(1791) Gij weet het oogmerk reeds , om ' t welke ik een ' der Indiaansche gehuchten ging bezoeken ; twee Negers , welken mij de voorige reis op een anderen weg niet vergezeld hadden , nam ik met mij ; en liet Violet en Narcis , als mijne twee trouwste slaaven , het opzicht op de plantage over ; wij namen de reis nu over ' t water , en naar een andere streek heen ; ook was dit gehucht niet zoo vér afgelegen dan dat , waar ik voorheen het hout voor mijne gebouwen ging zoeken ; met leeftogt voor een paar dagen ging ik met mijn volk in het vaartuig , toog de rivier over , sloeg een ruime kreek in , die in dezelve vloeide , en zig allengs meer en meer vernaauwde , zoo dat de boomen , welken den oever begroeiden , zig tot elkander boogen , en het water , dat zij overdekten , met eene zwarte schaduw beschilderden ; met meer omstandigheden van deeze kleine togt , aftekeningen der vertooningen , welken hier en gints mijne oogen troffen , zal ik u , noch mijzelven nu niet ophouden ; alleenlijk zeg ik maar dat de boschrijke oever van deeze binnenrivier allengs steiler werd , zoo dat ik begon te vreezen dat zij in het einde onbeklimbaar worden zou ; ook had men mij omtrent op deeze hoogte de ligging van het dorp bepaald ; en reeds meende ik eenige hutten op eenen geheel verren afstand te ontdekken : het eerste voetpad dat zig in dit steilrijzende heesterbosch vertoonde , dacht mij den weg naar hetzelve te zullen aanwijzen ; wij stapten ' t vaartuig uit , elk met een weinig teerkost op den weg bij zig ; en hoe gelukkig kwam deeze voorzorg ons te stade , toen wij lange uuren , in dit onherbergzaam woud , zonder ééne menschenwooning te vinden , moesten omdoolen ! doch dit hier na - wandel nu door struiken , en boschteenen , die dezelven omslingerden , het kronkelend voetpat met mij op ; hier liep het recht , daar in bijna onkénbaare slingers ; nu rijzend tegen een steile hoogte , gints afhellend in een dal , dan weêr vlak ; daar , waar het voetpad zig scheen te tekenen , waren de struiken somtijds in elkander geward , en wij moesten , om een doortogt door dezelven te baanen , die weghakken ; en daar , waar de boomen of struiken ons den vrijen doortogt vergunden , was somtijds naauwlijks eenig teken van een voetspoor te onderkennen ; doch , niet ongewoon aan zulke verschijnselen in voorige pelgrimstogten , waagde ik het , en stapte , niet eens bekommerd of wij het rechte spoor ook missen zouden , moedig voord , tot wij , na lang voorddwaalen , ons eindelijk eensklaps te midden van een oud , woest bosch bevonden ; een bosch , dat mij nu althans nog woester toescheen dan dat , ' t welk ik u voorheen beschreef , en waar geen enkel teken van een ' menschlijken voetstap te ontdekken was ; hier sloeg mij het hart zeker wat beklemd ; ik bemerkte mijne misrekening nu duidelijk , en zag hoe mijn voetpad mij verder van de Indiaansche hutten , die ik zocht , verwijderd had ; ik zag nog eens daarna om , en dacht of het ook beter ware langs denzelfden weg terug te treeden ; doch hij was onkennelijk , en dit te waagen niet raadzaam : ik besloot dus op de gissing van mijne verbeelding dit bosch doortewandelen , en hoopte aan deszelfs einde het Indiaansch vlek , dat ik zocht , te ontdekken ; doch mijn compas , anders de geschiktste leidstar in deeze boomrijke wildernissen , had ik vergeten met mij te neemen ; dit maakte mijne treden dus zeer onzeker en schuw ; hier en daar vonden wij een afgehakten boomstomp , en wij verbeeldden ons menschenarbeid in denzelven ; wij volgden dit spoor , en waanden daarin wegwijzers naar de wooningen der menschen te zullen vinden ; dus gingen wij , nu recht , dan ter zijde af , en wikkelden ons eindelijk zoo diep dit bosch in , dat ons geen hoop meer overbleef , om voor den nacht , onder een ander dak , dan dit oud geboomte , schuilplaats te zullen vinden ; den avond begon