TIROEDD COMIN, CYMRU RHAN 1 Cyffredinol Enwi, cychwyn a chymhwyso 1 1 Enw'r Rheoliadau hyn yw Rheoliadau Dadgofrestru a Chyfnewid Tir Comin a Meysydd Tref neu Bentref (Gweithdrefn) (Cymru) 2012. 2 Daw'r Rheoliadau hyn i rym ar 1 Ebrill 2012. 3 Mae'r Rheoliadau hyn yn gymwys o ran Cymru. Cwmpas a dehongli 2 1 Mae'r Rheoliadau hyn yn gymwys i geisiadau i Weinidogion Cymru o dan adran 16 o Ddeddf 2006 am ddadgofrestru, neu ddadgofrestru a chyfnewid, tir a gofrestrwyd fel tir comin neu faes tref neu bentref. 2 Yn y Rheoliadau hyn— ystyr “arolygydd” (“ inspector ”) yw— os Gweinidogion Cymru yw'r awdurdod sy'n penderfynu, person a benodir gan Weinidogion Cymru i gynnal gwrandawiad, ymchwiliad neu archwiliad safle; neu os person arall yw'r awdurdod sy'n penderfynu, y person sy'n cynnal gwrandawiad, ymchwiliad neu archwiliad safle; ystyr “yr awdurdod sy'n penderfynu” (“ the determining authority ”) yw— Gweinidogion Cymru, pan fônt yn arfer swyddogaethau mewn perthynas â phenderfynu cais o dan adran 16 o Ddeddf 2006; neu person sy'n arfer swyddogaethau mewn perthynas â phenderfynu cais o'r fath yn unol â phenodiad o dan reoliad 3(1) (ac eithrio arolygydd a benodir i gynnal gwrandawiad, ymchwiliad neu archwiliad safle, ond nid i benderfynu cais); ystyr “cofrestr” (“ register ”) yw cofrestr o dir comin neu gofrestr o feysydd tref neu bentref, a rhaid dehongli “cofrestredig” (“ registered ”) a “cofrestriad” (“ registration ”) yn unol â hynny; mae i “cyfathrebiad electronig” (“ electronic communications ”) yr ystyr a roddir i “electronic communication” yn adran 15(1) o Ddeddf Cyfathrebu Electronig 2000 ; ystyr “ Deddf 2006 ”(“ the 2006 Act ”) yw Deddf Tiroedd Comin 2006; ystyr “hysbysiad o gais” (“ notice of application ”) yw hysbysiad sy'n cynnwys y manylion a bennir yn rheoliad 7(2). Penodi person i arfer swyddogaethau Gweinidogion Cymru 3 1 Caiff Gweinidogion Cymru benodi person i arfer unrhyw rai neu'n cyfan o'u swyddogaethau mewn perthynas ag— a ceisiadau o dan adran 16 o Ddeddf 2006 yn gyffredinol; neu b un neu ragor o geisiadau penodol o dan yr adran honno. 2 Rhaid i benodiad o dan baragraff (1) fod mewn ysgrifen. 3 Caiff Gweinidogion Cymru, ar unrhyw adeg, drwy roi hysbysiad ysgrifenedig i berson a benodwyd o dan baragraff (1) (“person penodedig”)— a dirymu'r penodiad yn gyffredinol; b dirymu'r penodiad i'r graddau y mae'n ymwneud â chais penodol nas penderfynwyd gan y person penodedig cyn yr adeg honno; neu c dirymu awdurdod y person penodedig i arfer swyddogaeth benodol mewn perthynas â chais. 