Addysg, Cymru Enwi, cychwyn a chymhwyso 1 1 Enw’r Rheoliadau hyn yw Rheoliadau Bwyta’n Iach mewn Ysgolion (Gofynion a Safonau Maeth) (Cymru) 2013 a deuant i rym ar 2 Medi 2013. 2 Mae’r Rheoliadau hyn yn gymwys o ran Cymru. Dehongli 2 1 Yn y Rheoliadau hyn— mae i’r ymadrodd “addysg gynradd” yr ystyr a roddir i “ primary education ” gan adran 2(1) o Ddeddf 1996; mae i’r ymadrodd “addysg uwchradd” yr ystyr a roddir i “secondary education” gan adran 2(2) o Ddeddf 1996; ystyr “anghenion deietegol sydd wedi eu rhagnodi’n feddygol” (“ medically prescribed dietary requirements ”) yw anghenion deietegol a ragnodir gan— ymarferydd meddygol cofrestredig; neu deitegwr sydd wedi ei gofrestru yn Rhan 4 o’r Gofrestr a gynhelir o dan erthygl 5 o Orchymyn Proffesiynau Iechyd a Gwaith Cymdeithasol 2001 ; mae “brechdanau” (“ sandwiches ”) yn cynnwys rholiau wedi eu llenwi a chynhyrchion tebyg sy’n barod i’w bwyta heb unrhyw waith paratoi pellach; ystyr “brecwast ysgol” (“ school breakfast ”) yw bwyd a ddarperir i’w fwyta gan ddisgyblion neu bersonau eraill ar fangre ysgol cyn dechrau’r sesiwn ysgol foreol, neu yn achos ysgol arbennig gymunedol neu ysgol arbennig sefydledig cyn neu ar ddechrau’r sesiwn ysgol foreol; ystyr “byrbrydau sawrus” (“ savoury snacks ”) yw— eitemau wedi eu rhagbecynnu (ac eithrio melysion, brechdanau, cacennau, bisgedi, cnau a hadau sy’n barod i’w bwyta heb unrhyw waith paratoi pellach; a sydd wedi eu cyfansoddi o, neu sy’n cynnwys fel cynhwysyn sylfaenol— tatws neu wreiddlysiau (megis creision); grawnfwydydd (megis pyffion corn neu fyrbrydau corn); creision tortilla ; pretsels; popgorn (p’un ai’n blaen, wedi ei felysu neu wedi ei halltu); cracers corgimwch; cacennau reis (p’un ai rhai plaen neu rai â chyflas); cymysgedd Bombay; mae i’r ymadrodd “cig” yr ystyr a roddir i “ meat ” gan Gyfarwyddeb 2000/13/EC Senedd Ewrop a’r Cyngor ar gyd-ddynesiad cyfreithiau’r Aelod-wladwriaethau sy’n ymwneud â labelu, cyflwyno a hysbysebu bwydydd ; ystyr “cinio ysgol” (“ school lunch ”) yw bwyd a ddarperir i’w fwyta gan ddisgyblion neu bersonau eraill fel eu pryd bwyd canol dydd ar ddiwrnod ysgol, p’un a yw hynny’n golygu pryd gosod neu ddetholiad o eitemau i’w dewis ganddynt; mae i’r ymadrodd “cynnyrch cig” yr ystyr a roddir i “ meat product ” yn y Rheoliadau Cynhyrchion Cig ac mae’n cynnwys unrhyw gynnyrch cig sydd wedi ei ffurfio, ei siapio a’i gaenu; mae “darparu” (“ provide ”) yn cynnwys trefnu darpariaeth; ystyr “Deddf 1996” (“ the 1996 Act ”) yw Deddf Addysg 1996 ; mae i’r ymadrodd “disgybl hŷn” yr ystyr a roddir i “ senior pupil ” gan adran 3(2) o Ddeddf 1996; mae i’r ymadrodd “disgybl iau” yr ystyr a roddir i “ junior pupil ” gan adran 3(2) o Ddeddf 1996; ystyr “diwrnod ysgol” (“ school day ”), mewn perthynas ag ysgol a gynhelir, yw