reeds te daalen , en deed al rasch , onder de schaduw der digte boomen , eene zeer ernstige schemering hangen ; duizende angstvallige gedachten wisselden zig met gevleugelde snelheid in mij af ; en de gedachte : ‘ Ach ! hadde ik maar op Solitude gebleven , en met mijne eigene negers dubbel zwaar gearbeid ! ’ kwam telkens met een zwaarder kracht op mij aan ; de schemering werd meer en meer ernstig , en grensde aan de donkerheid des nachts , toen wij , al angstig ronddwaalende , een ingestorte hut die weleer door Indiaanen bewoond , nu woest en verlaten lag , ontdekten ; doch hoe woest , hoe verlaten hij daar lag , zijn aanblik was mij zoo genoegelijk , dat geen dikbemuurd , voor de onvergankelijkheid gebouwd kasteel , ' t welk in al zijn oude glorie , met de majesteit der eeuwen beladen , zijn graauwe torens uit de digte boomtoppen opsteekt , mij ooit zulke aangenaame gewaarwordingen deedt kennen ; en is dit wel vreemd ? het zwarte denkbeeld van een geheele woeste eenzaamheid , wierd ten minsten eenigzins verzacht ; en ik las op deeze ingestorte hut : ‘ Hier woonden eens menschen ! ’ even of hunne schimmen hier nog om mij waarden , gaf zij mij een denkbeeld van gezelligheid , dat die doodlijke akeligheid , met welke de vallende nacht mij aangrimde , geheel verdwijnen deed ; dit verschijnsel bragt mij op ' t spoor , om naar meerdere hutten , of tekens van menschlijke aanwezigheid te vorschen ; na lang zoekens stiet mijn voet op iet , dat ik in de donkerheid niet kon herkennen ; doch bij de vonken welke Printemps uit zijn ' vuursteen kitste , bemerkte ik dat het de knots was van een Indiaan ; een gebroken boog lag digt bij denzelven : alweder een duister teken van gezelligheid , die mijnen gevatten moed opkweekte ; doch dit bleek mij evenwel duidelijk , dat ' er geen middel was , om vóór het morgenlicht eenen uitweg uit dit bosch naar de wooningen der menschen te vinden ; en ik zocht mij te schikken , om hier met den weinigen voorraad dien wij bij ons hadden , zoo goed mogelijk te overnachten ; maar zeker , de nacht scheen mij eindeloos te zullen duuren , en ik gevoelde al het onaangenaame van mijnen staat ; op de meestgeschikte plaats , waar de boomen minder digt bij elkander stonden , en hunne breede takken tog een groen verwulfsel boven ons uitspreidden , verkoozen wij onze legerplaats ; kapten de takken van eenige , hieromstreeks staande , Manilboomen , wier , van harsdruipend hout , ligt vuur vat , en vrolijk brandt ; hoopten eenige brokken van een vergaanen boomstam hier bij op ; om door dit vuur , de naarheid der duisternis , zoo wel als de koude des nachts , te verminderen , en het wild gedierte , dat zig hier in menigte onthield , schuw te maaken ; doch , een nieuw ongeluk ! toen wij deeze brandstof wilden aansteeken , was ons vuurslag verloren , en waarschijnelijk bij den Indiaanschen boog blijven liggen ; hier denzelven weder te gaan zoeken , scheen bijna dwaasheid , daar de grond oneffen , en de donkerheid heerschend was : mijne negers wilden dit evenwel beproeven ; ik verkoos niet om mij van hun te verwijderen , ik gevoelde nu duidelijk , dat de gezelligheid een behoefte voor het menschlijk hart is , al wierd zij dan ook alleen voldaan door de tegenwoordigheid van botte negers , en toog met hun mede : wij zochten met den voet , zoo wel als met onze , op de duisternis staarende , oogen , en waanden somtijds het staal te zien glansen ; doch het was verbeelding , en wij vonden niet ; eindelijk komt de goede Natuur onze verlegenheid , door een van haare schepselen , te hulp ; een lichtende tor vliegt voorbij mij heenen , zit op een laag onkruidtakjen , laat zig van mij vangen , en bewijst mij den dienst van eene lantaarn ; bij den glans van dit helderlichtend diertjen vinden wij ons vuurslag weder , en ook den weg naar den houthoop terug , die toen wel rasch aangeblazen , en tot een vrolijke vlam gemaakt werd : terwijl mijne negers hier aan bezig waren , ging ik , door den glans van mijne Circudia , of lichtende tor , geleid , nog eenige schreden verder in deeze wildernis , om met de environs van mijn nachtverblijf eenigzins nader bekend te worden ; al wandelende hoor ik een geschuifel in het gras , en zag bij het licht van mijnen vliegenden fakkel eene graauwe slang , die wel niet schadelijk , maar tog door zijne grootte iet akeligs over zig had , vooral in den nacht ; in de boomen boven mij , hoorde ik , nu en dan , een afgebroken geritsel , dat ik aan de beweeging van een grooten vogel , wiens gedaante ik tog door mijne opgeheven tor niet ontdekken kon , toekende ; eenige schreden van mij af , hoorde ik het gekerm van een klein vogeltjen , dat zeker door een slang in zijn nestjen verrast werd ; de angst van het lijdend schepseltjen daalde op mij neêr ; het was of mij dit vogeltjen mijn eigen lot , in deezen naaren nacht , voorspelde ; hoe dikwijls wenschte ik toen mijnen goeden Cheri , die mij zoo trouw bewaakte , nog bij mij te hebben , en de herïnnering van zijnen dood gaf mij een nieuwen spijt ; mijne eenzaamheid werd mij lastig , en ik verlangde tot mijne negers te keeren ; het vuur , dat ik van verre zag glimmen , wees mij hun verblijf aan , en mijn goede tor gaf ik , ten loon van haaren dienst , haare vrijheid weder : zoodra ik haar los liet , snelde zij vrolijk door de lucht , en verwijderde zig oogenbliklijk van mij tot eene onafzienbaare verte ; deeze mijne goedhartigheid veroorzaakte mij naderhand veel spijt , doch dit zult gij straks hooren .Nu ging ik met Printemps en Mars , rondom een helderbrandend , en welriekend vuur nederzitten ; een ruwe kei was mijn bank , een boomstomp de hunne : de vrolijke glans , en de gezelligheid van deeze vlam deed mij , tusschen beiden , de akelige uitgestrektheid van mijn donker verblijf vergeeten ; wanneer ik maar niet achter mij om zag , zat ik hier wèl te vreden ; aan slaapen dacht geen onzer , en spreeken deeden wij ook niet veel - te leezen , dit beproefde ik , maar mijn ziel was te verstrooid , of liever te angstig , en te beklemd om te begrijpen wat ik las ; zij was volstrekt voor geene andere indrukken vatbaar , dan voor die , welken ons verblijf , en de omstandigheden welken hetzelve vergezelden , op haar moesten maaken ; en denk zelf , mijn Karel ! of ik koelzinnig leezen kon bij alle die verwarde geluiden , die de verschillende boschdieren , in deezen , door menschen onbewoonden , oord , door elkander lieten hooren ? het was nu geheel nacht , en dus de tijd dat de lichtschuwe woudbewooners hunne holen verlaaten , om uittegaan op roof ; dit herinnerde ik mij , en stelde mij daarbij voor , dat ook wel menschen de prooi van dit gedierte zijn ; dat ' er welligt verscheidene soorten , welken hier ongestoord hun geslacht voordplanten , rondom mij waren , en ik sidderde als een blad : mijne verbeeldingskracht bragt mij den kop van een wild zwijn , met zijne ijslijke slagtanden gewapend , half loerende uit zijn hol , voor mij : en deed mij tijgers rondsom mij waarende zien , toen ' er niets zichtbaar was dan nacht en bosch ; in elk geritsel , dat een huiverige nachtwind in een struik , of het boomloof maakte , vermoedde ik het akelige roofdier , en kromp angstig in elkander : doch allengs , daar mij nu niets kwaads overkwam , werd ik al dit geschuifel , geritsel en gemurmel gewoon , en mijne onrust verminderde , toen ik de kracht van mijn vuur bemerkte , en geloofde dat het woudgedierte voor mij welligt meer vreesde , dan ik voor hun : nu was ik bijna getroost in mijn lot , en begon vreugde te scheppen , uit het denkbeeld van God ' s bewaaring , dat tot nu toe geen invloed op mijne beangstigde ziel had gevonden ; en ook nu begon ik de nachtlijke eenzaamheid in een bosch , als een wijsgeer