Y Gyfraith Gyfansoddiadol RHAN 1 Cyffredinol Enwi, cychwyn, dirymu a darpariaeth arbed 1 1 Enw’r Gorchymyn hwn yw Gorchymyn Senedd Cymru (Cynrychiolaeth y Bobl) 2025. 2 Daw’r Gorchymyn hwn i rym ar 18 Gorffennaf 2025. 3 Yn ddarostyngedig i baragraffau (4) a (5) a rheol 70(3) o Atodlen 5, mae’r offerynnau a restrir yn Atodlen 12 wedi eu dirymu. 4 Er bod y Gorchymyn hwn yn dod i rym o dan baragraff (2), nid yw’n cael effaith mewn perthynas â’r canlynol— a etholiad cyffredinol y cynhelir y pôl ar ei gyfer ar 6 Ebrill 2026 neu cyn hynny; b Senedd a ddychwelir mewn etholiad cyffredinol y cynhelir y pôl ar ei gyfer ar 6 Ebrill 2026 neu cyn hynny; c dychwelyd aelod i Senedd a grybwyllir yn is-baragraff (b), mewn etholiad cyffredinol neu fel arall. 5 Mae Gorchymyn Cynulliad Cenedlaethol Cymru (Cynrychiolaeth y Bobl) 2007 yn parhau i gael effaith mewn perthynas â’r materion y cyfeirir atynt ym mharagraff (4). Dehongli 2 1 Yn y Gorchymyn hwn— ystyr “ anghymhwyster cyfreithiol ” (“ legal incapacity ”) yw unrhyw anghymhwysiad rhag pleidleisio a osodir gan y Gorchymyn hwn neu gan unrhyw ddeddfiad arall; mae “ anabledd ” (“ disability ”), mewn perthynas â gwneud peth, yn cynnwys yr anallu tymor byr i’w wneud; ystyr “ ar gael i edrych arno ” (“ available for inspection ”) yw ar gael i edrych arno yn ystod oriau swyddfa arferol; ystyr “ ardal heddlu ” (“ police area ”) yw ardal heddlu yng Nghymru a restrir yn Atodlen 1 i Ddeddf yr Heddlu 1996 (ardaloedd heddlu); bernir bod “ arian ” (“ money ”), ac eithrio yn erthyglau 43, 80 ac 81 ac Atodlen 6, a “ gwobr ariannol ” (“ pecuniary reward ”) yn cynnwys— unrhyw swydd, lle neu gyflogaeth, unrhyw sicreb werthfawr neu unrhyw beth arall sy’n cyfateb i arian, ac unrhyw gydnabyddiaeth werthfawr, ac mae ymadroddion sy’n cyfeirio at arian i gael eu dehongli yn unol â hynny; ystyr “ arwyddlun cofrestredig ” (“ registered emblem ”) yw arwyddlun sydd wedi ei gofrestru gan blaid wleidyddol gofrestredig o dan Ran 2 o Ddeddf Pleidiau Gwleidyddol 2000; ystyr “ awdurdod lleol ” (“ local authority ”)— mewn perthynas ag erthyglau 25, 113(1)(b), 124(1)(b) a 124(2) a pharagraff 6 o Atodlen 3, yw cyngor sir, cyngor bwrdeistref sirol neu gyngor cymuned yng Nghymru, a ym mhob achos arall, yw cyngor sir neu gyngor bwrdeistref sirol yng Nghymru; mae “ y Clerc ” (“ the Clerk ”) i’w ddehongli yn unol ag adran 26 o Ddeddf 2006 ; mae “ cofnod dienw ” (“ anonymous entry ”), mewn perthynas â chofrestr, i’w ddehongli yn unol ag adran 9B o Ddeddf 1983 ; ystyr “ cofnod o gofnodion dienw ” (“ record of anonymous entries ”) yw’r cofnod a lunnir yn unol â rheoliadau a wneir yn rhinwedd paragraff 8A o Atodlen 2 i Ddeddf 1983 ; ystyr “ cofrestr ” (“ register ”) a “ cofrestr etholwyr ” (“ register of electors ”) yw’r gofrestr o etholwyr llywodraeth leol a gynhelir o dan adran 9(1)(b) o Ddeddf 1983; mae i “cyfeiriad cymhwysol” yr un ystyr â “qualifying address” yn adran 9(8)(b) o Ddeddf 1983 ; ystyr “ darparwr gwasanaeth cyffredinol ” (“ universal service provider ”) yw darparwr gwasanaeth cyffredinol o fewn ystyr “universal service provider” yn Rhan 3 o Ddeddf Gwasanaethau Post 2011 ; ystyr “ datganiad o’r pleidiau a’r personau a enwebwyd ” (“ statement of parties and persons nominated ”) yw datganiad a lunnir yn unol â rheol 17 o Atodlen 5; ystyr “ datganiad ynghylch treuliau etholiad ” (“ declaration as to election expenses ”) yw datganiad a wneir o dan erthygl 55 neu 56; ystyr “ Deddf 1983 ” (“ the 1983 Act ”) yw Deddf Cynrychiolaeth y Bobl 1983 ; ystyr “ Deddf 2006 ” (“ the 2006 Act ”) yw Deddf Llywodraeth Cymru 2006; ystyr “ Deddf 2011 ” (“ the 2011 Act ”) yw Deddf Diwygio’r Heddlu a Chyfrifoldeb Cymdeithasol 2011 ; ystyr “ Deddf Pleidiau Gwleidyddol 2000 ” (“ the 2000 Political Parties Act ”) yw Deddf Pleidiau Gwleidyddol, Etholiadau a Refferenda 2000; ystyr “ deiseb etholiad ar gyfer etholiad i’r Senedd ” (“ Senedd election petition ”) yw deiseb a gyflwynir yn unol â Rhan 4 o’r Gorchymyn hwn; ystyr “ dinesydd cymhwysol o’r Gymanwlad ” (“ qualifying Commonwealth citizen ”) yw dinesydd o’r Gymanwlad naill ai— nad yw’n berson y mae’n ofynnol iddo gael caniatâd o dan Ddeddf Mewnfudo 1971 i ddod i mewn i’r Deyrnas Unedig neu i aros ynddi, neu sy’n berson o’r fath ond sydd, am y tro, â chaniatâd o’r fath o unrhyw ddisgrifiad, neu sydd yn rhinwedd unrhyw ddeddfiad i’w drin fel pe bai ganddo ganiatâd o’r fath o unrhyw ddisgrifiad, ond nid yw person yn ddinesydd cymhwysol o’r Gymanwlad os nad yw’n ofynnol i’r person hwnnw gael caniatâd i ddod i mewn i’r Deyrnas Unedig neu i aros ynddi dim ond yn rhinwedd adran 8 o Ddeddf Mewnfudo 1971 (esemptiadau rhag y gofyniad am ganiatâd mewn achosion arbennig); ystyr “ dinesydd perthnasol o’r Undeb ” (“ relevant citizen of the Union ”) yw dinesydd o’r Undeb nad yw’n ddinesydd cymhwysol o’r Gymanwlad nac yn ddinesydd Gweriniaeth Iwerddon, ac mae “ dinesydd o’r Undeb ” (“ citizen of the Union ”) i’w ddehongli yn unol ag erthygl 20(1) o’r Cytuniad ar Weithrediad yr Undeb Ewropeaidd ; ystyr “ dinesydd tramor cymhwysol ” (“ qualifying foreign citizen ”) yw person— nad yw’n ddinesydd o’r Gymanwlad, yn ddinesydd o Weriniaeth Iwerddon nac yn ddinesydd perthnasol o’r Undeb, a naill ai— nad yw’n berson y mae’n ofynnol iddo gael caniatâd o dan Ddeddf Mewnfudo 1971 i ddod i mewn i’r Deyrnas Unedig neu i aros ynddi, neu sydd yn berson o’r fath ond sydd, am y tro, â chaniatâd o’r fath o unrhyw ddisgrifiad, neu sydd yn rhinwedd unrhyw ddeddfiad i’w drin fel pe bai ganddo ganiatâd o’r fath o unrhyw ddisgrifiad; ystyr “ dirprwy sy’n pleidleisio drwy’r post ” (“ proxy postal voter ”) yw person sydd â hawlogaeth i bleidleisio drwy’r post fel dirprwy mewn etholiad; mae i “ dyddiad caniatáu esgus awdurdodedig ” (“ date of the allowance of an authorised excuse ”) yr ystyr a roddir gan erthygl 60(10); mae “ etholaeth Senedd ” (“ Senedd constituency ”) i’w ddehongli yn unol ag adran 2 o Ddeddf 2006 ; ystyr “ etholaeth Seneddol y DU ” (“ UK Parliamentary constituency ”) yw etholaeth a bennir mewn Gorchymyn yn y Cyfrin Gyngor a wneir o dan adran 4 o Ddeddf Etholaethau Seneddol 1986 ; ystyr “ etholiad comisiynydd heddlu a throseddu ” (“ police and crime commissioner election ”) yw etholiad o dan Bennod 6 o Ran 1 o Ddeddf 2011; ystyr “ etholiad cyffredinol i’r Senedd ” (“ Senedd general election ”) yw cynnal etholiadau ar gyfer dychwelyd holl aelodau’r Senedd; ystyr “ etholiad etholaethol ” (“ constituency election ”) yw etholiad i ddychwelyd aelod o’r Senedd ar gyfer un o etholaethau’r Senedd; ystyr “ etholiad i’r Senedd ” (“ Senedd election ”) yw etholiad etholaethol i’r Senedd; ystyr “ etholiad llywodraeth leol ” (“ local government election ”) yw etholiad a restrir yn erthygl 15(2); ystyr “ etholwr ” (“ elector ”), ac eithrio yn erthyglau 9, 10 a 67 a rheol 36 o Atodlen 5, yw unrhyw berson y mae ei enw am y tro ar y gofrestr sydd i’w defnyddio mewn etholiad i’r Senedd neu, yn achos person sydd â chofnod dienw yn y gofrestr, yn y cofnod o gofnodion dienw, ond nid yw’n cynnwys y rhai y mae’r gofrestr yn dangos eu bod o dan yr oedran pleidleisio ar y diwrnod a bennwyd ar gyfer y pôl; mae i “ is-asiant ” (“ sub-agent ”) yr ystyr a roddir gan erthygl 40(1); ystyr “ llys etholiadol ” (“ election court ”) yw llys arbennig o farnwyr llywyddu a gynullir i benderfynu’r ddeiseb yn erbyn canlyniad etholiad i’r Senedd; mae “ Llywydd y Senedd ” (“ Presiding Officer of the Senedd ”) i’w ddehongli yn unol ag adran 25 o Ddeddf 2006 ; ystyr “ oedran pleidleisio ” (“ voting age ”) yw 16 oed neu’n hŷn; ystyr “ papur enwebu ” (“ nomination paper ”) yw papur enwebu unigolyn neu bapur enwebu plaid; ystyr “ papur pleidleisio drwy’r post ” (“ postal ballot paper ”) yw papur pleidleisio a ddyroddir i bleidleisiwr drwy’r post; ystyr “ plaid wleidyddol gofrestredig ” (“ registered political party ”), yn ddarostyngedig i reolau 10 a 76 o Atodlen 5, yw plaid sydd wedi ei chofrestru o dan Ran 2 o Ddeddf Pleidiau Gwleidyddol 2000; ystyr “ pleidleisiwr ” (“ voter ”) yw person sy’n pleidleisio mewn etholiad i’r Senedd ac mae’n cynnwys person sy’n pleidleisio fel dirprwy ac, ac eithrio yn Atodlen 5, person sy’n pleidleisio drwy ddirprwy, ac mae “ pleidlais ” (“ vote ”) a “ pleidleisio ” (“ vote ”) i’w dehongli yn unol â hynny, ac eithrio, yn yr Atodlen honno, fod unrhyw gyfeiriad at etholwr sy’n pleidleisio neu bleidlais etholwr yn cynnwys cyfeiriad at etholwr sy’n pleidleisio drwy ddirprwy neu bleidlais etholwr a roddir drwy ddirprwy, ac mae pleidlais absennol i’w ddehongli yn unol â hynny; ystyr “ pleidleisiwr absennol ” (“ absent voter ”) yw etholwr sydd â hawlogaeth i bleidleisio drwy ddirprwy, neu etholwr neu ddirprwy sydd â hawlogaeth i bleidleisio drwy’r post, ac mae “ pleidlais absennol ” (“ absent vote ”) i’w ddehongli yn unol â hynny; ystyr “ pleidleisiwr drwy’r post ” (“ postal voter ”) yw etholwr neu ddirprwy sydd â hawlogaeth i bleidleisio drwy’r post; ystyr “ pleidleisiwr gwasanaeth ” (“ service voter ”) yw person sydd wedi gwneud datganiad o wasanaeth yn unol ag adran 15 o Ddeddf 1983 ac sydd wedi ei gofrestru neu sydd â hawlogaeth i gael ei gofrestru yn unol ag ef; ystyr “ proses gyfreithiol ” (“ legal process ”) yw ffurflen hawlio, hysbysiad o gais, gwrit, gwŷs neu broses debyg arall; ystyr “ rheolau etholiadau’r Senedd ” (“ Senedd election rules ”) yw’r rheolau ar gyfer cynnal etholiadau’r Senedd a nodir yn Atodlen 5; ystyr “ Rheoliadau 2001 ” (“ the 2001 Regulations ”) yw Rheoliadau Cynrychiolaeth y Bobl (Cymru a Lloegr) 2001 ; mae i “ rhestr dirprwyon ” (“ list of proxies ”), mewn perthynas ag etholiad i’r Senedd, yr ystyr a roddir gan erthygl 8(3); ystyr “ rhestr plaid ” (“ party list ”) yw rhestr o ddim mwy nag wyth ymgeisydd, ond caiff fod yn rhestr o un ymgeisydd yn unig, i fod yn aelod o’r Senedd neu’n aelodau o’r Senedd ar gyfer un o etholaethau’r Senedd, sydd i’w chyflwyno neu sydd wedi ei chyflwyno i swyddog canlyniadau gan blaid wleidyddol gofrestredig; ystyr “ rhestr pleidleiswyr drwy’r post ” (“ postal voters list ”) yw’r rhestr a gedwir o dan erthygl 8(2); ystyr “ rhestr pleidleiswyr drwy’r post drwy ddirprwy ” (“ proxy postal voters list ”) yw’r rhestr a gedwir o dan erthygl 10(8); ystyr “ rhif etholiadol ” (“ electoral number ”) yw rhif person yn y gofrestr sydd i’w ddefnyddio yn yr etholiad neu, hyd nes y cyhoeddir y gofrestr, rif y person hwnnw, os oes rhif, yn y rhestrau etholwyr ar gyfer y gofrestr honno; mae i “ Senedd ” (“ Senedd ”) yr un ystyr ag yn adran 1(1) o Ddeddf 2006 ; ystyr “ swyddog canlyniadau ” (“ returning officer ”) yw’r swyddog sydd, yn unol ag erthygl 18, yn swyddog canlyniadau ar gyfer un o etholaethau’r Senedd; ystyr “ swyddog cofrestru ” (“ registration officer ”) yw swyddog cofrestru etholiadol o dan adran 8 o Ddeddf 1983 ; mae “ swyddog cofrestru perthnasol ” (“ relevant registration officer ”) i’w ddehongli yn unol ag adrannau 42(1) a 44(1) i (3) a (5) o Ddeddf Gweinyddu Etholiadol 2006 ; ystyr “ swyddog enwebu cofrestredig ” (“ registered nominating officer ”) yw’r person sydd wedi ei gofrestru o dan Ran 2 o Ddeddf Pleidiau Gwleidyddol 2000 fel y swyddog sydd â chyfrifoldeb am y materion y cyfeirir atynt yn adran 24(3) o’r Ddeddf honno mewn cysylltiad â phlaid wleidyddol gofrestredig; ystyr “ swyddog llywyddu ” (“ presiding officer ”), mewn perthynas â gorsaf bleidleisio, yw person a benodir o dan reol 35 o Atodlen 5; mae “ taliad ” (“ payment ”) yn cynnwys unrhyw wobr ariannol neu unrhyw wobr arall; ystyr “ ymgeisydd ” (“ candidate ”) yw ymgeisydd unigol neu ymgeisydd rhestr plaid i’w ddychwelyd fel aelod o’r Senedd; ystyr “ ymgeisydd rhestr plaid ” (“ party list candidate ”) yw ymgeisydd sydd wedi ei gynnwys ar restr plaid; ystyr “ ymgeisydd unigol ” (“ individual candidate ”) yw ymgeisydd mewn etholiad i’r Senedd ac eithrio ymgeisydd rhestr plaid. 2 At ddibenion y Gorchymyn hwn, rhaid barnu nad yw person wedi cyrraedd oedran penodol tan gychwyn pen-blwydd perthnasol diwrnod ei enedigaeth. RHAN 2 Etholfraint Senedd Cymru a’i harfer Cofrestru a phleidleisio absennol 3 1 Yn ddarostyngedig i roi hysbysiad am yr apêl yn unol â pharagraff 13(1) o Atodlen 1, mae apêl sy’n deillio o unrhyw benderfyniad gan y swyddog cofrestru o dan y Gorchymyn hwn i wrthod cais person i bleidleisio— a drwy ddirprwy neu drwy’r post fel etholwr, neu b drwy’r post fel dirprwy, yn fater i’r llys sirol mewn unrhyw achos pan na fo’r cais wedi ei wneud ar gyfer etholiad penodol i’r Senedd yn unig. 2 Nid oes apêl yn deillio o benderfyniad y Llys Apêl ar apêl sy’n deillio o benderfyniad y llys sirol o dan yr erthygl hon. 3 Os yw apêl o dan yr erthygl hon neu o dan adran 56 o Ddeddf 1983 yn yr arfaeth pan roddir hysbysiad am etholiad i’r Senedd— a nid yw’r apêl yn rhagfarnu gweithrediad y penderfyniad yr apelir yn ei erbyn ar gyfer yr etholiad hwnnw, a b bydd unrhyw beth a wneir yn unol â’r penderfyniad cystal â phe na bai apêl o’r fath wedi ei dwyn. 4 Rhaid anfon hysbysiad at y swyddog cofrestru yn y dull a ddarperir gan reolau llys am benderfyniad y llys sirol neu’r Llys Apêl yn dilyn unrhyw apêl yn rhinwedd yr erthygl hon, a rhaid i’r swyddog cofrestru wneud unrhyw addasiadau— a yn y cofnod a gedwir o dan erthygl 6(4), neu b yn y cofnod a gedwir o dan erthygl 10(6), sy’n ofynnol i roi effaith i’r penderfyniad. 5 Pan fo addasiad yn y gofrestr neu’r cofnod, o ganlyniad i benderfyniad yn dilyn apêl o dan yr erthygl hon neu o dan adran 56 o Ddeddf 1983, yn cymryd effaith o dan yr erthygl hon neu o dan adran 13(5), 13A(2) neu 13B(3) neu (3B) o Ddeddf 1983 ar ddyddiad y pôl neu cyn hynny, nid yw paragraff (3) yn gymwys i’r apêl honno mewn cysylltiad â’r etholiad hwnnw. 6 Yn dilyn apêl a ddygir o dan yr erthygl hon, bernir bod y swyddog cofrestru yn barti i’r achos, a rhaid i’r costau cofrestru sy’n daladwy i swyddog cofrestru gynnwys unrhyw dreuliau yr eir iddynt yn briodol gan y swyddog cofrestru o dan y paragraff hwn. Dosbarthau pôl a mannau pleidleisio yn etholiadau’r Senedd 4 1 At ddibenion etholiadau’r Senedd rhaid rhannu pob etholaeth yn ddosbarthau pôl. 2 Rhaid bod man pleidleisio ar gyfer pob dosbarth pôl, oni bai bod maint neu amgylchiadau eraill dosbarth pôl yn golygu nad yw lleoliad y gorsafoedd pleidleisio yn effeithio’n sylweddol ar y cyfleustra i’r etholwyr, na’r cyfleustra i unrhyw gorff ohonynt. 3 Yn ddarostyngedig i baragraff (4), rhaid i ddosbarthau’r pôl a’r mannau pleidleisio a ddynodir o dan yr erthygl hon fod yr un fath â’r rhai a ddefnyddir neu a ddynodir o dan adrannau 18A a 18B o Ddeddf 1983 (dosbarthau pôl a mannau pleidleisio mewn etholiadau seneddol). 4 Os yw’n ymddangos i’r awdurdod lleol, neu awdurdodau lleol, ar gyfer ardal dosbarth pôl neu fan pleidleisio ei bod yn ddymunol i ryw ddosbarth pôl arall neu fan pleidleisio arall gael ei ddynodi at ddiben etholiad i’r Senedd, caiff yr awdurdod lleol ddynodi’r dosbarth pôl neu’r man pleidleisio arall hwnnw felly. 5 Ni chaniateir cwestiynu etholiad am y rhesymau a ganlyn— a unrhyw achos o fethu â chydymffurfio â darpariaethau’r erthygl hon, na b unrhyw afreoleidd-dra yn ymwneud â dosbarthau pôl neu fannau pleidleisio. Y dull o bleidleisio yn etholiadau’r Senedd 5 1 Mae’r erthygl hon yn gymwys i bennu dull pleidleisio person (“P1”) a chanddo hawlogaeth i bleidleisio fel etholwr mewn etholiad i’r Senedd. 2 Caiff P1 bleidleisio’n bersonol yn yr orsaf bleidleisio a neilltuwyd i P1 o dan y Gorchymyn hwn, oni bai bod gan P1 hawlogaeth fel etholwr i bleidlais absennol mewn etholiad i’r Senedd. 3 Caiff P1 bleidleisio drwy’r post os oes gan P1 hawlogaeth fel etholwr i bleidleisio drwy’r post mewn etholiad i’r Senedd. 4 Yn ddarostyngedig i baragraff (5), caiff P1 bleidleisio drwy ddirprwy os oes gan P1 hawlogaeth i bleidleisio drwy ddirprwy mewn etholiad i’r Senedd. 5 Os na ddyroddwyd papur pleidleisio i P1 i bleidleisio drwy ddirprwy, caiff P1 wneud cais yn yr orsaf bleidleisio a neilltuwyd i P1 o dan y Gorchymyn hwn am bapur pleidleisio i bleidleisio’n bersonol, a chaiff bleidleisio’n bersonol yno. 6 Caiff P1 bleidleisio’n bersonol mewn unrhyw orsaf bleidleisio yn etholaeth y Senedd y cynhelir yr etholiad ar ei chyfer os— a nad oes gan P1 hawlogaeth fel etholwr i bleidlais absennol yn yr etholiad, ond b na ellir disgwyl yn rhesymol i P1 fynd yn bersonol i orsaf bleidleisio a neilltuwyd i P1 o dan y Gorchymyn hwn oherwydd cyflogaeth P1 ar ddyddiad y pôl, naill ai yn gwnstabl neu gan swyddog canlyniadau, at ddiben sy’n gysylltiedig â’r etholiad. 7 Ym mharagraff (6), mae’r cyfeiriad at gwnstabl yn cynnwys cyfeiriad at berson a ddynodwyd yn swyddog cymorth cymunedol o dan adran 38 o Ddeddf Diwygio’r Heddlu 2002 (pwerau’r heddlu i staff sy’n sifiliaid a gwirfoddolwyr). 8 Nid yw dim yn narpariaethau blaenorol yr erthygl hon yn gymwys i berson (“P2”)— a y mae adran 7 o Ddeddf 1983 (preswyliad: cleifion mewn ysbytai meddwl nad ydynt yn droseddwyr a gedwir yn gaeth neu ar remánd) yn gymwys iddo, a b sy’n atebol, yn rhinwedd unrhyw ddeddfiad, i’w gadw yn yr ysbyty meddwl o dan sylw, pa un a yw P2 wedi ei gofrestru yn rhinwedd y ddarpariaeth honno ai peidio. 9 Pan fo paragraff (8) yn gymwys, caiff P2 bleidleisio— a yn bersonol, pan fo caniatâd wedi ei roi i P2 i fod yn absennol o’r ysbyty a phan na fo pleidleisio’n bersonol yn torri unrhyw amod sydd ynghlwm â’r caniatâd hwnnw, neu b drwy’r post neu drwy ddirprwy, pan fo gan P2 hawlogaeth fel etholwr i bleidleisio drwy’r post neu drwy ddirprwy yn yr etholiad. 10 Nid yw dim yn narpariaethau blaenorol yr erthygl hon yn gymwys i berson (“P3”) y mae adran 7A o Ddeddf 1983 (preswyliad: personau sydd ar remánd yn y ddalfa etc.) yn gymwys iddo, pa un a yw P3 wedi ei gofrestru yn rhinwedd y ddarpariaeth honno ai peidio. 11 Pan fo paragraff (10) yn gymwys, ni chaiff P3 ond pleidleisio drwy’r post neu drwy ddirprwy pan fo gan P3 hawlogaeth fel etholwr i bleidleisio drwy’r post neu drwy ddirprwy yn yr etholiad. 12 At ddibenion y Gorchymyn hwn, mae gan berson a chanddo hawlogaeth i bleidleisio fel etholwr mewn etholiad i’r Senedd hawlogaeth i bleidleisio— a drwy’r post os dangosir yn y rhestrau pleidleiswyr drwy’r post a grybwyllir yn erthygl 8(2) fod gan y person hwnnw hawlogaeth i bleidleisio drwy’r post mewn etholiad; b drwy ddirprwy os dangosir yn y rhestr dirprwyon a grybwyllir yn erthygl 8(3) fod gan y person hwnnw hawlogaeth i bleidleisio drwy ddirprwy mewn etholiad. 13 Nid yw paragraff (2) yn atal person rhag marcio papur pleidleisio a dendrwyd yn unol â rheol 50 o Atodlen 5 yn yr orsaf bleidleisio a neilltuwyd i’r person hwnnw. Pleidlais absennol yn etholiadau’r Senedd ar gyfer cyfnod penodol neu amhenodol 6 1 Pan fo person yn gwneud cais i’r swyddog cofrestru i bleidleisio drwy’r post yn etholiadau’r Senedd, pa un ai am gyfnod amhenodol neu am gyfnod penodol a bennir yn y cais, rhaid i’r swyddog cofrestru ganiatáu’r cais— a os yw’r swyddog cofrestru wedi ei fodloni bod y ceisydd wedi ei gofrestru, neu y bydd wedi ei gofrestru, yn y gofrestr etholwyr, a b os yw’r cais yn cynnwys llofnod a dyddiad geni’r ceisydd, ac yn bodloni’r gofynion a nodir yn Atodlen 1. 2 Pan fo person yn gwneud cais i’r swyddog cofrestru i bleidleisio drwy ddirprwy yn etholiadau’r Senedd, pa un ai am gyfnod amhenodol neu am gyfnod penodol a bennir yn y cais, rhaid i’r swyddog cofrestru ganiatáu’r cais— a os yw’r swyddog cofrestru wedi ei fodloni bod y ceisydd yn gymwys i bleidleisio drwy ddirprwy yn etholiadau’r Senedd, b os yw’r swyddog cofrestru wedi ei fodloni bod y ceisydd wedi ei gofrestru, neu y bydd wedi ei gofrestru, yn y gofrestr etholwyr, ac c os yw’r cais yn cynnwys llofnod a dyddiad geni’r ceisydd, ac yn bodloni’r gofynion a nodir yn Atodlen 1. 3 At ddibenion yr erthygl hon, mae person (“ P ”) yn gymwys i bleidleisio drwy ddirprwy yn etholiadau’r Senedd— a os yw P wedi ei gofrestru, neu y bydd wedi ei gofrestru, yn bleidleisiwr gwasanaeth, b os oes gan P gofnod dienw yn y gofrestr etholwyr, c os na ellir disgwyl yn rhesymol i P, oherwydd amhariad difrifol ar y golwg neu anabledd arall— i mynd yn bersonol i’r orsaf bleidleisio a neilltuwyd neu sy’n debygol o gael ei neilltuo i P o dan y Gorchymyn hwn, neu ii pleidleisio heb gymorth yno, d os na ellir disgwyl yn rhesymol i P fynd yn bersonol i’r orsaf bleidleisio a neilltuwyd i P oherwydd natur gyffredinol galwedigaeth, gwasanaeth neu gyflogaeth P, neu alwedigaeth, gwasanaeth neu gyflogaeth priod neu bartner sifil P, e os na ellir disgwyl yn rhesymol i P fynd yn bersonol i’r orsaf bleidleisio a neilltuwyd i P oherwydd bod P, neu briod neu bartner sifil P, ar gwrs a ddarperir gan sefydliad addysgol, neu f os na all P fynd yn bersonol o gyfeiriad cymhwysol P i’r orsaf bleidleisio a neilltuwyd i P heb wneud taith drwy’r awyr neu dros fôr. 4 Rhaid i’r swyddog cofrestru gadw cofnod o’r personau y rhoddwyd caniatâd i’w ceisiadau o dan yr erthygl hon gan ddangos— a ai ceisiadau oeddent i bleidleisio drwy’r post ynteu drwy ddirprwy am gyfnod amhenodol ynteu gyfnod penodol, gan bennu’r cyfnod hwnnw, b yn achos y rhai y caniateir iddynt bleidleisio drwy’r post, y cyfeiriadau a ddarperir ganddynt yn eu ceisiadau fel y cyfeiriadau y mae rhaid anfon eu papurau pleidleisio iddynt, ac c yn achos y rhai y caniateir iddynt bleidleisio drwy ddirprwy, enwau a chyfeiriadau’r rhai a benodwyd yn ddirprwyon iddynt. 5 Rhaid i’r swyddog cofrestru dynnu person oddi ar y cofnod a gedwir o dan baragraff (4)— a os yw’r person hwnnw’n gwneud cais i’r swyddog cofrestru am gael ei dynnu oddi arno, b yn achos person sy’n gymwys i bleidleisio drwy ddirprwy yn rhinwedd y ffaith fod ganddo gofnod dienw, os yw’r person hwnnw’n peidio â bod â chofnod dienw, c yn achos person cofrestredig, os yw’r person hwnnw’n peidio â bod yn gofrestredig neu’n peidio â bod yn gofrestredig yn yr un cyfeiriad cymhwysol, neu’n peidio â bod yn gofrestredig neu’n dod yn gofrestredig yn unol ag— i datganiad o wasanaeth, neu ii datganiad o gysylltiad lleol, d yn achos unrhyw berson y dangosir yn y cofnod ei fod yn pleidleisio drwy ddirprwy, os yw’r swyddog cofrestru yn rhoi hysbysiad bod gan y swyddog cofrestru reswm dros gredu bod newid sylweddol wedi bod mewn amgylchiadau, neu e yn achos person sy’n gwneud cais i bleidleisio drwy’r post neu drwy ddirprwy am gyfnod penodol, unwaith y bydd y cyfnod hwnnw wedi dod i ben. 6 Caiff person y dangosir yn y cofnod a gedwir o dan baragraff (4) ei fod yn pleidleisio drwy’r post wneud cais pellach i newid y dull pleidleisio i bleidleisio drwy ddirprwy yn lle hynny, pa un ai am gyfnod amhenodol neu am gyfnod penodol fel a bennir yn y cais. 7 Pan fyddai’n ofynnol i swyddog cofrestru ganiatáu cais a wneir o dan baragraff (6) pe bai’r cais hwnnw’n gais i bleidleisio drwy ddirprwy a wnaed o dan baragraff (2), rhaid i’r swyddog cofrestru ddiwygio’r cofnod yn unol â hynny. 8 Caiff person y dangosir yn y cofnod a gedwir o dan baragraff (4) ei fod yn pleidleisio drwy ddirprwy wneud cais pellach i newid y dull pleidleisio i bleidleisio drwy’r post yn lle hynny, pa un ai am gyfnod amhenodol neu am gyfnod penodol fel a bennir yn y cais. 9 Os yw cais a wneir o dan baragraff (8) yn bodloni gofynion Atodlen 1, rhaid i’r swyddog cofrestru ddiwygio’r cofnod yn unol â hynny. 10 Caiff y swyddog cofrestru hepgor y gofyniad o dan baragraffau (1)(b) a (2)(c) i’r ceisydd ddarparu llofnod os yw’r swyddog cofrestru wedi ei fodloni nad yw’r ceisydd yn gallu— a darparu llofnod oherwydd unrhyw anabledd sydd gan y ceisydd, b darparu llofnod oherwydd nad yw’r ceisydd yn gallu darllen nac ysgrifennu, neu c llofnodi mewn ffordd gyson ac unigryw oherwydd unrhyw anabledd neu anallu o’r fath. 11 Rhaid i’r swyddog cofrestru gadw cofnod o’r personau y rhoddwyd caniatâd i’w ceisiadau o dan yr erthygl hon gan ddangos— a eu dyddiadau geni, a b eu llofnodion, ac eithrio mewn achosion pan fo’r swyddog cofrestru yn unol â pharagraff (10) wedi hepgor y gofyniad i ddarparu llofnod. 12 Rhaid i’r swyddog cofrestru ddal gafael ar y cofnod a gedwir o dan baragraff (11) am y cyfnod a ragnodir ym mharagraff 4 o Atodlen 1. Pleidlais absennol mewn etholiad penodol i’r Senedd 7 1 Pan fo person yn gwneud cais i’r swyddog cofrestru i bleidleisio drwy’r post mewn etholiad penodol i’r Senedd, rhaid i’r swyddog cofrestru ganiatáu’r cais— a os yw’r swyddog cofrestru wedi ei fodloni bod y ceisydd wedi ei gofrestru, neu y bydd wedi ei gofrestru, yn y gofrestr etholwyr, ac b os yw’r cais yn cynnwys llofnod a dyddiad geni’r ceisydd, ac yn bodloni’r gofynion a nodir yn Atodlen 1. 2 Pan fo person yn gwneud cais i’r swyddog cofrestru i bleidleisio drwy ddirprwy mewn etholiad penodol i’r Senedd, rhaid i’r swyddog cofrestru ganiatáu’r cais— a os yw’r swyddog cofrestru wedi ei fodloni y bydd amgylchiadau’r ceisydd ar ddyddiad y pôl yn golygu na ellir disgwyl yn rhesymol i’r ceisydd bleidleisio’n bersonol yn yr orsaf bleidleisio a neilltuwyd, neu sy’n debygol o gael ei neilltuo, i’r ceisydd o dan y Gorchymyn hwn, neu fod ei amgylchiadau’n debygol o fod felly, b os yw’r swyddog cofrestru wedi ei fodloni bod y ceisydd wedi ei gofrestru, neu y bydd wedi ei gofrestru, yn y gofrestr etholwyr, ac c os yw’r cais yn cynnwys llofnod a dyddiad geni’r ceisydd, ac yn bodloni’r gofynion a nodir yn Atodlen 1. 3 Pan fo person a chanddo gofnod dienw yn y gofrestr etholwyr yn gwneud cais i’r swyddog cofrestru i bleidleisio drwy ddirprwy mewn etholiad penodol i’r Senedd, rhaid i’r swyddog cofrestru ganiatáu’r cais os yw’n bodloni’r gofynion a nodir yn Atodlen 1. 4 Nid yw paragraffau (1) a (2) yn gymwys i berson sydd wedi ei gynnwys yn y cofnod a gedwir o dan erthygl 8 (rhestrau pleidleiswyr absennol yn etholiadau’r Senedd), ond caiff person o’r fath, mewn cysylltiad ag etholiad penodol i’r Senedd, wneud cais i’r swyddog cofrestru— a i bapur pleidleisio’r person hwnnw gael ei anfon i gyfeiriad gwahanol i’r cyfeiriad a ddangosir yn y cofnod, neu b i bleidleisio drwy ddirprwy, os dangosir yn y cofnod hwnnw fod y person hwnnw’n pleidleisio drwy’r post yn etholiadau’r Senedd. 5 Rhaid i’r swyddog cofrestru ganiatáu cais o dan baragraff (4)— a yn achos unrhyw gais, os yw’n bodloni’r gofynion a nodir yn Atodlen 1, a b yn achos cais i bleidleisio drwy ddirprwy, os yw’r swyddog cofrestru wedi ei fodloni y bydd amgylchiadau’r ceisydd ar ddyddiad y pôl yn golygu na ellir disgwyl yn rhesymol i’r ceisydd bleidleisio’n bersonol yn yr orsaf bleidleisio a neilltuwyd, neu sy’n debygol o gael ei neilltuo, i’r ceisydd o dan y Gorchymyn hwn, neu fod ei amgylchiadau’n debygol o fod felly. 6 Caiff y swyddog cofrestru hepgor y gofyniad o dan baragraffau (1)(b) a (2)(c) i’r ceisydd ddarparu llofnod os yw’r swyddog cofrestru wedi ei fodloni nad yw’r ceisydd yn gallu— a darparu llofnod oherwydd unrhyw anabledd sydd gan y ceisydd, b darparu llofnod oherwydd nad yw’r ceisydd yn gallu darllen nac ysgrifennu, neu c llofnodi mewn ffordd gyson ac unigryw oherwydd unrhyw anabledd neu anallu o’r fath. 7 Rhaid i’r swyddog cofrestru gadw cofnod o’r personau y rhoddwyd caniatâd i’w ceisiadau o dan yr erthygl hon gan ddangos— a eu dyddiadau geni, a b eu llofnodion, ac eithrio mewn achosion pan fo’r swyddog cofrestru yn unol â pharagraff (6) wedi hepgor y gofyniad i ddarparu llofnod. 8 Rhaid i’r swyddog cofrestru ddal gafael ar y cofnod a gedwir o dan baragraff (7) am y cyfnod a ragnodir ym mharagraff 4 o Atodlen 1. Rhestrau pleidleiswyr absennol yn etholiadau’r Senedd 8 1 Mewn cysylltiad â phob etholiad i’r Senedd, rhaid i’r swyddog cofrestru gadw dwy restr arbennig— a y rhestr pleidleiswyr drwy’r post, a b y rhestr dirprwyon. 2 Mae’r rhestr pleidleiswyr drwy’r post yn rhestr— a o’r personau hynny y dangosir am y tro yn y cofnod a gedwir o dan erthygl 6 eu bod yn pleidleisio drwy’r post yn etholiadau’r Senedd, ac eithrio’r rhai y caniatawyd eu ceisiadau o dan erthygl 7(4)(b) i bleidleisio drwy ddirprwy yn yr etholiad, a b o’r personau hynny y caniatawyd eu ceisiadau o dan erthygl 7(1) i bleidleisio drwy’r post yn yr etholiad, ynghyd â’r cyfeiriadau a ddarperir ganddynt yn eu ceisiadau o dan erthygl 6 neu 7(4)(a) fel y cyfeiriadau y mae eu papurau pleidleisio i’w hanfon iddynt. 3 Mae’r rhestr dirprwyon yn rhestr o’r personau hynny y dangosir am y tro yn y cofnod a gedwir o dan erthygl 6 eu bod yn pleidleisio drwy ddirprwy yn etholiadau’r Senedd, neu’r personau hynny y caniatawyd eu ceisiadau o dan erthygl 7(2) i bleidleisio drwy ddirprwy yn yr etholiad, ynghyd ag enwau a chyfeiriadau’r rhai a benodwyd yn ddirprwyon iddynt. 4 Yn achos person a chanddo gofnod dienw yn y gofrestr, ni chaiff y rhestr pleidleiswyr drwy’r post neu’r rhestr dirprwyon ond dangos mewn perthynas â’r person hwnnw— a ei rif etholiadol, a b y cyfnod y mae’r cofnod dienw yn cael effaith amdano. Dirprwyon yn etholiadau’r Senedd 9 1 Yn ddarostyngedig i ddarpariaethau’r erthygl hon, mae unrhyw berson yn alluog i gael ei benodi’n ddirprwy i bleidleisio dros un arall (y cyfeirir ato yn yr erthygl hon ac yn erthygl 10 fel “yr etholwr”) mewn unrhyw etholiad i’r Senedd a chaiff bleidleisio yn unol â’r penodiad. 2 Ni all yr etholwr fod â mwy nag un person ar y tro wedi ei benodi’n ddirprwy i bleidleisio dros yr etholwr mewn etholiad i’r Senedd. 