روزبهان بقلی فسایی کیست؟ توضیح بده.
روزبهان ابومحمدبن ابی نصربن روزبهان بقْلی فسایی شیرازی، معروف به «شیخ شطّاح» و «شطّاح فارس» عارف اهل فارس بود.او در سال ۵۰۶ هجری شمسی ۵۲۲ هجری قمری در خانواده‌ای دیلمی‌الاصل در فسا به دنیا آمد. این عارف و دانشمند سدهٔ ششم و هفتم و از سر سلسلهٔ روزبهانیان بوده و دیلمیان مقیم فارس بوده‌اند و چون در فسا به بَقل (سبزی و تره‌بار) فروشی اشتغال داشت ملقب به «شیخ روزبهان بقلی» بود.در مکتب به آموختن قرآن پرداخت و در محضر دانشمندان عصر به فراگرفتن علوم متداول مشغول شد. از همان ابتدای زندگی تمایلات عرفانی داشت، تا این‌ که در ۲۵ سالگی از خلق برید و در کوه‌های اطراف شیراز به عبادت و ریاضت پرداخت و حافظ قرآن شد و نزد نخستین مرشد خود، شیخ جمال‌الدین فسایی رفت. کتاب «تحفة اهل العرفان» قدیمی‌ترین اثر در شرح زندگی روزبهان می‌باشد. این اثر در سال ۶۹۵ هجری قمری (۹۴ سال بعد از فوت روزبهان) توسط یکی از نبیرگان وی بنام شیخ شرف‌الدین ابراهیم (فرزند شیخ صدرالدین روزبهان ثانی فرزند شیخ فخرالدین احمد فرزند روزبهان) در شرح زندگی روزبهان نگاشته شده‌است. این کتاب دریک نوبت توسط محمد تقی دانش‌پژوه تصحیح و توسط انجمن آثار ملی تحت شماره ۶۰ منتشر شده‌است. سپس به کوشش دکتر جواد نوربخش در دو نوبت منتشر گردیده‌است.استادان و شاگردان.او پس از حج به مصر و شام رفت و سرانجام به شیراز بازگشت و باقی روزگار خود را به تدریس، تربیت مریدان و نگارش کتاب گذرانید. امام فخرالدین نصربن مریم.ارشدالدین علی نیریزی (متوفی ۶۰۴) صدرالدین سِلَفی اصفهانی (۴۷۸–۵۷۶) که شیخ روزبهان و ابونجیب سهروردی (۴۹۰–۵۶۳) در حدود سال ۵۵۷، در اسکندریه در محضر او بودند.مشرب شیخ روزبهان.روزبهان عارفی وحدت وجودی است و این موضوع در بسیاری از آثارش موج می‌زند و رجوع به آثار او به روشنی خواننده را متوجه این حقیقت می‌کند که او عارفی ژزف‌نگر است. نهایت پختگی او را در کتاب رسالة القدس می‌توان دید. روزبهان و جمال پرستی.در تاریخ تصوف ایران، نام روزبهان بقلی در کنار نام صوفیانی چون احمد غزالی و اوحدالدین کرمانی پیش از هرچیز، عشق به زیبارویان وطریقۀ موسوم به جمالپرستی را فراخاطر می ­آورد و عصارۀ تفکر این طریقه عبارت از آن است که عشقِ به زیبارویانِ انسانی پل یا نردبان عشقِ ربانی است. روزبهان، خود در مقدمۀ "عبهرالعاشقین" تصریح می‌کند که خداوند لباس عبودیت را از وی برکند و جامۀ حریت بر وی پوشاند و پس از آن خداوند وی را به اوصافی می­خواند که نخستینش صفت عاشقی است:«حق مرا در کَنَف خود برد، آنگه جامۀ عبودیت از من برکشید، و لباس حرّیت در من پوشانید و گفت تو [اکنون] عاشق، وامق، محب، مشتاق، آزاد، شطاح، عارف، ملیح(زیبا رو)، موحد و صادق شدی.»