4 Ni fydd hysbysiad o dan baragraff (3) yn effeithio ar ddilysrwydd unrhyw beth a wnaed gan y person penodedig cyn rhoi'r hysbysiad. Cyfathrebiadau electronig 4 Ceir defnyddio cyfathrebiad electronig i fodloni unrhyw ofyniad, a osodir gan y Rheoliadau hyn, i'r perwyl bod person i anfon hysbysiad neu ddogfen at berson arall— a os canlyniad hynny fydd rhoi'r wybodaeth a gynhwysir yn yr hysbysiad neu'r ddogfen ar gael i'r person arall mewn ffurf gyffelyb i'r ffurf yr byddai'r wybodaeth yn ymddangos ynddi mewn hysbysiad neu ddogfen a anfonid mewn ffurf brintiedig; a b os yw'r person arall yn cydsynio ag anfon yr hysbysiad neu'r ddogfen ato yn y modd hwnnw. RHAN 2 Gwneud a Phenderfynu Ceisiadau Cais am ddadgofrestru tir 5 1 Rhaid i gais o dan adran 16 o Ddeddf 2006— a cael ei wneud mewn ysgrifen ar ffurflen a ddarperir gan Weinidogion Cymru; b cynnwys yr wybodaeth a bennir yn y ffurflen honno; ac c cael ei lofnodi gan bob un o'r ceiswyr neu'u cynrychiolwyr. 2 Rhaid cyflwyno'r cais ynghyd ag— a map Ordnans, ar raddfa o ddim llai nag 1:2,500 os oes map o'r fath ar gael, a dim llai nag 1:10,000 ym mhob achos, sy'n dangos— i ffin y tir rhyddhau wedi ei marcio â lliw coch; ii os yw'r tir rhyddhau yn ffurfio rhan o'r tir mewn uned cofrestr fwy, ffin y tir yn yr uned cofrestr honno wedi ei marcio â lliw gwyrdd tywyll; a iii ffin unrhyw dir cyfnewid wedi ei marcio â lliw gwyrdd golau; a b copi o'r cofnod yn y gofrestr sy'n ymwneud â'r tir rhyddhau neu'r tir sy'n ei gynnwys. Rheoli cais 6 1 Cyn gynted ag y bo'n ymarferol ar ôl cael cais, rhaid i'r awdurdod sy'n penderfynu anfon at y ceisydd i gydnabod ei fod wedi ei gael, a rhaid i'r gydnabyddiaeth honno gynnwys — a y rhif cyfeirnod a ddyrannwyd i'r cais; a b cyfeiriad post a chyfeiriad e-bost lle gellir anfon cyfathrebiadau ysgrifenedig ynglŷn â'r cais at yr awdurdod sy'n penderfynu. 2 Rhaid i'r awdurdod sy'n penderfynu, naill ai ar yr adeg y mae'n cael y cais neu cyn gynted ag y bo'n ymarferol ar ôl y terfyn amser ar gyfer gwneud sylwadau o dan reoliad 10, benderfynu pa un a ymdrinnir â'r cais— a ar sail sylwadau ysgrifenedig, b mewn gwrandawiad, neu c mewn ymchwiliad cyhoeddus, a hysbysu'r ceisydd o'r penderfyniad hwnnw. 3 Os Gweinidogion Cymru yw'r awdurdod sy'n penderfynu ac os penderfynant yr ymdrinnir â'r cais mewn gwrandawiad neu ymchwiliad cyhoeddus, rhaid iddynt benodi arolygydd i gynnal unrhyw wrandawiad neu ymchwiliad ac i ddarparu adroddiad ac argymhelliad i Weinidogion Cymru. 4 Caiff yr awdurdod sy'n penderfynu, naill ai wrth gydnabod y cais neu ar unrhyw adeg ddiweddarach, roi cyfarwyddyd i'r ceisydd i— a darparu unrhyw wybodaeth neu ddogfennau a hepgorwyd o'r cais; b darparu unrhyw wybodaeth neu ddogfennau pellach sy'n angenrheidiol er mwyn galluogi penderfynu'r cais; neu c anfon hysbysiad o'r cais at bersonau a bennir yn y cyfarwyddyd, neu arddangos hysbysiad o'r cais mewn mannau a bennir yn y cyfarwyddyd, yn ychwanegol at y gofynion yn rheoliad 7(1). 