3 Nid yw person yn alluog i gael ei benodi i bleidleisio, nac yn alluog i bleidleisio, fel dirprwy mewn etholiad i’r Senedd— a os yw’r person hwnnw’n destun unrhyw anghymhwyster cyfreithiol (ar wahân i oedran) i bleidleisio yn yr etholiad hwnnw fel etholwr, neu b os nad yw’r person hwnnw— i yn ddinesydd cymhwysol o’r Gymanwlad, ii yn ddinesydd Gweriniaeth Iwerddon, iii yn ddinesydd perthnasol o’r Undeb, neu iv yn ddinesydd tramor cymhwysol. 4 Nid yw person yn alluog i bleidleisio fel dirprwy mewn etholiad i’r Senedd oni bai fod y person hwnnw ar ddiwrnod y pôl wedi cyrraedd 16 oed. 5 Nid oes gan berson hawlogaeth i bleidleisio fel dirprwy mewn unrhyw etholaeth yn yr un etholiad i’r Senedd ar ran mwy na dau etholwr nad yw’r person hwnnw’n briod, yn bartner sifil, yn rhiant, yn daid/tad-cu neu’n nain/mam-gu, yn frawd, yn chwaer, yn blentyn, yn ŵyr neu’n wyres iddynt. 6 Pan fo’r etholwr yn gwneud cais i’r swyddog cofrestru ar gyfer penodi dirprwy i bleidleisio dros yr etholwr yn etholiadau’r Senedd (pa un a yw hynny am gyfnod amhenodol neu am gyfnod penodol a bennir yng nghais yr etholwr), rhaid i’r swyddog cofrestru wneud y penodiad os yw’r cais wedi ei lofnodi gan y ceisydd a’i fod yn bodloni’r gofynion a nodir yn Atodlen 1 a bod y swyddog cofrestru wedi ei fodloni bod yr etholwr, neu y bydd yr etholwr— a wedi ei gofrestru yn y gofrestr etholwyr, a b wedi ei ddangos yn y cofnod a gedwir o dan erthygl 6 fel un sy’n pleidleisio drwy ddirprwy mewn etholiadau o’r fath, a bod y dirprwy yn alluog i gael ei benodi, a’i fod yn barod i gael ei benodi, i bleidleisio fel dirprwy mewn etholiadau o’r fath. 7 Pan fo’r etholwr yn gwneud cais i’r swyddog cofrestru ar gyfer penodi dirprwy i bleidleisio dros yr etholwr mewn etholiad penodol i’r Senedd, rhaid i’r swyddog cofrestru wneud y penodiad os yw’r cais yn cynnwys llofnod a dyddiad geni’r ceisydd, yn bodloni’r gofynion a nodir yn Atodlen 1, a bod y swyddog cofrestru wedi ei fodloni bod yr etholwr, neu y bydd yr etholwr— a wedi ei gofrestru yn y gofrestr etholwyr ar gyfer yr etholiad hwnnw, a b â hawlogaeth i bleidleisio drwy ddirprwy yn yr etholiad hwnnw yn rhinwedd cais o dan erthygl 7, a bod y dirprwy yn alluog i gael ei benodi, a’i fod yn barod i gael ei benodi. 8 Mae penodiad dirprwy o dan yr erthygl hon i’w wneud drwy bapur dirprwy a ddyroddir gan y swyddog cofrestru. 9 Caniateir canslo’r penodiad drwy i’r etholwr roi hysbysiad i’r swyddog cofrestru. 10 Bydd y penodiad yn peidio â bod mewn grym— a adeg dyroddi papur dirprwy sy’n penodi person gwahanol i bleidleisio dros yr etholwr mewn etholiad i’r Senedd neu yn etholiadau’r Senedd, pa un a yw hynny yn yr un etholaeth Senedd neu yn rhywle arall, a b pan oedd y penodiad am gyfnod penodol, unwaith y daw’r cyfnod hwnnw i ben. 11 Yn ddarostyngedig i baragraffau (9) a (10), bydd y penodiad yn parhau mewn grym— a yn achos penodiad ar gyfer etholiad penodol, ar gyfer yr etholiad hwnnw, a b mewn unrhyw achos arall, tra dangosir bod yr etholwr yn pleidleisio drwy ddirprwy yn y cofnod a gedwir o dan erthygl 6 yn unol â’r un cais o dan yr erthygl honno. 12 Mae paragraff 14 o Atodlen 1 (canslo penodiad dirprwy) yn darparu ar gyfer y camau i’w cymryd o ran penodiad dirprwy— a pan fo wedi ei ganslo o dan baragraff (9), b pan fo’n peidio â bod mewn grym o dan baragraff (10), neu c pan na fo bellach mewn grym o dan baragraff (11)(b). 13 Caiff y swyddog cofrestru hepgor y gofyniad o dan baragraff (6) neu (7) i’r ceisydd ddarparu llofnod os yw’r swyddog cofrestru wedi ei fodloni nad yw’r ceisydd yn gallu— a darparu llofnod oherwydd unrhyw anabledd sydd gan y ceisydd, b darparu llofnod oherwydd nad yw’r ceisydd yn gallu darllen nac ysgrifennu, neu c llofnodi mewn ffordd gyson ac unigryw oherwydd unrhyw anabledd neu anallu o’r fath. Pleidleisio fel dirprwy yn etholiadau’r Senedd 10 1 Caiff person a chanddo hawlogaeth i bleidleisio fel dirprwy mewn etholiad i’r Senedd wneud hynny’n bersonol yn yr orsaf bleidleisio a neilltuwyd i’r etholwr o dan y Gorchymyn hwn oni bai fod gan y person hwnnw hawlogaeth i bleidleisio drwy’r post fel dirprwy dros yr etholwr yn yr etholiad, ac os felly caiff y person hwnnw bleidleisio drwy’r post. 2 Pan fo gan berson hawlogaeth i bleidleisio drwy’r post fel dirprwy dros yr etholwr mewn unrhyw etholiad i’r Senedd, ni chaiff yr etholwr wneud cais am bapur pleidleisio at ddiben pleidleisio’n bersonol yn yr etholiad. 3 At ddibenion y Gorchymyn hwn, o ran person a chanddo hawlogaeth i bleidleisio fel dirprwy dros rywun arall mewn etholiad i’r Senedd, mae ganddo hawlogaeth i bleidleisio drwy’r post os yw’r person wedi ei gynnwys yn y rhestr a gedwir o dan baragraff (8) mewn cysylltiad â’r etholiad. 4 Pan fo person yn gwneud cais i’r swyddog cofrestru i bleidleisio drwy’r post fel dirprwy— a yn etholiadau’r Senedd, pa un a yw hynny am gyfnod amhenodol neu am gyfnod penodol a bennir yng nghais y person, neu b mewn etholiad penodol i’r Senedd, rhaid i’r swyddog cofrestru ganiatáu’r cais os bodlonir yr amodau a nodir ym mharagraff (5). 5 Yr amodau yw— a bod y swyddog cofrestru wedi ei fodloni bod yr etholwr wedi ei gofrestru, neu y bydd wedi ei gofrestru, yn y gofrestr etholwyr, b bod penodiad y ceisydd mewn grym fel dirprwy i’r etholwr i bleidleisio dros yr etholwr yn etholiadau’r Senedd neu yn yr etholiad o dan sylw i’r Senedd, c bod y cais yn cynnwys llofnod a dyddiad geni’r ceisydd, a d bod y cais yn bodloni’r gofynion a nodir yn Atodlen 1. 6 Rhaid i’r swyddog cofrestru gadw cofnod o’r personau y rhoddwyd caniatâd i’w ceisiadau o dan baragraff (4)(a) gan ddangos— a ai ceisiadau oeddent i bleidleisio drwy’r post fel dirprwy am gyfnod amhenodol ynteu am gyfnod penodol, gan bennu’r cyfnod hwnnw, a b y cyfeiriadau a ddarperir ganddynt yn eu ceisiadau fel y cyfeiriadau y mae eu papurau pleidleisio i’w hanfon iddynt. 7 Pan fo person sydd wedi ei gynnwys yn y cofnod a gedwir o dan baragraff (6) yn gwneud cais i’r swyddog cofrestru, yn achos etholiad penodol, i’w bapur pleidleisio gael ei anfon i gyfeiriad gwahanol i’r hyn a ddangosir yn y cofnod, rhaid i’r swyddog cofrestru ganiatáu’r cais os yw’r cais yn bodloni’r gofynion a nodir yn Atodlen 1. 8 Mewn cysylltiad â phob etholiad i’r Senedd, rhaid i’r swyddog cofrestru gadw rhestr arbennig (“y rhestr pleidleiswyr drwy’r post drwy ddirprwy”)— a o’r rhai sydd am y tro wedi eu cynnwys yn y cofnod a gedwir o dan baragraff (6), a b o’r rhai y caniatawyd eu ceisiadau o dan baragraff (4)(b) mewn cysylltiad â’r etholiad o dan sylw, ynghyd â’r cyfeiriadau a ddarperir ganddynt yn eu ceisiadau o dan baragraff (4)(a) neu (7) fel y cyfeiriadau y mae eu papurau pleidleisio i’w hanfon iddynt. 9 Yn achos person a chanddo gofnod dienw yn y gofrestr, ni chaiff y rhestr arbennig o dan baragraff (8) ond cynnwys rhif etholiadol y person a’r cyfnod y mae’r cofnod dienw yn cael effaith amdano. 10 Rhaid i’r swyddog cofrestru dynnu person oddi ar y cofnod a gedwir o dan baragraff (8)— a os yw’r person hwnnw’n gwneud cais i’r swyddog cofrestru am gael ei dynnu oddi arno, b yn achos person a wnaeth gais i bleidleisio drwy’r post fel dirprwy am gyfnod penodol, unwaith y daw’r cyfnod hwnnw i ben, c os yw’r etholwr yn peidio â bod wedi ei gofrestru ar y gofrestr etholwyr, neu d os yw penodiad y person o dan sylw fel dirprwy i’r etholwr yn peidio â bod mewn grym, pa un a ailbenodir y person hwnnw ai peidio. 11 Nid yw paragraff (2) yn atal person, yn yr orsaf bleidleisio a neilltuwyd iddo, rhag marcio papur pleidleisio a dendrwyd yn unol â rheol 50 o Atodlen 5. 12 Caiff y swyddog cofrestru hepgor y gofyniad o dan baragraff (5)(c) i’r ceisydd ddarparu llofnod os yw’r swyddog cofrestru wedi ei fodloni nad yw’r ceisydd yn gallu— a darparu llofnod oherwydd unrhyw anabledd sydd gan y ceisydd, b darparu llofnod oherwydd nad yw’r ceisydd yn gallu darllen nac ysgrifennu, neu c llofnodi mewn ffordd gyson ac unigryw oherwydd unrhyw anabledd neu anallu o’r fath. 13 Rhaid i’r swyddog cofrestru hefyd gadw cofnod mewn perthynas â’r personau y rhoddwyd caniatâd i’w ceisiadau o dan baragraff (4)(a) neu (b) gan ddangos— a eu dyddiadau geni, a b eu llofnodion, ac eithrio mewn achosion pan fo’r swyddog cofrestru wedi hepgor y gofyniad i ddarparu llofnod yn unol â pharagraff (12). 14 Rhaid i’r swyddog cofrestru ddal gafael ar y cofnod a gedwir o dan baragraff (13) am y cyfnod a ragnodir ym mharagraff 4 o Atodlen 1. Llofnodion etholwyr a defnyddio gwybodaeth dynodyddion personol 11 1 Rhaid i gais am bleidlais absennol neu bleidlais drwy’r post drwy ddirprwy a wneir yn unol ag erthygl 6, 7, 9 neu 10 gydymffurfio â pharagraff 1 o Atodlen 1 (sy’n ymwneud â dynodyddion personol). 2 Caiff person sy’n parhau ar y cofnod a gedwir o dan erthygl 6(4) neu 10(6), ar unrhyw adeg, ddarparu llofnod newydd i’r swyddog cofrestru. 3 O ran unrhyw beth y mae’n ofynnol ei wneud neu yr awdurdodir ei wneud at ddibenion unrhyw ddeddfiad mewn perthynas â llofnod y mae’n ofynnol ei ddarparu yn unol â darpariaethau pleidlais absennol y Gorchymyn hwn, rhaid iddo gael ei wneud gan ddefnyddio llofnod a ddarperir o dan baragraff (2) yn hytrach nag mewn perthynas â llofnod a ddarparwyd ar unrhyw achlysur cynharach. 4 Rhaid i’r swyddog cofrestru— a darparu i’r swyddog canlyniadau ar gyfer etholiad i’r Senedd gopi o’r wybodaeth a gynhwysir mewn cofnodion a gedwir gan y swyddog cofrestru yn unol ag erthyglau 6(11), 7(7) a 10(13) mewn perthynas ag etholwyr yn yr etholiadau, neu b rhoi mynediad i’r swyddog canlyniadau hwnnw at wybodaeth o’r fath. 5 Caiff swyddog cofrestru ddatgelu gwybodaeth a gynhwysir mewn cofnodion a gedwir gan y swyddog cofrestru yn unol ag erthygl 6(11), 7(7) neu 10(13), yn ddarostyngedig i’r amodau a ragnodir ym mharagraffau 18 a 19 o Atodlen 1— a i unrhyw swyddog cofrestru arall (“ S ”) os yw’r swyddog cofrestru’n meddwl y bydd gwneud hynny yn cynorthwyo S i gyflawni dyletswyddau S; b i unrhyw berson sy’n arfer swyddogaethau mewn perthynas â pharatoi neu gynnal achos cyfreithiol o dan Ddeddfau Cynrychiolaeth y Bobl neu’r Gorchymyn hwn; c unrhyw bersonau eraill at unrhyw ddibenion eraill yn ymwneud ag etholiadau a ragnodir ym mharagraffau 18 a 19 o Atodlen 1. 6 At ddibenion paragraff (5)(b), y canlynol yw “Deddfau Cynrychiolaeth y Bobl”— a Deddf Cynrychiolaeth y Bobl 1983 , b Deddf Cynrychiolaeth y Bobl 1985 , ac c Deddf Cynrychiolaeth y Bobl 2000 . Trosedd: gwybodaeth ffug 12 1 Mae person sydd wedi cyrraedd oedran pleidleisio ac sy’n darparu gwybodaeth ffug mewn cysylltiad â chais y mae erthygl 6, 7, 9 neu 11 yn gymwys iddo yn euog o drosedd. 2 At ddibenion paragraff (1), ystyr “gwybodaeth ffug” yw llofnod— a nad yw’n llofnod arferol, neu b a ysgrifennwyd gan berson ac eithrio, y person y mae’n honni bod yn llofnod iddo. 3 Mae person yn ddieuog o drosedd o dan baragraff (1) os nad oedd y person hwnnw’n gwybod ac nad oedd ganddo reswm dros amau bod yr wybodaeth yn ffug. 4 Pan fo tystiolaeth ddigonol yn cael ei dwyn i godi mater mewn cysylltiad â’r amddiffyniad o dan baragraff (3), rhaid i’r llys dybio bod yr amddiffyniad wedi ei fodloni oni bai bod yr erlyniad yn profi y tu hwnt i amheuaeth resymol nad yw wedi ei fodloni. 5 Mae person sy’n euog o drosedd o dan baragraff (1) yn agored ar euogfarn ddiannod— a i’w garcharu am gyfnod nad yw’n hwy na 6 mis, neu b i ddirwy nad yw’n uwch na lefel 5 ar y raddfa safonol, neu’r ddau. 6 Mewn perthynas â throsedd a gyflawnir ar ôl cychwyn adran 281(5) o Ddeddf Cyfiawnder Troseddol 2003 , rhaid i’r cyfeiriad ym mharagraff (5)(a) at 6 mis gael ei gymryd fel cyfeiriad at 51 o wythnosau. Troseddau eraill yn ymwneud â phleidleisio absennol 13 1 Mae person (“ P ”) yn euog o drosedd— a os yw P yn cymryd rhan mewn gweithred berthnasol a bennir ym mharagraff (2) mewn etholiad i’r Senedd, a b os yw P yn bwriadu, drwy wneud hynny— i amddifadu rhywun arall o gyfle i bleidleisio, ii gwneud i P, neu i rywun arall, ennill pleidlais nad oes gan P na’r llall hawlogaeth iddi fel arall, neu iii gwneud i P, neu i rywun arall, ennill arian neu eiddo. 2 Y gweithredoedd perthnasol yw— a gwneud cais am bleidlais drwy’r post neu bleidlais drwy ddirprwy fel rhyw berson arall, pa un a yw’r person arall hwnnw’n fyw neu’n farw, neu’n berson ffug, b gwneud datganiad anwir fel arall mewn cais, neu mewn cysylltiad â chais, am bleidlais drwy’r post neu bleidlais drwy ddirprwy, c cymell y swyddog cofrestru i anfon papur pleidleisio drwy’r post, neu unrhyw gyfathrebiad yn ymwneud â phleidlais drwy’r post neu drwy ddirprwy, i gyfeiriad nad yw’r person a chanddo hawlogaeth i’r bleidlais wedi cytuno iddo, d achosi nad yw cyfathrebiad yn ymwneud â phleidlais drwy’r post neu drwy ddirprwy, neu gyfathrebiad sy’n cynnwys papur pleidleisio drwy’r post, yn cael ei ddanfon at y derbynnydd arfaethedig, ac e y gweithredoedd hynny a restrir yn erthygl 31. 3 Ym mharagraff (1)(b)(iii), mae eiddo’n cynnwys unrhyw ddisgrifiad o eiddo. 4 Ym mharagraff (2), mae cyfeiriad at bleidlais drwy’r post neu bapur pleidleisio drwy’r post yn cynnwys cyfeiriad at bleidlais drwy’r post drwy ddirprwy neu bapur pleidleisio drwy’r post drwy ddirprwy. 5 Mae person sy’n euog o drosedd o dan baragraff (1) neu sy’n neu’n helpu, annog, cwnsela neu beri cyflawni trosedd o’r fath yn euog o arfer lwgr ac yn agored ar euogfarn yn unol ag erthygl 121. Pleidleisio absennol yn etholiadau’r Senedd: amrywiol 14 1 Mae adran 59 o Ddeddf 1983 (darpariaethau atodol ynghylch aelodau o’r lluoedd a phleidleiswyr gwasanaeth) yn gymwys at ddibenion etholiad i’r Senedd yn ddarostyngedig i’r addasiadau a ganlyn— a yn is-adran (3) (yr hawl i gofrestru a phleidleisio’n bersonol, drwy’r post neu drwy ddirprwy), mae “this Act” i’w ddehongli fel pe bai’n cynnwys cyfeiriad at y Gorchymyn hwn mewn cysylltiad â’r hawliau a roddir gan y Gorchymyn hwn i berson a chanddo gymhwyster gwasanaeth yn rhinwedd adran 14(1)(a) neu (b) o’r Ddeddf honno (cymhwyster gwasanaeth fel aelod o’r lluoedd neu fod yn gyflogedig yng ngwasanaeth y Goron mewn swydd y tu allan i’r Deyrnas Unedig o unrhyw ddosbarth neu ddisgrifiad rhagnodedig) mewn perthynas â gwneud a chanslo penodiadau dirprwy, ac mewn perthynas â phleidleisio’n bersonol, drwy’r post neu drwy ddirprwy, a b yn is-adran (3A) (hawl aelodau o’r lluoedd a phleidleiswyr gwasanaeth i wybodaeth am eu hawl i bleidleisio), mae “this Act and any regulations made under it” i’w ddehongli fel pe bai’n cynnwys cyfeiriad at y Gorchymyn hwn. 2 Mae Atodlen 1 yn gwneud darpariaeth bellach mewn cysylltiad â phleidleisio absennol yn etholiadau’r Senedd. 3 Mae Atodlen 2 yn gwneud darpariaeth bellach mewn cysylltiad â dyroddi a derbyn papurau pleidleisio drwy’r post. Cyfuno polau yn etholiadau’r Senedd ac etholiadau llywodraeth leol 15 1 Pan fo’r polau mewn etholiad cyffredinol i’r Senedd ac etholiad llywodraeth leol a restrir ym mharagraff (2) yn digwydd ar yr un diwrnod, caniateir eu cynnal ynghyd. 2 Yr etholiadau y cyfeirir atynt ym mharagraff (1) yw— a etholiad a gynhelir yn unol ag adran 89(1) o Ddeddf Llywodraeth Leol 1972 i lenwi swydd cynghorydd ar gyfer cyngor sir neu gyngor bwrdeistref sirol sy’n digwydd dod yn wag; b etholiad a gynhelir yn unol ag adran 89(6) o Ddeddf Llywodraeth Leol 1972 i lenwi swydd sy’n digwydd dod yn wag ymysg cynghorwyr cymuned. 3 Pan fo’r polau mewn etholiad cyffredinol i’r Senedd ac etholiad llywodraeth leol wedi eu cyfuno o dan baragraff (1), rhaid dosrannu’r gost o gynnal y polau cyfunol, ac eithrio unrhyw gost y gellir ei phriodoli i un etholiad yn unig, ac unrhyw gost y gellir ei phriodoli i’w cyfuno, yn hafal ymhlith yr etholiadau. 4 Mae Atodlen 3 yn gwneud darpariaeth bellach mewn cysylltiad â chyfuno polau mewn etholiad cyffredinol i’r Senedd ac etholiadau llywodraeth leol. Cyfuno polau yn etholiadau’r Senedd ac etholiadau Comisiynwyr Heddlu a Throseddu 16 1 Pan fo’r polau mewn etholiad cyffredinol i’r Senedd ac etholiad cyffredin comisiynwyr heddlu a throseddu i’w cynnal ar yr un dyddiad, rhaid eu cynnal ynghyd. 2 At ddibenion paragraff (1) mae i “etholiad cyffredin comisiynwyr heddlu a throseddu” yr un ystyr ag “ordinary election of police and crime commissioners” yn adran 50 o Ddeddf 2011 . 3 Pan fo’r polau mewn etholiad cyffredinol i’r Senedd ac etholiad ar gyfer comisiynydd heddlu a throseddu ar gyfer ardaloedd cysylltiedig i’w cynnal ar yr un dyddiad ond nad yw’n ofynnol gan baragraff (1) iddynt gael eu cynnal ynghyd, caniateir eu cynnal ynghyd serch hynny os yw’r swyddog canlyniadau ar gyfer pob etholiad yn meddwl bod hynny’n briodol. 4 At ddibenion paragraff (3)— a mae i “etholiad comisiynydd heddlu a throseddu” yr un ystyr ag yn adran 51 o Ddeddf 2011 (etholiad i lenwi swydd wag comisiynydd), a b mae dwy ardal yn gysylltiedig os yw un yn gyd-derfynol â’r llall neu os yw un yn gyfan gwbl neu’n rhannol o fewn y llall. 5 Pan fo’r polau mewn unrhyw etholiadau wedi eu cyfuno o dan yr erthygl hon, rhaid dosrannu’r gost o gymryd y polau cyfunol, ac eithrio unrhyw gost y gellir ei phriodoli i un etholiad yn unig, ac unrhyw gost y gellir ei phriodoli i’w cyfuno, yn hafal ymhlith yr etholiadau. 6 Mae Atodlen 4 yn gwneud darpariaeth bellach mewn cysylltiad â chyfuno polau yn etholiadau’r Senedd ac etholiadau comisiynwyr heddlu a throseddu. Rheolau ar gyfer etholiadau’r Senedd 17 1 Rhaid cynnal y gweithdrefnau yn etholiadau’r Senedd, gan gynnwys dychwelyd aelodau’r Senedd, yn unol â rheolau etholiadau’r Senedd a nodir yn Atodlen 5. 2 Yn ogystal â’r swyddogaethau a roddir fel arall i swyddog canlyniadau mewn etholiad i’r Senedd neu a osodir arno, dyletswydd gyffredinol swyddog o’r fath yw gwneud unrhyw weithred sy’n angenrheidiol ar gyfer cynnal yr etholiad yn effeithiol yn y dull a ddarperir gan y rheolau hynny. 3 Nid yw unrhyw etholiad i’r Senedd i’w ddatgan yn annilys oherwydd unrhyw weithred neu anweithred gan swyddog canlyniadau, nac unrhyw berson arall, sydd naill ai’n torri dyletswydd swyddogol y swyddog canlyniadau hwnnw mewn cysylltiad â’r etholiad, neu’n torri’r rheolau hynny, os yw’n ymddangos i’r tribiwnlys sy’n ystyried y mater o dan sylw— a bod yr etholiad wedi ei gynnal yn y fath fodd fel ei fod yn cydymffurfio’n sylweddol â’r gyfraith o ran etholiadau’r Senedd, a b nad yw’r weithred neu’r anweithred wedi effeithio ar y canlyniad. Swyddogion canlyniadau 18 1 At ddiben etholiadau’r Senedd rhaid bod swyddog canlyniadau ar gyfer pob un o etholaethau’r Senedd, a rhaid i bersonau o’r fath ddal eu swyddi yn unol â’r darpariaethau a ganlyn yn yr erthygl hon. 2 Swyddog canlyniadau yw’r person— a a benodir o dan adran 35(1A)(a) o Ddeddf 1983 i fod yn swyddog canlyniadau ar gyfer etholiadau cynghorwyr sir neu fwrdeistref sirol sydd wedi ei lleoli yn gyfan gwbl neu’n rhannol yn etholaeth y Senedd, a b sydd, mewn achos pan fo mwy nag un person o’r fath, am y tro wedi ei ddynodi gan Weinidogion Cymru yn swyddog canlyniadau ar gyfer yr etholaeth. 3 Rhaid i ddynodiad a wneir o dan yr erthygl hon fod mewn ysgrifen. 4 Mae swydd y swyddog canlyniadau ar wahân i’r swydd y daw’r person yn swyddog canlyniadau yn ei rhinwedd. 5 Pan fo person yn cymryd unrhyw swydd y daw’r person hwnnw yn swyddog canlyniadau yn ei rhinwedd, rhaid i’r person hwnnw, ac nid deiliad y swydd sy’n gadael, gwblhau’r gwaith o gynnal unrhyw etholiad sydd yn yr arfaeth yn unol â rheolau etholiadau’r Senedd. Swyddogion cynghorau i’w rhoi at ddefnydd swyddogion canlyniadau 19 Rhaid i gyngor pob sir neu fwrdeistref sirol roi gwasanaethau ei swyddogion at ddefnydd unrhyw swyddog canlyniadau ar gyfer un o etholaethau’r Senedd sy’n gyfan gwbl neu’n rhannol yn ei ardal, at ddibenion cynorthwyo’r swyddog canlyniadau i gyflawni unrhyw swyddogaethau a roddwyd i’r swyddog hwnnw mewn perthynas ag etholiad i’r Senedd. Swyddogion canlyniadau: cyflawni swyddogaethau 20 Caiff swyddog canlyniadau mewn etholiad i’r Senedd benodi, mewn ysgrifen, un neu ragor o bersonau i gyflawni ei holl swyddogaethau neu unrhyw rai ohonynt. Swyddogion canlyniadau: cywiro camgymeriadau gweithdrefnol 21 1 Caiff swyddog canlyniadau mewn etholiad i’r Senedd gymryd unrhyw gamau y mae’r swyddog hwnnw’n meddwl eu bod yn briodol i unioni unrhyw weithred neu anweithred ar ran y swyddog hwnnw, neu ar ran person perthnasol— a sy’n codi mewn cysylltiad ag unrhyw swyddogaeth sydd gan y swyddog canlyniadau neu’r person perthnasol mewn perthynas â’r etholiad, a b nad yw yn unol â’r rheolau neu ag unrhyw ofynion eraill sy’n gymwys i’r etholiad. 2 Ni chaiff swyddog canlyniadau, o dan baragraff (1), ailgyfrif y pleidleisiau a roddwyd mewn etholiad ar ôl i’r canlyniad gael ei ddatgan. 3 Y personau perthnasol yw— a swyddog cofrestru, b swyddog llywyddu, c person sy’n darparu nwyddau neu wasanaethau i’r swyddog canlyniadau, a d dirprwy i unrhyw berson a grybwyllir yn is-baragraffau (a) a (b), neu berson a benodir i gynorthwyo person o’r fath, neu sy’n cynorthwyo person o’r fath yng nghwrs ei gyflogaeth, mewn cysylltiad ag unrhyw swyddogaeth sydd gan y person hwnnw mewn perthynas â’r etholiad. Swyddogion canlyniadau: cyffredinol 22 1 Nid yw etholiad i’r Senedd yn agored i gael ei gwestiynu oherwydd diffyg yn nheitl person sy’n llywyddu yn yr etholiad neu’n ei gynnal, neu oherwydd nad oes teitl gan y person hwnnw, os oedd y person hwnnw ar y pryd mewn gwirionedd yn dal y swydd sy’n rhoi’r hawl i lywyddu yn yr etholiad neu ei gynnal, neu os oedd yn gweithredu yn y swydd honno dros dro. 2 Nid yw person yn ddarostyngedig i unrhyw anghymhwyster i bleidleisio mewn etholiad i’r Senedd oherwydd ei fod yn swyddog canlyniadau, neu’n gweithredu fel swyddog canlyniadau, yn yr etholiad hwnnw. Taliadau gan y swyddog canlyniadau ac iddo 23 1 Mae gan swyddog canlyniadau hawlogaeth i adennill ei daliadau mewn cysylltiad â threuliau yr eir iddynt ar gyfer etholiad i’r Senedd, neu mewn cysylltiad ag etholiad i’r Senedd, pan fo wedi mynd i dreuliau o’r fath o reidrwydd, er mwyn cynnal yr etholiad yn effeithlon ac yn effeithiol. 2 Mae gan swyddog canlyniadau hawlogaeth i adennill, ar ran gweinyddwyr etholiadol, daliadau mewn cysylltiad â gwasanaethau a ddarperir ar gyfer cynnal etholiad i’r Senedd, neu mewn cysylltiad â hynny, pan fônt wedi mynd i dreuliau o’r fath o reidrwydd er mwyn cynnal yr etholiad yn effeithlon ac yn effeithiol. 3 At ddiben paragraff (2), mae’r “gweinyddwyr etholiadol” yn cynnwys— a swyddog canlyniadau a benodwyd o dan erthygl 18, b dirprwy swyddog canlyniadau a benodwyd o dan erthygl 20, ac c swyddogion cynghorau sy’n gyfrifol am gyflawni swyddogaethau sy’n ymwneud ag etholiad i’r Senedd o dan erthygl 19. 4 Rhaid i Weinidogion Cymru, drwy orchymyn— a pennu’r cyfanswm mwyaf sy’n adenilladwy ar gyfer taliadau o dan baragraffau (1) a (2), b darparu dull o gyfrifo’r cyfanswm mwyaf na chaiff y taliadau hynny fod yn fwy nag ef, c pennu, neu ddarparu dull ar gyfer cyfrifo, y cyfansymiau mwyaf y caniateir eu hadennill ar gyfer gwasanaethau neu dreuliau o fathau penodol, a d gwneud darpariaeth o ran yr amser y mae cyfrifon i’w cyflwyno i Weinidogion Cymru ar gyfer talu taliadau o’r fath, a’r dull a’r ffurf ar gyfer cyflwyno’r cyfrifon hynny. 5 Ni chaiff swyddog canlyniadau adennill mwy nag unrhyw gyfanswm mwyaf a nodir gan orchymyn o dan baragraff (4), oni bai bod Gweinidogion Cymru wedi eu bodloni ei bod yn rhesymol i’r swyddog canlyniadau hwnnw ddarparu’r gwasanaethau neu fynd i’r treuliau, a bod y taliadau’n rhesymol. 6 Caiff gorchymyn o dan baragraff (4)— a gwneud darpariaeth wahanol ar gyfer achosion, amgylchiadau neu ardaloedd gwahanol, b amrywio, diwygio neu ddirymu unrhyw reoliadau a gorchmynion blaenorol, ac c cynnwys unrhyw ddarpariaethau ddeilliadol, darpariaethau atodol, darpariaethau arbed neu ddarpariaethau trosiannol, a bennir gan Weinidogion Cymru. 7 Yn ddarostyngedig i baragraff (9), mae unrhyw symiau y caniateir eu hadennill yn unol â’r erthygl hon i’w codi ar Gronfa Gyfunol Cymru, a’u talu allan ohoni, ar gyfrif sy’n cael ei gyflwyno i Weinidogion Cymru. 8 Pan fo’r cyfraniadau blwydd-daliad y mae’n ofynnol i awdurdod lleol eu talu mewn cysylltiad ag unrhyw berson yn cael eu cynyddu gan unrhyw ffi a delir o dan yr erthygl hon yn rhan o daliadau swyddog canlyniadau mewn etholiad i’r Senedd, yna ar gyfrif sy’n cael ei gyflwyno i Weinidogion Cymru, rhaid codi swm sy’n hafal i’r cynnydd ar Gronfa Gyfunol Cymru a’i dalu allan ohoni i’r awdurdod. 9 Caiff Gweinidogion Cymru, os ydynt yn meddwl ei bod yn addas, wneud cais i gyfrif gael ei asesu yn unol ag erthygl 24 cyn gwneud unrhyw daliad o dan yr erthygl hon. 10 Ar gais gan swyddog canlyniadau am flaenswm ymlaen llaw oherwydd taliadau, caiff Gweinidogion Cymru, ar unrhyw delerau y meddyliant eu bod yn addas, dalu blaenswm o’r fath. 11 Mae’r pŵer i wneud gorchmynion o dan baragraff (4) yn arferadwy drwy offeryn statudol, ac at ddiben adran 1 o Ddeddf Offerynnau Statudol 1946 , mae’r ddarpariaeth hon yn cael effaith fel pe bai wedi ei chynnwys mewn Deddf gan y Senedd. Asesiad manwl o gyfrif swyddog canlyniadau 24 1 Caiff Gweinidogion Cymru wneud cais i gyfrif swyddog canlyniadau gael ei asesu. 2 Rhaid i gais o dan baragraff (1) gael ei wneud i’r llys sirol (“y llys”). 3 Ar ôl derbyn cais o’r fath, mae gan y llys awdurdodaeth— a i asesu’r cyfrif yn y fath ddull ac ar unrhyw amser ac ym mha le bynnag y mae’r llys yn meddwl eu bod yn addas, a b i benderfynu’r swm sy’n daladwy i’r swyddog canlyniadau. 4 Rhaid i’r llys hysbysu’r swyddog canlyniadau pan wneir cais o dan baragraff (1), a chaiff y swyddog canlyniadau wneud cais i’r llys i archwilio’r hawliad a wneir yn erbyn y swyddog canlyniadau mewn cysylltiad â materion a godir yn y cyfrif. 5 Rhaid i’r llys roi cyfle i’r swyddog canlyniadau i ddarparu tystiolaeth mewn perthynas â’r hawliad a wneir yn erbyn y swyddog canlyniadau, a chaniateir darparu’r dystiolaeth hon ar lafar ac mewn ysgrifen. 6 Wrth asesu cyfrif, rhaid i’r llys— a ystyried unrhyw dystiolaeth a ddarperir gan y naill barti neu’r llall, b caniatáu, gwrthod neu leihau’r cyfrif, ac c gwneud gorchymyn o ran costau’r cais. 7 Nid oes hawl i apelio yn bodoli mewn perthynas ag unrhyw benderfyniad gan y llys o dan yr erthygl hon. Rhoi benthyg cyfarpar ar gyfer etholiadau’r Senedd 25 Rhaid i unrhyw flychau pleidleisio, ffitiadau a chompartmentau a ddarperir gan awdurdod lleol neu sy’n perthyn iddo, pan ofynnir am hynny (os nad oes eu hangen i’w defnyddio ar unwaith gan yr awdurdod hwnnw), gael eu rhoi ar fenthyg i swyddog canlyniadau mewn etholiad i’r Senedd ar unrhyw delerau ac amodau y cytunir arnynt. Effaith cofrestrau 26 1 O ran unrhyw gofnod yn y gofrestr etholwyr, os yw’n nodi dyddiad yn ddyddiad y bydd y person a enwir yn cyrraedd oedran pleidleisio arno, at unrhyw un neu ragor o ddibenion y Rhan hon sy’n ymwneud â’r person fel etholwr, bydd y cofnod hwnnw yn ddiwrthbrawf nad yw’r person hwnnw, hyd nes y dyddiad a roddir yn y cofnod, wedi cyrraedd oedran pleidleisio ac nad oes ganddo hawlogaeth i gael ei drin fel etholwr ac eithrio at ddibenion etholiad i’r Senedd y mae’r dyddiad a bennwyd ar gyfer y pôl yr un dyddiad â’r dyddiad hwnnw, neu yn ddyddiad diweddarach. 2 Yn ddarostyngedig i baragraff (3), ni chaniateir eithrio person sydd wedi ei gofrestru fel etholwr llywodraeth leol, neu sydd wedi ei gofnodi yn y rhestr o ddirprwyon, rhag pleidleisio mewn etholiad i’r Senedd ar unrhyw un o’r seiliau a nodir ym mharagraff (5). 3 Nid yw paragraff (2) yn atal gwrthod y bleidlais yn sgil craffu, nac yn effeithio ar atebolrwydd y person am unrhyw gosb am bleidleisio. 4 Nid yw paragraff (2) yn atal gwrthod pleidlais person os caiff y bleidlais honno ei herio yn unol â Rhan 4 o’r Gorchymyn hwn, nac yn effeithio ar atebolrwydd y person hwnnw am unrhyw gosb am bleidleisio. 5 Y seiliau y cyfeirir atynt ym mharagraff (2), o ran y person, yw— a nad yw wedi cyrraedd oedran pleidleisio, b nad yw, neu nad oedd, ar y dyddiad perthnasol neu ar ddyddiad penodiad y person— i yn ddinesydd cymhwysol o’r Gymanwlad, ii yn ddinesydd tramor cymhwysol, iii yn ddinesydd Gweriniaeth Iwerddon, na iv yn ddinesydd perthnasol o’r Undeb, neu c ei fod yn ddarostyngedig fel arall, neu y bu ar y dyddiad perthnasol neu ar ddyddiad penodiad y person yn ddarostyngedig fel arall, i unrhyw anghymhwyster cyfreithiol arall i bleidleisio. 6 Ym mharagraff (5), ystyr y “dyddiad perthnasol” yw’r dyddiad perthnasol at ddibenion adran 4 o Ddeddf 1983 . 7 Mae paragraff (1) yn gymwys i gofnod yn y rhestr o gofnodion dienw fel y mae’n gymwys i gofnod yn y gofrestr etholwyr. Effaith camddisgrifio 27 Nid yw unrhyw achos o gamenwi nac unrhyw ddisgrifiad anghywir o unrhyw berson na lle a enwir— a yn y gofrestr etholwyr, neu b mewn unrhyw restr, cofnod, papur dirprwy, papur enwebu, papur pleidleisio, hysbysiad neu ddogfen arall sy’n ofynnol at ddibenion y Gorchymyn hwn, yn effeithio ar weithrediad llawn y ddogfen mewn cysylltiad â’r person hwnnw neu’r lle hwnnw mewn unrhyw achos pan fo’r disgrifiad o’r person neu’r lle yn ddealladwy yn gyffredinol. Cyflawni dyletswyddau cofrestru 28 1 Caniateir cyflawni ac arfer unrhyw un o ddyletswyddau a phwerau swyddog cofrestru o dan y Gorchymyn hwn gan unrhyw ddirprwy sydd wedi ei gymeradwyo am y tro gan y cyngor sir neu’r cyngor bwrdeistref sirol a benododd y swyddog cofrestru, ac mae darpariaethau’r Gorchymyn hwn yn gymwys i unrhyw ddirprwy o’r fath i’r graddau y maent mewn cysylltiad ag unrhyw ddyletswyddau neu bwerau i’w cyflawni neu eu harfer gan y dirprwy, fel y maent yn gymwys i’r swyddog cofrestru. 