DIOGELU'R AMGYLCHEDD, CYMRU RHAN 1 Cyffredinol Enwi, cychwyn a chymhwyso 1 1 Enw'r Rheoliadau hyn yw Rheoliadau Safonau Ansawdd Aer (Cymru) 2007. 2 Daw'r Rheoliadau hyn i rym ar 15 Mawrth 2007. 3 Mae'r Rheoliadau hyn yn gymwys o ran Cymru. Diffiniadau 2 1 Yn y Rheoliadau hyn— ystyr “aer amgylchynol” (“ ambient air ”) yw aer y tu allan yn y troposffer, heb gynnwys gweithleoedd; ystyr “amcan hirdymor” (“ long-term objective ”) yw'r mwyafswm crynodiad osôn sydd wedi ei nodi yn Rhan 4 o Atodlen 1; ystyr “asesu” (“ assessment ”) yw unrhyw ddull a ddefnyddir i fesur, cyfrifo, rhagfynegi neu amcangyfrif crynodiad llygrydd; mae i “crynhoad” (“ agglomeration ”) yr ystyr a roddir yn rheoliad 5(2); ystyr “crynodiad” (“ concentration ”) yw— ar gyfer llygryddion ac eithrio llygryddion Grŵp B, crynodiad y llygrydd perthnasol mewn aer amgylchynol; neu ar gyfer llygryddion Grwp B, cyfanswm cynnwys y llygrydd perthnasol yn y ffracsiwn PM 10 mewn aer amgylchynol, ac yn y ddau achos, mae cyfeiriad at grynodiad yn gyfeiriad at grynodiad a aseswyd gan y Cynulliad Cenedlaethol yn unol â'r Rheoliadau hyn; ystyr “cynllun gweithredu” (“ action plan ”) yw cynllun gweithredu sy'n ofynnol gan reoliad 11; ystyr “cynllun gwella” (“ improvement plan ”) yw cynllun gwella sy'n ofynnol gan reoliad 8; ystyr “dyddiad cyrhaeddiad” (“ attainment date ”) yw'r dyddiad— y mae'n rhaid cyrraedd y gwerth terfyn; neu y dylid cyrraedd y gwerth targed, i'r graddau y bo hynny'n bosibl; ystyr “ffin goddefaint” (“ margin of tolerance ”) yw'r maint a ddynodir yn Rhan 2 o Atodlen 1 y gellir mynd yn uwch na'r gwerth terfyn; rhaid dehongli “gorsaf cefndir gwledig” (“ rural background station ”) yn unol â Rhan 3 o Atodlen 5; ystyr “gwerth targed” (“ target value ”) yw'r crynodiad uchaf o lygrydd Grŵp B fel y nodwyd yn Rhan 3 o Atodlen 1 neu osôn fel y nodwyd yn Rhan 4 o'r Atodlen honno; ystyr “gwerth terfyn” (“ limit value ”) yw'r mwyafswm crynodiad a ganiateir o lygrydd Grŵp A sydd wedi ei nodi yn Rhan 1 o Atodlen 1; ystyr “hydrocarbonau aromatig polysyclig” (“ polycyclic aromatic hydrocarbons ”) yw— y cyfansoddion sydd wedi eu rhestru yn rheoliad 19(2); a unrhyw hydrocarbonau aromatig polysyclig eraill y mae'r Cynulliad Cenedlaethol yn dewis eu monitro o dan reoliad 19(1)(b); ystyr “llygrydd” (“ pollutant ”) yw — unrhyw lygrydd Grŵp A; unrhyw lygrydd Grŵp B; osôn; neu unrhyw lygrydd y mae Rhan 3 o'r Rheoliadau hyn yn berthnasol iddo; ystyr “llygryddion Grŵp A” (“ Group A pollutants ”) yw bensen, carbon monocsid, plwm, nitrogen deuocsid ac ocsidau nitrogen, PM 10 a sylffwr deuocsid; ystyr “llygryddion Grŵp B” (“ Group B pollutants ”) yw arsenig, benso(a)pyren, cadmiwm a nicel a'u cyfansoddion; ystyr “ocsidau nitrogen”(“ oxides of nitrogen ”) yw'r swm o ocsid nitrig a nitrogen deuocsid a ychwanegir fel rhannau y biliwn ac a fynegir fel nitrogen deuocsid mewn microgramau y metr ciwbig; ystyr “parth” ( zone ”) yw un o'r rhannau o'r diriogaeth y rhannwyd Cymru iddynt gan y Cynulliad Cenedlaethol o dan reoliad 5(1) at ddibenion Rhan 2 o'r Rheoliadau hyn; ac mae cyfeiriadau at barth, oni bai bod y cyd-destun yn dangos fel arall, yn cynnwys crynhoad. ystyr “PM 2·5 ” yw mater gronynnol sy'n llwyddo i fynd drwy fewnfa dethol maint gyda therfyn effeithlonrwydd o 50% pan fydd y diamedr erodynamig yn 2.5μm; ystyr “PM 10 ” yw mater gronynnol sy'n llwyddo i fynd drwy fewnfa dethol maint gyda therfyn effeithlonrwydd o 50% pan fydd y diamedr erodynamig yn 10μm, ac mewn perthynas â hyn, o ran asesu llygryddion Grŵp B, mae'r fewnfa wedi ei diffinio yn EN 12341; ystyr “rhagsylweddau osôn” (“ ozone precursor substances ”) yw sylweddau sy'n cyfrannu at ffurfio osôn ar lefel y ddaear, fel y cyfeirir atynt gan reoliad 18(1); ystyr “safonau ansawdd aer” (“ air quality standards ”) yw gwerthoedd terfyn, gwerthoedd targed ac amcanion hirdymor; ystyr “trothwy gwybodaeth” (“ information threshold ”) yw'r trothwy gwybodaeth sydd wedi ei nodi yn Rhan 2 o Atodlen 3; ystyr “trothwy rhybuddio” (“ alert threshold ”) yw trothwy rhybuddio a nodwyd yn Atodlen 3. 