اوبونتو کیست؟ توضیح بده.
اوبونتو یک توزیع گنو/لینوکس مبتنی بر دبیان است که عمدتاً از نرم‌افزار آزاد و متن‌باز تشکیل شده‌است. این سیستم‌عامل توسط کنونیکال ال‌تی‌دی و جامعه‌ای از توسعه‌دهندگان تحت مدل توسعه‌ی شایسته‌سالارانه پشتیبانی و توسعه می‌یابد. اوبونتو در نسخه‌های دسکتاپ، سرور، و هسته (Core) برای دستگاه‌های اینترنت اشیاء و روبات‌ها منتشر می‌شود و می‌تواند روی رایانه‌های شخصی، سرورها، یا در ماشین مجازی اجرا شود.اوبونتو با تمرکز بر سهولت استفاده، به‌ویژه برای کاربران تازه‌کار، طراحی شده و به دلیل رابط کاربری ساده، پشتیبانی از زبان‌های متعدد (از جمله زبان فارسی)، و انتشار منظم نسخه‌های جدید، محبوبیت زیادی کسب کرده‌است. از ژوئیه ۲۰۲۵، جدیدترین نسخه‌ی پایدار اوبونتو ۲۵.۰۴ (پاکی پافین) و جدیدترین نسخه‌ی آزمایشی ۲۵.۱۰ بتا (کویستینگ کوکا) است.اوبونتو هر شش ماه یک نسخه‌ی پایدار با پشتیبانی ۹ ماهه منتشر می‌کند و هر دو سال یک‌بار (در ماه آوریل سال‌های زوج)، نسخه‌ای با پشتیبانی بلندمدت (LTS) ارائه می‌دهد که به مدت ۵ سال برای کاربران عادی و تا ۱۲ سال برای مشتریان تجاری با اشتراک Ubuntu Pro پشتیبانی می‌شود.نام‌گذاری.واژه‌ی «اوبونتو» از فلسفه‌ای آفریقایی به همین نام گرفته شده‌است که بر همبستگی و روابط انسانی تأکید دارد. اوبونتو فلسفه‌ای اخلاقی با تمرکز بر تعلقات و روابط مردم با یکدیگر است. این واژه ریشه در زبان‌های بانتو در آفریقای جنوبی دارد. مفهوم اوبونتو را می‌توان در شعر سعدی یافت: «بنی آدم اعضای یک پیکرند، که در آفرینش ز یک گوهرند». یک فعال صلح آفریقایی اوبونتو را این‌گونه ترجمه کرده‌است: «چیزی که من هستم، به سبب چیزی است که همه‌ی ما هستیم».نلسون ماندلا اوبونتو را چنین توصیف کرده‌است: «یک جنبه از جنبه‌های اوبونتو این است که مثلاً اگر مسافری در روستایی توقف کرد، لازم نیست درخواست غذا یا آب دهد. هنگام توقف، مردم به او غذا داده و او را سرگرم می‌کنند. اوبونتو به این معنا نیست که مردم نباید به دنبال ثروت باشند، بلکه به این نکته توجه دارد که آیا می‌خواهید این کار را به قصد بهبود جامعه انجام دهید یا خیر».هر نسخه‌ی اوبونتو یک اسم رمز دارد که به ترتیب الفبایی انتخاب می‌شود و شامل یک صفت و یک اسم است که با همان حرف آغاز می‌شوند (مانند «پاکی پافین» برای ۲۵.۰۴).تاریخچه.اوبونتو در ۲۰ اکتبر ۲۰۰۴ توسط مارک شاتلورث و شرکت کنونیکال ال‌تی‌دی به‌عنوان شاخه‌ای از دبیان معرفی شد. هدف اولیه‌ی پروژه، ایجاد توزیعی کاربرپسند و به‌روز بود که بر نرم‌افزار آزاد تأکید دارد. نام اولیه‌ی پروژه «no-name-yet.com» بود و اولین نسخه‌ی آن، اوبونتو ۴.۱۰ (Warty Warthog)، در اکتبر ۲۰۰۴ منتشر شد. در سال‌های اولیه، کنونیکال برنامه‌ای برای ارسال رایگان سی‌دی‌های اوبونتو به سراسر جهان از طریق سرویس «ShipIt» راه‌اندازی کرد که به گسترش سریع این توزیع در میان کاربران، به‌ویژه در مناطقی با دسترسی محدود به اینترنت، کمک کرد. این برنامه تا سال ۲۰۱۱ ادامه داشت، زمانی که کنونیکال تمرکز خود را به توزیع دیجیتال تغییر داد.