2 O ran unrhyw weithredoedd yr awdurdodir eu gwneud neu y mae’n ofynnol iddynt gael eu gwneud gan y swyddog cofrestru, neu mewn cysylltiad â’r swyddog cofrestru, o dan y Gorchymyn hwn, os na fydd y swyddog hwnnw yn gallu gweithredu neu os yw’r swydd yn wag, caniateir iddynt gael eu gwneud gan swyddog priodol o’r cyngor sir neu’r cyngor bwrdeistref sirol y penodwyd y swyddog cofrestru ganddo, neu mewn cysylltiad â’r swyddog priodol hwnnw. 3 Rhaid i gyngor sir neu gyngor bwrdeistref sirol y penodir swyddog cofrestru ganddo neilltuo unrhyw swyddogion i gynorthwyo’r swyddog cofrestru sy’n ofynnol wrth gyflawni swyddogaethau’r swyddog cofrestru o dan y Gorchymyn hwn. 4 Wrth gyflawni swyddogaethau o dan y Gorchymyn hwn, rhaid i swyddog cofrestru gydymffurfio ag unrhyw gyfarwyddydau cyffredinol neu benodol y caniateir i Weinidogion Cymru eu rhoi o dan adran 52 o Ddeddf 1983 (cyflawni dyletswyddau cofrestru) pan fo’r cyfarwyddydau hynny wedi eu dyroddi ar argymhelliad y Comisiwn Etholiadol ac yn unol â’r argymhelliad hwnnw. 5 Mewn perthynas â pharagraff (2), ystyr “swyddog priodol” yw swyddog priodol o fewn yr ystyr a roddir i “proper officer” yn adran 270(3) o Ddeddf Llywodraeth Leol 1972 . Talu treuliau swyddog cofrestru 29 1 Rhaid i unrhyw dreuliau yr eir iddynt yn briodol gan swyddog cofrestru wrth gyflawni swyddogaethau’r swyddog hwnnw o dan y Gorchymyn hwn (y cyfeirir atynt yn y Gorchymyn hwn fel “treuliau cofrestru”) gael eu talu gan y cyngor sir neu’r cyngor bwrdeistref sirol y penodwyd y swyddog cofrestru ganddo. 2 Rhaid i’r swyddog cofrestru roi cyfrif am unrhyw ffioedd a delir i’r swyddog hwnnw o dan y Gorchymyn hwn a’u talu i’r cyngor sir neu’r cyngor bwrdeistref sirol y penodwyd y swyddog cofrestru ganddo. 3 Pan fydd swyddog cofrestru yn gofyn am flaenswm ymlaen llaw oherwydd treuliau cofrestru, caniateir i’r cyngor sir neu’r cyngor bwrdeistref sirol y penodwyd y swyddog cofrestru ganddo, os yw’n meddwl ei bod yn addas, wneud unrhyw flaenswm i’r swyddog cofrestru o unrhyw swm ac yn ddarostyngedig i unrhyw amodau y mae’n eu cymeradwyo. Cambersonadu 30 1 Mae person (“ P ”) yn cyflawni trosedd arfer lwgr os yw P yn cyflawni, neu’n helpu, annog, cwnsela neu beri cyflawni, trosedd cambersonadu. 2 Mae P yn euog o gambersonadu os yw P— a yn pleidleisio yn bersonol neu drwy’r post fel rhyw berson arall, pa un ai fel etholwr neu fel dirprwy, a pha un a yw’r person arall hwnnw’n fyw neu’n farw neu’n berson ffug, neu b yn pleidleisio’n bersonol neu drwy’r post fel dirprwy— i dros berson y mae P yn gwybod ei fod wedi marw neu ei fod yn berson ffug, neu fod ganddo sail resymol dros dybio hynny, neu ii pan yw P yn gwybod nad yw ei benodiad fel dirprwy bellach mewn grym, neu fod ganddo sail resymol dros dybio hynny. 3 At ddibenion yr erthygl hon, bernir bod person sydd wedi gwneud cais am bapur pleidleisio at ddiben pleidleisio yn bersonol neu sydd wedi rhoi marc, pa un a yw’n farc dilys ai peidio, ar bapur pleidleisio a ddyroddwyd at ddiben pleidleisio drwy’r post, a’i ddychwelyd, wedi pleidleisio. 4 Nid yw adran 24A o Ddeddf yr Heddlu a Thystiolaeth Droseddol 1984 (arestio heb warant: personau eraill) yn caniatáu i berson ac eithrio cwnstabl arestio person, y tu mewn i orsaf bleidleisio, sy’n cyflawni trosedd neu yr amheuir ei fod yn cyflawni trosedd o dan ddarpariaethau blaenorol yr erthygl hon. Troseddau pleidleisio eraill 31 1 Mae person (“P1”) yn euog o drosedd— a os yw P1 yn pleidleisio yn bersonol neu drwy’r post, pa un ai fel etholwr neu fel dirprwy, neu’n gwneud cais i bleidleisio drwy ddirprwy neu drwy’r post fel etholwr mewn etholiad i’r Senedd neu yn etholiadau’r Senedd, gan wybod bod P1 yn ddarostyngedig i anghymhwyster cyfreithiol i bleidleisio yn yr etholiad, neu mewn etholiadau o’r math hwnnw, b os yw P1 yn gwneud cais i benodi dirprwy i bleidleisio ar ran P1 mewn etholiad i’r Senedd, neu yn etholiadau’r Senedd, gan wybod bod P1 neu’r person sydd i’w benodi yn ddarostyngedig i anghymhwyster cyfreithiol i bleidleisio yn yr etholiad, neu mewn etholiadau o’r fath, neu c os yw P1 yn pleidleisio, pa un ai yn bersonol neu drwy’r post, fel dirprwy dros ryw berson arall mewn etholiad i’r Senedd, gan wybod bod y person hwnnw yn ddarostyngedig i anghymhwyster cyfreithiol i bleidleisio. 2 At ddibenion paragraff (1), nid yw cyfeiriadau at y ffaith fod person yn ddarostyngedig i anghymhwyster cyfreithiol i bleidleisio, mewn perthynas â phethau a wneir cyn diwrnod y pôl yn yr etholiad neu yn yr etholiad cyntaf y gwneir hwy ynddo neu ar ei gyfer, yn cynnwys y ffaith fod y person o dan yr oedran pleidleisio os bydd y person wedi cyrraedd oedran pleidleisio ar y diwrnod hwnnw. 3 Mae person (“P2”) yn euog o drosedd— a os yw P2 yn pleidleisio fel etholwr, ac eithrio drwy ddirprwy, naill ai— i fwy nag unwaith yn yr un etholaeth mewn unrhyw etholiad i’r Senedd, ii mewn mwy nag un etholaeth mewn etholiad i’r Senedd, neu iii mewn unrhyw etholaeth mewn etholiad i’r Senedd pan fo penodiad person mewn grym i bleidleisio fel dirprwy dros P2 yn yr etholiad mewn rhyw etholaeth arall, b os yw P2 yn pleidleisio fel etholwr yn bersonol mewn etholiad i’r Senedd y mae gan P2 hawlogaeth i bleidleisio drwy’r post ynddo, c os yw P2 yn pleidleisio fel etholwr yn bersonol mewn etholiad i’r Senedd, gan wybod bod person a benodwyd i bleidleisio fel dirprwy dros P2 yn yr etholiad naill ai eisoes wedi pleidleisio yn bersonol yn yr etholiad neu fod ganddo hawlogaeth i bleidleisio drwy’r post yn yr etholiad, neu d os yw P2 yn gwneud cais i berson gael ei benodi yn ddirprwy i P2 i bleidleisio dros P2 yn etholiadau’r Senedd mewn unrhyw etholaeth heb wneud cais i ganslo penodiad blaenorol trydydd person sydd mewn grym ar y pryd mewn cysylltiad â’r etholaeth honno neu etholaeth arall, neu heb dynnu cais sydd yn yr arfaeth yn ôl ar gyfer penodiad o’r fath mewn cysylltiad â’r etholaeth honno neu etholaeth arall. 4 Mae person (“P3”) yn euog o drosedd— a os yw P3 yn pleidleisio fel dirprwy dros yr un etholwr naill ai— i fwy nag unwaith yn yr un etholaeth mewn unrhyw etholiad i’r Senedd, neu ii mewn mwy nag un etholaeth mewn etholiad i’r Senedd, b os yw P3 yn pleidleisio yn bersonol fel dirprwy dros etholwr mewn etholiad i’r Senedd y mae gan P3 hawlogaeth i bleidleisio drwy’r post fel dirprwy dros yr etholwr hwnnw ynddo, neu c os yw P3 yn pleidleisio yn bersonol fel dirprwy dros etholwr mewn etholiad i’r Senedd gan wybod bod yr etholwr eisoes wedi pleidleisio yn bersonol yn yr etholiad. 5 Mae person (“P4”) yn euog o drosedd os yw P4 yn pleidleisio mewn etholiad i’r Senedd mewn unrhyw etholaeth fel dirprwy dros fwy na dau berson nad yw P4 yn briod, yn bartner sifil, yn rhiant, yn daid/tad-cu neu’n nain/mam-gu, yn frawd, yn chwaer, yn blentyn neu’n ŵyr neu wyres iddynt. 6 Mae person yn euog o drosedd os yw’r person hwnnw’n fwriadol yn cymell neu’n peri i ryw berson arall (“P5”) wneud gweithred sy’n drosedd gan P5 o dan baragraffau blaenorol yr erthygl hon, neu a fyddai’n drosedd felly oni bai am ddiffyg gwybodaeth P5. 7 Yn ddarostyngedig i baragraff (8), at ddibenion yr erthygl hon bernir bod person sydd wedi gwneud cais am bapur pleidleisio at ddiben pleidleisio yn bersonol, neu sydd wedi rhoi marc, pa un a yw’n farc dilys ai peidio, ar bapur pleidleisio a ddyroddwyd at ddiben pleidleisio drwy’r post, a’i ddychwelyd, wedi pleidleisio. 8 At ddiben penderfynu a yw cais am bapur pleidleisio yn gyfystyr â throsedd o dan baragraff (5), bydd cais blaenorol a wnaed mewn amgylchiadau nad ydynt ond yn rhoi hawlogaeth i’r ceisydd i farcio papur pleidleisio a dendrwyd yn cael ei anwybyddu os nad yw’r person hwnnw yn arfer yr hawl honno. 9 Nid yw person yn euog o drosedd o dan baragraff (3)(b) na (4)(b) dim ond oherwydd bod y person wedi marcio papur pleidleisio a dendrwyd yn unol â rheol 50 o Atodlen 5. 10 Mae person a geir yn euog o drosedd o dan yr erthygl hon yn euog o drosedd arfer anghyfreithlon, ond— a caniateir i’r llys yr euogfernir person o unrhyw drosedd ger ei fron, os yw’r llys yn meddwl ei bod yn gyfiawn yn amgylchiadau arbennig yr achos, liniaru neu ddileu yn llwyr unrhyw anghymhwyster a osodwyd yn rhinwedd erthygl 124, a b ni fydd ymgeisydd yn atebol, ac ni chaiff etholiad yr ymgeisydd ei ddirymu, am arfer anghyfreithlon o dan yr erthygl hon gan unrhyw asiant i’r ymgeisydd ac eithrio trosedd o dan baragraff (6). Torri dyletswydd swyddogol 32 1 Os yw person y mae’r erthygl hon yn gymwys iddo, heb achos rhesymol, yn euog o unrhyw weithred neu anweithred gan dorri dyletswydd swyddogol y person hwnnw, mae’r person hwnnw’n agored ar gollfarn ddiannod i ddirwy nad yw’n uwch na lefel 5 ar y raddfa safonol. 2 Ni fydd unrhyw berson y mae’r erthygl hon yn gymwys iddo yn agored i unrhyw gosb yn y gyfraith gyffredin am dorri dyletswydd swyddogol y person hwnnw, ac ni fydd unrhyw achos am iawndal yn deillio mewn cysylltiad â thorri dyletswydd swyddogol person o’r fath gan y person hwnnw. 3 Y personau y mae’r erthygl hon yn gymwys iddynt yw— a unrhyw swyddog cofrestru, swyddog canlyniadau neu swyddog llywyddu, b unrhyw berson arall y mae’n ddyletswydd arno i fod yn gyfrifol ar ôl etholiad i’r Senedd am y papurau pleidleisio a ddefnyddiwyd ac am ddogfennau eraill, gan gynnwys ffurflenni a datganiadau ynghylch treuliau, c unrhyw swyddog a ddynodir gan ddarparwr gwasanaeth cyffredinol, a d unrhyw ddirprwy i berson a grybwyllir yn unrhyw un neu ragor o is-baragraffau (a) i (c), neu unrhyw berson a benodir i gynorthwyo person a grybwyllir felly, neu yn ystod cyflogaeth y person hwnnw sy’n cynorthwyo person a grybwyllir felly, mewn cysylltiad â dyletswyddau swyddogol y person hwnnw. 4 Pan— a bo swyddog canlyniadau ar gyfer etholiad i’r Senedd yn euog o weithred neu anweithred gan dorri dyletswydd swyddogol y swyddog canlyniadau, ond b bo’r swyddog canlyniadau yn unioni’r weithred honno neu’r anweithred hwnnw yn llawn drwy gymryd camau o dan erthygl 21(1), ni fydd y swyddog canlyniadau yn euog o drosedd o dan baragraff (1). 5 Nid yw paragraff (4) yn effeithio ar unrhyw euogfarn sy’n digwydd, nac unrhyw gosb a osodir, cyn y dyddiad y caiff y weithred neu’r anweithred ei hunioni neu ei unioni yn llawn. 6 At ddibenion yr erthygl hon, ni fydd “dyletswydd swyddogol” yn cynnwys dyletswyddau a osodir ac eithrio gan y gyfraith sy’n ymwneud ag etholiadau’r Senedd neu gofrestru etholwyr llywodraeth leol. Ymyrryd â phapurau enwebu, papurau pleidleisio etc. 33 1 Mae person yn euog o drosedd os yw’r person hwnnw, mewn etholiad i’r Senedd— a yn difwyno neu’n dinistrio yn dwyllodrus unrhyw bapur enwebu, unrhyw ffurflen cyfeiriad cartref neu unrhyw gydsyniad ag enwebiad, b yn difwyno neu’n dinistrio yn dwyllodrus unrhyw bapur pleidleisio, neu’r marc swyddogol ar unrhyw bapur pleidleisio, neu ddatganiad pleidlais drwy’r post neu amlen swyddogol a ddefnyddir mewn cysylltiad â phleidleisio drwy’r post, c heb awdurdod dyladwy yn cyflenwi unrhyw bapur pleidleisio i unrhyw berson, d yn rhoi’n dwyllodrus, mewn unrhyw flwch pleidleisio, unrhyw bapur ac eithrio’r papur pleidleisio y mae’r person hwnnw wedi ei awdurdodi gan y gyfraith i’w roi yn y blwch, e yn cymryd allan o’r orsaf bleidleisio unrhyw bapur pleidleisio yn dwyllodrus, f heb awdurdod dyladwy yn dinistrio, yn cymryd, yn agor neu’n ymyrryd fel arall ag unrhyw flwch pleidleisio neu becyn o bapurau pleidleisio sydd ar y pryd yn cael eu defnyddio at ddibenion yr etholiad, neu g yn dwyllodrus neu heb awdurdod dyladwy yn ceisio gwneud unrhyw un o’r gweithredoedd a ddisgrifir yn is-baragraffau (a) i (f). 2 Mae paragraff (3) yn gymwys i’r canlynol— a swyddog canlyniadau, b swyddog llywyddu, ac c person a benodwyd i gynorthwyo— i i gynnal y pôl, ii i gyfrif y pleidleisiau, neu iii mewn gweithdrefnau mewn cysylltiad â dyroddi neu dderbyn papurau pleidleisio drwy’r post. 3 Os yw person y mae’r paragraff hwn yn gymwys iddo yn euog o drosedd o dan yr erthygl hon, mae’r person hwnnw’n agored— a ar euogfarn ddiannod, i ddirwy nad yw’n fwy na’r uchafswm statudol, neu i’w garcharu am gyfnod nad yw’n hwy na 6 mis, neu’r ddau, neu b ar euogfarn ar dditiad, i ddirwy neu i’w garcharu am gyfnod nad yw’n hwy na 2 flynedd, neu’r ddau. 4 Os yw unrhyw berson arall yn euog o drosedd o dan yr erthygl hon, mae’r person hwnnw’n agored ar euogfarn ddiannod— a i ddirwy nad yw’n uwch na lefel 5 ar y raddfa safonol, b i’w garcharu am gyfnod nad yw’n hwy na 6 mis, neu’r ddau. 5 Mewn perthynas â throsedd a gyflawnir ar ôl cychwyn adran 281(5) o Ddeddf Cyfiawnder Troseddol 2003, mae’r cyfeiriad ym mharagraffau (3)(a) a (4)(b) at 6 mis i’w gymryd fel cyfeiriad at 51 o wythnosau. Datganiadau anwir mewn papurau enwebu etc. 34 1 Mae person (“P1”) yn euog o arfer lwgr os yw P1, mewn etholiad i’r Senedd, yn achosi neu’n caniatáu cynnwys y canlynol mewn dogfen a ddanfonir at swyddog canlyniadau neu a roddir fel arall i swyddog canlyniadau i’w defnyddio mewn cysylltiad â’r etholiad— a datganiad o enw neu gyfeiriad cartref ymgeisydd yn yr etholiad y mae P1 yn gwybod ei fod yn ffug, b unrhyw beth sy’n honni ei fod yn llofnod person sy’n rhoi ei enw wrth droed papur enwebu ond y mae P1 yn gwybod— i nas ysgrifennwyd gan y person y mae’n honni iddo gael ei ysgrifennu ganddo, neu ii os cafodd ei ysgrifennu gan y person hwnnw, nas ysgrifennwyd gan y person hwnnw at ddibenion rhoi ei enw wrth droed y papur enwebu hwnnw, neu c tystysgrif o dan reol 7 o Atodlen 5 (papur enwebu plaid: enw plaid wleidyddol neu ddisgrifiad ohoni) sy’n awdurdodi defnyddio disgrifiad gan blaid wleidyddol gofrestredig, os yw P1 yn gwybod bod ymgeisydd ar restr ymgeiswyr y blaid honno hefyd yn ymgeisydd unigol neu’n ymgeisydd rhestr plaid ar gyfer plaid wleidyddol gofrestredig arall yn yr etholiad hwnnw i’r Senedd. 2 Mae person (“P2”) yn euog o arfer lwgr os yw P2, yn achos ymgeisydd unigol, yn gwneud y canlynol mewn unrhyw ddogfen y mae P2 yn rhoi cydsyniad ag enwebiad fel ymgeisydd ynddi— a datganiad o ddyddiad geni P2, b datganiad ynghylch cymhwystra P2 i fod yn aelod o’r Senedd, c datganiad nad yw P2— i yn ymgeisydd unigol mewn unrhyw un arall o etholaethau’r Senedd, na ii yn ymgeisydd rhestr plaid mewn unrhyw un o etholaethau’r Senedd, y mae’r pôl ar ei chyfer i’w chynnal ar yr un diwrnod â’r pôl yn yr etholiad y mae’r cydsyniad yn ymwneud ag ef, d datganiad ynghylch aelodaeth P2 o blaid, neu e datganiad ynghylch etholaeth y Senedd y mae P2 wedi ei gofrestru fel etholwr llywodraeth leol ynddi, y gŵyr P2 ei fod yn ffug. 3 Mae person (“P3”) yn euog o arfer lwgr os yw P3, yn achos ymgeisydd rhestr plaid mewn etholiad i’r Senedd, yn gwneud y canlynol mewn unrhyw ddogfen y mae P3 yn rhoi cydsyniad ag enwebiad fel ymgeisydd ynddi— a datganiad o ddyddiad geni P3, b datganiad ynghylch cymhwystra P3 i fod yn aelod o’r Senedd, c datganiad nad yw P3— i yn ymgeisydd unigol mewn unrhyw un o etholaethau’r Senedd, na ii yn ymgeisydd ar unrhyw restr plaid arall a gyflwynwyd mewn cysylltiad ag unrhyw un o etholaethau’r Senedd, y mae’r pôl ar ei chyfer i’w chynnal ar yr un diwrnod â’r pôl yn yr etholiad y mae’r cydsyniad yn ymwneud ag ef, d datganiad ynghylch aelodaeth P3 o blaid, neu e datganiad ynghylch etholaeth y Senedd y mae P3 wedi ei gofrestru fel etholwr llywodraeth leol ynddi, y gŵyr P3 ei fod yn ffug. 4 At ddibenion paragraffau (2) a (3), mae datganiad ynghylch cymhwystra’r ymgeisydd yn ddatganiad, hyd eithaf ei wybodaeth a’i gred, nad yw wedi ei anghymhwyso rhag cael ei ethol o dan adran 16(A1) o Ddeddf 2006 (anghymhwyso rhag bod yn aelod o’r Senedd). 5 At ddibenion paragraffau (2) a (3), mae datganiad ynghylch aelodaeth yr ymgeisydd o blaid yn ddatganiad a wneir yn unol â rheol 10 o Atodlen 5 (datganiadau o aelodaeth plaid). Gofyniad cyfrinachedd 35 1 Ac eithrio pan y’u hawdurdodir gan y gyfraith, rhaid i’r personau a ganlyn gynnal cyfrinachedd pleidleisio, a chynorthwyo i’w gynnal, mewn perthynas â’r wybodaeth a ddisgrifir ym mharagraff (2) hyd nes i’r pôl gau— a swyddog canlyniadau neu aelod o staff swyddog canlyniadau, b swyddog llywyddu neu glerc a benodir o dan reol 35 o Atodlen 5, c ymgeisydd, asiant etholiad neu asiant pôl, neu d unrhyw berson sy’n bresennol yn rhinwedd unrhyw un neu ragor o adrannau 6A i 6D o Ddeddf Pleidiau Gwleidyddol 2000 . 2 Yr wybodaeth y cyfeirir ati ym mharagraff (1) yw— a enw unrhyw etholwr neu ddirprwy i etholwr sydd wedi gwneud cais am bapur pleidleisio neu sydd heb wneud cais am bapur pleidleisio, neu sydd wedi pleidleisio mewn gorsaf bleidleisio neu sydd heb bleidleisio, b rhif unrhyw etholwr, ar y gofrestr etholwyr, sydd wedi gwneud cais am bapur pleidleisio neu sydd heb wneud cais am bapur pleidleisio, neu sydd wedi pleidleisio mewn gorsaf bleidleisio neu sydd heb bleidleisio felly, neu y mae ei ddirprwy wedi gwneud neu heb wneud felly, neu c y marc swyddogol ar unrhyw bapur pleidleisio. 3 Rhaid i bob person sy’n bresennol wrth gyfrif y pleidleisiau gynnal cyfrinachedd y pleidleisio, a chynorthwyo i’w gynnal, ac ni chaiff— a canfod, na cheisio canfod, wrth gyfrif y pleidleisiau, y rhif na marc adnabod unigryw arall ar gefn unrhyw bapur pleidleisio, na b cyfleu unrhyw wybodaeth a gafwyd wrth gyfrif pleidleisiau ynghylch sut y rhoddir unrhyw bleidlais ar unrhyw bapur pleidleisio penodol. 4 Ni chaiff neb— a ymyrryd â phleidleisiwr, na cheisio ymyrryd â phleidleisiwr, pan fydd yn pleidleisio, b cael fel arall, na cheisio cael, mewn gorsaf bleidleisio, wybodaeth ynghylch sut y mae pleidleisiwr yn yr orsaf honno ar fin pleidleisio neu wedi pleidleisio, c cyfleu ar unrhyw adeg i unrhyw berson unrhyw wybodaeth a gafwyd mewn gorsaf bleidleisio ynghylch sut y mae pleidleisiwr yn yr orsaf honno ar fin pleidleisio neu wedi pleidleisio, nac ynghylch y rhif neu farc adnabod unigryw arall ar gefn papur pleidleisio a roddir i bleidleisiwr yn yr orsaf honno, na d ysgogi pleidleisiwr arall yn uniongyrchol nac yn anuniongyrchol i arddangos papur pleidleisio ar ôl i’r pleidleisiwr ei farcio er mwyn ei gwneud yn hysbys i unrhyw berson sut y mae’r pleidleisiwr wedi pleidleisio neu heb bleidleisio. 5 Rhaid i bob person sy’n bresennol yn y gweithdrefnau mewn cysylltiad â dyroddi neu â derbyn papurau pleidleisio ar gyfer personau sy’n pleidleisio drwy’r post gynnal cyfrinachedd y pleidleisio, a chynorthwyo i’w gynnal, ac ni chaiff— a ac eithrio at ryw ddiben a awdurdodir gan y gyfraith, gyfleu i unrhyw berson, cyn i’r pôl gau, unrhyw wybodaeth a gafwyd yn y gweithdrefnau hynny ynghylch y marc swyddogol, b ac eithrio at ryw ddiben a awdurdodir gan y gyfraith, gyfleu i unrhyw berson ar unrhyw adeg unrhyw wybodaeth a gafwyd yn y gweithdrefnau hynny ynghylch y rhif neu farc adnabod unigryw arall ar gefn y papur pleidleisio a anfonwyd at unrhyw berson, c ac eithrio at ryw ddiben a awdurdodir gan y gyfraith, geisio canfod yn y gweithdrefnau mewn cysylltiad â derbyn papurau pleidleisio y rhif neu farc adnabod unigryw arall ar gefn unrhyw bapur pleidleisio, na d ceisio canfod yn y gweithdrefnau mewn cysylltiad â derbyn y papurau pleidleisio sut y rhoddir unrhyw bleidlais ar unrhyw bapur pleidleisio penodol, na chyfleu unrhyw wybodaeth a gafwyd yn y gweithdrefnau hynny yn hynny o beth. 6 Ni chaiff unrhyw berson sydd wedi ymgymryd i gynorthwyo pleidleisiwr ag anableddau gyfleu unrhyw wybodaeth i unrhyw berson ar unrhyw adeg ynghylch sut y mae’r pleidleisiwr hwnnw’n bwriadu pleidleisio neu wedi pleidleisio, nac ynghylch y rhif neu farc adnabod unigryw arall ar gefn y papur pleidleisio a roddir at ddefnydd y pleidleisiwr hwnnw. 7 Os yw person yn gweithredu gan dorri’r erthygl hon, mae’r person hwnnw’n agored ar euogfarn ddiannod— a i ddirwy nad yw’n uwch na lefel 5 ar y raddfa safonol, neu b i’w garcharu am gyfnod nad yw’n hwy na 6 mis. 8 Mewn perthynas â throsedd a gyflawnir ar ôl cychwyn adran 281(5) o Ddeddf Cyfiawnder Troseddol 2003, rhaid i’r cyfeiriad ym mharagraff (7) at 6 mis gael ei gymryd fel cyfeiriad at 51 o wythnosau. Gwahardd cyhoeddi arolygon barn ymadael 36 1 Cyn i’r pôl gau ni chaiff unrhyw berson gyhoeddi— a unrhyw ddatganiad yn ymwneud â’r ffordd y mae pleidleiswyr wedi pleidleisio yn yr etholiad pan fo’r datganiad hwnnw yn seiliedig ar wybodaeth, neu y gellid yn rhesymol gymryd ei fod yn seiliedig ar wybodaeth, a roddwyd gan bleidleiswyr ar ôl iddynt bleidleisio, na b unrhyw ragolwg ynghylch canlyniad yr etholiad sy’n seiliedig ar wybodaeth, neu y gellid yn rhesymol gymryd ei fod yn seiliedig ar wybodaeth, a roddir felly. 2 Mae person sy’n gweithredu gan dorri paragraff (1) yn agored ar euogfarn ddiannod— a i ddirwy nad yw’n uwch na lefel 5 ar y raddfa safonol, b i’w garcharu am gyfnod nad yw’n hwy na 6 mis. 3 Mewn perthynas â throsedd a gyflawnir ar ôl cychwyn adran 281(5) o Ddeddf Cyfiawnder Troseddol 2003, rhaid i’r cyfeiriad ym mharagraff (2) at 6 mis gael ei gymryd fel cyfeiriad at 51 o wythnosau. 4 Yn yr erthygl hon— ystyr “ cyhoeddi ” (“ publish ”) yw rhoi ar gael i’r cyhoedd yn gyffredinol, neu unrhyw ran o’r cyhoedd, ar ba ffurf bynnag a thrwy ba bynnag fodd, mae “ rhagolwg ” (“ forecast ”) yn cynnwys amcangyfrif, ac mae unrhyw gyfeiriad at ganlyniad etholiad yn gyfeiriad at ganlyniad yr etholiad naill ai yn ei gyfanrwydd neu i’r graddau y mae unrhyw ymgeisydd penodol neu ymgeiswyr penodol yn yr etholiad yn y cwestiwn. RHAN 3 Yr ymgyrch etholiadol Dehongli Rhan 3 37 1 Yn y Rhan hon— ystyr “ at ddibenion ethol yr ymgeisydd ” (“ for the purposes of the candidate’s election ”) yw gyda’r bwriad o hyrwyddo neu beri ethol yr ymgeisydd yn yr etholiad, neu mewn cysylltiad â hynny fel arall; mae i “ cyfnod rheoleiddiedig ” (“ regulated period ”) yr ystyr a roddir gan erthygl 49; ystyr “ ffurflen ynghylch treuliau etholiad ” (“ return as to election expenses ”) yw ffurflen (gan gynnwys y biliau a’r derbynebau sydd i’w danfon gyda hi) sydd i’w gwneud o dan erthygl 54; mae i “ hawliad y mae anghydfod yn ei gylch ” (“ disputed claim ”) yr ystyr a roddir gan erthygl 52(1) fel y’i hestynnir gan erthygl 53; mae “ ymgeisydd ” (“ candidate ”) i’w ddehongli yn unol â pharagraff (2). 2 Mae person (“ P ”) yn dod yn ymgeisydd mewn perthynas ag etholiad cyffredinol i’r Senedd— a ar ddyddiad diddymu’r Senedd os yw P wedi ei ddatgan, ar neu cyn y diwrnod hwnnw, naill ai gan P neu gan bobl eraill, yn ymgeisydd yn yr etholiad, neu b fel arall, y diwrnod— i y mae P yn cael ei ddatgan, gan P neu gan bobl eraill, yn ymgeisydd yn yr etholiad, neu ii y mae P yn cael ei enwebu’n ymgeisydd yn yr etholiad, pa un bynnag sydd gynharaf. 3 Materion a gynhwysir fel treuliau personol yw— a treuliau teithio; b treuliau byw mewn gwestai neu rywle arall. Cyfrifo amser at ddibenion Rhan 3 38 1 Pan fo’r diwrnod neu’r diwrnod olaf y mae’n ofynnol i unrhyw beth gael ei wneud neu y caniateir i unrhyw beth gael ei wneud, gan y Rhan hon neu yn unol â hi, yn ddiwrnod eithriedig— a bernir bod y gofyniad neu’r caniatâd yn ymwneud â’r diwrnod cyntaf ar ôl y diwrnod hwnnw nad yw’n ddiwrnod eithriedig, a b wrth gyfrifo unrhyw gyfnod heb fod yn fwy na 7 niwrnod at ddibenion y Rhan hon, mae unrhyw ddiwrnod eithriedig i gael ei anwybyddu. 2 At ddibenion paragraff (1), diwrnod eithriedig yw— a dydd Sadwrn; b dydd Sul; c noswyl Nadolig; d dydd Nadolig; e dydd Gwener y Groglith; f diwrnod sy’n ŵyl banc yng Nghymru a Lloegr o dan Ddeddf Bancio a Thrafodion Ariannol 1971 ; g diwrnod a bennir ar gyfer diolchgarwch neu alar cyhoeddus. Yr Asiant Etholiad Penodi asiant etholiad 39 1 Dim hwyrach na’r amser hwyraf ar gyfer cyhoeddi’r datganiad o’r pleidiau a’r personau a enwebwyd (rheol 1(1) o Atodlen 5)— a rhaid i berson gael ei enwi gan bob ymgeisydd unigol, neu ar ei ran, yn asiant etholiad i’r ymgeisydd, a b rhaid i enw a chyfeiriad asiant etholiad yr ymgeisydd gael eu datgan mewn ysgrifen gan yr ymgeisydd neu gan ryw berson arall ar ran yr ymgeisydd i’r swyddog canlyniadau. 2 Caiff ymgeiswyr unigol eu henwi hwy eu hunain yn asiant etholiad iddynt eu hunain. 3 Dim hwyrach na’r amser hwyraf ar gyfer cyhoeddi’r datganiad o’r pleidiau a’r personau a enwebwyd— a rhaid i berson gael ei enwi gan bob plaid wleidyddol gofrestredig sy’n cyflwyno rhestr plaid, neu ar ran bob plaid o’r fath, yn asiant etholiad i’r blaid honno mewn perthynas â’r rhestr honno, a b rhaid i enw a chyfeiriad asiant etholiad plaid gael eu datgan mewn ysgrifen, gan swyddog enwebu cofrestredig y blaid honno, neu ar ei ran, i’r swyddog canlyniadau. 4 Caniateir i ymgeisydd sydd wedi ei gynnwys ar restr plaid plaid wleidyddol gofrestredig gael ei enwi’n asiant etholiad i’r blaid honno mewn perthynas â’r rhestr plaid honno. 5 Pan fo ymgeisydd, yn unol â pharagraff (1) neu (3), yn cael ei enwi’n asiant etholiad a phan fo’r ffurflen cyfeiriad cartref sy’n mynd gyda phapur enwebu’r ymgeisydd hwnnw yn cynnwys datganiad o dan reol 8(4) o Atodlen 5 na chaniateir cyhoeddi cyfeiriad cartref yr ymgeisydd— a ni chaniateir cynnwys cyfeiriad cartref yr ymgeisydd yn yr hysbysiad cyhoeddus o dan baragraff (11), a b rhaid cynnwys yr wybodaeth a roddir yn ffurflen cyfeiriad cartref yr ymgeisydd o dan reol 8(5) o Atodlen 5 yn yr hysbysiad cyhoeddus yn lle hynny. 6 Pan fo ymgeisydd, yn unol â pharagraff (1) neu (3), yn cael ei enwi’n asiant etholiad a phan fo’r datganiad o’r pleidiau a’r personau a enwebwyd yn dangos enwau blaen neu gyfenwau a ddefnyddir yn gyffredin ar gyfer yr ymgeisydd hwnnw, rhaid i’r hysbysiad cyhoeddus o dan baragraff (11) ddangos yr enwau blaen neu’r cyfenwau hynny a ddefnyddir yn gyffredin yn lle’r enwau blaen neu’r cyfenwau a nodir yn y papur enwebu yn unol â rheolau 5(4)(a) a 6(6) o Atodlen 5. 7 Pan fo ymgeisydd yn cael ei enwi’n asiant etholiad, i’r graddau y mae’r amgylchiadau’n caniatáu, mae’r ymgeisydd hwnnw yn ddarostyngedig i ddarpariaethau’r Gorchymyn hwn, fel ymgeisydd ac fel asiant etholiad ac, ac eithrio pan fo’r cyd-destun yn mynnu fel arall, dehonglir unrhyw gyfeiriad yn y Gorchymyn hwn at asiant etholiad fel cyfeiriad at yr ymgeisydd yn gweithredu fel asiant etholiad. 8 Un asiant etholiad yn unig y caniateir ei benodi ar gyfer— a pob ymgeisydd unigol, a b pob plaid wleidyddol gofrestredig sydd wedi cyflwyno rhestr plaid, ond caniateir i’r penodiad, pa un a yw’r asiant etholiad a benodir yn ymgeisydd ai peidio, gael ei ddirymu. 9 Cyn yr etholiad, yn ystod yr etholiad neu ar ôl yr etholiad, os caiff penodiad, neu benodiad tybiedig (gweler erthygl 42(1) neu (2)), asiant etholiad ei ddirymu neu os bydd asiant etholiad yn marw, rhaid penodi asiant etholiad arall yn ddiymdroi, a rhaid datgan enw a chyfeiriad yr asiant hwnnw mewn ysgrifen i’r swyddog canlyniadau. 10 Ni fydd datgan person ac eithrio— a ymgeisydd unigol, neu b mewn perthynas â phlaid wleidyddol gofrestredig sydd wedi cyflwyno rhestr plaid, yr ymgeisydd y mae ei enw’n ymddangos gyntaf ar y rhestr, yn asiant etholiad yn cael effaith o dan yr erthygl hon oni bai bod y datganiad wedi ei wneud ac wedi ei lofnodi gan y person hwnnw, neu fod datganiad derbyn ysgrifenedig wedi ei lofnodi gan y person hwnnw yn mynd gydag ef. 11 Yn ddarostyngedig i baragraffau (5) a (6), ar ôl i enw a chyfeiriad asiant etholiad gael ei ddatgan i’r swyddog canlyniadau, rhaid i’r swyddog canlyniadau roi hysbysiad cyhoeddus o’r enw a’r cyfeiriad hwnnw ar unwaith. Enwebu is-asiant 40 1 Yn ddarostyngedig i ddarpariaethau’r erthygl hon, caiff asiant etholiad a benodir yn unol ag erthygl 39 benodi un dirprwy asiant etholiad, y cyfeirir ato yn y Gorchymyn hwn fel is-asiant, i weithredu mewn unrhyw ran o etholaeth y Senedd. 2 Pan benodir is-asiant yn unol â pharagraff (1)— a bernir bod unrhyw beth a wneir at ddibenion y Gorchymyn hwn, gan yr is-asiant neu i’r is-asiant, yn cael ei wneud gan yr asiant etholiad neu i’r asiant etholiad, b bydd unrhyw weithred neu ddiffyg gan is-asiant a fyddai’n arfer anghyfreithlon neu’n drosedd arall o dan y Gorchymyn hwn, pe bai’r is-asiant yn asiant etholiad, yn arfer anghyfreithlon neu’n drosedd o dan y Gorchymyn hwn a gyflawnir gan yr is-asiant, a bydd yr is-asiant yn agored i gosb yn unol â hynny, ac c bydd ymgeisydd unigol, neu bob ymgeisydd ar restr y blaid wleidyddol gofrestredig, yn ddarostyngedig i’r un anghymhwyster â phe bai’r weithred honno neu’r diffyg hwnnw wedi bod yn weithred neu’n ddiffyg gan yr asiant etholiad. 3 Pan fo plaid wleidyddol gofrestredig yn cyflwyno rhestr plaid o ymgeiswyr dros etholiad etholaethol— a rhaid i asiant etholiad yr ymgeiswyr hynny, os yw’r asiant etholiad yn penodi is-asiant ar gyfer unrhyw ran o ardal yr etholaeth yn achos unrhyw un neu ragor o’r ymgeiswyr hynny, benodi’r un person ar gyfer y rhan honno o’r etholaeth mewn cysylltiad â’r holl ymgeiswyr, a b dim ond mewn cysylltiad â’r holl ymgeiswyr y caniateir dirymu unrhyw benodiad o’r fath. 4 Dim hwyrach na’r ail ddiwrnod cyn diwrnod y pôl, rhaid i asiant etholiad ddatgan mewn ysgrifen i’r swyddog canlyniadau enw a chyfeiriad unrhyw is-asiant a benodwyd yn unol â pharagraff (1), a rhaid i’r swyddog canlyniadau roi hysbysiad cyhoeddus ar unwaith o enw a chyfeiriad pob is-asiant a ddatgenir felly. 