(1902) Nu is het zijn ure van klaarheid der oogen en onversaagdheid des harten , van frischheid der indrukken en begrijpen der gedachten , van hoopvol zien in de toekomst en krachtsbewustzijn tot den strijd .De bloesems des levens , bij ons reeds door kunst in trekkassen gekweekt , geuren daar nog op maagdelijken bodem - naast veel en welig onkruid ; de vruchten der kultuur , bij ons al beduimeld en ongeurig geworden door gedurig behandelen , worden daar nog met het waas er op geplukt van den bedauwden tak - maar met de frissche wordt ook de giftige vrucht geplukt .Hoe jong is de oude Tolstoy als hij het Evangelie ‘ ontdekt ’ en hoe naïef gelooft hij in ontdekkingen , die wij reeds lang misleidingen leerden noemen ! Met welk een reformatorenovertuiging zegt prins Kropotkine : ‘ je me fais peuple ’ , als ware dat al niet reeds honderdmaal tot schade van het volk gezegd ! Zoo onbedaarlijk en zoo onopzettelijk weet het volkskind Gorki , de autodidact midden uit het rauwe volk , een machtige stem te verkrijgen , die door heel Rusland en Europa weerklinkt , dat het despotisme wel moest buigen voor de openbaring dier volkskracht - indien het despotisme iets anders kon , dan blijven staan of breken .