Sygn. akt V U 753/21

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia 20 stycznia 2022 r.
Sąd Okręgowy w Piotrkowie Trybunalskim V Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych
w następującym składzie:
Przewodniczący: Sędzia Urszula Sipińska-Sęk
Protokolant:  st. sekr. sądowy Zofia Aleksandrowicz
po rozpoznaniu w dniu 13 stycznia 2022 r. w Piotrkowie Trybunalskim na rozprawie
sprawy z wnioskuJ. K.
przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddział wZ.
o wysokość emerytury górniczej
na skutek odwołaniaJ. K.
od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział wZ.
z dnia 5 lipca 2021 r. sygn.:(...)

1
zmienia zaskarżoną decyzję w ten sposób, że zalicza wnioskodawcyJ. K.do emerytury górniczej okresy pracy górniczej:

- od dnia 14 listopada 1989 roku do dnia 24 sierpnia 1991 roku,
- od dnia 27 sierpnia 1991 roku do dnia 13 września 1991 roku,
- od dnia 17 września 1991 roku do dnia 30 kwietnia 2007 roku
w wymiarze półtorakrotnym z zastosowaniem przelicznika 1,8

2
zasądza od Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział wZ.na rzecz wnioskodawcyJ. K.kwotę 180 (sto osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego;

Sygn. akt VU 753/21

UZASADNIENIE
Decyzją z dnia 5 lipca 2021 roku Zakład Ubezpieczeń Społecznych OddziałwZ.przyznałJ. K.prawo do emerytury górniczej od(...). Do ustalenia wysokości emerytury górniczej organ rentowy uwzględnił: 31 lat i 11 miesięcy (383 miesięcy) okresów składkowych, z czego 153 miesiące z przelicznikiem 1,8, co dało 275,4 miesięcy, a 207 miesiące z przelicznikiem 1,2, co dało 248,4 miesięcy (łącznie 523,8 miesięcy) oraz 1 rok, 4 miesiące okresów nieskładkowych ( 16 miesięcy). Wskaźnik wysokości podstawy wymiaru emerytury wyniósł 249,81 %. Podstawa wymiaru obliczona została przez pomnożenie wskaźnika wysokości podstawy wymiaru 249,81 % przez kwotę bazową w wysokości 4512,41 zł, co dało kwotę 11 272,45 zł. Wysokość świadczenia wyniosła 7865,61 zł. Wypłata emerytury została zawieszona z uwagi na kontynuację zatrudnienia.
W odwołaniu pełnomocnikJ. K.wniósł o zmianę decyzji i zaliczenie do pracy górniczej okresu od dnia 14 listopada 1989 roku oraz do 30 kwietnia 2007 roku do stażu pracy w wymiarze półtorakrotnym oraz zastosowanie do tego okresu przelicznika 1,8 przy ustalaniu wysokości emerytury.
W odpowiedzi na odwołanie organ rentowy wniósł o oddalenie odwołania. W uzasadnieniu podniesiono, że organ rentowy nie uwzględnił okresu zatrudnienia od dnia 14 listopada 1989 roku oraz do 30 kwietnia 2007 roku w wymiarze półtorakrotnym, gdyż stanowisko górnika eksploatacji taśmociągów, na którym w tym okresie pracował skarżący nie figuruje w zał. nr 3 do rozporządzenia(...)z dnia 23 grudnia 1994 roku.

Sąd Okręgowy ustalił następujący stan faktyczny :
Początek formularza
WnioskodawcaJ. K.,urodzony w dniu (...), w dniu 20 kwietnia 2021 roku wystąpił do organu rentowego z wnioskiem o przyznanie prawa do emerytury górniczej. Wnioskodawca był członkiem otwartego funduszu emerytalnego, ale wniósł o przekazanie środków na nim zgromadzonych na rachunek budżetu państwa.
