Pysgodfeydd Môr, Cymru RHAN 1 Cyflwyniad Enwi, cymhwyso a dod i rym 1 1 Enw’r Gorchymyn hwn yw Gorchymyn Rheoli a Thrwyddedu Pysgota am Gocos (Ardal Benodedig) (Cymru) 2024. 2 Mae’r Gorchymyn hwn yn gymwys o ran Cymru ac yn dod i rym fel a ganlyn— a mae Rhannau 1, 2 a 3 ac erthyglau 14, 15, 16 a 17 o Ran 4 o’r Gorchymyn hwn, ac Atodlen 1, Atodlen 2 a Rhannau 1 a 2 o Atodlen 3 iddo, yn dod i rym ar 10 Gorffennaf 2024; b mae erthygl 18 o Ran 4 o’r Gorchymyn hwn a Rhan 3 o Atodlen 3 iddo yn dod i rym ar 16 Mehefin 2025 . 3 Yn yr erthygl hon, mae i “Cymru” yr un ystyr ag a roddir i “Wales” yn adran 158(1) o Ddeddf Llywodraeth Cymru 2006 . Dehongli 2 Yn y Gorchymyn hwn— ystyr “ ardal benodedig ” (“ specified area ”) yw’r ardal a ddisgrifir yn Atodlen 1 i’r Gorchymyn hwn; ystyr “ asesiad amgylcheddol ” (“ environmental assessment ”) yw asesiad o oblygiadau agor gwely cocos ar safle gwarchodedig o dan reoliad 63 neu reoliad 65 o Reoliadau Cadwraeth Cynefinoedd a Rhywogaethau 2017 ; ystyr “ cocos ” (“ cockles ”) yw pysgod cregyn o’r math Cerastoderma edule ; ystyr “ cwrs hyfforddiant ar ddiogelwch rhynglanwol ” (“ intertidal safety training course ”) yw cwrs sydd â’r nod o sicrhau bod pobl sy’n ei ddilyn yn gyfarwydd â chynnal asesiadau risg, gwybodaeth am lanwau, canfod lleoliad, peryglon croesi dŵr ac ardaloedd meddal, y ddeddfwriaeth ar ddefnyddio cychod masnachol a sut i ofyn am gymorth mewn argyfwng; ... ystyr “ Deddf 2009 ” (“ the 2009 Act ”) yw Deddf y Môr a Mynediad i’r Arfordir 2009; ystyr “ gornifer cocos y gellir eu cynaeafu ” (“ harvestable surplus ”) yw pwysau’r cocos byw y gellir pysgota amdanynt neu eu cymryd o’r gwely cocos heb gael effaith negyddol ar gynaliadwyedd hirdymor y gwely cocos; ystyr “ gwely cocos ” (“ cockle bed ”) yw ardal o dywod neu waddod mân yn yr ardal benodedig lle mae cydgasgliad o gocos yn bresennol; mae i “llestr” yr un ystyr ag a roddir i “vessel” yn adran 115(1) o Ddeddf 2009 ac, at ddibenion y Gorchymyn hwn, mae’n cyfeirio at lestr a ddefnyddir i gario cocos y pysgotir amdanynt neu a gymerir o wely cocos; ... ystyr “ pwysau byw ” (“ live weight ”) yw pwysau cocos byw a ganfyddir drwy eu pwyso mewn sachau rhwyllog gweuedig heb gyfrif am bwysau’r sach rhwyllog, pa un a yw’n wlyb neu’n sych, nac am dywod neu ddeunyddiau eraill yn y sach; ystyr “ safle gwarchodedig perthnasol ” (“ relevant protected site ”) yw safle morol Ewropeaidd, o fewn yr ystyr a roddir i “European marine site” yn Rheoliadau Cadwraeth Cynefinoedd a Rhywogaethau 2017, a safle o ddiddordeb gwyddonol arbennig, o fewn yr ystyr a roddir i “site of special scientific interest” yn Neddf Bywyd Gwyllt a Chefn Gwlad 1981 ; ystyr “ un cyfnod trwydded ” (“ single permit period ”) yw— y cyfnod sy’n dechrau ar 1 Mehefin mewn unrhyw flwyddyn galendr tan ddiwedd 31 Mai y flwyddyn ganlynol, neu pan fo’r drwydded wedi ei dyroddi ar ôl 1 Mehefin mewn unrhyw flwyddyn galendr, y cyfnod sy’n dechrau pan fo’r drwydded wedi ei dyroddi tan ddiwedd 31 Mai y flwyddyn ganlynol. RHAN 2 Rheoli gwelyau cocos yn yr ardal benodedig a chyfyngu ar bysgota Gwahardd 3 Ni chaiff neb bysgota am gocos neu eu cymryd, nac yn fwriadol ganiatáu i berson arall bysgota am gocos neu eu cymryd neu ei gynorthwyo i wneud hynny— a o wely cocos sydd ar gau, a b ac eithrio drwy drwydded a roddir o dan Ran 3 ac i’r graddau a awdurdodir gan y drwydded honno. Cyfyngu ar weithgarwch pysgota 4 Mae pob gwely cocos ar gau hyd nes iddo gael ei asesu a bod Gweinidogion Cymru yn datgan ei fod ar agor o dan erthyglau 5 a 6. Asesu gwelyau cocos 5 1 Er mwyn penderfynu a yw’r meini prawf a nodir yn erthygl 6(a) a (b) wedi eu bodloni, rhaid i Weinidogion Cymru asesu pob gwely cocos sydd wedi ei gau o dan erthygl 4 cyn diwedd Medi 2024. 