SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Grzegorz Dobrowolski, Sędziowie Sędzia WSA Wojciech Gapiński (spr.), Sędzia WSA Beata Kalaga-Gajewska, , po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 10 maja 2024 r. sprawy ze skargi M. L. (L.) na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach z dnia 9 sierpnia 2023 r. nr SKO.PSŚ/41.5/2170/2023/16127 w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę.


UZASADNIENIE

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Katowicach (dalej – organ odwoławczy, Kolegium) decyzją z dnia 9 sierpnia 2023 r. nr SKO.PSŚ/41.5/2170/2023/16127, działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz.U. z 2023 r. poz. 775 z późn. zm. - dalej k.p.a.), po rozpoznaniu odwołania M. L. (dalej – Skarżący, Wnioskodawca), utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta B. (dalej – organ I instancji) z dnia 30 czerwca 2023 r. nr [...] odmawiającą przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego.

Przedmiotowa decyzja zapadła w następującym stanie faktycznym i prawnym.

Prezydent Miasta decyzją z dnia 30 czerwca 2023 r., po rozpoznaniu wniosku Skarżącego, odmówił przyznania mu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu opieki nad ojcem A. L. Organ I instancji uznał, że zachodzą przeszkody dla przyznania świadczenia określone w art. 17 ust. 1 i 1b ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz.U. z 2023 r. poz. 390 z późn. zm. – dalej u.ś.r.). Mianowicie według Prezydenta Miasta, opieka sprawowana przez Wnioskodawcę mieściła się w granicach ciążącego na nim względem ojca obowiązku alimentacyjnego i nie kolidowała z możliwością podjęcia zatrudnienia chociaż w niepełnym wymiarze czasu pracy. Organ I instancji podniósł również, że niepełnosprawność ojca Skarżącego powstała co najmniej po ukończeniu 25 roku życia. Niezależnie od tego Prezydent Miasta wskazał, że zasiniała przesłanka negatywna dla przyznania świadczenia z art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. b u.ś.r., gdyż ojciec Wnioskodawcy od dnia [...] 2023 r. przebywa w B., które zapewnia mu całodobową opiekę.

W odwołaniu z dnia 7 lipca 2023 r. Skarżący zanegował rozstrzygnięcie pierwszoinstancyjne. Podniósł w nim, że w miesiącach kwiecień – maj 2023 r. spełniał wszystkie formalne warunki dla sprawowania opieki nad ojcem. W jej ramach: wielokrotnie interweniował w sprawie ojca w [...], doprowadził do podwyższenia kwoty emerytury ojca, podjął starania wynajmu mieszkania, uzyskał orzeczenie o niepełnosprawności ojca. Jednak prawo pozbawia go możliwości zwrotu poniesionych z tego tytułu wydatków w formie wypłaty świadczenia pielęgnacyjnego, za wskazany okres.

Kolegium nie przychylając się do argumentacji odwołania, decyzją z dnia 9 sierpnia 2023 r. utrzymało w mocy rozstrzygnięcie pierwszoinstancyjne.

W motywach rozstrzygnięcia organ odwoławczy przedstawił stan faktyczny sprawy oraz obowiązujący stan prawny w zakresie świadczenia pielęgnacyjnego. Następnie organ odwoławczy zanegował stanowisko Prezydenta Miasta o wystąpieniu przeszkody opisanej w art. 17 ust. 1b u.ś.r. Przyjął bowiem – opierając się na wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. o sygn. akt K 38/13 – że w stosunku do opiekunów osób wymagających opieki, których niepełnosprawność powstała później niż w okresie określonym w art. 17 ust. 1b u.ś.r., kryterium momentu powstania niepełnosprawności, jako uniemożliwiające uzyskanie świadczenia pielęgnacyjnego utraciło przymiot konstytucyjności.

Kolegium zgodziło się natomiast z organem I instancji, że zakres sprawowanej opieki przez Wnioskodawcę nad niepełnosprawnym ojcem nie wykluczał podjęcia przez niego zatrudnienia chociażby w niepełnym wymiarze czasu pracy. Podkreślono, że podstawą dla przyznania świadczenia jest wykazanie, że wnioskodawca musi sprawować stałą opiekę nad osobą niepełnosprawną i być jej niezbędny w tak znacznym wymiarze, że w związku z tym rezygnuje lub nie podejmuje zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, a między obiema tymi okolicznościami zachodzi bezpośredni związek przyczynowo – skutkowy. Negując niemożność podjęcia zatrudnienia przez Skarżącego wskazano przede wszystkim na to, że według jego oświadczenia, dziennie poświęcał ojcu ok. 8 – 9 godzin. W tej sytuacji Kolegium zdecydowało o utrzymaniu w mocy rozstrzygnięcia pierwszoinstancyjnego.

W skardze z dnia 29 sierpnia 2023 r., wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach, Wnioskodawca zakwestionował prawidłowość decyzji Kolegium. W motywach skargi podniósł, że został wyznaczony na opiekuna ojca przez lekarza NFZ oraz lekarza orzecznika ZUS. Osoby te zapewniły go, że otrzyma wsparcie finansowe od MOPR w wysokości 2.450 zł miesięcznie. Tymczasem pomimo poniesionych kosztów z tytułu sprawowanej opieki w miesiącach kwiecień – maj 2023 r. nie otrzymał ani jednej złotówki.

Organ odwoławczy w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie, podtrzymując swoje stanowisko oraz argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji.

