Gofal Cymdeithasol, Cymru Enwi, cychwyn, cymhwyso a dehongli 1 1 Enw’r Rheoliadau hyn yw Rheoliadau Gofal a Chymorth (Cymhwystra) (Cymru) 2015. 2 Daw’r Rheoliadau hyn i rym ar 6 Ebrill 2016 ac maent yn gymwys o ran Cymru. 3 Yn y Rheoliadau hyn— ystyr “canlyniadau personol” (“ personal outcomes ”) yw’r canlyniadau sydd wedi eu nodi mewn perthynas â pherson drwy asesiad o dan adran 19, 21 neu 24 o’r Ddeddf; ystyr “dyfarniad cymhwystra” (“ eligibility determination ”) yw dyfarniad o dan adran 32(1)(a) o’r Ddeddf; ystyr “y Ddeddf” (“ the Act ”) yw Deddf Gwasanaethau Cymdeithasol a Llesiant (Cymru) 2014; mae i “gofalwr” (“ carer ”) yr ystyr a roddir yn adran 3 o’r Ddeddf; ystyr “hunanofal” (“ self-care ”) yw tasgau y mae person yn eu cyflawni fel rhan o fywyd beunyddiol gan gynnwys— bwyta ac yfed; cynnal hylendid personol; codi a gwisgo amdano; symud o gwmpas y cartref; paratoi prydau bwyd; cadw’r cartref yn lân, yn ddiogel ac yn hylan. Dyfarniadau cymhwystra 2 1 Pan fo’r awdurdod lleol yn gwneud dyfarniad cymhwystra mewn perthynas ag oedolyn sydd wedi ei asesu o dan adran 19 o’r Ddeddf fel un y mae arno un neu fwy o anghenion am ofal a chymorth, mae unrhyw un o’r anghenion hynny’n bodloni’r meini prawf cymhwystra os yw o ddisgrifiad a bennir yn rheoliad 3. 2 Pan fo awdurdod lleol yn gwneud dyfarniad cymhwystra mewn perthynas â phlentyn sydd wedi ei asesu o dan adran 21 o’r Ddeddf fel un y mae arno un neu fwy o anghenion am ofal a chymorth, mae unrhyw un o’r anghenion hynny’n bodloni’r meini prawf cymhwystra os yw o ddisgrifiad a bennir yn rheoliad 4. 3 Pan fo awdurdod lleol yn gwneud dyfarniad cymhwystra mewn perthynas â gofalwr sydd wedi ei asesu o dan adran 24 o’r Ddeddf fel un y mae arno un neu fwy o anghenion am gymorth, mae unrhyw un o’r anghenion hynny’n bodloni’r meini prawf cymhwystra os yw o ddisgrifiad a bennir yn rheoliad 5. Anghenion sy’n bodloni’r meini prawf cymhwystra – oedolion y mae arnynt anghenion am ofal a chymorth 3 Mae angen oedolyn y cyfeiriwyd ato yn rheoliad 2(1) yn bodloni’r meini prawf cymhwystra os yw— a yr angen yn codi o afiechyd corfforol neu feddyliol yr oedolyn, ei oedran, ei anabledd, ei ddibyniaeth ar alcohol neu gyffuriau, neu amgylchiadau tebyg eraill; b yr angen yn ymwneud ag un neu fwy o’r canlynol— i gallu i gyflawni arferion hunanofal neu arferion domestig; ii gallu i gyfathrebu; iii amddiffyn rhag camdriniaeth neu esgeulustod; iv ymglymiad mewn gwaith, addysg, dysgu neu mewn gweithgareddau hamdden; v cynnal neu ddatblygu perthnasoedd teuluol neu rai personol eraill o bwys; vi datblygu a chynnal perthnasoedd cymdeithasol ac ymglymiad yn y gymuned; neu vii cyflawni cyfrifoldebau gofalu am blentyn; c yr angen yn un nad yw’r oedolyn yn gallu ei ddiwallu, naill ai— i ar ei ben ei hun; ii gyda gofal a chymorth eraill sy’n fodlon darparu’r gofal a’r cymorth hwnnw; neu iii gyda chymorth gwasanaethau yn y gymuned y mae gan yr oedolyn fynediad iddynt; a d yr oedolyn yn annhebyg o sicrhau un neu fwy o’i ganlyniadau personol oni bai— i bod yr awdurdod lleol yn darparu neu yn trefnu gofal a chymorth i ddiwallu’r angen; neu ii bod yr awdurdod lleol yn galluogi’r angen i gael ei ddiwallu drwy wneud taliadau uniongyrchol . Anghenion sy’n bodloni’r meini prawf cymhwystra – plant y mae arnynt anghenion am ofal a chymorth 4 1 Mae angen plentyn y cyfeiriwyd ato yn rheoliad 2(2) yn bodloni’r meini prawf cymhwystra os yw— a naill ai— i yr angen yn codi o afiechyd corfforol neu feddyliol y plentyn, ei oedran, ei anabledd, ei ddibyniaeth ar alcohol neu gyffuriau, neu amgylchiadau tebyg eraill; neu fod ii yr angen yn un sy’n debyg, os na chaiff ei ddiwallu, o gael effaith andwyol ar