ساواک کیست؟ توضیح بده.
ساواک با نام کامل سازمان اطلاعات و امنیت کشور، از اسفند سال ۱۳۳۵ تا بهمن ۱۳۵۷ سازمان اصلی امنیت داخلی و اطلاعات خارجی ایران بود که در طی دورانی از جنگ سرد، به مدت ۲۲ سال نبض امنیت داخلی و اطلاعات خارجی ایران را در دست داشت. ماموریت ساواک مقابله با مخالفان و سرکوب عناصر ضد نظام سلطنتی و فعالیت‌های جاسوسی و نفوذی خارجی بود. از میان ۱۰ ادارهٔ کل ساواک، به‌طور مشخص ادارهٔ کل سوم ساواک، قدرت و اختیارات بسیاری در توقیف و بازجویی افراد داشت.با اوج‌گیری ناآرامی‌های منجر به انقلاب ۱۳۵۷، شاپور بختیار دستور انحلال ساواک را داد. ستاد پیشین سازمان اطلاعات و امنیت کشور ساواک در خیابان سلطنت‌آباد تهران بود.تاریخچه.سه سال پس از کودتای ۲۸ مرداد ۱۳۳۲ سازمان اطلاعات و امنیت کشور در اسفند ۱۳۳۵ با تصویب مجلس شورای ملی به‌عنوان یکی از زیرمجموعه‌های نخست‌وزیری، توسط سپهبد تیمور بختیار تأسیس شد. تا پیش از تأسیس ساواک، شهربانی و به‌طور مشخص، ادارهٔ اطلاعات شهربانی، مسئولیت برقراری امنیت کشور را برعهده داشت. قانون تأسیس ساواک دارای ۳ ماده اصلی بود:اسناد کتابخانه کنگره ایالات متحده آمریکا نشان می‌دهند که ساواک در سال ۱۹۵۷ (میلادی) زیر نظر سازمان‌های اطلاعاتی اسرائیل و آمریکا سازماندهی شد.از سال ۱۳۴۲ بخش‌هایی تخصصی تشکیل شد و چارت سازمانی آن توسعه یافت. به‌طوری‌که از ۵۳۰۰ افسر تمام‌وقت (و در گزارشی دیگر ۳۹۹۱ کارمند) و شمار نامعلومی از خبرچینان پاره‌وقت تشکیل شد. در سال ۱۹۷۴ روزنامه نیوزویک مدعی شد که تا حدود ۳ میلیون نفر از ایرانیان به نحوی به عنوان خبرچین با ساواک همکاری می‌کنند. ساواک همچنین با تأسیس ادارهٔ کل ضدجاسوسی (هشتم)، به مبارزه با فعالیت‌های جاسوسی و نفوذی بیگانگان در ایران مشغول شد.ساواک در سرکوب عناصر ضد نظام سلطنتی فعالیت گسترده‌ای داشت. به‌طور مشخص ادارهٔ کل سوم ساواک، به عنوان عامل شکنجه و قتل عناصر ضدسلطنتی شناخته می‌شد. چنان‌که بین سال‌های ۱۳۵۰ تا ۱۳۵۵ شمار ۳۶۸ تن از چریک‌های مسلح ضد حکومت سلطنتی را در درگیری‌های مسلحانه به قتل رسانده و در بین سال‌های ۱۳۵۰ تا ۱۳۵۷ (پیش از سرنگونی حکومت شاهنشاهی) حدود ۱۰۰ زندانی سیاسی را به قتل رسانده‌بود.فعالیت‌های برون‌مرزی.همکاری با سرویس‌های غربی.سازمان سیا، اطلاعاتی دربارهٔ کشورهای شوروی، جمهوری افغانستان، کشورهای عربی و دیگر کشورها در اختیار ساواک قرار می‌داد. ساواک هم اطلاعاتی دربارهٔ مسائل منطقه‌ای، حزب توده، چریکی‌ها، و دیگر سازمان‌های سیاسی ایرانی، در اختیار سیا قرار می‌داد. در ۱ فروردین ۱۳۵۶ شبکه یک تلویزیون سراسری آلمان غربی در یک برنامه مستند ۱۲ دقیقه‌ای دربارهٔ فعالیت مأموران ساواک در آلمان و همکاری گسترده سازمان‌های اطلاعاتی دو کشور توضیح داد.برنامه ریزی برای ترور روح‌الله خمینی.