2 Mae i'r geiriau a dywediadau eraill a ddefnyddir yn y Rheoliadau hyn yr ystyr a roddir iddynt yn y Cyfarwyddebau canlynol — a Cyfarwyddeb y Cyngor 96/62/EC ar asesu a rheoli ansawdd aer amgylchynol ; b Cyfarwyddeb y Cyngor 1999/30/EC yn ymwneud â gwerthoedd terfyn ar gyfer sylffwr deuocsid, nitrogen deuocsid ac ocsidau nitrogen, mater gronynnol a phlwm mewn aer amgylchynol ; c Cyfarwyddeb 2000/69/EC Senedd Ewrop a'r Cyngor yn ymwneud â gwerthoedd terfyn ar gyfer bensen a charbon monocsid mewn aer amgylchynol ; ch Cyfarwyddeb 2002/3/EC Senedd Ewrop a'r Cyngor yn ymwneud ag osôn mewn aer amgylchynol ; a d Cyfarwyddeb 2004/107/EC Senedd Ewrop a'r Cyngor yn ymwneud ag arsenig, cadmiwm, mercwri, nicel a hydrocarbonau aromatig polysyclig mewn aer amgylchynol . Dynodi Cynulliad Cenedlaethol Cymru 3 Mae'r Cynulliad Cenedlaethol wedi ei ddynodi fel yr awdurdod cymwys at ddibenion erthygl 3 (gweithredu a chyfrifoldebau) o Gyfarwyddeb y Cyngor 96/62/EC. RHAN 2 Llygryddion Grŵp A a Grŵp B ac osôn PENNOD 1 Safonau ansawdd aer Rhagarweiniad a chymhwysiad 4 1 Mae'r Rhan hon yn gymwys mewn perthynas â'r llygryddion canlynol— a Llygryddion Grŵp A; b Llygryddion Grŵp B; ac c osôn. 2 Rhaid i'r Cynulliad Cenedlaethol sicrhau bod yr holl fesurau a gymerir o dan Pennod 2 neu 3 o'r Rhan hon— a yn rhoi ystyriaeth i ddull integredig o weithredu mewn perthynas â diogelu aer, dŵr a phridd; a b ddim yn cael unrhyw effaith negyddol ar— i unrhyw Aelod-wladwriaeth arall, neu ii unrhyw ran arall o'r Deyrnas Unedig. Parthau a chrynoadau 5 1 Mae'n rhaid i'r Cynulliad Cenedlaethol, at ddibenion y Rhan hon, rannu tiriogaeth Cymru yn barthau. 2 Bydd parth yn cael ei ddosbarthu fel crynhoad at ddibenion y Rhan hon lle— a mae'n cynnwys poblogaeth o dros 250,000 o breswylwyr; neu b mewn unrhyw achos arall, mae ganddo ddwysedd poblogaeth y km 2 y mae'r Cynulliad Cenedlaethol o'r farn y gellir cyfiawnhau dosbarthiad o'r fath. 3 Caiff y Cynulliad Cenedlaethol sefydlu gwahanol barthau ar gyfer gwahanol lygryddion lle y mae'n barnu bod hynny'n briodol. Safonau ansawdd aer 6 1 Yn ddarostyngedig i baragraffau (2) i (4), mae'n ofynnol i'r safonau ansawdd aer canlynol a nodwyd yn Atodlen 1 gael eu cyrraedd ym mhob parth— a ar gyfer llygryddion Grŵp A, y gwerthoedd terfyn sydd wedi eu nodi yn Rhan 1 o'r Atodlen honno; b ar gyfer llygryddion Grŵp B, y gwerthoedd targed sydd wedi eu nodi yn Rhan 3 o'r Atodlen honno; ac c ar gyfer osôn, y gwerthoedd targed ac amcanion hirdymor sydd wedi eu nodi yn Rhan 4 o'r Atodlen honno. 2 Y dyddiad cyrhaeddiad ar gyfer gwerth terfyn neu darged yw— a dyddiad cyrhaeddiad a nodwyd ar gyfer y llygrydd perthnasol yn Atodlen 1; neu b lle nad oes dyddiad cyrhaeddiad wedi ei nodi, y dyddiad pan ddaw'r Rheoliadau hyn i rym. 3 Mae'r amcanion hirdymor i'w cyflawni yn yr hirdymor, i'r graddau y gellir cyflawni'r amcanion hyn trwy'r mesurau sy'n ofynnol gan reoliad 7(3)(b). 4 Yn achos bensen a nitrogen deuocsid, mae'r ffiniau goddefaint a nodwyd yn Rhan 2 o Atodlen 1 yn gymwys yn y cyfnodau a bennir. PENNOD 2 Cyrraedd safonau ansawdd aer Mesurau cyrraedd cyffredinol 7 1 Yn ddarostyngedig i baragraffau (2) a (3), mae'n rhaid i'r Cynulliad Cenedlaethol gymryd y mesurau angenrheidiol i sicrhau bod crynoadau pob llygrydd, ym mhob parth, yn cyrraedd y safonau ansawdd aer sy'n ofynnol gan reoliad 6. 2 Y mesurau angenrheidiol mewn perthynas â llygryddion Grŵp B yw— a Mesurau nad ydynt yn golygu costau anghyfartal; a b i'r graddau bod crynoadau o'r llygryddion perthnasol yn codi o ganlyniad i ollyngiadau o weithfeydd y mae Cyfarwyddeb y Cyngor 96/61/EC ynglyn ag atal a rheoli llygredd integredig yn gymwys, defnyddio'r dulliau gorau sydd ar gael i atal llygredd o'r gweithfeydd hynny yn unol ag erthygl 3(a) o'r Gyfarwyddeb honno . 3 Y mesurau angenrheidiol mewn perthynas ag osôn yw'r mesurau y mae'r Cynulliad Cenedlaethol yn barnu eu bod — a yn gymesur, yn achos y gwerthoedd targed yn ogystal â'r amcanion hirdymor; a b yn gost effeithiol, yn achos amcanion hirdymor. Cynlluniau gwella 8 1 Mae'r rheoliad hwn yn gymwys mewn perthynas â phob parth lle— a cyn y dyddiad cyrhaeddiad, mae crynoadau o bensen neu nitrogen deuocsid yn uwch na'r gwerth terfyn a'r ffin goddefaint sy'n gymwys; neu b mae crynoadau osôn yn uwch na'r gwerth targed. 2 Pan fo paragraff (1)(a) yn gymwys, rhaid i'r Cynulliad Cenedlaethol baratoi a gweithredu cynllun gwella mewn perthynas â'r llygrydd dan sylw neu, os cyflawnir yr amod a bennir o ran y ddau llygrydd, mewn perthynas â'r ddau lygrydd hynny. 3 Pan fo paragraff (1)(b) yn gymwys, rhaid i'r Cynulliad Cenedlaethol baratoi a gweithredu cynllun gwella mewn perthynas ag osôn oni bai ei fod yn barnu na ellid cyrraedd y gwerth targed trwy fesurau cymesur. 