5 Caiff yr awdurdod sy'n penderfynu bennu terfyn amser ar gyfer cydymffurfio ag unrhyw gyfarwyddiadau a roddir o dan y rheoliad hwn. Rhoi cyhoeddusrwydd i'r cais 7 1 Rhaid i'r ceisydd, ddim hwyrach na saith diwrnod ar ôl gwneud cais— a cyhoeddi hysbysiad o'r cais mewn newyddiadur sy'n cylchredeg yn yr ardal y lleolir y tir rhyddhau ac unrhyw dir cyfnewid ynddi; b am gyfnod o ddim llai nag 28 diwrnod, arddangos hysbysiad o'r cais yn y prif fannau mynediad i'r canlynol (neu, os nad oes mannau o'r fath, mewn man amlwg ar ffin y canlynol)— i y tir rhyddhau; a ii y tir cyfnewid (os oes tir o'r fath); ac c anfon hysbysiad o'r cais at— i unrhyw berson (ac eithrio'r ceisydd) sydd â meddiant o'r tir; ii meddiannydd unrhyw eiddo a ddangosir yn y gofrestr fel eiddo sydd â hawliau comin dros y tir rhyddhau ynghlwm wrtho, os yw'r ceisydd yn credu bod y meddiannydd hwnnw'n arfer yr hawliau hynny, neu y byddai'r cais yn debygol o effeithio ar y meddiannydd; iii unrhyw berson arall y mae'n hysbys i'r ceisydd fod hawl ganddo i arfer hawliau comin dros y tir rhyddhau, os yw'r ceisydd yn credu bod y person hwnnw'n arfer yr hawliau hynny, neu y byddai'r cais yn debygol o effeithio ar y person hwnnw; a iv y cyngor cymuned (os oes un) ar gyfer yr ardal y lleolir y tir rhyddhau a'r tir cyfnewid ynddi. 2 Rhaid i'r hysbysiad gynnwys y manylion canlynol— a enw'r ceisydd; b enw'r tir comin neu'r maes tref neu bentref yr effeithid arno gan y cynnig; c lleoliad y tir rhyddhau a'i arwynebedd mewn metrau sgwâr; ch pa un a oes cynnig wedi ei gynnwys yn y cais i gofrestru tir fel tir cyfnewid ai peidio, ac os felly, lleoliad y tir cyfnewid a'i arwynebedd mewn metrau sgwâr; d datganiad cryno o'r rheswm dros wneud y cais; dd cyfeiriad post a chyfeiriad e-bost lle gellir anfon unrhyw sylwadau; e y dyddiad pan ddaw'r cyfnod a ganiateir ar gyfer gwneud sylwadau i ben, sef dyddiad na chaiff fod yn gynharach nag 28 diwrnod ar ôl y dyddiad y cydymffurfir yn llawn â pharagraff (1); f cyfeiriad lle mae'r ffurflen gais a'r dogfennau a restrir yn rheoliad 5(2) ar gael i'w harchwilio; ff yr amseroedd a'r dyddiadau pan ganiateir archwilio felly, sef amseroedd a dyddiadau y mae'n rhaid iddynt gydymffurfio â rheoliad 8(2); a g cyfeiriad lle y gellir anfon i gael copi gan y ceisydd o'r ffurflen gais ac o'r dogfennau a gyflwynwyd gyda'r cais. 3 Rhaid i'r ceisydd hefyd anfon hysbysiad o'r cais at y cyfryw bersonau, neu arddangos hysbysiad o'r cais yn y cyfryw fannau, fel a gyfarwyddir gan yr awdurdod sy'n penderfynu o dan reoliad 6(4). 