(dowód: wniosek o emeryturę k. 2-5 akt emerytalnych)
Do stażu pracy górniczej wnioskodawcy w wymiarze półtorakrotnym organ rentowy nie zaliczył okresów pracy od dnia 14 listopada 1989 roku oraz do 30 kwietnia 2007 roku na stanowisku górnik eksploatacji taśmociągów ponieważ stanowiska te nie figurują w załączniku nr 3 rozporządzenia(...)z dnia 23 grudnia 1994 roku. Okres ten został zaliczony wnioskodawcy do stażu pracy w wymiarze jednokrotnym (okoliczność bezsporna)
Wnioskodawca jest zatrudniony w(...)na podstawie umowy o pracę na czas nieokreślony w pełnym wymiarze czasu pracy.
W spornym okresie od dnia 14 listopada 1989 roku oraz do 16 listopada 2006 roku wnioskodawca był zatrudniony na stanowisku  górnika eksploatacji taśmociągów, na oddziale(...),(...),(...), a w okresie od 17 listopada 2006 roku  30 kwietnia 2007 roku na stanowisku  górnika kopalni odkrywkowej na oddziale(...). Oddziały, na których wnioskodawca pracował był oddziałami węglowymi, zajmującymi się wydobywaniem węgla.
Do jego stałych, podstawowych obowiązków należały:
- usuwanie zagrożeń ruchowych na koparkach wielonaczyniowych w wyrobisku górniczym (wymiana zestawów, krążników, uszczelnień, czerpaków);
- nadzór i kontrola nad prawidłową pracą urządzeń i przenośników taśmowych na koparkach wielonaczyniowych w wyrobisku górniczym;
- czyszczenie konstrukcji i gąsienic koparek wielonaczyniowych w wyrobisku górniczym
- obsługa urządzeń i przenośników taśmowych na koparkach wielonaczyniowych w wyrobisku górniczym;
Przenośniki taśmowe, których pracę nadzorował i kontrolował wnioskodawca, były przenośnikami, które biegną bezpośrednio przy koparce wielonaczyniowej. Zadaniem wnioskodawcy była obserwacja przenośników i czuwanie nad ich prawidłową i bezawaryjną pracą. Czynności te były wykonywane podczas pracy koparki wielonaczyniowej. Wnioskodawca nie zajmował się obsługą przenośników taśmowych stałych, biegnących po całej odkrywce. Te przenośniki obsługiwali pracownicy innych oddziałów. Zajmował się wyłącznie przenośnikami przesuwnymi, stanowiącymi części składowe koparek wielonaczyniowych.
Pozostałe obowiązki tj. wymiana zestawów, krążników, uszczelnień, czerpaków oraz czyszczenie konstrukcji i gąsienic koparek wielonaczyniowych były wykonywane przez wnioskodawcę przy bieżących naprawach koparki wielonaczyniowej. Koparka znajdowała się wówczas w przodku w miejscu urabiania kopaliny. Bieżące naprawy były naprawami krótkotrwałymi i miały na celu przywrócenie ruchu maszyny podstawowej.
Wnioskodawca pracował w systemie stykowym. Wiązało się to z podmianą na stanowisku pracy. Wnioskodawca rozpoczynał pracę 15 minut wcześniej i kończył 15 minut później, czyli miał wydłużony czas pracy o pół godziny.
(dowód: charakterystyka stanowiska pracy – k. 11- 11 odwrót, akt pismo(...)z 22 listopada 2021 roku wraz z wykazem godzin nadliczbowych (dodatku stykowego) wypłaconych wnioskodawcy z tytułu podmiany na stanowisku pracy – k. 24- 27 akt, zeznania świadkaJ. D.- protokół rozprawy z dnia 13 stycznia 2022 roku, zeznania świadkaW. D.- protokół rozprawy z dnia 13 stycznia 2022 roku, zeznania wnioskodawcy - protokół rozprawy z dnia 13 stycznia 2022 roku)
Powołana przez pracodawcę wnioskodawcy Komisja Weryfikacyjna w dniu 26 czerwca 1996 roku uznała, że wnioskodawca w okresie od 14 listopada 1989 roku do 28 lutego 1995 roku pomimo zajmowania stanowiska górnika eksploatacji taśmociągów na oddziale(...)faktycznie stale przez(...),8 dniówek wykonywał prace podlegające zaliczeniu do pracy na stanowisku wymienionym w dziale III pkt 1 załącznika nr 3 do rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z dnia 23 grudnia 1994 r.- górnik kopalni odkrywkowej.
