Llywodraeth Leol, Cymru Enwi a dehongli 1 1 Enw’r Gorchymyn hwn yw Gorchymyn Deddf Llywodraeth Leol ac Etholiadau (Cymru) 2021 (Cychwyn Rhif 2 a Darpariaethau Arbed) 2021. 2 Yn y Gorchymyn hwn— mae i “arolygiad arbennig” (“ special inspection ”) yr un ystyr ag yn adran 21(10) o Fesur 2009; ystyr “awdurdod Parc Cenedlaethol” (“ National Park authority ”) yw awdurdod Parc Cenedlaethol ar gyfer Parc Cenedlaethol yng Nghymru; ystyr “Deddf 2021” (“ the 2021 Act ”) yw Deddf Llywodraeth Leol ac Etholiadau (Cymru) 2021; ystyr “Mesur 2009” (“ the 2009 Measure ”) yw Mesur Llywodraeth Leol (Cymru) 2009 ; mae i “prif gyngor” (“ principal council ”) yr un ystyr ag yn adran 171(1) o Ddeddf 2021; ystyr “trefniant cydlafurio” (“ collaboration arrangement ”) yw unrhyw drefniant, unrhyw drafodiad, neu unrhyw gytundeb arall a wnaed yn unol ag unrhyw un o’r pwerau a restrir yn adran 9(2) o Fesur 2009. 3 At ddibenion erthyglau 4 a 6, mae arolygiad arbennig yn cychwyn— a ar yr adeg y mae Archwilydd Cyffredinol Cymru yn hysbysu prif gyngor o dan adran 21(7)(a) o Fesur 2009, neu b mewn achosion pan fo Gweinidogion Cymru wedi gofyn i Archwilydd Cyffredinol Cymru i gynnal arolygiad yn unol ag adran 21(4) o Fesur 2009, ar yr adeg y gwneir y cais hwnnw. Y darpariaethau sy’n dod i rym ar 1 Ebrill 2021 2 Daw’r darpariaethau a ganlyn o Ddeddf 2021 i rym ar 1 Ebrill 2021, i’r graddau nad ydynt eisoes mewn grym— a adrannau 89 i 91; b adrannau 95 i 115; c Pennod 3 o Ran 6; d Rhan 7; e adran 159; f adran 169; g Atodlen 1, ac eithrio’r darpariaethau sydd i ddod i rym ar 6 Mai 2022 yn unol ag adran 175(6)(b) o Ddeddf 2021; h Atodlen 10; i Atodlen 11; j Atodlen 12. Y darpariaethau sy’n dod i rym ar 5 Mai 2022 3 Daw’r darpariaethau a ganlyn o Ddeddf 2021 i rym ar 5 Mai 2022— a adrannau 92 a 93; b Pennod 2 o Ran 6. Arbedion: parhau i gymhwyso Mesur 2009 mewn perthynas â phrif gynghorau 4 1 Er bod adran 113 o Ddeddf 2021 yn dod i rym (yn rhinwedd erthygl 2(b)), nid yw’r diwygiadau a wnaed gan y ddarpariaeth honno yn cael unrhyw effaith (ac mae Mesur 2009 yn parhau i fod yn gymwys fel pe na bai adran 113 wedi dod i rym) mewn perthynas ag— a trefniant cydlafurio yr ymrwymwyd iddo, neu y cytunwyd iddo, cyn 1 Ebrill 2021, pan fo o leiaf un o’r partïon yn brif gyngor; b dyletswydd prif gyngor i wneud trefniadau yn unol ag adran 15 o Fesur 2009 ar gyfer cyhoeddi— i yr wybodaeth a ddisgrifir yn is-adran (2) o’r adran honno i’r graddau y mae’n ymwneud â’r flwyddyn ariannol sy’n dechrau ar 1 Ebrill 2020; ii crynodeb o unrhyw adroddiad y cyfeirir ato yn is-adran (4) o’r adran honno mewn cysylltiad ag arolygiad arbennig o’r awdurdod a gychwynnwyd cyn 1 Ebrill 2021 (pa un a ddyroddwyd yr adroddiad cyn y dyddiad hwnnw ai peidio); c dyletswydd Archwilydd Cyffredinol Cymru i gynnal archwiliad o dan