(1791) Geheel andere voordbrengzelen , dan in gematigder of meer noordelijk gelegene landen , wasschen hier op deeze , door de zon gezengde , gronden : alles wat hier groeit en leeft , is zoo gevormd , dat het den gloed der zonne kan verdragen ; en met een jaarlijks gezetten regen te vreden is : de dieren die hier ademen , de planten die hier welig tieren , zouden in noor - delijker landen wegkwijnen , of ten minste eene armoede en onvruchtbaarheid vertoonen , die hunne vreemdelingschap duidelijk aanwees : de geheele ruime wereld is dan vol van overvloed en majesteit ; maar elk deel , elke oord , elke hoek derzelve heeft zijn ' eigen ' rijkdom , zijne eigene pracht , die aan een bedaarden beschouwer van het grootsch geheel de treffendste contrasten , en de streelendste harmonie te gelijk in ' t oog doen vallen : de gestadige hooge graad van warmte , welke hier heerscht , veroorzaakt hier eene veel grootere ontwikkeling in het plantenrijk , dan in koeler oorden ; één boom wordt hier somtijds een bosch ; de struiken , of eigenlijk de jaarlijksche zaadgewassen , schieten hier tot boomen op ; een blad kan dikwijls een geheel loofdak formeeren ; elke moederplant is rijk in afzetsels , of jonge spruiten ; de vruchten hangen mild , en overvloedig , aan haare stammen en takken , of pronken op haare planten ; terwijl sommige met al de schoonheid eener volkomene rijpheid praalen , en de inzamelende hand toelagchen , en tot zig lokken , belooft eene geheele menigte van halfvolwassene vruchten haar denzelfden zegen bij vervolg ; en het bloesemknopjen dat zig , hier en ginds , tusschen de vruchten , en tusschen de bladen zoo mild belovend vertoont , doet intusschen eene schaduw van onstervelijkheid , en eeuwige jeugd over alles zweeven .De sierelijkste , de fijnste vruchten , om wier aankweeking de kundige tuinman in ons vaderland , zig een geheel jaar afmat , en die hij dan nog onvoltooid , om dat hij de Natuur verkrachten moet , op de tafels der aanzienlijken levert , waar zij , hoe onvolmaakt , hoe beroofd van haare natuurlijke geur en schoonheid , echter boven alle vaderlandsche voordbrengzelen worden voorgetrokken , vermits ze vreemd , en met moeite verkreegen zijn , iet dat al heel dikwijls de waarde van onze meest nagejaagde genoegens uitmaakt ; deeze vruchten groejen hier in ' t wilde , overvloedig , en tot eene verbazende volkomenheid op : de vette vruchtbaare grond , en de gestadig koesterende zon doen hier veel meer , dan de meest aangezette trekkast in Holland vruchtloos beproeft : de trotsche vorstlijke vrucht , die meer zeldzaam op de tafels der aanzienlijken , en dan nog maar zeer schaars , en alleen om de grootheid des Gastheers te vertoonen , verschijnt , de schoone koelende Annanas , is hier eene verkwikking der Negers , en heeft een fijnheid van geur , welke den smaak alleraangenaamst streelt , en waarvan geen Hollander , welke die vrucht nooit buiten zijn vaderland proefde , eenig denkbeeld heeft : de verfrissende Citroen , de sterkende Oranje - de saprijke Chinas - de verkwikkende Curacao ' s - appel groeit hier aan milde schaduwrijke boomen , en hangen , tusschen groote , met glanzend groen geamailleerde bladen aan takken , welken zig onder hunnen schoonen last nederbuigen , terwijl zij het oog allerstreelendst behaagen , en eene aangenaame hartversterkende geur in den dampkring die hun omringt , doen vloejen : de dwergachtige gekunstelde oranjeboomen , gevielen mij altijd in eenen vaderlandschen tuin ; maar nu ik ze in hun eigen moederland zie , nu zouden ze al hunne bekoorelijkheid voor mij verlooren hebben ; en ik zou ze slechts aanzien als proeven , dat alle de pogingen der vergevorderde kunst tog zeer arm en zwak zijn bij de krachten der vrijwerkende Natuur ; doch van alle die dingen wel eens nader : zij behooren onder alle de verschijnzels , welke de Natuur hier voor mij schooner en belangrijker doen worden ; daar zij drie zinnen te gelijk bekooren kunnen ; en een zinlijk genot van deezen aart heeft , bij mij ten minsten , een merkelijken invloed op het hart : zeer dikwijls heeft eene enkelde bloem , die mij van haar fleurig struikjen , dat ik , onopmerkzaam in een somber gepeins , voorbij trad , door haaren verkwikkelijken adem tegengeurde , een pijnlijke gedachte uit mijne ziel verdreeven , en een melancholiesch gevoel verdoofd , en zou ik minder aan deeze geurige boomen toebetrouwen ? Maar ik zou geheel van mijn stuk afraaken ; ik keer weder tot de voordbrengzelen of gedaante deezer landen : geen enkel graantjen vaderlandsch Koren , noch geurig