(dowód: protokół z posiedzeń Komisji weryfikacyjnej - k. 7-8 akt emerytalnych)
Pracodawca ewidencjonował wnioskodawcy w spornym okresie dniówki stykowe oraz godziny nadliczbowe z tytułu podmiany na stanowisku pracy.
(dowód: dniówki stykowe wnioskodawcy - k. 27 akt sprawy, wykaz godzin nadliczbowych – k.26 akt)
W dniu 13 kwietnia 2021 roku(...)wystawiła wnioskodawcy świadectwo wykonywania pracy górniczej, w którym wskazała, że w okresie zatrudnienia od 14 listopada 1989 roku do 30 kwietnia 2007 roku w pełnym wymiarze czasu pracy wykonywał pracę górniczą na stanowisku górnika kopalni odkrywkowej, to jest na stanowisku wymienionym w załączniku nr 3 do rozporządzenia(...)z dnia 23 grudnia 1994 roku, w Dziale III pod poz. 1.
Wnioskodawca przebywał na urlopie bezpłatnym: od 25 sierpnia 1991 roku do 26 sierpnia 1991 roku oraz od 14 września 1991 roku do 16 września 1991 roku
(dowód: świadectwo wykonywania pracy górniczej - k. 6 w aktach emerytalnych).

Sąd Okręgowy zważył, co następuje:
Odwołanie jest uzasadnione.
W przedmiotowej sprawie organ rentowy przy wyliczeniu wysokości emerytury wnioskodawcy za sporny okres od dnia 14 listopada 1989 roku do 30 kwietnia 2007 roku zastosował na podstawieart. 51 ust. 1 pkt 4 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych(t.j. Dz.U. z 2017 r. poz. 1383 ze zm.) przelicznik 1,2. Wnioskodawca natomiast domagał się przeliczenia ww. okresów do stażu pracy w wymiarze półtorakrotnym oraz do wysokości emerytury wg. przelicznika 1,8 zgodnie zart. 51 ust. 1 pkt 2ww. ustawy.
Przy ustalaniu wysokości górniczych emerytur, o których mowa wart. 50a lub 50e, stosuje się stosownie do treściart. 51 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, z zastrzeżeniemust. 2, następujące przeliczniki:
1) 1,5 za każdy rok pracy górniczej wykonywanej pod ziemią stale i w pełnym wymiarze czasu pracy;
2) 1,8 za każdy rok pracy, o której mowa w art. 50d;
3) 1,4 za każdy rok pracy w pełnym wymiarze czasu pracy, o której mowa w art. 50c ust. 1 pkt 1-3 i 5-9, wykonywanej częściowo na powierzchni i częściowo pod ziemią;
4) 1,2 za każdy rok pracy, o której mowa w art. 50c ust. 1 pkt 4 i 5, wykonywanej stale i w pełnym wymiarze czasu pracy na odkrywce w kopalniach siarki i węgla brunatnego, w kopalniach otworowych siarki oraz w przedsiębiorstwach i innych podmiotach wykonujących roboty górnicze dla kopalń siarki i węgla brunatnego.
