Addysg, Cymru Enwi, cychwyn a dehongli 1 1 Enw’r Rheoliadau hyn yw Rheoliadau Ysgolion Annibynnol (Gwaharddiad ar Gymryd Rhan mewn Rheoli) (Cymru) 2024 a deuant i rym ar 14 Chwefror 2024. 2 Yn y Rheoliadau hyn— mae i “awdurdod priodol” yr ystyr a roddir i “appropriate authority” gan adran 167A(6)(b) o Ddeddf 2002 ; ystyr “ cyfarwyddyd adran 167A ” (“ section 167A direction ”) yw cyfarwyddyd a roddir o dan adran 167A o Ddeddf 2002; ystyr “ Deddf 2002 ” (“ the 2002 Act ”) yw Deddf Addysg 2002; ystyr “ Deddf 2006 ” (“ the 2006 Act ”) yw Deddf Addysg ac Arolygiadau 2006; mae i “rhybuddiad” yr ystyr a roddir i “caution” gan adran 8A(2) o Ddeddf Adsefydlu Troseddwyr 1974 ; mae i “ysgol annibynnol” yr ystyr a roddir i “independent school” gan adran 463 o Ddeddf Addysg 1996 . Y seiliau rhagnodedig dros gyfarwyddyd adran 167A 2 1 Y seiliau rhagnodedig y caniateir i gyfarwyddyd adran 167A gael ei roi mewn cysylltiad â pherson arnynt yw— a bod y person— i wedi ei euogfarnu o drosedd berthnasol, ii wedi cael rhybuddiad mewn cysylltiad â throsedd berthnasol, iii yn ddarostyngedig i ganfyddiad perthnasol mewn cysylltiad â throsedd berthnasol, neu iv wedi ymgymryd ag ymddygiad perthnasol, a b bod yr awdurdod priodol yn ystyried bod y person, oherwydd yr euogfarn honno, y rhybuddiad hwnnw, y canfyddiad hwnnw neu’r ymddygiad hwnnw, yn anaddas i gymryd rhan yn y gwaith o reoli ysgol annibynnol. 2 At ddibenion paragraff (1), mae trosedd yn berthnasol os yw’n berthnasol i addasrwydd person i gymryd rhan yn y gwaith o reoli ysgol annibynnol. 3 Mae cyfeiriadau ym mharagraff (1) at euogfarn yn cynnwys cyfeiriadau at y canlynol— a euogfarn o drosedd sy’n dod o fewn adran 308(3)(a) o’r Cod Dedfrydu , a b euogfarn o drosedd yn y lluoedd arfog o fewn yr ystyr a roddir i “service offence” yn Neddf y Lluoedd Arfog 2006 gan gynnwys unrhyw beth sydd o dan adran 376(1) a (2) o’r Ddeddf honno i’w drin fel euogfarn. 4 At ddibenion paragraff (1), mae person yn ddarostyngedig i “ganfyddiad perthnasol” mewn cysylltiad â throsedd berthnasol— a os yw’r person wedi ei gael yn ddieuog o’r drosedd oherwydd gorffwylledd, b os cafwyd bod y person o dan anabledd a’i fod wedi cyflawni’r weithred y mae wedi ei gyhuddo ohoni mewn cysylltiad â’r drosedd, neu c os yw llys, o dan y gyfraith sydd mewn grym mewn gwlad y tu allan i’r Deyrnas Unedig, wedi gwneud canfyddiad sy’n cyfateb i’r hyn a ddisgrifir yn is-baragraff (a) neu (b). 5 At ddibenion paragraff (1), bydd ymddygiad yn berthnasol os yw’n ymddygiad— a sydd â’r nod o danseilio gwerthoedd sylfaenol democratiaeth a chymorth i gymryd rhan yn y broses ddemocrataidd, rheolaeth y gyfraith, rhyddid yr unigolyn, a pharch a goddefgarwch y rhai sydd â ffydd a chredoau gwahanol at ei gilydd, b y mae corff proffesiynol wedi dyfarnu ei fod yn groes i safonau proffesiynol, neu c sydd mor amhriodol ei fod, ym marn yr awdurdod priodol, yn gwneud person yn anaddas i gymryd rhan yn y gwaith o reoli ysgol annibynnol. 6 Yn ddarostyngedig i adrannau 4 ac 8A o Ddeddf Adsefydlu Troseddwyr 1974 ac Atodlen 2 iddi ac i unrhyw orchmynion a wneir o dan y darpariaethau hynny, mae cyfeiriadau ym mharagraff (1) at euogfarn neu rybuddiad yn cynnwys cyfeiriadau at euogfarn neu rybuddiad sydd wedi ei disbyddu neu wedi ei ddisbyddu (o fewn yr ystyr a roddir i “spent conviction” neu “spent caution” yn Neddf Adsefydlu Troseddwyr 1974). 7 At ddibenion paragraff (1), mae person (“ P ”) wedi ei euogfarnu o drosedd, neu wedi cael rhybuddiad mewn cysylltiad â throsedd, os yw P wedi ei euogfarnu neu wedi cael rhybuddiad mewn cysylltiad â throsedd— a mewn unrhyw ran o’r Deyrnas Unedig, neu b o dan y gyfraith sydd mewn grym mewn gwlad y tu allan i’r Deyrnas Unedig. 