SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia NSA Halina Filipowicz - Kremis po rozpoznaniu w dniu 16 maja 2022 r. na posiedzeniu niejawnym w Wydziale II sprzeciwu B. S. od postanowienia referendarza sądowego w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym we Wrocławiu z dnia 14 marca 2022 r. w sprawie o sygn. akt II SPP/Wr 1/22 odmawiającego przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi B. S. na postanowienie [...] Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego we [...] z dnia [...] marca 2021 r. nr [...] w przedmiocie nałożenia grzywny w celu przymuszenia postanawia: utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie.


UZASADNIENIE

Postanowieniem z dnia 14 marca 2022 r. referendarz sądowy w tut. Sądzie odmówił B. S. (dalej: skarżąca) przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi skarżącej na postanowienie [...] Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego we [...] z dnia [...] marca 2021 r. nr [...] w przedmiocie nałożenia grzywny w celu przymuszenia.

W uzasadnieniu wyjaśniono, że skarżąca złożyła pismem z dnia [...] stycznia 2022 r. (złożonym na urzędowym formularzu PPF) złożyła kolejny (drugi) wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych (od ustalonego wpisu sądowego od złożonej skargi w wysokości 1979 złotych).

W treści powyższego wniosku skarżąca podała, że jej sytuacja majątkowa jest skromna i tym samym nie posiada środków finansowych na dokonanie rozbiórki oraz zakup innej nieruchomości w której mogłaby następnie zamieszkać. Od wielu lat choruje także na schorzenia kręgosłupa i wymaga ciągłej jak i kosztownej rehabilitacji. Nie posiada także oszczędności, które pozwoliłyby zaspokoić inne wydatki oprócz comiesięcznych kosztów utrzymania (opłaty związane z użytkowaniem mieszania, żywność i leki). Trzy lata temu skończyła także spłatę kredytu zaciągniętego na budowę mieszkania, które teraz ma zostać rozebrane. Zdaniem skarżącej wymierzona jej grzywna w celu przymuszenia jest niewspółmierna do jej obecnej sytuacji finansowej. Także sama opłata sądowa już pozbawi ją niezbędnych środków do życia.

Pismem referendarza sądowego z dnia [...] lutego 2022 r. wezwano skarżącą do nadesłania w terminie 14 dni oznaczonych w ww. piśmie dokumentów potwierdzających sytuację majątkową wnioskodawcy.

W odpowiedzi na wskazane wezwanie referendarza sądowego strona pismem z dnia [...] marca 2022 r. przedłożyła wnioskowane dokumenty.

Po zapoznaniu się z dołączonymi dokumentami, referendarz wskazał w swym postanowieniu, że wniosek skarżącej o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych nie zasługiwał na uwzględnienie, ponieważ skarżąca posiada stałe źródło dochodów, gdyż pobiera co miesiąc wynagrodzenie za pracę w kwocie [...] zł netto. Pozostaje też w długoletnim zatrudnieniu wynoszącym ok. 38 lat i z tego tytułu na bieżąco uzyskuje dochody. Aktualnie nie posiada także żadnych zobowiązań kredytowych, jak również nie jest zobowiązana do łożenia na utrzymanie innych osób. Stąd ponosi comiesięczne wydatki związane wyłącznie z codziennym utrzymaniem siebie i domu. Referendarz zwrócił także uwagę, że B. S. pomimo tego, że przedłożyła dowody potwierdzające ponoszone wydatki, to jednak mają one charakter wybiórczy, gdyż część z nich nie ma charakteru zobowiązań comiesięcznych. Wbrew wezwaniu skarżąca nie przedłożyła pełnej historii kont bankowych, tj. na przedłożonych wydrukach z rachunku bankowego obejmującego dwa konta: "Konto systematyczne" i "Konto jakie chcę" brak jest salda końcowego i początkowego. Przedłożone wydruki obrazują też w większości przelewy i wpływy względem wyłącznie jednego konta "Konto jakie chcę". Do Sądu nie wpłynęły także jakiekolwiek dokumenty (rachunki) pokazujące comiesięczne wydatki skarżącej związane z uczęszczaniem na rehabilitację czy korzystanie z usług prywatnej opieki zdrowotnej. Wnioskodawczyni nie powołała też żadnych nowych okoliczności, które nie byłyby znane na wcześniejszym etapie postępowania, a które przemawiałyby za przyznaniem wnioskowanego zwolnienia. Kolejny wniosek skarżącej w swej treści jest zasadniczo tożsamy z wcześniejszym. Referendarz zwrócił także uwagę na fakt, że pomimo twierdzeń o trudnej sytuacji finansowej strony i braku comiesięcznych wolnych środków, które mogłyby być przeznaczone np. na uiszczenie wnioskowanego wpisu sądowego od skargi, to skarżąca korzysta z pomocy profesjonalnego pełnomocnika, co też pozwala na konstatację, iż dysponuje środkami umożliwiającymi jej uiszczenie wpisu.

Referendarz podkreślił, że skarżąca nie wykazała tym samym, że spełnia przesłanki, o których mowa w art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2022 r., poz. 329) – dalej: p.p.s.a., warunkujące przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych.

Sprzeciw od powyższego postanowienia złożył profesjonalny pełnomocnik skarżącej.