5 O ran penodiad is-asiant— a nid yw’n dod yn wag os bydd yr asiant etholiad a benododd yr is-asiant yn rhoi’r gorau i fod yn asiant etholiad, ond b caniateir iddo gael ei ddirymu gan bwy bynnag yw’r asiant etholiad am y tro. 6 Os bydd penodiad is-asiant yn cael ei ddirymu neu os bydd is-asiant yn marw, caniateir penodi is-asiant arall, rhaid i enw a chyfeiriad yr is-asiant hwnnw gael eu datgan yn ddiymdroi mewn ysgrifen i’r swyddog canlyniadau, a rhaid i’r swyddog canlyniadau roi hysbysiad cyhoeddus ar unwaith o enw a chyfeiriad yr is-asiant hwnnw. 7 Rhaid i’r datganiad sydd i’w wneud i swyddog canlyniadau, a’r hysbysiad cyhoeddus sydd i’w roi gan y swyddog canlyniadau, o dan baragraff (4) neu (6) bennu’r rhan o etholaeth y Senedd y penodir unrhyw is-asiant i weithredu ynddi. Swyddfa asiant etholiad ac is-asiant 41 1 Rhaid i bob asiant etholiad a phob is-asiant fod â swyddfa lle y caniateir anfon pob hawliad, hysbysiad, proses gyfreithiol a dogfen arall, a rhaid i gyfeiriad y swyddfa— a cael ei ddatgan i’r swyddog canlyniadau pan ddatgenir penodiad yr asiant etholi neu’r is-asiant i’r swyddog canlyniadau, a b cael ei ddatgan yn yr hysbysiad cyhoeddus o dan erthygl 39(11) neu 40(4). 2 Mae paragraff (3) yn gymwys— a pan fo ymgeisydd, yn unol ag erthygl 39(1) neu (3), yn cael ei enwi’n asiant etholiad, b pan fo’r ffurflen cyfeiriad cartref sy’n mynd gyda phapur enwebu’r ymgeisydd hwnnw yn cynnwys datganiad o dan reol 8(4) o Atodlen 5 na chaniateir cyhoeddi cyfeiriad cartref yr ymgeisydd, ac c pan fo cyfeiriad y swyddfa y mae’n ofynnol ei ddatgan o dan baragraff (1) hefyd yn gyfeiriad cartref yr ymgeisydd. 3 Os nad yw’r ymgeisydd, yn rhinwedd ei swyddogaeth fel asiant etholiad, yn dymuno i gyfeiriad y swyddfa gael ei gynnwys yn yr hysbysiad cyhoeddus o dan erthygl 39(11), rhaid i’r ymgeisydd, yn ogystal â datgan cyfeiriad y swyddfa, ddarparu i’r swyddog canlyniadau gyfeiriad arall yng Nghymru neu Loegr i’w ddefnyddio ar gyfer gohebiaeth (“cyfeiriad gohebiaeth”). 4 Pan fo’r ymgeisydd, yn rhinwedd ei swyddogaeth fel asiant etholiad, yn darparu cyfeiriad gohebiaeth o dan baragraff (3)— a ni chaniateir cynnwys cyfeiriad y swyddfa yn yr hysbysiad cyhoeddus o dan erthygl 39(11), a b rhaid cynnwys y cyfeiriad gohebiaeth yn ei le. 5 Rhaid i swyddfa asiant etholiad fod— a yn etholaeth y Senedd y mae’r ymgeisydd y mae’r asiant yn ei gynrychioli yn sefyll ynddi neu yn un o etholaethau cyffiniol y Senedd, neu b mewn sir neu fwrdeistref sirol a gynhwysir yn rhannol yn etholaeth y Senedd y mae’r ymgeisydd y mae’r asiant yn ei gynrychioli yn sefyll ynddi neu sy’n gyffiniol â hi. 6 Rhaid i swyddfa is-asiant fod yn yr ardal y penodir yr is-asiant i weithredu ynddi. 7 Bernir bod unrhyw hawliad, hysbysiad, proses gyfreithiol neu ddogfen arall a ddanfonir i swyddfa’r asiant etholiad neu’r is-asiant, neu a ddanfonir i gyfeiriad gohebiaeth a ddarperir o dan baragraff (3), ac a gyfeiriwyd at yr asiant etholiad neu’r is-asiant, wedi ei gyflwyno neu wedi ei chyflwyno i’r asiant etholiad neu’r is-asiant. 8 Caniateir i bob asiant etholiad neu is-asiant, mewn cysylltiad ag unrhyw fater sy’n gysylltiedig â’r etholiad y mae’r asiant etholiad neu’r is-asiant yn gweithredu ynddo, gael ei siwio mewn unrhyw lys sydd ag awdurdodaeth lle y mae swyddfa’r asiant etholiad neu’r is-asiant wedi ei lleoli. Effaith diffyg wrth benodi asiant etholiad 42 1 Os nad oes enw a chyfeiriad unrhyw berson wedi ei roi yn unol â gofynion erthygl 39 yn asiant etholiad i ymgeisydd unigol sy’n dal wedi ei enwebu’n ddilys ar yr amser hwyraf ar gyfer danfon hysbysiadau bod ymgeisyddiaeth yn cael ei thynnu’n ôl, bernir bod yr ymgeisydd bryd hynny— a wedi ei enwi’n asiant etholiad, a b wedi dirymu penodiad unrhyw berson arall yn asiant etholiad i’r ymgeisydd. 2 Os nad oes enw a chyfeiriad unrhyw berson wedi ei roi yn unol â gofynion erthygl 39 yn asiant etholiad i blaid wleidyddol gofrestredig sydd wedi cyflwyno rhestr plaid ar yr amser hwyraf ar gyfer danfon hysbysiadau bod ymgeisyddiaeth wedi ei thynnu’n ôl— a bernir bryd hynny fod yr ymgeisydd y mae ei enw’n ymddangos gyntaf ar y rhestr plaid wedi ei enwi’n asiant etholiad, a b bernir bod penodiad person arall yn asiant etholiad i’r blaid honno wedi ei ddirymu. 3 Mae’r paragraff hwn yn gymwys— a os bydd y person y rhoddwyd ei enw a’i gyfeiriad fel asiant etholiad ar gyfer ymgeisydd unigol, nad yw’n ymgeisydd, neu ar gyfer plaid wleidyddol gofrestredig, yn marw, a b os na wneir penodiad newydd ar ddiwrnod y farwolaeth neu drannoeth. 4 Pan fo paragraff (3) yn gymwys— a yn achos marwolaeth asiant etholiad ar gyfer ymgeisydd unigol, bernir bod yr ymgeisydd wedi ei benodi o adeg y farwolaeth, a b yn achos marwolaeth asiant etholiad ar gyfer plaid wleidyddol gofrestredig sydd wedi cyflwyno rhestr plaid— i bernir bod yr ymgeisydd y mae ei enw’n ymddangos gyntaf ar y rhestr wedi ei benodi o adeg y farwolaeth, neu ii pan fo paragraff (3) yn gymwys oherwydd marwolaeth ymgeisydd o’r fath, bernir bod yr ymgeisydd y mae ei enw’n ymddangos y nesaf uchaf ar y rhestr wedi ei benodi o adeg y farwolaeth. 5 Os dirymir penodiad asiant etholiad heb i benodiad newydd gael ei wneud— a yn achos ymgeisydd unigol, bernir bod yr ymgeisydd wedi ei benodi, neu wedi ei ailbenodi, yn asiant etholiad, a b yn achos plaid wleidyddol gofrestredig sydd wedi cyflwyno rhestr plaid, bernir bod yr ymgeisydd y mae ei enw’n ymddangos gyntaf ar restr y blaid honno wedi ei benodi, neu wedi ei ailbenodi, yn asiant etholiad. 6 Caniateir i benodiad tybiedig asiant etholiad gael ei ddirymu fel pe bai’n benodiad gwirioneddol. 7 Pan fo ymgeisydd yn rhinwedd yr erthygl hon i’w drin fel asiant etholiad, bernir mai’r cyfeiriad a roddir at y diben hwnnw yng nghydsyniad yr ymgeisydd â’i enwebiad o dan reol 9 o Atodlen 5 yw swyddfa’r ymgeisydd. 8 Rhaid i’r swyddog canlyniadau, o gael ei fodloni bod person yn rhinwedd yr erthygl hon i’w drin fel asiant etholiad, roi hysbysiad ar unwaith fel pe bai enw a chyfeiriad y person a chyfeiriad swyddfa’r person wedi eu rhoi i’r swyddog canlyniadau o dan erthyglau 39 a 41. Rhoddion i Ymgeiswyr Rheoli rhoddion i ymgeiswyr unigol 43 1 Yn achos ymgeisydd unigol mewn etholiad i’r Senedd, rhaid i unrhyw arian neu eiddo arall a ddarperir, pa un ai fel anrheg neu fenthyciad— a gan unrhyw berson ac eithrio’r ymgeisydd neu asiant etholiad yr ymgeisydd, a b at ddibenion talu treuliau etholiad yr eir iddynt gan yr ymgeisydd neu ar ei ran, gael eu darparu i’r ymgeisydd neu i asiant etholiad yr ymgeisydd. 2 Nid yw paragraff (1) yn gymwys i unrhyw arian nac eiddo arall a ddarperir felly at ddibenion talu unrhyw dreuliau y caniateir eu talu’n gyfreithlon gan berson ac eithrio’r ymgeisydd neu asiant etholiad yr ymgeisydd. 3 Mae person sy’n darparu unrhyw arian neu eiddo arall gan dorri paragraff (1) yn euog o arfer anghyfreithlon. 4 Mae Atodlen 6 yn gwneud darpariaeth bellach ynghylch rhoddion i ymgeiswyr unigol mewn etholiad i’r Senedd. 5 Yn yr erthygl hon, mae “eiddo” yn cynnwys eiddo o unrhyw ddisgrifiad, ac mae cyfeiriadau at ddarparu eiddo yn cynnwys cyflenwi nwyddau. Ymgeiswyr unigol: talu treuliau gan asiant etholiad neu drwyddo 44 1 Yn ddarostyngedig i baragraff (4), nid yw— a ymgeisydd unigol mewn etholiad i’r Senedd, na b unrhyw berson arall, i wneud taliad mewn cysylltiad â threuliau etholiad yr eir iddynt gan yr ymgeisydd neu ar ei ran oni bai ei fod yn cael ei wneud gan asiant etholiad yr ymgeisydd neu drwyddo. 2 Rhaid darparu tystiolaeth o bob taliad a wneir gan asiant etholiad mewn cysylltiad ag unrhyw dreuliau etholiad, ac eithrio pan fo’n llai nag £20, ar ffurf bil sy’n nodi’r manylion neu dderbynneb. 3 Mae’r cyfeiriadau ym mharagraffau (1) a (2) at asiant etholiad i’w cymryd fel cyfeiriadau at yr asiant etholiad yn gweithredu’n bersonol neu drwy is-asiant. 4 Nid yw’r erthygl hon yn gymwys i’r canlynol— a unrhyw dreuliau a delir gan yr ymgeisydd yn unol ag erthygl 45(2) neu (3) (treuliau y caniateir eu talu ac eithrio gan asiant etholiad), 51(9) (treuliau a delir yn unol â gorchymyn caniatâd llys) neu 52(4) (treuliau a delir mewn perthynas â hawliad y mae anghydfod yn ei gylch), b unrhyw dreuliau a delir yn unol ag erthygl 45(5) (treuliau a delir mewn perthynas â deunyddiau ysgrifennu etc.) gan berson a awdurdodir fel y’i crybwyllir yn y ddarpariaeth honno, c unrhyw dreuliau a gynhwysir mewn datganiad a wneir gan yr asiant etholiad o dan erthygl 46(2) (treuliau yr eir iddynt ac eithrio at ddibenion etholiad), d unrhyw dreuliau yr eir iddynt oherwydd unrhyw fater sy’n dod o fewn erthygl 47 (gwahardd treuliau nad ydynt wedi eu hawdurdodi gan asiant etholiad etc.) gan berson a awdurdodir fel y’i crybwyllir yn y ddarpariaeth honno, neu e unrhyw dreuliau etholiad a ystyrir yn rhai yr aed iddynt gan neu ar ran yr ymgeisydd yn rhinwedd erthygl 48(2). 5 Mae person sy’n gwneud unrhyw daliad gan dorri paragraff (1) yn euog o arfer anghyfreithlon. Ymgeiswyr unigol ac ymgeiswyr rhestr plaid: treuliau y caniateir eu talu ac eithrio gan asiant etholiad 45 1 Caniateir i ymgeisydd ar restr plaid mewn etholiad i’r Senedd (“ P ”) dalu unrhyw dreuliau personol yr eir iddynt gan P oherwydd yr etholiad neu mewn cysylltiad ag ef neu sy’n deillio ohono, ond ni chaiff y swm y caniateir i P ei dalu fod yn fwy na £900, a rhaid i unrhyw dreuliau personol pellach yr eir iddynt gan P gael eu talu gan drysorydd y blaid wleidyddol gofrestredig y mae P wedi ei gynnwys ar ei rhestr plaid fel ymgeisydd rhestr plaid. 2 Caniateir i ymgeisydd unigol mewn etholiad i’r Senedd (“ Y ”) dalu unrhyw dreuliau personol yr eir iddynt gan Y oherwydd yr etholiad neu mewn cysylltiad ag ef neu sy’n deillio ohono, ond ni chaiff y swm y caniateir i Y ei dalu fod yn fwy na £900, a rhaid i unrhyw dreuliau personol pellach yr eir iddynt gan Y gael eu talu gan asiant etholiad Y. 3 Caniateir hefyd i Y dalu unrhyw dreuliau etholiad, ac eithrio treuliau personol sy’n dod o fewn paragraff (1), yr aed iddynt gan Y neu ar ran Y ac y mae’r taliad mewn cysylltiad â hwy i fod i gael ei wneud cyn y dyddiad y mae Y yn penodi asiant etholiad, neu y bernir ei fod wedi penodi asiant etholiad. 4 Rhaid i Y anfon at yr asiant etholiad o fewn yr amser a ganiateir gan y Gorchymyn hwn ar gyfer anfon hawliadau i mewn (gweler erthygl 51), ddatganiad ysgrifenedig o swm y treuliau a dalwyd fel a grybwyllir ym mharagraff (2) neu (3) gan Y. 5 Yn ddarostyngedig i baragraff (6), caniateir i unrhyw berson, os yw wedi ei awdurdodi mewn ysgrifen gan asiant etholiad Y, mewn etholiad i’r Senedd, dalu unrhyw dreuliau angenrheidiol ar gyfer deunyddiau ysgrifennu, costau postio, cyfathrebu teleffonig, neu unrhyw ddull cyfathrebu tebyg arall, a mân dreuliau eraill, hyd at gyfanswm nad yw’n fwy na’r hyn a enwir yn yr awdurdod. 6 Rhaid i unrhyw swm sydd i’w dalu mewn cysylltiad â’r materion a gynhwysir ym mharagraff (5) uwchlaw’r swm a enwir yn yr awdurdod gael ei dalu gan asiant etholiad Y. 7 Rhaid i ddatganiad o fanylion taliadau a wneir o dan baragraff (5) gan unrhyw berson a awdurdodir gael ei anfon at asiant etholiad Y o fewn yr amser a ganiateir gan y Gorchymyn hwn ar gyfer anfon hawliadau i mewn, a rhaid darparu tystiolaeth ohonynt ar ffurf bil sy’n cynnwys derbynneb y person hwnnw. 8 Nid yw erthyglau 51 a 52 yn gymwys i dreuliau sydd, yn unol ag unrhyw ddarpariaeth yn yr erthygl hon, yn cael eu talu ac eithrio gan asiant etholiad Y. Ymgeiswyr unigol: treuliau yr eir iddynt ac eithrio at ddibenion etholiad 46 1 Nid yw erthyglau 44, 51 a 52 yn gymwys i dreuliau etholiad— a yr eir iddynt gan ymgeisydd unigol neu ar ei ran ac eithrio at ddibenion ethol yr ymgeisydd, ond b sydd yn rhinwedd erthygl 65(1) i’w hystyried yn dreuliau etholiad oherwydd yr eir iddynt mewn cysylltiad ag eiddo, nwyddau, gwasanaethau neu gyfleusterau sy’n cael eu defnyddio at ddibenion ethol yr ymgeisydd. 2 Rhaid i asiant etholiad yr ymgeisydd wneud datganiad o swm unrhyw dreuliau etholiad sy’n dod o fewn paragraff (1). Ymgeiswyr unigol: gwahardd treuliau nad ydynt wedi eu hawdurdodi gan asiant etholiad etc. 47 1 Yn ystod y cyfnod rheoleiddiedig, dim ond ymgeisydd unigol, ei asiant etholiad a phersonau a awdurdodir mewn ysgrifen gan yr ymgeisydd hwnnw neu ei asiant etholiad y caniateir iddynt fynd i’r treuliau y cyfeirir atynt ym mharagraff (2) sef treuliau yr eir iddynt â’r bwriad o hyrwyddo neu beri ethol yr ymgeisydd hwnnw. 2 Y treuliau yw’r rhai yr eir iddynt mewn cysylltiad â’r canlynol— a cynnal cyfarfodydd cyhoeddus neu drefnu unrhyw arddangosiad cyhoeddus, b cyhoeddi hysbysebion, cylchlythyrau neu gyhoeddiadau, neu c cyflwyno i’r etholwyr mewn modd arall yr ymgeisydd neu safbwyntiau’r ymgeisydd neu raddfa neu natur cefnogaeth neu ddirmyg yr ymgeisydd tuag at ymgeisydd unigol arall, neu tuag at blaid wleidyddol gofrestredig neu unrhyw un neu’r cyfan o’i hymgeiswyr ar ei rhestr plaid. 3 Nid yw paragraffau (1) a (2)(c) yn cyfyngu ar gyhoeddi unrhyw fater sy’n ymwneud â’r etholiad— a mewn papur newydd neu gyfnodolyn arall, b mewn darllediad gan y Gorfforaeth Ddarlledu Brydeinig neu gan Sianel Pedwar Cymru, neu c mewn rhaglen a gynhwysir mewn unrhyw wasanaeth a drwyddedir o dan Ran 1 neu 3 o Ddeddf Darlledu 1990 neu Ran 1 neu 2 o Ddeddf Darlledu 1996 . 4 Nid yw paragraff (1) yn gymwys i unrhyw dreuliau yr eir iddynt gan unrhyw berson— a nad ydynt yn fwy na’r swm a ganiateir, ac nad eir iddynt gan y person hwnnw yn rhan o gynllun gweithredu cydunol, neu b wrth deithio neu fyw oddi cartref, neu dreuliau personol tebyg. 5 At ddibenion paragraff (4)(a)— a ystyrir bod person wedi mynd i dreuliau “yn rhan o gynllun gweithredu cydunol” os yw’r person hwnnw wedi mynd iddynt yn unol ag unrhyw gynllun neu drefniant arall lle mae’r person hwnnw ac un neu ragor o bersonau eraill, â’r bwriad o hyrwyddo neu beri ethol yr un ymgeisydd, i fynd i dreuliau sydd, gan anwybyddu paragraff (4)(a), yn dod o fewn paragraff (1), a b “y swm a ganiateir” yw £1000. 6 Pan fo person yn mynd i unrhyw dreuliau mewn cysylltiad ag ymgeisydd unigol y mae’r erthygl hon yn ei gwneud yn ofynnol iddynt gael eu hawdurdodi gan yr ymgeisydd neu’r asiant etholiad— a rhaid i’r person hwnnw, o fewn 21 o ddiwrnodau ar ôl y diwrnod y datgenir canlyniad yr etholiad, ddanfon ffurflen at y swyddog canlyniadau sy’n nodi— i swm y treuliau; ii yr etholaeth yr aed i’r treuliau mewn cysylltiad â hi; iii yr ymgeisydd unigol yr aed i’r treuliau i’w gefnogi, a b rhaid i ddatganiad fynd gyda’r ffurflen, wedi ei wneud gan y person hwnnw, neu, yn achos cymdeithas neu gorff o bersonau, gan gyfarwyddwr, rheolwr cyffredinol, ysgrifennydd neu swyddog tebyg arall i’r gymdeithas neu’r corff, yn gwirhau’r ffurflen ac yn rhoi manylion y materion yr aed i’r treuliau ar eu cyfer. 7 Nid yw paragraff (6) yn gymwys i unrhyw berson a gymerir ymlaen neu a gyflogir am daliad neu am addewid o daliad gan ymgeisydd unigol neu gan asiant etholiad ymgeisydd unigol. 8 Rhaid i’r ffurflen a’r datganiad sy’n ofynnol o dan baragraff (6) fod ar ffurfiau 25 a 26 a nodir yn Gymraeg a Saesneg yn Atodlen 10, a rhaid i’r awdurdod a gafwyd oddi wrth yr ymgeisydd neu’r asiant etholiad gael ei atodi i’r ffurflen, a bernir ei fod yn rhan o’r ffurflen. 9 Rhaid i’r swyddog canlyniadau anfon at y swyddog cofrestru perthnasol bob dogfen a gyflwynir yn unol â pharagraff (6), ac mae rheol 70(1) o Atodlen 5 (cadw dogfennau) yn gymwys i unrhyw ddogfen a anfonir at y swyddog cofrestru perthnasol o dan y paragraff hwn. 10 Mae person yn euog o arfer lwgr os bydd y person hwnnw— a yn mynd i unrhyw dreuliau gan dorri’r erthygl hon, neu’n helpu, yn annog, yn cwnsela neu’n peri i unrhyw berson arall fynd i unrhyw dreuliau sy’n torri’r erthygl hon, neu b yn gwneud y datganiad sy’n ofynnol o dan baragraff (6) gan wybod ei fod yn ffug. 11 Os bydd person yn methu â danfon neu anfon unrhyw ddatganiad neu ffurflen, neu gopi ohonynt yn unol â gofynion yr erthygl hon, mae’r person hwnnw’n euog o arfer anghyfreithlon. 12 Pan fo llys y mae person wedi ei euogfarnu ger ei fron o dan baragraff (10) neu (11) yn meddwl bod hynny’n deg o dan amgylchiadau arbennig yr achos, caiff liniaru neu ddileu yn llwyr unrhyw anghymhwyster a osodir yn rhinwedd erthygl 124. 13 Ni fydd ymgeisydd unigol yn atebol am arfer lwgr neu anghyfreithlon o dan baragraff (10) neu (11) a gyflawnir gan asiant heb gydsyniad neu ymoddefiad yr ymgeisydd unigol ac ni chaiff etholiad yr ymgeisydd ei ddirymu oherwydd arfer o’r fath. 14 Pan fo unrhyw weithred neu anweithred gan gymdeithas neu gorff o bersonau, corfforedig neu anghorfforedig, yn drosedd y datganwyd ei bod yn arfer lwgr neu anghyfreithlon o dan baragraff (10) neu (11), bernir bod unrhyw berson (“ P ”) a oedd, adeg y weithred neu’r anweithred, yn gyfarwyddwr, rheolwr cyffredinol, ysgrifennydd neu swyddog tebyg arall i’r gymdeithas neu’r corff, neu’n honni ei fod yn gweithredu yn rhinwedd y swydd honno, yn euog o’r drosedd honno, oni bai bod P yn profi— a bod y weithred neu’r anweithred wedi digwydd heb gydsyniad nac ymoddefiad P, a b bod P wedi arfer pob diwydrwydd i atal cyflawni’r drosedd y dylai P fod wedi ei arfer, o roi sylw i natur swyddogaethau P yn rhinwedd y swydd honno a’r holl amgylchiadau eraill. Ymgeiswyr unigol: cyfyngu treuliau etholiad 48 1 Ni chaniateir i’r treuliau etholiad yr eir iddynt gan ymgeisydd unigol mewn etholiad i’r Senedd neu ar ei ran yn ystod y cyfnod rheoleiddiedig fod yn fwy na’r uchafswm a bennir ym mharagraff (6). 2 Mae paragraff (3) yn gymwys— a pan eir i dreuliau etholiad, ar unrhyw adeg cyn dechrau’r cyfnod rheoleiddiedig, gan neu ar ran ymgeisydd unigol mewn cysylltiad ag unrhyw eiddo, gwasanaethau neu gyfleusterau, a b pan wneir defnydd o’r eiddo, y gwasanaethau neu’r cyfleusterau gan neu ar ran yr ymgeisydd yn ystod y cyfnod rheoleiddiedig mewn amgylchiadau lle y byddent, ped eid i’r treuliau hyn yn ystod y cyfnod hwnnw, yn dreuliau etholiad yn unol ag erthygl 65. 3 Rhaid ymdrin â’r gyfran briodol o’r treuliau a grybwyllir ym mharagraff (2) at ddibenion yr erthygl hon, erthygl 65 ac Atodlen 7, fel treuliau etholiad yr eir iddynt gan neu ar ran yr ymgeisydd yn ystod y cyfnod rheoleiddiedig. 4 At ddibenion paragraff (3), y gyfran briodol o’r treuliau a grybwyllir ym mharagraff (2)(a) yw’r gyfran honno o’r treuliau hynny y gellir yn rhesymol ei phriodoli i’r defnydd a wnaed o’r eiddo, y gwasanaethau neu’r cyfleusterau fel a grybwyllir ym mharagraff (2)(b). 5 Pan eir i unrhyw dreuliau etholiad uwchlaw’r uchafswm a bennir ym mharagraff (6), mae ymgeisydd unigol neu asiant etholiad yn euog o arfer anghyfreithlon— a os aeth i’r treuliau etholiad, neu awdurdodi mynd iddynt, a b os oedd yn gwybod neu os yw’n rhesymol y dylai fod wedi gwybod y byddid yn mynd i’r treuliau uwchlaw’r uchafswm hwnnw. 6 Yr uchafswm yw £52,500. 7 Nid yw’n ofynnol i’r uchafswm a bennir ym mharagraff (6) ar gyfer ymgeisydd unigol mewn etholiad i’r Senedd gynnwys treuliau personol yr ymgeisydd hwnnw. 8 Ni fydd y newid yn amseriad etholiad i’r Senedd nac mewn unrhyw gam yn y gweithdrefnau mewn etholiad i’r Senedd yn effeithio ar yr uchafswm a bennir ym mharagraff (6) ar gyfer ymgeisydd unigol. Ymgeiswyr unigol: y cyfnod rheoleiddiedig 49 1 Yn achos ymgeisydd unigol, mae’r cyfnod rheoleiddiedig mewn etholiad i’r Senedd— a o dan adran 3 o Ddeddf 2006 (etholiadau cyffredinol cyffredin), neu b o dan adran 5 o’r Ddeddf honno (etholiadau cyffredinol eithriadol), yn dechrau â’r dyddiad priodol ac yn dod i ben â dyddiad y pôl ar gyfer yr etholiadau hynny. 2 Ym mharagraff (1), ystyr “y dyddiad priodol” ar gyfer etholiad o dan adran 3 o Ddeddf 2006 yw’r dyddiad sy’n syrthio 4 mis cyn dyddiad y pôl— a pan bennir dyddiad y pôl gan adran 3(1) o Ddeddf 2006; b pan fo dyddiad y pôl, nid llai na 5 mis cyn y diwrnod y byddai’r pôl wedi digwydd o dan adran 3(1) o’r Ddeddf honno, yn cael ei ddwyn ymlaen o dan adran 4(1) o’r Ddeddf honno (pŵer i amrywio dyddiad etholiad cyffredinol cyffredin); c pan fo dyddiad y pôl, nid llai na 4 mis cyn y diwrnod y byddai’r pôl wedi digwydd o dan adran 3(1) o’r Ddeddf honno, yn cael ei ohirio o dan adran 4(1) o’r Ddeddf honno, ond pan fo dyddiad y pôl yn cael ei ddwyn ymlaen neu ei ohirio ac eithrio fel y’i crybwyllir yn is-baragraff (b) neu (c), ystyr “y dyddiad priodol” yw’r dyddiad sy’n syrthio 4 mis cyn y dyddiad y byddai’r pôl wedi digwydd o dan adran 3(1) o’r Ddeddf honno. 3 Ym mharagraff (1), ystyr “y dyddiad priodol” ar gyfer etholiad o dan adran 5 o Ddeddf 2006 yw’r dyddiad y mae Llywydd y Senedd yn cynnig diwrnod ar gyfer pôl yr etholiad o dan adran 5(1) o’r Ddeddf honno. Pŵer i amrywio darpariaethau ynglŷn â threuliau etholiad 50 1 Caiff Gweinidogion Cymru drwy orchymyn amrywio unrhyw un neu ragor o’r symiau y mae’r erthygl hon yn gymwys iddynt.— a pan fyddant o’r farn bod yr amrywiad yn hwylus o ganlyniad i newidiadau yng ngwerth arian, neu b er mwyn rhoi effaith i argymhelliad gan y Comisiwn Etholiadol. 2 Mae’r erthygl hon yn gymwys i unrhyw un neu ragor o’r symiau a bennir am y tro yn erthygl 44(2), 45(1) a (2), 47(5)(b) neu 48(6). 3 Mae’r pŵer i wneud gorchymyn o dan baragraff (1) yn arferadwy drwy offeryn statudol. 4 Mae offeryn statudol sy’n cynnwys gorchymyn o dan baragraff (1) yn ddarostyngedig i’w ddiddymu yn unol â phenderfyniad gan y Senedd, ac at ddiben adran 1 o Ddeddf Offerynnau Statudol 1946 mae’r ddarpariaeth hon yn cael effaith fel pe bai wedi ei chynnwys yn un o Ddeddfau’r Senedd. Amser i anfon hawliadau i mewn a’u talu 51 1 Bydd pob hawliad yn erbyn ymgeisydd unigol neu asiant etholiad ymgeisydd unigol mewn cysylltiad â threuliau etholiad sydd heb ei anfon i mewn at yr asiant etholiad o fewn 21 o ddiwrnodau ar ôl y diwrnod y datgenir canlyniad neu ganlyniadau’r etholiad, yn cael ei wahardd ac ni chaiff ei dalu. 2 Rhaid i’r holl dreuliau etholiad gael eu talu dim hwyrach nag 28 o ddiwrnodau ar ôl y diwrnod cau ar gyfer cyflwyno hawliadau o dan baragraff (1). 3 Mae unrhyw berson sy’n talu hawliad gan dorri paragraff (1), neu sy’n gwneud taliad gan dorri paragraff (2), yn euog o arfer anghyfreithlon. 4 Pan fo’r llys etholiadol yn rhoi adroddiad y profwyd i’r llys fod unrhyw daliad a wnaed gan dorri paragraff (1) wedi ei wneud gan asiant etholiad heb gydsyniad nac ymoddefiad yr ymgeisydd unigol— a ni fydd etholiad yr ymgeisydd yn cael ei ddirymu, a b ni fydd yr ymgeisydd yn ddarostyngedig i unrhyw anghymhwyster o dan y Gorchymyn hwn dim ond am fod y taliad hwnnw wedi ei wneud gan dorri’r erthygl hon. 5 Caiff person perthnasol wneud cais naill ai i’r Uchel Lys neu i’r llys sirol am ganiatâd i dalu hawliad am unrhyw dreuliau etholiad a fyddai fel arall yn cael eu gwahardd gan baragraff (1) ar y naill neu’r llall o’r seiliau a nodir ym mharagraff (6). 6 Dyma’r seiliau— a bod yr hawliad wedi ei anfon i mewn ar ôl y cyfnod o 21 o ddiwrnodau, neu b bod yr hawliad wedi ei anfon i mewn at ymgeisydd unigol ac nid at yr asiant etholiad. 7 At ddibenion paragraffau (5) ac (8), person perthnasol yw— a hawlydd, b ymgeisydd unigol, neu c asiant etholiad ymgeisydd unigol. 8 Pan fo person perthnasol yn gwneud cais i lys o dan baragraff (5), caiff y llys, drwy orchymyn, roi caniatâd i’r hawliad gael ei dalu pan fydd wedi ei fodloni bod rheswm dros wneud hynny. 9 Caniateir i unrhyw swm a bennir yn y gorchymyn caniatâd o dan baragraff (8) gael ei dalu gan ymgeisydd unigol neu asiant etholiad yr ymgeisydd, ac o’i dalu yn unol â’r caniatâd ni fernir ei fod yn torri paragraff (2). Hawliadau y mae anghydfod yn eu cylch 52 1 Os bydd asiant etholiad ymgeisydd unigol yn codi anghydfod ynghylch unrhyw hawliad a anfonir i mewn o fewn y cyfnod o 21 o ddiwrnodau a grybwyllir yn erthygl 51(1), neu’n gwrthod neu’n methu â thalu’r hawliad o fewn y cyfnod o 28 o ddiwrnodau a grybwyllir yn erthygl 51(2), bernir bod yr hawliad yn hawliad y mae anghydfod yn ei gylch. 2 Caiff yr hawlydd, os yw’n meddwl bod hynny’n briodol, ddwyn achos ynghylch hawliad y mae anghydfod yn ei gylch. 3 Mae erthygl 51(5) i (9) yn gymwys mewn perthynas â hawliad y mae anghydfod yn ei gylch fel y mae’n gymwys mewn perthynas â hawliad am dreuliau etholiad a anfonir i mewn ar ôl y cyfnod o 21 o ddiwrnodau. 4 Ni fernir bod unrhyw swm a delir gan ymgeisydd unigol neu asiant yr ymgeisydd yn unol â dyfarniad neu orchymyn y llys yn torri erthygl 44(1) na 51(2). Hawliad asiant etholiad 53 Cyn belled ag y bo’r amgylchiadau’n caniatáu, mae’r Gorchymyn hwn yn gymwys i unrhyw hawliad a wneir gan asiant etholiad ymgeisydd unigol am gydnabyddiaeth ariannol yr asiant hwnnw ac yn gymwys i dalu’r tâl hwnnw fel pe bai’r asiant yn unrhyw gredydwr arall, ac os bydd unrhyw wahaniaeth yn codi ynghylch swm yr hawliad, bydd yr hawliad yn hawliad y mae anghydfod yn ei gylch o fewn ystyr y Gorchymyn hwn ac ymdrinnir ag ef yn unol ag erthygl 52. Ymgeiswyr unigol: ffurflen ynghylch treuliau etholiad 54 1 O fewn 35 o ddiwrnodau ar ôl y diwrnod y datgenir canlyniad neu ganlyniadau etholiad i’r Senedd, rhaid i asiant etholiad pob ymgeisydd unigol yn yr etholiad ddanfon at y swyddog canlyniadau ffurflen wir mewn cysylltiad â’r ymgeisydd hwnnw sy’n cynnwys— a datganiad o’r holl dreuliau etholiad yr aed iddynt gan yr ymgeisydd neu ar ei ran, a b datganiad o’r holl daliadau a wnaed at ddiben ethol yr ymgeisydd, ynghyd â’r holl filiau neu dderbynebau sy’n ymwneud â’r taliadau. 2 Rhaid i ffurflen o dan yr erthygl hon— a pennu yn rhinwedd pa bôl y mae angen y ffurflen, b pennu enwau’r ymgeisydd unigol y mae’r ffurflen yn ymwneud ag ef, ac asiant etholiad yr ymgeisydd, ac c ymdrin, o dan bennawd ar wahân, ag unrhyw dreuliau y mae’n ofynnol cael ffurflen mewn cysylltiad â hwy yn rhinwedd erthygl 47(6). 3 Rhaid i’r ffurflen hefyd gynnwys o ran yr ymgeisydd hwnnw— a datganiad yn ymwneud ag unrhyw dreuliau eraill y gwneir darpariaeth mewn cysylltiad â hwy gan y Rhan hon fel y mae’r Comisiwn Etholiadol yn darparu ar eu cyfer mewn rheoliadau, b datganiad yn ymwneud ag unrhyw hawliadau, pa un a ydynt wedi eu talu, heb eu talu neu’n hawliadau y mae anghydfod yn eu cylch, mewn cysylltiad â’r treuliau etholiad neu’r treuliau eraill a grybwyllir yn is-baragraff (a) fel y mae’r Comisiwn Etholiadol yn darparu, ac c datganiad yn ymwneud ag unrhyw faterion eraill y caiff y Comisiwn Etholiadol ddarparu ar eu cyfer mewn rheoliadau. 4 Hyd nes y daw’r rheoliadau cyntaf a wneir gan y Comisiwn Etholiadol o dan baragraff (3) i rym, rhaid i’r ffurflen hefyd gynnwys o ran yr ymgeisydd hwnnw— a datganiad o’r holl daliadau a wnaed— i gan yr ymgeisydd yn unol ag erthygl 45(2) neu (3), neu ii gan unrhyw berson arall yn unol ag erthygl 45(5), ynghyd â’r holl filiau neu dderbynebau sy’n ymwneud â’r taliadau a wnaed; b datganiad o’r holl hawliadau y mae anghydfod yn eu cylch y mae’r asiant etholiad yn ymwybodol ohonynt; c datganiad o’r holl hawliadau sydd heb eu talu, os oes rhai o gwbl, y mae’r asiant etholiad yn ymwybodol ohonynt, y mae cais wedi ei wneud neu ar fin cael ei wneud i’r Uchel Lys neu’r llys sirol mewn cysylltiad â hwy; d unrhyw ddatganiadau gwerth sydd i’w gwneud gan asiant etholiad yr ymgeisydd unigol yn rhinwedd erthygl 46(2) neu 66(3); e datganiad o’r swm o dreuliau sydd i’w hystyried yn dreuliau etholiad yr aed iddynt gan yr ymgeisydd unigol neu ar ei ran yn rhinwedd erthygl 65(3); f datganiad o roddion a wnaed i’r ymgeisydd unigol neu i asiant etholiad yr ymgeisydd sy’n cydymffurfio â gofynion paragraffau 11 a 12 o Atodlen 6; g datganiad o’r swm o arian, os oes swm o arian o gwbl, a ddarparwyd gan yr ymgeisydd unigol o adnoddau’r ymgeisydd ei hun at ddiben talu treuliau etholiad yr aed iddynt gan yr ymgeisydd neu ar ei ran. 5 Mae paragraff (6) yn gymwys pan fo’r llys, ar ôl y dyddiad y danfonir y ffurflen ynghylch treuliau etholiad, yn rhoi caniatâd o dan erthygl 51(8) i unrhyw hawliadau gael eu talu. 6 Rhaid i’r ymgeisydd unigol neu, yn ôl y digwydd, asiant etholiad yr ymgeisydd, o fewn 7 niwrnod ar ôl i’r symiau gael eu talu, ddanfon at y swyddog canlyniadau ffurflen yn nodi’r symiau a dalwyd yn unol â’r caniatâd ynghyd â chopi o orchymyn y llys sy’n rhoi’r caniatâd, ac yn niffyg hynny, bernir bod yr ymgeisydd wedi methu â chydymffurfio â gofynion yr erthygl hon heb esgus awdurdodedig fel a grybwyllir yn erthygl 60. 7 Caiff unrhyw reoliadau o dan baragraff (3) wneud darpariaeth wahanol at ddibenion gwahanol a chânt gynnwys unrhyw ddarpariaethau deilliadol, darpariaethau atodol, darpariaethau arbed neu ddarpariaethau trosiannol a wêl y Comisiwn Etholiadol yn dda. 8 Caiff y Comisiwn Etholiadol, drwy reoliadau, ragnodi ffurf ar gyfer ffurflen y caniateir ei defnyddio at ddiben gwneud unrhyw ffurflen, neu unrhyw ddisgrifiadau o ffurflen, sy’n ofynnol gan yr erthygl hon. Ymgeiswyr unigol: datganiad ynghylch treuliau etholiad 55 1 Rhaid i ddatganiad wedi ei wneud gan asiant etholiad yr ymgeisydd unigol ar ffurf 27 a nodir yn Gymraeg a Saesneg yn Atodlen 10 fynd gyda phob ffurflen a ddanfonir o dan erthygl 54(1). 2 Yr un pryd ag y bydd yr asiant etholiad yn danfon y ffurflen honno, neu o fewn 7 niwrnod ar ôl ei danfon, rhaid i bob ymgeisydd unigol ddanfon datganiad wedi ei wneud gan yr ymgeisydd ar ffurf 28 a nodir yn Gymraeg a Saesneg yn Atodlen 10 at y swyddog canlyniadau. 