8 At ddibenion paragraff (7) mae P yn cyflawni trosedd o dan y gyfraith sydd mewn grym mewn gwlad y tu allan i’r Deyrnas Unedig os yw P yn cyflawni gweithred y gellir ei chosbi o dan y gyfraith sydd mewn grym yn y wlad honno ni waeth sut y disgrifir y weithred honno yn y gyfraith honno. Y weithdrefn ar gyfer rhoi cyfarwyddyd adran 167A 3 1 Cyn rhoi cyfarwyddyd adran 167A mewn cysylltiad â pherson rhaid i’r awdurdod priodol roi’r cyfle i’r person i gyflwyno sylwadau o ran pam na ddylai’r awdurdod priodol roi’r cyfarwyddyd. 2 Rhaid i’r awdurdod priodol roi hysbysiad i’r person y caiff y person gyflwyno sylwadau o’r fath. 3 Rhaid i’r awdurdod priodol roi’r hysbysiad o dan baragraff (2) drwy ei anfon at y person drwy’r post. 4 Caiff person y rhoddir hysbysiad iddo o dan baragraff (2) gyflwyno sylwadau ar ffurf ysgrifenedig o fewn y cyfnod o 60 o ddiwrnodau sy’n dechrau â’r diwrnod yr anfonwyd yr hysbysiad. 5 Os— a yw person y rhoddir hysbysiad iddo o dan baragraff (2) yn gofyn am gael cyflwyno sylwadau ar ôl i’r cyfnod a grybwyllir ym mharagraff (4) ddod i ben, a b yw’r awdurdod priodol wedi ei fodloni bod rhesymau da pam y methodd y person â chyflwyno sylwadau mewn pryd, caiff yr awdurdod priodol ganiatáu cyfnod pellach y mae’r awdurdod priodol yn ystyried ei fod yn rhesymol i’r person i gyflwyno sylwadau. 6 Nid yw paragraffau (1), (2) na (3) yn gymwys pan na fo’r awdurdod priodol yn gwybod a phan na fo modd iddo ganfod yn rhesymol ymhle y mae’r person o dan sylw. 7 Os rhoddir cyfarwyddyd adran 167A mewn cysylltiad â pherson rhaid i’r awdurdod priodol gymryd pob cam rhesymol i hysbysu’r person am y ffaith honno. Achosion pan gaiff yr awdurdod priodol amrywio neu ddirymu cyfarwyddyd adran 167A 4 Yr achosion rhagnodedig pan gaiff yr awdurdod priodol amrywio neu ddirymu cyfarwyddyd adran 167A yw— a pan fo’r person y rhoddwyd y cyfarwyddyd mewn cysylltiad ag ef wedi ceisio ei gael wedi ei amrywio neu wedi ei ddirymu ar un o’r seiliau a nodir yn rheoliad 5(1), b pan fo’r awdurdod priodol yn meddu ar wybodaeth sy’n berthnasol i’r penderfyniad i roi’r cyfarwyddyd cynharach nad oedd gan yr awdurdod priodol ar yr adeg y gwnaed y penderfyniad, neu c pan fo’r awdurdod priodol yn meddu ar dystiolaeth o newid perthnasol yn amgylchiadau’r person y rhoddwyd y cyfarwyddyd mewn cysylltiad ag ef, sy’n digwydd ers i’r cyfarwyddyd gael ei roi, a phan fo’r awdurdod priodol yn ystyried ei bod yn briodol amrywio neu ddirymu’r cyfarwyddyd. Y seiliau y caniateir ceisio amrywio neu ddirymu cyfarwyddyd adran 167A arnynt 5 1 Y seiliau rhagnodedig y caiff person sy’n ddarostyngedig i gyfarwyddyd adran 167A geisio ei gael wedi ei amrywio neu wedi ei ddirymu arnynt yw— a bod euogfarn, rhybuddiad neu ganfyddiad y rhoddwyd y cyfarwyddyd ar ei sail wedi ei diddymu neu wedi ei ddiddymu, b bod euogfarn neu rybuddiad y rhoddwyd y cyfarwyddyd ar ei sail, ers i’r cyfarwyddyd gael ei roi, wedi ei disbyddu neu wedi ei ddisbyddu o fewn yr ystyr a roddir i “spent conviction” neu “spent caution” yn Neddf Adsefydlu Troseddwyr 1974, c bod euogfarn neu rybuddiad y rhoddwyd y cyfarwyddyd ar ei sail, ers i’r cyfarwyddyd gael ei roi, wedi dod yn euogfarn warchodedig neu’n rhybuddiad gwarchodedig o fewn yr ystyr a roddir i “protected conviction” neu “protected caution” yng Ngorchymyn Deddf Adsefydlu Troseddwyr 1974 (Eithriadau) 1975 , d yn achos cyfarwyddyd a roddir ar