گویش بهبهانی کیست؟ توضیح بده.
گویش بهبهانی، متعلق به شاخه جنوبی زبان‌های ایرانی غربی و گویش مردم بهبهانی در جنوب شرق استان خوزستان می‌باشد. از نظر شهرام گرامی از آنجا که گویش بهبهانی مانند دیگر زبانهای ایرانی جنوب غربی به لحاظ نظام مطابقه با فارسی تفاوت دارد به همین دلیل یک زبان مستقل است. محمد دبیرمقدم زبان‌شناس سرشناس ایرانی نیز بهبهانی را یک زبان محلی می‌شمارد. وی می‌گوید: «گویش بهبهانی در واقع یک زبان محلی محسوب می‌شود، چراکه اگر کسی تنها زبان فارسی را بلد باشد، نمی‌تواند قصه‌ای را که به زبان بهبهانی نقل می‌شود متوجه شود.»ویژگی‌های دستوری.ویژگی اصلی و متمایز کنندهٔ این زبان از سایر زبان‌ها و گویش‌های منطقه ویژگی اسپلیت ارگاتیو آن است که از پارسی میانه به آن رسیده‌است.لازم یا متعدی بودن افعال در زمان‌های حال و گذشته دو الگوی متفاوت دستوری برای صرف افعال به لحاظ مطابقه به دست می‌دهد. الگوی اول (فاعلی-مفعولی) شامل افعال لازم (زمان حال و گذشته) و متعدی (زمان حال) می‌شود که از الگوی دستوری مشترکی پیروی می‌کنند. نظام مطابقه در این انگاره از نوع فاعلی -مفعولی است. به عبارتی فاعل از طریق شناسه‌های فعلی در ستاک فعل نمود می‌یابد، اما مفعول با شناسه فعلی مطابقه ندارد و فقط به صورت گروه اسمی یا مطابقه غیر فاعلی یعنی به صورت واژه بست مفعولی ظاهر می‌شود. الگوی دوم (غیرفاعلی-مفعولی) شامل افعال متعدی در ساخت گذشته می‌شود. بر خلاف الگوی اول در صرف این افعال از شناسه‌ها یا پسوندهای مطابقه مفعولی، واژه بست‌های غیرفاعلی استفاده می‌شود. به عبارتی واژه بست‌های غیر فاعلی که نقش فاعل منطفی را ایفا می‌کنند، وظیفه مطابقه را صورت می‌دهند. واژه بست به سازه اول جمله اضافه می‌شود. ازطرفی چنانچه مفعول به صورت اسم یا ضمیر جدا بازنمایی نشود، می‌تواند با استفاده از شناسه‌ها یا پسوندهای مطابقه مفعولی در ستاک گذشته فعل متعدی ظاهر شود. این حالت را کٌنایی-مطلق می‌خوانند. همچنین در الگوی دوم یا الگوی غیرفاعلی-مفعولی، فاعل و مفعول می‌توانند هر دو به صورت واژه بست ظاهر شوند. این حالت را مطابقه غیرفاعلی-غیرفاعلی(oblique-oblique) می‌نامند. به‌طور خلاصه می‌توان گفت که در الگوی دوم مطابقه سه نوع رده مطابقه مشاهده می‌شود: سه بخشی(tripartite)، کٌنایی-مطلق(ergative-absolutive) و غیرفاعلی-غیرفاعلی(oblique-oblique)الف. الگوی اول- نظام فاعلی-مفعولیمطابقه با فاعل از طریق شناسه‌های فعلی صورت می‌گیرد.مثال:1. me mi-y-am من می‌آیم2. me doter-ay me-bin-am من دخترک را می‌بینم3. me-ate gol mi-d-am من به تو گل می‌دهمب. الگوی دوم یا الگوی غیرفاعلی-مفعولی-رده سه بخشی، فاعل فعل لازم به صورت شناسه یا پسوند مطابقه با فعل ظاهر می‌شود. فاعل فعل متعدی در زمان گذشته به صورت واژه بست و مفعول فعل متعدی به صورت ضمیر جدا یا اسم نمود می‌یابد.مثال:1. me mi-y-am من می‌آیم2. U mar-day gha-za kha آن مرد غذا خوردمثال سوم: (نظام ارگتیو-مطلق)در نظام ارگتیو یا کٌنایی -مطلق، مفعول جمله به صورت شناسه در ستاک فعل و فاعل جمله به صورت واژه بست ظاهر می‌شود.1. mem a-te got-te bi من به تو گفته بودمدر تلفظ‌ها نیز تفاوت‌هایی وجود دارد. برخی از کلمات کوتاه و خلاصه بیان می‌شوند و برخی دیگر هنوز شکل پارسی میانه خود را دارند.نمونه واژگان.برخی از کلمات شکل پهلوی خود را تا امروز نیز حفظ کرده‌اند و در گویش بهبهانی کاربرد دارند مانند:نمونه افعال.