ddatblygiad y plentyn; b yr angen yn ymwneud ag un neu fwy o’r canlynol— i gallu i gyflawni arferion hunanofal neu arferion domestig; ii gallu i gyfathrebu; iii amddiffyn rhag camdriniaeth neu esgeulustod; iv ymglymiad mewn gwaith, addysg, dysgu neu mewn gweithgareddau hamdden; v cynnal neu ddatblygu perthnasoedd teuluol neu rai personol eraill o bwys; vi datblygu a chynnal perthnasoedd cymdeithasol ac ymglymiad yn y gymuned; neu vii cyflawni nodau datblygu; c yr angen yn un nad yw’r plentyn, rhieni’r plentyn na phersonau eraill mewn rôl rhiant yn gallu ei ddiwallu, naill ai— i ar eu pennau eu hunain neu gyda’i gilydd, ii gyda gofal a chymorth eraill sy’n fodlon darparu’r gofal a’r cymorth hwnnw; neu iii gyda chymorth gwasanaethau yn y gymuned y mae gan y plentyn, y rhieni neu bersonau eraill mewn rôl rhiant fynediad iddynt; a d y plentyn yn annhebyg o sicrhau un neu fwy o’i ganlyniadau personol oni bai— i bod yr awdurdod lleol yn darparu neu yn trefnu gofal a chymorth i ddiwallu’r angen; neu ii bod yr awdurdod lleol yn galluogi’r angen i gael ei ddiwallu drwy wneud taliadau uniongyrchol. 2 Yn y rheoliad hwn— i mae cyfeiriadau at ddatblygiad plentyn yn cynnwys datblygiad corfforol, deallusol, emosiynol, cymdeithasol ac ymddygiadol y plentyn hwnnw; ii mae “personau eraill mewn rôl rhiant” (“ other persons in a parental role ”) yn cynnwys personau sydd â chyfrifoldeb rhiant neu berthnasau sy’n chwarae rôl o ran gofalu am y plentyn; iii mae i “perthynas” (“ relative ”) yr ystyr a roddir yn adran 197 o’r Ddeddf. Anghenion sy’n bodloni’r meini prawf cymhwystra – gofalwyr y mae arnynt anghenion am gymorth 5 Mae angen gofalwr y cyfeiriwyd ato yn rheoliad 2(3) yn bodloni’r meini prawf cymhwystra — a os yw’r angen yn codi o ganlyniad i ddarparu gofal naill ai— i i oedolyn y mae arno anghenion sy’n dod o fewn Rheoliad 3(a) a (b), neu ii i blentyn anabl; b os yw’r angen yn ymwneud ag un neu fwy o’r canlynol— i gallu i gyflawni arferion hunanofal neu arferion domestig; ii gallu i gyfathrebu; iii amddiffyn rhag camdriniaeth neu esgeulustod; iv ymglymiad mewn gwaith, addysg, dysgu neu mewn gweithgareddau hamdden; v cynnal neu ddatblygu perthnasoedd teuluol neu rai personol eraill o bwys; vi datblygu a chynnal perthnasoedd cymdeithasol ac ymglymiad yn y gymuned; neu vii yn achos gofalwr sy’n oedolyn, cyflawni cyfrifoldebau gofalu am blentyn; viii yn achos gofalwr sy’n blentyn, cyflawni nodau datblygu; c os nad yw’r gofalwr yn gallu diwallu’r angen p’un ai— i ar ei ben ei hun; ii gyda chymorth eraill sy’n fodlon darparu’r cymorth hwnnw; neu iii gyda chymorth gwasanaethau yn y gymuned y mae gan y gofalwr fynediad iddynt; a d os yw’r gofalwr yn annhebyg o sicrhau un neu fwy o’i ganlyniadau personol oni bai— i bod yr awdurdod lleol yn darparu neu yn trefnu cymorth i’r gofalwr i ddiwallu angen y gofalwr; ii bod yr awdurdod lleol yn darparu neu yn trefnu gofal a chymorth i’r person y mae’r gofalwr yn darparu gofal iddo, er mwyn diwallu angen y gofalwr; neu iii bod yr awdurdod lleol yn galluogi’r angen i gael ei ddiwallu drwy wneud taliadau uniongyrchol. Gallu i ddiwallu angen 6 At ddibenion rheoliadau 3(c), 4(1)(c) a 5(c), mae person sy’n gallu diwallu’r angen, ar ei ben ei hun neu gyda chymorth eraill i’w ystyried yn un nad yw’n gallu diwallu’r angen os byddai gwneud hynny — a yn achosi poen, gorbryder neu drallod sylweddol i’r person hwnnw; b yn peryglu neu’n debyg o beryglu iechyd neu ddiogelwch y person hwnnw neu berson arall; c yn cymryd amser sylweddol hwy i’r person hwnnw na’r hyn y byddid yn ei ddisgwyl fel rheol. Mark Drakeford Y Gweinidog Iechyd a Gwasanaethau Cymdeithasol, un o Weinidogion Cymru 24 Gorffennaf 2015