برخلاف برخی توزیع‌های دیگر مبتنی بر دبیان مانند لینسپایر، اوبونتو به فلسفه‌ی نرم‌افزار آزاد پایبند است و از نرم‌افزارهای انحصاری تنها در موارد ضروری (مانند درایورهای سخت‌افزاری) استفاده می‌کند. اوبونتو از شاخه‌ی ناپایدار دبیان برای به‌روزرسانی بسته‌ها بهره می‌برد و با استفاده از سیستم مدیریت بسته‌ی اپت، تجربه‌ای پایدار و کاربرپسند ارائه می‌دهد.ویژگی‌ها.اوبونتو به دلیل طراحی کاربرمحور، انعطاف‌پذیری، و پشتیبانی گسترده از سخت‌افزار و نرم‌افزار، یکی از محبوب‌ترین توزیع‌های لینوکس است. ویژگی‌های کلیدی اوبونتو شامل موارد زیر است:رابط کاربری و تجربه‌ی کاربری.اوبونتو به‌طور پیش‌فرض از محیط دسکتاپ گنوم استفاده می‌کند که به دلیل طراحی مینیمال و مدرن خود شناخته شده‌است. در نسخه‌ی ۲۵.۰۴، اوبونتو از گنوم ۴۸ بهره می‌برد که ویژگی‌هایی مانند ژست‌های لمسی بهبودیافته، مدیریت بهتر پنجره‌ها، و تم‌های پویا (مانند تم‌های روشن و تاریک) را ارائه می‌دهد. رابط کاربری اوبونتو امکان شخصی‌سازی گسترده‌ای را فراهم می‌کند، از جمله تغییر تم‌ها، آیکون‌ها، و چینش نوار ابزار. افزونه‌های گنوم به کاربران اجازه می‌دهند قابلیت‌هایی مانند نمایش وضعیت آب‌وهوا، کنترل موسیقی، یا مدیریت سریع برنامه‌ها را به دسکتاپ اضافه کنند.برای کاربرانی که به زبان فارسی کار می‌کنند، اوبونتو از چیدمان صفحه‌کلید فارسی و فونت‌های مناسب مانند «وزیر» و «نازنین» پشتیبانی کامل دارد. رابط کاربری به بیش از ۵۵ زبان، از جمله فارسی، ترجمه شده و تنظیمات منطقه‌ای (مانند تقویم هجری شمسی) به‌راحتی قابل اعمال هستند.نرم‌افزارهای پیش‌فرض و مرکز نرم‌افزاری.اوبونتو مجموعه‌ای از نرم‌افزارهای آزاد و متن‌باز را به‌طور پیش‌فرض ارائه می‌دهد که نیازهای کاربران خانگی و حرفه‌ای را پوشش می‌دهند:مرکز نرم‌افزاری (App Center).مرکز نرم‌افزاری اوبونتو، که از نسخه‌ی ۲۳.۱۰ جایگزین «Ubuntu Software Center» شد، یک رابط گرافیکی برای مدیریت بسته‌های نرم‌افزاری است که بر پایه‌ی گنوم سافت‌ویر ساخته شده و با اسنپ ادغام شده‌است. این ابزار امکان جست‌وجو، نصب، و مدیریت برنامه‌ها را از طریق مخازن اوبونتو، اسنپ، و فلت‌پک فراهم می‌کند. از نسخه‌ی ۲۴.۰۴، مرکز نرم‌افزاری قابلیت نصب فایل‌های DEB محلی (دانلودشده از اینترنت) را دوباره اضافه کرده‌است، که پاسخ به انتقادات کاربران درباره‌ی حذف این ویژگی در نسخه‌های قبلی بود.مرکز نرم‌افزاری اطلاعات مفیدی مانند توضیحات برنامه، امتیازات، نظرات کاربران، و تصاویر پیش‌نمایش ارائه می‌دهد. همچنین، گزینه‌ی «به‌روزرسانی همه» برای به‌روزرسانی همزمان اسنپ‌ها در بخش مدیریت وجود دارد. کاربران می‌توانند کانال‌های مختلف اسنپ (مانند stable، beta، یا edge) را انتخاب کنند و مجوزهای برنامه‌ها (مانند دسترسی به فایل‌ها یا دوربین) را از طریق این رابط مدیریت کنند.