adran 17 o Fesur 2009 at ddiben penderfynu a yw prif gyngor, yn ystod y flwyddyn ariannol sy’n dechrau ar 1 Ebrill 2020, wedi cyflawni ei ddyletswyddau o dan adran 15(1) i (5) o Fesur 2009, ac i ba raddau y mae’r awdurdod, yn ystod y flwyddyn honno, wedi gweithredu yn unol ag unrhyw ganllawiau a ddyroddwyd o dan adran 15(8); d dyletswydd Archwilydd Cyffredinol Cymru i ddyroddi, yn ystod y flwyddyn ariannol sy’n dechrau ar 1 Ebrill 2021, adroddiad neu adroddiadau o dan adran 19(1) o Fesur 2009 mewn cysylltiad â phob prif gyngor— i sy’n ardystio, yn unol ag is-adran (1)(a) o’r adran honno, bod yr Archwilydd Cyffredinol wedi cynnal archwiliad o dan adran 17 mewn cysylltiad â’r flwyddyn ariannol sy’n dechrau ar 1 Ebrill 2020; ii sy’n datgan, yn unol ag is-adran (1)(b) o’r adran honno, a yw’r Archwilydd Cyffredinol, o ganlyniad i’r archwiliad hwnnw, yn credu— aa bod yr awdurdod wedi cyflawni ei ddyletswyddau o dan adran 15(1) i (5) o Fesur 2009, a bb bod yr awdurdod wedi gweithredu yn unol ag unrhyw ganllawiau a ddyroddwyd o dan adran 15(8); iii sy’n argymell, os yw’r Archwilydd Cyffredinol yn credu ei bod yn briodol yng ngoleuni’r archwiliad hwnnw, unrhyw un neu ragor o’r materion a nodir yn adran 19(1)(f), (g) neu (h) o Fesur 2009; e dyletswydd Archwilydd Cyffredinol Cymru i anfon copi o adroddiad a grybwyllir yn is-baragraff (d) yn unol ag adran 19(2) a (3) o Fesur 2009 ac unrhyw orchymyn a wnaed gan Weinidogion Cymru o dan is-adran (3)(b) o’r adran honno; f pŵer Gweinidogion Cymru i ddyroddi cyfarwyddyd o dan adran 19(4) o Fesur 2009 mewn perthynas ag adroddiad a grybwyllir yn is-baragraff (d); g dyletswydd prif gyngor i ymateb i adroddiad a grybwyllir yn is-baragraff (d) yn unol ag adran 20(1) i (3) a (5) o Fesur 2009 (ac mae is-adran (6) o’r adran honno yn parhau i gael effaith at y dibenion hynny); h pwerau a dyletswyddau Archwilydd Cyffredinol Cymru o dan adran 21 o Fesur 2009 mewn cysylltiad ag arolygiad arbennig o brif gyngor a gychwynnwyd cyn 1 Ebrill 2021; i pwerau a dyletswyddau Archwilydd Cyffredinol Cymru i ddyroddi, cyhoeddi, ac anfon copïau o adroddiad o dan adran 22 o Fesur 2009 mewn cysylltiad ag arolygiad arbennig o brif gyngor a gychwynnwyd cyn 1 Ebrill 2021, yn unol ag is-adrannau (2), (3) a (5) o’r adran honno; j graddfeydd ffioedd a ragnodir gan Swyddfa Archwilio Cymru o dan adran 27 o Fesur 2009 mewn cysylltiad ag— i arolygiad arbennig o brif gyngor a gychwynnwyd cyn 1 Ebrill 2021, neu ii archwiliad o brif gyngor a gynhaliwyd o dan adran 17 o Fesur 2009 mewn perthynas â’r flwyddyn ariannol sy’n dechrau ar 1 Ebrill 2020; k pwerau a dyletswyddau prif gyngor a Swyddfa Archwilio Cymru o dan adran 27(3), (4) a (4A) mewn cysylltiad ag— i arolygiad arbennig o brif gyngor a gychwynnwyd cyn 1 Ebrill 2021, neu ii archwiliad o brif