LLYWODRAETH LEOL, CYMRU Enwi, cychwyn a chymhwyso 1 1 Enw'r Rheoliadau hyn yw Rheoliadau Awdurdodau Lleol (Trefniadau Amgen) (Cymru) 2001 a deuant i rym ar 28 Gorffennaf 2001. 2 Mae'r Rheoliadau hyn yn gymwys i Gymru yn unig. Dehongli 2 Yn y Rheoliadau hyn— ystyr “awdurdod lleol” (“ local authority ”) (ac eithrio lle mae'r cyd-destun yn mynnu fel arall) yw cyngor sir neu gyngor bwrdeistref sirol sy'n gweithredu trefniadau amgen; ystyr “Bwrdd” (“ Board ”) yw pwyllgor awdurdod lleol a sefydlir o dan reoliad 4(1)(a) sydd wedi'i sefydlu i arfer y swyddogaethau a grybwyllir yn rheoliad 7 ac a adnabyddir fel Bwrdd y Cyngor neu unrhyw deitl arall y darperir ar ei gyfer yn rheolau sefydlog yr awdurdod lleol; ystyr “corff perthnasol” (“ relevant body ”) at ddibenion rheoliadau 13 a 19 yw awdurdod lleol neu Fwrdd; ystyr “ Deddf 1972 ” (“ the 1972 Act ”) yw Deddf Llywodraeth Leol 1972 ; ystyr “ Deddf 2000 ” (“the 2000 Act ”) yw Deddf Llywodraeth Leol 2000; ystyr “grwp gwleidyddol” (“ political group ”) yw grwp gwleidyddol yn unol â rheoliad 8 o Reoliadau Llywodraeth Leol (Pwyllgorau a Grwpiau Gwleidyddol) 1990 ; ystyr “prif bwyllgor craffu” (“ principal scrutiny committee ”) yw pwyllgor neu is-bwyllgor i'r awdurdod a sefydlir o dan reoliad 4(1); ystyr “pwyllgor archwilio” (“ audit committee ”) yw pwyllgor i awdurdod lleol a sefydlir o dan reoliad 4(2)(ch) sy'n cael ei sefydlu i arfer swyddogaethau yn unol â rheoliad 5(7) ac a adnabyddir fel y Pwyllgor archwilio neu unrhyw deitl arall y darperir ar ei gyfer yn rheolau sefydlog yr awdurdod lleol; ystyr “pwyllgor ardal” (“ area committee ”) yw pwyllgor neu is-bwyllgor i awdurdod lleol— a sefydlir o dan reoliad 4(2)(c) gyda phwerau dirprwyedig i arfer rhai neu'r cyfan o'r swyddogaethau yn rhan A o Atodlen 1; a sy'n bodloni'r amodau canlynol: bod y pwyllgor neu'r is-bwyllgor wedi'i sefydlu i gyflawni'r swyddogaethau hynny a gyfeirir atynt ym mharagraff (i) mewn perthynas â rhan o ardal yr awdurdod; bod aelodau'r pwyllgor neu'r is-bwyllgor sy'n aelodau'r o'r awdurdod wedi'u hethol dros adrannau neu wardiau etholiadol sydd yn gyfan gwbl neu'n rhannol o fewn y rhan honno; a nad yw poblogaeth y rhan honno, yn ôl amcangyfrif yr awdurdod, yn llai na phymtheg y cant o gyfanswm poblogaeth ardal yr awdurdod fel y mae wedi'i amcangyfrif felly. ystyr “pwyllgor craffu” (“ scrutiny committee ”) yw pwyllgor neu is-bwyllgor i'r awdurdod a sefydlir o dan reoliad 4(1)(c). ystyr “pwyllgor cynllunio” (“ planning committee ”) yw pwyllgor i'r awdurdod â chanddo bŵer dirprwyedig i arfer rhai neu'r cyfan o'r swyddogaethau hynny yn Atodlen 1, a adnabyddir fel y Pwyllgor Cynllunio neu unrhyw deitl arall y darperir ar ei gyfer yn rheolau sefydlog yr awdurdod lleol; ystyr “pwyllgor trwyddedu” (“licensing committee”) yw pwyllgor i awdurdod lleol a chanddo