(روزبهان، 1380: 11 ) روزبهان در ادامه می­کوشد دلیل عشق ­ورزی خود به زیبارویان را تشریح کند؛ وی می­گوید که پس از سیر در ملکوت و جبروت به عالم ناسوت بازگشتم و دلتنگِ دیدارِ جمالِ حق شدم اما ناگهان پی بردم که می­توانم جمال خداوند را در چهرۀ انسان­های زیبارو بازیابم؛ پس از خطور این فکر، خداوند نیز این دریافتِ او را تأیید می­کند و به او خطاب می­کند که با چشم انسانی در عالم انسانی بنگر:«آنگاه که از ملکوت و جبروت به سمت ناسوت بازگشتم در من دردِ عشق پدید آمد و از نایافتِ جمالِ حق رنجور شدم. اما ناگاه متوجه شدم که می‌توان جمال الهی را در عالم حَدَث و انسانی نیز یافت؛ از قضا از سرایِ زیبارویان گذر می‌کردم و ناگهان جمالِ صفاتِ خداوند را در چهرۀ زیبارویان بازشناختم؛ چشم سَرم صورت زیبای انسان را می‌دید و چشم جانم جمال حضرت قدم را. در این لحظه خداوند در من ندا داد که به دیدۀ انسانیت در عالم انسانی نگر.»(همان: 12) و چنین است که عشق به جمال چهرۀ زیبارویان برای وی به سادگی جانشین جمالی الهی­ می­شود که در عالم ملکوت مشاهده کرده بود و اکنون در ناسوت از دسترس وی دور استداستان دلباختگی روزبهان به زنی رامشگر و زیباروی در حین طواف مکه نیز بسیار مشهور است. از نظر کُربن داستان مکه نشان می‌دهد تا چه اندازه در روانشناسی و زیبایی‌شناسی او جمال انسانی مهم است تا آنجا که حتی در حلقۀ طواف کعبه نیز او را رها نمی‌کند. (کربن، 1392: 179) گزارش کامل این رویداد را ابن عربی در باب 177 "فتوحات المکیه" آورده است: «روزبهان در مکه مجاور بود و فرط وجد و حالش برای خداوند، در حین طواف، طواف کنندگان را به‌زحمت انداخته بود؛ بنابراین او بر بامِ کعبه طواف می‌کرد و ناله می‌زد. ناگاه به محبت زنی مغنیه مبتلا شد و هیچ‌کس نمی‌دانست؛ آن وجد و صیحه‌هایی که در وجد فی الله می‌زد همچنان باقی بود، اما اول از برای خدای تعالی بود و این زمان از برای مغنیه. دانست که مردمان را چنان اعتقاد خواهد شد که وجد و صیحات وی، این زمان نیز از برای خدای تعالی است. به مجلس صوفیۀ حرم آمد و خرقۀ خود بیرون کرد و پیش انداخت و قصۀ خود با مردم بگفت و گفت: نمی­خواهم که در حال خود کاذب باشم. پس خدمتِ مغنیه را لازم گرفت. حالِ عشق و محبت وی را با مغنیه گفتند که وی از اکابر اولیا الله است. مغنیه توبه کرد و خدمتِ وی را پیش گرفت»[i](ابن عربی، "1997": 315/2) کُربن واقعۀ مکه را دارای اهمیت بنیادین در شناخت روزبهان می‌داند و می‌گوید: «می‌دانیم که در مورد اقامت روزبهان در مکه شکی نیستآنگونه که مشهور است روزبهان عشق انسانی را نردبان عشقِ ربانی می‌دانسته و برای وصول به جمال الهی، عشق ورزی با جمال انسانی را مقدمه‌ای ضروری می‌پنداشته[Ma1] است[Ma2] . منظور روزبهان از عشقی که نردبان عشق الهی است، عشق به زیبایی صورت انسان است و آن نخستین منزل از منازل سیر به سوی خداوند است. به بیانی دیگر روانشناسی روزبهان به‌گونه‌ای بوده که زیبایی نه به‌طور مطلق، بلکه زیباییِ انسانی وی را بسیار به خود جذب می‌کرده و از آنجا که زیبایی انسانی را بسیار دوست داشته است، عشق وی نیز عشقِ انسانی بوده است. روزبهان و نکاح مقدس.