unrhyw ddiwrnod y cynhelir o leiaf un sesiwn ysgol arno, a honno’n cael ei chynnal rhwng 8.30am a 6pm yn yr ysgol honno; ystyr “dogn” (“ portion ”) yw maint o fwyd penodol a ddarperir i unigolyn fel rhan o bryd bwyd; ystyr “llaeth” (“ milk ”) yw llaeth cyflawn, llaeth hanner-sgim neu laeth sgim; ystyr “mangre ysgol” a “mangre’r ysgol” (“ school premises ”) yw mangre’r ysgol a gynhelir; ystyr “melysion” (“ confectionery ”) yw— gwm cnoi gan gynnwys gwm cnoi heb siwgr; barrau grawnfwyd (rhai cnoadwy neu rai crensiog); barrau â ffrwythau wedi eu prosesu neu eu hallwthio; melysion eraill nad ydynt yn rhai siocled (p’un a ydynt yn cynnwys siwgr ai peidio) gan gynnwys mintys; ysgeintiadau neu eisinau neu haenau uchaf addurnol sydd wedi eu gwneud o siwgr eisin; siocled ar unrhyw ffurf (ac eithrio siocled poeth); unrhyw gynnyrch sy’n cynnwys siocled neu sydd wedi ei gaenu’n gyfan gwbl neu’n rhannol â siocled; unrhyw sylwedd blas siocled (ac eithrio powdr coco a ddefnyddir mewn cacennau, bisgedi a phwdinau neu mewn diod a restrir yn Nhabl D i Atodlen 5); ystyr “pryd gyda’r hwyr” (“ evening meal ”) mewn perthynas ag ysgol fyrddio a gynhelir, yw bwyd neu ddiod a ddarperir am, neu ar ôl 6pm; mae “pysgod olewog” (“ oily fish ”) yn cynnwys brwyniaid, penwaig, ciperi, mecryll, penwaig Mair, eogiaid, sardîns, brithyllod, tiwna (ond nid tiwna mewn tun) a silod mân ond mae’n eithrio cynhyrchion pysgod cyfnerthedig neu fwydydd eraill sydd wedi eu cyfnerthu ag omega 3; ystyr “Rheoliadau Cynhyrchion Cig” (“ Meat Products Regulations ”) yw Rheoliadau Cynhyrchion Cig (Cymru ) 2004 ; ystyr “Rheoliadau Undeb Ewropeaidd perthnasol” (“ relevant European Union Regulations ”) yw— Rheoliad (EC) Rhif 1333/2008 Senedd Ewrop a Chyngor yr Undeb Ewropeaidd ar ychwanegion bwyd; Rheoliad (EC) Rhif 1334/2008 Senedd Ewrop a Chyngor yr Undeb Ewropeaidd ar gyflasynnau a chynhwysion bwyd penodol â phriodoleddau cyflasu i’w defnyddio mewn bwydydd ac ar fwydydd; ystyr “sudd ffrwythau” (“ fruit juice ”) yw— y cynhyrchion a ddisgrifir gan yr enw hwnnw; neu y cynnyrch a ddisgrifir gan yr enw “sudd ffrwythau o ddwysfwyd” yn Atodlen 1 i Reoliadau Suddoedd Ffrwythau a Neithdarau Ffrwythau (Cymru) 2003 ; ystyr “sudd llysiau” (“ vegetable juice ”) yw sudd a echdynnwyd o lysiau neu domatos a hynny heb ychwanegu unrhyw sylwedd arall ato, ac eithrio y caniateir i unrhyw ddŵr a echdynnwyd wrth ddwysáu gael ei adfer; ystyr “wythnos” (“ week ”) yw’r pum niwrnod o ddydd Llun i ddydd Gwener; mae i’r ymadrodd “ysgol a gynhelir” (“ maintained school ”) yr ystyr a roddir iddo gan adran 11 o Fesur Bwyta’n Iach mewn Ysgolion (Cymru) 2009; ystyr “ysgol feithrin a gynhelir” (“ maintained nursery schoo l”) yw ysgol feithrin neu uned feithrin mewn ysgol gynradd a gynhelir gan awdurdod lleol; ystyr “ysgol fyrddio” (“ boarding school ”) yw ysgol a gynhelir a chanddi ddisgyblion byrddio, p’un a oes ganddi ddisgyblion dydd hefyd ai peidio; ystyr “ysgol gynradd” (“ primary school ”) yw ysgol sy’n darparu addysg gynradd (p’un a yw hefyd yn darparu mathau eraill o addysg ai peidio); ystyr “ysgol uwchradd” (“ secondary school ”) yw ysgol sy’n darparu addysg uwchradd (p’un a yw hefyd yn darparu mathau eraill o addysg ai peidio); 2 Nid oes dim yn y Rheoliadau hyn sy’n gymwys i fwyd neu ddiod a ddarperir— a mewn unrhyw ddigwyddiad cymdeithasol ysgol neu ddigwyddiad hamdden ysgol i nodi unrhyw achlysur crefyddol neu ddiwylliannol; b yn ystod digwyddiadau i godi arian; c fel gwobrwyon am gyrhaeddiad, ymddygiad da neu ymdrech dda; d i’w ddefnyddio i ddysgu sgiliau paratoi bwyd a choginio ar yr amod na châi unrhyw fwyd sy’n cael ei baratoi felly ei ddarparu i ddisgyblion fel rhan o frecwast ysgol neu ginio ysgol; e gan rieni, disgyblion neu bersonau eraill i’w fwyta ganddynt hwy eu hunain ar fangre ysgol; f fel rhan o unrhyw anghenion deietegol sydd wedi eu rhagnodi’n feddygol. Dirymu 3 Mae Rheoliadau Addysg (Safonau Maeth Cinio Ysgol) (Cymru) 2001 wedi eu dirymu. Brecwast mewn ysgolion a gynhelir 4 1 Rhaid i awdurdod lleol neu gorff llywodraethu ysgol a gynhelir gydymffurfio â’r gofynion yn Atodlen 1 pan fo’n darparu brecwast ysgol ar ddiwrnod ysgol— a i ddisgyblion cofrestredig mewn ysgol a gynhelir, p’un ai ar fangre ysgol neu mewn man nad yw’n fangre ysgol; b i unrhyw berson arall ar fangre’r ysgol. 2 Pan fo awdurdod lleol neu gorff llywodraethu’n darparu brecwast ysgol yn unol â pharagraff (1), rhaid iddo roi’r opsiwn i’r disgybl neu berson arall ddewis un eitem fwyd o bob un o’r categorïau bwyd a restrir yn Nhabl A yn Atodlen 1. Cinio mewn ysgolion meithrin a gynhelir 5 1 Yn ddarostyngedig i baragraff (2), rhaid i awdurdod lleol neu gorff llywodraethu ysgol a gynhelir gydymffurfio â’r gofynion yn Atodlen 2 pan fo’n darparu cinio ysgol ar ddiwrnod ysgol— a i ddisgyblion cofrestredig ysgol feithrin a gynhelir ar fangre ysgol neu fan nad yw’n fangre ysgol; b i unrhyw berson arall ar fangre ysgol feithrin a gynhelir. 2 Nid yw’r gofynion yn Atodlen 2 yn gymwys pan fo awdurdod lleol neu gorff llywodraethu ysgol a gynhelir wedi cydymffurfio â’r gofynion yn Atodlen 3 a’r safonau maeth yn Atodlen 4 mewn perthynas â chiniawau ysgol a ddarperir i bersonau ym mharagraff (1). Cinio mewn ysgolion cynradd ac uwchradd a gynhelir 6 1 Mae’r rheoliad hwn yn gymwys pan fo awdurdod lleol neu gorff llywodraethu ysgol a gynhelir yn darparu cinio ysgol ar ddiwrnod ysgol— a i ddisgyblion cofrestredig mewn ysgol a gynhelir ar fangre ysgol neu mewn man nad yw’n fangre ysgol; a b i unrhyw berson arall ar fangre’r ysgol. 