در افعال با فارسی معیار چندان تفاوتی ندارد و چند مورد مصدر بومی در این گویش دیده می‌شود:در این گویش برای رفتن از مصدر شدن استفاده می‌شود:برای اطلاعات بیشتر در خصوص صرف افعال. شناسه‌ها و وندها پیوند زیر کلیک کنید.https://web.archive.org/web/20160305233921/http://eilrg.org/languageprofiles.htmlhttp://www.ensani.ir/archive.aspx?g=2606&amp;type=3&amp;mode=0http://www.shirazu.ac.ir/index.php?page_id=3162http://adabemahali.iauyasooj.ac.ir/volume_110776.htmhttps://apll.ir/wp-content/uploads/2019/10/Zabanha-va-goyeshha-10.pdf https://www.sid.ir/fa/journal/JournalListPaper.aspx?ID=15349آواشناسی.از ویژگی‌های دیگر این زبان داشتن ابتدا به ساکن است به گونه‌ای که دو صامت در ابتدای کلمه می‌آیند که صامت نخستین ساکن است و بدون قلب تلفظ می‌شود. بیان سریع نیز در این گویش گاهی دیده می‌شود که موجب تخفیف کلمه می‌شود. مثلا:در این گویش آوای (a) عمدتاً به صورت (O) تلفظ می‌شود؛ و آوایی (U) نیز بگونهٔ (I) تبدیل می‌گردد. ترکیب AB نیز به صورت OW بیان می‌گردد.نکته: در این گویش مخرج تولید صامت‌های (ج ج) در تمام بافت‌های آوایی، " دندانی-لثوی " می‌باشد.برای اطلاعات بیشتر در مورد قواعد این گویش، ساختار جملات این گویش و نحوه صرف افعال می‌توان به کتاب «گویش بهبهانی» نوشته «امین راستی بهبهانی» که اولین کتاب موجود در این زمینه است، رجوع کرد.راهنمای آوا نویسی.در این نوشتار از نمادهای زیر برای آوانویسی استفاده شده‌است.â = تلفظ حرف آ در واژهٔ آبادانa = تلفظ حرف ا در واژه احمدٍe = تلفظ حرف ا در واژه ابراهیمC = چi = تلفظ حروف ای در واژه ایرانš = شQ = غ یا قO = تلفظ حرف ا در واژهٔ امیدU = تلفظ حرف و در واژهٔ کوچهX = خŽ = ژشعری به گویش بهبهانی.شعری از استاد عباس سلطانی:آمده حیف که دیرت کهآمده حیف که دیرت که وسختم بی تومی پرخشکِ دم لخچه اوختمبی تولو، مبادا بخنه، بسم و دختم بی تواَ همه غیر خیال تو، گرُختم بیتوبُر نمی که دگه چشمام که سیلت بکنمیا بگه، حال خشی مونده کهمیل ت بکنمبه خیالت که خیالت اَ خیالممی شو؟گلِ بی مثل جمالت، اَ خیالممی شو؟ری مونی اِینه زلالت اَ خیالممی شوزلفِ شورنگِ شلالت اَ خیالممی شودل تو کافرِگبری و جفا پیشهٔ رندل تو، آهِن و سنگی، دل ماشیشهٔ رنآمده، حیف باهاری که باهاری بونیکاروباری که سرِقول و قراریبونیته رفیقا، دلِ صافی که بکاریبونیحال و بالی، که بگم خوب وتیاری بونینیمده، موسم گلگشت و جوونیم سِررَهدلِ سیوسه اَدسِ تو، اَدسمدِر رَهتوسفر رهته و غربت تِه دل ماجاکهغمتِ ی ملّه و تنگارهٔ دلپاسا کهتانگه، درس زمونهٔ کُرکو اساکهته کُتوخونهٔ عشقت دلمممُلاکهگلکو، یادِ کلو بسهٔ زنجیریت نیغمِ دنیا، سریهٔ قدِ غم دیریت نیآمده حیف که دیرت که، دلمسیوسهبلگِ. مشمیکِ دل آبودی ماریتسهبِرنکرده، جومن مرحمتیتپیسسهکار و بار مه و دِنیا اَ ته یهٔپیتسهآمده سیل سروریشِ سفیدمبکنه؟آمده پرسِ خشی حالِ نبیدمبکنه؟ای. خدا، بارِسفر بسه نخوبنبخداحال و بالِ دلِ اشکسه نخوبنبخداغربت او که ته تو شسه نخوبنبخداچشم اره شسه دلِ خسه نخوبن بخداشسه بیدم که بیه رخت دلم نو بکنهپرس حالِ دل اشکسه تو هر روبکنهنه امیدی اَ صبا هه که صبابهزیه بواُورِ غم وا بروچی، او و هوا بهزِیه بواونه‌ها بهزِیه‌ها بو و یه‌ها بهزِیه بونه سه ما، ما خو گذشتیم سه شما، بهزیه بوسال ادبار پلشتی که ته سالاگُمُ بونوم نحسِ ی اَ ته سالا کمُ بوجنمُ بومنابع.7. https://apll.ir/1398/07/30/زبان‌ها-و-گویش‌های-ایرانی-ـ-شمارۀ-۱۰/8. http://jill.shirazu.ac.ir/article_5833.html9. http://ensani.ir/fa/article/445523/مطابقه-در-گویش-بهبهانی