(1876) Stel eens dat Havard , de Parijzenaar , zóó gereisd had , dat hij met Nôtre - dame in het oog , over de nederige torens van Enkhuizen en Harlingen gesproken had , of onze , in de verlaten steden achtergebleven regentenstukken gemeten had met de maat aan de meesterstukken van het Louvre ontleend , dat hij in de Vollendamsche visschersvrouwen sporen van de canotières de la Seine had willen vinden , en in het Edamsche koffijhuis der drie oude zusters heimwee gevoeld had naar ' t gaslicht van Tortoni .Welk een belachelijk boek ware dan ' t resultaat van zijn bezoek aan de Zuiderzee geworden ! Zonder voorbeeld ware het evenwel niet ; als verzachtende omstandigheid zoude hij zich kunnen beroepen op een indertijd veel gelezen geschrift , dat op den titel met een in Nederland beroemden naam prijkt , eene reisbeschrijving door Zwitserland , waar iedere helvetische berg orthodox - gereformeerde dogmatiek predikt , iedere alpenhut gemeten wordt met de maat der Dordsche Synode , en bergstroomen en watervallen ruischen op de muziek van den Heidelbergschen Catechismus ! Maar lezers zoude zijn boek weinig gevonden hebben ; want wij zijn den tijd voorbij , dat men reisbeschrijvingen las om te weten , wat deze of gene bekende of onbekende toerist wel gedacht en gemeend heeft , gevoeld en geredeneerd heeft in het licht zijner wereldbeschouwing en de hooge wijsheid zijner eigene individualiteit .Nu vragen wij in de eerste plaats objectiviteit , voor stijl en vorm zijn wij gemakkelijker , voor den inhoud strenger geworden .