2 O 1 Ionawr 2025, rhaid i Weinidogion Cymru asesu pob gwely cocos o leiaf unwaith ym mhob blwyddyn galendr. 3 At ddibenion y Rhan hon, ystyr y termau “asesu” ac “asesiad” yw cwblhau— a arolwg stoc, b cyfrif o ornifer cocos y gellir eu cynaeafu, ac c os oes gornifer cocos y gellir eu cynaeafu, unrhyw asesiad amgylcheddol sy’n ofynnol. Dyletswydd i agor gwely cocos 6 Rhaid i Weinidogion Cymru, drwy ddatganiad, agor gwely cocos os yw asesiad a gynhaliwyd o dan erthygl 5 wedi dod i’r casgliad— a bod gornifer cocos y gellir eu cynaeafu, a b na fydd agor y gwely cocos yn ddarostyngedig i amodau ar bysgota am gocos neu gymryd cocos o’r gwely hwnnw yn cael effaith andwyol ar gyfanrwydd safle gwarchodedig perthnasol. Dyletswydd i gau gwely cocos 7 1 Rhaid i Weinidogion Cymru, drwy ddatganiad, gau gwely cocos sydd ar agor os oes tystiolaeth— a y pysgotwyd am y gornifer cocos y gellir eu cynaeafu neu y’u cymerwyd, b bod angen cau’r gwely cocos er mwyn osgoi effaith andwyol ar gyfanrwydd safle gwarchodedig perthnasol, neu c bod angen cau’r gwely cocos er mwyn asesu’r risg o effaith andwyol ar gyfanrwydd safle gwarchodedig perthnasol. 2 Rhaid i ddatganiad sy’n cau gwely cocos gynnwys y rheswm pam y’i caewyd. RHAN 3 Trwyddedau i bysgota am gocos neu gymryd cocos Gofyniad am drwydded 8 1 Caiff Gweinidogion Cymru ddyroddi trwydded at ddiben awdurdodi pysgota am gocos neu gymryd cocos o’r ardal benodedig. 2 Caniateir dyroddi’r drwydded— a i berson, a b am un cyfnod trwydded. 3 Bydd y drwydded yn galluogi’r deiliad trwydded i bysgota am gocos neu gymryd cocos o welyau cocos sydd ar agor yn ystod y cyfnod trwydded. 4 Ni chaniateir trosglwyddo trwydded o un person i berson arall. Amodau trwydded 9 1 Mae pob trwydded a ddyroddir gan Weinidogion Cymru o dan erthygl 8 yn ddarostyngedig i— a yr amodau a nodir yn Atodlen 2 i’r Gorchymyn hwn, a b unrhyw amodau ychwanegol sy’n ofynnol i reoleiddio pysgota am gocos neu gymryd cocos o wely cocos penodedig. 2 Mae’r amodau ychwanegol y cyfeirir atynt ym mharagraff (1)(b) fel a ganlyn— a gornifer cocos y gellir eu cynaeafu sydd wedi ei ddiwygio; b terfyn dalfa dyddiol; c maint glanio lleiaf penodedig; d dyddiadau, amseroedd neu lanwau penodedig pan na chaniateir pysgota am gocos na chymryd cocos; e dulliau neu gyfarpar penodedig y caniateir eu defnyddio neu ei ddefnyddio wrth bysgota am gocos neu gymryd cocos; f dull mynediad penodedig i’r ardal benodedig neu wely cocos; g amodau eraill ar bysgota am gocos neu gymryd cocos sy’n ofynnol gan yr asesiad amgylcheddol o’r gwely cocos o dan erthygl 5. 3 Caiff Gweinidogion Cymru amrywio’r amodau ychwanegol neu eu dileu o drwyddedau. 4 Pan fo’n rhesymol ymarferol, rhaid i Weinidogion Cymru ymgynghori â deiliaid trwydded a rhanddeiliaid perthnasol eraill cyn amrywio neu ddileu amodau ychwanegol. 