bwerau dirprwyedig i arfer rhai neu'r cyfan o'r swyddogaethau hynny a restrir yn Atodlen 1, a adnabyddir fel y Pwyllgor Trwyddedu neu unrhyw deitl arall y darperir ar ei gyfer yn rheolau sefydlog yr awdurdod lleol; ystyr “trefniadau amgen” (“ alternative arrangements ”) yw trefniadau gan awdurdod lleol mewn perthynas â chyflawni eu swyddogaethau sy'n drefniadau yn unol â rheoliad 4. Yr awdurdodau lleol a gaiff weithredu trefniadau amgen 3 Caiff pob awdurdod lleol weithredu trefniadau amgen. Ffurf trefniadau amgen 4 1 Rhaid i awdurdod lleol sy'n gweithredu trefniadau amgen sefydlu— a Bwrdd; a b yn ddarostyngedig i reoliad 6, prif bwyllgor craffu; ac c yn ddarostyngedig i reoliad 6 unrhyw bwyllgorau craffu ychwanegol (heb fod yn llai na thri nac yn fwy nag wyth o ran nifer) y gall rheolau sefydlog yr awdurdod lleol ddarparu ar eu cyfer. 2 Fe gaiff awdurdod lleol sy'n gweithredu trefniadau amgen sefydlu— a pwyllgor cynllunio; b pwyllgor trwyddedu c unrhyw bwyllgorau ardal y gall rheolau sefydlog yr awdurdod lleol ddarparu ar eu cyfer; ac ch pwyllgor archwilio. 3 Mae'r trefniadau a nodir yn y Rheoliadau hyn yn cael eu pennu fel y trefniadau amgen at ddibenion Rhan II o Ddeddf 2000 . Gofynion pwyllgorau ac is-bwyllgorau 5 1 Mae pob pwyllgor i awdurdod lleol a sefydlir o dan reoliad 4 a phob is-bwyllgor i bwyllgor o'r fath i gael ei drin— a fel pwyllgor neu is-bwyllgor i brif gyngor at ddibenion Rhan VA o Ddeddf Llywodraeth Leol 1972 (cyfle i fynd i gyfarfodydd ac i weld dogfennau awdurdodau, pwyllgorau ac is-bwyllgorau penodol) a b fel corff y mae adran 15 o Ddeddf Llywodraeth Leol a Thai 1980 (dyletswydd i ddyrannu seddau i grwpiau gwleidyddol) yn gymwys iddo. 2 Rhaid i bwyllgor i awdurdod lleol a sefydlir o dan reoliad 4, ac eithrio pwyllgor ardal a sefydlir o dan reoliad 4(2)(c), gynnwys uchafswm o ddeg aelod neu ugain y cant o aelodau'r awdurdod, (wedi'i gyfrifo drwy dalgrynnu nifer yr aelodau i fyny i'r rhif cyfan agosaf pan nad yw nifer yr aelodau yn rhif cyfan wrth gyfrifo'r ganran) p'un bynnag yw'r mwyaf. 3 Rhaid i awdurdod lleol sy'n gweithredu trefniadau amgen ddyrannu cadeiryddiaethau pwyllgorau a sefydlir o dan reoliad 4 er mwyn sicrhau, cyn belled ag y bo'n ymarferol, fod cydbwysedd y grwpiau gwleidyddol yn yr awdurdod lleol yn cael ei adlewyrchu gan y cadeiryddiaethau hynny. 4 Rhaid i bwyllgor cynllunio, pwyllgor trwyddedu neu bwyllgor ardal a sefydlir o dan reoliad 4 neu is-bwyllgor i bwyllgor o'r fath sy'n gyfrifol am unrhyw un o'r swyddogaethau a restrir yn Rhan A o Atodlen 1 (swyddogaethau sy'n ymwneud â chynllunio gwlad a thref a rheoli datblygu) gael wyth aelod o leiaf. 5 Pan fydd awdurdod lleol yn sefydlu pwyllgorau ardal— a rhaid cael o leiaf dri phwyllgor o'r fath a rhaid iddynt ymdrin â'r cyfan o ardal yr awdurdod lleol; a b bydd gan bob aelod o'r awdurdod lleol hawl i fod yn aelod o un pwyllgor ardal. 