4 Rhaid i gynllun gwella gynnwys yr wybodaeth a nodwyd yn Atodlen 2. 5 Pan y bo'n ofynnol paratoi a gweithredu cynllun gwella o dan baragraffau (2) a (3), rhaid i'r Cynulliad Cenedlaethol, lle y mae'n barnu bod hynny'n briodol, baratoi a gweithredu cynllun gwella integredig sy'n cwmpasu pob un o'r llygryddion perthnasol. 6 At ddibenion y rheoliad hwn, caiff cynllun gwella gynnwys naill ai cynllun neu raglen y mae'n rhaid iddynt, ym mhob achos, anelu at gyrraedd y gwerth terfyn neu darged yn y parth perthnasol erbyn y dyddiad cyrhaeddiad ar gyfer y llygrydd dan sylw. Mesurau gwella eraill 9 1 Mae'r rheoliad hwn yn gymwys i bob parth lle y mae crynodiadau o— a un neu fwy o lygryddion Grŵp B yn uwch na'r gwerth targed perthnasol; neu b osôn yn gyfartal neu'n is na'r gwerthoedd targed, ond yn uwch na'r amcan hirdymor. 2 Pan fo paragraff (1)(a) yn gymwys, rhaid i'r Cynulliad Cenedlaethol— a adnabod achos y llygredd a phrif ffynonellau yr allyriannau; ac b mewn perthynas â'r llygryddion dan sylw, sicrhau bod y mesurau sy'n ofynnol gan reoliad 7(2) yn cael eu cyfeirio yn benodol at ffynonellau'r allyriannau a ddynodwyd. 3 Pan fo paragraff (1)(b) yn gymwys, rhaid i'r Cynulliad Cenedlaethol baratoi a gweithredu mesurau y mae'n ystyried eu bod yn rhai cost effeithiol gyda'r bwriad o gyrraedd yr amcan hirdymor. 4 Mae'n rhaid i'r Cynulliad Cenedlaethol sicrhau bod y mesurau sy'n ofynnol ym mharagraff (3) yn gyson ag unrhyw gynllun gwella a baratowyd ar gyfer osôn o dan reoliad 8(3). PENNOD 3 Cynnal safonau ansawdd aer a chynlluniau gweithredu Cynnal safonau ansawdd aer 10 1 Mae'r rheoliad hwn yn gymwys i bob parth lle y mae crynodiadau o— a un neu fwy o lygryddion Grŵp A yn is na'r gwerthoedd terfyn perthnasol; b un neu fwy o lygryddion Grŵp B yn is na'r gwerthoedd targed perthnasol; neu c osôn yn cyrraedd yr amcanion hirdymor. 2 Pan fo is-baragraff (a) neu (b) o baragraff (1) yn gymwys, rhaid i'r Cynulliad Cenedlaethol, mewn perthynas â phob llygrydd sy'n bodloni'r amodau a nodwyd yn yr is-baragraffau hynny, sicrhau cydymffurfedd â'r gwerthoedd terfyn neu darged perthnasol ac ymdrechu i gadw'r crynodiad isaf y mae'n barnu sy'n gydnaws â datblygu cynaliadwy. 3 Pan fo paragraff (1)(c) yn gymwys, rhaid i'r Cynulliad Cenedlaethol— a sicrhau, i'r graddau y mae ffactorau sy'n cynnwys natur drawsffiniol llygredd osôn ac amodau meteorolegol yn caniatáu hynny, bod crynodiadau yn cael eu cadw yn is na'r amcanion hirdymor; a b cadw, drwy fesurau cymesur, y crynodiadau isaf o osôn y mae'n barnu eu bod yn gydnaws â datblygu cynaliadwy a lefel uchel o ddiogelwch ar gyfer yr amgylchedd ac iechyd pobl. Cynlluniau gweithredu 11 1 Rhaid i'r Cynulliad Cenedlaethol, yn unol â,— a paragraffau (2) i (4), baratoi cynlluniau gweithredu; a b paragraff (5), rhoi cynlluniau gweithredu ar waith. 2 Rhaid i'r cynlluniau gweithredu ddangos y mesurau sydd i'w cymryd mewn unrhyw barth yn y tymor byr i gyflawni'r amcanion a nodwyd ym mharagraff (3) os bydd amgylchiadau lle y mae'r Cynulliad Cenedlaethol yn barnu y bydd risg of fynd yn uwch nag unrhyw un o'r canlynol— a gwerth terfyn; b y trothwy rhybuddio ar gyfer nitrogen deuocsid neu sylffwr deuocsid; neu c yn ddarostyngedig i baragraff (4), y trothwy rhybuddio ar gyfer osôn. 3 Amcanion pob cynllun gweithredu yw— a Lleinhau'r risg yr aed yn uwch na'r gwerth terfyn perthnasol neu drothwy rhybuddio; neu b pan nad yw'n bosibl ei atal, cyfyngu ar ei hyd neu ei ddifrifoldeb. 4 Mewn perthynas ag osôn, mae'r ymrwymiad a osodir gan baragraff (1)(a) dim ond yn gymwys, i'r graddau y rhoddir ystyriaeth i amodau daearyddol, meteorolegol ac economaidd, os yw'r Cynulliad Cenedlaethol yn barnu bod posibilrwydd sylweddol i'r amodau a nodwyd ym mharagraff (3) gael eu cyflawni. 5 Rhaid i'r Cynulliad Cenedlaethol, pan fo'n ystyried bod y risgiau y cyfeiriwyd atynt ym mharagraff (2) yn codi o fewn unrhyw barth, weithredu'r mesurau a nodwyd yn y cynlluniau gweithredu perthnasol o fewn y parth dan sylw i'r graddau y mae'n eu barnu yn angenrheidiol o fewn amgylchiadau'r achos pendodol. 