W wywiedzionym sprzeciwie od wydanego postanowienia zarzucił Sądowi naruszenie przepisów prawa procesowego, mające istotny wpływ na wynik sprawy, tj.: art. 245 i art. 246 p.p.s.a. poprzez oddalenie wniosku w sytuacji, gdy w sprawie zachodzą pełne podstawy do przyznania jego mandantce prawa pomocy, kiedy to skarżąca uzyskując comiesięczne wynagrodzenie w wysokości zaledwie [...] złotych, a wpis wynosi połowę ww. kwoty. W uzasadnieniu wskazał także, że w świetle zasad: doświadczenia życiowego, logiki oraz powszechnie wiadomych okoliczności oczywistym jest, że pensja w kwocie [...] złotych nie pozwala na pokrycie wpisu sądowego w wysokości niemal 2000 złotych. Wpływ na to mają przede wszystkim powszechnie znane wysokie koszty utrzymania takie jak: żywność, ubrania czy opłaty eksploatacyjne. Miesięczne pobory jego mandantki mogą tym samym w rzeczywistości starczyć jedynie na zaspokojenie podstawowych potrzeb. Skarżąca nie ma tym samym realnych możliwości poczynienia oszczędności czy też wyasygnowania ponad 50% swojego miesięcznego wynagrodzenia na uiszczenie wnioskowanego wpisu sądowego.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Sprzeciw nie zasługiwał na uwzględnienie, co skutkuje utrzymaniem w mocy orzeczenia referendarza sądowego.

Stosownie do art. 259 § 1 p.p.s.a., od postanowienia o odmowie przyznania prawa pomocy strona może wnieść do właściwego wojewódzkiego sądu administracyjnego sprzeciw w terminie siedmiu dni od dnia doręczenia postanowienia. W takiej sytuacji, tj. rozpoznając sprzeciw od postanowienia referendarza sądowego, sąd zgodnie z art. 260 § 1 p.p.s.a. wydaje postanowienie, w którym zaskarżone postanowienie zmienia albo utrzymuje w mocy. Zgodnie z § 2 tego przepisu wniesienie sprzeciwu od postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność, a sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu. Przepis art. 260 § 2 p.p.s.a. stanowi wyjątek od zasady określonej w art. 167a § 2-3 p.p.s.a., że sąd rozpoznający sprzeciw działa jako sąd pierwszej instancji. Tym samym od orzeczenia sądu w przedmiocie zmiany bądź utrzymania w mocy orzeczenia referendarza sądowego nie przysługuje stronie środek zaskarżenia.

W przypadku osób fizycznych prawo pomocy może być przyznane w zakresie częściowym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.)

Biorąc pod uwagę niniejsze uregulowania należy zauważyć, że w sytuacji gdy osoba fizyczna spełnia przesłanki w nim określone obowiązkiem sądu jest przyznanie prawa pomocy. Na podmiocie ubiegającym się o przyznanie prawa pomocy spoczywa z kolei ciężar wykazania, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Zadaniem więc strony jest wykazanie, że jej sytuacja majątkowa nie pozwala uczynić zadość wymogom opłaty kosztów sądowych. W tym celu powinna należycie uzasadnić i uprawdopodobnić okoliczności, które podaje we wniosku o przyznanie prawa pomocy. W gestii sądu znajduje się już ocena czy strona w sposób należyty uargumentowała zasadność przyznania niniejszej pomocy (por. B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka – Medek, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Zakamycze 2005). Zadaniem sądu jest zatem dokonanie wszechstronnej i rzetelnej oceny wskazanych we wniosku okoliczności uzasadniających przyznanie niniejszego prawa, z uwzględnieniem zasad logicznego rozumowania, doświadczenia życiowego i dostępnej wiedzy.

Odnosząc się do wniosku skarżącej o przyznanie prawa pomocy stwierdzić należy, że w stanie faktycznym istniejącym w rozpatrywanej sprawie brak jest przesłanek uzasadniających przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie, tym samym wniosek ten nie zasługuje na uwzględnienie, a postanowienie referendarza należało utrzymać w mocy.

Jak wynika z akt sprawy, skarżąca uzyskuje wynagrodzenie za pracę w kwocie [...] złotych netto miesięcznie. Przedłożone dokumenty wskazują, że chociaż niewątpliwie duża część dochodów ma charakter sztywny i jest przeznaczana na stałe wydatki takie jak: żywność, czynsz, media, ubrania, koszty opału czy paliwo, to skarżącą stać na np. korzystanie z usług z obszaru: kultury, rekreacji czy dodatkowej rozrywki (faktura z Canal+). Odzwierciedlenia w dokumentacji nie znajdują natomiast podnoszone przez skarżącą twierdzenia, że asygnuje duże kwoty na rehabilitację i prywatną opiekę medyczną, co jednocześnie wskazywałoby, że w domowym budżecie pozostaje co miesiąc kilkusetzłotowy ,,bufor finansowy" na dodatkowe i nieprzewidziane wydatki. Z tych wolnych środków możliwych co miesiąc do odłożenia można byłoby sfinansować wnioskowany przez Sąd wpis od skargi.

W tak zakreślonej sytuacji, nie można uznać, by skarżąca spełniała przesłanki umożliwiające przyznanie jej prawa pomocy.

Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądami administracyjnymi jest formą jej finansowania z budżetu państwa i przez to powinno sprowadzać się jedynie do przypadków, w których strona nie posiada rzeczywiście środków na sfinansowanie kosztów postępowania sądowego i wykaże to w sposób przekonywujący.

Z uwzględnieniem wskazanych powyżej okoliczności faktycznych i prawnych, na podstawie art. 260 § 1 p.p.s.a. orzeczenie referendarza sądowego utrzymano w mocy.