روزبهان در گزارش مکاشفاتش در کتاب کشف الاسرار مکررا صحنه هایی را شرح می­دهد که فرشتگان، پیامبران و عارفان -از جمله خودش- با خداوند دیدار می­کنند و بسیار رخ می­دهد که چنین دیدارهایی در مجالس شادنوشی و رقص اتفاق می‌افتند. اما در این میان، یک تصویر به صورت معناداری در "کشف الاسرار" بارها تکرار می­شود و آن عبارت است از تجربۀ دیدار مشتاقان خداوند به مثابۀ یک «عروس» و در حین یک مراسم «عروسی». وی چنان گزارش می­کند که گویی مشتاقان خداوند همچون عروسانی‌اند در انتظار رسیدن داماد -خداوند- و خداوند در این مراسم با عروسان خود میرقصد، بر آنها نثار می­کند و به آنها باده می­نوشاند. وی در "کشف الاسرار" چند بار از «حجله» نیز بعنوان مکانی که در آن، عروس(=مشتاقان خداوند) و داماد(خداوند) به وصال یکدیگر می­رسند نیز سخن گفته است؛ روزبهان در این مکاشفات، گاه خود را نیز در چهرۀ یک عروس رویت می­کند که منتظر رسیدن داماد است تا با یکدیگر نکاح روحانی کنند.[i] - استعارۀ مفهومی نکاح مقدس، یکی از برجسته¬ترین استعاره¬های به کار رفته در کشف الاسرار روزبهان است. وی بارها خود را همچون عروسی در حجلۀ وصال دیده که به انتظار و اشتیاق خداوند به سر می­برده. برای نمونه می­گوید:«گاه‌گاهی در هنگام مشاهدات که در حال مستی یا هشیاری بودم، جامه عروسان دربرداشتم. و بر سر من موهایی چون زلفکان زنان بود، سرگشاده و با سینه‌ای عریان همچون پادشاهی زیبا در میان ندیمان خود از حجله خارج می‌شدم... »(روزبهان، 1393: 215)انتخاب حوزه مفهومی «نکاح» به‌عنوان قلمرو مبدأ برای توضیح وصال عارف با خداوند، با نظام اندیشگانی و عاطفی روزبهان بسیار سازگار و هماهنگ است. زیرا همچنانکه معروف است برای روزبهان انسان و عشق ورزیدن به انسان و زیبایی‌هایش به‌عنوان تجلی‌گاه خداوند، اهمیت محوری دارد؛ لذا انتخاب حوزه مفهومی نکاح که حاکی از پیوند عاشقانه دو انسان است با ساختار فکری و عاطفی روزبهان سازوار به نظر می‌رسد و تا حد زیادی نشان دهنده تلقی وی از کیفیت وصال با خداوند است؛ چرا که این استعاره مفهومی، نشان می‌دهد که روزبهان از «وصال الهی» نیز تصور وصال دو شخصیتی را داشته که رابطۀ عاطفی قدرتمند دو سویه بینشان، آنها را به نکاح یعنی حضور دائمی در کنار هم و در حجله بودن یعنی یکی شدن و اتحاد دو شخص و از میان بردن هرنوع فاصله ترغیب کرده است. در این تصاویر نوعا مشتاقان خداوند با ویژگی‌های حوزۀ مفهومی «عروس» وصف می­شوند و خداوند به­مثابۀ «داماد» توصیف می­شود.روزبهان و زندگی نامه خود نوشت: کشف الاسرار.. کتاب "کشف الاسرار" روزبهان بقلی ، نمونه منحصر بفردی با ویژگی‌های منحصر بفرد است. کشف الاسرار که نوعی "زندگی‌نامه خودنوشتِ معنوی" است روایتگر مکاشفات و روایت‌های شگف انگیز روزبهان بقلی از کودکی تا میانه پنجاه سالگی است. روزبهان می‌گوید: « اگر بخواهم تمامی آنچه بر من گذشت را ذکر کنم، مثنوی هفتاد مَن کاغذ شود. به خدا سوگند که در تمام این مدّت