6 Caiff y Bwrdd gynnwys cadeirydd pwyllgor cynllunio'r awdurdod lleol a chadeiryddion pwyllgorau ardal os oes pwyllgorau o'r fath wedi'u sefydlu yn unol â rheoliad (4)(2). 7 I'r graddau y gellir dirprwyo pwerau awdurdod lleol ynghylch ei swyddogaethau archwilio o dan unrhyw ddeddfiad i bwyllgor neu is-bwyllgor, caiff awdurdod lleol ddirprwyo i bwyllgor archwilio. 8 O ran pwyllgor archwilio a sefydlir o dan 4(2)(ch): a rhaid iddo beidio â chynnwys unrhyw un o aelodau'r Bwrdd; a b rhaid iddo beidio â chael cadeirydd sy'n aelod o'r un grwp gwleidyddol â Chadeirydd y Bwrdd (ac eithrio lle nad oes ond un grwp gwleidyddol); ac c caiff benodi un neu fwy o is-bwyllgorau; ac ch caiff drefnu i unrhyw is-bwyllgor o'r fath gyflawni unrhyw un o'i swyddogaethau. 9 Ni chaiff is-bwyllgor i bwyllgor archwilio gyflawni unrhyw swyddogaethau heblaw'r rheiny a roddir iddo o dan baragraffau (7) ac (8). 10 Caiff pwyllgor archwilio neu unrhyw is-bwyllgor i bwyllgor o'r fath, gynnwys personau nad ydynt yn aelodau o'r awdurdod, ond ni fydd gan unrhyw bersonau o'r fath hawl i bleidleisio mewn unrhyw un o gyfarfodydd pwyllgor neu is-bwyllgor o'r fath ar unrhyw gwestiwn sy'n gofyn am benderfyniad yn y cyfarfod hwnnw ac ni fydd ganddynt hawl i fod yn gadeirydd pwyllgor neu is-bwyllgor o'r fath. Prif bwyllgorau craffu a phwyllgorau craffu 6 1 Rhaid i brif bwyllgor craffu a sefydlir o dan reoliad 4(1)(b): a beidio â chynnwys unrhyw un o aelodau'r Bwrdd; a b peidio â chael cadeirydd sy'n aelod o'r un grwp gwleidyddol â chadeirydd y Bwrdd (ac eithrio pan nad oes ond un grwp gwleidyddol); a c gael cadeirydd sydd yn aelod o'r awdurdod. 2 Rhaid i bwyllgor craffu a sefydlir o dan reoliad 4(1)(c)— a cynnwys ymhlith ei aelodaeth fwyafrif o aelodau'r awdurdod nad ydynt yn aelodau o'r Bwrdd ac fe gaiff gynnwys ymhlith ei aelodaeth hyd at dri aelod o'r Bwrdd ond ni fydd gan unrhyw aelod o'r Bwrdd hawl i fod yn gadeirydd ar bwyllgor craffu; a b cael cadeirydd sydd yn aelod o'r awdurdod. 3 Bydd gan Bwyllgor Craffu a sefydlir o dan reoliad 4(1)(c) bŵer dirprwyedig— a i adolygu neu graffu ar benderfyniadau a wnaed, neu gamau a gymerwyd, mewn cysylltiad â chyflawni unrhyw un o swyddogaethau'r awdurdod; b i gyflwyno adroddiadau neu argymhellion i'r awdurdod mewn cysylltiad â chyflawni unrhyw un o swyddogaethau'r awdurdod; c i gyflwyno adroddiadau neu argymhellion i'r awdurdod neu i drigolion yr ardal honno; ch i argymell, mewn achos lle mae penderfyniad wedi'i wneud ond heb ei weithredu, fod y penderfyniad yn cael ei ailystyried gan y pwyllgor, yr is-bwyllgor neu'r person a wnaeth y penderfyniad; a d i drefnu bod ei swyddogaeth o dan baragraff (i) yn cael ei harfer gan yr awdurdod. 