6 Mae Atodlen 3 yn effeithiol wrth ragnodi— a trothwyon rhybuddio ar gyfer nitrogen deuocsid a sylffwr deuocsid, yn Rhan 1 o'r Atodlen honno; a b y trothwy rhybuddio a'r trothwy wybodaeth ar gyfer osôn, yn Rhan 2 o'r Atodlen honno. PENNOD 4 Asesu Dyletswydd i asesu ansawdd aer 12 Rhaid i'r Cynulliad Cenedlaethol asesu crynodiad pob llygrydd ym mhob parth yn unol â rheoliadau 13 i 16. Dulliau asesu 13 1 Rhaid i'r Cynulliad Cenedlaethol asesu crynodiadau llygryddion yn unol â'r dulliau sy'n ofynnol neu, yn achos llygryddion Grŵp A a llygryddion Grŵp B, y dulliau sydd wedi eu caniatáu gan y rheoliad hwn. 2 Mewn perthynas â llygryddion Grŵp A a llygryddion Grŵp B mewn achosion lle— a mae'r asesiad yn ymwneud â llygrydd Grŵp A o fewn crynhoad; neu b mae crynodiadau llygrydd uwchlaw'r trothwy asesu uchaf, mae'n rhaid asesu trwy fesuriadau sefydlog. 3 Mewn achosion lle nad yw paragraff (2) yn gymwys ac, yn achos nitrogen deuocsid, yn ddarostyngedig i reoliad 15(7), caiff y Cynulliad Cenedlaethol ddefnyddio'r dulliau asesu canlynol mewn perthynas â llygryddion Grŵp A a llygryddion Grwp B— a cyfuniad o— i mesuriadau sefydlog, a ii dulliau modelu, ar yr amod bod crynodiadau o'r llygrydd perthnasol, dros gyfnod cynrychioladol, wedi bod yn is na'r trothwy asesu uchaf; neu b defnyddio dulliau modelu neu amcangyfrif gwrthrychol yn unig, ar yr amod— i nad yw paragraff (4) yn gymwys, a ii bod crynodiadau o'r llygrydd perthnasol, dros gyfnod cynrychioladol, wedi bod yn is na'r trothwy asesu isaf. 4 Ni chaiff y Cynulliad Cenedlaethol ddefnyddio'r dulliau y cyfeiriwyd atynt ym mharagraff (3)(b) i asesu nitrogen deuocsid na sylffwr deuocsid o fewn crynhoad. 5 At ddibenion paragraffau (2) a (3)— a mae'r trothwyon asesu uchaf ac isaf wedi eu pennu ar gyfer llygryddion Grŵp A yn Rhan 1 o Atodlen 4 ac ar gyfer llygryddion Grŵp B yn Rhan 2 o'r Atodlen honno; a b mae'r cyfnod cynrychioladol i gael ei ddehongli yn unol â Rhan 3 o'r Atodlen honno. 6 Rhaid i'r Cynulliad Cenedlaethol adolygu'r dull y caiff llygryddion Grŵp A a llygryddion Grŵp B eu hasesu ym mhob parth— a os bydd newidiadau sylweddol mewn gweithgareddau sy'n effeithio ar grynodiadau llygrydd yn y parth hwnnw; a b mewn unrhyw achos, o leiaf unwaith bob pum mlynedd. 7 Rhaid i'r Cynulliad Cenedlaethol asesu crynodiadau osôn trwy fesuriadau parhaus sefydlog os yw'r crynodiadau, yn y parth perthnasol, wedi bod yn uwch na'r amcan hirdymor yn ystod unrhyw un o fesuriadau y pum mlynedd blaenorol. 8 Mewn achosion lle bo llai na phum mlynedd o ddata ar gael, caiff y Cynulliad Cenedlaethol asesu crynodiadau osôn trwy gyfuno'r canlynol — a ymgyrchoedd mesuriadau a gynhelir am gyfnodau byr ar adegau ac mewn lleoliadau y mae'n barnu sy'n debygol o fod yn nodweddiadol o'r lefelau llygredd uchaf; a b canlyniadau rhestri o ollyngiadau a modelu. Mesuriadau sefydlog 14 1 Mae'r rheoliad hwn yn gymwys mewn achosion lle, mewn perthynas ag un neu fwy o lygryddion, caiff parth ei asesu yn unol â'r dulliau y cyfeirir atynt yn rheoliad 13(2), (3)(a) neu (7). 2 Pan gaiff parth ei asesu yn unol â rheoliad 13(2) neu (3)(a), rhaid i fesuriadau o'r llygrydd perthnasol, sydd yn ddarostyngedig yn achos nitrogen deuocsid i'r gofynion a osodir gan reoliad 15(7) mewn perthynas â'r asesiadau sy'n ofynnol gan y rheoliad hwnnw, gael eu cymryd mewn safleoedd sefydlog naill ai'n barhaus neu drwy samplu ar hap ac mae'n rhaid i nifer y mesuriadau fod yn ddigon mawr i alluogi pennu crynodiadau o'r llygrydd yn briodol. 3 Pan fo parth yn cael ei asesu yn unol â rheoliad 13(2), caiff y Cynulliad Cenedlaethol ychwanegu gwybodaeth o bwyntiau samplu ar gyfer mesuriadau sefydlog gyda gwybodaeth o ddulliau modelu lle y mae'n barnu y bydd hyn yn darparu lefel ddigonol o wybodaeth ynglyn ag ansawdd aer amgylchynol. 4 Pan fo parth yn cael ei asesu yn unol â rheoliad 13(7), caiff y Cynulliad Cenedlaethol ychwanegu gwybodaeth o bwyntiau samplu gyda gwybodaeth o fesuriadau dangosol neu fodelu ar yr amod y cydymffurfir â'r amodau a nodwyd yn rheoliad 15(6). Pwyntiau samplu 15 1 Pan fo'r Cynulliad Cenedlaethol yn asesu crynodiadau llygrydd o fewn parth yn unol â'r dulliau y cyfeirir atynt yn rheoliad 13(2), (3)(a) neu (7) mae'n rhaid iddo sicrhau, mewn perthynas â phob llygrydd — a bod isafswm nifer y pwyntiau samplu yn cael eu sefydlu ym mhob parth, yn unol â pharagraffau (2) i (6); a b bod pob pwynt samplu wedi ei leoli yn unol â Rhannau perthnasol Atodlen 5. 