5 Rhaid i Weinidogion Cymru hysbysu’r personau a ganlyn am benderfyniad i amrywio neu ddileu amodau ychwanegol— a deiliaid trwydded, a b unrhyw berson arall y maent yn ystyried ei fod yn briodol. 6 Rhaid i hysbysiad o dan baragraff (5) gynnwys y rhesymau dros benderfyniad Gweinidogion Cymru. 7 Yn yr erthygl hon— a ystyr “terfyn dalfa dyddiol” yw cyfanswm pwysau byw y cocos y caniateir pysgota amdanynt neu eu cymryd bob dydd gan bob deiliad trwydded; b ystyr “maint glanio lleiaf” yw’r maint lleiaf o gocosen a gedwir gan fesurydd sydd ag agoriad sgwâr o X o filimetrau o’i fesur ar draws pob ochr o’r sgwâr. “X” yw’r mesuriad a osodir mewn amodau sydd ynghlwm wrth drwydded a ddyroddir o dan erthygl 8 o’r Gorchymyn hwn. Personau â hawlogaeth i gael trwydded 10 1 Caiff person wneud cais am drwydded— a os yw’n 16 oed neu’n hŷn, b os yw’n meddu ar dystysgrif cwrs hyfforddiant ar ddiogelwch rhynglanwol a ddyroddwyd o fewn y cyfnod blaenorol o 3 blynedd, ac c os nad yw wedi ei euogfarnu o fewn y cyfnod blaenorol o 12 mis, neu’r cyfnod blaenorol o 6 mis os oedd o dan 18 oed ar ddyddiad ei euogfarnu, o drosedd berthnasol. 2 Yn yr erthygl hon ystyr “trosedd berthnasol” yw— a trosedd o dan adran 3(3) (torri gorchymyn rheoleiddio pysgodfa etc) o Ddeddf Pysgodfeydd Môr (Pysgod Cregyn) 1967 ; b trosedd o dan adran 31(2) (gwrthod i feili dŵr gael mynediad, chwilio ac ymchwilio) o Ddeddf Pysgodfeydd Eogiaid a Dŵr Croyw 1975 ; c trosedd o dan— i adran 139 (torri gorchmynion o dan adrannau 134, 134A, 134B neu 136), ii adran 190 (torri gorchmynion o dan adran 189), neu iii adran 292 (troseddau mewn perthynas â swyddogion gorfodaeth), o Ddeddf 2009 . Cais am drwydded 11 1 I wneud cais am drwydded, rhaid i berson— a cyflwyno i Weinidogion Cymru gais wedi ei gwblhau ar unrhyw ffurf sy’n ofynnol gan Weinidogion Cymru, b darparu’r dystiolaeth honno sy’n ofynnol gan Weinidogion Cymru i brofi— i pwy ydyw, ii ei gyfeiriad, iii ei fod wedi cwblhau cwrs hyfforddiant ar ddiogelwch rhynglanwol, a iv rhif yswiriant gwladol neu Gyfeirnod Unigryw y Trethdalwr, c pan ddefnyddir llestr i gario cocos o wely cocos, ddarparu gwybodaeth neu ddogfennaeth sy’n ymwneud â— i meistr y llestr; ii y llestr, gan gynnwys rhif tystysgrif codio Asiantaeth y Môr a Gwylwyr y Glannau (os yw’n gymwys), a d talu’r ffi drwydded flynyddol. 2 Caniateir gwneud cais mewn cysylltiad ag un cyfnod trwydded. Ffioedd trwydded 12 1 Mewn perthynas â’r ffi drwydded flynyddol— a bydd i’w phennu gan Weinidogion Cymru, b rhaid iddi fod yn gymwys i bob trwydded, ac c rhaid iddi fod yn gymwys hyd yn oed pan wneir cais am drwydded a phan y’i dyroddir ran o’r ffordd drwy gyfnod trwydded. 2 Wrth bennu’r ffi drwydded flynyddol, caiff Gweinidogion Cymru ystyried— a gwariant sy’n deillio o reoli’r gwelyau cocos, b gwariant sy’n deillio o unrhyw arolygon gwyddonol neu asesiadau amgylcheddol sy’n ymwneud â’r gwelyau cocos, c gwariant sy’n deillio o weinyddu ceisiadau am drwyddedau, d gwariant sy’n deillio o unrhyw ddadansoddiad o ffurflenni dalfa ddyddiol, ac e unrhyw wariant perthnasol arall. Dangos trwyddedau a gofynion ychwanegol 13 1 Rhaid i berson sy’n pysgota am gocos neu’n cymryd cocos ddangos copi o drwydded y person hwnnw os bydd person sydd wedi ei awdurdodi gan Weinidogion Cymru yn gofyn iddo wneud hynny. 