4 Bydd gan brif bwyllgor craffu a sefydlir o dan reoliad 4(1)(c) y pwer dirprwyedig i ymgymryd â swyddogaethau pwyllgor archwilio yn unol â pharagraff (3) ond bydd y pwerau hynny'n arferadwy i'r graddau y maent yn ymwneud â swyddogaethau'r Bwrdd yn unig. 5 Yn ddarostyngedig i baragraff (6), ni chaiff pwyllgor craffu gyflawni unrhyw swyddogaeth heblaw yn unol â'r rheoliadau hyn. 6 Os nad yw, neu i'r graddau nad yw, swyddogaeth awdurdod lleol o gynnal adolygiadau'r gwerth gorau o dan adran 5 o Ddeddf Llywodraeth Leol 1999 yn gyfrifoldeb i Fwrdd yr awdurdod, caiff yr awdurdod drefnu i'r prif bwyllgor craffu neu i unrhyw bwyllgor craffu gynnal adolygiad o'r fath. 7 Caiff prif bwyllgor craffu a phwyllgor craffu— a penodi un neu ragor o is-bwyllgorau, a b trefnu i unrhyw is-bwyllgor o'r fath gyflawni unrhyw un o'i swyddogaethau. 8 Ni chaiff is-bwyllgor i brif pwyllgor craffu neu bwyllgor craffu gyflawni unrhyw swyddogaethau heblaw'r rhai a roddir iddo o dan baragraff (6). 9 Rhaid i drefniadau amgen gan awdurdod lleol gynnwys darpariaeth sydd— a yn galluogi unrhyw aelod o brif bwyllgor craffu neu bwyllgor craffu i sicrhau bod unrhyw fater sy'n berthnasol i swyddogaethau'r pwyllgor yn cael ei gynnwys ar yr agenda ar gyfer cyfarfod o'r pwyllgor ac yn cael ei drafod yno; b yn galluogi unrhyw aelod o is-bwyllgor i bwyllgor o'r fath i sicrhau bod unrhyw fater sy'n berthnasol i swyddogaethau'r is-bwyllgor yn cael ei gynnwys ar yr agenda ar gyfer cyfarfod o'r is-bwyllgor ac yn cael ei drafod yno; ac c yn galluogi prif bwyllgor craffu neu bwyllgor craffu i gyfeirio unrhyw fater mewn cysylltiad â phenderfyniad neu benderfyniad arfaethedig gan y Bwrdd at yr awdurdod lleol ar yr amod fod y penderfyniad neu'r penderfyniad arfaethedig yn ymwneud â swyddogaethau'r pwyllgor hwnnw. 10 Caiff prif bwyllgor craffu a phwyllgor craffu, neu unrhyw is-bwyllgor i bwyllgor o'r fath gynnwys personau nad ydynt yn aelodau o'r awdurdod, ond ni fydd gan unrhyw bersonau o'r fath hawl i bleidleisio mewn unrhyw gyfarfod o bwyllgor neu is-bwyllgor o'r fath ar unrhyw gwestiwn sydd i'w benderfynu yn y cyfarfod hwnnw. 11 Mae is-adrannau (2) a (5) o adran 102 o Ddeddf 1972 i fod yn gymwys i brif pwyllgor craffu a phwyllgor craffu, neu i is-bwyllgor i bwyllgor o'r fath, fel y maent yn gymwys i bwyllgor a benodir o dan yr adran honno. 12 Caiff prif bwyllgor craffu a phwyllgor craffu, neu is-bwyllgor i bwyllgor o'r fath— a ei gwneud yn ofynnol i aelodau o'r Bwrdd ac i swyddogion o'r awdurdod fod yn bresennol ger ei fron i ateb cwestiynau, a b gwahodd personau eraill i fod yn bresennol yng nghyfarfodydd y pwyllgor neu'r is-bwyllgor. 