2 Rhaid i’r awdurdod lleol neu’r corff llywodraethu sicrhau bod cinio ysgol a ddarperir i berson a bennir ym mharagraff (1) yn cydymffurfio â’r gofynion yn Atodlen 3 a’r safonau maeth yn Atodlen 4. 3 Rhaid i’r awdurdod lleol neu’r corff llywodraethu sicrhau bod cinio ysgol a ddarperir i ddisgyblion ar drip ysgol ar ddiwrnod ysgol yn cydymffurfio â’r gofynion y Atodlen 3 a’r safonau maeth yn Atodlen 4. 4 Pan fo awdurdod lleol neu gorff llywodraethu’n darparu addysg gynradd ac uwchradd yn yr ysgol, rhaid i’r cinio ysgol a ddarperir— a i ddisgybl iau gydymffurfio â’r gofynion ar gyfer ysgolion cynradd yn Atodlen 3 a’r safonau maeth ar gyfer ysgolion cynradd yn Atodlen 4; a b i ddisgybl hŷn gydymffurfio â’r gofynion ar gyfer ysgolion uwchradd yn Atodlen 3 a’r safonau maeth ar gyfer ysgolion uwchradd yn Atodlen 4. 5 Pan fo ysgol ar agor am lai na phum niwrnod mewn unrhyw wythnos, mae’r gofynion yn Atodlen 3 sy’n cyfeirio at nifer yr adegau y mae’n rhaid darparu neu beidio â darparu bwyd drwy gyfeirio at wythnos yn gymwys fel petai’r ysgol ar agor am y cyfan o’r wythnos honno. Diodydd mewn ysgolion a gynhelir 7 1 Mae’r rheoliad hwn yn gymwys i ddiod a ddarperir— a i ddisgyblion cofrestredig mewn ysgol a gynhelir, p’un ai ar fangre ysgol neu mewn man nad yw’n fangre ysgol; a b i unrhyw berson arall ar fangre’r ysgol. 2 Rhaid i’r awdurdod lleol neu’r corff llywodraethu sicrhau bod diod a ddarperir i berson ym mharagraff (1) yn cydymffurfio â’r gofynion yn Atodlen 5. 3 Pan fo awdurdod lleol neu gorff llywodraethu’n darparu addysg gynradd ac uwchradd yn yr ysgol, rhaid i’r ddiod a ddarperir— a i ddisgybl iau gydymffurfio â’r gofynion ar gyfer ysgolion cynradd yn Atodlen 5; a b i ddisgybl hŷn gydymffurfio â’r gofynion ar gyfer ysgolion uwchradd yn Atodlen 5. Darparu bwydydd neu ddiodydd eraill mewn ysgolion a gynhelir 8 1 Rhaid i awdurdod lleol neu gorff llywodraethu ysgol a gynhelir gydymffurfio â’r gofynion yn Atodlen 6 os yw’n darparu bwyd, ar ddiwrnod ysgol, nad yw’n rhan o frecwast ysgol na chinio ysgol i’r personau a bennir ym mharagraff (3). 2 Rhaid i awdurdod lleol neu gorff llywodraethu ysgol a gynhelir gydymffurfio â’r gofynion yn Atodlen 5 os yw’n darparu diod, ar ddiwrnod ysgol, nad yw’n rhan o frecwast ysgol na chinio ysgol i’r personau a bennir ym mharagraff (3). 3 At ddibenion y rheoliad hwn, ystyr y cyfeiriad at bersonau ym mharagraffau (1) a (2) yw— a disgyblion sydd wedi eu cofrestru mewn ysgol a gynhelir ac sydd— i ar fangre ysgol cyn 6pm; ii mewn man nad yw’n fangre ysgol cyn 6pm; b unrhyw berson arall sydd ar fangre’r ysgol cyn 6pm. 4 Nid yw’r gofynion a nodir yn Atodlen 6 yn gymwys mewn perthynas â melysion, byrbrydau, cacennau neu fisgedi a ddarperir i ddisgyblion mewn ysgol fyrddio fel rhan o bryd bwyd gyda’r hwyr. Carwyn Jones Prif Weinidog Cymru 8 Awst 2013