(1791) XII .' t Is mij telkens aangenaam , wanneer mijn dor , eenzelvig pennegekras door eene bezigheid van ander natuur wordt afgewisseld : die welke ik gisteren verrichten moest , geviel mij bijzonder wél : zij voerde mij na een plantage , eenige mijlen hooger de rivier op : in een boot die door zes negers werd voordgeroeid , begaf ik mij op de schoone breede landrivier , die met een snellen vloed , mijlen ver , komt afdaalen ; en zeker in een der bergen , boven in het Land , zijn oorsprong heeft , daar zij misschien , ten minsten mijne verbeelding zag haar zoo , met een donderend gedruis , langs een steile rots afschiet , zoo binnen haare bedding nederstort , en allengs een zoo breede stroom wordt , die in kronkelende bogten deeze landen doorvloeit , en het sieraad , zoo wel als de zegen van dit gewest is ; even als de Rhijn in ons vaderland , die , verre van zijn arm , maar gelukkig geboorteland , in zulke sierlijke kronkels langs Gelderlands vruchtbaare boorden , langs deszelfs rijzende heuvelen en betoverende dalen , vol majesteit heen ruischt : het aandenken aan het tooneel , dat mij , bij deeze flaauwe aftekening , voor den geest komt , geeft mij een pijnlijk genoegen ; maar het is geen afbeeldzel van de vertooning , die hier mijne oogen trof : elk Land heeft zijne eigene bevalligheid : mijne vergelijking van den Rhijn met dien stroom , welken ik opvoer , is zelfs niet eens juist ; deeze stroom is veel grootscher , breeder , en gelijkt meer op de trotsche Maas , daar , waar zij ' t lustig , het volkrijk Rotterdam bespoelt , ( ik vergelijk toch gaarne met mijn vaderland ; ) doch ook hier verschilde het tooneel verbazend ! geene rijke koopstad rees hier uit dezelve op ; geene prachtige gebouwen , die den overvloed , en het welvaaren van derzelver arbeidzaame bewooneren vertoonen , spiegelden zig hier zoo trotsch in den breeden vloed af ; neen ! alles was hier eenvoudige kunstlooze Americaan - sche natuur , en in zoo verre voor mijn oog meer streelend , dan de schoonste tooneelen der kunst , die de zinnen wel behaagen , maar op het hart weinig werking doen ; alles wat ik hier zag , was een oever , die , hier zandig en afgeknabbeld , ginds met eenig gras bedekt , en elders met mildwassende mangele - , of andere struiken , welke hunne frissche takken over den golvenden stroom lieten hangen , begroeid was , onder wier schaduw de schildpadden , rivierkoejen , en andere visschen met vermaak heenzwemmen : aan beide kanten der schoone rivier liggen de vette gronden , met alle de voordbrengzels van dit Land beplant , in eene schoone , kunstlooze orde en evenredigheid : de eene plantage grenst aan de andere , en elk tekent het beeld des overvloeds , en der milde vruchtbaarheid af ; ach ! dacht ik , terwijl mijn schommelende boot , door wind en roejers voordgedreeven , snel vorderde , en mij nu langs een bloejende coffij - , dan langs een ruischende suiker - , verder langs mildbelovende catoen - plantages voerde - ware dit alles door vrije handen verricht ! had het geen menschengeluk gekost , deeze akkers in zulk eenen stand te brengen ! hoe schoon zou die verandering zijn , welke de beschaafde Europeërs op deeze woeste , voorheen onbebouwde velden aanrichten ! hoe zeer is hier het droevig beeld van doodsche kwijning in dat van scheppende nijverheid , en gelukkige vruchtbaarheid veran - derd ! en hoe zoet is dit denkbeeld ! beide halve wereldronden , schoon door groote zeeën op eene wijde ruimte van elkander gescheiden , brengen , elk op zijnen vruchtbaaren grond , gewassen voord , die den nooddruft van elkanderen voldoen ; de klederen , de sieraaden welken het noordelijk Europa vordert ; de dranken die daar zoo veele behoeften vervullen , zoo veel verkwikking geven , en de logheid van een arbeidzaamen geest verdrijven ; het zout dat hunne schadelijkheid vermindert , groejen in dit warm climaat ; en die geestrijke wijnen die hier de , door hitte afgematte ligchaamen , moeten sterken , en geschikter maaken om die te draagen , groejen in de meer gemaatigde streeken , en worden wijd en zijd over de geheele bewoonde Aarde heengevoerd : op deeze wijs wordt volk en volk , door wederzijdsche mededeelzaamheid en behoefte , onderling verbonden , en hun eigen belang vordert dat zij het belang van elkander zoeken : menschen , die de poolen der aarde bewoonen , die den God van Abraham , of de zon aanbidden ; die Mahomet of Christus eeren , allen zijn zij broeders ; de aarde is de gemeenschaplijke wooning , die de algoede Vader der menschen aan zijne kinderen verleent ; en zij is vol van zijne goederen ; in het eene gedeelte zoo wel als in het andere vindt men de spreekendste bewijzen zijner mildheid en