(1914) Gij weet dan dat ge in dit volmaakte , dat het verledene is , alleen komt als ge blind en dood zijt voor het heden , doch ziende en levende zijt in het verledene .Dit kost inspanning , maakt u lichtelijk belachelijk ; uitnemend , maar gelukt het u ? Gij roept de atmosfeer van dit volmaakte terug , tracht u geur en kleur ervan te herinneren - maar komt gij er , komt ge er ineens , onverwacht en onweersprekelijk als een feit , en met de vaart en onopzettelijkheid van een droom ? Of zal het werk van uw pogen het gewicht zijn , dat u verhindert in het verbeeldingsleven op te zweven , luchtig en vanzelf als een morgenwolkje en te bukken voor het feit , dat voor u de kracht van een feit mist , omdat gij het uzelf gemaakt hebt ? Zult gij zijn één en al verwondering en één en al herkenning , of zal de sarrende stem zich inwendig niet laten smoren , dat gij deze verrassing keurig in elkaar hebt gezet als een private antiquiteiten - tentoonstelling ? Zult gij dit ééne niet missen , wat uw verwondering het accent der echtheid waarborgt , dat dit volmaakte noch gewild is noch gezocht , en toch bereikt , trots uw tegenstreven en niettegenstaande uw zwak verlangen ? Neen , niet langs officieëlen , gebaanden weg ; evenmin op de door het verstand voorgeschreven wijze , ben ik in dit volmaakte , dat het verledene is , aangeland .Ineens , zoodat telkens , dat ik terugkwam - wat niemand kan laten die er eens is gekomen - ik er niet kwam gaandeweg , of stukje voor beetje , of voetje voor voetje , maar altijd ineens .