gyngor a gynhaliwyd o dan adran 17 o Fesur 2009 mewn perthynas â’r flwyddyn ariannol sy’n dechrau ar 1 Ebrill 2020; l unrhyw gymorth neu gynhorthwy a ddarperir i brif gyngor o dan adran 28 o Fesur 2009 ar 1 Ebrill 2021, ac mae adran 28 yn parhau i gael effaith mewn cysylltiad ag unrhyw gymorth neu gynhorthwy o’r fath ar ôl 1 Ebrill 2021; m unrhyw gyfarwyddyd a roddwyd i brif gyngor o dan adran 29 o Fesur 2009 cyn 1 Ebrill 2021, ac mae adran 29 yn parhau i gael effaith mewn cysylltiad ag unrhyw gyfarwyddyd o’r fath ar ôl 1 Ebrill 2021; n unrhyw gyfarwyddyd a roddwyd i brif gyngor o dan adran 30 o Fesur 2009 cyn 1 Ebrill 2021, ac mae adran 30 yn parhau i gael effaith mewn perthynas ag unrhyw gyfarwyddyd o’r fath ar ôl 1 Ebrill 2021. 2 Er bod adran 113 o Ddeddf 2021 yn dod i rym (yn rhinwedd erthygl 2(b)), mae’r diffiniad o “pwerau cydlafurio” sydd wedi ei gynnwys yn adran 11 o Fesur 2009 yn parhau i gael effaith at ddiben erthygl 4(1)(b), fel pe na bai adran 113 wedi dod i rym. Arbedion: rhannu gwybodaeth 5 1 Er bod adran 113 o Ddeddf 2021 yn dod i rym (yn rhinwedd erthygl 2(b)), mae adrannau 33 a 34 o Fesur 2009 yn parhau i gael effaith, fel pe na bai adran 113 wedi dod i rym, at ddiben rhannu gwybodaeth a dogfennau— a a gafwyd gan Archwilydd Cyffredinol Cymru neu a ddangoswyd iddo wrth arfer swyddogaethau o dan adrannau 17 a 19 o Fesur 2009 mewn perthynas â’r flwyddyn ariannol sy’n dechrau ar 1 Ebrill 2020, neu b at ddiben arfer gan Archwilydd Cyffredinol Cymru y swyddogaethau hynny mewn perthynas â’r flwyddyn ariannol honno. 2 At y diben a ddisgrifir ym mharagraff (1), mae’r darpariaethau a ganlyn yn parhau i gael effaith fel pe na bai adran 113 o Ddeddf 2021 wedi dod i rym— a y diffiniadau o “rheoleiddwyr perthnasol” a “swyddogaethau perthnasol” sydd wedi eu cynnwys yn adran 16 o Fesur 2009; b swyddogaethau Archwilydd Cyffredinol Cymru a grybwyllir yn adran 23(7)(b) o Fesur 2009. Arbedion: parhau i gymhwyso Mesur 2009 mewn perthynas ag awdurdodau Parciau Cenedlaethol 6 1 Er bod adran 169 o Ddeddf 2021 yn dod i rym (yn rhinwedd erthygl 2(f)), nid yw’r diwygiadau a wnaed gan y ddarpariaeth honno yn cael unrhyw effaith (ac mae Mesur 2009 yn parhau i fod yn gymwys fel pe na bai adran 169 wedi dod i rym) mewn perthynas ag— a trefniant cydlafurio yr ymrwymwyd iddo, neu y cytunwyd iddo, cyn 1 Ebrill 2021, pan fo o leiaf un o’r partïon yn awdurdod Parc Cenedlaethol; b dyletswydd awdurdod Parc Cenedlaethol i wneud trefniadau yn unol ag adran 15 o Fesur 2009 ar gyfer cyhoeddi— i yr wybodaeth a ddisgrifir yn is-adran (2) o’r adran honno i’r graddau y mae’n ymwneud â’r flwyddyn ariannol sy’n dechrau ar 1 Ebrill 2020; ii crynodeb o unrhyw adroddiad y cyfeirir ato yn is-adran (4) o’r adran honno mewn cysylltiad ag arolygiad arbennig o’r awdurdod a gychwynnwyd