(1878) De physiologische integendeel , beperkt geheel haren werkkring bij ' t ontleden van het werk , enkel om te ontdekken tot hoeverre de kunstenaar waarlijk kunstenaar is , tot hoeverre zijne gaven , - verbeelding , gevoel en vinding - reeds ontwikkeld zijn ; doch niets meerder ! niets verder ! Dat deze tweede school , - die van Mr Taine , bij de Franschen , - op eenen valschen grond steunt , loop in de oog voor allen die eene ware kennis hebben van de menschelijke natuur , hare bestemming , en de voorwaarden om tot deze te geraken .Taine ziet niets anders in den mensch dan ‘ un animal d ' espèce supérieure , qui produit des philosophies et des poèmes à peu près comme les vers à soie font leurs cocons , et les abeilles leurs ruches ! ’ De praktijk der deugden , zoowel als die van alle kwaad , - moord , diefstal , echtbreuk , overdaad en wat anders ook ! - dat alles is voor Taine niets meer dan eene noodzakelijke vrucht van het instinkt , dat wil zeggen , van de domme stof , handelende volgens de wetten der stof , zonder vrijen wil of keus ! Voor zulken is alle hoogere kunstbeschouwing onmogelijk , en moet de kritiek natuurlijkerwijze op den zelfden rang staan als de natuurlijke historie , welker rol volbracht is als zij eenen dooden romp heeft ontleden , de verschillige bloedvaten beschreven , de onderscheidene deelen bestudeerd ! ‘ Is er talent ? Is er genie ? ’ Dat is de vraag , en dat is alles voor de school van Taine ! En niemand heeft het recht rekening te vragen aan diegenen die van hunne gaven een middel van bederf maken , niet meer als men het recht zou hebben den bliksem ter dood te veroordeelen omdat hij eenen tempel heeft doen branden ! Zulke methode is volstrekt buiten alle waarheid .De mensch is niet enkel ‘ un animal d ' espèce supérieure ’ , dat handelt onder ' t geleide van het stugge instinkt , maar een wezen , bedeelt met vrijheid in wil en geerte door de ziel en het licht van het verstand ! Door die vrijheid zelve is de mensch verantwoordelijk voor zijne daden , en deze moeten hem tot eere of tot schande strekken , naar gelang hij zijne vrijheid gebruikt ter verheerlijking van de Waarheid , of ter verheffing van de Logen ! Daarom juist beperkt zich de ware katholijke kritiek niet bij het enkel bestatigen van het aestethieke gedeelte in een voortbrengsel , maar dringt zij dieper in de beteekenis van hetzelve door , en onderzoekt strekking en de zedeleer ! Zal zij daarom onrechtvaardig zijn jegens den kunstenaar die zijn gave nutteloos verspilt , of , gelijk eilaas ! zoovele uitgelezene geesten , zijn talent en zijn genie besteedt , om de kwade driften des menschdoms aan te jagen en te verzaden ? In geenen deele ! - Zij zal den kunstenaar , den dichter onderscheiden van den vrijhandelenden mensch ; bij den eersten , b .