13 Bydd unrhyw aelod o'r Bwrdd neu unrhyw un o swyddogion yr awdurdod sydd wedi'i awdurdodi i fod yn bresennol i ateb cwestiynau yn unol â pharagraff (12) o dan ddyletswydd i wneud hynny ond ni fydd ar unrhyw aelod neu swyddog o'r fath rwymedigaeth i ateb unrhyw gwestiwn y byddai gan y person hwnnw hawl i wrthod ei ateb mewn achos, neu at ddibenion achos, mewn llys yng Nghymru neu Loegr. Swyddogaethau sydd i fod yn gyfrifoldeb i'r Bwrdd 7 1 Rhaid i awdurdod lleol sy'n gweithredu trefniadau amgen ddirprwyo ei swyddogaethau i Fwrdd yn ddarostyngedig i'r cyfyngiadau yn rheoliadau 8, 9, 10 ac 11. 2 Ni fydd dim yn y Rheoliadau hyn yn atal awdurdod lleol rhag arfer y swyddogaethau hynny sydd wedi'u dirprwyo i Fwrdd yn unol â pharagraff (1). Swyddogaethau nad ydynt i fod yn gyfrifoldeb i'r Bwrdd 8 1 Nid yw'r swyddogaethau a bennir yng ngholofn (1) o Atodlen 1 i'r Rheoliadau hyn drwy gyfeirio at y deddfiadau a bennir mewn perthynas â'r swyddogaethau hynny yng ngholofn (2) o'r atodlen honno i fod yn gyfrifoldeb i Fwrdd awdurdod. 2 Nid yw swyddogaethau— a gosod unrhyw amod, terfyn neu gyfyngiad arall ar gymeradwyaeth, cydsyniad, trwydded, caniatâd neu gofrestriad a ganiateir— i wrth arfer swyddogaeth a bennir yng ngholofn (1) o Atodlen 1; neu ii heblaw gan Fwrdd yr awdurdod, wrth arfer unrhyw swyddogaeth o dan Ddeddf leol; a b penderfynu ar unrhyw delerau eraill y mae unrhyw gymeradwyaeth, cydsyniad, trwydded, caniatâd neu gofrestriad o'r fath yn ddarostyngedig iddynt, i fod yn gyfrifoldeb i Fwrdd yr awdurdod. 3 Nid yw swyddogaeth penderfynu a ddylid cymryd camau gorfodi, ac ym mha fodd y dylid eu gorfodi— a yn erbyn unrhyw fethiant i gydymffurfio â chymeradwyaeth, cydsyniad, trwydded, caniatâd neu gofrestriad a ganiateir wrth arfer swyddogaeth a bennir yng ngholofn (1) o Atodlen 1, b yn erbyn unrhyw fethiant i gydymffurfio ag amod, cyfyngiad neu deler y mae unrhyw gymeradwyaeth, cydsyniad, trwydded, caniatâd neu gofrestriad o'r fath yn ddarostyngedig iddynt, neu c yn erbyn unrhyw doriad arall mewn perthynas â mater na fyddai'r swyddogaeth o benderfynu ar gais am gymeradwyaeth, cydsyniad, trwydded, caniatâd neu gofrestriad yn gyfrifoldeb i Fwrdd yr awdurdod mewn perthynas ag ef, i fod yn gyfrifoldeb i Fwrdd yr awdurdod. 4 Nid yw swyddogaeth— a diwygio, addasu neu amrywio unrhyw gymeradwyaeth, cydsyniad, trwydded, caniatâd neu gofrestriad a ganiateir, nac unrhyw amod, terfyn, cyfyngiad neu deler y mae'n ddarostyngedig iddynt; neu b diddymu unrhyw gymeradwyaeth, cydsyniad, trwydded, caniatâd neu gofrestriad o'r fath, i fod yn gyfrifoldeb i Fwrdd yr awdurdod. 5 Nid yw swyddogaeth gwneud unrhyw gynllun a awdurdodir neu a fynnir gan reoliadau o dan adran 18 o Ddeddf Llywodraeth Leol a Thai 1989 (cynlluniau ar gyfer lwfansau sylfaenol, lwfansau presenoldeb a lwfansau cyfrifoldeb arbennig i aelodau awdurdodau lleol), neu swyddogaeth diwygio, diddymu neu ddisodli unrhyw gynllun o'r fath, i fod yn gyfrifoldeb i Fwrdd yr awdurdod. 