زبان منجانی کیست؟ توضیح بده.
زبان مُنجی یا مُنجانی مینجائی یک زبان ایرانی از شاخهٔ پامیری است که امروزه در کران و منجان(ولایت بدخشان) افغانستان گویشورانی دارد همچنین با زبان مینجایی لرستان ارتباط دارد. . این زبان به زبان یدغه نزدیک است که در چترال، در آن‌سوی مرز در پاکستان، رایج است. زبان یدغه در بالادست دره لوت‌کوه چترال در غرب گرم‌چشمه در خیبر پختونخوا پاکستان صحبت می‌شود.از نظر تاریخی، منجی نزدیک‌ترین قرابت زبانی را با زبان باختری که اکنون منقرض شده‌است، نشان می‌دهد.منجی دارای سه گویش اصلی است که گریونبرگ آن‌ها را «علیا»، «مرکزی» و «سفلی» نامیده است (درۀ مونجان به سوی شمال راه دارد).در زمان نادرشاه لرهایی از منطقه اندیمشک و پلدختر به جنگ مناطق شرقی رفته بودند در آن مناطق سکنی برگزیدند و گویا نیاکان این مردمان هستند که در لرستان به مینجایی شهرت دارند . این گویش‌ها را می‌توان جنوبی، مرکزی و شمالی نامید که هریک ویژگی‌های خاص خود را دارد. دو لهجۀ رایج در منطقه درۀ ماملگاه و منطقه درۀ مونجان با هم تفاوت دارند که گویش شمالی و جنوبی این زبان به‌شمار می‌آیند. به طور کلی تفاوت‌های میان منجی جنوبی و منجی مرکزی/شمالی بیش از تفاوت‌های میان منجی مرکزی و منجی شمالی است.منطقه گرم‌چشمه در طول جنگ شوروی و افغانستان اهمیت یافت لرهایی که به مینجایی در لرستان مشهورند در زمان نادرشاه همراه نادر در مناطق شرقی مانند و امروزه نیز زبان آنها منجایی نام دارد. در طول تهاجم، شوروی نتوانست جریان جنگ‌افزار و افراد را در گردنه دوراه که چترال در پاکستان را از بدخشان در افغانستان جدا می‌کند، متوقف کند. این زبان پس از جنگ در افغانستان که مردم منجی‌زبان را مجبور به فرار به مناطق امن‌تر کرد، به بخش‌هایی از چترال منتقل شده‌است. به‌رغم اینکه فارسی زبان غالب منطقه است، نگرش‌ها نسبت به منجی بسیار مثبت است و در میان گویشوران، تعداد کمی کاهش استفاده را پیش‌بینی می‌کنند.طرح کلی.زبان منجانی یکی از زبان‌های پامیری شاخهٔ زبان‌های ایرانی شرقی است که در ولایت بدخشان افغانستان بدان سخن می‌گویند. این زبان نزدیک‌ترین خویشاوندی را با یدغه در چترال پاکستان دارد و برخی پژوهشگران آن دو را تحت گروه واحد «یدغه-منجانی» بررسی کرده‌اند.جغرافیا و گویشوران.زبان منجانی در دره‌های مُنجان و مملغه در ولسوالی کوران و منجان در جنوب ولایت بدخشان رایج است. این منطقه در ارتفاع حدود ۳۰۰۰ متری قرار دارد. بر اساس برآوردهای سال ۲۰۰۸، حدود ۵۳۰۰ نفر در ۴۰۶ خانوار به این زبان سخن می‌گویند.گویش‌ها.زبان منجانی به دو گونۀ اصلی شمالی و جنوبی تقسیم می‌شود. شباهت واژگانی آن‌ها حدود ۹۲٪ است و فهم متقابل میانشان آسان است. واج‌شناسی.واکه‌ها.زبان منجی ۸ واجِ واکه دارد که عبارتند از: [ə]، [a]، [ɔ]، [ʊ]، [u]، [ɪ]، [ɛ]، [i]. پنج تا از این واکه‌ها کشیده تلفظ می‌شوند: [i]، [u]، [ɛ]، [ɔ]، [a]. و سه واکۀ مرکزی [ɪ]، [ʊ]، [ə] کوتاه تلفظ می‌شوند. واکه‌های کوتاه در هجاهای بی‌تکیه خنثی می‌شوند، به‌طوری که حتی گویشوران بومی نیز آگاه نیستند که دقیقاً از کدام واکه استفاده می‌کنند.از نظر املایی، در واژگان اصیل مونجی که ۵ واکۀ بلند را دارند، این واکه‌ها با حروف مشخص و طبق قراردادهای نوشتاری منجانی نوشته می‌شوند. سه واکۀ کوتاه با استفاده از حرکات (اعراب) عربی نوشته می‌شوند که در بیشتر موارد حذف می‌گردند. وام‌واژه‌هایی که از راه فارسی (دری) وارد زبان منجی شده‌اند، همان‌گونه که در فارسی نوشته می‌شوند، کتابت می‌گردند.خط.نخستین تلاش‌ها برای گردآوری و معیارسازی الفبای مونجی در سال ۲۰۱۰ آغاز شد. «مؤسسۀ زبان‌شناسی ثمر»، شاخۀ افغانستانِ SIL International، سازمانی که به حفظ زبان و توسعۀ سوادآموزی می‌پردازد، خطی معیار و مواد گوناگون آموزشی و زبان‌شناختی دربارۀ زبان مونجی گردآوری کرده است. در سال ۲۰۱۷، خط مونجی تأیید رسمی فرهنگستان علوم افغانستان، نهاد رسمی تنظیم‌کنندۀ زبان در افغانستان، را دریافت کرد.این الفبا از الفبای فارسی گرفته شده است، اما ۱۰ حرف اضافی دارد. برخی از این حروف برای نمایش واج‌هایی به کار می‌روند که در فارسی (دری) وجود ندارند، و برخی دیگر برای شفافیت بیشتر و ابهام‌زدایی در نمایش واج‌های واکه و همخوان استفاده می‌شوند.واکه‌ها.زبان مونجی ۸ واج واکه دارد که عبارتند از: A a [ə]، Ā ā [a]، O o [ɔ]، U u [ʊ]، Ū ū [u]، Ə ə [ɪ]، E e [ɛ]، I i [i]. پنج تا از این واکه‌ها ([i]، [u]، [ɛ]، [ɔ]، [a]) کشیده (بلند) و سه واکۀ دیگر ([ɪ]، [ʊ]، [ə]) کوتاه تلفظ می‌شوند.از نظر املایی، در واژگان اصیل مونجی که ۵ واکۀ بلند را دارند، این واکه‌ها طبق قراردادهای نوشتاری مونجی با حروف مشخص نوشته می‌شوند. سه واکۀ کوتاه با استفاده از حرکات (اعراب) عربی نوشته می‌شوند که در بیشتر موارد حذف می‌گردند. وام‌واژه‌هایی که از راه فارسی (دری) وارد زبان مونجی شده‌اند (چه واژگان اصیل فارسی و چه واژه‌های عربی، ترکی یا اروپایی) همان‌گونه که در فارسی نوشته می‌شوند، کتابت می‌گردند.نمونۀ متن.در زیر قطعۀ کوتاهی به عنوان نمونه آمده است.منابع.Wikipedia contributors, "Munji language," Wikipedia, The Free Encyclopedia, http://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Munji_language&amp;oldid=504780927 (accessed September 11, 2012).