4 Rhaid i'r ceisydd roi hysbysiad i'r awdurdod sy'n penderfynu pan fo'r ceisydd wedi cydymffurfio â pharagraffau (1) i (3), a rhaid i'r hysbysiad hwnnw— a cynnwys manylion o'r canlynol— i y newyddiadur y cyhoeddwyd yr hysbysiad o'r cais ynddo, a'r dyddiad cyhoeddi; ii y dyddiad y gosodwyd hysbysiad o'r cais ar y tir; iii y personau yr anfonwyd hysbysiad o'r cais atynt, y dyddiad neu'r dyddiadau yr anfonwyd yr hysbysiadau hynny, a natur buddiant pob un o'r personau hynny yn y tir (os oes buddiant); ac iv y man lle gosodwyd hysbysiad o'r cais ar y tir (gan gyfeirio at fap os oes angen); a b cael ei gyflwyno ynghyd â chopi o'r dudalen berthnasol o'r newyddiadur y cyhoeddwyd yr hysbysiad o'r cais ynddo. 5 Os caiff hysbysiad ei dynnu ymaith, ei guddio neu'i ddifwyno cyn bo'r cyfnod o 28 diwrnod y cyfeirir ato ym mharagraff (1)(b) wedi dod i ben, a hynny pan nad oes bai ar y ceisydd na bwriad ganddo i wneud hynny, rhaid trin y ceisydd fel pe bai wedi cydymffurfio â gofynion y paragraff hwnnw, os cymerodd gamau rhesymol i ddiogelu'r hysbysiad ac i'w ailosod pe bai angen. Archwilio a chyflenwi copïau o ddogfennau 8 1 Rhaid i'r ceisydd sicrhau bod copïau o'r cais ac o'r dogfennau a gyflwynwyd ynghyd â'r cais ar gael i'w harchwilio yn y cyfeiriad a bennwyd at y diben hwnnw yn yr hysbysiad o gais, ar yr amseroedd a'r dyddiadau a bennwyd yn yr hysbysiad o gais. 2 Yn ddarostyngedig i baragraff (5), rhaid i'r amseroedd a'r dyddiadau pan yw'n ofynnol bod y cais a'r dogfennau a gyflwynwyd ynghyd â'r cais ar gael i'w harchwilio gynnwys yr holl oriau swyddfa arferol yn ystod cyfnod o ddim llai nag 28 diwrnod, sy'n dod i ben ar ddiwedd y cyfnod a ganiateir ar gyfer gwneud sylwadau. 3 Caiff unrhyw berson ofyn am gopi gan y ceisydd, o'r cais ac o unrhyw ddogfennau a gyflwynwyd ynghyd ag ef, drwy ysgrifennu i'r cyfeiriad a bennir at y diben hwnnw yn yr hysbysiad o gais. 4 Yn ddarostyngedig i baragraff (5), rhaid i'r ceisydd ymateb i gais am gopïau o dan baragraff (3) drwy gyflenwi'r dogfennau y gofynnwyd amdanynt cyn gynted ag y bo'n ymarferol. 5 Caiff yr awdurdod sy'n penderfynu roi cyfarwyddyd sy'n awdurdodi trefniadau eraill ar gyfer archwilio neu gyflenwi copïau o ddogfennau, os bodlonir yr awdurdod na ellir, yn rhesymol, ddisgwyl i'r ceisydd gydymffurfio â'r rhwymedigaeth ym mharagraff (2) neu (4). Methiant i gydymffurfio 9 Os yw'r ceisydd yn peidio â chydymffurfio â rheoliad 7 neu 8, neu ag unrhyw gyfarwyddiadau a roddir o dan reoliad 6, caiff yr awdurdod sy'n penderfynu— a trin y cais fel pe bai wedi ei dynnu'n ôl; b rhoi cyfarwyddiadau i'r ceisydd i unioni'r methiant i gydymffurfio (ac os yw'n briodol, estyn y cyfnod a ganiateir ar gyfer gwneud