Ustanowiony z urzędu pełnomocnik w piśmie z dnia 8 marca 2024 r. poparł osobista skargę Wnioskodawcy, a także wniósł o zasądzenie na jego rzecz kosztów pomocy prawnej udzielonej z urzędu, albowiem nie zostały one uiszczone ani w całości, ani w części.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje:

Skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

Spór dotyczy wykładni art. 17 ust. 1 u.ś.r. Mianowicie organ odwoławczy utrzymał w mocy rozstrzygniecie pierwszoinstancyjne z uwagi na to, że Skarżący – w jego ocenie – dysponuje możliwością podjęcia zatrudnienia. Umotywował to tym, że czynności, jakie wykonuje nie są na tyle absorbujące, aby stanowiły uzasadnienie dla rezygnacji z pracy zarobkowej. Zauważyć jednocześnie należy, że organ odwoławczy nie przychylił się do twierdzenia Prezydenta Miasta o wystąpieniu przeszkody do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z art. 17 ust. 1b u.ś.r.

Materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji stanowi art. 17 ust. 1 u.ś.r. Zgodnie z nim świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

Przepis art. 17 ust. 1 u.ś.r. określa przesłanki podmiotowe i przedmiotowe, które muszą zaistnieć, aby danej osobie mogło być przyznane świadczenie pielęgnacyjne. Istotne przy tym jest to, że świadczenie pielęgnacyjne przysługuje osobom wymienionym w tym przepisie, jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą w nim wskazaną. Nie jest ono przyznawane za samą opiekę nad niepełnosprawnym, ale za faktyczny brak możliwości podjęcia zatrudnienia z powodu konieczności sprawowania tej opieki lub za rezygnację z zatrudnienia w celu jej sprawowania (zob. wyrok NSA z dnia 21 kwietnia 2022 r. sygn. akt I OSK 1333/21, Lex nr 3349289).

Wypada w tym miejscu wskazać, iż samo posiadanie orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności (czy orzeczenia o niezdolności do samodzielnej egzystencji) nie przesądza automatycznie, że każdy, zajmujący się osobą legitymującą się takim orzeczeniem, sprawuje opiekę, która uniemożliwia zatrudnienie. Na tej samej zasadzie należy przyjąć, że orzeczenie to automatycznie nie oznacza istnienia związku przyczynowego pomiędzy rezygnacją z pracy, a sprawowaniem opieki nad bliską osobą niepełnosprawną.

W tym kontekście należy stwierdzić, że sprawowana przez Skarżącego opieka nad niepełnosprawnym ojcem nie była tego rodzaju, aby uniemożliwiała mu podjęcie zajęcia zarobkowego. Opierając się na ustaleniach poczynionych w trakcie postępowania administracyjnego stwierdzić należy, że czynności podejmowane w ramach wspomnianej opieki polegały na: sprzątaniu garażu, robieniu zakupów, przygotowaniu posiłków, podawaniu leków, towarzyszeniu w wizytach lekarskich, pomocy przy wstawaniu, siadaniu oraz chodzeniu. Na czynności te - według Wnioskodawcy – poświęcał każdego dnia od 8 do 9 godzin. Dodatkowo zwrócić należy uwagę, że Wnioskodawca oświadczył, że jego ojciec samodzielnie załatwia potrzeby fizjologiczne, wykonuje proste czynności (przygotowuje papierosy), porusza się na krótkich dystansach. Oczywiście nie można nie dostrzec wkładu Wnioskodawcy w opiekę nad ojcem w okresie kwiecień - maj 2023 r. Jednak w tym przypadku opieka mieściła się w ramach zwykłych obowiązków alimentacyjnych wobec osoby najbliższej i która nie wymagała rezygnacji z pracy zarobkowej. Powyższe dowodzi braku związku przyczynowo - skutkowego pomiędzy niepodejmowaniem przez Skarżącego zatrudnienia, a sprawowaną opieką, co jak już wskazano powyżej, stanowi negatywną przesłankę do przyznania wnioskowanego świadczenia.

Jedynie zasygnalizować należy, że ojciec Wnioskodawcy od [...] 2023 r. przebywa w B., które zapewnia mu całodobową opiekę. Co z kolei stanowi negatywną przesłankę dla przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. b u.ś.r.,

Zgodzić się natomiast należy z Kolegium, że z racji na wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. sygn. akt K 38/13, moment powstania niepełnosprawności, o którym mowa w art. 17 ust. 1b u.ś.r., nie stanowi relewantnej przesłanki prawa do świadczenia pielęgnacyjnego (zob. wyrok NSA z dnia 23 listopada 2021 r. sygn. akt I OSK 786/21, Lex nr 3309547). Oznacza to, że kryterium czasu wystąpienia niepełnosprawności osoby wymagającej opieki nie ma jakiegokolwiek wpływu na prawo do świadczenia pielęgnacyjnego.

W tej sytuacji skarga jako nieuzasadniona podlegała oddaleniu na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2023 r. poz. 1634 z późn. zm. - dalej p.p.s.a.).

O kosztach postępowania nie orzeczono, ponieważ Skarżący na podstawie art. 239 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a. nie ma obowiązku uiszczenia kosztów sądowych. Natomiast o wynagrodzeniu pełnomocnika z urzędu orzeknie referendarz sądowy, na podstawie art. 258 § 1 i § 2 pkt 8 p.p.s.a.

Na podstawie art. 119 pkt 2 p.p.s.a. sprawa została rozpoznana w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym, a to w związku z wnioskiem Kolegium w tym zakresie i brakiem żądania strony o przeprowadzenie rozprawy.