بورس کالای ایران کیست؟ توضیح بده.
بورس کالای ایران به دادوستد نقد، نسیه و سلف انواع محصولات صنعتی و کشاورزی در ایران می‌پردازد و راه‌اندازی معاملات ابزارهای مشتقه و به‌ویژه قراردادهای آتی را در برنامه‌های پیش روی خود دارد.بنابر پژوهش‌های اقتصاددانان، بسیاری از مشکلات اقتصاد ایران و عدم رشد آن ناشی از نپذیرفتن بازار آزاد به‌عنوان معیار است. به‌گونه‌ای که بسیاری از نهاده‌های تولیدی یا وارداتی در ایران مانند بنزین، گازوئیل، برق، گندم، گوشت، لبنیات، تخم‌مرغ، کود شیمیایی، دانه‌های روغنی و کنجاله به‌جای عرضه در بورس کالا و انرژی و کشف قیمت روزانه با خرید عمده‌فروشان و تعاونی‌ها از این دو بازار؛ توسط دولت به‌صورت سالانه قیمت‌گذاری دستوری می‌شوند که خود سبب رانت و فساد در توزیع و همچنین عدم رغبت سرمایه‌گذاران برای سرمایه‌گذاری در تولید این نهاده‌ها و فرار سرمایه از این صنایع گردیده که خود نیز منجر به کمبود آنان در بازار برای مصرف‌کنندگان، تورم و قیمت‌های سرسام‌آور شده است.تاریخچه.نیاز به ایجاد بازار شفاف جهت تسهیل معاملات و کشف نرخ قیمت کالاهای اساسی و مواد اولیه واسطه‌ای بر اساس مکانیزم عرضه و تقاضا، ایجاد ابزارهای مدیریت ریسک قیمت و تأمین مالی بازار کالایی و تضمین تعهدات طرفین معامله به منظور دستیابی به اثرات مثبت این مهم در توسعه اقتصادی، دولت و مجلس شورای اسلامی را بر آن داشت تا بستر قانونی لازم جهت تأسیس و راه‌اندازی بورس‌های کالایی را در ایران فراهم‌سازند. در پی این امر، سازمان کارگزاران بورس فلزات تهران در شهریور ماه سال ۱۳۸۲ به عنوان اولین بورس کالای کشور فعالیت خود را آغاز کرد و پس از آن نیز سازمان کارگزاران بورس کالای کشاورزی در شهریور ماه سال ۱۳۸۳ شروع به فعالیت نمود. با بازنگری و تصویب قانون بازار اوراق بهادار جمهوری اسلامی ایران در سال ۱۳۸۴ و تصمیم شورای عالی بورس، سرانجام بورس‌های فلزات و کشاورزی در یکدیگر ادغام و بورس واحدی با عنوان بورس کالای ایران تشکیل شد و از ابتدای مهرماه سال ۱۳۸۶ فعالیت خود را آغاز کرد. طبق قانون بازار اوراق بهادار کلیه معاملات در بورس کالای ایران تحت نظارت سازمان بورس و اوراق بهادار انجام می‌شود. از بنیانگذاران بورس کالا می‌توان به سید ابراهیم عنایت اشاره کرد که قدیمی‌های بازار سرمایه محسوب می‌شوند.ارکان شرکت بورس کالای ایران.ارکان شرکت بورس کالای ایران ( سهامی عام ) عبارتند از:روش‌ها و ابزارهای معاملاتی بورس کالای ایران.بازار فیزیکی.معاملات کالای فیزیکی در بورس کالای ایران به روش مزایده انجام‌می‌شود. مزایده یا حراج به نوعی از معامله گفته می‌شود که در ابتدا فروشنده حداقل قیمتی را که حاضر است کالای خود را بفروشد اعلام می‌کند. سپس خریداران در صورت تمایل، قیمتی بالاتر از قیمت نهایی را جهت خرید پیشنهاد می‌کنند. در نهایت کالا به پیشنهاد دهنده بالاترین قیمت فروخته می‌شود. در واقع حراج، سازوکاری برای دادوستد کالا بر پایه انطباق سفارش‌های خرید و فروش مشتریان با در نظر گرفتن اولویت قیمت و زمان است.انواع قراردادهای مورد معامله در بازار فیزیکی:معاملات در بازار فیزیکی در دو رینگ داخلی و صادراتی صورت می‌پذیرد.بازار فرعی.