3 Pan fo ymgeisydd unigol allan o’r Deyrnas Unedig pan ddanfonir y ffurflen— a caniateir i’r datganiad sy’n ofynnol o dan baragraff (2) gael ei wneud gan yr ymgeisydd o fewn 14 o ddiwrnodau ar ôl i’r ymgeisydd ddychwelyd i’r Deyrnas Unedig, a b yn yr achos hwnnw, rhaid danfon y datganiad ar unwaith at y swyddog canlyniadau. 4 Ni fydd yr oedi cyn gwneud y datganiad a awdurdodir gan baragraff (3) yn rhyddhau’r asiant etholiad rhag cydymffurfio â darpariaethau’r Gorchymyn hwn sy’n ymwneud â’r ffurflen a’r datganiad ynghylch treuliau etholiad. 5 Pan fo ymgeisydd unigol hefyd yn gweithredu fel asiant etholiad, nid oes angen i’r datganiad ynghylch treuliau etholiad gan yr asiant etholiad gael ei wneud a rhaid i’r datganiad ynghylch treuliau etholiad gan yr ymgeisydd unigol gael ei addasu fel a bennir yn ffurf 28 a nodir yn Gymraeg a Saesneg yn Atodlen 10. 6 Mae ymgeisydd unigol neu asiant etholiad sy’n gwneud y datganiad sy’n ofynnol o dan yr erthygl hon gan wybod ei fod yn ffug yn euog o arfer lwgr. Ymgeiswyr rhestr plaid: datganiadau ynghylch treuliau personol 56 1 O fewn 35 o ddiwrnodau ar ôl y diwrnod y datgenir canlyniad neu ganlyniadau etholiad i’r Senedd, rhaid i bob ymgeisydd rhestr plaid ddanfon datganiad wedi ei wneud gan yr ymgeisydd hwnnw ar ffurf 29 a nodir yn Gymraeg a Saesneg yn Atodlen 10 at y swyddog canlyniadau. 2 Pan fo ymgeisydd rhestr plaid allan o’r Deyrnas Unedig pan fo’r ffurflen i gael ei danfon— a caniateir i’r datganiad sy’n ofynnol o dan baragraff (1) gael ei wneud gan yr ymgeisydd heb fod yn fwy na 14 o ddiwrnodau ar ôl i’r ymgeisydd ddychwelyd i’r Deyrnas Unedig, a b yn yr achos hwnnw, rhaid danfon y datganiad ar unwaith at y swyddog canlyniadau. 3 Ni chaniateir i’r datganiad sy’n ofynnol gan baragraff (1) gynnwys ond y treuliau personol hynny yr eir iddynt gan ymgeisydd rhestr plaid ac nad yw’r blaid wleidyddol gofrestredig y mae’r ymgeisydd wedi ei gynnwys ar ei rhestr plaid wedi eu had-dalu i’r ymgeisydd. 4 Mae person sy’n gwneud y datganiad sy’n ofynnol o dan yr erthygl hon gan wybod ei fod yn ffug yn euog o arfer lwgr. Amgylchiadau pan nad yw’n ofynnol cael ffurflen na datganiad 57 Er gwaethaf unrhyw beth yn erthygl 54, 55 neu 56, nid yw’n ofynnol cael ffurflen na datganiad ynghylch treuliau etholiad yn achos person— a sy’n ymgeisydd mewn etholiad i’r Senedd, ond dim ond am fod y person hwnnw wedi ei ddatgan yn ymgeisydd gan bobl eraill, a b sydd heb gydsynio â’r datganiad ac sydd heb gymryd unrhyw ran fel ymgeisydd yn yr etholiad. Cosb am fethiant mewn cysylltiad â ffurflen neu ddatganiadau 58 Yn ddarostyngedig i ddarpariaethau erthygl 60, os bydd unrhyw ymgeisydd neu asiant etholiad yn methu â chydymffurfio â gofynion erthygl 54, 55 neu 56, mae’r ymgeisydd neu’r asiant etholiad yn euog o arfer anghyfreithlon. Cosb am eistedd neu bleidleisio pan na ddanfonwyd ffurflen a datganiadau etc. 59 1 Yn achos ymgeisydd unigol, os na ddanfonir y ffurflen a’r datganiadau ynghylch treuliau etholiad o fewn yr amser a ganiateir gan y Gorchymyn hwn, ni chaiff yr ymgeisydd, ar ôl diwedd y cyfnod hwnnw, eistedd na phleidleisio yn y Senedd fel aelod dros yr etholaeth y cynhaliwyd yr etholiad ar ei chyfer— a nes i’r ffurflen honno a’r datganiadau hynny fod wedi eu danfon, neu b hyd ddyddiad caniatáu esgus awdurdodedig dros y methiant i ddanfon y ffurflen honno a’r datganiadau hynny (gweler erthygl 60). 2 Yn achos ymgeisydd rhestr plaid, os na ddanfonir datganiad ynghylch treuliau personol yr ymgeisydd o fewn yr amser a ganiateir gan y Gorchymyn hwn, ni chaiff yr ymgeisydd, ar ôl diwedd y cyfnod hwnnw, eistedd na phleidleisio yn y Senedd fel aelod dros yr etholaeth y cynhaliwyd yr etholiad ar ei chyfer— a nes i’r datganiad hwnnw fod wedi ei ddanfon, neu b hyd ddyddiad caniatáu esgus awdurdodedig dros y methiant i ddanfon y datganiad hwnnw (gweler erthygl 60). 3 Os bydd ymgeisydd yn eistedd neu’n pleidleisio gan dorri paragraff (1) neu (2), rhaid i’r ymgeisydd fforffedu £100 am bob diwrnod y mae’r ymgeisydd yn eistedd neu’n pleidleisio felly. 4 Rhaid i achos sifil am gosb o dan yr erthygl hon gael ei gychwyn o fewn y cyfnod o flwyddyn sy’n dechrau â’r diwrnod yr honnir bod y gosb wedi ei gosod mewn cysylltiad ag ef. 5 At ddibenion paragraff (4)— a pan fo cyflwyno proses gyfreithiol i’r troseddwr honedig neu gwblhau proses gyfreithiol yn ei erbyn wedi ei atal, am fod y troseddwr honedig yn dianc neu’n cuddio, neu oherwydd gweithred ganddo, bernir bod dyroddi proses gyfreithiol yn gychwyn ar yr achos, ond b pan na fo is-baragraff (a) yn gymwys, bernir mai cyflwyno proses gyfreithiol i’r troseddwr honedig neu gwblhau proses gyfreithiol yn ei erbyn, ac nid dyroddi’r broses, yw cychwyn yr achos. Esgusodion awdurdodedig am fethiannau o ran y ffurflen a’r datganiadau 60 1 Caiff ymgeisydd neu asiant etholiad wneud cais am ryddhad o dan yr erthygl hon i’r Uchel Lys, llys etholiadol neu lys sirol. 2 Pan wneir cais o dan yr erthygl hon, rhaid i’r person neu’r personau sy’n gwneud y cais hysbysu’r Cyfarwyddwr Erlyniadau Cyhoeddus am y cais, a chaiff y Cyfarwyddwr neu gynorthwyydd y Cyfarwyddwr neu unrhyw fargyfreithiwr, adfocad neu gyfreithiwr a benodir yn briodol yn gynrychiolydd i’r Cyfarwyddwr, fod yn bresennol yng ngwrandawiad y cais a chyflwyno sylwadau yn y gwrandawiad mewn cysylltiad ag ef. 3 Caniateir i ryddhad o dan yr erthygl hon gael ei roi— a i ymgeisydd unigol, mewn cysylltiad ag unrhyw fethiant i ddanfon y ffurflen a’r datganiad ynghylch treuliau etholiad, neu unrhyw ran ohonynt, neu mewn cysylltiad ag unrhyw wall neu ddatganiad anwir ynddynt, b i asiant etholiad ymgeisydd unigol, mewn cysylltiad ag unrhyw fethiant i ddanfon y ffurflen a’r datganiad ynghylch treuliau etholiad yr oedd yn ofynnol i’r asiant eu danfon, neu unrhyw ran ohonynt neu mewn cysylltiad ag unrhyw wall neu ddatganiad anwir ynddynt, neu c i ymgeisydd rhestr plaid, mewn cysylltiad ag unrhyw fethiant i ddanfon y datganiad ynghylch treuliau personol y mae’n ofynnol i’r ymgeisydd ei ddanfon, neu mewn cysylltiad ag unrhyw wall neu ddatganiad anwir yn y datganiad. 4 Caniateir i’r cais am ryddhad gael ei wneud ar y sail bod y methiant, y gwall neu’r datganiad anwir wedi codi— a oherwydd salwch y ceisydd; b pan fo’r ceisydd yn ymgeisydd unigol, oherwydd absenoldeb, marwolaeth, salwch neu gamymddygiad— i asiant etholiad neu is-asiant y ceisydd, neu ii unrhyw glerc neu swyddog i asiant etholiad neu is-asiant y ceisydd; c pan fo’r ceisydd yn asiant etholiad— i oherwydd marwolaeth neu salwch unrhyw asiant etholiad blaenorol i’r ymgeisydd, neu ii oherwydd absenoldeb, marwolaeth, salwch neu gamymddygiad unrhyw is-asiant, clerc neu swyddog i unrhyw asiant etholiad i’r ymgeisydd; d oherwydd amryfusedd neu unrhyw achos rhesymol o natur debyg, ac nid oherwydd unrhyw ddiffyg ewyllys da ar ran y ceisydd. 5 Yn ddarostyngedig i baragraff (6), caiff y llys wneud unrhyw orchymyn i ganiatáu esgus awdurdodedig dros y methiant, y gwall neu’r datganiad anwir y mae o’r farn ei fod yn deg. 6 Ni chaiff y llys ond gwneud gorchymyn o dan baragraff (5)— a ar ôl rhoi unrhyw hysbysiad o’r cais a wêl yn dda yn etholaeth y Senedd y cynhaliwyd yr etholiad ar ei chyfer, a b ar ôl dangos unrhyw dystiolaeth o’r seiliau a nodir yn y cais ac o ddidwylledd y cais, ac unrhyw dystiolaeth arall a wêl yn dda. 7 Rhaid i’r llys ryddhau’r ymgeisydd o ganlyniadau gweithred neu anweithred asiant etholiad yr ymgeisydd pan fydd ymgeisydd yn profi i’r llys— a bod unrhyw weithred neu anweithred gan yr asiant etholiad mewn perthynas â’r ffurflen neu’r datganiadau wedi eu cyflawni heb gydsyniad nac ymoddefiad yr ymgeisydd, a b bod yr ymgeisydd wedi defnyddio pob modd rhesymol i atal y weithred neu’r anweithred. 8 Caiff gorchymyn o dan baragraff (5) wneud y caniatâd yn amodol ar gwblhau’r ffurflen a’r datganiad ar ffurf wedi ei haddasu neu o fewn amser estynedig, ac ar ôl cydymffurfio ag unrhyw delerau eraill y mae’r llys o’r farn eu bod yn fwyaf tebygol o roi effaith i ofynion y Rhan hon. 9 Bydd gorchymyn o dan baragraff (5) yn rhyddhau’r ceisydd am y gorchymyn o unrhyw atebolrwydd neu ganlyniadau o dan y Gorchymyn hwn mewn cysylltiad â’r mater a esgusodir gan y gorchymyn. 10 Cyfeirir yn y Gorchymyn hwn at ddyddiad y gorchymyn, neu os oes rhaid cydymffurfio ag amodau a thelerau, at y dyddiad y mae’r ceisydd yn cydymffurfio’n llawn â hwy, fel “dyddiad caniatáu esgus awdurdodedig”. Pŵer y llys i wneud gwybodaeth gan asiant etholiad neu is-asiant yn ofynnol 61 1 Pan wneir cais o dan erthygl 60 a phan fydd yn ymddangos i’r llys bod unrhyw berson sydd neu sydd wedi bod yn asiant etholiad neu’n is-asiant— a wedi gwrthod gwneud neu wedi methu â gwneud ffurflen neu ddatganiad ynghylch treuliau etholiad, neu b wedi gwrthod neu wedi methu â darparu’r manylion a fyddai’n galluogi person i gydymffurfio â darpariaethau’r Gorchymyn hwn o ran y ffurflen neu’r datganiadau ynghylch treuliau etholiad, rhaid i’r llys, cyn gwneud gorchymyn o dan yr erthygl honno, orchymyn i’r person hwnnw fod yn bresennol gerbron y llys. 2 Pan fydd y person hwnnw’n bresennol, oni bai bod y person hwnnw’n dangos achos i’r gwrthwyneb, rhaid i’r llys orchymyn i’r person hwnnw— a gwneud y ffurflen a’r datganiad, neu b danfon datganiad o’r manylion y mae’n ofynnol eu cynnwys yn y ffurflen, fel y mae’r llys o’r farn sy’n deg, o fewn cyfnod amser, i unrhyw berson ac yn y dull y mae’n ei gyfarwyddo, neu caiff orchymyn i’r person hwnnw gael ei holi mewn cysylltiad â’r manylion. 3 Os bydd person yn methu â chydymffurfio ag unrhyw orchymyn gan y llys o dan yr erthygl hon, caiff y llys orchymyn i’r person hwnnw dalu dirwy. Dyletswydd y swyddog canlyniadau i anfon ffurflenni a datganiadau i’r Comisiwn Etholiadol 62 Pan fo’r swyddog canlyniadau yn cael unrhyw ffurflen neu ddatganiad o dan erthygl 47, 54, 55 neu 56, rhaid i’r swyddog canlyniadau cyn gynted ag y bo’n rhesymol ymarferol ar ôl cael y ffurflen neu’r datganiad, ddanfon copi ohonynt i’r Comisiwn Etholiadol ac, os gofynnir am hynny gan y Comisiwn Etholiadol, rhaid i’r swyddog canlyniadau ddanfon copi o unrhyw ddogfennau cysylltiedig iddo hefyd. Cyhoeddi amser a lle ar gyfer edrych ar ffurflenni a datganiadau 63 1 Mewn etholiad i’r Senedd, o fewn 10 niwrnod ar ôl diwedd yr amser a ganiateir ar gyfer danfon ffurflenni a datganiadau ynghylch treuliau etholiad at y swyddog canlyniadau, rhaid i’r swyddog canlyniadau— a cyhoeddi mewn dull a wêl yn dda, a b anfon at bob un o’r asiantiaid etholiad, hysbysiad o’r amser a’r lle y gellir edrych ar y ffurflenni a’r datganiadau, gan gynnwys y dogfennau cysylltiedig. 2 Os oes unrhyw ffurflen neu ddatganiad nad yw wedi dod i law’r swyddog canlyniadau cyn i’r hysbysiad o dan baragraff (1) gael ei anfon i’w gyhoeddi, rhaid i’r hysbysiad ddatgan hynny. 3 Os yw’r swyddog canlyniadau yn cael ffurflen neu ddatganiad ar ôl cyhoeddi unrhyw hysbysiad sy’n cynnwys yr wybodaeth sy’n ofynnol o dan baragraff (2), rhaid i’r swyddog canlyniadau, o fewn 10 niwrnod ar ôl cael y ffurflen honno neu’r datganiad hwnnw— a cyhoeddi hysbysiad sy’n cydymffurfio â pharagraff (1) ynghylch y ffurflen honno a’r datganiad hwnnw, a b anfon yr hysbysiad at y personau yr anfonwyd yr hysbysiad cyntaf atynt, ac eithrio asiant etholiad sydd wedi methu â chydymffurfio neu asiant etholiad i ymgeisydd sydd wedi methu â chydymffurfio. Edrych ar ffurflenni a datganiadau 64 1 Pan fo’r swyddog canlyniadau yn cael unrhyw ffurflen neu ddatganiad o dan erthygl 47, 54, 55 neu 56, rhaid i’r swyddog canlyniadau— a cyn gynted ag y bo’n rhesymol ymarferol ar ôl cael y ffurflen neu’r datganiad, drefnu bod copi ohonynt ac o unrhyw ddogfennau sy’n mynd gyda hwy ar gael i’r cyhoedd edrych arnynt yn swyddfa’r swyddog canlyniadau, neu ryw le cyfleus arall a ddewisir gan y swyddog canlyniadau, am gyfnod o ddwy flynedd sy’n dechrau â’r dyddiad y daw’r ffurflen neu’r datganiad i law, a b os bydd unrhyw berson yn gofyn iddo wneud hynny, ac ar ôl i’r ffi a nodir ym mharagraff (3) gael ei thalu, gyflenwi i’r person hwnnw gopi o’r ffurflen neu’r datganiad ac o unrhyw ddogfennau sy’n mynd gyda hwy. 2 Pan fo ffurflen yn cynnwys datganiad o roddion yn unol â pharagraff 10 o Atodlen 6 (datganiad o roddion perthnasol), rhaid i’r swyddog canlyniadau gymryd camau i sicrhau nad yw cyfeiriad unrhyw roddwr unigol wedi ei gynnwys yn y copi o’r datganiad— a y trefnir ei fod ar gael i’r cyhoedd edrych arno o dan baragraff (1)(a), na b a gyflenwir o dan baragraff (1)(b). 3 Y ffi sy’n daladwy am gopi o ffurflen, datganiad neu unrhyw ddogfen sy’n mynd gyda hwy yw 20c am bob ochr o bob dalen. 4 Ar ôl i’r cyfnod o ddwy flynedd a nodir ym mharagraff (1)(a) ddod i ben, o ran y swyddog canlyniadau— a caiff achosi i’r ffurflenni a’r datganiadau hynny (gan gynnwys y dogfennau sy’n mynd gyda hwy) gael eu dinistrio, neu b os yw’r ymgeisydd neu, pan fo hynny’n briodol, asiant etholiad yr ymgeisydd yn gofyn, rhaid iddo eu dychwelyd i’r ymgeisydd. 5 Rhaid i unrhyw ffurflenni neu ddatganiadau a ddanfonir o dan erthygl 47(6) gan berson (“ P ”) ac eithrio ymgeisydd neu asiant yr ymgeisydd, gael eu dychwelyd i P ac nid i’r ymgeisydd neu asiant yr ymgeisydd, os yw P yn gofyn am hynny. 6 Caiff Gweinidogion Cymru drwy orchymyn amrywio swm y ffi sy’n daladwy o dan baragraff (3). 7 Mae’r pŵer i wneud gorchmynion o dan baragraff (6) yn arferadwy drwy offeryn statudol, ac at ddiben adran 1 o Ddeddf Offerynnau Statudol 1946 mae’r ddarpariaeth hon yn cael effaith fel pe bai wedi ei chynnwys yn un o Ddeddfau’r Senedd. Ystyr “treuliau etholiad” 65 1 Yn y Rhan hon ystyr “treuliau etholiad”, mewn perthynas ag ymgeisydd unigol, yn ddarostyngedig i ddiffiniad “at ddibenion ethol yr ymgeisydd” yn erthygl 37(1), ac erthyglau 48(2) a 66, yw unrhyw dreuliau yr eir iddynt yn ystod y cyfnod rheoleiddiedig mewn cysylltiad ag unrhyw fater a bennir yn Rhan 1 o Atodlen 7 ac a ddefnyddir at ddibenion ethol yr ymgeisydd. 2 Nid oes dim treuliau etholiad i’w hystyried fel rhai yr aed iddynt yn rhinwedd paragraff (1) neu erthygl 66 mewn cysylltiad ag unrhyw fater a bennir yn Rhan 2 o Atodlen 7. 3 At ddibenion y Rhan hon, eir i dreuliau etholiad gan ymgeisydd mewn etholiad i’r Senedd neu ar ei ran os eir iddynt— a gan yr ymgeisydd neu asiant etholiad yr ymgeisydd, neu b gan unrhyw berson a awdurdodir gan yr ymgeisydd neu gan asiant etholiad yr ymgeisydd i fynd iddynt. 4 Yn y Rhan hon ac yn Rhan 4, mae unrhyw gyfeiriad at hyrwyddo neu beri ethol ymgeisydd mewn etholiad yn cynnwys gwneud hynny drwy niweidio rhagolygon etholiadol ymgeisydd arall neu blaid wleidyddol gofrestredig arall yn yr etholiad. 5 Mae Atodlen 7 yn gwneud darpariaeth bellach ynghylch treuliau etholiad ymgeiswyr unigol mewn etholiad i’r Senedd. Eiddo, nwyddau, gwasanaethau etc. a ddarperir am ddim neu am ddisgownt 66 1 Mae’r erthygl hon yn gymwys, yn achos ymgeisydd unigol mewn etholiad i’r Senedd, at ddibenion ethol yr ymgeisydd— a naill ai— i pan fo eiddo neu nwyddau yn cael ei drosglwyddo neu eu trosglwyddo i’r ymgeisydd neu i asiant etholiad yr ymgeisydd am ddim neu am ddisgownt o fwy na 10% o werth marchnadol yr eiddo neu’r nwyddau, neu ii pan fo eiddo, nwyddau, gwasanaethau neu gyfleusterau yn cael ei ddarparu neu eu darparu ar gyfer defnydd neu fudd yr ymgeisydd am ddim neu am ddisgownt o fwy na 10% o’r gyfradd fasnachol ar gyfer defnyddio’r eiddo neu ar gyfer darparu’r nwyddau, y gwasanaethau neu’r cyfleusterau, a b pan fo’r eiddo, y nwyddau, y gwasanaethau neu’r cyfleusterau’n cael ei ddefnyddio neu eu defnyddio gan yr ymgeisydd neu ar ei ran mewn amgylchiadau a fyddai, ped eid, neu os aed mewn gwirionedd, i unrhyw dreuliau gan yr ymgeisydd neu ar ei ran mewn cysylltiad â’r defnydd hwnnw, yn golygu y byddent neu eu bod yn dreuliau etholiad yr aed iddynt gan yr ymgeisydd neu ar ei ran. 2 At ddibenion paragraff (1)(b), mae eiddo, nwyddau, gwasanaethau neu gyfleusterau yn cael ei ddefnyddio neu eu defnyddio ar ran ymgeisydd dim ond os yw eu defnydd ar ran yr ymgeisydd yn cael ei gyfarwyddo, ei awdurdodi neu ei annog gan yr ymgeisydd neu gan asiant etholiad yr ymgeisydd. 3 Pan fo’r erthygl hon yn gymwys, ac yn ddarostyngedig i Ran 2 o Atodlen 7— a rhaid i swm o dreuliau etholiad a bennir yn unol â’r erthygl hon (“y swm priodol”) gael ei drin at ddibenion y Rhan hon fel swm yr aed iddo gan yr ymgeisydd, a b rhaid i’r ymgeisydd neu asiant etholiad yr ymgeisydd wneud datganiad o’r swm hwnnw, oni bai nad yw’r swm hwnnw’n fwy na £50. 4 Pan fo paragraff (1)(a)(i) yn gymwys, y swm priodol yw’r gyfran o naill ai— a gwerth marchnadol yr eiddo neu’r nwyddau, pan fo’r eiddo neu’r nwyddau yn cael ei drosglwyddo neu eu trosglwyddo am ddim, neu b y gwahaniaeth rhwng gwerth marchnadol yr eiddo neu’r nwyddau a swm y treuliau yr aed iddynt mewn gwirionedd gan yr ymgeisydd neu ar ei ran mewn cysylltiad â’r eiddo neu’r nwyddau, pan fo’r eiddo neu’r nwyddau yn cael ei drosglwyddo neu eu trosglwyddo am ddisgownt, y mae’n rhesymol ei phriodoli i’r defnydd a wneir ar yr eiddo neu’r nwyddau fel y’i crybwyllir ym mharagraff (1)(b). 5 Pan fo paragraff (1)(a)(ii) yn gymwys, y swm priodol yw’r gyfran o naill ai— a y gyfradd fasnachol am ddefnyddio’r eiddo neu ddarparu’r nwyddau, y gwasanaethau neu’r cyfleusterau, pan fo’r eiddo, y nwyddau, y gwasanaethau neu’r cyfleusterau yn cael ei ddarparu neu eu darparu am ddim, neu b y gwahaniaeth rhwng y gyfradd fasnachol honno a swm y treuliau yr aed iddynt mewn gwirionedd gan yr ymgeisydd neu ar ei ran mewn cysylltiad â defnyddio’r eiddo neu ddarparu’r gwasanaethau neu’r cyfleusterau, pan fo’r eiddo, y nwyddau, y gwasanaethau neu’r cyfleusterau yn cael ei ddarparu neu eu darparu am ddisgownt, y mae’n rhesymol ei phriodoli i’r defnydd a wneir ar yr eiddo, y nwyddau, y gwasanaethau neu’r cyfleusterau fel y’i crybwyllir ym mharagraff (1)(b). 6 Pan drefnir bod gwasanaethau cyflogai ar gael gan gyflogwr y cyflogai at ddefnydd neu fudd ymgeisydd at ddibenion ethol yr ymgeisydd, yna at ddibenion yr erthygl hon, y gyfradd fasnachol am ddarparu’r gwasanaethau hynny fydd— a swm y gydnabyddiaeth ariannol a’r lwfansau sy’n daladwy i’r cyflogai gan y cyflogwr mewn cysylltiad â’r cyfnod y trefnir bod gwasanaethau’r cyflogai ar gael felly, ond b ni fydd y swm hwnnw’n cynnwys unrhyw swm mewn cysylltiad ag unrhyw gyfraniadau neu daliadau eraill y mae’r cyflogwr yn atebol amdanynt mewn cysylltiad â’r cyflogai. 7 Yn yr erthygl hon, ystyr “gwerth marchnadol”, mewn perthynas ag unrhyw eiddo neu nwyddau, yw’r pris y gellid disgwyl yn rhesymol iddo gael ei dalu am yr eiddo neu’r nwyddau o’u gwerthu yn y farchnad agored, a bydd paragraff 2(7)(a) o Atodlen 6 yn gymwys gydag unrhyw addasiadau angenrheidiol er mwyn penderfynu, at ddibenion paragraff (1), a yw eiddo neu nwyddau yn cael eu trosglwyddo i ymgeisydd neu i asiant etholiad yr ymgeisydd. 8 Yn yr erthygl hon, mae unrhyw gyfeiriad at drosglwyddo neu ddarparu unrhyw beth i ymgeisydd neu i asiant etholiad yr ymgeisydd yn cynnwys cyfeiriad at ei roi neu ei drosglwyddo naill ai’n uniongyrchol neu’n anuniongyrchol drwy unrhyw drydydd person. Cyhoeddusrwydd mewn etholiadau i’r Senedd Hawl i anfon anerchiad etholiadol heb dalu i’w bostio 67 1 Mewn etholiad i’r Senedd, mae gan bob ymgeisydd unigol neu swyddog enwebu cofrestredig i blaid wleidyddol gofrestredig sydd wedi cyflwyno rhestr plaid yn yr etholiad hwnnw, yn ddarostyngedig i unrhyw delerau ac amodau rhesymol y caniateir i’r darparwr gwasanaeth cyffredinol o dan sylw eu pennu, hawlogaeth i anfon uchafswm o ddau gyfathrebiad etholiadol heb dalu’r costau postio a fyddai fel arall yn cael ei godi gan ddarparwr gwasanaeth cyffredinol. 2 Caniateir i’r cyfathrebiadau etholiadol a anfonir o dan baragraff (1) fod yn gyfathrebiad post— a sy’n cynnwys mater sy’n ymwneud â’r etholiad yn unig, a b nad yw’n fwy na 60 gram. 3 Caniateir i’r cyfathrebiadau etholiadol a anfonir o dan baragraff (1) gael eu hanfon— a heb eu cyfeirio i bob lle yn etholaeth y Senedd y cynhelir yr etholiad ar ei chyfer ac y mae’r ymgeiswyr yn dal wedi eu henwebu ynddi sydd, yn unol â thelerau ac amodau’r darparwr gwasanaeth cyffredinol, yn gyfystyr â phwynt danfon at ddibenion yr erthygl hon, neu b wedi eu cyfeirio at bob etholwr. 4 Mae gan unrhyw ymgeisydd unigol neu swyddog enwebu cofrestredig hawlogaeth hefyd, yn ddarostyngedig i’r amod ym mharagraff (2), i anfon dau gyfathrebiad at bob person a gofnodir yn y rhestr dirprwyon ar gyfer yr etholiad, ar gyfer pob penodiad y mae’r person hwnnw wedi ei gofnodi mewn cysylltiad ag ef, heb dalu unrhyw gostau postio fel a grybwyllir ym mharagraff (1). 5 Caiff unrhyw ymgeisydd unigol neu swyddog enwebu cofrestredig ei gwneud yn ofynnol i’r swyddog canlyniadau wneud trefniadau â’r darparwr gwasanaeth cyffredinol i gyfathrebiadau o dan baragraff (3)(b) gael eu hanfon at bersonau sydd â chofnodion dienw yn y gofrestr. 6 Rhaid i drefniadau o dan baragraff (5) sicrhau na ddatgelir i unrhyw berson arall fod gan dderbynnydd cyfathrebiad o’r fath gofnod dienw. 7 Yn ddarostyngedig i baragraff (8), mewn perthynas ag ymgeisydd unigol, ni fernir bod person yn ymgeisydd at ddibenion yr erthygl hon oni ddangosir bod y person hwnnw yn dal wedi ei enwebu yn y datganiad o’r pleidiau a’r personau a enwebwyd (gweler rheol 17 o Atodlen 5). 8 Hyd nes y cyhoeddir y datganiad o’r pleidiau a’r personau a enwebwyd, bydd gan unrhyw berson sy’n datgan ei fod yn ymgeisydd unigol hawlogaeth i arfer yr hawl i bostio am ddim a roddir gan yr erthygl hon, os yw’r person hwnnw’n rhoi unrhyw sicrhad sy’n ofynnol gan y darparwr gwasanaeth cyffredinol o dan sylw i dalu am gost postio, pe na dangosid bod y person hwnnw yn dal wedi ei enwebu fel a grybwyllir uchod. 9 Yn ddarostyngedig i baragraff (10), ni fernir bod plaid wleidyddol gofrestredig wedi cyflwyno rhestr plaid at ddibenion yr erthygl hon, oni ddangosir bod y blaid yn dal wedi ei henwebu yn y datganiad o’r pleidiau a’r personau a enwebwyd. 10 Hyd nes y cyhoeddir y datganiad o’r pleidiau a’r personau a enwebwyd, bydd gan swyddog enwebu cofrestredig plaid sydd wedi cyflwyno rhestr plaid hawlogaeth i arfer yr hawl i bostio am ddim a roddir gan yr erthygl hon, os yw’r swyddog enwebu cofrestredig hwnnw yn rhoi unrhyw sicrhad sy’n ofynnol gan y darparwr gwasanaeth cyffredinol, pe na dangosid bod y blaid yn dal wedi ei henwebu fel a grybwyllir uchod. 11 Mae gan y swyddog canlyniadau hawlogaeth i drin unrhyw honiad gan swyddog enwebu cofrestredig i blaid wleidyddol gofrestredig ei fod wedi arfer yr hawl i bostio am ddim a roddir gan yr erthygl hon drwy asiant etholiad y blaid, fel achos dilys o arfer yr hawl honno. 12 Mae gan ddarparwr gwasanaeth cyffredinol sy’n darparu gwasanaeth post am ddim yn unol â’r erthygl hon hawlogaeth i gael ei dalu am y gwasanaeth hwnnw ar y gyfradd a bennir gan gynllun neu yn unol â chynllun a wneir o dan adran 89 o Ddeddf Gwasanaethau Post 2000 , a rhaid i swm y gydnabyddiaeth ariannol honno gael ei dalu gan Weinidogion Cymru. 13 Rhaid i’r symiau sy’n daladwy gan Weinidogion Cymru o dan baragraff (12) gael eu codi ar Gronfa Gyfunol Cymru. 14 At ddibenion yr erthygl hon— a ystyr “etholwr” yw person sydd wedi ei gofrestru ar y gofrestr etholwyr ar gyfer etholaeth y Senedd ar y diwrnod olaf ar gyfer cyhoeddi hysbysiad o’r etholiad, a b mae “etholwr” yn cynnwys person a ddangosir y pryd hwnnw yn y gofrestr honno neu, yn achos person sydd â chofnod dienw yn y gofrestr, yn y cofnod o gofnodion dienw, fel un sydd o dan oedran pleidleisio os, ond dim ond os, yw’n ymddangos o’r gofrestr, neu o’r cofnod, y bydd y person hwnnw o oedran pleidleisio ar y diwrnod penodedig ar gyfer y pôl. Darlledu o’r tu allan i’r Deyrnas Unedig 68 1 Ni chaiff neb, gan fwriadu dylanwadu ar bersonau i roi neu ymatal rhag rhoi eu pleidlais mewn etholiad i’r Senedd, gynnwys unrhyw fater sy’n ymwneud â’r etholiad na helpu, annog, cwnsela neu beri cynnwys, unrhyw fater sy’n ymwneud â’r etholiad mewn unrhyw wasanaeth rhaglenni (o fewn ystyr “ programme service ” yn Neddf Darlledu 1990) a ddarperir o le y tu allan i’r Deyrnas Unedig, ac eithrio yn unol â threfniadau a wneir gyda’r canlynol— a y Gorfforaeth Ddarlledu Brydeinig, b Sianel Pedwar Cymru, neu c deiliad unrhyw drwydded a roddir gan y Swyddfa Gyfathrebiadau, ar gyfer derbyn ac aildrawsyrru’r mater hwnnw gan y corff hwnnw neu gan ddeiliad y drwydded honno. 2 Mae trosedd o dan yr erthygl hon yn arfer anghyfreithlon, ond caiff y llys y mae person wedi ei euogfarnu o drosedd o dan yr erthygl hon ger ei fron, os yw’n meddwl bod hynny’n deg o dan amgylchiadau arbennig yr achos, liniaru neu ddileu yn llwyr unrhyw anghymhwyster a osodir yn rhinwedd erthygl 124. 3 Pan fo unrhyw weithred neu anweithred gan gymdeithas neu gorff o bersonau, corfforedig neu anghorfforedig, yn arfer anghyfreithlon o dan yr erthygl hon, bernir bod unrhyw berson (“ P ”) a oedd, adeg y weithred neu’r anweithred, yn gyfarwyddwr, rheolwr cyffredinol, ysgrifennydd neu swyddog tebyg arall i’r gymdeithas neu’r corff, neu a oedd yn honni gweithredu yn rhinwedd y swydd honno, yn euog o’r arfer anghyfreithlon, oni bai bod P yn profi— a bod y weithred neu’r anweithred wedi digwydd heb gydsyniad nac ymoddefiad P, a b bod P wedi arfer pob diwydrwydd i atal cyflawni’r arfer anghyfreithlon y dylai P fod wedi ei arfer, gan roi sylw i natur swyddogaethau P yn rhinwedd y swydd honno ac i’r holl amgylchiadau. Darlledu eitemau lleol yn ystod cyfnod yr etholiad 69 1 Rhaid i bob awdurdod darlledu fabwysiadu cod ymarfer mewn cysylltiad â chyfranogiad ymgeiswyr mewn etholiad i’r Senedd mewn eitemau am yr etholaeth o dan sylw a gynhwysir mewn gwasanaethau perthnasol yn ystod cyfnod yr etholiad. 2 Rhaid i’r cod sydd am y tro yn cael ei fabwysiadu gan awdurdod darlledu o dan yr erthygl hon fod naill ai— a yn god a lunnir gan yr awdurdod hwnnw, ar ei ben ei hun neu ar y cyd ag un neu fwy o awdurdodau darlledu eraill, neu b yn god a lunnir gan un neu fwy o awdurdodau eraill o’r fath. 3 Rhaid i awdurdod darlledu ystyried o bryd i’w gilydd a ddylai’r cod a fabwysiadwyd ganddynt am y tro gael ei ddisodli gan god pellach sy’n dod o fewn paragraff (2). 4 Cyn llunio cod o dan yr erthygl hon, rhaid i awdurdod darlledu roi sylw i unrhyw farn a fynegir gan y Comisiwn Etholiadol, a chaiff unrhyw god o’r fath wneud darpariaeth wahanol ar gyfer achosion gwahanol. 5 Rhaid i’r Swyddfa Gyfathrebiadau wneud popeth a all i sicrhau y cedwir at y cod a fabwysiedir ganddi am y tro o dan yr erthygl hon wrth i wasanaethau perthnasol gael eu darparu, a rhaid i’r Gorfforaeth Ddarlledu Brydeinig a Sianel Pedwar Cymru gadw at y cod a fabwysiedir felly wrth ddarparu gwasanaethau perthnasol. 6 At ddiben paragraff (1) ystyr “cyfnod yr etholiad” mewn perthynas ag etholiad cyffredinol i’r Senedd, yw’r cyfnod sy’n dechrau â dyddiad diddymu’r Senedd ac sy’n dod i ben wrth i’r pôl gau. 7 Yn yr erthygl hon— ystyr “ awdurdod darlledu ” (“ broadcasting authority ”) yw’r Gorfforaeth Ddarlledu Brydeinig, y Swyddfa Gyfathrebiadau neu Sianel Pedwar Cymru; ystyr “ gwasanaethau perthnasol ” (“ relevant services ”)— mewn perthynas â’r Gorfforaeth Ddarlledu Brydeinig neu Sianel Pedwar Cymru, yw gwasanaethau sy’n cael eu darlledu gan y corff hwnnw, a mewn perthynas â’r Swyddfa Gyfathrebiadau, yw gwasanaethau sydd wedi eu trwyddedu o dan Ran 1 neu 3 o Ddeddf Darlledu 1990 neu Ran 1 neu 2 o Ddeddf Darlledu 1996; ystyr “ ymgeisydd ” (“ candidate ”) yw unrhyw ymgeisydd unigol neu ymgeisydd rhestr plaid sy’n dal wedi ei enwebu. Cardiau a hysbysiadau pleidleisio ffug 70 1 Mae person yn euog o drosedd os yw’r person hwnnw, er mwyn hyrwyddo neu beri canlyniad penodol mewn etholiad i’r Senedd, yn dosbarthu unrhyw gerdyn neu hysbysiad pleidleisio neu ddogfennau eraill sydd mor debyg i gerdyn neu hysbysiad pleidleisio swyddogol fel mai twyllo yw ei fwriad. 2 Mae erthygl 68(2) a (3) yn gymwys fel pe bai trosedd o dan yr erthygl hon yn drosedd o dan yr erthygl honno. Cyfarfodydd etholiad Ysgolion ac ystafelloedd ar gyfer cyfarfodydd etholiadau’r Senedd 71 1 Yn ddarostyngedig i ddarpariaethau eraill yr erthygl hon, mae gan ymgeisydd unigol neu ymgeisydd rhestr plaid mewn etholiad i’r Senedd hawlogaeth i ddefnyddio, am ddim, ac ar adegau rhesymol rhwng y diwrnod olaf y caniateir cyhoeddi hysbysiad o’r etholiad yn unol â’r tabl yn rheol 1(1) o Atodlen 5 a’r diwrnod cyn dyddiad y pôl— a ystafell addas ar fangre ysgol y mae’r erthygl hon yn gymwys iddi, neu b unrhyw ystafell gyfarfod y mae’r erthygl hon yn gymwys iddi. 2 Y diben y caniateir i ymgeisydd unigol ddefnyddio ystafell ar ei gyfer yn unol â pharagraff (1) yw cynnal cyfarfodydd cyhoeddus i hyrwyddo neu beri rhoi pleidleisiau yn yr etholiad hwnnw i’r ymgeisydd hwnnw. 3 Y diben y caniateir i ymgeisydd rhestr plaid ddefnyddio ystafell ar ei gyfer yn unol â pharagraff (1) yw cynnal cyfarfodydd cyhoeddus i hyrwyddo neu beri rhoi pleidleisiau yn yr etholiad hwnnw i’r blaid wleidyddol gofrestredig y mae’r ymgeisydd wedi ei gynnwys ar ei rhestr plaid. 4 Yn ddarostyngedig i baragraff (5), mae’r erthygl hon yn gymwys— a i ysgol gymunedol, ysgol sefydledig neu ysgol wirfoddol a gynorthwyir, y lleolir ei mangre yn etholaeth y Senedd y cynhelir yr etholiad ar ei chyfer, neu yn un o etholaethau cyffiniol y Senedd, a b i ystafell gyfarfod a leolir yn etholaeth y Senedd y cynhelir yr etholiad ar ei chyfer, neu yn un o etholaethau cyffiniol y Senedd, y mae’r gost o’i chynnal yn daladwy yn gyfan gwbl neu’n bennaf o arian cyhoeddus neu gan gorff y mae ei dreuliau’n daladwy felly. 