2 Ni chaiff person y gofynnwyd iddo ddangos trwydded o dan baragraff (1) bysgota am gocos na chymryd cocos o wely cocos hyd nes y bo wedi dangos y drwydded honno. 3 Rhaid i berson yng nghyffiniau gwely cocos gyflawni cyfarwyddiadau rhesymol person sy’n arfer swyddogaethau o dan y Gorchymyn hwn. 4 Ni chaiff person rwystro person sy’n cyflawni swyddogaethau o dan y Gorchymyn hwn. RHAN 4 Esemptiadau, ailddodi cocos a darpariaethau terfynol Esemptiadau 14 Nid yw darpariaethau’r Gorchymyn hwn yn gymwys— a i berson sy’n cymryd, â llaw, ddim mwy na 5 cilogram mewn pwysau byw o gocos mewn unrhyw un diwrnod i’w bwyta yn bersonol, b i berson sy’n pysgota am gocos neu’n cymryd cocos gydag awdurdod ysgrifenedig ymlaen llaw gan Weinidogion Cymru at ddibenion gwyddonol neu at ddibenion rheoli pysgodfeydd, ac c i’r graddau eu bod yn gwahardd y canlynol, yn cyfyngu arnynt neu’n ymyrryd â hwy— i unrhyw hawl i bysgodfa unigol, neu ii unrhyw hawl ar unrhyw ran o lan y môr, i unrhyw ran o lan y môr neu dros unrhyw ran o lan y môr a fwynheir gan berson o dan Ddeddf leol neu arbennig gan Senedd y Deyrnas Unedig, Siarter Frenhinol, llythyrau patent, neu drwy bresgripsiwn neu ddefnydd ers cyn cof. Ailddodi cocos 15 1 Rhaid i berson sy’n pysgota am gocos neu’n cymryd cocos yn groes i’r darpariaethau yn y Gorchymyn hwn ailddodi’r cocos ar y gwely cocos y’u cymerwyd ohono yn unol â chyfarwyddiadau gan swyddog gorfodi morol. 2 Wrth ailddodi cocos o dan baragraff (1), rhaid lledaenu’r cocos mewn haen denau a gwastad. 3 Yn yr erthygl hon mae i “swyddog gorfodi morol” yr un ystyr ag a roddir i “marine enforcement officer” yn adran 235(1) o Ddeddf 2009. Datganiadau, hysbysiadau a thrwyddedau 16 1 Rhaid i ddatganiad, hysbysiad neu drwydded a wneir neu a ddyroddir o dan y Gorchymyn hwn gael ei wneud neu ei gwneud yn ysgrifenedig. 2 Rhaid i ddatganiadau a hysbysiadau a wneir o dan y Gorchymyn hwn gael eu cyhoeddi ar wefan Llywodraeth Cymru a, phan fo’n ymarferol, rhaid i ddatganiadau gael eu gosod mewn lleoliadau amlwg ar y gwely cocos neu gerllaw iddo. 3 Pan fo rhaid gwneud unrhyw beth o dan y Gorchymyn hwn yn ysgrifenedig, mae hynny’n cynnwys cyfathrebiad electronig fel y diffinnir “electronic communication” yn adran 15(1) o Ddeddf Cyfathrebiadau Electronig 2000 , sydd wedi ei recordio ac yn gallu cael ei atgynhyrchu o ganlyniad i hynny. 4 Caniateir diwygio neu ddirymu datganiadau a hysbysiadau drwy ddatganiadau neu hysbysiadau dilynol. Dirymu a diwygio: cyffredinol 17 1 Mae Rhan 1 o Atodlen 3 yn cynnwys dirymiadau a diwygiadau i is-ddeddfwriaeth. 2 Mae Rhan 2 o Atodlen 3 yn cynnwys dirymiadau a diwygiadau i Is-ddeddfau cyn-Bwyllgor Pysgodfeydd Môr Gogledd-orllewin Lloegr a Gogledd Cymru ac Is-ddeddfau cyn-Bwyllgor Pysgodfeydd Môr De Cymru . Dirymu a diwygio: pysgodfa gocos Cilfach Tywyn 18 Mae Rhan 3 o Atodlen 3 yn cynnwys dirymiadau a diwygiadau i Orchymyn Deddf y Môr a Mynediad i’r Arfordir 2009 (Cychwyn Rhif 1, Darpariaethau Canlyniadol, Darpariaethau Trosiannol a Darpariaethau Arbed) (Cymru a Lloegr) 2010 ac Is-ddeddfau cyn-Bwyllgor Pysgodfeydd Môr De Cymru mewn cysylltiad â physgodfa gocos Cilfach Tywyn. Huw Irranca-Davies Ysgrifennydd y Cabinet dros Newid Hinsawdd a Materion Gwledig, un o Weinidogion Cymru 25 Mehefin 2024