در این بازار کالاهایی که به دلایلی نظیر عدم تداوم عرضه، نیاز به بازدید حضوری کالا جهت احراز کمیت یا کیفیت توسط متقاضی خرید، قابل اتکا نبودن نرخ کشف شده در بورس به واسطه سهم پایین معامله در بورس نسبت به کل بازار محصول و درخواست تسویه خارج از پایاپای معامله توسط عرضه‌کننده امکان‌پذیرش و معامله در بازار فیزیکی را ندارند قابل پذیرش و معامله می‌باشد و همانند بازار فیزیکی امکان معامله انواع قراردادها در دو رینگ داخلی و صادراتی بر روی سه دسته محصولات صنعتی و معدنی، فراورده‌های نفتی و پتروشیمی و محصولات کشاورزی وجود دارد.بازار مشتقه.این بازار شامل معاملات قراردادهای آتی و اختیار معامله می‌باشد:محصولات معامله‌شده در بورس کالای ایران.براساس اطلاعیه مدیریت پذیرش بورس کالای ایران، پذیرش کالاها و محصولات یاد شده پس از بررسی مدارک و مستندات در چهارصد و چهلمین جلسه کمیته عرضه در تاریخ ۳۰ بهمن‌ماه به تصویب رسید.به این ترتیب کالاهای زیر در بازار اصلی پذیرش شدند:کالای قیر، تولید شرکت ایساتیس دیزل پارتمیلگرد فولادی به مقدار۱۰۰ هزار تن، تولید شرکت نورد میلگرد کاسپین، عرضه‌کننده شرکت آرتا فولاد آریاکالای قیر، تولید شرکت آریا نفت جیکالای تختال به مقدار ۱۹۲ هزار تن، تولید شرکت فولاد جهان آرا اروند، عرضه کننده شرکت تامین تجارت آذرخشهمچنین کالاهای زیر در بازار فرعی پذیرش شدند:کالای شمش نقره کم عیار به مقدار ... کیلوگرم، تولید شرکت تهیه و تولید مواد معدنی ایرانکالای لوله مسی به مقدار ۲ هزار تن، تولید شرکت بابک مس ایرانیانکالای تیشو به مقدار ۳ هزار تن، تولید شرکت حریر خوزستانکالای ضایعات ته تاندیش به مقدار ۶ هزار تن، تولید شرکت فولاد کاوه جنوب کیشکالای نرمه گندله به مقدار ۳۰۰ هزار تن، تولید شرکت صنعتی و معدنی توسعه فراگیر سنابادکالای لوله فولادی به مقدار ۲۸ هزار تن، تولید شرکت گروه صنعتی درپاد تبریزکالای پودر گندله به مقدار ۳۰۰ هزار تن، تولید شرکت صنعتی و معدنی توسعه فراگیر سنابادکالای ضایعات ته پاتیل به مقدار ۸ هزار و ۵۰۰ تن، تولید شرکت فولاد کاوه جنوب کیشکالای مقاطع برنجی به مقدار ۳ هزار تن، تولید شرکت صنایع مس شهید باهنرساعت و روزهای معامله صندوق‌های کالایی.صندوق‌های طلا از روز شنبه تا چهارشنبه معامله می‌شوند. از ساعت 11.30 تا ساعت 12 این صندوق‌ها در وضعیت پیش‌گشایش قرار دارند سپس معاملات تا ساعت 18 بصورت پیوسته ادامه دارد.صندوق‌های زعفران نیز از روز شنبه تا چهارشنبه معامله می‌شوند اما ساعت شروع این صندوق‌ها از ساعت 8.45 تا 9 صبح بصورت پیش‌گشایش قراردارند و معاملات تا ساعت 15 بصورت پیوسته ادامه دارد.قوانین مرتبط با معاملات در بورس کالای ایران.۱. قانون بازار اوراق‌بهادار جمهوری اسلامی ایران: این قانون که در سال ۱۳۸۴ به تصویب مجلس شورای اسلامی رسیده‌است مبنای عمل در بازار سرمایه ایران می‌باشد که بورس کالای ایران نیز به عنوان بخشی از بازار سرمایه تابع آن می‌باشد.۲. ماده ۱۷ قانون "توسعه ابزارها و نهادهای مالی جدید در راستای تسهیل اجرای سیاست‌های کلی اصل چهل و چهارم قانون اساسی: خرید و فروش کالاهای پذیرفته شده در بورس‌های کالایی که با رعایت مقررات حاکم بر آن بورسها مورد دادوستد قرار می‌گیرند توسط وزارتخانه‌ها، سازمان‌ها، نهادها و دستگاه‌های دولتی و عمومی و دستگاه‌های اجرایی نیاز به برگزاری مناقصه یا مزایده و تشریفات مربوط به آن‌ها ندارد.