5 Nid oes gan ymgeisydd hawlogaeth o dan yr erthygl hon i ddefnyddio ystafell ar fangre ysgol nac ystafell gyfarfod y tu allan i etholaeth y Senedd— a os oes ystafell addas mewn mangre o fewn yr etholaeth sy’n rhesymol hygyrch o’r un rhannau o’r etholaeth â’r ystafelloedd hynny mewn mangre a leolir y tu allan i’r etholaeth, a b os yw’r fangre honno’n fangre y mae’r erthygl hon yn gymwys iddi. 6 Pan ddefnyddir ystafell ar gyfer cyfarfod yn unol â’r hawliau a roddir gan yr erthygl hon, rhaid i’r person y mae’r cyfarfod wedi ei gynnull ganddo neu ar ei ran— a talu unrhyw dreuliau yr eir iddynt wrth baratoi, cynhesu, goleuo a glanhau’r ystafell a darparu presenoldeb ar gyfer y cyfarfod ac adfer yr ystafell i’w chyflwr arferol ar ôl y cyfarfod, a b talu am unrhyw ddifrod a wneir i’r ystafell neu’r fangre y mae wedi ei lleoli ynddi, neu i’r dodrefn, y ffitiadau neu’r cyfarpar yn yr ystafell neu’r fangre. 7 Nid oes gan ymgeisydd hawlogaeth i arfer yr hawliau a roddir gan yr erthygl hon ac eithrio drwy hysbysiad rhesymol, ac nid yw’r erthygl hon yn awdurdodi unrhyw ymyrraeth â’r oriau pryd y defnyddir ystafell ar fangre ysgol at ddibenion addysg, nac unrhyw ymyrraeth â’r defnydd o ystafell gyfarfod naill ai at ddibenion y person sy’n ei chynnal neu o dan gytundeb blaenorol i’w gosod at unrhyw ddiben. 8 Mae Atodlen 8 yn gwneud darpariaeth bellach mewn cysylltiad â’r hawliau a roddir gan yr erthygl hon a’r trefniadau sydd i’w gwneud ar gyfer eu harfer. 9 At ddibenion yr erthygl hon, ac eithrio dibenion paragraff (6)(b), nid yw mangre ysgol yn cynnwys unrhyw annedd breifat, ac yn yr erthygl hon— a mae “annedd” yn cynnwys unrhyw ran o adeilad sy’n cael ei feddiannu ar wahân fel annedd; b ystyr “ystafell gyfarfod” yw unrhyw ystafell yr arferir ei gosod ar gyfer cyfarfodydd cyhoeddus, ac c mae “ystafell” yn cynnwys neuadd, oriel neu gampfa. Aflonyddwch mewn cyfarfodydd etholiadau’r Senedd 72 1 Mae person sydd, mewn cyfarfod cyhoeddus cyfreithlon y mae’r erthygl hon yn gymwys iddo, yn gweithredu neu’n annog eraill i weithredu, mewn dull afreolus er mwyn atal trafod y busnes y galwyd y cyfarfod ar ei gyfer, yn euog o arfer anghyfreithlon. 2 Mae’r erthygl hon yn gymwys i gyfarfod gwleidyddol a gynhelir mewn perthynas â dychwelyd ymgeiswyr unigol neu ymgeiswyr rhestr plaid yn unrhyw un o etholaethau’r Senedd yn ystod y cyfnod sy’n dechrau â’r diwrnod olaf y caniateir cyhoeddi hysbysiad etholiad yn unol â’r tabl a nodir yn rheol 1(1) o Atodlen 5 ac sy’n dod i ben â diwrnod y pôl. 3 Os bydd cwnstabl yn amau yn rhesymol fod unrhyw berson (“ P ”) wedi cyflawni trosedd o dan baragraff (1), caiff y cwnstabl, os gofynnir iddo wneud hynny gan gadeirydd y cyfarfod, ei gwneud yn ofynnol i P ddatgan enw a chyfeiriad P i’r cwnstabl ar unwaith ac, os bydd P yn gwrthod neu’n methu â gwneud hynny, neu’n rhoi enw a chyfeiriad ffug, mae P yn agored ar euogfarn ddiannod i ddirwy nad yw’n fwy na lefel 1 ar y raddfa safonol. Swyddogion etholiadau yn gweithredu fel asiantiaid a chanfasio gan swyddogion heddlu Swyddogion i beidio â gweithredu ar ran ymgeiswyr 73 1 Mae’r erthygl hon yn gymwys i unrhyw berson sydd— a yn swyddog canlyniadau, b yn berson a benodir o dan erthygl 20 (swyddogion canlyniadau: cyflawni swyddogaethau), c yn swyddog neu’n glerc a benodir o dan Atodlen 5, neu d yn unrhyw bartner neu glerc i unrhyw berson o’r fath, oni bai bod y person hwnnw’n ymgeisydd. 2 Mae unrhyw berson y mae’r erthygl hon yn gymwys iddo sy’n gweithredu fel asiant i ymgeisydd neu i blaid wleidyddol gofrestredig wrth gynnal neu reoli etholiad i’r Senedd, yn euog o drosedd. 3 Mae person sy’n euog o drosedd o dan yr erthygl hon yn agored ar euogfarn ddiannod i ddirwy nad yw’n fwy na lefel 4 ar y raddfa safonol. Canfasio anghyfreithlon gan swyddogion heddlu 74 1 Yn ddarostyngedig i baragraff (3), mae’n drosedd i aelod o heddlu geisio gwneud y canlynol, ar lafar, drwy neges neu mewn unrhyw ddull arall— a darbwyllo unrhyw berson i roi ei bleidlais, neu b darbwyllo unrhyw berson i beidio â rhoi ei bleidlais, pa un ai fel etholwr neu ddirprwy mewn etholiad i’r Senedd ar gyfer etholaeth sy’n syrthio yn gyfan gwbl neu’n rhannol yn ardal yr heddlu. 2 Mae person sy’n euog o drosedd o dan baragraff (1) yn agored ar euogfarn ddiannod i ddirwy nad yw’n fwy na lefel 3 ar y raddfa safonol. 3 Ni fydd dim ym mharagraff (1) yn gwneud aelod o heddlu yn agored i unrhyw gosb am unrhyw beth a wneir wrth gyflawni ei ddyletswydd fel aelod o’r heddlu. Datganiadau anwir ynghylch ymgeiswyr 75 1 Yn ddarostyngedig i baragraff (2), mae person (“ P ”), neu unrhyw gyfarwyddwr i unrhyw gorff neu gymdeithas gorfforedig, yn euog o arfer anghyfreithlon os bydd P, neu’r cyfarwyddwr hwnnw, yn gwneud neu’n cyhoeddi unrhyw ddatganiad ffeithiol anwir mewn perthynas â chymeriad personol neu ymddygiad unrhyw ymgeisydd— a cyn neu yn ystod etholiad i’r Senedd, a b er mwyn effeithio ar sut y rhoddir pleidlais yn yr etholiad. 2 Ni fydd P neu unrhyw gyfarwyddwr yn euog o arfer anghyfreithlon o dan baragraff (1) os gall ddangos bod ganddo sail resymol dros gredu, a’i fod wedi credu, fod y datganiad yn wir. 3 Ac eithrio mewn achos y mae paragraff (4) yn gymwys iddo, nid yw ymgeisydd yn atebol, ac ni chaiff etholiad yr ymgeisydd hwnnw ei ddirymu, am unrhyw arfer anghyfreithlon o dan baragraff (1) a gyflawnir— a yn achos ymgeisydd unigol, gan asiant i’r ymgeisydd ac eithrio asiant etholiad yr ymgeisydd; b yn achos ymgeisydd rhestr plaid, gan asiant i’r blaid honno ac eithrio ei hasiant etholiad. 4 Mae’r paragraff hwn yn gymwys— a pan fo modd dangos bod yr ymgeisydd, gan gynnwys, yn achos ymgeisydd rhestr plaid, ymgeisydd arall ar y rhestr, neu’r asiant etholiad wedi awdurdodi’r asiant arall i gyflawni’r arfer anghyfreithlon neu wedi cydsynio â’r arfer anghyfreithlon gael ei chyflawni gan yr asiant arall neu wedi talu am gylchredeg y datganiad anwir sy’n ffurfio’r arfer anghyfreithlon, neu b pan fo llys etholiadol yn dyfarnu ac yn adrodd bod etholiad yr ymgeisydd wedi ei beri neu wedi cael cymorth sylweddol o ganlyniad i wneud neu gyhoeddi datganiadau anwir o’r fath. 5 Caniateir i berson sy’n gwneud neu’n cyhoeddi unrhyw ddatganiad ffeithiol anwir fel y’i crybwyllir yn yr erthygl hon gael ei ffrwyno drwy waharddeb interim neu barhaol gan yr Uchel Lys neu’r llys sirol rhag unrhyw ailadrodd ar y datganiad anwir hwnnw neu ddatganiad anwir o natur debyg mewn perthynas â’r ymgeisydd neu’r ymgeiswyr ac, at ddiben caniatáu gwaharddeb interim, bydd prawf prima facie bod y datganiad yn ffug yn ddigonol. 6 Mae unrhyw berson sydd, cyn neu yn ystod etholiad i’r Senedd, yn cyhoeddi datganiad y mae’n gwybod ei fod yn ffug fod unrhyw ymgeisydd yn yr etholiad wedi tynnu’n ôl at ddiben hyrwyddo neu beri canlyniad penodol yn yr etholiad yn euog o arfer anghyfreithlon. 7 Ni fydd ymgeisydd yn atebol, ac ni chaiff etholiad yr ymgeisydd hwnnw ei ddirymu, am unrhyw arfer anghyfreithlon o dan baragraff (6) a gyflawnir— a yn achos ymgeisydd unigol, gan asiant i’r ymgeisydd ac eithrio asiant etholiad yr ymgeisydd; b yn achos ymgeisydd rhestr plaid, gan asiant i’r blaid honno ac eithrio ei hasiant etholiad. Tynnu’n ôl o fod yn ymgeisydd mewn modd llwgr 76 Mae unrhyw berson sy’n cymell unrhyw berson arall mewn modd llwgr i dynnu’n ôl o fod yn ymgeisydd mewn etholiad i’r Senedd neu’n peri mewn modd llwgr fod unrhyw berson arall yn tynnu’n ôl o fod yn ymgeisydd mewn etholiad i’r Senedd, yn gydnabyddiaeth am unrhyw daliad neu addewid o daliad, ac unrhyw berson sy’n tynnu’n ôl yn unol â’r cymell neu’r peri, yn euog o daliad anghyfreithlon. Taliadau am arddangos hysbysiadau etholiad 77 1 Ni chaniateir gwneud taliad na chontract ar gyfer taliad at ddiben hyrwyddo neu beri canlyniad penodol mewn etholiad i’r Senedd i etholwr nac i ddirprwy’r etholwr am arddangos unrhyw anerchiad, bil neu hysbysiad, neu am ddefnyddio unrhyw dŷ, tir, adeilad neu fangre i arddangos unrhyw anerchiad, bil neu hysbysiad, oni bai— a mai arddangos biliau a hysbysebion am dâl fel asiant hysbysebu yw busnes cyffredin yr etholwr neu’r dirprwy, a b bod y taliad neu’r contract yn cael ei wneud yng nghwrs arferol y busnes hwnnw. 2 Os bydd unrhyw daliad neu gontract am daliad yn cael ei wneud naill ai cyn, yn ystod neu ar ôl etholiad, gan wybod y bydd yr erthygl hon yn cael ei thorri— a mae’r person sy’n gwneud y taliad neu’r contract, a b os oedd y person hwnnw’n gwybod ei fod yn torri’r Gorchymyn hwn, mae unrhyw berson sy’n derbyn y taliad neu’n barti i’r contract, yn euog o arfer anghyfreithlon. Enw a chyfeiriad yr argraffydd ar gyhoeddiadau etholiad 78 1 Yn ddarostyngedig i baragraff (2), mae’r erthygl hon yn gymwys i unrhyw ddeunydd y mae’n rhesymol ystyried ei fod wedi ei fwriadu i hyrwyddo neu beri canlyniad penodol mewn etholiad i’r Senedd, pa un a ellir ystyried ei fod wedi ei fwriadu i gyflawni unrhyw ddiben arall hefyd ai peidio. 2 Nid yw’r erthygl hon yn gymwys i ddeunydd y mae adran 143 o Ddeddf Pleidiau Gwleidyddol 2000 (manylion sydd i ymddangos ar ddeunydd etholiad) yn gymwys iddo. 3 Ni chaniateir cyhoeddi deunydd y mae’r erthygl hon yn gymwys iddo ond— a yn achos deunydd sy’n ddogfen, neu sydd wedi ei gynnwys mewn dogfen, a grybwyllir ym mharagraff (5), (6) neu (7), os yw’n cydymffurfio â gofynion y paragraff perthnasol, neu b yn achos unrhyw ddeunydd arall, os yw’n cydymffurfio ag unrhyw ofynion y mae rhaid cydymffurfio â hwy mewn perthynas â’r deunydd yn rhinwedd rheoliadau o dan baragraff (8). 4 At ddibenion paragraffau (5) i (7), “y manylion perthnasol” yn achos unrhyw ddeunydd sy’n dod o fewn paragraff (3)(a) yw’r manylion a ganlyn— a enw a chyfeiriad argraffydd y ddogfen, b enw a chyfeiriad hyrwyddwr y deunydd, ac c enw a chyfeiriad unrhyw berson y cyhoeddir y deunydd ar ei ran, pan nad yr hyrwyddwr yw’r person hwnnw. 5 Pan fo’r deunydd yn ddogfen sydd wedi ei ffurfio, neu sydd wedi ei ffurfio’n bennaf, o un ochr o ddeunydd wedi ei argraffu, rhaid i’r manylion perthnasol ymddangos ar wyneb y ddogfen. 6 Pan fo’r deunydd yn ddogfen wedi ei hargraffu ac eithrio un y mae paragraff (5) yn gymwys iddi, rhaid i’r manylion perthnasol ymddangos naill ai ar dudalen gyntaf neu ar dudalen olaf y ddogfen. 7 Pan fo’r deunydd yn hysbyseb sydd wedi ei chynnwys mewn papur newydd neu gyfnodolyn— a rhaid i enw a chyfeiriad argraffydd y papur newydd neu’r cyfnodolyn ymddangos naill ai ar ei dudalen gyntaf neu ar ei dudalen olaf, a b rhaid i’r manylion perthnasol a bennir ym mharagraff (4)(b) ac (c) gael eu cynnwys yn yr hysbyseb. 8 Ar ôl ymgynghori â’r Comisiwn Etholiadol, caiff Gweinidogion Cymru wneud darpariaeth drwy reoliadau ar gyfer gosod ac mewn cysylltiad â gosod gofynion ynghylch cynnwys y manylion a ganlyn mewn deunydd sy’n dod o fewn paragraff (3)(b), sef— a enw a chyfeiriad hyrwyddwr y deunydd, a b enw a chyfeiriad unrhyw berson y cyhoeddir y deunydd ar ei ran, pan nad yr hyrwyddwr yw’r person hwnnw. 9 Yn benodol, caiff rheoliadau o dan baragraff (8) bennu— a ym mha ddull ac ar ba ffurf y mae’n rhaid cynnwys y manylion hyn yn y deunydd hwn er mwyn cydymffurfio ag unrhyw un neu ragor o’r gofynion hyn; b amgylchiadau— i lle nad oes rhaid i unrhyw berson o unrhyw ddisgrifiad a bennir yn y rheoliadau gydymffurfio ag unrhyw un neu ragor o’r gofynion hyn, neu ii lle nad yw torri unrhyw un neu ragor o’r gofynion hyn gan berson o unrhyw ddisgrifiad a bennir felly i arwain at gyflawni trosedd o dan yr erthygl hon gan y person hwnnw neu gan berson o unrhyw ddisgrifiad arall; c amgylchiadau lle mae deunydd, neu lle nad yw deunydd, i’w gymryd at ddibenion y rheoliadau fel pe bai i’w gyhoeddi neu wedi ei gyhoeddi gan berson o unrhyw ddisgrifiad a bennir felly. 10 Pan gyhoeddir unrhyw ddeunydd o fewn paragraff (3)(a) gan dorri paragraff (3), yna, yn ddarostyngedig i baragraffau (12) a (13), mae— a hyrwyddwr y deunydd, b unrhyw berson arall y cyhoeddir y deunydd ganddo felly, ac c argraffydd y ddogfen, yn euog o drosedd ac yn agored ar euogfarn ddiannod i ddirwy nad yw’n uwch na lefel 5 ar y raddfa safonol. 11 Pan gyhoeddir unrhyw ddeunydd sy’n dod o fewn paragraff (3)(b) gan dorri paragraff (3), yna, yn ddarostyngedig i reoliadau a wneir yn rhinwedd paragraff (9)(b) a pharagraffau (12) a (13), mae— a hyrwyddwr y deunydd, a b unrhyw berson arall y cyhoeddir y deunydd ganddo felly, yn euog o drosedd ac yn agored ar euogfarn ddiannod i ddirwy nad yw’n uwch na lefel 5 ar y raddfa safonol. 12 Bydd yn amddiffyniad i berson sydd wedi ei gyhuddo o drosedd o dan yr erthygl hon brofi— a bod paragraff (3) wedi ei dorri yn sgil amgylchiadau y tu hwnt i reolaeth resymol y person hwnnw, a b bod y person hwnnw wedi cymryd pob cam rhesymol, ac wedi arfer diwydrwydd dyladwy, i sicrhau na fyddai’r torri yn digwydd. 13 Pan fyddai— a ymgeisydd unigol neu asiant etholiad yr ymgeisydd, neu b ymgeisydd rhestr plaid neu asiant etholiad y blaid wleidyddol gofrestredig mewn perthynas â rhestr y blaid honno, oni bai am y paragraff hwn, yn euog o drosedd o dan baragraff (10) neu (11), mae’r ymgeisydd neu’r asiant hwnnw yn euog yn hytrach o arfer anghyfreithlon. 14 Mae’r pŵer i wneud rheoliadau o dan baragraff (8)— a yn arferadwy drwy offeryn statudol, a b yn ddarostyngedig i’w ddiddymu yn unol â phenderfyniad gan y Senedd. 15 At ddibenion adran 1 o Ddeddf Offerynnau Statudol 1946, mae paragraff (14) yn cael effaith fel pe bai wedi ei gynnwys yn un o Ddeddfau’r Senedd. 16 At ddiben penderfynu a yw unrhyw ddeunydd yn gyfystyr â deunydd sy’n dod o fewn cwmpas paragraff (1), nid yw’n berthnasol nad yw’n sôn yn benodol am enw unrhyw ymgeisydd. 17 Yn yr erthygl hon— ystyr “ argraffu ” (“ print ”) yw argraffu ym mha fodd bynnag; ystyr “ cyhoeddi ” (“ publish ”) yw rhoi ar gael i’r cyhoedd yn gyffredinol, neu unrhyw ran o’r cyhoedd, ar ba ffurf bynnag a thrwy ba fodd bynnag; ystyr “ yr hyrwyddwr ” (“ the promoter ”) mewn perthynas ag unrhyw ddeunydd y mae’r erthygl hon yn gymwys iddo, yw’r person sy’n peri i’r deunydd gael ei gyhoeddi. Gwahardd canfaswyr sy’n cael eu talu 79 Os bydd person (“ P ”), naill ai cyn, yn ystod neu ar ôl etholiad i’r Senedd, yn cael ei gymryd ymlaen neu ei gyflogi am daliad neu addewid o daliad fel canfasiwr at ddiben hyrwyddo neu beri canlyniad penodol yn yr etholiad, mae P a’r person sy’n ei gymryd ymlaen neu’n ei gyflogi yn euog o gyflogaeth anghyfreithlon. Darparu arian at ddibenion anghyfreithlon 80 1 Yn ddarostyngedig i baragraff (2), mae person yn euog o daliad anghyfreithlon pan fo’r person hwnnw gan wybod ei fod yn gwneud hynny yn darparu arian— a ar gyfer unrhyw daliad sy’n groes i ddarpariaethau’r Gorchymyn hwn, b ar gyfer unrhyw dreuliau yr eir iddynt uwchlaw’r uchafswm a ganiateir gan y Gorchymyn hwn, neu c ar gyfer amnewid unrhyw arian sy’n cael ei wario mewn unrhyw daliad neu dreuliau o’r fath. 2 Nid yw paragraff (1) yn gymwys pan fo’n bosibl bod y taliad neu’r treuliau wedi cael eu caniatáu o’r blaen yn unol ag erthygl 120 (cais am ryddhad). Llwgrwobrwyo 81 1 Mae person yn euog o arfer lwgr os yw’r person hwnnw yn euog o lwgrwobrwyo. 2 Mae person (“P1”) yn euog o lwgrwobrwyo os bydd P1, yn uniongyrchol neu’n anuniongyrchol— a yn rhoi unrhyw arian neu’n caffael unrhyw swydd— i i neu ar gyfer unrhyw bleidleisiwr, ii i neu ar gyfer unrhyw berson arall ar ran unrhyw bleidleisiwr, neu iii i neu ar gyfer unrhyw berson arall, er mwyn cymell unrhyw bleidleisiwr i bleidleisio neu i ymatal rhag pleidleisio, b yn cyflawni unrhyw weithred a grybwyllir yn is-baragraff (a) mewn modd llwgr am fod unrhyw bleidleisiwr wedi pleidleisio neu wedi ymatal rhag pleidleisio, neu c yn rhoi unrhyw anrheg neu’n caffael unrhyw swydd fel a grybwyllir yn is-baragraff (a) i neu ar gyfer unrhyw berson er mwyn cymell y person hwnnw i beri, neu ymdrechu i beri, canlyniad penodol mewn etholiad i’r Senedd neu bleidlais unrhyw bleidleisiwr. 3 Mae person (“P2”) hefyd yn euog o lwgrwobrwyo os bydd P2 ar ôl i anrheg gael ei rhoi neu i unrhyw swydd gael ei chaffael fel a grybwyllir ym mharagraff (2), neu o ganlyniad i hynny, yn peri neu’n gwarantu, yn addo neu’n ceisio peri canlyniad penodol mewn etholiad i’r Senedd neu bleidlais unrhyw bleidleisiwr. 4 At ddibenion paragraff (2)— a mae cyfeiriadau at roi arian yn cynnwys cyfeiriadau at roi, benthyca, cytuno i roi neu fenthyca, cynnig, addo, neu addo caffael neu ymdrechu i gaffael unrhyw arian neu gydnabyddiaeth werthfawr, a b mae cyfeiriadau at gaffael unrhyw swydd yn cynnwys cyfeiriadau at roi, caffael, cytuno i roi neu gaffael, cynnig, addo, neu addo caffael neu ymdrechu i gaffael unrhyw swydd, lle neu gyflogaeth. 5 Mae person (“P3”) yn euog o lwgrwobrwyo os bydd P3— a yn blaendalu neu’n talu neu’n achosi talu unrhyw arian i unrhyw berson arall neu i’w ddefnyddio gan unrhyw berson arall â’r bwriad y bydd yr arian hwnnw neu unrhyw ran ohono yn cael ei wario er mwyn llwgrwobrwyo mewn etholiad i’r Senedd, neu b gan wybod ei fod yn gwneud hynny yn talu neu’n achosi talu unrhyw arian i unrhyw berson wrth ollwng neu ad-dalu unrhyw arian a wariwyd yn gyfan gwbl neu’n rhannol er mwyn llwgrwobrwyo mewn etholiad i’r Senedd. 6 Ni fydd paragraffau (2) i (5) yn ymestyn i unrhyw arian a delir neu y cytunir i’w dalu am neu oherwydd unrhyw dreuliau cyfreithiol yr eir iddynt yn ddidwyll mewn etholiad i’r Senedd neu ynglŷn ag etholiad i’r Senedd, nac yn cael eu dehongli fel pe baent yn ymestyn i arian o’r fath. 7 Mae pleidleisiwr yn euog o lwgrwobrwyo os bydd y pleidleisiwr hwnnw, cyn neu yn ystod etholiad i’r Senedd, yn uniongyrchol neu’n anuniongyrchol, yn derbyn unrhyw arian, rhodd, benthyciad neu gydnabyddiaeth werthfawr, swydd, lle neu gyflogaeth i’r pleidleisiwr hwnnw neu i unrhyw berson arall, am bleidleisio neu gytuno i bleidleisio neu am ymatal neu gytuno i ymatal rhag pleidleisio, neu’n cytuno neu’n contractio i wneud hynny. 8 Mae person (“P4”) yn euog o lwgrwobrwyo os bydd P4, ar ôl etholiad i’r Senedd, yn uniongyrchol neu’n anuniongyrchol, yn derbyn unrhyw arian neu gydnabyddiaeth werthfawr oherwydd bod unrhyw berson wedi pleidleisio neu wedi ymatal rhag pleidleisio neu wedi cymell unrhyw berson arall i bleidleisio neu ymatal rhag pleidleisio. 9 Yn yr erthygl hon, mae’r ymadrodd “pleidleisiwr” yn cynnwys unrhyw berson sydd â hawl i bleidleisio neu sy’n honni bod ganddo hawl i bleidleisio. Tretio 82 1 Mae person yn euog o arfer lwgr os yw’r person hwnnw yn euog o dretio. 2 Mae person yn euog o dretio os bydd y person hwnnw mewn modd llwgr naill ai cyn, yn ystod neu ar ôl etholiad i’r Senedd, yn uniongyrchol neu’n anuniongyrchol yn rhoi neu’n darparu, neu’n talu’n gyfan gwbl neu’n rhannol y gost o roi neu ddarparu, unrhyw fwyd, diod, adloniant neu ddarpariaeth i unrhyw berson arall— a er mwyn dylanwadu’n llwgr ar y person hwnnw neu unrhyw berson arall i bleidleisio neu i ymatal rhag pleidleisio, neu b oherwydd bod y person hwnnw neu unrhyw berson arall wedi pleidleisio neu wedi ymatal rhag pleidleisio, neu ar fin pleidleisio neu ymatal rhag pleidleisio. 3 Mae pob etholwr neu ddirprwy sy’n derbyn neu’n cymryd mewn modd llwgr unrhyw fwyd, diod, adloniant neu ddarpariaeth o’r fath hefyd yn euog o dretio. 4 Yn yr erthygl hon, mae cyfeiriad at rywbeth yn cael ei wneud gan berson yn cynnwys cyfeiriad at rywbeth yn cael ei wneud gan y person hwnnw neu ar ei ran. Dylanwad amhriodol 83 1 Mae person yn euog o arfer lwgr os yw’r person yn euog o ddylanwad amhriodol. 2 Mae person (“ P ”) yn euog o ddylanwad amhriodol os bydd P yn cyflawni gweithgaredd sy’n dod o fewn paragraff (4) at ddiben— a cymell neu orfodi person i bleidleisio mewn ffordd benodol neu i ymatal rhag pleidleisio, neu b atal neu lesteirio etholwr neu ddirprwy ar ran etholwr fel arall rhag arfer yr etholfraint yn ddirwystr. 3 Mae person (“ P ”) hefyd yn euog o ddylanwad amhriodol os bydd P yn cyflawni gweithgaredd sy’n dod o fewn unrhyw un neu ragor o is-baragraffau (a) i (f) o baragraff (4)— a oherwydd bod person wedi pleidleisio mewn ffordd benodol neu wedi ymatal rhag pleidleisio, neu b oherwydd bod P yn cymryd yn ganiataol fod person wedi pleidleisio mewn ffordd benodol neu wedi ymatal rhag pleidleisio. 4 Mae’r gweithgareddau a ganlyn yn dod o fewn y paragraff hwn— a defnyddio trais neu fygwth defnyddio trais yn erbyn person; b difrodi neu ddinistrio eiddo person, neu fygwth ei ddifrodi neu ei ddinistrio; c niweidio enw da person neu fygwth ei niweidio; d achosi colled ariannol i berson neu fygwth ei achosi; e achosi anaf ysbrydol i berson, neu roi pwysau ysbrydol amhriodol arno; f gwneud unrhyw weithred arall a gynlluniwyd i fygylu person; g gwneud unrhyw weithred a gynlluniwyd i dwyllo person mewn perthynas â gweinyddu etholiad. 5 At ddibenion paragraffau (2) a (3) mae gweithgaredd yn cael ei gyflawni gan berson (“ P ”) os cyflawnir y gweithgaredd— a gan P, b gan P ar y cyd ag un neu fwy o bersonau eraill, neu c gan un neu fwy o bersonau eraill ar ran P a chydag awdurdod neu gydsyniad P. 6 Ym mharagraff (4)(f) ac (g) mae “gweithred” yn cynnwys anweithred, ac mae cyfeiriadau at wneud gweithred i’w darllen yn unol â hynny. Hawliau credydwyr 84 Nid yw’r darpariaethau yn y Rhan hon sy’n gwahardd— a taliadau a chontractau ar gyfer taliadau, b talu treuliau etholiad neu fynd i dreuliau etholiad sydd uwchlaw’r uchafswm a ganiateir gan y Gorchymyn hwn, nac c mynd i dreuliau sydd heb eu hawdurdodi gan asiant etholiad, yn effeithio ar hawl unrhyw gredydwr nad oedd, pan wnaed y contract neu pan aed i’r draul, yn gwybod bod y contract hwnnw neu’r draul honno yn torri’r Gorchymyn hwn. Darpariaethau arbed ynghylch etholiad i’r Senedd 85 1 Pan fo person wedi ei ddatgan gan bobl eraill yn ymgeisydd mewn etholiad i’r Senedd heb gydsyniad y person hwnnw, nid oes dim yn y Rhan hon i’w ddehongli fel pe bai’n gosod unrhyw atebolrwydd ar y person hwnnw, oni bai bod y person hwnnw wedi hynny wedi rhoi cydsyniad i’r datganiad neu wedi ei enwebu. 2 Yn ddarostyngedig i baragraff (3), nid oes dim yn y Rhan hon yn ei gwneud yn anghyfreithlon i gyflogwr ganiatáu i etholwyr mewn etholiad i’r Senedd neu eu dirprwyon fod yn absennol o gyflogaeth y cyflogwr am gyfnod rhesymol er mwyn pleidleisio yn y pôl mewn etholiad i’r Senedd heb gael unrhyw ddidyniad o’u tâl neu eu cyflog oherwydd yr absenoldeb— a os yw’r caniatâd, i’r graddau y bo’n ymarferol heb niwed i fusnes y cyflogwr, yn cael ei roi yn gyfartal i bawb fel ei gilydd sydd ar y pryd yng nghyflogaeth y cyflogwr, b os nad yw’r caniatâd yn cael ei roi gyda golwg ar gymell unrhyw berson i bleidleisio mewn ffordd benodol yn yr etholiad, ac c os nad yw’r caniatâd yn cael ei wrthod i unrhyw berson er mwyn atal y person hwnnw rhag pleidleisio mewn ffordd benodol yn yr etholiad. 3 Nid yw paragraff (2) i’w ddehongli fel pe bai’n gwneud unrhyw weithred yn anghyfreithlon na fyddai’n anghyfreithlon oni bai am y paragraff hwnnw. RHAN 4 Achosion Cyfreithiol Dehongli Rhan 4 86 Yn y Rhan hon— mae “ costau ” (“ costs ”) yn cynnwys taliadau a threuliau; ystyr “ Deddfau Trwyddedu ” (“ Licensing Acts ”) yw Deddf Trwyddedu 2003 a’r deddfau sy’n diwygio’r Ddeddf honno, neu’r deddfiadau cyfatebol sy’n ffurfio rhan o gyfraith yr Alban neu Ogledd Iwerddon; ystyr “ deiseb etholiad seneddol ” (“ parliamentary election petition ”) yw deiseb a gyflwynir yn unol â Rhan 3 o Ddeddf 1983; ystyr “ dychwelyd ” (“ return ”) yw dychwelyd aelod o’r Senedd; ystyr “ person awdurdodedig ” (“ authorised person ”) yw person (ac eithrio bargyfreithiwr neu gyfreithiwr) sydd, at ddibenion Deddf Gwasanaethau Cyfreithiol 2007 , yn berson awdurdodedig mewn perthynas â gweithgaredd sy’n gyfystyr ag arfer hawl i ymddangos yn y llys (o fewn ystyr y Ddeddf honno); ystyr “ rhagnodedig ” (“ prescribed ”) yw rhagnodedig gan reolau’r llys, yn benodol Rheolau 1960 fel y’u haddesir gan Atodlen 9 i’r Gorchymyn hwn; ystyr “ Rheolau 1960 ” (“ the 1960 Rules ”) yw Rheolau Deisebau Etholiad 1960 fel y’u haddesir gan Atodlen 9 i’r Gorchymyn hwn. Mae’r rheolau yn rhagnodi’r broses y mae rhaid ei dilyn mewn perthynas â deiseb etholiad; ystyr “ sedd wag berthnasol ” (“ relevant vacancy ”) yw pan fo sedd aelod o’r Senedd a ddychwelir o restr a gyflwynir gan blaid wleidyddol gofrestredig yn wag o fewn yr amgylchiadau a ddisgrifir yn adran 11 o Ddeddf 2006 ; ystyr “ swyddog rhagnodedig ” (“ prescribed officer ”) yw meistr Is-adran Mainc y Brenin a enwebir o dan adran 157(4) o Ddeddf 1983 ac ef fydd y swyddog rhagnodedig mewn perthynas ag etholiadau o dan Ran 1 o Ddeddf 2006; mae i “ ymgeisydd ” (“ candidate ”) yr un ystyr ag yn Rhan 3 o’r Gorchymyn hwn ac mae’r ddarpariaeth arbed yn erthygl 85(1) yn gymwys mewn perthynas â’r Rhan hon fel ag y mae mewn perthynas â Rhan 3. Dull cwestiynu etholiad i’r Senedd 87 1 Dim ond drwy gyflwyno deiseb (“deiseb etholiad ar gyfer etholiad i’r Senedd”) yn unol â’r Rhan hon y caniateir cwestiynu etholiad neu achos o ddychwelyd i’r Senedd. 2 Caiff deiseb etholiad ar gyfer etholiad i’r Senedd gwyno am— a etholiad amhriodol, neu b dychweliad amhriodol. 3 Mae cwyn sy’n ymwneud â sedd wag berthnasol mewn etholaeth yn dod o fewn cwmpas paragraff (2)(b). 4 Bydd deiseb etholiad ar gyfer etholiad i’r Senedd sy’n cwyno am ddiffyg dychwelyd yn cael ei hystyried gan yr Uchel Lys a gaiff— a gwneud gorchymyn ar y ddeiseb y mae’n meddwl sy’n briodol ar gyfer gorfodi dychweliad i gael ei wneud, neu b caniatáu i’r ddeiseb gael ei chlywed gan lys etholiadol. Rheolau gweithdrefnol 88 1 Yn ddarostyngedig i unrhyw reolau a wneir o dan baragraff (2), mae Rheolau 1960 yn cael effaith mewn perthynas â deiseb etholiad ar gyfer etholiad i’r Senedd, yn ddarostyngedig i unrhyw addasiadau a nodir yn Atodlen 9, fel pe bai’r rheolau hynny yn cael eu gwneud drwy arfer y pŵer a roddir gan baragraff (2). 2 Caiff yr awdurdod sydd â’r pŵer i wneud rheolau ar gyfer uwchlysoedd Cymru a Lloegr wneud rheolau at ddibenion y Rhan hon a Rhan 3 o’r Gorchymyn hwn. 3 Mae’r pŵer i wneud rheolau yn arferadwy drwy offeryn statudol, ac at ddibenion adran 1 o Ddeddf Offerynnau Statudol 1946, mae i’w drin fel pe bai wedi ei gynnwys mewn Deddf gan Senedd y Deyrnas Unedig. 4 Mae offeryn statudol a wneir o dan yr erthygl hon yn ddarostyngedig i’w ddiddymu yn unol â phenderfyniad gan unrhyw un o ddau dŷ Senedd y Deyrnas Unedig. Cynnig a chyflwyno deiseb etholiad ar gyfer etholiad i’r Senedd 89 1 Caiff deiseb etholiad ar gyfer etholiad i’r Senedd gael ei chynnig gan un neu fwy o’r personau a ganlyn— a person a bleidleisiodd fel etholwr yn yr etholiad neu a oedd â hawl i bleidleisio, b person sy’n honni iddo fod â’r hawl i gael ei ethol neu ei ddychwelyd yn yr etholiad, c person sy’n honni iddo fod yn ymgeisydd yn yr etholiad, neu d person sy’n honni iddo fod â’r hawl i gael ei ddychwelyd mewn cysylltiad â sedd wag berthnasol. 2 Nid yw paragraff (1)(a) yn cynnwys person a oedd â chofnod dienw yn y gofrestr etholwyr. 3 Yr ymatebydd i ddeiseb etholiad ar gyfer etholiad i’r Senedd yw— a yr aelod o’r Senedd y mae ei ethol neu ei ddychwelyd yn destun y gŵyn, neu b y swyddog canlyniadau pan fo’r ddeiseb yn cwyno am ymddygiad y swyddog canlyniadau. 4 Rhaid i’r ddeiseb— a bod yn y fformat rhagnodedig, b datgan y materion rhagnodedig, ac c cael ei llofnodi gan yr holl ddeisebwyr. 5 Rhaid cynnig y ddeiseb i’r Uchel Lys drwy ei danfon at y swyddog rhagnodedig, neu ymdrin â hi fel arall yn y dull rhagnodedig. 6 Rhaid i’r swyddog rhagnodedig anfon copi o’r ddeiseb at y swyddog canlyniadau ar gyfer etholaeth y Senedd y mae’r ddeiseb yn ymwneud â hi. 7 Rhaid i’r swyddog canlyniadau gyhoeddi’r ddeiseb yn yr etholaeth honno ar unwaith. 8 Rhaid cyflwyno’r ddeiseb yn y dull rhagnodedig. Amser ar gyfer cynnig neu ddiwygio deiseb etholiad ar gyfer etholiad i’r Senedd 90 1 Yn ddarostyngedig i ddarpariaethau’r erthygl hon, rhaid i ddeiseb etholiad ar gyfer etholiad i’r Senedd gael ei chynnig o fewn 21 diwrnod ar ôl y diwrnod y dychwelir enw unrhyw aelod, y mae’r ddeiseb yn ymwneud â’i ethol neu ei ddychwelyd, at y Clerc yn unol ag Atodlen 5 (rheolau etholiadau’r Senedd). 2 Pan fydd deiseb yn cwestiynu’r ethol neu’r dychwelyd oherwydd honiad o arfer lwgr a’i bod yn honni yn benodol fod taliad o arian neu wobr arall, ers amser y dychwelyd, yn unol â’r arfer lwgr honedig neu wrth hybu’r arfer lwgr honedig, wedi ei wneud— a gan yr aelod y mae ei ethol neu ei ddychwelyd yn cael ei herio yn y ddeiseb, b ar ran yr aelod, neu c drwy wybod i’r aelod, caniateir cynnig y ddeiseb o fewn 28 diwrnod ar ôl dyddiad y taliad. 3 Pan fydd deiseb yn cwestiynu’r ethol neu’r dychwelyd oherwydd honiad o arfer anghyfreithlon, caniateir ei chynnig mewn cysylltiad â’r arfer anghyfreithlon honno— a o fewn 21 diwrnod ar ôl y diwrnod a bennir ym mharagraff (4), neu b os yw’r ddeiseb yn honni’n benodol fod taliad o arian neu weithred arall wedi digwydd yn unol â’r arfer anghyfreithlon honedig neu wrth hybu’r arfer anghyfreithlon honedig— i gan yr aelod y mae ei ethol neu ei ddychwelyd yn cael ei herio yn y ddeiseb, ii gan asiant yr aelod hwnnw, neu iii drwy wybod i’r aelod hwnnw neu i asiant etholiad yr aelod, o fewn 28 diwrnod ar ôl dyddiad y taliad neu’r weithred arall. 