(1850) In welk land zoudt gij liever wonen ? - Waar , op vruchtbre vlakten , de rijkste graanteelt ruischt ; waar de kemel zijnen rug biedt tot het bijna kosteloos vervoeren der schatten van het Oosten ; waar het paard , fier , schoon en snel ; de ezel fraai en vlug ; der schapen vacht overvloedig en fijn , en zelfs der geiten haar onschatbaar is ? - In een land waar op de hoogten der bergen de vijg , de granaat , de olijf en de dadel tiert ; waar de heuvelen den keurigsten wijnstok dragen ; waar matige rivieren en beeken den grond drenken en zegenrijk zijn , zonder verwoestend te worden ? - In een kustrijk land , waar de zee de voordeelen des handels aanbiedt , zonder den hoogen bodem te kunnen overstelpen ? - In één woord waar de grond voedsel in overvloed , de boomgaard geurig ooft in menigte , de afwisseling van heuvels en dalen de schilderachtigste verscheidenheid aan het oog en de morgenlandsche lucht een ons ongekend genot des levens schenken ? - Of in een land waar de bodem , laag en moerassig , naauwelijks gerst , - maar overvloed van riet draagt ; waar ' s menschen voet , in den drassigen grond zinkende , hem doet twijfelen , of het land waarop hij treedt wel land heeten moge ? Waar rivieren en zeeën , in eeuwigen strijd , elkander beurtelings de heerschappij over den uitgestrekten modder - poel , betwisten ; - waar de lente , elders zoo liefelijk , vaak de bergvloeden met onbetoombare vaart aandrijft en ' s landmans erf en have vernielt ? - In een land waar hier de duistere wouden geene vruchten , dan eenen flaauw smakenden wilden appel , opleveren ; ginds onafzienbare heivelden en dorre zandheuvels het akelig gevoel van barre eenzaamheid verwezenlijken ; waar eentoonige laagten eene eeuwige eenzelvigheid veroorzaken ; waar de nood tot jagt en vischvangst drijft en dwingt om af te dalen van terpen , omhuld met eenen benevelden dampkring , eene koude vochtige lucht en de uitwasemingen van beurtelings drooge en verdronkene streken , tegen wier invloed alleen de geharde mensch door gewoonte bestand is ? In welk dier landen zoudt gij liefst wonen ? In het eerste ? Wel , verlaat dan déze misdeelde plek der aarde en trekt naar dien oord , die beschreven staat , als overvloeijende van melk en honig ! - Zegt Nederland vaarwel ! en zet u neder in Kanaän ! Of zou die ruil welligt berouwen ? Zegt men niet , dat Kanaäns streken thans stugge dorheid vertoonen ; dat zijne velden onbebouwd liggen ; dat de vruchtbare akkers naauwelijks het duizendste deel geven van den voorraad , dien zij kunnen schenken ? dat er de havens verzand zijn ; dat noch handel , noch nijverheid , noch kunst , noch wetenschap er levensgeluk , of welvaart , verspreiden ; maar , integendeel verdrukkende willekeur , aan den eenen , en doovende domheid , bij - en wangeloof , aan den anderen kant , er den schepter zwaaijen ? Zoo ja , is dát nu Kanaän , waar eenmaal eene bevolking bloeide , talloos als het zand aan den oever der zee .Dát Kanaän , waar eens in stad bij stad , tot zelfs in de wouden des Libanons , paleizen prijkten , en dat nu slechts bouwvallen en schamele hutten heeft ! Dát Kanaän , dat naar den afgeleefden ceder gelijkt , die in omtrek en tal van verdorde takken bij het beeld van voormalige schoonheid en sterkte , den stempel des doods draagt ! En Nederland ! O hoe kon ik u , mijn vaderland ! zoo diep smaden ! Is dan hier de grond niet bedekt met voe - dend graan ? Zijn heuvels en velden hier niet het lagchende beeld van vrije nijverheid ? Zijn zelfs de dorste streken niet , door wijze menschenmin , hervormd in scholen van werkzaamheid , kennis en godsdienst ? Grazen hier geene vette runderen op geurige kruiden , waar vroeger een poel of meer bestond ? - Huist er op Hollands kleine plek gronds niet meer volks , werkzaamheid , wetenschap , kunst en algemeene beschaving , dan ergens op aarde , op eene gelijke oppervlakte , gevonden worden ? Waarlijk , alles vergeleken , doet Holland nog voor geen land der oude wereld onder ; Kanaäns toestand integendeel is nu deerniswaardig , en evenwel , ééns was het rijk en liefelijk .Vanwaar zulk een ommekeer ? Is de stand of de loop onzer planeet veranderd ? Beschijnt de zon ons erfdeel milder , of Israëls aloude woonplaats kariger ? Heeft de zee zich van onze kusten verwijderd , of zijn der Alpen bronnen verdroogd , of heeft de hand des Almagtigen onzen bodem boven het peil der wateren verheven ? Is er eene omkeering in de bevruchting der aarde geschied , die hier zegent met bloei en leven , dáár slaat met dorheid en dood ? Het antwoord is : Judea verzaakte alle wezenlijke beschaving en - ging te gronde ; Nederland beminde die en - bloeide .