Przy ustalaniu wysokości emerytury górniczej przelicznik 1,8 za każdy rok pracy - jak wynika z art. 51 ust. 1 pkt 2 ustawy o emeryturach i rentach z FUS - stosuje się wyłącznie do pracy, o której mowa w art. 50d ustawy o emeryturach i rentach z FUS. Pracami do których stosuje się przelicznik 1,8 zgodnie z art. 50d ustęp 1 pkt 1 ustawy jest praca w przodkach bezpośrednio przy urabianiu i ładowaniu urobku oraz przy innych pracach przodkowych, przy montażu, likwidacji i transporcie obudów, maszyn urabiających, ładujących i transportujących w przodkach oraz przy głębieniu szybów i robotach szybowych. Wykaz stanowisk pracy, na których zatrudnienie zaliczane jest do pracy górniczej oraz wykonywanej w przodkach uwzględnianej w rozmiarze półtorakrotnym, powinno ustalić rozporządzenie wydane na podstawie delegacji ustawowej z art. 50d ust. 3. Ponieważ rozporządzenie takie nie zostało wydane, obowiązuje nadal (z mocy art. 194 wskazanej ustawy) wykaz stanowisk zawarty w załączniku nr 2 i 3 dorozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z dnia 23 grudnia 1994 roku w sprawie określenia niektórych stanowisk pracy górniczej oraz stanowisk pracy zaliczanej w wymiarze półtorakrotnym przy ustalaniu prawa do górniczej emerytury lub renty(Dz.U. z 1995 r. Nr 2, poz. 8), wydanego na podstawie upoważnienia zawartego wart. 5 ust. 5 i art. 6 ust. 3 ustawy z dnia 1 lutego 1983 roku o zaopatrzeniu emerytalnym górników i ich rodzin(t.j. Dz.U. z 1995 r., Nr 30, poz. 154). Wykaz ten obowiązuje jednak jedynie w takim zakresie, w jakim jego przepisy nie są sprzeczne z przepisami ustawy o emeryturach i rentach z FUS. A zatem zakładowe wykazy stanowisk, na których wykonywana jest praca górnicza, muszą być zgodne z wykazem nr 2 stanowiącym załącznik do tego rozporządzenia, obejmującego stanowiska pracy, na których zatrudnienie na odkrywce w kopalniach węgla brunatnego uważa się za pracę górniczą lub wykazem nr 3 stanowiącym załącznik do tego rozporządzenia, obejmującego stanowiska pracy, na których zatrudnienie na odkrywce w kopalniach węgla brunatnego zalicza się w wymiarze półtorakrotnym. Jednakże dokonana przez pracodawcę kwalifikacja zajmowanego przez konkretnego pracownika stanowiska, jak i ewentualna zmiana tej kwalifikacji na podstawie protokołu komisji weryfikacyjnej, nie przesądza jeszcze o zaliczeniu zatrudnienia na tym stanowisku do pracy górniczej. O uznaniu pracy za pracę górniczą w rozumieniu omawianych przepisów nie decyduje bowiem treść wymienionych dokumentów, ale charakter czynności faktycznie wykonywanych przez pracownika. (por. wyroki Sądu Najwyższego z dnia 25 marca 1998 r., II UKN 570/97, OSNAPiUS 1999, nr 6, poz. 213, z dnia 22 marca 2001 r., II UKN 263/00, OSNAPiUS 2002, nr 22, poz. 553 oraz z dnia 2 czerwca 2010 r., I UK 25/10). Rozporządzenie wykonawcze nie może zatem przyznawać ubezpieczonym większych uprawnień niż uczynił to ustawodawca. Tym samym, przepisyustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznychstanowić muszą zawsze punkt wyjścia do oceny zasadności roszczeń emerytalnych wnioskodawcy. Innymi słowy zastosowanie przelicznika 1,8 do pracy ubezpieczonego na stanowisku wymienionym w załączniku nr 3 do rozporządzenia wymaga, by praca ta odpowiadała treści art. 50 d ust. 1 pkt 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS.
Przepis art. 50 d ustawy o emeryturach i rentach z FUS do prac górniczych zaliczanych w wymiarze półtorakrotnym do emerytury i 1,8 do jej wysokości zalicza prace bezpośrednio przy urabianiu i ładowaniu urobku oraz przy innych pracach przodkowych, przy montażu, likwidacji i transporcie obudów, maszyn urabiających, ładujących i transportujących w przodkach oraz przy głębieniu szybów i robotach szybowych.