اسنپ (Snap).اسنپ یک سیستم بسته‌بندی و توزیع نرم‌افزار است که توسط کنونیکال توسعه یافته و از نسخه‌ی ۱۶.۰۴ به‌صورت پیش‌فرض در اوبونتو گنجانده شده‌است. اسنپ‌ها برنامه‌های خودکفایی هستند که تمام وابستگی‌های لازم (کتابخانه‌ها، فایل‌ها، و ابزارها) را در یک بسته‌ی فشرده‌شده (SquashFS) ارائه می‌دهند. این ویژگی باعث می‌شود اسنپ‌ها مستقل از نسخه‌ی سیستم‌عامل اجرا شوند و از مشکل «جهان وابستگی» (dependency hell) جلوگیری کنند.معایب اسنپ.اسنپ‌ها از طریق فروشگاه اسنپ (Snap Store) یا مرکز نرم‌افزاری نصب می‌شوند. برای نمونه، نصب یک برنامه با دستور زیر انجام می‌شود:sudo snap install &lt;package-name&gt;کاربران می‌توانند با دستور زیر فهرست اسنپ‌های نصب‌شده را مشاهده کنند:snap listو با دستور زیر به‌روزرسانی‌ها را مدیریت کنند:snap refreshاین ابزار از نسخه‌ی ۲۴.۱۰ به‌صورت پیش‌فرض نصب شده و از طریق فروشگاه اسنپ قابل به‌روزرسانی است.فایروال (UFW).فایروال بدون پیچیدگی (Uncomplicated Firewall) ابزار پیش‌فرض اوبونتو برای مدیریت قوانین فایروال است. UFW به‌صورت پیش‌فرض فعال است و اکثر پورت‌های شبکه را بسته نگه می‌دارد تا از دسترسی غیرمجاز جلوگیری کند. کاربران می‌توانند با دستورات ساده یا از طریق مرکز امنیتی، فایروال را پیکربندی کنند:sudo ufw allow &lt;port&gt;به‌روزرسانی‌های امنیتی خودکار.اوبونتو از طریق بسته‌ی `unattended-upgrades` به‌روزرسانی‌های امنیتی را به‌صورت خودکار اعمال می‌کند. این ویژگی تضمین می‌کند که آسیب‌پذیری‌ها به‌سرعت رفع شوند، به‌ویژه در نسخه‌های LTS که پشتیبانی بلندمدت دارند.محدودیت‌ها و انتقادات امنیتی.اگرچه اوبونتو به دلیل ویژگی‌های امنیتی پیشرفته‌اش شناخته شده‌است، اما محدودیت‌ها و انتقاداتی نیز در مورد امنیت آن وجود دارد:دستورهای مهم ترمینال.اوبونتو به کاربران امکان مدیریت سیستم از طریق خط فرمان (ترمینال) را می‌دهد که برای انجام وظایف مختلف، از مدیریت بسته‌ها تا پیکربندی سیستم، بسیار قدرتمند است. در ادامه، برخی از مهم‌ترین دستورهای ترمینال برای کاربران اوبونتو آورده شده‌است:مدیریت بسته‌ها با APT.ابزار بسته‌بندی پیشرفته (APT) سیستم مدیریت بسته‌ی اصلی اوبونتو است که برای نصب، به‌روزرسانی، و حذف بسته‌های DEB استفاده می‌شود:sudo apt updatesudo apt upgradesudo apt install &lt;package-name&gt;sudo apt remove &lt;package-name&gt;sudo apt purge &lt;package-name&gt;sudo apt autoremovesudo apt autocleanمدیریت بسته‌ها با اسنپ.اسنپ برای نصب و مدیریت برنامه‌های ایزوله‌شده استفاده می‌شود:sudo snap install &lt;package-name&gt;snap listsnap refreshsudo snap remove &lt;package-name&gt;مقایسه با APT و فلت‌پک.