sylwadau); neu c diystyru'r methiant i gydymffurfio, os bodlonir yr awdurdod sy'n penderfynu y byddai'n afresymol gwneud cydymffurfio'n ofynnol ac nad yw'n debygol y niweidir neb oherwydd y methiant i gydymffurfio. Sylwadau 10 1 Caiff unrhyw berson anfon sylwadau ynglŷn â'r cais at yr awdurdod sy'n penderfynu erbyn y dyddiad a bennir yn yr hysbysiad o gais. 2 Rhaid i sylwadau o dan baragraff (1)— a datgan enw a chyfeiriad y person sy'n gwneud y sylwadau, a natur buddiant y person hwnnw (os oes buddiant) yn y tir rhyddhau neu unrhyw dir cyfnewid; b bod mewn ysgrifen ac wedi eu llofnodi gan y person sy'n eu gwneud; ac c datgan ar ba seiliau y gwneir y sylwadau. 3 Cyn gynted ag y bo'n rhesymol ymarferol ar ôl diwedd y cyfnod a ganiateir ar gyfer gwneud sylwadau, rhaid i'r awdurdod sy'n penderfynu naill ai— a hysbysu'r ceisydd nad oes unrhyw sylwadau wedi eu gwneud; neu b anfon at y ceisydd gopi o'r holl sylwadau a gafwyd. 4 Pan fo'r ceisydd wedi cael copi o sylwadau o dan baragraff (3)(b), caiff y ceisydd anfon ymateb i'r sylwadau hynny at yr awdurdod sy'n penderfynu, o fewn 21 diwrnod ar ôl cael copi o'r fath. 5 Rhaid i ymateb o dan baragraff (4) fod mewn ysgrifen ac wedi ei lofnodi gan y ceisydd neu gynrychiolydd y ceisydd. 6 Yn achos dogfen a anfonir gan ddefnyddio cyfathrebiad electronig yn unol â'r Rheoliadau hyn, bodlonir y gofynion ym mharagraffau (2) a (5), sef bod y ddogfen wedi ei llofnodi, os yw'r person y mae'n ofynnol iddo lofnodi'r ddogfen yn teipio enw'r person hwnnw neu'n cynhyrchu llofnod y person hwnnw drwy ddefnyddio cyfrifiadur neu ddull mecanyddol arall. Hysbysiad o wrandawiad neu ymchwiliad 11 1 Os yw'r awdurdod sy'n penderfynu yn penderfynu cynnal gwrandawiad neu ymchwiliad, rhaid iddo sicrhau— a y cyhoeddir hysbysiad o'r gwrandawiad neu ymchwiliad ar wefan briodol, a hefyd mewn newyddiadur sy'n cylchredeg yn yr ardal y lleolir y tir rhyddhau ac unrhyw dir cyfnewid ynddi; b yr anfonir hysbysiad o'r gwrandawiad neu ymchwiliad at unrhyw berson a wnaeth sylwadau yn unol â rheoliad 10; ac c os yw'r awdurdod sy'n penderfynu o'r farn bod angen hynny, y rhoddir cyhoeddusrwydd i hysbysiad o'r gwrandawiad neu ymchwiliad ym mha bynnag ffordd arall, neu'r anfonir yr hysbysiad at ba bynnag bersonau eraill, fel y bo'n briodol er mwyn dwyn y gwrandawiad neu ymchwiliad i sylw personau y mae'r cais yn debygol o effeithio arnynt. 2 Rhaid i'r hysbysiad o'r gwrandawiad neu ymchwiliad gynnwys— a enw'r ceisydd; b lleoliad y tir rhyddhau; c datganiad pa un a gynigir cofrestru unrhyw dir fel tir cyfnewid ai peidio, ac os felly, lleoliad y tir cyfnewid; ch datganiad i'r perwyl y cynhelir gwrandawiad neu ymchwiliad (yn ôl fel y digwydd) mewn cysylltiad â'r cynnig; d dyddiad, amser a lleoliad y gwrandawiad neu ymchwiliad ac enw'r arolygydd; ac dd cyfeiriad lle gellir cael copi o'r ffurflen gais ac o'r dogfennau a gyflwynwyd gyda'r cais, gan yr awdurdod sy'n penderfynu. 