در طی همکاری بین سرویس وقت اطلاعات فرانسه به ریاست "کنت دومرانش" و تیمسار کاوه معاون اطلاعات خارجی ساواک طرح مشترک ترور خمینی به ریاست وقت ساواک ناصر مقدم ارائه می‌شود، طی این برنامه قرار بود روح الله خمینی به ایتالیا فرستاده شود و در آنجا عملیات ترور اتفاق بیافتد، در تلگرافی از سوی ناصر مقدم به محمدرضا پهلوی ، مقدم دلیل رد کردن این طرح را احتمال ایجاد پروژه شهیدسازی از وی مانند آنچه پس از مرگ شیخ احمدکافی اتفاق افتاد عنوان کرد ، محمدرضا پهلوی از طریق یک واسطه از "الیزر زفریر" رئیس دفتر موساد در ایران می‌خواهد طرح ترور خمینی از طریق موساد اتفاق بیافتد، این طرح از سوی آن‌ها با این استدلال که ((اسرائیل پلیس دنیا نیست)) رد می‌شود، همچنین روح الله حسینیان مدعی است که آخرین طرح های ترور خمینی در ماه پایانی حکومت پهلوی مبنی بر کشتن وی در فرودگاه تهران و یا حمله هوایی به هواپیمای حامل وی که به‌صورت مشترک با ارتش دنبال می‌شد که آنها نیز به دلیل تبعات پیش‌بینی نشده بین المللی و سیاسی لغو شدند.نظارت بر ناراضیان ایرانی خارج از کشور.اسناد ربوده شده از سفارت ایران در ژنو در سال ۱۹۷۵ آشکار کرد که این سفارت‌خانه به عنوان ستاد مرکزی فعالیت‌های ساواک در اروپا فعالیت می‌کرد. به دنبال افشای این اسناد دولت سوئیس، احمد ملک مهدوی، دبیر اول سفارت ایران را با ادعای عضویت در ساواک و سرپرستی آن در اروپا از خاک آن کشور اخراج کرد.یک سال بعد، در سپتامبر ۱۹۷۶، شاه، نگران از قدرت گرفتن اپوزیسیون در آمریکا، ثابتی را مأمور کرد تا در مصاحبه‌ای با نشریه آمریکایی واشینگتن پست فعالیت‌های غیرقانونی ساواک را تکذیب کند. این در حالی است که در یک مصاحبه با روزنامه آلمانی دی ولت، فرح پهلوی، همسر محمدرضا شاه، اعتراف کرد که در حکومت شوهرش شکنجه وجود داشته و بسیاری قربانی ان بوده‌اند.کشورهای شیخ نشین خلیج فارس.منوچهر هاشمی رئیس ساواک فارس مدعیست کشورهای عربی خلیج فارس با برنامه‌ریزی ساواک فارس شامل ایجاد پیوندهای دوستی با سران کشورهای مزبور، دعوت و پذیرایی مفصل از آنها، انجام معاملات تجاری از جمله فروش تعداد زبادی ملک گران‌قیمت در شیراز و شمال ایران باعث جذب شیوخ صاحب قدرت به ایران و دوری آنها از چپ‌ها، فلسطینی، طرفداران ناصر و عرب‌های تندرو شدند تا در آینده برای مرزهای ایران مشکلی به وجود نیاید. این اقدامات ساواک باعث شد بنا به توصیه ایران افراد تندرو از مناصبی در کشورهای حاشیه خلیج فارس برکنار شوند و به جای آنها عده ای از ایرانی‌ها و پاکستانی‌ها استخدام شوند، امری که هاشمی آن را نفوذ نیروهای ساواک خوانده است که در نهایت منجر به پیاده شدن خواسته‌های ایران در این کشورها می‌شده است.ساواک و مخالفان در داخل کشور.ین سازمان به ویژه در سال‌های دهه ۱۳۵۰ و قبل از پیروزی انقلاب ۱۳۵۷، «نفرت‌انگیزترین و مخوف‌ترین» نهاد حکومتی در بین مردم به‌شمار می‌آمد. عفو بین‌الملل در سندی در سال ۱۹۷۶ به شرح برخی از اعمال شکنجه ساواک پرداخت و اعلام کرد که رژیم شاه یکی از بدترین ناقضان حقوق بشر در جهان است.