bloejende boekwijt , noch ruischende Rog , noch hairige Gerst , noch roodgloejende Beegboonen , of goudgeel Lijnzaad ; geene Wikken , Linzen , noch een van alle die graanen , welke op de verschillende gronden van ons vaderland , zoo welig tieren en het oog des gevoeligen wandelaars zoo zeer verkwikken als zij de inkomsten des eigenaars , en het algemeen belang bevorderen , groeit in dit geheele werelddeel ; doch andere gewassen vervangen hunne plaats , en voorzien onze behoefte op eene verschillende wijs ; het turksch Koren of de Mais , schiet hier tot eene trotsche hoogte op , en deeze zoo nuttige als sierlijke plant , dient tot voedzel voor menschen , en vee : ons brood is hier niet in ruischende halmen opgeslooten , maar groeit onder den grond , in den wortel der Mamok , en in de vrucht van den Banaanboom ; deeze wortel , en deeze boom , zoo wel als de Patatten , die ' t gemis der aardappelen vergoeden , zijn de zegen der Colonie , en het onontbeerelijke voedzel der Negers : verschillende vruchtboomen , wier kracht ik nog nader moet kennen , als Goujevas , Papaijas , Tamarinde , Cacouw , Acajous , Granaten , en meer anderen , vergoeden hier het gemis van Abricozen , Persiken , Peeren , Aard - en Struik - beziën , welke hier allen onbekend zijn , en die alle veel toebragten om ons zinlijk genoegen op Kommerrust te vergrooten : dat bekoorelijk , of liever dat ellendig Kommerrust , komt telkens mijne rust stooren , zweeft mij altijd door ' t hoofd , vloeit telkens onvoorziens uit mijne pen , ook hier , waar ik , op een geheel ander halfrond gebannen , alle de schoonheden , welke de Natuur ook hier aanbiedt , opzoek , om mij schadeloos te stellen , tegen alles wat ik op mijn ' geboortegrond verloor .Doch hoe geheel anders is hier alles ! geene Geldersche bergen , geene groote donkere bosschen , waarin men uuren lang , onder hooge statige boomen , de plechtigste eenzaamheid genieten kan , vertoonen zig hier ; doch men zegt mij dat zij , dieper landwaard in , beiden zijn , en de laatsten veel grootscher dan in mijn vaderland : ik hoop dat een volgende tijd , mij wel eens gelegenheid verschaffen zal om daarheen te reizen : maar hier op de kust , waar de Hollanders eigenlijk hunne Coloniën oprichtten , heeft alles de gedaante van schoone vruchtbaare kweektuinen , die aan elkander grenzen , en beplant of bezaaid zijn met verschillende voordbrengzelen , welke het oog door hunne verscheidenheid , en milde vruchtbaarheid , zoo zeer streelen , als zij de inkomsten des planters vermeerderen ; en waarlijk , de plantages zijn niet anders ; naar de keus der eigenaren , of de geaartheid der gronden , brengen zij Suiker , Koffij , Cacao , Catoen , of Indigo voord : alles vordert zijne eigene wijs van bewerking ; zijne gebouwen , werktuigen en bearbeiding : elke plan - tage met zijne loges en negerhutten , maakt bijna de vertooning van een klein dorpjen ; ten minste van een landelijk gehucht ; sommige hoeken derzelve zijn bezaaid met de behoeften van dezelfs bewooners , zoo van den eigenaar of opzichter , als van de slaaven ; voor ' t overige worden alle de gronden zuinig , en tot het meeste voordeel bebouwd ; en alles wat tot sieraad , tot netheid , tot bevordering van die kleine bevallige genoegens dient , die de smaak uitvindt , en die het hart van een voor schoonheid gevoelig mensch de aangenaamste verademing , na eenen zwoegenden arbeid , geeven kunnen , dat alles wordt hier gemist : misschien is het de zucht tot aanwinst , die alle andere aandoeningen verdooft ; misschien gebrek aan smaak , welke hen in de uuren der uitspanning een grover vermaak doet zoeken , dan dat stil ongezellig genoegen , dat de eenvoudige , een weinigje door de beschavende hand der kunst voordgeholpen , Natuur , aan een daarvoor vatbaare ziel geeven kan ; met weinig onkosten en tijdverlies zou ik hier , waar het water mild , en overvloedig , elke plantage besproeit , mijnen smaak kunnen botvieren ; en word ik ooit eens de eigenaar van een hoekjen gronds , dan zal ik zeker die voordeelen der natuurlijke ligging niet ongebruikt rondom mij laaten ; maar hoe diep , hoe ver verborgen sluimert dit geval nog op den achtergrond van het tooneel , waarop ik mij pas begin te vertoonen ! dus laat mij slechts voordgaan met u nog ' t een en ander van dit land medetedeelen ; maar neen ; ik zal dit liever op een anderen dag hervatten ; het is nu zulk een lieve , zachte avond ; hij lokt mij onweêrstaanlijk naar buiten ; ik ga wandelen en peinzen , mijn geliefd bedrijf bij den schemerenden avond - vaar wel , Karel ! VI .