6 Nid yw swyddogaethau penderfynu— a swm unrhyw lwfans sy'n daladwy— i o dan is-adran (5) o adran 3 o Ddeddf 1972 (treuliau cadeirydd); ii o dan is-adran (4) o adran 5 o'r Ddeddf honno (treuliau is-gadeirydd); iii o dan is-adran (4) o adran 173 (lwfans colled ariannol) o'r Ddeddf honno ; iv o dan adran 175 o'r Ddeddf honno (lwfansau ar gyfer mynychu cynadleddau a chyfarfodydd); b yn ôl pa gyfraddau y mae taliadau i gael eu gwneud o dan adran 174 o'r Ddeddf honno (lwfansau teithio a lwfansau cynhaliaeth); c swm unrhyw lwfans sy'n daladwy yn unol â chynllun o dan adran 18 o Ddeddf Llywodraeth Leol a Thai 1989, neu yn ôl pa gyfraddau y mae taliadau ar gyfer unrhyw lwfans o'r fath i gael eu gwneud; ch a ddylid codi tâl am unrhyw gymeradwyaeth, cydsyniad, trwydded neu gofrestriad nad yw eu rhoi yn gyfrifoldeb i Fwrdd yr awdurdod; a d pan gaiff tâl ei godi am unrhyw gymeradwyaeth, cydsyniad, trwydded neu gofrestriad o'r fath, swm y tâl; i fod yn gyfrifoldeb i Fwrdd yr awdurdod. 7 Ni fydd adran 101 o Ddeddf 1972 (trefniadau ar gyfer cyflawni swyddogaethau gan awdurdodau lleol) yn gymwys mewn perthynas â chyflawni unrhyw swyddogaeth a grybwyllir ym mharagraff (5) neu (6)(a) i (c). 8 Yn ddarostyngedig i unrhyw ddarpariaeth mewn rheoliadau a wneir o dan adran 20 o Ddeddf 2000 (gweithredu swyddogaethau ar y cyd), nid yw swyddogaeth— a gwneud trefniadau ar gyfer cyflawni swyddogaethau gan bwyllgor neu swyddog o dan adran 101(5) o Ddeddf 1972, a b gwneud penodiadau o dan adran 102 (penodi pwyllgorau) o Ddeddf 1972, i fod yn gyfrifoldeb i Fwrdd yr awdurdod. 9 Oni ddarperir fel arall gan y Rheoliadau hyn, nid yw swyddogaeth awdurdod lleol a all, yn rhinwedd unrhyw ddeddfiad (a basiwyd neu a wnaed cyn i'r Rheoliadau hyn gael eu gwneud) gael ei chyflawni gan awdurdod yn unig, i fod yn gyfrifoldeb i Fwrdd yr awdurdod. 10 Ym mharagraffau (1) a (9), mae “deddfiad” yn cynnwys deddfiad a gynhwysir mewn Deddf leol neu mewn is-ddeddfwriaeth.. Swyddogaethau a all fod yn gyfrifoldeb i Fwrdd awdurdod 9 Fe all y swyddogaethau a bennir yn Atodlen 2 fod yn gyfrifoldeb i Fwrdd yr awdurdod, ond nid oes angen iddynt fod felly. Swyddogaethau nad ydynt i fod yn gyfrifoldeb i Fwrdd awdurdod yn unig 10 1 Mewn cysylltiad â chyflawni swyddogaeth— a llunio neu baratoi cynllun neu strategaeth, o ddisgrifiad a bennir yn ngholofn (1) o Atodlen 3 i'r Rheoliadau hyn; b llunio cynllun neu strategaeth ar gyfer rheoli benthyciadau neu wariant cyfalaf yr awdurdod; neu c llunio neu baratoi unrhyw gynllun neu strategaeth arall y mae eu mabwysiadu neu eu cymeradwyo, yn rhinwedd rheoliad 5(1), yn fater i'r awdurdod benderfynu arno, nid yw'r camau a ddynodir gan baragraff (3) i fod yn gyfrifoldeb i Fwrdd yr awdurdod. 2 Ac eithrio fel y darperir ym mharagraff (1), rhaid i'r swyddogaethau a grybwyllir yn y paragraff hwnnw fod yn gyfrifoldeb i'r Bwrdd. 