(1879) .hebben wij daarmede opgehouden Christenen te zijn ? Alsof niet het Christendom van zijn oorsprong af hetzelfde gedaan had met alle cultuurvormen , waarmede het in den loop der eeuwen in aanraking kwam ! Alsof het niet de bloem en de geur van het Judaïsme en Hellenisme , van de Latijnsche en de Germaansche beschaving zich geassimileerd had , en op deze wijs de gulden lessen : ‘ alles is het uwe , beproeft alle dingen en behoudt het goede ’ in praktijk had gebracht ! Och , of ze gelijk hadden , die zeer warme vrienden van den vooruitgang , die van het Christendom spreken als van een überwundener Standpunkt , en met een medelijdenden glimlach neerzien op de schare der achterblijvers , die zich verbeelden , dat het groote leger , waarin zij dienen , nog altoos door denzelfden Christus als zijn bezielend hoofd wordt aangevoerd en tot steeds schitterender zegepralen wordt geleid .Och , of wij van ganscher harte konden instemmen in dien vreugdekreet : ‘ wij hebben met het Christendom afgerekend , wij zijn geen Christenen meer ; de christelijke tijd ligt achter ons , het Christendom onder ons ; onze bede : excelsior ! is verhoord ; wij hebben het boven - christelijke ideaal gevonden ! ’ Maar , helaas ! zoo ver zijn wij nog niet .