Ponadto stosownie do treści art. 50d ustawy, aby ww. prace były zaliczane w wymiarze półtorakrotnym muszą być wykonywane na odkrywce w przodku. Oznacza to, że przodek jest pojęciem węższym od pojęcia odkrywki.
Przepisy nie definiują pojęcia przodka i prac przodkowych. Przyjęcie ogólnej tezy, że przodkiem w kopalni węgla brunatnego jest każde miejsce prowadzenia robót górniczych związanych z odwadnianiem, udostępnianiem i eksploatacją złoża kopaliny, jej transportem i transportem nadkładu, a nadto zwałowaniem nadkładu, a następnie rekultywacją wyrobisk i zwałowisk, (związane z pracą koparek, spycharek, ładowarek, zwałowarek) nie odpowiada pojęciu "pracy przodkowej", wynikającej z wykładni przepisówart. 50d ust. 1 pkt 1 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. (tak por. wyrok SA w Katowicach z dnia 16 kwietnia 2014 roku, IIIAUa 1121/13, LEX). W orzecznictwie SN kwestionuje się również zasadność rozszerzania samego pojęcia przodka wydobywczego, zauważając, że nie do zaakceptowania jest zapatrywanie, żeby miejsce przodka rozciągać na całą linię taśmociągów transportujących urobek, gdyż pojęcie przodka straciłoby swe znaczenie i tym sposobem nie można zaakceptować definicji "przodka", która wynika z opinii naukowo-technicznej i obejmuje wszystkie czynności związane z transportem kopaliny, realizowane w ramach ruchu zakładu górniczego (wyr. SN z 5 maja 2011 roku, I UK 395/10).
Z powyższego wynika, iż pojęcie przodka musi być wykładane przez Sąd w sposób ścisły i ograniczać się wyłącznie do miejsca pracy koparek wielonaczyniowych, albo jej bezpośredniego sąsiedztwa, w którym wydobywa się urobek. Praca przodkowa polega zaś na urabianiu i ładowaniu urobku lub nakładu, albo jest bezpośrednio związana z procesem urabiania urobku.
Jednocześnie w związku z ustawowym określeniem pojęcia pracy w przodkach należy stwierdzić, że dla zaliczenia pracy do stażu w wymiarze półtorakrotnym nie chodzi o jakąkolwiek pracę w przodku przy maszynach ładujących i transportujących, a wyłącznie o pracę, która polega na montażu, likwidacji i transporcie obudów maszyn ładujących i transportujących w przodkach. Pod określeniem "inne prace przodkowe" należy zaś rozumieć inne prace górnicze w przodku, jednakże rodzajowo nie mniej obciążające niż wymienione w powołanym przepisie ustawy art. 50d ust. 1 pkt 1. Stąd różnego rodzaju inne prace górnicze związane z eksploatacją, konserwacją i remontami urządzeń będących częścią składową układu technologicznego: koparka, taśmociąg, zwałowarka węgla nie mieszczą się w definicji pracy w przodkach z art. 50d ust. 1 pkt 1 ustawy. (tak por. SA w Katowicach w wyroku z dnia 22 listopada 2012 roku, IIIAUa 437/12, LEX).
Z powyższych rozważań wynika zatem, iż przy ustalaniu prawa do górniczej emerytury pracownikom w kopalni węgla brunatnego zalicza się w wymiarze półtorakrotnym czas pracy górniczej w przodku tylko wówczas, gdy spełnia łącznie wszystkie wskazane w powołanych przepisach przesłanki: co do miejsce wykonywania, co do rodzaju czynności, co do obsługi wskazanych w tym przepisie maszyn i urządzeń. Wypełnienie np. jedynie warunku pracy w przodku nie jest zatem wystarczające do uznania, że praca ta spełnia definicję z art. 50 d ust. 1 pkt 1 i znajduje się w wykazie III załącznika 3, poz. 1 rozporządzenia.