فشار بر خانواده یا دوستان یا تهداید به اتهاماتی که فرد قادر به رد آنها نبود روش‌های استاندارد ساواک برای جلب همکاری بود. با توجه به اینکه در آن دوران مخالفان در دادگاه‌های نظامی محاکمه می‌شدند؛ ساواک بر روی وکلای مدافع نظامی فشار می‌آورد تا با موکلین خود همدردی نکنند و همچنین مواردی از تحت پیگرد قرار گرفتن وکیل مدافع وجود داشت. وکلای مدافعی که از موکلین خود صادقانه دفاع می‌کردند همواره به ساواک احضار می‌شدند. شکل مستقیم تری از برخورد با منتقدان در بازداشتهای طولانی بدون محاکمه بود. که می‌توان به شش بار بازداشت شاپور بختیار اشاره کرد که تنها یک بار محاکمه شد.به گفته برخی از زندانیان سیاسی در دوران پهلوی، ساواک به «حوزه خصوصی افراد و خانواده‌هایشان» وارد نمی‌شد. برای نمونه، علی خدایی از اعضای حزب توده ایران نقل کرده که رهبر یک گروه وابسته به آن حزب، درپی از دست‌دادن اعضای خانواده‌اش در یک حادثه رانندگی، از زندان آزاد شد تا سرپرستی کودک سه ساله‌اش را خود برعهده بگیرد.زندانها.زندان اوین، واقع در تپه‌های شمال تهران، در سال ۱۹۷۱ ساخته شد. این زندان در اواخر دوره حکومت محمدرضا شاه پهلوی، که هزاران زندانی سیاسی در آنجا نگهداری شدند به شهرت جهانی رسید.شکنجه.این کمیسیون در گزارشی که در ۲۸ مه ۱۹۷۶ انتشار داد مدعی شد: «شواهد فراوانی نشان‌دهنده استفاده سیستماتیک از شکنجه توسط ساواک است، که توسط مقامات ایرانی برای تحقیقات مستقل ارائه نشده است.بخشی از این شواهد بر پایه اظهارات رضا براهنی که در گزارش شاعر زندانی خوانده شده تهیه شده بود.ساواک در واکنش به گزارش شکنجه، با برپایی یک مصاحبه مطبوعاتی ضمن رد این ادعا اعلام کرد که به پیشرفت های خوبی در مبارزه با تروریست ها رسیده است و زندانیان عقیدتی را شکنجه نکرده است.این مصاحبه شامل یک تور بازدید از زندان تحت نظر ساواک بود، جایی که زندانیان به بازدید کنندگان اعلام کردند شکنجه نشده اند اما اظهارات زندانیان در گزارش فوق به این صورت منعکس شد که زندانیان از ترس ماموران ساواک که در نزدیک آنها بودند این ادعا را مطرح کرده اند.زندانیان ساواک و سازمان‌های مدافع حقوق بشر، بارها بازجویان ساواک را به استفاده از فشار و خشونت با استفاده از تکنیک‌های شکنجه‌کردن متهم کردند. برخی از شکنجه‌هایی که ساواک به اعمال آن متهم است، شامل شلاق‌زدن و کتک زدن و در موارد مرتبط با چریک‌های مسلح، وارد آوردن شوک الکتریکی، ریختن آب جوش بر بدن، بستن وزنه‌های سنگین و کندن و کشیدن دندان و ناخن برای اعتراف و کسب اطلاعات از چریک‌های مسلح می‌شد.بستن وزنه‌های سنگین به اندام‌های فرد و سوزاندن بدن فرد با سیخ داغ یا شعلهٔ فندک، شمع و چراغ الکلییکی از مخوف‌ترین وسایل ابداع شده در ساواک برای شکنجه، دستگاهی موسوم به آپولو بود که در آن سر فرد را وارد یک مخزن فلزی می‌کردند و هم‌زمان بر پاهای وی شلاق می‌زدند یا از شوک الکتریکی استفاده می‌کردند و هنگامی که زندانی از درد فریاد می‌کشید صدای او به گوش‌های خودش بازمی‌گشت و این عمل ناراحتی و درد را در فرد دوچندان می‌کرد.شکنجه‌های روانیتوهین کردن و استفاده از الفاظ رکیک، دشنام گویی و تهدید کردنایجاد یأس و نااُمیدی در میان زندانیان با پخش صدای «آه و ناله» در فضای زنداندر دادگاه علنی خسرو گلسرخی شاعر و نویسنده چپ‌گرای ایران در سال ۱۳۵۲، وی اظهارداشت که توسط مأموران ساواک مورد شکنجه قرار گرفته و ادرار خونی می‌کرده است.