2 Mewn achosion lle caiff parth ei asesu yn unol â— a rheoliad 13(2), ac nid yw paragraff (3)(a) o'r rheoliad hwn yn gymwys; neu b rheoliad 13(7), ac nid yw paragraff (4) o'r rheoliad hwn yn gymwys, pennir isafswm nifer y pwyntiau samplu yn y Rhannau perthnasol o Atodlen 6. 3 Pan gaiff parth ei asesu yn unol â— a rheoliad 13(2) ac, yn y parth hwnnw, mae'r Cynulliad Cenedlaethol yn ategu mesuriadau sefydlog gyda dulliau modelu yn unol â rheoliad 14(3); neu b rheoliad 13(3)(a), rhaid i isafswm nifer y pwyntiau samplu sy'n ofynnol ar gyfer pob llygrydd fod yn nifer y mae'r Cynulliad Cenedlaethol yn barnu ei fod yn ddigonol, a'i ystyried ynghyd â dosbarthiad y technegau eraill o ran eu lleoliad, ar gyfer darganfod crynodiadau y llygrydd perthnasol. 4 Pan fo parth yn cael ei asesu yn unol â rheoliad 13(7), caiff y Cynulliad Cenedlaethol leihau nifer y pwyntiau samplu sy'n ofynnol o dan baragraff (2)(b) ar yr amod bod yr amodau a osodir ym mharagraffau (5) neu (6) yn cael eu bodloni. 5 Mewn achos parthau lle— a cynhaliwyd mesuriadau am bum mlynedd; a b yn ystod pob un o'r blynyddoedd hynny, mae crynodiadau osôn wedi bod yn is na'r amcanion hirdymor, caiff y Cynulliad Cenedlaethol benderfynu ar nifer y pwyntiau samplu yn unol â Rhan 5 o Atodlen 6. 6 Yn achos parthau lle y mae'r Cynulliad Cenedlaethol yn ychwanegu at yr wybodaeth a geir o bwyntiau samplu ar gyfer mesuriadau sefydlog trwy ddefnyddio gwybodaeth o fesuriadau dangosol neu fodelu yn unol â rheoliad 14(4), caiff leihau nifer y pwyntiau samplu ar yr amod— a bod y dulliau modelu a fabwysiadwyd yn darparu lefel ddigonol o wybodaeth ar gyfer asesu ansawdd aer mewn perthynas â'r— i gwerthoedd targed, ii trothwy gwybodaeth, a iii trothwy rhybuddio; b bod nifer y pwyntiau samplu sydd i'w gosod a dosbarthiad y technegau eraill o ran eu lleoliad yn ddigon i ddarganfod y crynodiad osôn ac er mwyn crynhoi canlyniadau'r asesu fel a nodir yn Rhan 3 o Atodlen 7; c bod cyfanswm nifer y pwyntiau samplu ym mhob parth yn— i un pwynt samplu o leiaf fesul dwy filiwn o drigolion, neu ii un pwynt samplu fesul 50,000 km 2 , p'un bynnag sy'n cynhyrchu'r nifer mwyaf o bwyntiau samplu; ch bod pob parth yn cynnwys o leiaf un pwynt samplu; a d bod crynodiadau o nitrogen deuocsid yn cael eu hasesu ym mhob un o'r pwyntiau samplu sy'n weddill ac eithrio mewn gorsafoedd cefndir gwledig, yn unol â pharagraff (7). 7 Rhaid i'r Cynulliad Cenedlaethol sicrhau— a bod crynodiadau nitrogen deuocsid yn cael eu hasesu— i o leiaf 50 y cant o'r pwyntiau samplu a sefydlwyd ar gyfer osôn yn unol â Rhan 4 o Atodlen 6, neu ii lle bo paragraff (6) yn gymwys, yn unol ag is-baragraff (d) o'r paragraff hwnnw; a b bod y mesuriad o nitrogen deuocsid sy'n cael ei gymryd yn y pwyntiau samplu hyn yn barhaus, ac eithrio mewn gorsafoedd cefndir gwledig lle gellir defnyddio dulliau mesur eraill. Gofynion asesu eraill 16 1 Pan fo'r Cynulliad Cenedlaethol yn ymgymryd ag asesiadau mewn perthynas â — a llygryddion Grŵp A neu lygryddion Grŵp B, trwy ddulliau ac eithrio mesuriadau sefydlog a ganiateir gan reoliad 13(3) neu 14(3); neu b osôn, trwy ddulliau ac eithrio mesuriadau parhaus sefydlog a ganiateir gan reoliadau 13(7) a 14(4), rhaid iddo gydymffurfio â gofynion y Rhan berthnasol o Atodlen 7 wrth ddefnyddio'r dulliau eraill hynny. 2 Wrth wneud unrhyw asesiad o dan y Pennod hwn, rhaid i'r Cynulliad Cenedlaethol roi sylw i'r amcanion ansawdd data perthnasol sydd wedi eu nodi yn Atodlen 8. 3 Rhaid i'r Cynulliad Cenedlaethol gynnal asesiadau yn unol â — a dulliau cyfeirio perthnasol sy'n ofynnol gan Atodlen 9; neu b unrhyw ddulliau cyfeirio eraill, lle y mae'n barnu bod y dull dan sylw yn rhoi canlyniadau cywerth â'r dull perthnasol sy'n ofynnol gan Atodlen 9. 4 O ran bensen, carbon monocsid, nitrogen deuocsid, ocsidau nitrogen, osôn a sylffwr deuocsid, rhaid i fesuriadau cyfaint gael eu safon ar dymheredd o 293K a phwysedd o 101.3 kPa. RHAN 3 Llygryddion eraill a monitro cefndir Mesur PM 2·5 17 1 Rhaid i'r Cynulliad Cenedlaethol, yn unol â pharagraff (2), osod a gweithredu gorsafoedd mesur i gyflenwi data cynrychioliadol ar grynodiadau o PM 2·5 . 