مرکز نرم‌افزاری اوبونتو از هر سه روش (APT، اسنپ، و فلت‌پک) پشتیبانی می‌کند و به کاربران اجازه می‌دهد بسته به نیاز خود روش مناسب را انتخاب کنند.امنیت.اوبونتو به دلیل تمرکز بر امنیت، یکی از امن‌ترین توزیع‌های لینوکس برای کاربران خانگی و سازمانی محسوب می‌شود. ویژگی‌های امنیتی کلیدی اوبونتو شامل موارد زیر است:مرکز امنیتی دسکتاپ (Desktop Security Center).از نسخه‌ی ۲۴.۱۰، اوبونتو یک ابزار گرافیکی جدید به نام «مرکز امنیتی دسکتاپ» را معرفی کرده‌است که به کاربران امکان مدیریت آسان‌تر تنظیمات امنیتی را می‌دهد. این ابزار که با Flutter توسعه یافته، ویژگی‌هایی مانند مدیریت مجوزهای اسنپ، تنظیمات فایروال، و رمزنگاری کامل دیسک (FDE) را در یک رابط کاربرپسند ارائه می‌دهد:مدیریت سیستم.دستورات زیر برای مدیریت و نظارت بر سیستم استفاده می‌شوند:lsb_release -atopdf -hsudo systemctl restart &lt;service-name&gt;sudo shutdown -h nowsudo rebootویژگی‌های جدید نسخه‌های اخیر.نسخه‌های ۲۴.۱۰ (اوریکل اورایل) و ۲۵.۰۴ (پاکی پافین) ویژگی‌های نوآورانه‌ای را معرفی کرده‌اند:جهانی‌سازی و دسترسی‌پذیری.اوبونتو با پشتیبانی از بیش از ۵۵ زبان، از جمله فارسی، برای کاربران جهانی طراحی شده‌است. تنظیمات منطقه‌ای مانند تقویم هجری شمسی، واحدهای پولی، و فرمت‌های تاریخ به‌راحتی قابل تنظیم هستند. ابزارهای دسترسی‌پذیری مانند صفحه‌خوان Orca، صفحه‌کلید روی صفحه، و تنظیمات بزرگ‌نمایی برای کاربران با نیازهای ویژه در دسترس هستند.کاربردهای تخصصی.اوبونتو با ترکیب این ویژگی‌ها، گزینه‌ای قدرتمند و انعطاف‌پذیر برای طیف گسترده‌ای از کاربران، از مبتدیان تا حرفه‌ای‌ها، ارائه می‌دهد.گونه‌ها.گونه‌های اوبونتو نسخه‌های رسمی و غیررسمی‌ای هستند که از محیط‌های دسکتاپ مختلف یا پیکربندی‌های خاص استفاده می‌کنند. هر گونه برای نیازها و سخت‌افزارهای خاصی طراحی شده‌است. جدول زیر اطلاعات کلیدی گونه‌های رسمی و غیررسمی اوبونتو را نشان می‌دهد:مدیریت فایل‌ها.دستورات زیر برای مدیریت فایل‌ها و پوشه‌ها در ترمینال استفاده می‌شوند:ls -lcp &lt;source&gt; &lt;destination&gt;mv &lt;source&gt; &lt;destination&gt;rm -r &lt;file-or-directory&gt;این دستورات تنها بخشی از قابلیت‌های ترمینال اوبونتو هستند. کاربران می‌توانند برای اطلاعات بیشتر از مستندات رسمی یا دستور زیر برای دسترسی به راهنمای دستورات استفاده کنند:man &lt;command&gt;پشتیبانی از سخت‌افزار.اوبونتو از معماری‌های متنوعی مانند x86-64، ARM64، RISC-V، ppc64le، و s390x پشتیبانی می‌کند، که آن را برای رایانه‌های شخصی، سرورها، دستگاه‌های اینترنت اشیاء، و حتی ابررایانه‌ها مناسب می‌کند. نسخه‌های سبک‌تر مانند لوبونتو و زوبونتو برای سخت‌افزارهای قدیمی با منابع محدود بهینه شده‌اند، در حالی که نسخه‌ی دسکتاپ برای سیستم‌های مدرن با پشتیبانی از شتاب‌دهی سخت‌افزاری (مانند GPUهای NVIDIA و AMD) طراحی شده‌است.