liefde ; en zijne zorg gaat tot in de afgelegenste oorden , waar het menschlijk oog geen leven vermoeden zou - met dit denkbeeld adem ik zoo vrij en zoo ruim , en vind ik overal zegen , overal weldaad ; en tevens rijst die edele zucht in mijnen boezem , dat alle mijne broeders , de bewooners der geheele aarde , deezen algemeenen weldoener en vader , zoo mogten kennen als de Christenen Hem kennen , en Hem zoo in geest en waarheid mogten aanbidden als wij wenschen te doen .Terwijl de statige kabbeling , want een anderen naam kan hij , die verbolgene zeebaaren bevoer , de golfjens eener bruischende rivier niet wel geeven - terwijl die kabbeling van deezen breeden stroom onze spoedende boot deed dansen , en eene aangenaame beweeging gaf , overzag mijn op eenvoudige Natuur verzot , oog , met een navorschenden blik , elk bevallig tooneel , elk onaanmerkelijk verschijnzel dat zig hier aan mij opdeed - nu staarde ik op het beeld des schoonen hemels , op het helder blaauw , op elk wolkjen dat hier overheen zweefde , en welk alles zig in den stroom bevallig en statelijk spiegelde ; dan zag ik op de beweging van groote , of wonderlijk gevormde visschen , welken zig hier in menigte onthielden , en , nu en dan , zig even onder het oppervlak van het heldere water vertoonden , maar dra weder wegdooken ; dan trof mij een zwaarlijvige schildpad , die met zijn ' kop , boven het water uitstekende , eenen langzaamen voordgang onder hetzelve maakte , en met eene moejelijke beweeging arbeidde om den oever te beklimmen , dat hem eindelijk gelukte : de zee had mij reeds met groote dieren gemeenzaam gemaakt ; anders zou misschien de vertooning van dit reusachtige klompdier iets ontzettends voor mij gehad hebben : nu zag ik zijne gestalte verwonderd aan ; ik volgde het dier na , tot het stil hield , even of het op iets , in de nabuurschap van eenen breeden struik , nieuwsgierig stond te staaren ; waarschijnelijk was dit een zorgvuldige moeder , die , met de tederheid van eene schildpad , na de eiëren kwam omzien , welke zij op de aandrift der Natuur in een ' kuil verborgen , en aan de koesterende straalen der zon , ter uitbroedinge overgelaaten had : of zij dezelven nog vond , of zij reeds na aan den staat van levendig dier gevorderd waren , dan of de graage Neger , of de reizende Indiaan , dezelve had weggenomen , en ' er zijnen maaltijd van bereid , dit weet ik zoo min , als ik weet welke aandoeningen het , zoo ' t mij toeschijnt , stompe dier , in zulk een geval , dat dikwijls plaats heeft , gevoelt ; misschien wordt het ' er niets meer van gewaar dan de trouwe klokhen , die zig , buiten die tijden als Natuur haar moeder - tederheid instort , haare eiëren dag aan dag gerust laat wegneemen , en weêr een ander legt ; hoe dit ook zij , ik verliet de schildpad , en bewonderde , in stilte , de onderscheidene aandriften , krachten , en werkzaamheid der dieren : hoe veele , in gestalte en aart verschillende , schepselen vormt de alom weldaadige Natuur in haar onmeetelijk Rijk ! hier vertoont zig een luchtige schuimächtige vlek op het water ; de wind voert ze weg , en niemand vermoedt , dat ' er onder dit nietig verschijnsel een levendig wezen bestaat : ginds ligt een ijzer - hard , ondoorboorelijk schild ; de schoonheid der verwe , de rondheid van deszelfs gestalte , trekt het oog tot zig ; maar wie zou denken , dat dit roereloos schild , de hut , of liever het kleed van een groot , sterk , en nuttig dier is ? doch zoo dra hij zijnen kop uit het schild doet hervoor komen , zijne glanzende oogen vertoont , zig beweegt , zijne weggescholene voeten voordzet , ziet men in hem een dier , dat de goede Natuur met zulk een schild wapende , om het voor de vijanden , die het in twee elementen vervolgen , te beschermen : zoo beschouwde ik de schildpad ; dobberde intusschen voord , en ging mijns wegs , terwijl de telkens meer kronkelende rivier , geduurig nieuwe vertooningen opleverde , en mij , onder de genoegelijkste gedachten , vrolijk haaren loop zag tegenzeilen , en na verrichte bezigheid denzelfden weg wederkeeren ; hadde ik de taal der Negers genoeg magtig geweest , dan had ik mijne zwarte reisgenooten , of bootvoerders , nu en dan eens onderhouden ; verscheidene keeren beproefde ik dit vruchtloos - evenwel , mijne pooging , of misschien nog meer het vriendlijk en onheerschzuchtig gelaat , waarmede ik hen aanzag , scheen hun wel te gevallen ; ten minsten , zij behandelden mij met eerbiedige goedhartigheid , en bevestigden mij in de gedachten , dat edel menschen - gevoel ook de ziel der verdrukte Negers bewoonen kan : voor ' t overige reisde ik nu , zoo als ik veeltijds onder de meeste verkeering met menschen ben - eenzaam .