2 At ddiben paragraff (1), rhaid i'r Cynulliad Cenedlaethol— a ddewis nifer y gorsafoedd mesur y mae'n barnu sy'n angenrheidiol; b i'r graddau bod hynny'n bosibl, cyd-leoli'r gorsafoedd mesur gydag unrhyw bwyntiau samplu eraill a sefydlwyd ar gyfer PM 10 yn unol â rheoliad 15(1), neu ii mewn unrhyw achos arall, lleoli'r gorsafoedd mesur yn unol â'r egwyddorion a nodwyd yn Rhannau 1, 4 a 5 o Atodlen 5 fel y maent yn berthnasol i PM 10 ; c defnyddio dulliau cyfeirio ar gyfer samplu a mesur y mae'n barnu sy'n addas; ac ch rhoi sylw i'r amcanion ansawdd data a nodwyd yn Rhan 1 o Atodlen 8. Mesuriadau rhagsylweddion osôn 18 1 Rhaid i'r Cynulliad Cenedlaethol, yn unol â pharagraff (2), osod a gweithredu un neu, os yw'n barnu bod hynny'n angenrheidiol, rhagor o orsafoedd mesur i gyflenwi data ynglyn â chrynodiadau rhagsylweddion osôn sydd wedi eu nodi yn Atodlen 10. 2 Rhaid i'r Cynulliad Cenedlaethol roi sylw i Atodlen 10 wrth ddewis nifer a safleoedd gorsafoedd mesur a'u gweithrediad. Monitro hydrocarbonau aromatig polysyclig 19 1 Rhaid i'r Cynulliad Cenedlaethol, yn unol â pharagraffau (3) i (6), fonitro crynodiadau o— a Y hydrocarbonau aromatig polysyclig hynny sydd wedi eu rhestru ym mharagraff (2); a b unrhyw hydrocarbonau aromatig polysyclig eraill, o fewn ystyr paragraff(7) y caiff ddewis eu monitro'n ychwanegol. 2 Dyma'r hydrocarbonau aromatig polysyclig sy'n ofynnol iddynt gael eu hasesu gan baragraff (1)— a benso(a)anthrasen; b benso(a)fflworanthen; c benso(b)fflworanthen; ch benso(j)fflworanthen; d benso(k)fflworanthen; dd dibens(a,h)anthrasen; ac e indeno(1,2,3-cd)pyren. 3 Rhaid i'r monitro sy'n ofynnol gan baragraff (1) gael ei gynnal mewn safleoedd monitro a ddynodwyd at y diben hwn gan y Cynulliad Cenedlaethol yn unol â pharagraffau (4) a (5). 4 Rhaid i bob safle monitro— a i'r graddau bod hynny'n bosibl, gael eu cyd-leoli gyda phwynt samplu a sefydlwyd ar gyfer benso(a)pyren o dan reoliad 15(1); neu b mewn unrhyw achos arall, gael eu lleoli yn unol â Rhannau 2, 4 a 5 o Atodlen 5. 5 Bydd cyfanswm nifer y safleoedd monitro a'u detholiad cyffredinol yr hyn y mae'r Cynulliad Cenedlaethol yn ei farnu sy'n angenrheidiol er mwyn sicrhau bod y monitro a wneir yn darparu gwybodaeth ddigonol i adnabod tueddiadau hirdymor ac amrywiad daearyddol crynodiadau. 6 Mae rheoliad 16(2) a (3) yn gymwys i'r monitro sy'n ofynnol gan y rheoliad hwn. 7 At ddiben paragraff (1)(b), ystyr “hydrocarbonau aromatig polysyclig” (“polycyclic aromatic hydrocarbons”) yw cyfansoddion organig, heblaw benso(a)pyren, sy'n cynnwys o leiaf dau gylch aromatig ymdoddedig a wnaed yn gyfan gwbl o garbon a hydrogen. Monitro cefndir 20 1 Rhaid i'r Cynulliad Cenedlaethol, yn unol â pharagraffau (3) a (4), osod a gweithredu pwyntiau samplu cefndir i ddarparu'r mesuriadau sy'n ofynnol gan baragraff (2). 2 Mae'r mesuriadau sy'n ofynnol gan y rheoliad hwn yn fesuriadau dangosol o— a crynodiadau o— i llygryddion Grŵp B, ii hydrocarbonau aromatig polysyclig, a iii mercwri nwyol llwyr fel y'i diffinnir ym mharagraff (6); a b llwyr ddyddodiad o— i llygryddion Grŵp B yn y ffracsiwn PM 10 , ii hydrocarbonau aromatig polysyclig, a iii mercwri. 3 At ddibenion paragraffau (1) a (2), rhaid i'r Cynulliad Cenedlaethol sicrhau— a bod o leiaf un pwynt samplu wedi ei osod ar gyfer pob 100,000 km 2 ; a b bod pob pwynt samplu wedi ei leoli yn unol â Rhannau 2, 4 a 5 o Atodlen 5. 4 Mae rheoliad 16(2) a (3) yn gymwys i'r mesuriadau sy'n ofynnol gan y rheoliad hwn. 5 Caiff y Cynulliad Cenedlaethol— a yn ogystal â'r mesuriadau dangosol sy'n ofynnol gan baragraff (2), gymryd mesuriadau dangosol pellach sy'n ymwneud yn benodol â mercwri deufalent nwyol a gronynnol o'r pwyntiau samplu sy'n ofynnol eu gosod gan baragraff (1); a b cydgysylltu unrhyw fesuriadau a wnaed o dan y rheoliad hwn gyda strategaeth fonitro a rhaglen fesur Monitro a Gwerthuso Llygryddion Ewrop. 6 At ddibenion paragraff (2)(a)(iii), ystyr “mercwri nwyol llwyr” (“total gaseous mercury”) yw— a anwedd mercwri elfennaidd (Hg 0 ); a b mercwri nwyol adweithiol. RHAN 4 Gwybodaeth a chyfranogiad y cyhoedd Gofynion cyffredinol 21 1 Rhaid i'r Cynulliad Cenedlaethol sicrhau— a bod yr wybodaeth ddiweddaraf ar gael i'r cyhoedd yn unol â'r Rhan hon; a b bod y cyhoedd yn cael y cyfle i gymryd rhan mewn ffurfio cynlluniau gwella yn unol â rheoliad 28. 2 Rhaid i'r Cynulliad Cenedlaethol sicrhau bod yr wybodaeth y mae'r Rhan hon yn berthnasol iddi— a ar gael mewn ffurf sy'n glir, yn gynhwysfawr ac yn hygyrch; b wedi'i dosbarthu neu ei chyhoeddi trwy'r dull mwyaf priodol yn ôl ei benderfyniad, gan gynnwys y cyfryngau darlledu, y wasg, cyhoeddiadau, sgriniau gwybodaeth, y rhyngrwyd neu ffynonellau rhwydwaith cyfrifiadurol eraill (ond nid o anghenraid wedi ei gyfyngu i'r dulliau hyn); ac c wedi ei diweddaru— i yn unol ag isafswm o ran amlder a bennwyd yn y Rheoliadau hyn, neu ii mewn achosion eraill, cyn gynted ag y bo hynny'n ymarferol. 