نسخه‌ی ۲۵.۰۴ از فناوری HDR (دامنه دینامیکی بالا) پشتیبانی می‌کند که تجربه‌ی بصری را در نمایشگرهای سازگار بهبود می‌بخشد. همچنین، اوبونتو با درایورهای متن‌باز و انحصاری (مانند درایورهای NVIDIA) سازگار است و نصب درایورها از طریق ابزار گرافیکی «نرم‌افزار و به‌روزرسانی‌ها» ساده شده‌است.انتشارها.اوبونتو هر شش ماه یک نسخه‌ی جدید منتشر می‌کند و نسخه‌های LTS هر دو سال یک‌بار عرضه می‌شوند. جدول زیر فهرست انتشارهای اوبونتو از اولین نسخه تا نسخه‌های اخیر را نشان می‌دهد:توسعه.توسعه‌ی اوبونتو یک تلاش جمعی است که توسط جامعه‌ی جهانی توسعه‌دهندگان و با حمایت مالی و فنی شرکت کنونیکال انجام می‌شود. این پروژه تحت مدل توسعه‌ی شایسته‌سالارانه پیش می‌رود، به این معنا که مشارکت‌کنندگان بر اساس کیفیت و تأثیر مشارکت‌هایشان در پروژه نقش ایفا می‌کنند. توسعه‌دهندگان، آزمایش‌کنندگان، مترجمان، و مستندسازان از سراسر جهان در این فرآیند دخیل هستند و از طریق پلتفرم‌هایی مانند لانچ‌پد (Launchpad) با یکدیگر همکاری می‌کنند.نشست توسعه‌دهندگان اوبونتو (UDS).یکی از رویدادهای کلیدی در چرخه‌ی توسعه‌ی اوبونتو، نشست توسعه‌دهندگان اوبونتو (Ubuntu Developer Summit یا UDS) است که پیش‌تر به‌صورت دوره‌ای برگزار می‌شد. این نشست‌ها، که در ابتدا به‌صورت حضوری و بعداً به شکل ترکیبی (حضوری و آنلاین) برگزار شدند، فرصتی برای توسعه‌دهندگان، طراحان، و اعضای جامعه فراهم می‌کردند تا برای برنامه‌ریزی ویژگی‌ها و اهداف نسخه‌های آینده‌ی اوبونتو گرد هم بیایند. در این رویدادها، موضوعاتی مانند بهبود رابط کاربری، بهینه‌سازی عملکرد، و اضافه کردن قابلیت‌های جدید بحث و بررسی می‌شدند. از سال ۲۰۱۶، کنونیکال به‌جای برگزاری UDS به‌صورت منظم، از جلسات آنلاین و ابزارهای همکاری مانند فروم‌های لانچ‌پد و کانال‌های IRC استفاده می‌کند تا توسعه‌دهندگان بتوانند به‌صورت مستمر و غیرمتمرکز با یکدیگر تعامل داشته باشند.فرآیند توسعه.اوبونتو به‌عنوان توزیعی مبتنی بر دبیان، از شاخه‌ی ناپایدار (Sid) دبیان برای به‌روزرسانی بسته‌ها استفاده می‌کند، اما فرآیند توسعه‌ی خاص خود را دارد. چرخه‌ی توسعه‌ی اوبونتو به‌صورت زمان‌بندی‌شده و هر شش ماه یک‌بار برای انتشار نسخه‌های جدید تنظیم شده‌است. این چرخه شامل مراحل زیر است:نقش جامعه و کنونیکال.کنونیکال نقش هماهنگ‌کننده‌ی اصلی را بر عهده دارد و زیرساخت‌هایی مانند سرورهای لانچ‌پد، مخازن نرم‌افزاری، و بودجه‌ی توسعه را فراهم می‌کند. با این حال، جامعه‌ی اوبونتو نقش حیاتی در ترجمه‌ی رابط کاربری به زبان‌های مختلف (از جمله فارسی)، مستندسازی، آزمایش، و توسعه‌ی بسته‌های نرم‌افزاری ایفا می‌کند. گروه‌های محلی اوبونتو (LoCo Teams) در کشورهای مختلف، از جمله ایران، به ترویج اوبونتو، برگزاری رویدادهای آموزشی، و پشتیبانی از کاربران کمک می‌کنند.مشارکت در توسعه.