3 Ni chaiff y dyddiad a bennir ar gyfer dechrau'r gwrandawiad neu'r ymchwiliad fod yn gynharach na chwe wythnos ar ôl yr adeg y cydymffurfiwyd â pharagraff (1). Gwrandawiadau ac ymholiadau: darpariaethau cyffredinol 12 1 Yn ddarostyngedig i baragraffau canlynol y rheoliad hwn ac i reoliadau 13 a 15, mae'r weithdrefn mewn gwrandawiad neu ymchwiliad i'w phenderfynu gan yr arolygydd. 2 Caiff unrhyw berson sydd â diddordeb yn y mater sydd gerbron gwrandawiad neu ymchwiliad ymddangos yn y gwrandawid neu ymchwiliad, naill ai'n bersonol neu drwy gynrychiolydd. 3 Caiff yr arolygydd, ar unrhyw adeg yn ystod gwrandawiad neu ymchwiliad, rwystro unrhyw berson rhag— a rhoi tystiolaeth, b croesholi person sy'n rhoi tystiolaeth, neu c cyflwyno unrhyw fater, os yw'r arolygydd o'r farn bod hynny'n amherthnasol neu'n ailadroddus. 4 Caiff yr arolygydd, os yw'r arolygydd o'r farn bod person yn ymddwyn yn aflonyddgar— a gwneud yn ofynnol bod y person hwnnw'n gadael gwrandawiad neu ymchwiliad, b rhwystro'r person hwnnw rhag cymryd rhan yn y gwrandawiad neu ymchwiliad drwy roi tystiolaeth, croesholi person sy'n rhoi tystiolaeth neu gyflwyno unrhyw fater, neu c caniatáu i'r person hwnnw aros yn y gwrandawiad neu ymchwiliad, neu gymryd rhan ynddo, yn ddarostyngedig i amodau penodedig yn unig. 5 Caiff yr arolygydd fynd ymlaen â gwrandawiad neu ymchwiliad yn absenoldeb unrhyw berson sydd â hawl i ymddangos ynddo. 6 Caiff yr arolygydd gymryd i ystyriaeth unrhyw sylwadau neu dystiolaeth ysgrifenedig neu unrhyw ddogfen arall a gaiff yr arolygydd gan unrhyw berson cyn neu yn ystod gwrandawiad neu ymchwiliad, ar yr amod bod yr arolygydd yn datgelu hynny yn y gwrandawiad neu ymchwiliad. 7 Caiff yr arolygydd— a gohirio gwrandawiad neu ymchwiliad i'w barhau ar ddyddiad arall; b gohirio gwrandawiad neu ymchwiliad er mwyn ei ailgynnull ar safle'r tir rhyddhau neu unrhyw dir cyfnewid, a chynnal rhan o'r gwrandawid neu ymchwiliad ar y safle hwnnw, ynghyd â chynnal archwiliad safle. Y weithdrefn mewn gwrandawiadau 13 1 Rhaid i wrandawiad fod ar ffurf trafodaeth dan arweiniad yr arolygydd. 2 Yn ddarostyngedig i baragraffau (3) i (5) o reoliad 12— a mae hawl gan y ceisydd i roi, neu alw person arall i roi, tystiolaeth ar lafar; b caiff unrhyw berson arall roi tystiolaeth ar lafar gyda chaniatâd yr arolygydd. 