آمفتامین کیست؟ توضیح بده.
امفتامین (Amphetamine) یک ماده شیمیایی است که مانند یک تقویت‌کننده موقتی برای مغز عمل می‌کند. آمفتامین روی مغز و بدن اثر می‌گذارد و باعث می‌شود فرد احساس بیداری، انرژی زیاد و تمرکز بیشتر کند. پزشک‌ها گاهی آن را برای کسانی که بیماری «کم‌توجهی – بیش‌فعالی» (ای‌دی‌اچ‌دی) دارند تجویز می‌کنند تا بتوانند بهتر درس بخوانند یا کارهای روزمره‌شان را انجام دهند.اما اگر کسی بدون نسخه و زیاد از آن استفاده کند، می‌تواند بسیار خطرناک باشد. ممکن است باعث اضطراب، بی‌خوابی، تند شدن ضربان قلب یا حتی مشکلات جدی برای مغز و قلب شود. همچنین بدن به آن عادت می‌کند و بعد برای رسیدن به همان احساس، نیاز به مقدار بیشتری پیدا می‌کند، چیزی که به آن «اعتیاد» می‌گویند.آمفتامین‌ها دسته‌ای از محرک‌های روانی هستند که سطح دوپامین و نورآدرنالین را در مغز به طور قابل توجهی افزایش می‌دهند و به همین دلیل منجر به افزایش تمرکز، انگیزه و هوشیاری می‌شوند. این ترکیبات در اشکال مختلفی از جمله آمفتامین ساده (مانند اسپید، آدرال و ویوانس), مت‌آمفتامین و اکستازی وجود دارند.آمفتامین‌ها (برگرفته از آلفا متیل فنیل اتیل آمین) از یک سو می‌توانند درمانی موثر برای بیماری‌های زمینه‌ای مانند بیش‌فعالی باشند، اما از سوی دیگر در صورت مصرف بدون نظارت پزشکی خطرات سلامت جدی ایجاد می‌کنند. این ترکیبات اغلب تنها یک راه‌حل کوتاه‌مدت محسوب می‌شوند و جایگزینی برای توسعه عادات سالم یا رشد فردی در بلندمدت به شمار نمی‌آیند.استفاده تاریخی و امروزی.آمفتامین یک محرک دستگاه عصبی مرکزی است که در معالجه اختلال کمبود توجه بیش‌فعالی (ADHD)، مواد مخدر و درمان چاقی استفاده می‌شود. این دارو جزو رده فنتیلامین است. از جمله آثار مصرف آمفتامین بی‌خوابی، افزایش تمرکز، کاهش خستگی و کاهش اشتها است. اصلی‌ترین کاربرد دارویی ترکیبات آمفتامین اختلال کم‌توجهی - بیش‌فعالی است.به‌طور تاریخی، آمفتامین‌ها برای مشکلاتی مانند کاهش وزن و درمان افسردگی تجویز می‌شدند. در دوران معاصر، کاربرد اصلی آن‌ها در درمان اختلال کم‌توجهی - بیش‌فعالی است و به بیماران برای بهبود تمرکز کمک می‌کنند. در سال‌های اخیر، افزایش قابل توجهی در تشخیص اختلال یادشده و مصرف آمفتامین‌های تجویزی، به‌ویژه در ایالات متحده، گزارش شده‌است.آمفتامین‌ها امروزه در حرفه‌های پرتقاضا مانند فناوری، امور مالی و مراقبت‌های بهداشتی و همچنین در میان دانشجویانی که به دنبال بهبود عملکرد تحصیلی هستند، به‌عنوان «ابزارهای تقویت‌کننده عملکرد» مورد استفاده قرار می‌گیرند.عوارض جانبی و خطرات.مصرف آمفتامین‌ها می‌تواند با پیامدهای منفی متعددی همراه باشد:عوارض جانبی ناخوشایند مانند تمرکز بیش از حد بر وظایف بی‌اهمیت، اضطراب، حملات وحشت‌زدگی، تحریک‌پذیری و نادیده گرفتن نیازهای اساسی بدن از جمله خوردن، نوشیدن و خوابیدن.خطرات جدی برای سلامت از جمله بروز روان‌پریشی در اثر مصرف طولانی‌مدت یا سنگین که می‌تواند با توهم و پارانویا[همه‌ترسی همراه باشد و حتی به روان‌گسیختگی تبدیل شود. همچنین خطرات قلبی‌عروقی قابل توجهی مانند افزایش فشار خون، ایست قلبی، ضربان قلب نامنظم و افزایش احتمال حملات قلبی و سکته مغزی گزارش شده‌است.اعتیاد ناشی از مصرف مداوم که با ایجاد تحمل در بدن همراه است، به طوری که فرد برای دستیابی به همان اثر نیازمند دوز بالاتری می‌شود و عملکرد بدون مصرف دارو دشوار می‌گردد.سازوکار اثر.آمفتامین با مهار آنزیم مونوآمین اکسیداز و جلوگیری از جذب مجدد کاتکول آمینها (دوپامین، نوراپی نفرین) باعث افزایش فعالیت این مواد و افزایش فعالیت مغزی و کاهش خواب‌آلودگی می‌شود.مشتقات.این ماده ایزومرها و مشتقات مختلفی دارد که عملکردی شبیه هم دارند ولی گاه قدرت اثر متفاوتی دارند مانند دگزامفتامین و متامفتامین.وابستگی.آمفتامین‌هایی که با عنوان دارو و با تجویز روانپزشک یا پزشک مصرف می‌شوند به درمان اختلال بیش فعالی/کمبود توجه کمک شایانی می‌نمایند.مسلماً آمفتامین‌ها را مانند سایر داروها نباید به صورت خودسرانه و بدون تجویز پزشک مصرف نمود. در مواردی آمفتامین‌ها به عنوان نوعی ماده مخدر و روانگردان مورد استفاده قرار گرفته و در طولانی مدت باعث بروز اعتیاد در فرد مصرف‌کننده می‌شوند. برخی آمفتامین‌ها و مشتقات آن بر پیام رسان‌های عصبی همانند گلوتامات (مهم‌ترین پیام‌رسان تحریکی به خصوص در نورون‌های نخاعی) اثر می‌گذارند. آمفتامین‌های غیرقانونی که اغلب در آزمایشگاه‌های زیر زمینی و غیر استاندارد تولید می‌شوند اثراتی مانند کوکائین داشته و می‌توانند بسیار اعتیادآور باشند. آمفتامین‌ها به اشکال مختلفی مانند قرص، کپسول، پودر و کریستال تولید شده و به‌طور غیرقانونی تحت عناوینی چون "سرعت (Speed)" به فروش می‌رسند. آمفتامین‌های پودری دارای بوی تند، و مزه‌ای تلخ بوده و در رنگ‌های مختلفی یافت می‌شوند. قرص‌ها و کپسول‌های آمفتامین غیرقانونی نیز تنوع رنگ بسیار زیادی داشته و انواع ناخالص آن می‌تواند محتوی انواع مواد مخدر، کافئین، شکر یا مواد چسبنده باشد. افرادی که به‌طور دائم از آمفتامین‌ها به صورت خودسرانه استفاده می‌کنند به تدریج به بیماری اعتیاد مبتلا شده و در صورتی که میزان مصرف خود را کاهش دهند دچار علائم خماری می‌شوند.پانویس. name="KurzgesagtAmphetamines" Kurzgesagt – In a Nutshell. “The Drug To Master Reality.” YouTube, uploaded 19 August 2025.