هر کسی می‌تواند در توسعه‌ی اوبونتو مشارکت کند، چه از طریق کدنویسی، گزارش اشکالات، ترجمه، یا طراحی. کنونیکال راهنماهای جامعی برای مشارکت در وب‌سایت رسمی اوبونتو ارائه داده‌است. برای مثال، کاربران می‌توانند با نصب نسخه‌های آزمایشی و گزارش اشکالات از طریق لانچ‌پد به بهبود کیفیت نسخه‌های جدید کمک کنند. همچنین، تیم‌های ترجمه‌ی اوبونتو به کاربران فارسی‌زبان امکان می‌دهند تا رابط کاربری و مستندات را به فارسی ترجمه کنند، که باعث بهبود دسترسی‌پذیری برای کاربران ایرانی شده‌است.پذیرش و محبوبیت.اوبونتو یکی از محبوب‌ترین توزیع‌های گنو/لینوکس در جهان است که در رایانه‌های شخصی، سرورها، رایانش ابری، و دستگاه‌های اینترنت اشیاء (IoT) به‌طور گسترده استفاده می‌شود. طبق برآوردهای کنونیکال، تا سال ۲۰۲۴، اوبونتو بیش از ۳۰ میلیون کاربر فعال در سراسر جهان داشته‌است، و این تعداد با انتشار نسخه‌های جدید مانند ۲۵.۰۴ (پاکی پافین) همچنان در حال افزایش است. این توزیع به دلیل سهولت استفاده، پشتیبانی گسترده از سخت‌افزار، به‌روزرسانی‌های منظم، و جامعه‌ی کاربری فعال، در میان کاربران خانگی، توسعه‌دهندگان، و سازمان‌های تجاری محبوبیت بالایی کسب کرده‌است.کاربردهای گسترده.اوبونتو در حوزه‌های متنوعی مورد استفاده قرار می‌گیرد:آمار و ارقام.طبق گزارش‌های کنونیکال، اوبونتو تا سال ۲۰۲۴ بیش از ۳۰ میلیون کاربر فعال داشته‌است، که شامل کاربران خانگی، سازمانی، و توسعه‌دهندگان می‌شود. همچنین، اوبونتو در سال ۲۰۲۳ به‌عنوان محبوب‌ترین توزیع لینوکس برای سرورهای ابری شناخته شد، با سهمی بیش از ۴۰٪ از ماشین‌های مجازی در پلتفرم‌های ابری عمومی. وب‌سایت DistroWatch، که رتبه‌بندی توزیع‌های لینوکس را منتشر می‌کند، اوبونتو را به‌طور مداوم در میان سه توزیع برتر از نظر بازدید و محبوبیت قرار داده‌است.جوایز و بازخوردها.اوبونتو به دلیل نوآوری و کاربرپسند بودن بارها مورد تقدیر قرار گرفته‌است:دلایل محبوبیت.چندین عامل کلیدی به محبوبیت اوبونتو کمک کرده‌اند:چالش‌ها و انتقادات.با وجود محبوبیت گسترده، اوبونتو با انتقادهایی نیز مواجه بوده‌است. برخی کاربران به اجباری شدن اسنپ برای برنامه‌هایی مانند فایرفاکس (از نسخه‌ی ۲۰.۰۴) اعتراض کرده‌اند، زیرا اسنپ‌ها ممکن است در مقایسه با بسته‌های DEB کندتر اجرا شوند و فضای بیشتری اشغال کنند. همچنین، در گذشته، ویژگی‌های جمع‌آوری داده (مانند جست‌وجوی یکپارچه با آمازون در نسخه‌ی ۱۲.۱۰) نگرانی‌هایی درباره‌ی حریم خصوصی ایجاد کرد که بعداً غیرفعال شد. با این حال، کنونیکال با بهبود شفافیت در تنظیمات حریم خصوصی و ارائه‌ی گزینه‌های اختیاری برای جمع‌آوری داده، به این انتقادات پاسخ داده‌است.اوبونتو با ترکیب کاربرپسندی، انعطاف‌پذیری، و پشتیبانی قوی، همچنان یکی از پیشروترین توزیع‌های لینوکس در جهان باقی مانده‌است و انتظار می‌رود با انتشار نسخه‌های جدید، پذیرش آن در حوزه‌های مختلف افزایش یابد.