تا زمان حاضر که پنجاه و پنج سال دارم، روز یا شبی بر من نگذشته که کشفی از عالم غیب برایم حاصل نشده باشد. گاه و بیگاه شاهد مشاهدات عظیم و قدیم و درجات والا بودم، و اینها همه از فضل خدای متعال درحق من بود»(روزبهان، 1393: 15) کشف الاسرار روزبهان از آن‌روی که در ژانر "زندگی‌نامه خودنوشت" پدید آمده است، منبع پربها و کم نظیری در سنت تصوف اسلامی قلمداد می‌شود چه آنکه عارفان مسلمان تمایل اندکی به ثبت زندگی نامه معنوی یا تجربه‌های شخصی خود داشته‌اند لذا آثاری از نوع کشف الاسرار روزبهان در سنت تصوف اسلامی بسیار نادر است. شاید در تمام ادبیات اسلامی -به استثنای برخی نوشته‌های ابن عربی- نتوان نظیری برای کتاب "کشف الاسرار و مکاشفات الانوار" یافت. آرتور آربری خاورشناس مشهور در اشاره به این کتاب نوشته: «کشف الاسرار و مکاشفات الانوار کتابی است که برای تمام پژوهندگان رشتۀ مذهب نهایت اهمیت را دارد»(آربری، 1365: 105) کارل ارنست نیز دربارۀ این کتاب گفته است: «کشف الاسرار از لحاظ ادبیات صوفیانه، سندی غیر عادی است. پل نویا این متن را در حوزۀ عرفان اسلامی، بلکه در ادبیات عرفانی جهان، بی نظیر خوانده است و کربن نیز همین عقیده را دارد.» (ارنست، 1377: 50) آثار شیخ روزبهان.شیخ روزبهان تألیف را نوعی حجاب شمرده اما بیش از شصت اثر در علوم ظاهر و باطن داشته که برخی از آن‌ها موجود است. برخی از آثار وی دربارهٔ تصوف بدین شرح است:تأثیر در آثار بزرگان.شیخ روزبهان در پارسی‌نویسی استاد بود و در آثار او تعبیرات بسیاری حاکی از توجه به شخصیت‌ها، عناصر داستانی و مفاهیمی مربوط به ایران باستان وجود دارد. مجموعهٔ سروده‌های او به دو زبان فارسی و عربی در «دیوان المعارف فی الشعر» گردآوری شده بود. عارفان و شاعران از سروده‌های وی بارها استقبال کرده‌اند؛ از آن جمله مولوی در غزل مشهور منسوب به او با مطلع «بنمای رخ که باغ و گلستانم آرزوست» به هماوردی با شیخ روزبهان برخاسته و پاره‌ای از مضامین غزل وی را با عباراتی مشابه تکرار کرده‌است، سعدی نیز در غزلی به همان مطلع و قافیه مدعیان دروغیان عرفان را مورد سرزنش قرار داده‌است. شیخ به گویش نیریز هم ابیاتی دارد. عقاید و آرای روزبهان بقلی (در فروع دین) را شافعی شمرده‌اند، اما به‌طوری‌که از کتاب المُوشَّح بر می‌آید، او در حصار مذهب شافعی نمانده و گاه به رأی مذاهب دیگر عمل می‌کرده‌است.شاعران پارسی گوی بارها اشعاری در ستایش وی سروده یا اقوال و احوال وی را به رشتهٔ نظم درآورده‌اند. فخرالدین عراقی، عبدالرحمان جامی، داعی شیرازی از آن جمله‌اند. حافظ همچنین نیز اشعاری دارد که نشان‌دهنده اثرپذیری او از روزبهان بقلی است.آرامگاه.