3 At ddibenion y Rhan hon, ystyr “y cyhoedd” yw personau naturiol neu gyfreithiol, yn cynnwys cyrff gofal iechyd a sefydliadau sy'n cynrychioli buddiannau poblogaethau sensitif, defnyddwyr a'r amgylchedd ac y mae ganddynt fuddiant mewn ansawdd aer amgylchynol. Gwybodaeth ynglyn â pharthau 22 Rhaid i'r Cynulliad Cenedlaethol drefny bod y canlynol ar gael— a gwybodaeth sy'n dynodi pob parth ac yn pennu pa barthau sydd wedi cael eu dosbarthu fel crynoadau; b y rhestri canlynol o barthau— i parthau sydd wedi cyrraedd pob un o'r safonau ansawdd aer, ii parthau nad ydynt wedi cyrraedd un neu fwy o'r safonau ansawdd aer, ac mae'n rhaid i'r rhestr nodi'r llygryddion a'r safonau ansawdd aer dan sylw mewn perthynas â hwy; c tan 1 Ionawr 2010, rhestr o barthau lle y mae crynodiadau o bensen neu nitrogen deuocsid naill ai— i uwchlaw'r gwerth terfyn a'r ffin goddefaint berthnasol, neu ii rhwng gwerth terfyn a'r ffin goddefaint berthnasol, gan nodi, ym mhob achos, y llygrydd a'r gwerthoedd terfyn perthnasol; ac ch rhestr yn dosbarthu pob parth mewn perthynas â'r dull y caiff crynodiad o bob llygrydd ei asesu yn y parth hwnnw yn unol â rheoliad 13. Gwybodaeth am grynodiadau 23 1 Rhaid i'r Cynulliad Cenedlaethol, yn unol â pharagraffau (2) a (3), sicrhau bod gwybodaeth ar gael ynglyn â— a crynodiadau llygryddion Grŵp A; b crynodiadau llygryddion Grŵp B; c crynodiadau osôn; ac ch i'r graddau eu bod wedi cael eu hasesu o dan Ran 3 o'r Rheoliadau hyn— i crynodiadau o fercwri, PM 2·5 a hydrocarbonau aromatig polysyclig, a ii cyfraddau dyddodiad o lygryddion Grwp B, mercwri a hydrocarbonau aromatig polysyclig. 2 Rhaid i'r wybodaeth y mae paragraff (1)(a) yn ei gwneud hi'n ofynnol i fod ar gael, ac, i'r graddau ei bod yn berthnasol i PM 2·5 , paragraff(1)(d)(i), gael ei diweddaru mewn perthynas â— a bensen, fel gwerth cyfartaleddu dros y 12 mis diwethaf— i o leiaf bob tri mis, a ii lle bo hynny'n ymarferol, bob mis; b carbon monocsid, fel yr uchafswm cyfartaledd cyfredol dros wyth awr— i o leiaf bob dydd, a ii lle bo'n ymarferol, bob awr; c plwm, bob tri mis; ac ch nitrogen deuocsid, sylffwr deuocsid, PM 2·5 a PM 10 — i o leiaf bob dydd, a ii mewn achos gwerthoedd bob awr ar gyfer nitrogen deuocsid a sylffwr deuocsid, lle bo hynny'n ymarferol, bob awr. 3 Rhaid i'r wybodaeth y mae paragraff (1)(c) yn ei gwneud hi'n ofynnol i fod ar gael, gael ei diweddaru— a o leiaf bob dydd; a b lle bo hynny'n briodol ac yn ymarferol, bob awr. Gwybodaeth am dorri trothwy rhybuddio neu drothwy gwybodaeth 24 1 Rhaid i'r Cynulliad Cenedlaethol, cyn gynted ag y bo modd ym mhob achos, ddarparu'r wybodaeth sy'n ofynnol gan baragraffau (2) i (4) lle— a mae gormodiant uwchlaw unrhyw un o'r canlynol— i y trothwy rhybuddio ar gyfer nitrogen deuocsid neu sylffwr deuocsid, neu ii y trothwy rhybuddio neu'r trothwy gwybodaeth ar gyfer osôn; neu b rhagwelir y bydd gormodiant uwchlaw'r trothwy rhybuddio neu'r trothwy gwybodaeth ar gyfer osôn. 2 Pan fo paragraff (1)(a)(i) yn gymwys, rhaid i'r Cynulliad Cenedlaethol o leiaf ddarparu'r wybodaeth fel a nodir yn Rhan 1 o Atodlen 11. 3 Pan fo paragraff (1)(a)(ii) yn gymwys, rhaid i'r Cynulliad Cenedlaethol o leiaf ddarparu'r wybodaeth fel a nodir yn Rhan 2 o Atodlen 11. 4 Pan fo paragraff (1)(b) yn gymwys, rhaid i'r Cynulliad Cenedlaethol ddarparu'r wybodaeth sy'n ofynnol gan baragraff (3), i'r graddau y bo hynny'n ymarferol. 5 Pan fo— a y ddau is-baragraff (i) a (ii) o baragraff (1)(a) yn gymwys; neu b y ddau is-baragraff (a) a (b) o baragraff (1) yn gymwys, rhaid i'r Cynulliad Cenedlaethol gyfuno'r wybodaeth mewn perthynas â'r ddau is-baragraff hynny y mae'n ofynnol i wneud hynny gan baragraffau (2) i (4) mewn fformat cynhwysfawr. 6 Heb ragfarnu cyffredinolrwydd yr ymrwymiad a osodir gan y rheoliad hwn i ddarparu gwybodaeth i'r cyhoedd, mewn achosion lle mae gormodiant yn uwch na'r trothwy rhybuddio ar gyfer osôn neu rhagwelir y bydd uwchlaw, rhaid i'r Cynulliad Cenedlaethol sicrhau y darperir gwybodaeth amserol i bob sefydliad gofal iechyd perthnasol. Gwybodaeth am dorri safonau ansawdd aer 25 1 Rhaid i'r Cynulliad Cenedlaethol ddarparu'r wybodaeth sy'n ofynnol gan baragraffau (2) i (5) mewn perthynas â phob un o'r llygryddion y mae'r paragraffau hynny yn berthnasol iddynt. 