۳. ماده ۱۸ قانون "توسعه ابزارها و نهادهای مالی جدید در راستای تسهیل اجرای سیاست‌های کلی اصل چهل و چهارم قانون اساسی: دولت مکلف است کالای پذیرفته شده در بورس را از نظام قیمت‌گذاری خارج نماید. تبصره – دارو از شمول این ماده مستثنی است.۴. ماده ۶ قانون "توسعه ابزارها و نهادهای مالی جدید در راستای تسهیل اجرای سیاست‌های کلی اصل چهل و چهارم قانون اساسی: معادل ده درصد (۱۰٪) از مالیات بر درآمد حاصل از فروش کالاهایی که در بورس‌های کالایی پذیرفته شده و به فروش می‌رسد با تأیید سازمان بخشوده می‌شود.۵. ماده ۳۳ قانون افزایش بهره‌وری بخش کشاورزی و منابع طبیعی: از تاریخ تصویب این قانون، علاوه بر اجراء قانون خرید تضمینی محصولات کشاورزی، در قالب بودجه‌های سنواتی و اعتبار مصوب، سیاست قیمت تضمینی نیز برقرار می‌شود. تولیدکنندگان محصولات کشاورزی می‌توانند محصولات خود را در بازار بورس تخصصی کالای کشاورزی عرضه نمایند. در صورت کاهش قیمت بورس نسبت به قیمت تضمینی اعلام شده از سوی دولت، مابه التفاوت آن توسط دولت به تولیدکنندگان پرداخت می‌گردد. وزارت جهاد کشاورزی مکلف است هر ساله متناسب با شرایط تولید و بازار، محصولات تحت سیاست خرید و قیمت تضمینی را انتخاب و اعلام نماید. آیین‌نامه اجرایی این ماده حداکثر شش ماه پس از تصویب این قانون به پیشنهاد وزارت جهاد کشاورزی به تصویب هیئت وزیران می‌رسد.۶. تبصره ۴ ماده ۶ قانون افزایش بهره‌وری بخش کشاورزی و منابع طبیعی: به منظور حمایت از بهره‌برداران و مصرف‌کنندگان و شفافیت قیمت‌ها و ایجاد تعادل در بازار محصولات و تولیدات کشاورزی، خرید و فروش نهاده‌ها و محصولات تولیدی، در صورتی که از اقلام قابل معامله در بورس کالا باشد، باید از طریق شرکت در بورس کالا انجام شود.۷. بند ۲ تبصره ۴ ماده ۱۹ قانون رفع موانع تولید رقابت پذیر و ارتقای نظام مالی کشور: در مورد معاملات بانک‌ها و مؤسسات مالی یا اعتباری مجاز، هرگاه مال مورد وثیقه به مبلغ پایه کارشناسی رسمی دادگستری مرضی‌الطرفین خریداری نداشته باشد، به تقاضای بستانکار و ضمن اخطار به تسهیلات گیرنده و راهن، مهلت دوماهه داده می‌شود تا طلب بانک یا مؤسسه مالی یا اعتباری را پرداخت کند یا ملک مورد وثیقه را با پرداخت تمام یا بخشی از طلب بانک تا سقف مبلغ پایه مزایده فک رهن کند. چنانچه ظرف مدت مذکور طلب بستانکار پرداخت نشود، مال مورد مزایده به بالاترین مبلغ پیشنهادی مشروط بر اینکه کمتر از هفتاد درصد (۷۰٪) مبلغ پایه مزایده نباشد، به فروش رسیده و طلب بستانکار وصول می‌شود. در صورتی که در مزایده اول، مال مورد مزایده به فروش نرسد، تکرار مزایده با قیمت کارشناسی جدید بلامانع است. هر گاه ارزش مال مورد وثیقه بیشتر از ارزش مورد مطالبه بانک باشد، تملک دارایی مورد وثیقه به اختیار بانک می‌باشد و الزامی در تملک ندارد. درصورت عدم وصول کامل طلب از این طریق، حق پیگیری وصول باقی‌مانده مطالبات از روش‌های قانونی برای بستانکار محفوظ است. در اجرای این تبصره استفاده از سازوکارهای بورس کالا در اولویت قرار دارد.