دارای ۵ بخش، ۱۰ دهستان و ۳ شهر به شرح زیر است:آموزش و فرهنگ.همچنین اولین مرکز رشد دانشگاه‌های پیام نور کل کشور در شهر نورآباد تأسیس شد.اماکن و جاذبه‌های گردشگری شهرستان.این کوه از دو نیمه مهراب کوچک و مهراب بزرگ تشکیل شده است که پوشیده از درختان کهنسالی چون گردو، سماق، زالزالک، آلو، انگور، انجیر، سیب و گلابی وحشی است.وجود غارهای تنگ قلا، داله‌لان، غار باغ سیری جان و ده‌ها غار کوچک و بزرگ دیگر که از زمان باستان وجود داشته و جایگاهی برای اختفای گنجینه سلاطین و محلی برای اسکان موقت دامداران بوده و همواره حافظ جان و مال مردم دره مهرگان بوده، بر زیبایی‌های این منطقه افزوده است.وجود تاپو (محلی برای نگه‌داری غلات به زبان محلی) با قدمتی هزاران ساله در دل صخره‌های مهراب که محل نگه‌داری آذوقه ساکنان این منطقه بوده با وجود زمستان‌های سرد و طاقت‌فرسا و پر برف در گذشته، کمکی برای مردم این منطقه بوده است.بلندترین آبشار دلفان نیز که در دامنه کوه مهراب قرار دارد و به آن داله‌لان (آشیانه عقاب‌ها) می‌گویند با ارتفاع ۱۰۰ متر برزیبایی این کوه و دیدنی‌های دلفان افزوده است.و حیواناتی از جمله:گرگ، روباه، خرس، شغال، جوجه تیغی، لاک پشت و…و پرندگانی از جمله:عقاب، جغد، شاهین، کبوتر کوهی، کلاغ و… در خود جای داده است.این راه یکی از محورهای ارتباطی باستانی در ایران باستان بوده است و بخشی از راه شاهی معروف بین هگمتانه و شوش بوده است که در گذشته‌های دور ارتباط دو پایتخت زمستانی و تابستانی هخامنشیان را امکان پذیر می‌ساخته است.لفظ بابا در لرستان به بزرگان و پیران قابل احترام گفته می‌شود و از این جهت این امامزاده برای مردم لرستان به خصوص اهالی شهرستان دلفان و شهرستان کوهدشت از احترام بسیار بالایی برخوردار است. گنبد و تزئینات داخلی مقبره امامزاده ابراهیم به صورت کامل آجر کاری است و بیشتر تزئینات بنا به سبک معماری سدهٔ هفتم هجری و معماری دوره قاجار شباهت دارد، ساختمان مقبره هشت ضلعی بوده و در ورودی آن رو به شمال است، نحوه کلی ساخت و معماری مقبره با معماری دوران صفوی هم قابل مقایسه است.چشمه آب‌گرم دلفان با آب‌دهی ۳۰ لیتر در ثانیه و دمای ۶۰ درجه سانتی‌گراد از دامنه کوه گله از اعماق زمین می‌جوشد.