3 Ni chaniateir croesholi oni fydd yr arolygydd yn penderfynu bod hynny'n angenrheidiol er mwyn sicrhau archwiliad digonol o'r materion gerbron. Cyfarfod cyn yr ymchwiliad 14 1 Os penderfynwyd cynnal ymchwiliad, caiff yr arolygydd gynnal cyfarfod cyn yr ymchwiliad, os yw'r arolygydd o'r farn y byddai'n ddymunol gwneud hynny er mwyn penderfynu pa faterion sydd i'w trafod a pha weithdrefn i'w dilyn yn yr ymchwiliad. 2 Os yw'r arolygydd yn penderfynu cynnal cyfarfod cyn yr ymchwiliad, rhaid i'r arolygydd roi cyfnod o rybudd o ddim llai na dwy wythnos, mewn ysgrifen, i'r canlynol— a y ceisydd; b unrhyw berson a wnaeth sylwadau ysgrifenedig ynglŷn â'r cais; ac c unrhyw berson arall y byddai ei bresenoldeb yn y cyfarfod cyn yr ymchwiliad yn ddymunol ym marn yr arolygydd. 3 Mae paragraffau (1) i (5) o reoliad 12 (i'r graddau y maent yn berthnasol) yn gymwys i gyfarfodydd cyn yr ymchwiliad, fel y maent yn gymwys i ymchwiliadau. 4 Mewn cyfarfod cyn yr ymchwiliad, caiff yr arolygydd— a rhoi cyfarwyddiadau i'r ceisydd ac i unrhyw berson arall sy'n dymuno ymddangos yn yr ymchwiliad, ynglŷn â'r pethau sydd i'w gwneud i baratoi ar gyfer yr ymchwiliad; a b pennu dyddiad neu ddyddiadau terfynol ar gyfer cydymffurfio ag unrhyw gyfarwyddiadau o'r fath. 5 Yn benodol, caiff yr arolygydd gyfarwyddo unrhyw berson sy'n dymuno rhoi tystiolaeth yn yr ymchwiliad— a i anfon datganiad ysgrifenedig o'r dystiolaeth honno at yr arolygydd; a b i anfon copi o'r datganiad ysgrifenedig hwnnw at ba bynnag bersonau eraill a bennir gan yr arolygydd. Y weithdrefn mewn ymchwiliadau 15 1 Ar ddechrau ymchwiliad, rhaid i'r arolygydd— a nodi'r prif faterion sydd i'w hystyried yn yr ymchwiliad; b nodi unrhyw faterion y mae'n ofynnol gan yr arolygydd gael esboniad pellach yn eu cylch gan unrhyw berson sy'n ymddangos yn yr ymchwiliad; ac c esbonio'r weithdrefn sydd i'w dilyn yn yr ymchwiliad. 2 Nid yw paragraff (1)(a) yn allgáu materion eraill rhag cael eu hystyried, neu eu codi gan bersonau sy'n ymddangos yn yr ymchwiliad. 3 Os yw person sy'n rhoi tystiolaeth yn yr ymchwiliad wedi darparu datganiad ysgrifenedig o dystiolaeth yn unol â chyfarwyddyd o dan reoliad 14(5), caiff yr arolygydd gyfarwyddo— a bod y datganiad ysgrifenedig i'w drin fel tystiolaeth y person hwnnw, neu fel rhan o dystiolaeth y person hwnnw; a b y caiff partïon eraill yn yr ymchwiliad groesholi'r person hwnnw ynglŷn â'r datganiad ysgrifenedig. Archwiliadau safle 16 1 Os penodir arolygydd i gynnal gwrandawiad neu ymchwiliad, rhaid i'r arolygydd archwilio'r tir rhyddhau ac unrhyw dir cyfnewid cyn penderfynu'r cais neu baratoi adroddiad. 2 Mewn unrhyw achos arall, cyn penderfynu cais, caiff yr awdurdod sy'n penderfynu— a archwilio'r tir rhyddhau ac unrhyw dir cyfnewid; neu b os Gweinidogion Cymru yw'r awdurdod sy'n penderfynu, penodi arolygydd i archwilio'r tir rhyddhau ac unrhyw dir cyfnewid ac i baratoi adroddiad. 