4 Y diwrnod y cyfeirir ato ym mharagraff (3)(a) yw’r degfed diwrnod ar ôl diwedd yr amser a ganiateir ar gyfer cyflwyno ffurflenni ynghylch treuliau etholiad yn yr etholiad neu, os yw’n ddiweddarach— a pan oedd yr aelod hwnnw’n ymgeisydd unigol, y diwrnod y mae’r swyddog canlyniadau yn cael y ffurflen a’r datganiadau ynghylch treuliau etholiad gan yr aelod hwnnw a’r asiant etholiad, b pan oedd yr aelod hwnnw’n ymgeisydd rhestr plaid, y diwrnod y mae— i y Comisiwn Etholiadol yn cael y ffurflen a’r datganiad ynghylch treuliau etholiad gan drysorydd y blaid wleidyddol gofrestredig, a ii y swyddog canlyniadau yn cael y datganiad ynghylch treuliau personol gan yr aelod hwnnw, c pan fo’r ffurflen a’r datganiadau yn dod i law ar ddiwrnodau gwahanol, yr olaf o’r diwrnodau hynny, neu d pan fo esgus awdurdodedig dros fethu â chwblhau’r ffurflen a’r datganiadau, dyddiad caniatáu’r esgus awdurdodedig, neu os oedd methiant o ran dau neu ragor ohonynt, a bod yr esgus wedi ei ganiatáu ar wahanol adegau, dyddiad caniatáu’r esgus awdurdodedig olaf. 5 Caiff deiseb etholiad ar gyfer etholiad i’r Senedd a gynigir o fewn yr amser a gyfyngir gan baragraff (1) neu (2), at ddiben cwestiynu’r ethol neu’r dychwelyd ar sail honiad o arfer anghyfreithlon, gael ei diwygio gyda chaniatâd yr Uchel Lys o fewn yr amser y caniateir cynnig deiseb o dan baragraff (3). 6 Mae paragraffau (3) i (5) yn gymwys— a er gwaethaf y ffaith bod y weithred sy’n ffurfio’r arfer anghyfreithlon honedig yn gyfystyr ag arfer lwgr, a b i arfer lwgr o dan erthygl 47 (ymgeiswyr unigol: gwahardd treuliau nad ydynt wedi eu hawdurdodi gan asiant etholiad etc.), fel pe bai’n arfer anghyfreithlon. 7 At ddibenion yr erthygl hon, mae honiad bod etholiad yn cael ei ddirymu o dan erthygl 117 i’w farnu’n honiad o arfer lwgr, er gwaethaf y ffaith bod y troseddau honedig yn droseddau ac eithrio arferion llwgr neu’n cynnwys troseddau ac eithrio arferion llwgr. Cyfansoddiad y llys etholiadol a man treial 91 1 Rhaid i ddeiseb etholiad ar gyfer etholiad i’r Senedd gael ei rhoi ar brawf gan lys etholiadol sy’n cynnwys dau farnwr ar y rota ar gyfer rhoi deisebau etholiadau seneddol ar brawf. 2 Oni bai eu bod yn cytuno fel arall, rhaid i’r barnwyr ar y rota roi ar brawf unrhyw ddeisebau etholiad ar gyfer etholiad i’r Senedd sydd i sefyll prawf yn ôl lefel y barnwyr. 3 Yn ddarostyngedig i ddarpariaethau’r Gorchymyn hwn, mae gan y llys etholiadol yr un pwerau, yr un awdurdodaeth a’r un awdurdod â barnwr i’r Uchel Lys ac mae’n goflys. 4 Rhaid i’r man treial fod o fewn etholaeth y Senedd y cynhaliwyd yr etholiad ar ei chyfer, ond caiff yr Uchel Lys benodi man arall ar gyfer y treial os yw’n fodlon bod amgylchiadau arbennig yn ei gwneud yn ddymunol i’r ddeiseb etholiad ar gyfer etholiad i’r Senedd gael ei rhoi ar brawf yn rhywle arall. 5 Caiff y llys etholiadol ohirio’r achos o un lle i le arall o fewn etholaeth y Senedd. Treuliau barnwyr a chroesawu barnwyr 92 Mewn perthynas â threial deiseb etholiad ar gyfer etholiad i’r Senedd mae’r treuliau a ganlyn i’w talu o Gronfa Gyfunol Cymru— a treuliau teithio a threuliau eraill y barnwyr, a b yr holl dreuliau yr eir iddynt yn briodol wrth ddarparu llety angenrheidiol a llys priodol iddynt. Presenoldeb ysgrifennwr llaw-fer 93 1 Rhaid i’r Senedd ei gwneud yn ofynnol i ysgrifennwr llaw-fer fod yn bresennol yn nhreial deiseb etholiad ar gyfer etholiad i’r Senedd. 2 Rhaid i un o farnwyr y llys etholiadol weinyddu llw yr ysgrifennwr llaw-fer i gofnodi’r dystiolaeth a roddir yn y treial a thrawsgrifio’r dystiolaeth honno, neu achosi iddi gael ei thrawsgrifio. 3 Rhaid i’r ysgrifennwr llaw-fer gofnodi’r dystiolaeth a’i thrawsgrifio neu achosi iddi gael ei thrawsgrifio. 4 Rhaid i gopi o’r dystiolaeth fynd gyda’r dystysgrif a roddir gan y llys etholiadol i hysbysu’r Senedd. Sicrhad ar gyfer costau 94 1 Rhaid i’r deisebydd, adeg cynnig y ddeiseb etholiad neu o fewn tridiau ar ôl cynnig y ddeiseb etholiad ar gyfer etholiad i’r Senedd, roi sicrhad am yr holl gostau a allai ddod yn daladwy ganddo— a i unrhyw dyst a wysir gan y deisebydd, neu b i unrhyw ymatebydd. 2 Ar gais gan y deisebydd, rhaid i’r sicrhad fod y swm a gyfarwyddir gan yr Uchel Lys, neu gan un o farnwyr yr Uchel Lys, ac ni chaiff fod yn fwy na £5,000. 3 Rhaid rhoi’r sicrhad yn y dull rhagnodedig drwy— a ymrwymiad yr ymrwymir iddo gan ddim mwy na phedwar mechnïwr, b adnau arian, neu c cyfuniad o is-baragraffau (a) a (b). 4 Ar ôl rhoi’r sicrhad, rhaid i’r deisebydd, o fewn yr amser rhagnodedig ac yn y dull rhagnodedig, gyflwyno i’r ymatebydd ac unrhyw barti rhagnodedig arall— a hysbysiad o’r ddeiseb, b hysbysiad o swm a natur y sicrhad, c copi o’r ddeiseb, a d unrhyw affidafid sy’n mynd gydag unrhyw ymrwymiad. 5 Caiff yr ymatebydd wrthwynebu’n ysgrifenedig, yn y dull rhagnodedig, unrhyw ymrwymiad ar y sail— a o ran unrhyw fechnïwr— i na all fodloni’r ymrwymiad y mae wedi ymrwymo iddo, ii ei fod wedi marw, neu iii nad oes modd dod o hyd iddo na’i adnabod oherwydd disgrifiad annigonol yn yr ymrwymiad, neu b bod person a enwir yn yr ymrwymiad heb gydnabod yr ymrwymiad. 6 Rhaid i unrhyw wrthwynebiad i ymrwymiad gael ei benderfynu yn y dull rhagnodedig gan y llys neu’r swyddog rhagnodedig. 7 Os caniateir y gwrthwynebiad, caiff y deisebydd ei ddileu drwy adneuo, yn y dull rhagnodedig, swm o arian a fydd, ym marn y llys neu’r swyddog rhagnodedig, yn gwneud y sicrhad yn ddigonol. 8 Os na roddir sicrhad, neu os caniateir unrhyw wrthwynebiad ac na chaiff ei ddileu fel a nodir ym mharagraff (7), ni chaniateir i’r ddeiseb fynd yn ei blaen. Deiseb yn bwnc dadl 95 Bydd deiseb etholiad ar gyfer etholiad i’r Senedd yn bwnc dadl— a pan fydd y deisebydd yn rhoi’r sicrhad am gostau drwy adneuo arian sy’n hafal i swm y sicrhad sy’n ofynnol, yr adeg y rhoddir y sicrhad, a b mewn unrhyw achos arall, pa un bynnag o’r canlynol sy’n digwydd ddiweddaraf— i pan fydd yr amser rhagnodedig ar gyfer gwneud gwrthwynebiadau o dan erthygl 94(5) yn dod i ben, neu ii pan fydd gwrthwynebiad yn cael ei wneud, yr adeg y gwrthodir neu y dilëir y gwrthwynebiad hwnnw. Rhestr o ddeisebau 96 1 Rhaid i’r swyddog rhagnodedig— a cyn gynted ag y bo’n ymarferol, wneud rhestr o’r holl ddeisebau etholiad ar gyfer etholiad i’r Senedd sy’n bwnc dadl, gan eu gosod yn y drefn y cawsant eu cynnig, a b cadw yn ei swyddfa y rhestr o ddeisebau, y mae rhaid iddi fod ar gael i edrych arni yn y dull rhagnodedig. 2 Rhaid i’r deisebau, i’r graddau y bo’n gyfleus, gael eu rhoi ar brawf yn y drefn y maent yn ymddangos yn y rhestr. 3 Pan gynigir mwy nag un ddeiseb yn ymwneud â’r un etholiad i’r Senedd, rhaid i’r deisebau— a cael eu rhestru gyda’i gilydd yn rhestr y llys etholiadol oni bai bod yr Uchel Lys yn cyfarwyddo fel arall, a b cael eu trin fel un ddeiseb yn y safle y byddai’r olaf ohonynt wedi ymddangos yn rhestr y llys etholiadol pe bai dim ond un ddeiseb wedi ei chynnig. Treial deiseb 97 1 Rhaid i ddeiseb etholiad ar gyfer etholiad i’r Senedd gael ei rhoi ar brawf mewn llys agored heb reithgor. 2 Rhaid i’r swyddog rhagnodedig roi hysbysiad o amser a man y treial yn y dull rhagnodedig, a dim llai na 14 diwrnod cyn diwrnod y treial. 3 Rhaid i’r treial, cyn belled ag y bo’n ymarferol, gael ei glywed ar bob diwrnod cyfreithlon nes iddo ddod i ben, ond caiff y llys etholiadol ohirio’r treial os yw er budd cyfiawnder i wneud hynny. 4 Rhaid i’r treial barhau, hyd yn oed os bydd ymatebydd yn ymddiswyddo o’i sedd neu’n cael ei anghymhwyso rhag bod yn aelod o’r Senedd, fel bod y sedd yn wag. 5 Oni bai bod y llys yn cyfarwyddo fel arall, caniateir archwilio unrhyw gyhuddiad o arfer lwgr, a chael tystiolaeth mewn perthynas â’r arfer honno, cyn bod prawf wedi ei ddarparu o alluogedd ar ran unrhyw ymgeisydd mewn cysylltiad â’r arfer lwgr. 6 Pan fydd deiseb yn cwyno am etholiad neu ddychweliad amhriodol ac yn hawlio sedd i berson, caiff yr ymatebydd roi tystiolaeth i brofi na chafodd y person hwnnw ei ethol yn briodol neu ei fod yn anghymwys i gael ei ddychwelyd yn briodol yn yr un dull â phe bai’r ymatebydd wedi cynnig deiseb yn erbyn ethol neu ddychwelyd y person hwnnw. 7 Pan fydd yn ymddangos, mewn perthynas â deiseb etholiad ar gyfer etholiad i’r Senedd, fod gan ddau neu ragor o ymgeiswyr unigol neu o bleidiau gwleidyddol cofrestredig yr un ffigur dyrannu seddi, ac y byddai ychwanegu pleidlais yn rhoi hawlogaeth i unrhyw un o’r ymgeiswyr unigol hynny neu unrhyw un o ymgeiswyr rhestr plaid y pleidiau hynny gael ei ddatgan ei fod wedi ei ethol, fel y darperir ar ei gyfer yn rheolau etholiadau’r Senedd, yna— a bydd unrhyw benderfyniad o dan y darpariaethau yn rheol 63 o Atodlen 5, i’r graddau y mae’n penderfynu’r cwestiwn ynghylch pwy sy’n cael ei ethol, yn effeithiol hefyd at ddibenion y ddeiseb, a b i’r graddau nad yw’r cwestiwn hwnnw’n cael ei benderfynu gan benderfyniad o’r fath, rhaid i’r llys benderfynu rhwng yr ymgeiswyr unigol neu’r pleidiau gwleidyddol cofrestredig drwy fwrw coelbren, a bwrw ymlaen fel pe bai’r un y mae’r coelbren yn mynd o’i blaid wedi cael pleidlais ychwanegol. 8 At ddibenion yr erthygl hon, y “ffigur dyrannu seddi” yw’r ffigur a benderfynir yn unol ag adran 8 o Ddeddf 2006 . Tystion 98 1 Rhaid i dystion yn nhreial deiseb etholiad ar gyfer etholiad i’r Senedd gael eu gwysio a thyngu llw yn y treial yn yr un dull ag achosion eraill sy’n cael eu rhoi ar brawf yn yr Uchel Lys. 2 Caiff y llys etholiadol, drwy orchymyn, ei gwneud yn ofynnol i unrhyw berson sy’n ymwneud ag etholiad i’r Senedd neu ddychweliad i sedd wag berthnasol fod yn bresennol yn y treial fel tyst. 3 Mae unrhyw berson sy’n gwrthod cydymffurfio â gorchymyn a ddyroddir o dan baragraff (2) yn euog o ddirmyg llys. 4 Caiff y llys etholiadol holi unrhyw berson y mae’n ofynnol iddo fod yn bresennol fel tyst neu sydd yn y llys er nad yw’r person hwnnw wedi cael ei alw a’i holi gan unrhyw barti i’r ddeiseb. 5 Caniateir i dyst, ar ôl iddo gael ei holi gan y llys, gael ei groesholi gan neu ar ran y deisebydd a’r ymatebydd, neu’r naill neu’r llall ohonynt. 6 Caiff y Cyfarwyddwr Erlyniadau Cyhoeddus— a heb gyfarwyddyd gan y llys, achosi i unrhyw berson sy’n gallu rhoi tystiolaeth berthnasol fod yn bresennol yn y treial, a b gyda chaniatâd y llys, holi’r person hwnnw fel tyst. Dyletswydd i ateb cwestiynau perthnasol 99 1 Ni fydd person sy’n cael ei alw fel tyst gerbron llys etholiadol yn cael ei esgusodi rhag ateb unrhyw gwestiwn sy’n ymwneud ag unrhyw drosedd sy’n gysylltiedig â’r etholiad i’r Senedd neu’r dychweliad— a ar y sail y gall yr ateb iddo argyhuddo’r person hwnnw neu briod neu bartner sifil y person hwnnw, neu b ar sail braint. 2 Ac eithrio o ran unrhyw achos troseddol am anudoniaeth, ni fydd ateb gan berson i gwestiwn a ofynnir gan lys etholiadol neu gerbron llys etholiadol yn dderbyniol mewn tystiolaeth yn erbyn y person hwnnw na phriod neu bartner sifil y person hwnnw. Treuliau tystion 100 1 Caiff y treuliau rhesymol yr eir iddynt gan berson mewn cysylltiad â’i bresenoldeb i roi tystiolaeth yn y treial gael eu caniatáu drwy dystysgrif y llys etholiadol neu swyddog rhagnodedig. 2 Rhaid i swm y treuliau a ganiateir o dan baragraff (1) fod yn unol â lwfansau a roddir i berson sy’n bresennol mewn treial achos sifil. 3 Os cafodd y tyst ei alw a’i holi yn rhinwedd erthygl 98(2), rhaid barnu bod y treuliau y cyfeirir atynt ym mharagraff (1) yn rhan o dreuliau darparu llys, ond fel arall bernir eu bod yn gostau’r ddeiseb. Treial deiseb etholiad ar gyfer etholiad i’r Senedd yn dod i ben 101 1 Pan ddaw’r treial i ben, rhaid i’r llys etholiadol ddyfarnu— a a gafodd yr aelod neu’r aelodau o’r Senedd, y mae ei ethol neu ei ddychwelyd neu eu hethol neu eu dychwelyd yn destun cwyn, ei ethol neu eu hethol neu ei ddychwelyd neu eu dychwelyd yn briodol, b a ddylai person arall neu bersonau eraill fod wedi cael ei ddatgan wedi ei ethol neu ei ddychwelyd neu eu datgan wedi eu hethol neu eu dychwelyd, neu c a yw ethol yr holl aelodau ar gyfer yr etholaeth honno yn ddi-rym. 2 Bydd dyfarniad y llys etholiadol yn derfynol ynghylch y materion sy’n bwnc dadl ar y ddeiseb etholiad ar gyfer etholiad i’r Senedd. 3 Rhaid i’r llys etholiadol, ar unwaith, dystio’r dyfarniad mewn ysgrifen i Lywydd y Senedd. 4 Os yw’r barnwyr sy’n ffurfio’r llys etholiadol yn anghytuno ynghylch unrhyw fater y mae’n ofynnol iddynt ddyfarnu yn ei gylch, rhaid iddynt dystio’r anghytuno hwnnw ac, ac eithrio i’r graddau y bo’r barnwyr yn gytûn fel arall, bydd canlyniad yr etholiad yn sefyll. 5 Rhaid i’r llys etholiadol roi adroddiad i Lywydd y Senedd pan fydd deiseb etholiad ar gyfer etholiad i’r Senedd yn honni bod unrhyw arfer lwgr neu anghyfreithlon wedi ei chyflawni mewn etholiad i’r Senedd fel sy’n ofynnol gan erthyglau 110 a 111. 6 Rhaid i adroddiad sy’n ofynnol gan baragraff (5)— a datgan a oes arferion llwgr neu anghyfreithlon wedi bodoli’n helaeth yn yr etholiad, neu a oes rheswm i gredu bod arferion o’r fath wedi bodoli’n helaeth yn yr etholiad, a b cael ei anfon at Lywydd y Senedd ar yr un pryd âr dyfarniad ysgrifenedig o’r treial. 7 Caiff y llys etholiadol ar yr un pryd wneud adroddiad arbennig i Lywydd y Senedd yn manylu ar faterion a gododd yn ystod y treial ac a ddylai, ym marn y llys, gael eu cyflwyno i’r Senedd. 8 Rhaid i bob adroddiad a anfonir at Lywydd y Senedd o dan yr erthygl hon gael ei lofnodi gan ddau farnwr y llys etholiadol, ac os yw’r barnwyr yn anghytuno ynghylch pwnc yr adroddiad, rhaid iddynt dystio’r gwahaniaeth hwnnw ac ni chaniateir iddynt wneud unrhyw adroddiad ar y pwnc y maent yn anghytuno arno. 9 Rhaid i dystysgrif neu adroddiad llys etholiadol a ddarperir o dan yr erthygl hon gael ei chyhoeddi neu ei gyhoeddi gan Lywydd y Senedd. Dyfarnu etholiad yn ddi-rym gan y llys etholiadol 102 1 Pan fydd y llys etholiadol yn dyfarnu bod yr etholiad yn ddi-rym, yn ddarostyngedig i baragraff (3), rhaid i Lywydd y Senedd yn union ar ôl i’r dystysgrif ddod i law gan y llys etholiadol— a pennu dyddiad yn unol â pharagraff (2) i gynnal pôl mewn etholiad arall yn etholaeth y Senedd y dyfernir bod yr etholiad ar ei chyfer yn ddi-rym, a b anfon hysbysiad yn unol â pharagraff (4) at y swyddog canlyniadau ar gyfer etholaeth y Senedd lle y cynhaliwyd yr etholiad. 2 Ni chaiff y dyddiad a bennir fod yn hwyrach na 3 mis ar ôl i’r dystysgrif ddod i law gan y llys etholiadol. 3 Ni chaniateir cynnal etholiad os yw’n ymddangos i Lywydd y Senedd y byddai’r dyddiad hwyraf y caniateir ei bennu ar gyfer y pôl yn dod o fewn y cyfnod o 3 mis cyn etholiad cyffredinol i’r Senedd. 4 Rhaid i hysbysiad o dan baragraff (1)(b)— a datgan bod yr etholiad wedi ei ddyfarnu yn ddi-rym, b ei gwneud yn ofynnol i’r etholiad gael ei gynnal eto er mwyn dychwelyd yr aelodau ar gyfer yr etholaeth honno o’r Senedd, ac c datgan y dyddiad sydd wedi ei bennu ar gyfer y pôl yn yr etholiad. Achos arbennig i’w ddyfarnu gan yr Uchel Lys 103 1 Os bydd unrhyw barti i ddeiseb etholiad ar gyfer etholiad i’r Senedd yn gwneud cais fel a ragnodir i’r Uchel Lys, a’i bod yn ymddangos i’r llys y gellir datgan yn gyfleus fod y ddeiseb yn achos arbennig, caiff y llys gyfarwyddo i’r achos gael ei ddatgan felly. 2 Rhaid i achos arbennig gael ei glywed gan yr Uchel Lys. 3 Rhaid i’r Uchel Lys dystio ei benderfyniad ar yr achos arbennig i Lywydd y Senedd, a rhaid i Lywydd y Senedd gyhoeddi unrhyw dystysgrif o’r fath a ddaw i’w law. 4 Os yw’n ymddangos i’r llys etholiadol adeg treial deiseb etholiad ar gyfer etholiad i’r Senedd fod ystyriaeth bellach gan yr Uchel Lys yn ofynnol ar gyfer unrhyw gwestiwn cyfreithiol ynghylch derbynioldeb tystiolaeth neu fel arall, caiff y llys etholiadol ohirio rhoi tystysgrif nes bod yr Uchel Lys wedi dyfarnu ar y cwestiwn, ac at y diben hwn caiff gadw’r cwestiwn yn ôl drwy ddatgan achos i gael penderfyniad yr Uchel Lys. Tynnu deiseb yn ôl 104 1 Dim ond gyda chaniatâd y llys etholiadol neu’r Uchel Lys drwy gais arbennig y caniateir tynnu deiseb etholiad ar gyfer etholiad i’r Senedd yn ôl. 2 Rhaid gwneud cais am ganiatâd o dan baragraff (1) yn y dull rhagnodedig, ar yr amser rhagnodedig ac yn y lle rhagnodedig. 3 Pan fo mwy nag un deisebydd, ni chaniateir gwneud y cais heb gydsyniad yr holl ddeisebwyr. 4 Os caiff deiseb ei thynnu’n ôl, bydd y deisebydd yn atebol i dalu costau ymatebydd. Costau deiseb 105 1 Rhaid i holl gostau deiseb etholiad ar gyfer etholiad i’r Senedd a’r achos a gynhelir o ganlyniad iddi, a holl gostau sy’n deillio o ddeiseb etholiad ar gyfer etholiad i’r Senedd a’r achos a gynhelir o ganlyniad iddi, ac eithrio fel y darperir ar ei gyfer fel arall gan y Gorchymyn hwn, gael eu talu gan y partïon i’r ddeiseb fel a ddyfernir gan y llys etholiadol neu’r Uchel Lys. 2 Caniateir gorchymyn i’r costau gael eu talu gan y partïon a aeth i’r costau hynny neu a achosodd y costau hynny, pa un a ydynt ar y cyfan yn llwyddiannus ai peidio, pan fydd— a unrhyw gostau, ym marn y llys, yn cael eu hachosi gan ymddygiad blinderus, honiadau di-sail, neu wrthwynebiadau di-sail ar ran naill ai deisebydd neu ymatebydd, a b unrhyw dreuliau diangen wedi digwydd neu wedi eu hachosi ar ran deisebydd neu ymatebydd. Esgeuluso neu wrthod talu costau 106 1 Caiff yr Uchel Lys ystyried yn ddiffygdalwr unrhyw berson a ymrwymodd i ymrwymiad yn ymwneud â deiseb etholiad ar gyfer etholiad i’r Senedd pan fo paragraff (2) yn gymwys. 2 Mae’r paragraff hwn yn gymwys pan fo— a deisebydd wedi esgeuluso neu wedi gwrthod talu unrhyw gostau sydd wedi eu hardystio i’w talu gan y deisebydd i— i tyst a gafodd ei wysio gan y deisebydd, neu ii yr ymatebydd, a b yr esgeuluso neu’r gwrthod— i wedi parhau am gyfnod o 6 mis ar ôl galw am dalu, a ii wedi ei brofi i foddhad yr Uchel Lys o fewn blwyddyn ar ôl galw am dalu. 3 Pan fo’r erthygl hon yn gymwys— a rhaid i’r swyddog rhagnodedig dystio ar unwaith yr ymrwymiad sydd i’w fforffedu, a b rhaid i’r mater gael ei drin fel pe bai wedi ei fforffedu gan Lys y Goron. Darpariaeth bellach o ran costau 107 1 Caiff y llys etholiadol, yn ddarostyngedig i baragraff (2), wneud gorchymyn ynghylch y cyfan neu ran o’r costau mewn cysylltiad â threial deiseb etholiad ar gyfer etholiad i’r Senedd pan fydd yn ymddangos— a na phrofwyd bod arfer lwgr wedi ei chyflawni mewn perthynas ag etholiad i’r Senedd gan yr ymatebydd i’r ddeiseb neu drwy wybod iddo a chyda’i gydsyniad, a b bod yr ymatebydd wedi cymryd pob cam rhesymol i atal arferion llwgr rhag cael eu cyflawni ar ran yr ymatebydd. 2 Os profir bod unrhyw berson neu bersonau, pa un ai drwy ddarparu arian neu fel arall, wedi cymryd rhan helaeth mewn arferion llwgr, neu wedi annog neu hybu arferion llwgr helaeth mewn perthynas ag etholiad i’r Senedd, caiff y llys— a gorchymyn i’r cyfan neu ran o’r costau gael eu talu gan y person hwnnw neu’r personau hynny, a b gorchymyn, os na ellir adennill y costau gan un neu ragor o’r personau hynny, bod rhaid i’r costau gael eu talu gan rywrai eraill o’r personau hynny neu’r naill neu’r llall o’r partïon i’r ddeiseb. 3 Pan fo paragraff (2) yn gymwys, rhaid rhoi cyfle i berson ddangos rheswm pam na ddylai’r gorchymyn costau gael ei wneud drwy— a cael ei gynrychioli yn gyfreithiol, a b holi a chroesholi tystion. 4 Pan fo’n ymddangos i’r llys etholiadol fod unrhyw berson wedi bod yn euog o arfer lwgr neu anghyfreithlon, caiff y llys orchymyn i’r cyfan neu unrhyw ran o’r costau sy’n ymwneud ag unrhyw achos gerbron y llys mewn perthynas â’r drosedd honno neu mewn perthynas â’r person hwnnw, gael eu talu gan y person hwnnw fel y’i cyfarwyddir gan y llys. 5 Pan fo paragraff (4) yn gymwys, rhaid rhoi cyfle i berson wneud datganiad i ddangos pam na ddylai’r gorchymyn gael ei wneud. Apelau 108 1 Mae’n ofynnol cael caniatâd arbennig yr Uchel Lys cyn y caniateir gwneud cais i apelio yn erbyn penderfyniad gan y llys hwnnw ar unrhyw gwestiwn cyfreithiol, ar apêl neu fel arall, o dan ddarpariaethau blaenorol y Rhan hon. 2 Pan fo caniatâd i apelio yn cael ei roi, bydd penderfyniad a wneir gan y Llys Apêl yn derfynol ac yn ddiwrthbrawf. Awdurdodaeth 109 1 Yn ddarostyngedig i ddarpariaethau’r Gorchymyn hwn, rhaid i’r Uchel Lys a’r llys etholiadol yn achos deisebau etholiad ar gyfer etholiadau’r Senedd gadw at yr egwyddorion, yr arferion, a’r rheolau y mae llysoedd etholiad yn gweithredu arnynt wrth ymdrin â deisebau etholiadau seneddol i’r graddau y bo’n briodol gan roi sylw i’r gwahanol system ethol. 2 Mae gan yr Uchel Lys, yn ddarostyngedig i ddarpariaethau’r Gorchymyn hwn, yr un pwerau, yr un awdurdodaeth a’r un awdurdod mewn cysylltiad â deiseb etholiad ar gyfer etholiad i’r Senedd a’r achos yn ei gylch fel pe bai’r ddeiseb yn achos cyffredin o fewn ei awdurdodaeth. 3 Bydd y dyletswyddau sydd i’w cyflawni mewn perthynas ag etholiadau’r Senedd gan y swyddog rhagnodedig o dan y Rhan hon yn cael eu cyflawni gan un neu ragor o feistri’r Uwch Lys (Is-adran Mainc y Brenin) fel y caiff yr Arglwydd Brif Ustus ei bennu. Adroddiad ar euogrwydd person o arfer lwgr neu anghyfreithlon 110 1 Yn ddarostyngedig i baragraffau (2) a (3), rhaid i adroddiad y llys etholiadol o dan erthygl 101 ddatgan enwau pob person y profwyd yn y treial ei fod wedi bod yn euog o unrhyw arfer lwgr neu anghyfreithlon. 2 Rhaid i’r llys etholiadol achosi i hysbysiad gael ei roi i’r personau a ganlyn cyn iddynt gael eu profi’n euog o unrhyw arfer lwgr neu anghyfreithlon, a rhaid cynnwys eu manylion yn yr adroddiad yn unol â pharagraff (1)— a person nad yw’n barti i’r ddeiseb etholiad ar gyfer etholiad i’r Senedd, neu b person nad yw’n ymgeisydd y mae’r ddeiseb etholiad ar gyfer etholiad i’r Senedd yn hawlio’r sedd ar ei ran. 3 Pan fydd person yn ymddangos yn unol â’r hysbysiad yn unol â pharagraff (2), rhaid i’r llys etholiadol roi cyfle i’r person hwnnw gael ei glywed a chaniatáu i’r person hwnnw alw tystiolaeth i amddiffyn pam na ddylai gael ei adrodd yn euog. 4 Rhaid anfon yr adroddiad at y Cyfarwyddwr Erlyniadau Cyhoeddus. 5 Nid yw’r erthygl hon yn gymwys pan fo deiseb etholiad ar gyfer etholiad i’r Senedd yn ymwneud â dychweliad sedd wag berthnasol. Adroddiad ar euogrwydd ymgeisydd o arfer lwgr neu anghyfreithlon 111 1 Rhaid i adroddiad llys etholiadol o dan erthygl 101 ddatgan— a pa un a brofwyd neu na phrofwyd bod unrhyw arfer lwgr neu anghyfreithlon wedi ei chyflawni gan unrhyw ymgeisydd yn yr etholiad i’r Senedd, neu drwy wybod i unrhyw ymgeisydd yn yr etholiad i’r Senedd a chyda’i gydsyniad, b pa un a yw unrhyw un neu ragor o’r ymgeiswyr yn yr etholiad i’r Senedd wedi bod yn euog, oherwydd gweithredoedd eu hasiantiaid, o unrhyw arfer lwgr neu anghyfreithlon mewn perthynas â’r etholiad, ac c natur yr arfer lwgr neu anghyfreithlon. 2 At ddibenion erthyglau 112 a 113— a os adroddir bod arfer lwgr, ac eithrio tretio neu ddylanwad amhriodol, wedi ei chyflawni drwy wybod i’r ymgeisydd a chyda’i gydsyniad, rhaid trin yr ymgeisydd fel pe adroddir ei fod yn euog yn bersonol o’r arfer lwgr honno, a b os adroddir bod arfer anghyfreithlon wedi ei chyflawni drwy wybod i’r ymgeisydd a chyda’i gydsyniad, rhaid trin yr ymgeisydd fel pe adroddir ei fod yn euog yn bersonol o’r arfer anghyfreithlon honno. 3 Pan adroddir gan y llys etholiadol fod ymgeisydd yn euog o dretio, dylanwad amhriodol neu unrhyw arfer anghyfreithlon oherwydd gweithredoedd ei asiantiaid, ni chaniateir trin yr ymgeisydd hwnnw at ddibenion erthygl 112 fel ped adroddir ei fod yn euog o’r troseddau a grybwyllir yn yr adroddiad os yw’r llys etholiadol yn adrodd bod yr ymgeisydd wedi profi— a na chyflawnwyd unrhyw arfer lwgr nac anghyfreithlon yn yr etholiad gan yr ymgeisydd nac asiant etholiad yr ymgeisydd, a bod y troseddau a grybwyllir yn yr adroddiad wedi eu cyflawni yn groes i orchmynion yr ymgeisydd ac asiant etholiad yr ymgeisydd a heb gydsyniad nac ymoddefiad yr ymgeisydd nac asiant etholiad yr ymgeisydd, b bod yr ymgeisydd ac asiant etholiad yr ymgeisydd wedi cymryd pob cam rhesymol i atal cyflawni arferion llwgr ac anghyfreithlon yn yr etholiad, c bod y troseddau a grybwyllir yn yr adroddiad yn fân-droseddau, yn ddibwys, ac yn gyfyngedig eu natur, a d bod yr etholiad ym mhob ffordd arall yn rhydd rhag unrhyw arferion llwgr neu anghyfreithlon ar ran yr ymgeisydd ac asiantiaid yr ymgeisydd. 4 Bydd cyfeiriadau yn yr erthygl hon at ymgeisydd, asiantiaid yr ymgeisydd neu asiant etholiad yr ymgeisydd, fel y bo’n briodol, yn gymwys i ymgeisydd rhestr plaid ac asiant neu asiant etholiad y blaid wleidyddol gofrestredig mewn perthynas â’r rhestr a gyflwynir gan y blaid honno ac y mae’r ymgeisydd rhestr plaid hwnnw wedi ei gynnwys arni. 5 Nid yw’r erthygl hon yn gymwys pan fo deiseb etholiad ar gyfer etholiad i’r Senedd yn ymwneud â dychweliad sedd wag berthnasol. Canlyniad adrodd bod ymgeisydd yn euog o arfer lwgr neu anghyfreithlon 112 Pan fydd llys etholiadol yn adrodd bod ymgeisydd etholedig yn euog yn bersonol neu’n euog drwy ei asiantiaid o unrhyw arfer lwgr neu anghyfreithlon, bydd etholiad yr ymgeisydd hwnnw’n ddi-rym. Anghymwysterau yn sgil adrodd yn euog yn bersonol o arfer lwgr neu anghyfreithlon 113 1 Yn ddarostyngedig i ddarpariaethau paragraff (2) ac erthygl 125, bydd ymgeisydd neu berson arall yr adroddir gan lys etholiadol ei fod yn euog yn bersonol o arfer lwgr neu anghyfreithlon o dan y Gorchymyn hwn, yn ystod y cyfnod perthnasol a bennir ym mharagraff (3), yn anghymwys i— a cael ei gofrestru fel etholwr neu bleidleisio mewn unrhyw etholiad i’r Senedd neu etholiad llywodraeth leol yng Nghymru, na b cael ei ethol i’r Senedd neu yn aelod o awdurdod lleol yng Nghymru, ac os yw eisoes wedi ei ethol i sedd yn y Senedd neu yn aelod o awdurdod lleol yng Nghymru, rhaid iddo adael y sedd neu’r swydd o ddyddiad yr adroddiad. 2 Nid yw’r anghymwysterau a osodir gan baragraff (1)(a) yn gymwys ond i ymgeisydd neu berson arall yr adroddir ei fod yn euog yn bersonol o arfer lwgr o dan erthygl 13(5) neu 30 neu arfer anghyfreithlon o dan erthygl 31. 3 At ddiben paragraff (1), y cyfnod perthnasol yw’r cyfnod sy’n dechrau â dyddiad yr adroddiad ac yn dod i ben— a yn achos person yr adroddir ei fod yn euog yn bersonol o arfer lwgr, bum mlynedd ar ôl y dyddiad hwnnw, a b yn achos person yr adroddir ei fod yn euog yn bersonol o arfer anghyfreithlon, dair blynedd ar ôl y dyddiad hwnnw. 4 Mae darpariaethau’r erthygl hon ynghylch canlyniadau’r adroddiad bod ymgeisydd yn euog drwy asiantiaid yr ymgeisydd o arfer lwgr neu anghyfreithlon, yn cael effaith yn ddarostyngedig i ddarpariaethau datganedig y Gorchymyn hwn sy’n ymwneud â gweithredoedd penodol y datgenir eu bod yn arferion llwgr neu anghyfreithlon. Ynad heddwch 114 Pan fo llys etholiadol yn adrodd bod ynad heddwch yn euog o unrhyw arfer lwgr mewn perthynas ag etholiad i’r Senedd, rhaid i’r llys adrodd am yr achos, ynghyd ag unrhyw dystiolaeth sydd wedi ei rhoi o’r arfer lwgr, i— a yr Arglwydd Ganghellor a’r Arglwydd Brif Ustus, neu b yn achos ynad heddwch i unrhyw ardal yn yr Alban, yr Ysgrifennydd Gwladol. Aelodau’r proffesiwn cyfreithiol a phroffesiynau penodol eraill 115 Pan fo llys etholiadol yn adrodd bod bargyfreithiwr, adfocad, cyfreithiwr, person awdurdodedig neu unrhyw berson sy’n perthyn i unrhyw broffesiwn y mae mynediad iddo yn cael ei reoleiddio gan y gyfraith, yn euog o unrhyw arfer lwgr mewn perthynas ag etholiad i’r Senedd— a rhaid i’r llys ddod â’r mater gerbron Ysbyty’r Brawdlys, y Gymdeithas Adfocadau, yr Uchel Lys, y tribiwnlys, neu gorff arall sydd â’r pŵer i weithredu ar unrhyw gamymddwyn gan y person yn y proffesiwn hwnnw, a b caiff Ysbytai’r Brawdlys, y Gymdeithas Adfocadau, yr Uchel Lys, y tribiwnlys neu gorff arall ymdrin â’r person hwnnw fel pe bai’r arfer lwgr yn gamymddwyn yn y proffesiwn hwnnw. Deiliad trwydded neu dystysgrif o dan Ddeddfau Trwyddedu 116 1 Os yw’n ymddangos i lys etholiadol fod person (“ P ”), sy’n dal trwydded neu dystysgrif o dan y Deddfau Trwyddedu, wedi caniatáu i unrhyw lwgrwobrwyo neu dretio mewn perthynas ag unrhyw etholiad i’r Senedd ddigwydd ar safle trwyddedig P, gan wybod ei fod yn gwneud hynny, rhaid i’r llys— a adrodd am y ffaith, ar ôl rhoi i P yr un hawliau ag a roddir i’r rhai sydd ar fin bod yn destun adroddiad o dan erthygl 110(2), a b dwyn yr adroddiad gerbron yr awdurdod trwyddedu y cafodd P ei drwydded ganddo neu ar sail ei awdurdod, a rhaid i’r awdurdod trwyddedu gofnodi’r adroddiad yn y gofrestr briodol o drwyddedau. 2 Rhaid i’r awdurdod trwyddedu ystyried y ffaith bod yr adroddiad wedi ei gofnodi yn y gofrestr honno wrth benderfynu a ddylid adnewyddu trwydded neu dystysgrif P a chaiff fod yn sail dros wrthod adnewyddu os yw’r awdurdod yn meddwl bod hynny’n briodol. Dirymu etholiad am lygredigaeth gyffredinol 117 1 Mae etholiad person yn ddi-rym, ac mae’r person hwnnw’n anghymwys i gael ei ethol i lenwi unrhyw seddi gwag y cynhaliwyd yr etholiad ar eu cyfer os dangosir— a bod gweithred o arfer lwgr neu anghyfreithlon neu daliad neu gyflogaeth anghyfreithlon wedi ei chyflawni at ddibenion hyrwyddo neu beri etholiad y person hwnnw, a b y gallai’r weithred honno fod wedi effeithio ar ganlyniad yr etholiad. 2 Os dangosir bod gweithred y cyfeirir ati ym mharagraff (1)(a) yn effeithio ar y pleidleisiau ar gyfer plaid wleidyddol gofrestredig, ymdrinnir â’r weithred honno fel pe bai wedi digwydd at ddiben hyrwyddo neu beri etholiad pob ymgeisydd ar restr y blaid honno, gan arwain at wneud etholiad pob ymgeisydd yn ddi-rym a pheri fod pob ymgeisydd yn anghymwys i sefyll i lenwi unrhyw seddi gwag y cynhaliwyd yr etholiad ar eu cyfer. 