cyn 1 Ebrill 2021 (pa un a gyhoeddwyd yr adroddiad cyn y dyddiad hwnnw ai peidio); c dyletswydd Archwilydd Cyffredinol Cymru i gynnal archwiliad o dan adran 17 o Fesur 2009 at ddiben penderfynu a yw awdurdod Parc Cenedlaethol, yn ystod y flwyddyn ariannol sy’n dechrau ar 1 Ebrill 2020, wedi cyflawni ei ddyletswyddau o dan adran 15(1) i (5) o Fesur 2009, ac i ba raddau y mae’r awdurdod wedi gweithredu yn ystod y flwyddyn honno yn unol ag unrhyw ganllawiau a ddyroddwyd o dan adran 15(8); d dyletswydd Archwilydd Cyffredinol Cymru i ddyroddi, yn ystod y flwyddyn ariannol sy’n dechrau ar 1 Ebrill 2021, adroddiad neu adroddiadau o dan adran 19(1) o Fesur 2009 mewn cysylltiad â phob awdurdod Parc Cenedlaethol— i sy’n ardystio bod yr Archwilydd Cyffredinol, yn unol ag is-adran (1)(a) o’r adran honno, wedi cynnal archwiliad o dan adran 17 mewn cysylltiad â’r flwyddyn ariannol sy’n dechrau ar 1 Ebrill 2020; ii sy’n datgan, yn unol ag is-adran (1)(b) o’r adran honno, a yw’r Archwilydd Cyffredinol, o ganlyniad i’r archwiliad hwnnw, yn credu— aa bod yr awdurdod wedi cyflawni ei ddyletswyddau o dan adran 15(1) i (5) o Fesur 2009, a bb bod yr awdurdod wedi gweithredu yn unol ag unrhyw ganllawiau a ddyroddwyd o dan adran 15(8); iii sy’n argymell, os yw’r Archwilydd Cyffredinol yn credu ei bod yn briodol yng ngoleuni’r archwiliad hwnnw, unrhyw un neu ragor o’r materion a nodir yn adran 19(1)(f), (g) neu (h) o Fesur 2009; e dyletswydd Archwilydd Cyffredinol Cymru i anfon copi o adroddiad a grybwyllir yn is-baragraff (d) yn unol ag adran 19(2) a (3) o Fesur 2009 ac unrhyw orchymyn a wnaed gan Weinidogion Cymru o dan is-adran (3)(b) o’r adran honno; f pŵer Gweinidogion Cymru i roi cyfarwyddyd o dan adran 19(4) o Fesur 2009 mewn perthynas ag adroddiad a grybwyllir yn is-baragraff (d); g dyletswydd awdurdod Parc Cenedlaethol i ymateb i adroddiad a grybwyllir yn is-baragraff (d) yn unol ag adran 20(1) i (3) a (5) o Fesur 2009 (ac mae is-adran (6) o’r adran honno yn parhau i gael effaith at y dibenion hynny); h pwerau a dyletswyddau Archwilydd Cyffredinol Cymru o dan adran 21 o Fesur 2009 mewn cysylltiad ag arolygiad arbennig o awdurdod Parc Cenedlaethol a gychwynnwyd cyn 1 Ebrill 2021; i pwerau a dyletswyddau Archwilydd Cyffredinol Cymru i ddyroddi, cyhoeddi, ac anfon copïau o adroddiad o dan adran 22 o Fesur 2009 mewn cysylltiad ag arolygiad arbennig o awdurdod Parc Cenedlaethol a gychwynnwyd cyn 1 Ebrill 2021, yn unol ag is-adrannau (2) a (3) o’r adran honno; j graddfeydd ffioedd a ragnodir gan Swyddfa Archwilio Cymru o dan adran 27 o Fesur 2009 mewn cysylltiad ag— i arolygiad arbennig o awdurdod Parc Cenedlaethol a gychwynnwyd cyn 1 Ebrill 2021, neu ii archwiliad o awdurdod Parc Cenedlaethol a gynhaliwyd o dan adran 17 o Fesur 2009 mewn perthynas â’r flwyddyn