شیخ روزبهان هر هفته چند نوبت در مسجد عتیق و مسجد سُنقُری وعظ می‌کرد. او در اواخر عمر به نوعی فلج دچار شد، اما باز هم با شوق و به کمک مریدان به مسجد می‌رفت و وعظ می‌کرد. وی در محرم ۶۰۶ (۲۱ ماه مه سال ۱۲۰۹ میلادی – ۳۱ اردیبهشت ۵۸۸ شمسی) در شیراز درگذشت. مزارش در قبرستان محلهٔ باغ نو (درب شیخ) و جنب رباطی بود که بر اساس کتیبهٔ قدمگاه، خود آن را در ۵۶۰، در شیراز ساخته بود و بعدها مزارش به این رباط ملحق شد. در گذشته، بر زیارت این محل در روز سه شنبه تأکید می‌کردند و وضوگرفتن با آب چاه این رباط و نمازگزاردن بر مزار شیخ را موجب رواشدن حاجت می‌شمردند.این مقبره در مشرق شیراز و در انتهای شرقی خیابان لطفعلی خان زند، در محله‌ای که آن را به مناسبت وجود قبر شیخ، درب شیخ می‌خوانند واقع شده‌است. در محوطه آرامگاه سه پله سنگی قرار دارد که به ایوانی بدون سقف منتهی می‌شود و در اطراف ساختمان کشیده شده‌ است. پس از آن ایوان مسقفی دیده می‌شود که در ادامه آن ایوانی دیگر با عرض کمتر به چشم می‌خورد و قبر شیخ و قبور دو تن از فرزندان و فرزندزادگان وی در آنجا واقع شده‌است.بر پیشانی این ایوان با خط نستعلیق نوشته شده‌است:آرامگاه شیخ کبیر ابومحمد روزبهان، تولد در فسا ۵۲۲ هجری، ۵۰۷ ش. وفات در شیراز ۶۰۶ ه‍.ق ۵۸۸ ش.بر بالای ایوان لوحه‌ای برنجی قرار گرفته که این کلمات بر روی آن نقر شده‌است:لااله الاالله الملک الحق المبیندر پایین همین لوحه، بر روی تکه سنگی نوشته شده:ای تو را با هر دلی رازی دگرمقابل در ورودی شاه نشینی با دو پنجره مشبک و کاشی‌های معرق قرار دارد. بین آن دو پنجره سنگ نبشته‌ای است که نام شیخ، سال تولد، سال درگذشت و تاریخ بنا و سازندگان آن بدین شرح آمده‌است. «به خواست خدای هر دو جهان، بنای آرامگاه شیخ روزبهان ابو محمد فرزند ابی نصر فرزند روزبهان بقلی فسایی شیراز در جایگاه بخشی از مجموعه ساختمان‌های خانقاه و رباط ودیگر ابنیه دوران زندگی آن بزرگوار که پس از گردش خوابگاه ابدی وی و چند نفر از افرد خانواده او گردید، به وسیله انجمن آثار ملی ساخته شد. آغاز ساختمان ۱۳۵۰٫۱٫۱۵، پایان ساختمان ۱۳۵۱٫۴٫۱۵.»در جنوب شاه نشین کتیبه دیگری است که شامل دو قسمت می‌شود. بر روی قسمت اول آن نوشته شده‌است:شیخ روزبهان ابو محمدبن ابونصر بقلی فسایی شیرازی به سال ۵۲۲ هجری در فسا چشم به دنیا گشود و در محرم ۶۰۶ هجری در شیراز در خانقاه خود که اکنون این بنا در آنجا برپا شده‌است، جهان را بدرود گفت. این عارف بزرگوار جامع بین کمالات صوری و معنوی - قال و حال - زهد و عشق - صحو و سکر، تحقیق و تعلیم در شریعت و طریقت و پیشوای کاروان راه حقیقت بوده‌است.در قسمت دوم کتیبه مذکور قسمتی از رباعیات شیخ روزبهان به چشم می‌خورد:در جنوب شرقی آرامگاه شیخ کتابخانه‌ای قرار داشت. سنگ قبری در صدر محوطه قرار گرفته‌است و سنگ صندوقی سبزرگی که در حاشیه آن نام ۱۴ معصوم به خط ثلث نوشته شده‌است، بر روی آن نصب شده. بر روی سنگ قبر تاریخ وفات شیخ با عبارت «فی منتصف محرم سنه ست و ستمائه» نوشته شده‌است. طول سنگ قبر شیخ یک متر و ۶۹ سانتی‌متر و عرض آن ۵۶ سانتی‌متر و ارتفاعش ۴۶ سانتیمتر می‌باشد.آرامگاه شیخ روزبهان در سال ۱۳۵۳ به شماره ۱۰۴۳/۴ در فهرست آثار ملی ایران ثبت گردید.