te beschouwen ; ik luisterde naar alle de gemengde toonen , welken de onderscheidene nachtgedierten , die hier in eene woeste roofzucht , of bange schuwheid , vervolgd , of najaagende , omzworven ; ik dacht aan de schoone tekening van den 104 Psalm : Hij beschikt de duisternis , en het wordt nacht ; Dan komen al de dieren des wouds in beweeging ; De jonge leeuwen brullen naar roof ; Zij vorderen hunne spijze ook van God ! ' t Geloei der tijgers , ' t geschreeuw der aapen , ' t gegil der roofvogels , en het geknor der wilde zwijnen , kon ik allen onderscheiden , echter op een geheel verren afstand , hooren ; het eene geluid kwam uit een nabuuriger oord dan het andere , en verwijderde zig , of naderde bij tusschenpoozen : de meeste werden telkens door de echo , de eeuwige bewoonster van het statige woud , zoo duidelijk , en zuiver herhaald , dat geen menschlijk oor zulks koel , en zonder eenige ontzetting kon aanhooren ; alleen dit denkbeeld : ‘ De Schepper van alles , van dit woud en zijne bewooners , en ook van mij , die hier trillend luister , heeft de krachten van alle wezens in zijne hand ; geen tijger kan der klaauw , geen zwijn de slagtanden , dan door Zijne toelaating , roeren ; en ééne wenk van dit Almagtig Wezen , kan mij door millioenen dooddreigende monsters zoo veilig doen heenwandelen , als in mijne bloemtuin , terwijl die zelfde Hand mij elders kan dooden door een insect ! ’ alleen dit denkbeeld konde mij geruststellen , en bedaard maaken : ik zocht dit woud gestadig te beschouwen , niet als eene verblijfplaats van mijne vijanden , maar als een klein plekjen van het verbazend groote rijk der Natuur , dat , zoo vol van onnoembaar veele schoonheden en verscheidenheden , hier door sombere majesteit , gints door afgrijsselijke woestheid , elders door betoverende vrolijkheid , treft en verstomt , en elk mensch toeroept : ‘ God is groot , en stervelingen begrijpen Hem niet ! ’ Wij zorgden gestadig voor het aanvoeren van nieuwe Manil - takken , om het vuur brandende te houden ; de nacht , de warmte , en de vermoeidheid , na zulk eene afmattende angstvalligheid , met het scherp luisteren naar alle die boschgeluiden , overstortten mij , zoo wel als mijne negers , met eenen bedwelmenden slaaptrek ; een nieuw mompelend geluid , dat het gerommel van eenen vérafzijnden donder geleek , vermenigvuldigde de toonen , en maakte , met alle de anderen , een sijmphonie , die zoo akelig somber , als grootsch was : ik luisterde , met gespannen zenuwen , naar dit ontzettend concert , en - viel , al luisterende , in slaap ; terwijl ik hier slaap , hebt gij ook rust nodig , beste Karel ! en die geef ik u voor deezen avond - vaarwèl ! XXIII .Nog geen half uur hadden wij geslapen , toen een ontzachlijke donderslag mij wakkermaakte ; een donder , die brullend door de lucht heenrolde , een wijl tijds boven dit bosch scheen te blijven hangen , en dan met een akelig geknetter weder voordrommelde , tot zig het hol geluid in eene onmerkbaare verte verloor , voor het scherpst gehoor wegstierf , en mij zeer onzacht tot mij zelven bragt ; verschrikt vloog ik op ; doch waarheen ik mij wenden zou , wist ik zelf niet : hier te blijven was nu , daar het onweêr onder zulk hoog geboomte veel gevaarlijker is , akeliger dan te vooren ; het boschgedierte , door ' t zwaare weêr beangstigd , begon heviger te loejen ; de stille tusschenpoozen des donders werden akelig door hunne toonen vervangen , en weldra werden ook deeze weêr door nieuwe , en harder donderslagen onhoorbaar , terwijl de bliksem zoo ontzettende straalde , dat het geheele bosch een vuurvlam geleek ; mijn hart sloeg mij van doodlijken angst ; tot dit vlammende woud mij aan het oude Braambosch herinnerde , maar ook tevens weêr aan den God , wiens almagt de ver - teerende vlam verhinderde het bosch te schenden , en mijne ziel werd weêr kalmer .