Z przeprowadzonego postępowania dowodowego w postaci charakterystyki pracy skarżącego sporządzonej przez pracodawcę, umowy o pracę, angaży oraz zeznań świadków, a także wnioskodawcy wynika, że wnioskodawca na oddziałach węglowych od dnia 14 listopada 1989 roku do 16 listopada 2006 roku na stanowisku górnika eksploatacji taśmociągów oraz po zmianie nazwy stanowiska pracy na górnika kopalni odkrywkowej od 17 listopada 2006 roku do 30 kwietnia 2007 roku cały czas wykonywał prace wymienione w art. 50 d ustawy. W całym bowiem spornym okresie do stałych obowiązków skarżącego – co potwierdzili świadkowie - należały prace przy obsłudze przenośników taśmowych stanowiących część składową koparki wielonaczyniowej. Powyższą okoliczność potwierdził także pracodawca w charakterystyce stanowiska pracy, z której wynika, że skarżący zajmował się wyłącznie przenośnikami taśmowymi na koparkach wielonaczyniowych w wyrobisku górniczym.
Do stałych obowiązków skarżącego należały: nadzór i kontrola nad prawidłowa pracą urządzeń i przenośników taśmowych na koparkach wielonaczyniowych, a ponadto usuwanie zagrożeń ruchowych na koparkach wielonaczyniowych i przenośnikach przesuwnych (wymiana krążników, uszczelnień, czerpaków), czyszczenie konstrukcji i gąsienic koparek wielonaczyniowych. Przenośniki taśmowe, których pracę nadzorował i kontrolował wnioskodawca, były przenośnikami, które biegną bezpośrednio przy koparce wielonaczyniowej. Zadaniem wnioskodawcy była obserwacja przenośników taśmowych i czuwanie nad ich prawidłową i bezawaryjną pracą podczas pracy koparki wielonaczyniowej. Obowiązki swoje wykonywał w miejscu usytuowania koparki wielonaczyniowej. Koparki wielonaczyniowe, jako maszyny urabiające urobek, pracowały w przodku wydobywczym, co oznacza, iż skarżący świadczył pracę w przodku wydobywczym.
Pozostałe obowiązki wykonywane przez wnioskodawcę tj. wymiana zestawów, krążników, uszczelnień, czerpaków oraz czyszczenie konstrukcji i gąsienic koparek wielonaczyniowych również były wykonywane w miejscu wydobywania kopaliny. Prace te były związane z usuwaniem bieżących awarii koparek wielonaczyniowych, które miały na celu jak najszybsze przywrócenie ruchu maszyny podstawowej. Wnioskodawca w spornym okresie pracował cały czas – jak wynika z zaświadczenia pracodawcy - w systemie stykowym (podmiany na stanowisku pracy), co wiązało się z rozpoczynaniem pracy o 15 minut wcześniej i kończeniu pracy 15 minut później.
Wszystkie prace wykonywane przez skarżącego, jako wykonywane w obrębie pracy koparki wielonaczyniowej usytuowanej w przodku wydobywczym, należy uznać za równie obciążające, jak prace górnika- operatora koparek wielonaczyniowych przy urabianiu urobku. Z tych względów (miejsce wykonywania pracy, rodzaj wykonywanych czynności oraz rodzaj obsługiwanych maszyn) należy je zaliczyć do innych prac przodkowych wymienionych w art. 50 d ustawy o emeryturach i rentach.
Biorąc wszystkie powyższe pod uwagę, Sąd Okręgowy wpunkcie 1na mocyart. 477 14 § 2 KPCzmienił zaskarżoną decyzję i przyznał wnioskodawcy prawo do zaliczenia spornego okresu zatrudnienia – za wyjątkiem dni, w których skarżący przebywał na urlopie bezpłatnym- do emerytury górniczej w wymiarze półtorakrotnym oraz z zastosowaniem przelicznika 1,8 do ustalenia wysokości emerytury górniczej.
O kosztach procesu orzeczono na podstawieart. 98 k.p.c.
Dół formularza