۸. بند الف ماده ۳۲ قانون برنامه پنج‌ساله ششم توسعه جمهوری اسلامی ایران: به منظور کاهش التهابات بازار کالاهای اساسی کشاورزی و کاهش نوسان غیرعادی فصلی محصولات کشاورزی و به‌منظور کاهش بار مالی دولت برای تأمین نقدینگی در گردش و هزینه تبعی مورد استفاده در سیاست‌های تنظیم بازار و تأمین ذخایر محصولات راهبردی (استراتژیک)، شرکت بازرگانی دولتی ایران یا هریک از شرکت‌های دولتی مسئول تنظیم بازار هر محصول به تشخیص وزارت جهاد کشاورزی، حسب مورد، بر اساس برآوردهای ماهانه، فصلی و سالانه عرضه داخلی و تقاضای هر یک از محصولات، نسبت به اتخاذ موقعیت مناسب خرید یا فروش در قراردادهای سلف و ابزارهای مالی موضوع بند (۲۴) ماده (۱) قانون بازار اوراق بهادار جمهوری اسلامی ایران مصوب ۰۱/۰۹/۱۳۸۴ بر روی هر یک از دارایی‌های مشمول صدر این بند در چارچوب مقررات بازار سرمایه اقدام می‌نمایند.سیاست قیمت تضمینی در بورس کالای ایران.یکی از سیاست‌های حمایتی دولت برای کشاورزان، جایگزینی سیاست خرید تضمینی با سیاست قیمت تضمینی است که در ماده ۳۳ قانون افزایش بهره‌وری بخش کشاورزی و منابع طبیعی به آن اشاره شده‌است. بر این اساس تولیدکنندگان محصولات‌کشاورزی می‌توانند محصولات خود را در بورس کالای ایران عرضه نمایند. در صورت کاهش قیمت بورس نسبت به قیمت تضمینی اعلام‌شده از سوی دولت، مابه‌التفاوت آن توسط دولت به تولیدکنندگان پرداخت می‌گردد.علی‌رغم تصویب قانون مذکور در سال ۱۳۸۸، اجرای آزمایشی این سیاست در سال ۱۳۹۴ در بورس کالای ایران بر روی دو محصول جو دامی استان کرمانشاه و ذرت دانه‌ای استان خوزستان آغاز شد. در سال ۱۳۹۵ با توجه به نتایج حاصل از تجربه موفق اجرای آزمایشی سال ۱۳۹۴، جو دامی و ذرت دانه‌ای کل کشور در قالب سیاست قیمت تضمینی در بورس کالای ایران معامله شد. در سال ۱۳۹۶ علاوه بر جو دامی و ذرت دانه‌ای کل کشور، گندم استان‌های اردبیل، مرکزی، خراسان جنوبی و زنجان نیز وارد طرح قیمت تضمینی شد.جهت اجرای ماده ۳۳ قانون افزایش بهره‌وری بخش کشاورزی و منابع طبیعی، ۷۳ انبار محصولات کشاورزی در سال ۱۳۹۵ در استان‌های تهران، قزوین، کردستان، کرمانشاه، فارس و خوزستان برای معامله محصولات جو دامی و ذرت دانه‌ای از طریق گواهی سپرده کالایی پذیرش کرده‌است.تغییر سقف موقعیتهای تعهدی باز خریداران آتی سکه طلا.در تاریخ ۱۳۹۷/۰۲/۰۱ بورس کالا با انتشار اطلاعیه‌ای با تغییر دادن مشخصات قرارداد آتی سکه طلا سقف موقعیتهای باز خریداران حقیقی را از ۱٬۰۰۰ قرارداد به ازای هر مشتری به ۴۰۰ قرارداد کاهش داد. همچنین سقف موقعیتهای باز خریداران حقوقی را با سقف مشتریان حقیقی برابر کرد. پیش از این مشتریان حقوقی می‌توانستند نسبت به سرمایه ثبتی شرکت تا به اندازه ۱۰٪ موقعیتهای باز موجود در هر سر رسید موقعیت بازخرید داشته باشند (۱۷٬۰۰۰ موقعیت باز در روز اعلام این قانون جدید). در این اطلاعیه خریداران موظف شدند ظرف سه روز کاری تمامی موقعیتهای مازاد خود را ببندند در غیر اینصورت کارگزاران مکلف به بستن موقعیتهای تعهدی مازاد مشتریان خود در روز چهارم بودند. این در حالی بود که سقف مجاز موقعیتهای معاملاتی باز فروش چه برای مشتری حقیقی و چه برای مشتری حقوقی تغییری نکرد.