3 Cyn cynnal archwiliad safle o dan baragraff (1) neu (2), rhaid i'r arolygydd neu'r awdurdod sy'n penderfynu ofyn i'r ceisydd a yw'r ceisydd yn dymuno bod yn bresennol, neu gael ei gynrychioli. 4 Os yw'r ceisydd yn datgan ei fod yn dymuno bod yn bresennol neu gael ei gynrychioli, rhaid i'r arolygydd roi rhybudd rhesymol i'r ceisydd, o ddyddiad ac amser yr archwiliad, a rhoi cyfle i'r ceisydd, neu gynrychiolydd y ceisydd, fod yn bresennol. 5 Nid yw'n ofynnol bod arolygydd neu'r awdurdod sy'n penderfynu yn gohirio archwiliad os nad yw'r ceisydd neu gynrychiolydd y ceisydd yn bresennol ar yr adeg benodedig. Newidiadau yn y weithdrefn 17 1 Os yw'r awdurdod sy'n penderfynu wedi hysbysu'r ceisydd y cynhelir gwrandawiad neu ymchwiliad mewn perthynas â chais, caiff yr awdurdod, ar unrhyw adeg cyn bo'r gwrandawiad neu ymchwiliad wedi dod i ben, benderfynu— a diddymu'r gwrandawiad neu ymchwiliad a phenderfynu'r cais drwy gyfrwng sylwadau ysgrifenedig; neu b cynnal gwrandawiad yn hytrach nag ymchwiliad, neu i'r gwrthwyneb. 2 Rhaid i'r awdurdod sy'n penderfynu ymgynghori â'r ceisydd cyn penderfynu newid y weithdrefn ar gyfer penderfynu cais. Penderfynu cais 18 1 Cyn gynted ag y bo'n ymarferol ar ôl ystyried— a y cais a'r holl sylwadau a wnaed yn unol â rheoliad 10, b y canfyddiadau o ganlyniad i archwiliad safle, os gwnaed archwiliad, ac c os cynhaliwyd gwrandawiad neu ymchwiliad— i y dystiolaeth a gyflwynwyd yn y gwrandawiad neu ymchwiliad (os gwneir y penderfyniad gan yr arolygydd a glywodd y dystiolaeth honno), neu ii adroddiad ac argymhelliad yr arolygydd (os na wneir y penderfyniad gan yr arolygydd), rhaid i'r awdurdod sy'n penderfynu benderfynu pa un a ganiateir y cais ai peidio, a hysbysu'r ceisydd o'r penderfyniad hwnnw ac o'r rhesymau drosto. 2 Os yw arolygydd wedi paratoi adroddiad yn dilyn gwrandawiad, ymchwiliad neu archwiliad safle, rhaid anfon copi o'r adroddiad hwnnw gyda'r hysbysiad o'r penderfyniad a anfonir at y ceisydd. 3 Os yw'r awdurdod sy'n penderfynu yn caniatáu'r cais, rhaid i'r awdurdod hefyd— a anfon ei orchymyn o dan adran 17 o Ddeddf 2006 at yr awdurdod cofrestru tiroedd comin ar gyfer yr ardal y lleolir y tir rhyddhau a'r tir cyfnewid (os oes tir cyfnewid) ynddi; a b anfon copi o'r gorchymyn hwnnw at y ceisydd. Cyhoeddi'r penderfyniad a'r gorchymyn 19 Rhaid i'r awdurdod sy'n penderfynu gyhoeddi ar wefan briodol— a ei benderfyniad a'r rhesymau drosto; a b os yw'n caniatáu'r cais, copi o'i orchymyn o dan adran 17 o Ddeddf 2006. John Griffiths Gweinidog yr Amgylchedd a Datblygu Cynaliadwy, un o Weinidogion Cymru 7 Mawrth 2012