شاخص جینی کیست؟ توضیح بده.
ضریب جینی، شاخص جینی یا نسبت جینی () معیاری از پراکندگی آماری در اقتصاد است که برای نشان دادن نابرابری درآمد یا ثروت در یک کشور یا هر گروه دیگر از مردم در نظر گرفته شده است. ضریب جینی شاخصی اقتصادی برای محاسبهٔ توزیع ثروت در میان اقشار مختلف مردم یک جامعه است. ضریب صفر جینی بیانگر برابری کامل است، جایی که همه مقادیر یکسان هستند (به عنوان مثال، جایی که همه درآمد یکسانی دارند). ضریب جینی یک (یا ۱۰۰٪) بیانگر حداکثر نابرابری در بین مقادیر است (به عنوان مثال، برای تعداد زیادی از افراد که فقط یک نفر کل درآمد یا مصرف را دارد و بقیه هیچ چیز ندارند، ضریب جینی تقریباً یک خواهد بود). بالا بودن این ضریب در یک کشور معمولاً به عنوان شاخصی از بالا بودن اختلاف طبقاتی و نابرابری درآمدی در این کشور در نظر گرفته می‌شود.ضریب جینی در برخی کشورها.طبق گزارش سازمان ملل در سال ۲۰۱۹، اسلواکی کمترین نابرابری درآمدی را دارد و نمره ضریب جینی این کشور ۲۳٫۲ اعلام شده است. اسلوونی با نمره ۲۴٫۴ در جایگاه دوم و بلاروس و جمهوری چک هردو با نمره ۲۵٫۳ مشترکاً در رتبه سوم از این نظر قرار گرفته‌اند.رتبه ایران از نظر ضریب جینی در سال ۲۰۱۹ با نمره ۴۰٫۹ درصد، میان ۷۲ کشور موجود در بررسی، ۵۶ بوده است و در جایگاه بهتری نسبت به کشورهایی نظیر زیمباوه، موزامبیک و هندوراس قرار دارد. متوسط ضریب جینی ایران بین سال‌های ۲۰۰۵ تا ۲۰۱۹ نیز همین مقدار بوده است، با بهترین نمره ۳۷٫۴ در سال ۲۰۱۳ و بدترین نمره ۴۷٫۴ در سال ۱۹۸۶. البته باید توجه داشت که بر اساس نتایج طرح آمارگیری مرکز آمار ایران از هزینه و درآمد خانوارهای ایرانی در سال ۱۳۹۲، ضریب جینی در مناطق شهری ایران اندکی بیشتر از ۳۵ درصد، در مناطق روستایی حدود ۳۲ درصد و در کل کشور حدود ۳۶٫۵ درصد بوده است.طبق ادعای وبگاه تابناک بالاترین آمار فاصله طبقاتی ایران طبق آمار سازمان ملل برای سال ۱۳۵۷ و بهترین نرخ برای سال ۱۳۹۳ است. این درحالی است که اولین آمار مربوط به شاخص جینی در ایران مربوط به سال ۱۹۸۶ میلادی (۱۳۶۵ خورشیدی) میباشد.تعریف.شاخص جینی از لحاظ ریاضیاتی معمولاً بر اساس منحنی لورنتس تعریف می‌شود. در این منحنی محور y نشان‌دهندهٔ درصدی از کل درآمد جامعه است که توسط x درصد فقیرتر جامعه کسب می‌شود (نگاه کنید به نمودار). برای مثال، عبور منحنی لورنتس از نقطهٔ (x=۳۰،y=۱۵) برای یک کشور نشان می‌دهد که در این کشور سی‌درصد فقیرتر جمعیت تنها ۱۵ درصد از کل درآمد این کشور را به خود اختصاص می‌دهند. همچنین، مشخص است که این منحنی همواره از نقطهٔ (x=۱۰۰،y=۱۰۰) می‌گذرد. در این نمودار خط ۴۵درجه توزیع برابری کامل درآمدها را نشان می‌دهد. می‌توان در نظر گرفت که شاخص جینی نسبت مساحت بین خط برابری و منحنی لورنز (منطقه A در شکل) و مساحت کل زیر خط برابری (منطقه A,B در شکل) باشد؛ یعنی: G=A/(A+B).شاخص جینی معمولاً به صورت درصد بیان می‌شود. عدد صفر نشان‌دهندهٔ برابری کامل (انطباق منحنی لورنز با خط ۴۵ درجه) است و بالا رفتن این عدد به معنای نابرابری بیشتر است. برای محاسبهٔ صحیح، لازم است که ارزش هیچ کالایی منفی در نظر گرفته نشود. در نتیجه اگر شاخص جینی برای توصیف اختلاف درآمد خانوارها استفاده می‌شود، هیچ خانواری نباید درآمد منفی داشته باشد.با رویکردی دیگر می‌توان شاخص جینی را معادل نصف میانگین تفاوت نسبی دانست. به‌طور کلی، میانگین تفاوت برابر است با میانگین فاصله‌های اجزای جفت‌های مختلف از مقادیر یک مجموعه. در این مورد میانگین تفاوت برابر می‌شود با میانگین اختلاف درآمدی که دو خانوار تصادفی از یک جامعه با یکدیگر دارند. میانگین تفاوت نسبی، مقدار میانگین تفاوت تقسیم بر میانگین مقادیر است.ریسک اعتباری.شاخص جینی نیز به‌طور عادی برای اندازه‌گیری قدرت تبعیض‌آمیز از سیستم‌های ارزش در مدیریت ریسک اعتباری استفاده می‌شود. قدرت تبعیض‌آمیز اشاراتی به توانایی‌های مدل‌های ریسک اعتباری برای افتراق بین مشتریان مختلف و غیر مختلف دارد.سایر کاربردها.اگر چه شاخص جینی در اقتصاد عامیت بیشتری دارد اما می‌تواند در تئوری‌ها در هر زمینه‌ای از مطالعات علمی که توزیع می‌شود به کار برده شود. به عنوان مثال در زیست‌شناسی شاخص جینی به عنوان یک اندازه‌گیری از تنوع زیستی مورد استفاده قرار گیرد، در جایی که نسبت‌های تجمعی از بشر در برابر نسبت‌های تجمعی از افراد رسم شده است. شاخص جینی در سلامت نیز استفاده می‌شود، آن را به عنوان معیار سنجش نابرابری از سلامتی مربوط به کیفیت زندگی در جمعیت استفاده می‌کنند. در آموزش و پرورش آن را به عنوان معیار سنجش نابرابری از دانشگاه استفاده می‌کنند. در شیمی از آن برای بیان گزینشی از مهارکننده پروتئین کیناز استفاده می‌کنند. در مهندسی، از آن به عنوان ارزیابی منصفانه برای دست یافتن به روترهای اینترنتی در انتقال بسته‌های زمان‌بندی شده از جریان‌های مختلف ترافیکی استفاده می‌کنند. در آمار ساختمان درخت‌های تصمیم‌گیری، از آن برای اندازه‌گیری خلوص از اشکالات امکان‌پذیر فرزند استفاده می‌شود، با هدف به حداکثر رساندن میانگین خلوص از دو اشکال فرزند وقتی که در حال تقسیم شدن است و شاخص جینی با اندازه‌گیری نابرابری دیگر مقایسه می‌شود.