sail canfyddiad perthnasol, fod o leiaf bum mlynedd wedi mynd heibio ers i’r canfyddiad gael ei wneud, e bod y person y rhoddwyd y cyfarwyddyd mewn cysylltiad ag ef yn gallu darparu gwybodaeth sy’n berthnasol i’r penderfyniad i roi’r cyfarwyddyd cynharach nad oedd gan yr awdurdod priodol ar yr adeg y gwnaed y penderfyniad, neu f bod y person y rhoddwyd y cyfarwyddyd mewn cysylltiad ag ef yn gallu darparu tystiolaeth o newid perthnasol mewn amgylchiadau sy’n digwydd ers i’r cyfarwyddyd gael ei roi. 2 At ddibenion paragraff (1)(e) ac (f), ni chaiff person geisio cael cyfarwyddyd adran 167A wedi ei amrywio na wedi ei ddirymu i’r graddau y mae achos y person yn anghyson â bod y person wedi ei euogfarnu o drosedd, neu wedi cael rhybuddiad mewn cysylltiad â throsedd. 3 At ddibenion y rheoliad hwn, rhoddir cyfarwyddyd adran 167A ar sail euogfarn, rhybuddiad, canfyddiad neu ymddygiad os bodlonir y sail yn rheoliad 2(1) yn rhinwedd yr euogfarn, y rhybuddiad, y canfyddiad neu’r ymddygiad (yn ôl y digwydd). Apelau: cyfyngu ar bŵer y Tribiwnlys Haen Gyntaf i ystyried apêl 6 1 Mae’r rheoliad hwn yn gymwys mewn perthynas â chyfarwyddyd adran 167A a roddir ar sail euogfarn am drosedd. 2 Ni chaiff y Tribiwnlys Haen Gyntaf ystyried apêl o dan adran 167B(1) o Ddeddf 2002 yn erbyn y penderfyniad i roi’r cyfarwyddyd, neu i beidio ag amrywio neu ddirymu’r cyfarwyddyd, i’r graddau y mae achos yr apelydd yn anghyson â bod yr apelydd wedi ei euogfarnu o drosedd. 3 At ddibenion paragraff (1) rhoddir cyfarwyddyd adran 167A ar sail euogfarn am drosedd os bodlonir y sail yn rheoliad 2(1) yn rhinwedd euogfarn am y drosedd. Apelau: pwerau’r Tribiwnlys Haen Gyntaf 7 1 Mae’r rheoliad hwn yn gymwys— a pan fo apêl wedi ei gwneud i’r Tribiwnlys Haen Gyntaf o dan adran 167B(1) o Ddeddf 2002 mewn cysylltiad â phenderfyniad i roi cyfarwyddyd adran 167A, neu benderfyniad i beidio ag amrywio neu ddirymu cyfarwyddyd adran 167A, a b pan fo’r Tribiwnlys Haen Gyntaf yn ystyried nad yw’r penderfyniad yn briodol. 2 Caiff y Tribiwnlys Haen Gyntaf orchymyn i’r awdurdod priodol amrywio neu ddirymu’r cyfarwyddyd. 3 Oni bai bod y partïon i apêl yn cytuno fel arall, rhaid i’r Tribiwnlys Haen Gyntaf, drwy arfer ei bwerau o dan y rheoliad hwn, beidio ag ystyried— a unrhyw wybodaeth sy’n berthnasol i’r penderfyniad i roi cyfarwyddyd, neu i beidio ag amrywio neu ddirymu cyfarwyddyd, nad oedd gan yr awdurdod priodol ar yr adeg y gwnaed y penderfyniad; b unrhyw dystiolaeth o newid perthnasol yn amgylchiadau’r person o dan sylw sy’n digwydd ers i’r penderfyniad i roi cyfarwyddyd neu i beidio ag amrywio neu ddirymu cyfarwyddyd gael ei wneud. Cyfarwyddydau a roddwyd o dan adran 142 o Ddeddf 2002 8 1 Mae’r seiliau rhagnodedig at ddibenion adran 171(1)(a) o Ddeddf 2006 y rhoddwyd cyfarwyddyd o dan adran 142 o Ddeddf 2002 (gwahardd rhag addysgu, etc.) mewn cysylltiad â’r person arnynt yn seiliau sy’n ymwneud â chamymddygiad y person. 2 Yr amod rhagnodedig y mae rhaid ei fodloni mewn cysylltiad â’r person (at ddibenion adran 171(1)(b) o Ddeddf 2006) yw na chaiff y person, o ganlyniad i’r cyfarwyddyd a roddwyd o dan adran 142 o Ddeddf 2002, gymryd rhan yn y gwaith o reoli ysgol annibynnol. 3 Gan ddechrau â 14 Chwefror 2024, mae personau sy’n dod o fewn adran 171(1) o Ddeddf 2006 i’w trin fel pe bai’r cyfarwyddyd a roddwyd o dan adran 142 o Ddeddf 2002 yn gyfarwyddyd a roddwyd gan yr awdurdod priodol o dan adran 167A o Ddeddf 2002 at ddiben unrhyw ddeddfiad. Jeremy Miles Gweinidog y Gymraeg ac Addysg, un o Weinidogion Cymru 11 Ionawr 2024