همچنین در تاریخ ۱۳۹۷/۰۲/۲۰ بورس کالا با انتشار اطلاعیه دیگری مجدداً سقف موقعیتهای بازخرید برای مشتریان حقیقی و حقوقی را کاهش داد. به این ترتیب هر مشتری که قبلاً می‌توانست تا ۴۰۰ قرارداد بازخرید داشته باشد پس از این قانون فقط می‌توانست ۱۰۰ موقعیت بازخرید را نگه دارد. در این اطلاعیه خریداران موظف شدند ظرف یک روز کاری تمامی موقعیتهای مازاد خود را ببندند در غیر اینصورت کارگزاران مکلف به بستن موقعیتهای تعهدی مازاد مشتریان خود در روز دوم بودند. این در حالی بود که سقف مجاز موقعیتهای معاملاتی باز فروش چه برای مشتری حقیقی و چه برای مشتری حقوقی تغییری نکرد.در حال حاضر سقف موقعیتهای تعهدی باز به شرح زیر می‌باشد:مدیریت.این شرکت از نوع سهامی عام است و اداره آن بر عهده هیئت مدیره‌ای غیرموظف مرکب از هفت شخص است که مجمع عمومی عادی با توجه به اساسنامه، قانون تجارت و ضوابط سازمان بورس و اوراق بهادار برای مدت دو سال انتخاب می‌کند.قراردادهای قابل معامله در بورس کالا.همه داد و ستدها در بورس کالا در قالب قراردادهای استاندارد انجام می‌گیرد. به‌طور کلی، قراردادهای زیر برای داد و ستد هر کالا وجود دارد:آ) قرارداد اختیار خرید: عرضه‌کننده کالا، حق خرید مقدار معینی از کالایی مشخص و منطبق با استاندارد بورس را در زمان معین و با قیمت مشخص به طرف قرارداد مصالحه می‌نماید، بدون آنکه طرف دیگر ملزم به خرید آن باشد.ب) قرارداد اختیار فروش: قراردادی است که به عنوان شرط ضمن عقد لازم که به موجب آن (خریدار) حق فروش مقدار معینی از کالایی مشخص و منطبق با استاندارد بورس را در زمان معین و با قیمت مشخص با طرف دیگر مصالحه می‌نماید بدون آنکه طرف دیگر (فروشنده) ملزم به فروش آن باشد.شرایط قراردادهای قابل معامله در بورس کالا.در انعقاد هر کدام از قراردادها موارد زیر باید تعیین شود:کارگزاران عضو شرکت بورس کالای ایران.اولین گام برای خرید و فروش کالا در بورس کالای ایران مراجعه مشتری به یکی از شرکت‌های کارگزاری پذیرفته شده در بورس کالای ایران و ارائه درخواست پذیرش برای فروش کالا از طریق کارگزار به بورس و درخواست اخذ کد مشتری توسط کارگزار از بورس یا اتاق پایاپای برای خرید کالا می‌باشد. پس از پذیرش کالای متقاضی فروش و اخذ کد برای متقاضی خرید، خریدار و فروشنده پس از تودیع تضمین‌های لازم، سفارش‌ها خرید و فروش خود از طریق کارگزار خود به بازار منتقل می‌نمایند. تا پایان سال ۱۳۹۵ تعداد ۸۳ کارگزاری به شرح جدول ذیل از سازمان بورس و اوراق بهادار مجوز فعالیت در بورس کالای ایران را اخذ نموده‌اند. این شرکت‌های کارگزاری جمعاً دارای ۶۸۳ مجوز فعالیت در بخش‌های فلزات، فراورده‌های نفتی و پتروشیمی، کشاورزی، سیمان، قرارداد آتی، سلف موازی استاندارد فلز، سلف موازی استاندارد پتروشیمی، سلف موازی استاندارد کشاورزی، سلف موازی استاندارد سیمان، معاملات برخط قرارداد آتی، گواهی سپرده کالایی فلزی، گواهی سپرده کالایی کشاورزی، گواهی سپرده کالایی فراورده‌های نفتی و پتروشیمی، گواهی سپرده کالایی سیمان و مشاور پذیرش می‌باشند.منابع.دانلود کتابچه راهنمای بورس کالای ایراندرباره بورس کالا، سایت رسمی بورس کالای ایران