3 Nid yw etholiad yn agored i gael ei ddirymu ac eithrio o dan yr erthygl hon oherwydd llygredigaeth gyffredinol, llwgrwobrwyo, tretio neu fygylu. Dirymu etholiad am gyflogi asiant llwgr 118 1 Mae ymgeisydd yn anghymwys i gael ei ethol i lenwi’r sedd wag y cynhelir yr etholiad ar ei chyfer os yw’r ymgeisydd hwnnw, neu’r asiant etholiad— a yn cymryd ymlaen yn bersonol fel canfasiwr neu asiant, ar gyfer cynnal neu reoli’r etholiad, berson arall sy’n anghymwys i bleidleisio yn yr etholiad, a b yn gwybod, neu os oes ganddo sail resymol i amau, bod y person hwnnw yn anghymwys i bleidleisio yn yr etholiad. 2 Mae paragraff (1) yn gymwys i’r asiant etholiad ar gyfer ymgeisydd unigol ac asiant etholiad y blaid wleidyddol gofrestredig yr ymddangosodd enw’r ymgeisydd ar ei rhestr plaid. 3 At ddibenion paragraff (1), mae person yn ddarostyngedig i anghymhwyster i bleidleisio os yw’r person hwnnw’n cael ei euogfarnu am unrhyw arfer lwgr neu anghyfreithlon, neu os adroddir ei fod wedi cyflawni unrhyw arfer lwgr neu anghyfreithlon, o fewn ystyr— a y Gorchymyn hwn, b Deddf 1983, c unrhyw ddeddfiad sy’n ymwneud ag etholiadau yng Nghynulliad Gogledd Iwerddon neu Senedd yr Alban, neu d Deddf Cyfraith Etholiadol (Gogledd Iwerddon) 1962 . 4 Mewn perthynas ag ymgeiswyr rhestr plaid, mae’r anghymhwyster a osodir gan baragraff (1) yn gymwys— a pan fo’r asiant etholiad yn cymryd ymlaen y canfasiwr neu’r asiant ar gyfer pob ymgeisydd ar y rhestr plaid, neu b pan fo ymgeisydd rhestr plaid yn cymryd ymlaen y canfasiwr neu’r asiant ar gyfer yr ymgeisydd hwnnw yn unig. 5 Yn ddarostyngedig i baragraff (6), ni fernir bod pleidlais wedi ei thaflu ymaith er mwyn rhoi hawlogaeth i ymgeisydd arall gael ei ddatgan wedi ei ethol os rhoddir pleidlais ar gyfer— a ymgeisydd unigol, a oedd ar adeg yr etholiad yn anghymwys i gael ei ethol yn rhinwedd yr erthygl hon, neu b plaid wleidyddol gofrestredig, pan oedd pob ymgeisydd a gynhwyswyd ar restr y blaid adeg yr etholiad yn anghymwys i gael ei ethol yn rhinwedd yr erthygl hon. 6 Bernir bod pleidlais ym mharagraff (5) wedi ei thaflu ymaith pan gaiff ei rhoi mewn pôl o ganlyniad i benderfyniad llys etholiadol bod yr ymgeisydd yn anghymwys yn y fath fodd. Pleidleisiau i’w dileu am arferion llwgr neu anghyfreithlon 119 1 Pan fydd deiseb etholiad ar gyfer etholiad i’r Senedd yn hawlio’r sedd ar gyfer unrhyw berson, a phan brofir bod ymgeisydd ar ei ben ei hun, neu drwy unrhyw berson ar ei ran, yn euog o lwgrwobrwyo, tretio neu ddylanwad amhriodol mewn cysylltiad ag unrhyw berson a bleidleisiodd yn yr etholiad, rhaid, ar ôl craffu, dileu un bleidlais yn unol â pharagraff (2) ar gyfer pob person a bleidleisiodd yn yr etholiad ac y profir ei fod wedi cael ei lwgrwobrwyo neu ei dretio neu y dylanwadwyd arno yn amhriodol. 2 Bydd y bleidlais y cyfeirir ati ym mharagraff (1) yn cael ei dileu o nifer y pleidleisiau yr ymddengys eu bod wedi cael eu rhoi i— a yr ymgeisydd unigol, neu b y blaid wleidyddol gofrestredig y mae’r ymgeisydd rhestr plaid yn ymddangos ar ei rhestr plaid. 3 Bydd pleidlais gan berson mewn etholiad i’r Senedd yn ddi-rym os yw’r person hwnnw yn euog o arfer lwgr neu anghyfreithlon neu o wneud taliad anghyfreithlon, neu o gyflogi neu hurio yn anghyfreithlon. 4 Bydd pleidlais gan berson mewn etholiad i’r Senedd yn ddi-rym os yw’r person hwnnw yn ddarostyngedig i anghymhwyster i bleidleisio oherwydd arferion llwgr neu anghyfreithlon o dan unrhyw ddeddfiad mewn— a etholiad i’r Senedd, b etholiad i Dŷ’r Cyffredin, c etholiad i Senedd yr Alban, d etholiad i Gynulliad Gogledd Iwerddon, e etholiad llywodraeth leol, neu f etholiad ar gyfer Comisiynydd Heddlu a Throseddu. Cais am ryddhad 120 1 Caniateir gwneud cais am ryddhad o dan yr erthygl hon i— a yr Uchel Lys, b llys etholiadol, neu c llys sirol pan fydd mewn perthynas â thaliad a wneir gan dorri erthygl 51(1) neu (2) (amser i anfon hawliadau i mewn a’u talu). 2 Rhaid i ymgeisydd hysbysu’r Cyfarwyddwr Erlyniadau Cyhoeddus am y cais. 3 Caiff y Cyfarwyddwr Erlyniadau Cyhoeddus, neu gynorthwyydd neu gynrychiolydd i’r Cyfarwyddwr, fod yn bresennol yn y gwrandawiad a chyflwyno sylwadau mewn cysylltiad â’r cais. 4 Caiff y llys wneud gorchymyn i esemptio gweithred neu anweithred a fyddai fel arall, o dan ddarpariaethau’r Gorchymyn hwn, yn arfer neu’n daliad anghyfreithlon, neu yn gyflogi neu’n hurio anghyfreithlon— a os oes digon o dystiolaeth— i y byddai’r weithred neu’r anweithred gan unrhyw berson, oni bai am yr erthygl hon, yn arfer neu’n daliad anghyfreithlon, neu yn gyflogi neu’n hurio anghyfreithlon, ii bod y weithred neu’r anweithred a gododd wedi digwydd yn anfwriadol neu drwy amryfusedd, a heb ddigwydd drwy annidwylledd sut bynnag, a iii bod hysbysiad o’r cais wedi ei roi, fel y gwêl y llys yn dda, yn etholaeth y Senedd y cynhaliwyd yr etholiad ar ei chyfer, a b os yw’n ymddangos i’r llys ei bod yn gyfiawn, o dan yr amgylchiadau, na ddylai unrhyw berson fod yn ddarostyngedig i unrhyw un neu ragor o’r canlyniadau o dan y Gorchymyn hwn am y weithred neu’r anweithred. 5 Pan fydd y llys yn rhoi gorchymyn o dan baragraff (4), ni fydd unrhyw berson yn ddarostyngedig i unrhyw ganlyniadau o dan y Gorchymyn hwn am y weithred neu’r anweithred. Erlyniadau am arferion llwgr 121 1 Mae person sy’n euog o arfer lwgr yn agored— a ar euogfarn ar dditiad— i am arfer lwgr o dan erthygl 13(5) neu 30, i’w garcharu am gyfnod nad yw’n hwy na 2 flynedd neu i ddirwy, neu’r ddau; ii mewn unrhyw achos arall, i’w garcharu am gyfnod nad yw’n hwy na blwyddyn neu i ddirwy, neu’r ddau; b ar euogfarn ddiannod, i’w garcharu am gyfnod nad yw’n hwy na 6 mis neu i ddirwy nad yw’n fwy na’r uchafswm statudol, neu’r ddau. 2 Pan gyflawnir trosedd ar ôl cychwyn adran 281(5) o Ddeddf Cyfiawnder Troseddol 2003 , mae’r cyfeiriad ym mharagraff (1)(b) at 6 mis i’w gymryd fel cyfeiriad at 51 wythnos. 3 Pan fydd person sy’n dal trwydded neu dystysgrif o dan y Deddfau Trwyddedu yn cael euogfarn am drosedd llwgrwobrwyo neu dretio, a bod y drosedd honno wedi ei chyflawni ar safle trwyddedig y person hwnnw, rhaid i’r llys gyfarwyddo i’r euogfarn gael ei chofnodi yn y gofrestr briodol o drwyddedau. 4 Ar ôl i’r euogfarn gael ei chofnodi yn y gofrestr briodol o drwyddedau, rhaid i’r awdurdod trwyddedu ystyried y cofnod hwnnw wrth ddyfarnu a ddylid adnewyddu’r drwydded neu’r dystysgrif ai peidio, a chaiff fod yn sail i wrthod ei hadnewyddu. Erlyniadau am arferion anghyfreithlon 122 1 Mae person sy’n euog o arfer anghyfreithlon yn agored, ar euogfarn ddiannod, i ddirwy nad yw’n uwch na lefel 5 ar y raddfa safonol. 2 Wrth erlyn am arfer anghyfreithlon, bydd yn ddigon honni bod y person a gyhuddir yn euog o arfer anghyfreithlon. Euogfarn am arfer anghyfreithlon ar gyhuddiad o arfer lwgr 123 1 Caniateir cael person sydd wedi ei gyhuddo o arfer lwgr yn euog o arfer anghyfreithlon, os yw’r amgylchiadau’n cyfiawnhau canfyddiad o’r fath. 2 Mae euogfarn am drosedd o dan baragraff (1), at y diben hwnnw, yn drosedd dditiadwy. 3 Caniateir cael person sydd wedi ei gyhuddo o arfer anghyfreithlon yn euog o’r drosedd honno er bod y weithred a oedd yn drosedd yn gyfystyr ag arfer lwgr. Anghymwysterau ar euogfarn am arfer lwgr neu anghyfreithlon mewn etholiad i’r Senedd 124 1 Yn ddarostyngedig i baragraff (3), bydd person (“ P ”) sydd wedi ei euogfarnu o arfer lwgr neu anghyfreithlon yn anghymwys yn ystod y cyfnod perthnasol i gael— a ei gofrestru fel etholwr neu bleidleisio mewn unrhyw etholiad i’r Senedd neu etholiad llywodraeth leol yng Nghymru, neu b ei ethol i’r Senedd neu i awdurdod lleol yng Nghymru, ac os yw eisoes wedi ei ethol i sedd yn y Senedd neu yn aelod o awdurdod lleol yng Nghymru, rhaid i P adael y sedd neu’r swydd yn unol â pharagraffau (5) a (6). 2 Pan fydd paragraff (1)(b) yn gymwys i P ac adeg euogfarn P, fod P eisoes wedi ei ethol i sedd yn y Senedd neu ei fod yn aelod o awdurdod lleol yng Nghymru, rhaid i P–— a gadael y sedd neu’r swydd yn unol â pharagraffau (5) a (6), a b cael ei atal dros dro rhag cyflawni unrhyw un neu ragor o swyddogaethau P fel aelod o’r Senedd, neu unrhyw un neu ragor o swyddogaethau’r swydd y cafodd P ei ethol iddi, yn ystod y cyfnod a bennir ym mharagraff (8). 3 Nid yw’r anghymhwyster a osodir gan baragraff (1)(a) yn gymwys ond i berson sydd wedi ei euogfarnu o— a arfer lwgr o dan erthygl 13(5) neu 30, neu b arfer anghyfreithlon o dan erthygl 31. 4 At ddiben paragraff (1), y cyfnod perthnasol yw’r cyfnod sy’n dechrau â dyddiad yr euogfarn ac yn dod i ben— a yn achos person sydd wedi ei euogfarnu o arfer lwgr, bum mlynedd ar ôl y dyddiad hwnnw, b yn achos person sydd wedi ei euogfarnu o arfer anghyfreithlon, dair blynedd ar ôl y dyddiad hwnnw, neu c os bydd llys yn dyfarnu ar apêl na ddylid cadarnhau’r euogfarn, y dyddiad hwnnw yn lle hynny. 5 Pan fo paragraff (2)(a) yn gymwys, rhaid i P adael y sedd neu’r swydd dan sylw— a ar ddiwedd y cyfnod rhagnodedig y caniateir rhoi hysbysiad apêl ynddo, neu y caniateir gwneud cais am ganiatâd i apelio ynddo, mewn cysylltiad â’r euogfarn, neu b os estynnir y cyfnod hwnnw, y cynharaf o— i diwedd y cyfnod estynedig, neu ii diwedd 3 mis sy’n dechrau â dyddiad yr euogfarn. 6 Os rhoddir hysbysiad apêl neu os gwneir cais am ganiatâd i apelio cyn diwedd y cyfnod y cyfeirir ato ym mharagraff (5), rhaid i P adael y sedd neu’r swydd 3 mis ar ôl dyddiad yr euogfarn oni bai— a y gwrthodir neu y rhoddir y gorau i apêl ar unrhyw ddyddiad cynharach, ac os felly rhaid i’r person adael y sedd neu’r swydd ar y dyddiad y gwrthodir neu y rhoddir y gorau i’r apêl, neu b bod y llys, yn ystod y cyfnod o 3 mis, yn penderfynu na ddylid cadarnhau’r euogfarn, yna ni fydd y sedd neu’r swydd yn cael ei gadael gan y person hwnnw. 7 Pan fo P yn gadael sedd neu swydd yn unol â pharagraff (5) neu (6), ni all P ailgymryd y sedd neu’r swydd os yw dyfarniad dilynol y llys yn canfod na ddylid cadarnhau’r euogfarn. 8 Mae’r cyfnod y bydd P wedi ei atal dros dro ar ei gyfer, at ddiben paragraff (2)(b), yn dechrau ar ddyddiad yr euogfarn ac yn dod i ben ar— a y dyddiad y daw’r sedd neu’r swydd yn wag yn unol â pharagraff (5) neu (6), neu b pan fo paragraff (6)(b) yn gymwys, y dyddiad y mae’r llys yn dyfarnu na ddylid cadarnhau’r euogfarn. 9 Mae unrhyw anghymhwyster neu ofyniad arall sy’n gymwys i berson yn rhinwedd paragraffau (1), (2) ac (8) yn gymwys yn ychwanegol at unrhyw ddedfryd neu gosb a osodir o dan erthygl 121 neu 122, yn ddarostyngedig i erthygl 125. Lliniaru a dileu anghymwysterau 125 1 Caiff y llys orchymyn bod anghymhwyster o dan erthygl 124 yn dod i ben pan fo— a person (“ P ”) yn ddarostyngedig i’r anghymhwyster yn rhinwedd adroddiad gan lys etholiadol, a b P, neu berson arall y gosodwyd yr anghymhwyster mewn cysylltiad â’i weithredoedd, yn agored i erlyniad ond yn cael ei ryddfarnu am unrhyw faterion a arweiniodd at osod yr anghymhwyster. 2 Pan fydd P eisoes yn ddarostyngedig i anghymhwyster yn rhinwedd adroddiad gan y llys etholiadol, ac o’i erlyn bod P yn cael ei euogfarnu o unrhyw faterion y gosodwyd yr anghymhwyster mewn perthynas â hwy— a ni chaniateir gosod unrhyw anghymhwyster pellach oherwydd yr euogfarn, a b mae gan y llys bŵer cyffelyb i liniaru neu ddileu’r anghymhwyster ar gyfer y dyfodol, i’r graddau y mae wedi ei osod gan erthygl 113 mewn cysylltiad â’r materion y mae P wedi ei euogfarnu ohonynt, fel pe bai’r anghymhwyster wedi ei osod oherwydd yr euogfarn. 3 Wrth arfer y pwerau a roddir gan baragraffau (1) a (2), rhaid i lys wneud gorchymyn yn datgan sut mae’r anghymwysterau a osodir yn rhinwedd adroddiad y llys etholiadol yn parhau heb eu heffeithio gan y broses o arfer y pwerau hynny. 4 Bydd gorchymyn a wneir o dan baragraff (3) yn ddiwrthbrawf at bob diben. 5 Pan fydd P wedi ei euogfarnu o arfer lwgr neu anghyfreithlon a phan fydd y llys etholiadol wedi hynny yn adrodd ei fod yn euog o’r arfer honno, ni chaniateir gosod unrhyw anghymhwyster pellach ar P o dan erthygl 113 oherwydd yr adroddiad. 6 Pan fydd P yn ddarostyngedig i unrhyw anghymhwyster yn rhinwedd adroddiad gan y llys etholiadol neu euogfarn, a bod tyst a roddodd dystiolaeth yn erbyn P yn yr achos yn cael ei euogfarnu o anudoniaeth mewn cysylltiad â’r dystiolaeth honno— a caiff P wneud cais i’r Uchel Lys, a b caiff y llys orchymyn i’r anghymhwyster ddod i ben ar unwaith os yw’n fodlon bod adroddiad y llys etholiadol neu’r euogfarn yn seiliedig ar anudoniaeth. Taliadau neu gyflogaeth anghyfreithlon 126 1 Mae ymgeisydd neu asiant etholiad sy’n euog yn bersonol o drosedd o daliad neu gyflogaeth anghyfreithlon yn euog o arfer anghyfreithlon. 2 Mae person sy’n euog o drosedd o daliad neu gyflogaeth anghyfreithlon yn agored, ar euogfarn ddiannod, i ddirwy nad yw’n uwch na lefel 5 ar y raddfa safonol. 3 Wrth erlyn trosedd o’r fath, mae’n ddigonol i honni bod y person a gyhuddir yn euog o daliad neu gyflogaeth anghyfreithlon. 4 Caniateir cael unrhyw berson sydd wedi ei gyhuddo o drosedd o daliad neu gyflogaeth anghyfreithlon yn euog o’r drosedd honno, er bod y weithred a oedd yn drosedd yn gyfystyr ag arfer lwgr neu anghyfreithlon. Terfyn amser ar gyfer erlyniadau 127 1 Rhaid i achosion mewn cysylltiad â throsedd o dan unrhyw ddarpariaeth yn y Gorchymyn hwn gychwyn o fewn 12 mis ar ôl cyflawni’r drosedd. 2 O ran unrhyw achos o dan Ddeddf Llysoedd Ynadon 1980 , mewn cysylltiad â throseddau o dan y Gorchymyn hwn, mae’r terfyn amser a bennir ym mharagraff (1) yn cael ei amnewid am unrhyw gyfyngiad amser o dan y Ddeddf honno. 3 At ddiben yr erthygl hon, bernir bod yr achos yn cychwyn adeg cyflwyno hysbysiaeth. 4 Caiff llys ynadon ymestyn y terfyn amser o dan baragraff (1) ond heb fod yn fwy na 24 mis ar ôl cyflawni’r drosedd os yw wedi ei fodloni, ar gais gan gwnstabl neu Erlynydd y Goron— a bod amgylchiadau eithriadol sy’n cyfiawnhau caniatáu’r cais, a b na fu unrhyw oedi amhriodol wrth ymchwilio i’r drosedd y mae’r cais yn ymwneud â hi. 5 Os yw llys ynadon yn gweithredu o dan baragraff (4), caiff hefyd wneud gorchymyn o dan baragraff (6) os yw wedi ei fodloni, ar gais gan gwnstabl neu Erlynydd y Goron, y gall dogfennau sydd wedi eu cadw gan y swyddog cofrestru yn unol â rheol 70 o Atodlen 5 (cadw a dinistrio dogfennau a anfonir at swyddog cofrestru perthnasol) ddarparu tystiolaeth yn ymwneud â’r drosedd. 6 Mae gorchymyn o dan y paragraff hwn yn orchymyn sy’n— a cyfarwyddo’r swyddog cofrestru na chaiff achosi i’r dogfennau gael eu dinistrio pan ddaw’r cyfnod o flwyddyn a grybwyllir yn rheol 70 o Atodlen 5 i ben, a b ymestyn y cyfnod cadw am gyfnod pellach heb fod yn hwy na 12 mis, fel a bennir yn y gorchymyn. 7 Nid yw gwneud gorchymyn o dan baragraff (6) yn effeithio ar unrhyw bŵer arall i’w gwneud yn ofynnol cadw’r dogfennau. 8 Rhaid gwneud cais o dan yr erthygl hon dim hwyrach na 12 mis ar ôl cyflawni’r drosedd. 9 Caiff parti i gais o dan baragraff (4) neu (5) sydd wedi ei dramgwyddo gan wrthodiad y llys ynadon i weithredu neu wneud gorchymyn, apelio i Lys y Goron. Erlyn troseddau a gyflawnir y tu allan i’r Deyrnas Unedig 128 Caniateir dwyn achos mewn cysylltiad â throsedd o dan y Gorchymyn hwn yr honnir iddi gael ei chyflawni y tu allan i’r Deyrnas Unedig gan un o ddinasyddion y Gymanwlad neu un o ddinasyddion Gweriniaeth Iwerddon neu un o ddinasyddion perthnasol yr Undeb, a chaniateir ymdrin â’r drosedd at bob diben sy’n deillio o hynny fel pe bai wedi ei chyflawni mewn unrhyw le yn y Deyrnas Unedig. Troseddau gan gymdeithasau neu gorff o bersonau 129 1 Pan fo trosedd a bennir ym mharagraff (2) wedi ei chyflawni gan unrhyw gymdeithas neu gorff o bersonau, yn gorfforedig neu’n anghorfforedig, yna mae aelodau’r gymdeithas neu’r corff sydd wedi cymryd rhan yng nghyflawni’r drosedd yn agored i unrhyw ddirwy neu gosb a osodir gan y Gorchymyn hwn. 2 Y troseddau y cyfeirir atynt ym mharagraff (1) yw— a unrhyw arfer lwgr neu anghyfreithlon neu unrhyw daliad neu gyflogaeth anghyfreithlon, neu b unrhyw drosedd o dan erthygl 78 (enw a chyfeiriad yr argraffydd ar gyhoeddiadau etholiad). Tystiolaeth drwy dystysgrif swyddog canlyniadau 130 1 Bydd tystysgrif gan y swyddog canlyniadau mewn etholiad i’r Senedd a bennir ym mharagraff (2), yn dystiolaeth ddigonol o’r ffeithiau a nodir ynddi at y dibenion a ganlyn— a unrhyw erlyniad am arfer lwgr neu anghyfreithlon, neu am unrhyw daliad neu gyflogaeth anghyfreithlon, a b unrhyw achos am gosb o dan erthygl 59 (cosb am eistedd neu bleidleisio pan na ddanfonwyd ffurflen a datganiadau etc.). 2 Y tystysgrifau yw’r rhai sy’n tystio— a bod yr etholiad a grybwyllir yn y dystysgrif wedi ei gynnal yn briodol, a b bod y person a enwir yn y dystysgrif yn ymgeisydd yn yr etholiad. Tystiolaeth drwy dystysgrif cofrestru etholiadol 131 1 Bydd tystysgrif swyddog cofrestru bod person wedi ei gofrestru’n briodol neu heb ei gofrestru’n briodol, neu y bu wedi ei gofrestru’n briodol neu na fu wedi ei gofrestru’n briodol yng nghofrestr y swyddog mewn cysylltiad ag unrhyw gyfeiriad, yn dystiolaeth ddigonol o’r ffeithiau a nodir ynddi. 2 Bydd dogfen sy’n honni ei bod yn dystysgrif o’r fath yn cael ei derbyn fel tystiolaeth a rhagdybir ei bod yn dystysgrif o’r fath oni phrofir i’r gwrthwyneb. Cyfarwyddwr Erlyniadau Cyhoeddus 132 1 Pan fydd yn cael gwybodaeth bod trosedd o dan y Gorchymyn hwn wedi ei chyflawni, rhaid i’r Cyfarwyddwr Erlyniadau Cyhoeddus wneud ymholiadau a chychwyn unrhyw erlyniadau fel sy’n ofynnol yn ôl amgylchiadau’r achos. 2 Caiff y Cyfarwyddwr fod yn bresennol yn nhreial pob deiseb etholiad ar gyfer etholiad i’r Senedd, a rhaid iddo fod yn bresennol pan ofynnir felly gan y llys etholiadol. 3 At ddiben paragraff (2), caiff y Cyfarwyddwr fod yn bresennol yn y treial naill ai’n bersonol neu drwy gynorthwyydd neu gynrychiolydd fel y’i henwebir o dan baragraff (4). 4 Caiff y Cyfarwyddwr enwebu bargyfreithiwr, cyfreithiwr, neu berson awdurdodedig i fod yn gynrychiolydd at ddibenion y Rhan hon. 5 Mae’r Cyfarwyddwr, y cynorthwyydd neu’r cynrychiolydd i gael unrhyw lwfansau ar gyfer treuliau y caiff y Trysorlys eu cymeradwyo at ddiben y Rhan hon, ac eithrio ar gyfer dyletswyddau cyffredinol o dan baragraff (1). 6 Yn ddarostyngedig i baragraff (7), bydd y costau yr eir iddynt i dalu’r treuliau y cyfeirir atynt ym mharagraff (5) yn cael eu talu gan y Trysorlys a bernir eu bod yn dreuliau’r llys etholiadol. 7 Os yw’n ymddangos i’r llys ei bod yn gyfiawn gwneud hynny am unrhyw achos rhesymol, caiff y llys orchymyn i’r holl gostau yr eir iddynt i dalu’r treuliau y cyfeirir atynt ym mharagraff (5), neu ran ohonynt, gael eu had-dalu i’r Trysorlys gan y partïon i’r ddeiseb, neu unrhyw rai ohonynt a gyfarwyddir gan y llys. Costau 133 1 Bydd rheolau Uwchlysoedd Cymru a Lloegr mewn cysylltiad â chostau sydd i’w caniatáu mewn achosion a materion yn yr Uchel Lys, i’r graddau y bo’n ymarferol, yn gymwys i gostau deiseb etholiad ar gyfer etholiad i’r Senedd ac achosion eraill o dan y Rhan hon. 2 Ni chaiff y costau a ganiateir mewn cysylltiad ag unrhyw ddeiseb etholiad ar gyfer etholiad i’r Senedd fod yn uwch na’r costau a fyddai’n cael eu caniatáu mewn unrhyw achos neu fater yn yr Uchel Lys ar sail safonol. 3 Pan orchmynnir gan lys etholiadol neu fel arall o dan y Rhan hon i unrhyw gostau neu symiau gael eu talu gan unrhyw berson, caniateir adennill y costau neu’r symiau hynny yn unol â hynny ac— a byddant yn daladwy gan y person hwnnw i’r person y maent i’w talu iddo, neu b os ydynt yn daladwy i’r Trysorlys, byddant yn ddyled sy’n ddyledus i’w Fawrhydi. Cyflwyno hysbysiadau 134 1 Caniateir cyflwyno unrhyw hysbysiad, unrhyw broses gyfreithiol neu unrhyw ddogfen arall y mae’n ofynnol ei gyflwyno neu ei chyflwyno i unrhyw berson at ddibenion y Rhan hon— a drwy ei ddanfon neu ei danfon at y person hwnnw, b drwy ei adael neu ei gadael yng nghyfeiriad hysbys diwethaf y person hwnnw yn etholaeth y Senedd y cynhaliwyd yr etholiad ar ei chyfer, c drwy ei anfon neu ei hanfon drwy’r post drwy lythyr cofrestredig neu wasanaeth danfon cofnodedig i gyfeiriad hysbys diwethaf y person hwnnw yn etholaeth y Senedd y cynhaliwyd yr etholiad ar ei chyfer, neu d os yw’n ymwneud ag achos gerbron unrhyw lys, yn y dull a gyfarwyddir gan y llys. 2 Wrth brofi y cyflwynwyd drwy’r post o dan yr erthygl hon, bydd yn ddigonol profi bod y llythyr wedi ei ragdalu, wedi ei gyfeirio’n briodol, ac wedi ei gofrestru neu ei gofnodi gyda’r gweithredwr post (o fewn ystyr “ postal operator ” yn Rhan 3 o Ddeddf Gwasanaethau Post 2011 ). Cyfrifo amser at ddibenion Rhan 4 135 Mae erthygl 38 (cyfrifo amser at ddibenion Rhan 3) yn gymwys wrth gyfrifo unrhyw gyfnod o amser at ddibenion y Rhan hon fel y mae’n gymwys at ddibenion Rhan 3. RHAN 5 Amrywiol ac atodol Hysbysebion 136 Mae Rheoliadau Cynllunio Gwlad a Thref (Rheoli Hysbysebion) 1992 yn cael effaith mewn perthynas ag arddangos, ar unrhyw safle yng Nghymru, hysbyseb sy’n ymwneud yn benodol ag etholiad i’r Senedd fel y mae’r Rheoliadau hynny’n cael effaith mewn perthynas ag arddangos hysbyseb sy’n ymwneud yn benodol ag etholiad seneddol. Etholaethau’r Senedd nad ydynt yn gyfan gwbl o fewn sir neu fwrdeistref sirol 137 1 Yn ddarostyngedig i baragraff (4), mae paragraffau (2) a (3) yn gymwys pan na fo etholaeth Senedd yn gyd-derfynol â sir neu fwrdeistref sirol, neu pan na fo’n gyfan gwbl o fewn sir neu fwrdeistref sirol. 2 Rhaid i’r swyddog cofrestru ar gyfer unrhyw ran o etholaeth Senedd ymgynghori â’r swyddog canlyniadau ar gyfer yr etholaeth honno ynghylch ffurf— a y gofrestr, b y rhestrau etholwyr, neu c y rhestr o bleidleiswyr drwy’r post, y rhestr o ddirprwyon neu’r rhestr o bleidleiswyr drwy’r post drwy ddirprwy, er mwyn sicrhau eu bod ar ffurf debyg i’r rhai a ddefnyddir mewn lleoedd eraill yn yr etholaeth. 3 Rhaid i’r swyddog cofrestru ar gyfer unrhyw ran o etholaeth Senedd gyflenwi i’r swyddog canlyniadau, ar ôl eu cwblhau, gopi o’r rhestrau a luniwyd o dan erthyglau 8 a 10(8). 4 Nid yw paragraffau (2) a (3) yn gymwys pan yw’r swyddog cofrestru ar gyfer yr etholaeth yr un person â’r swyddog canlyniadau ar ei chyfer. Hygyrchedd dogfennau penodol 138 1 Mae paragraff (2) yn gymwys i unrhyw ddogfen, ar wahân i’r papur enwebu a’r papur pleidleisio, y mae’n ofynnol ei rhoi neu yr awdurdodir ei rhoi i bleidleiswyr, neu ei harddangos mewn unrhyw le at ddiben etholiad i’r Senedd, gan y Gorchymyn hwn. 2 O ran person y mae’n ofynnol iddo roi neu arddangos y ddogfen neu yr awdurdodir iddo roi neu arddangos y ddogfen, rhaid iddo roi, arddangos neu roi ar gael fel arall ar unrhyw ffurf briodol— a y ddogfen mewn Braille; b y ddogfen mewn ieithoedd heblaw Cymraeg a Saesneg; c dulliau graffig a chlywedol o gynrychioli’r wybodaeth sydd wedi ei chynnwys yn y ddogfen; d moddau eraill o wneud yr wybodaeth sydd wedi ei chynnwys yn y ddogfen yn hygyrch i bersonau y mae’n bosibl na fyddai ganddynt fynediad rhesymol at yr wybodaeth fel arall. 3 Rhaid i’r swyddog canlyniadau mewn etholiad i’r Senedd achosi i gopi sampl wedi ei ehangu o’r papur pleidleisio gael ei arddangos ym mhob gorsaf bleidleisio yn yr etholiad. 4 O ran y copi sampl a grybwyllir ym mharagraff (3)— a rhaid i’r geiriau a ganlyn fod wedi eu hargraffu, ar y brig ac yn union o dan y rhestr o ymgeiswyr, “PLEIDLEISIWCH UNWAITH YN UNIG AR Y PAPUR PLEIDLEISIO. PEIDIWCH Â RHOI UNRHYW FARC ARALL AR Y PAPUR PLEIDLEISIO NEU MAE’N BOSIBL NA CHAIFF EICH PLEIDLAIS EI CHYFRIF” a “VOTE ONLY ONCE ON THE BALLOT PAPER. PUT NO OTHER MARK ON THE BALLOT PAPER OR YOUR VOTE MAY NOT BE COUNTED”; b caiff gynnwys, islaw’r ail dro y mae’r geiriau y cyfeirir atynt yn is-baragraff (a) yn digwydd, gyfieithiad o’r geiriau hynny i unrhyw ieithoedd eraill y mae swyddog canlyniadau’r etholaeth yn ystyried ei bod yn briodol. 5 Rhaid i’r swyddog canlyniadau mewn etholiad i’r Senedd ddarparu, yn yr orsaf bleidleisio y mae’n gyfrifol amdani, gopi sampl wedi ei ehangu o’r papur pleidleisio i’w ddal yn y llaw er mwyn cynorthwyo pleidleiswyr sy’n gweld yn rhannol. 6 Rhaid i’r copi sampl a grybwyllir ym mharagraffau (3) a (5) gael ei farcio’n glir fel sbesimen na ddarperir ond i roi arweiniad i bleidleiswyr. Ffurfiau: cyffredinol 139 1 Caniateir defnyddio’r ffurfiau a nodir yn y Gorchymyn hwn, ar wahân i’r papur pleidleisio sydd i’w ddefnyddio mewn etholiadau a nodir yn Atodlen 10, gydag unrhyw amrywiadau y gall fod eu hangen o dan yr amgylchiadau. 2 Heb ragfarnu’r pŵer a roddir gan baragraff (1), pan fo unrhyw ffurf y mae’r paragraff hwnnw yn gymwys iddi wedi ei nodi yn Saesneg yn gyntaf ac yna yn Gymraeg, caniateir amrywio’r ffurflen honno— a fel bod y rhannau Cymraeg a Saesneg wedi eu cyfuno, neu b fel ei bod wedi ei nodi yn Gymraeg yn gyntaf ac yna yn Saesneg. 3 Pan fo’n ofynnol i unrhyw berson gwblhau ffurf y cyfeirir ati ym mharagraff (2), caniateir cwblhau ffurf o’r fath yn ddilys naill ai yn y rhannau Cymraeg neu yn y rhannau Saesneg. Hysbysiadau cyhoeddus a datganiadau 140 1 Yn ddarostyngedig i baragraff (2), o ran hysbysiad cyhoeddus y mae’n ofynnol gan neu o dan y Gorchymyn hwn ei roi gan swyddog canlyniadau mewn etholiad i’r Senedd, rhaid ei roi drwy gyhoeddi’r hysbysiad— a ar-lein, a b mewn unrhyw ffyrdd eraill y mae’r swyddog canlyniadau yn ystyried eu bod yn briodol. 2 Wrth roi hysbysiad cyhoeddus yn unol â pharagraff (1), rhaid i’r swyddog canlyniadau gymryd camau rhesymol i sicrhau bod cynnwys y ddogfen yn cael ei ddwyn i sylw’r cyhoedd. 3 Pan fo’r Gorchymyn hwn yn awdurdodi gwneud datganiad gerbron person, caniateir i’r person hwnnw gymryd y datganiad hwnnw. Ceisiadau, hysbysiadau a llofnodion electronig 141 1 Mae’r gofyniad yn y Gorchymyn hwn fod rhaid i unrhyw gais, hysbysiad, tystysgrif, sylw neu wrthwynebiad fod mewn ysgrifen wedi ei fodloni, ar wahân i ystyr arferol yr ymadrodd hwnnw,— a pan fo’r testun ynddo wedi ei drosglwyddo drwy ddulliau electronig, b pan fo’r testun ynddo wedi dod i law ar ffurf ddarllenadwy, ac c pan fo modd defnyddio’r testun ynddo ar gyfer cyfeirio ato yn y dyfodol. 2 Mae’r gofyniad yn y Gorchymyn hwn i gais, hysbysiad, tystysgrif, sylw neu wrthwynebiad gael ei lofnodi wedi ei fodloni, fel dewis arall i lofnod a roddir â llaw,— a pan fo llofnod electronig wedi ei ymgorffori mewn cyfathrebiad electronig penodol, neu wedi ei gysylltu yn rhesymegol ag ef, a b pan fo llofnod o’r fath wedi ei ardystio gan unrhyw berson. 3 At ddibenion y Gorchymyn hwn, mae llofnod electronig yn cynnwys unrhyw beth ar ffurf electronig sy’n honni ei fod wedi ei ymgorffori neu wedi ei gysylltu felly at ddiben cael ei ddefnyddio i sefydlu bod y cyfathrebiad yn wir, bod y cyfathrebiad yn gyflawn, neu’r ddau. 4 Mae llofnod electronig a wneir yn unol â pharagraffau (2) a (3) wedi ei ardystio gan unrhyw berson os yw’r person hwnnw, pa un ai cyn neu ar ôl i’r cyfathrebiad gael ei wneud, wedi gwneud datganiad yn cadarnhau bod— a y llofnod, b modd o lunio, cyfleu neu wirhau’r llofnod, neu c gweithdrefn a gymhwysir i’r llofnod, naill ai yn unigol neu ar y cyd â ffactorau eraill, yn fodd dilys o sefydlu bod y cyfathrebiad yn wir, bod y cyfathrebiad yn gyflawn, neu’r ddau. Cyhoeddi ac edrych ar ddogfennau 142 1 Nid yw unrhyw fethiant i gyhoeddi dogfen yn unol â’r Gorchymyn hwn yn annilysu’r ddogfen, ond nid yw’r ddarpariaeth hon yn rhyddhau unrhyw berson o unrhyw gosb am fethiant o’r fath. 2 Pan fo dogfen wedi ei rhoi ar gael i edrych arni, oni bai bod unrhyw ddarpariaeth yn y Gorchymyn hwn yn darparu fel arall, caiff unrhyw berson wneud copi, pa un ai mewn llawysgrifen neu drwy foddau eraill, o’r ddogfen gyfan neu unrhyw ran ohoni. Ymyrryd â hysbysiadau etc. 143 Mae unrhyw berson sydd, heb awdurdod cyfreithlon, yn dinistrio, yn anffurfio, yn difwyno neu’n tynnu ymaith unrhyw hysbysiad sydd wedi ei gyhoeddi gan swyddog cofrestru mewn cysylltiad â’i ddyletswyddau cofrestru o dan y Gorchymyn hwn, neu unrhyw gopïau o ddogfen sydd wedi eu rhoi ar gael i edrych arnynt yn unol â’r dyletswyddau hynny, yn agored ar euogfarn ddiannod i ddirwy nad yw’n uwch na lefel 3 ar y raddfa safonol. Mangreoedd a ddefnyddir at ddibenion etholiad 144 Mewn perthynas â mangreoedd yng Nghymru, mae adran 65(6) o Ddeddf Cyllid Llywodraeth Leol 1988 yn cael effaith— a fel pe bai’r cyfeiriad at gyfarfodydd cyhoeddus i hybu ymgeisyddiaeth person mewn etholiad seneddol neu etholiad llywodraeth leol yn cynnwys cyfeiriad at gyfarfodydd cyhoeddus sy’n hyrwyddo canlyniad penodol mewn etholiad i’r Senedd, a b fel pe bai’r cyfeiriad at ddefnyddio ystafell gan swyddog canlyniadau at ddiben cynnal y pôl mewn etholiad seneddol neu etholiad llywodraeth leol yn cynnwys cyfeiriad at ddefnyddio ystafell gan swyddog canlyniadau at ddiben cynnal y pôl mewn etholiad i’r Senedd yn unol ag Atodlen 5 i’r Gorchymyn hwn. Diddymu’r Senedd 145 Yr isafswm cyfnod at ddiben cyfrifo’r “minimum period” yn adran 3(2)(a) o Ddeddf 2006 yw cyfnod o 21 o ddiwrnodau, a gyfrifir yn unol â rheol 2 o Atodlen 5. Diwygiadau canlyniadol 146 Mae Atodlen 11 yn gwneud diwygiadau canlyniadol mewn perthynas â’r Gorchymyn hwn. Jayne Bryant Ysgrifennydd y Cabinet dros Lywodraeth Leol a Thai, un o Weinidogion Cymru 9 Gorffennaf 2025