در روز ۳۰ فروردین ۱۳۵۴ بیژن جزنی و هشت نفر دیگر از اعضای دو گروه چریک‌های فدایی خلق و مجاهدین خلق، در تپه‌های اطراف زندان اوین درحال فرار کشته شدند. ساواک ادعا کرده بود که این زندانی‌ها درحال فرار کشته شدند اما در حالیکه بعداً مشخص شد که این ۹ نفر، توسط مأموران ساواک تیرباران شده‌اند.غلامرضا تختی در ۱۷ دی ۱۳۴۶ در هتل آتلانتیک تهران خودکشی کرد. پس از مرگ او به دستور دولت وقت برگه‌هایی از دفترچه او به مطبوعات داده شد که در آن نشان می‌داد تحتی به خاطر اختلافات خانوادگی با همسرش خودکش یکرده است. اکری که همواره از طرف خانواده تختی تکذیب شد. با این وجود عده‌ای از جمله جلال آل احمد ساواک را متهم می‌کردند که تختی را به دلیل محبوبیت زیاد و عدم وفاداری به نظام وقت ایران به قتل رسانده است. بابک تختی، یگانه فرزند غلامرضا تختی، صریحاً اظهار داشت پدرش خودکشی کرده و کسی او را نکشته است.بهایی‌ستیزی.به ادعای دنیس مک‌ایون و حامد الگار، ساواک با میدان دادن به انجمن تبلیغات اسلامی در بهایی ستیزی همدست بود.آتش‌سوزی سینما رکس آبادان.در آتش‌سوزی سینما رکس آبادان در شب ۲۸ مرداد ۱۳۵۷ صدها نفر کشته‌شدند. انقلابیون، ساواک را متهم کردند و سید روح‌الله خمینی آتش‌سوزی سینما رکس آبادان را شاهکار بزرگ شاه برای بدنام کردن انقلاب خواند.پس از انقلاب، شواهدی از سوی حسین تکبعلی‌زاده، متهم ردیف اول واقعه ارائه شد که نشان می‌داد آتش‌سوزی سینما رکس کار دولتِ وقت و ساواک نبوده است.محسن صفایی فراهانی از مقام‌های ارشد و سابق جمهوری اسلامی در مصاحبه ای با حسین دهباشی ادعا کرد که فاجعه سینما رکس آبادان در دوران پادشاهی پهلوی، توسط انقلابیون رخ داد و بانیان آن فاجعه نیز پس از روی کار آمدن جمهوری اسلامی «نماینده مجلس» شدند.سرانجام.با اوج‌گیری ناآرامی‌های پیش از انقلاب در ایران، شاپور بختیار که تازه نخست‌وزیر شده بوده در یکی از نخستین اقدامات دستور انحلال ساواک را داد و رئیس پیشین ساواک نعمت‌الله نصیری که در آن زمان سفیر ایران در پاکستان بود به ایران فراخوانده شد و به زندان افتاد. نصیری دادگاهی شد و در نهایت دادگاه انقلاب رای به اعدام وی داد. اما با این حال برخی از اعضای دستگیر شده از اعضای رده‌های میانی و پایینی پیشین ساواک در تشکیل وزارت اطلاعات و سازماندهی آن با جمهوری اسلامی همکاری کردند.ساختار سازمانی ساواک.ساواک ۱۰ ادارهٔ کل داشت و هریک از آنها برحسب چارت سازمانی وظایف تعیین‌شده‌ای داشتند.ادارهٔ کل سوم، مهم‌ترین و مقتدرترین ادارهٔ کل ساواک بود. از قسمت‌های مختلف ادارهٔ کل سوم می‌توان به واحد روحانیت یا واحد تعقیب و مراقبت اشاره کرد. ادارهٔ کل سوم در برخورد با عناصر ضد نظام سلطنتی فعالیت گسترده‌ای داشت. بودجهٔ ساواک به‌طور رسمی از طرف دولت در سال‌های ۱۹۷۳–۱۹۷۲ بالغ بر ۹٫۱۷ میلیارد ریال (برابر ۲۵۵ میلیون دلار) و در سال ۱۹۷۴–۱۹۷۳ بالغ بر ۲۲ میلیارد ریال (برابر با ۳۱۰ میلیون دلار) اعلام شد.