ariannol sy’n dechrau ar 1 Ebrill 2020; k pwerau a dyletswyddau awdurdod Parc Cenedlaethol a Swyddfa Archwilio Cymru o dan adran 27(3), (4) a (4A) mewn cysylltiad â— i arolygiad arbennig o awdurdod Parc Cenedlaethol a gychwynnwyd cyn 1 Ebrill 2021, neu ii archwiliad o awdurdod Parc Cenedlaethol a gynhaliwyd o dan adran 17 o Fesur 2009 mewn perthynas â’r flwyddyn ariannol sy’n dechrau ar 1 Ebrill 2020; l unrhyw gymorth neu gynhorthwy a ddarperir i awdurdod Parc Cenedlaethol o dan adran 28 o Fesur 2009 ar 1 Ebrill 2021, ac mae adran 28 yn parhau i gael effaith mewn cysylltiad ag unrhyw gymorth neu gynhorthwy o’r fath ar ôl 1 Ebrill 2021; m unrhyw gyfarwyddyd a roddwyd i awdurdod Parc Cenedlaethol o dan adran 29 o Fesur 2009 cyn 1 Ebrill 2021, ac mae adran 29 yn parhau i gael effaith mewn cysylltiad ag unrhyw gyfarwyddyd o’r fath ar ôl 1 Ebrill 2021; n unrhyw gyfarwyddyd a roddwyd i awdurdod Parc Cenedlaethol o dan adran 30 o Fesur 2009 cyn 1 Ebrill 2021, ac mae adran 30 yn parhau i gael effaith mewn perthynas ag unrhyw gyfarwyddyd o’r fath ar ôl 1 Ebrill 2021. 2 Er bod adran 169 o Ddeddf 2021 yn dod i rym (yn rhinwedd erthygl 2(f)), mae’r diffiniad o “pwerau cydlafurio” sydd wedi ei gynnwys yn adran 11 o Fesur 2009 yn parhau i gael effaith at ddiben erthygl 6(1)(b), fel pe na bai adran 169 wedi dod i rym. Arbedion: pwerau a dyletswyddau arolygwyr 7 Er bod adrannau 113 a 169 o Ddeddf 2021 yn dod i rym (yn rhinwedd erthygl 2(b) ac (f)), mae adran 26 o Fesur 2009 yn parhau i gael effaith, fel pe na bai adrannau 113 a 169 wedi dod i rym, at ddiben— a arolygiad arbennig o brif gyngor neu awdurdod Parc Cenedlaethol a gychwynnwyd cyn 1 Ebrill 2021, neu b archwiliad o brif gyngor neu awdurdod Parc Cenedlaethol a gynhaliwyd o dan adran 17 o Fesur 2009 mewn perthynas â’r flwyddyn ariannol sy’n dechrau ar 1 Ebrill 2020. Arbedion: canllawiau 8 Er bod adrannau 113 a 169 o Ddeddf 2021 yn dod i rym (yn rhinwedd erthygl 2(b) ac (f))— a rhaid i brif gynghorau ac awdurdodau Parciau Cenedlaethol barhau i roi sylw i unrhyw ganllawiau a ddyroddwyd o dan adran 15(8) o Fesur 2009 wrth gyflawni eu dyletswydd o dan adran 15 i wneud trefniadau i gyhoeddi’r wybodaeth a ddisgrifir yn erthyglau 4(1)(b) a 6(1)(b); b rhaid i Archwilydd Cyffredinol Cymru barhau i roi sylw i unrhyw ganllawiau a ddyroddwyd o dan adran 21(9) o Fesur 2009 wrth gynnal arolygiad arbennig a ddisgrifir yn erthyglau 4(1)(h) a 6(1)(h). Arbedion: achos troseddol 9 Nid yw’r ffaith bod adrannau 113 a 169 o Ddeddf 2021 yn dod i rym (yn rhinwedd erthygl 2(b) ac (f)) yn cael unrhyw effaith mewn perthynas ag unrhyw drosedd a gyflawnwyd, neu yr honnir iddi gael ei chyflawni, o dan adran 26(9) o Fesur 2009 cyn 1 Ebrill 2021. Julie James Y Gweinidog Tai a Llywodraeth Leol, un o Weinidogion Cymru 11 Mawrth 2021