(1876) indien het maar volkomen getrouw aan het voor - opgestelde beginsel een wel samenhangend en afgerond geheel vormt , noodzakelijkerwijze een idealistisch karakter moet dragen , daar toch de stoffelijke wereld op zichzelf en onmiddellijk nooit als eenheid in ons zich afspiegelt .Sedert de natuurkundigen van professie de methode hunner studie aan een meer gezet onderzoek hebben onderworpen , vinden wij hen minder geneigd tot die apodictische uitspraken over stof en geest , tot die brommende frases over denkende en toch geestelooze stof , waardoor zoovele overigens verdienstelijke mannen het materialisme in slechten reuk hebben gebracht .Maar hoe is dan nu ook , dank zij de bescheiden zelfbeperking en het verhelderd zelfbewustzijn der natuurwetenschap , uit menig hart de vrees geweken , als zou welhaast de gansche wereld zoodanig door de alvermogende intelligentie doorzocht en doorwroet , zoodanig doorschouwd en begrepen zijn , dat voor de fantasie niets meer te doen en voor de poëzie geen plekje beschikbaar overbleef .