(1799) Lang , herzegge ik , was ik met mij zelven onëens , hoedanig de Verlichting op een ' nieu wen trant , en dat wel , in den korten tijd van één uur , voortestellen ; want indedaad de stof is zeer ingewikkeld , en wanneer men deselve , in dezelver waaren aart , beschouwt , al vrij gewigtig , en diep wijsgeerig , en evenwel om een gezelschap van menschen , die den geheelen dag hun hoofd gebroken hebben , met hunne ambts , comptoir , beurs , winkel , fabriek of handwerks - bezigheeden , des avonds in hunne uuren van uitspanning , nog te travailleeren met harsenbreekende en geheel ongelijksoortige overpeinzingen , is toch indedaad onbeleefd , en strijdt , regtsstreeks tegen alle regelen van wellevenheid .Wanneer men zulke abstracte voorleezingen , na vereisch en met nut wilde doen , behoorde men de leden des morgens voor zonnen opgang , tegen zes uuren of met het aanbreeken van den dag , en wel nuchteren , dat is te zeggen , voor het nuttigen van het dejeuner , te convoceeren ; Aurora Musis amica , dan is het brein gereinigd van alle over dag uit de maag opstijgende dampen ; het zij dat die veroirzaakt worden , uit de concoxie der genuttigde spijzen of uit de geestige opdamping van gebruikte morgendranken , welken de heffe des volks , thands , met de algemeene benaaming van graantjens te bestempelen gewoon is ; dat laatste wat nu Latijnsch Ciceroniaansch ! Ik verzoek de vrienden wel op te letten , op de mooije plaatsen ; ' t ware jammer als ge ze onopgemerkt voorbij liet gaan , en ik waarschuuw u , ik zal ze ' er zo heimlijk tusschen schuiven , dat die ' er niet naauw op let ze niet eens zal bemerken .Maar hoe moeten wij dan juist in een tegenovergesteld uur , juist des avonds ten zeven uuren , ná zonnen ondergang , ná dat onze aarde bereids een halve wentelkeer gedaan heeft , en wij , met huis en hof , met Engelschen en Franschen , met pitt en buonaparte , met Russen en met Turken , met Oost - en West - Indiaanen , in de trekschuit der waereld , reeds zo een ' eindeloozen weg door het Heeläl afgelegd hebben , dat een eenvouwdig burger mensch ' er van beeft als hij het nadenkt , deze stof behandelen ? Ziet daar een gewigtige vraag , welke ik , onder het stoppen van een pijp tabak , met alle ingespannenheid overspeinsde , en niet dan ná dat ik dezelve opgestoken hadde , konde beslissen ; immers , zo dra de tabaksrook zig in mijn vertrek verspreide , viel mij terstond de wijze in , hoe deze stof op de mij mogelijkst bevallige wijze voor te draagen , en deze bestondt om dezelve te bewerken , niet gelijk men die des uchtends vroeg , maar zo als men dezelve des avonds laat , en apres boire , in een vrolijk gezelschap , zoude behandelen ; en uit de pooging om daar van eene proef te neemen is deze dampige Redenvoerig onstaan .