2 Ar gyfer llygryddion Grŵp A, rhaid i'r Cynulliad Cenedlaethol— a ddynodi i ba raddau y mae gormodiannau un uwch na— i unrhyw werth terfyn, neu ii trothwyon rhybuddio ar gyfer nitrogen deuocsid neu sylffwr deuocsid, dros y cyfnodau cyfartaleddu perthnasol sydd wedi eu nodi yn Rhan 1 o Atodlen 1 a Rhan 1 o Atodlen 3 yn y drefn honno; a b darparu asesiad byr o'r digwyddiadau hyn a'u heffaith ar iechyd. 3 Ar gyfer llygryddion Grŵp B, rhaid i'r Cynulliad Cenedlaethol— a ddangos unrhyw achlysur lle bu gormodiant un uwch nag unrhyw werth targed; a b mewn perthynas ag unrhyw ddigwyddiad o'r fath, darparu o leiaf yr wybodaeth ganlynol— i yr ardaloedd ym mhob parth lle bu gormodiant yn uwch na'r gwerth targed, ii achos y digwyddiad a phrif ffynonellau yr allyriannau a ddynodwyd yn unol â rheoliad 9(2)(a), iii asesiad byr o effaith y digwyddiad ar gydymffurfedd cyffredinol gyda'r gwerth targed yn y parth dan sylw, iv y mesurau sy'n cael eu cymryd i wrthweithio'r gormodiant mewn crynodiad yn unol â rheoliad 9(2)(b), a v y rhagolygon ar gyfer cyrraedd y gwerth targed yn yr ardal yr effeithiwyd arni. 4 Ar gyfer osôn, mae'n rhaid i'r Cynulliad Cenedlaethol— a ddangos unrhyw achlysur lle mae'r crynodiadau wedi bod yn uwch na— i yr amcanion hirdymor ar gyfer diogelu iechyd pobl, ii y trothwy gwybodaeth, neu iii y trothwy rhybuddio; a b darparu asesiad byr o bob digwyddiad, gan gynnwys ei faint a'i effaith ar iechyd. 5 Mae'n rhaid i'r wybodaeth y mae paragraffau (2) a (4) yn ei gwneud hi'n ofynnol eu darparu, gael ei diweddaru yn unol â'r amserlen a bennwyd ar gyfer y llygryddion hynny gan reoliad 23(2) a (3). Adroddiad blynyddol osôn 26 1 Mae'n rhaid i'r Cynulliad Cenedlaethol gynhyrchu adroddiad blynyddol mewn perthynas ag osôn yn unol â pharagraffau (2) a (3). 2 Mae'n rhaid i'r adroddiad blynyddol gynnwys o leiaf yr wybodaeth ganlynol— a ar gyfer iechyd pobl, dynodiad am bob achlysur pan bu gormodiant yn uwch na— i y gwerth targed, ii yr amcan hirdymor, neu iii y trothwy rhybuddio; b ar gyfer llystyfiant, dynodiad am bob achlysur pan bu gormodiant uwchlaw— i y gwerth targed, neu ii yr amcan hirdymor; ac c mewn perthynas â'r ddau is-baragraff (a) a (b), asesiad byr o effeithiau pob digwyddiad o'r fath. 3 Caiff yr wybodaeth y cyfeirir ati ym mharagraff (2)(b) gynnwys, lle bo'n briodol,— a gwybodaeth bellach ac asesiadau ynglyn â diogelu fforestydd, yn unol â Rhan 1 o Atodlen 12; a b gwybodaeth am rhagsylweddion osôn. Gwybodaeth am gynlluniau gweithredu a gwella 27 1 Rhaid i'r Cynulliad Cenedlaethol drefnu bod y canlynol ar gael, a darparu gwybodaeth am weithredu, pob cynllun gweithredu a chynllun gwella. 2 Pan fo rheoliad 11(4) yn gymwys, mae'n rhaid i'r Cynulliad Cenedlaethol sicrhau bod canlyniadau'r archwiliadau a wnaed yng nghyd-destun ei ystyriaeth o dan y rheoliad hwnnw ar gael, p'un bynnag os yw wedi paratoi cynllun gweithredu o dan rheoliad 11(1)(a) neu beidio. Cyfranogiad y cyhoedd mewn cynlluniau gwella 28 1 Rhaid i'r Cynulliad Cenedlaethol ymgynghori â'r cyhoedd lle y mae'n bwriadu paratoi, addasu neu adolygu cynllun gwella. 2 Pan fo paragraff (1) yn gymwys, rhaid i'r Cynulliad Cenedlaethol— a roi gwybod i'r cyhoedd am ei gynnig ac unrhyw wybodaeth gefndir berthnasol; a b pennu'r dulliau y gall y cyhoedd gymryd rhan yn y broses ymgynghori, gan gynnwys cyfeiriad ar gyfer ymatebion ac amserlen rhesymol ar gyfer yr ymgynghori. 3 Pan fo'r Cynulliad Cenedlaethol, ar ôl ymgynghori, yn dod i benderfyniad ynglyn â'i gynnig, rhaid iddo roi gwybod i'r cyhoedd a darparu gwybodaeth am y rhesymau a'r ystyriaeth y mae wedi seilio ei benderfyniad. RHAN 5 Darpariaethau terfynol ac amrywiol Casglu gwybodaeth etc. 29 1 Rhaid i'r Cynulliad Cenedlaethol sicrhau bod yr wybodaeth a ddynodir yn Rhan 1 o Atodlen 12 wedi ei chael a'i chasglu. 2 Mae'r meini prawf yn Rhan 2 o Atodlen 12 ar gyfer casglu data a chyfrifo paramedrau ystadegol yn gymwys mewn perthynas ag osôn. Dirymiadau Mae'r Rheoliadau a nodir yn Atodlen 13 yn cael eu dirymu yn unol â'r Atodlen honno. Llofnodwyd ar ran Cynulliad Cenedlaethol Cymru o dan adran 66(1) o Ddeddf Llywodraeth Cymru 1998 . D. Elis-Thomas Llywydd y Cynulliad Cenedlaethol 6 Mawrth 2007