3 Dyma'r camau a ddynodir— a rhoi cyfarwyddiadau sy'n ei gwneud yn ofynnol i'r Bwrdd ailystyried unrhyw gynllun neu strategaeth ddrafft a gyflwynir gan y Bwrdd i'r awdurdod i gael eu hystyried; b diwygio unrhyw gynllun neu strategaeth ddrafft a gyflwynir gan y Bwrdd i'r awdurdod i gael eu hystyried; c cymeradwyo unrhyw gynllun neu strategaeth (boed ar ffurf drafft neu beidio) er mwyn eu cyflwyno i Gynulliad Cenedlaethol Cymru neu unrhyw un o Weinidogion y Goron, sef cynllun neu strategaeth y mae'n ofynnol i unrhyw ran ohonynt gael ei chyflwyno felly; ch mabwysiadu'r cynllun neu'r strategaeth (gydag addasiadau neu hebddynt). 4 O ran swyddogaeth diwygio, addasu, amrywio neu ddiddymu unrhyw gynllun neu strategaeth o ddisgrifiad y cyfeirir ato ym mharagraff (1), (boed wedi'u cymeradwyo neu wedi'u mabwysiadu, cyn neu ar ôl i'r Rheoliadau hyn ddod i rym)— a rhaid iddi fod yn gyfrifoldeb i Fwrdd yr awdurdod i'r graddau y mae gwneud y diwygio, yr addasu, yr amrywio neu'r diddymu— i yn ofynnol er mwyn rhoi eu heffaith i ofynion Cynulliad Cenedlaethol Cymru neu un o Weinidogion y Goron mewn perthynas â chynllun neu strategaeth a gyflwynir i gael eu cymeradwyo, neu ag unrhyw ran a gyflwynir felly; neu ii wedi'u hawdurdodi gan ddyfarniad a wnaed gan yr awdurdod wrth wneud y trefniadau ar gyfer cymeradwyo neu fabwysiadu'r cynllun neu'r strategaeth, yn ôl fel y digwydd; ond b rhaid iddi beidio â bod yn gyfrifoldeb i'r Bwrdd i unrhyw raddau eraill. 5 Ac eithrio i'r graddau a grybwyllir ym mharagraff (6), rhaid i swyddogaeth gwneud cais— a o dan is-adran (5) o adran 135 o Ddeddf Diwygio Lesddaliad, Tai a Datblygu Trefol 1993 (rhaglenni ar gyfer gwaredu) ; neu b o dan adran 32 (pŵer i waredu tir a ddelir at ddibenion Rhan II) neu adran 43 (cydsyniad sy'n angenrheidiol ar gyfer rhai gwarediadau nad ydynt o fewn adran 32 o Ddeddf Tai 1985 , fod yn gyfrifoldeb i Fwrdd yr awdurdod. 6 Awdurdodi gwneud y cais yw'r graddau a grybwyllir yn y paragraff hwn. 7 Rhaid i swyddogaeth gwneud cais o fath y cyfeirir ato ym mharagraff (5), i'r graddau a grybwyllir ym mharagraff (6), beidio â bod yn gyfrifoldeb i Fwrdd yr awdurdod. 8 Ni fydd adran 101 o Ddeddf 1972 yn gymwys mewn perthynas â chyflawni— a swyddogaeth a bennir ym mharagraff (1) i'r graddau nad yw'n gyfrifoldeb i Fwrdd yr awdurdod yn rhinwedd y paragraff hwnnw; b y swyddogaethau a bennir ym mharagraffau (4) a (5) i'r graddau nad ydynt yn gyfrifoldeb i Fwrdd yr awdurdod. 9 Mewn cysylltiad â chyflawni swyddogaeth— a cyfrifo yn unol ag unrhyw un o adrannau 32 i 37, 43 i 51, 52I, 52J, 52T a 52U o Ddeddf Cyllid Llywodraeth Leol 1992 neu adran 61 o'r Ddeddf honno, naill ai drwy'r adran wreiddiol neu drwy gyfrwng adran amnewid; neu b rhoi praesept o dan Bennod IV o'r Rhan honno, rhaid i'r camau a ddynodir gan baragraff (11) (“camau paragraff (11)”) fod yn gyfrifoldeb i Fwrdd yr awdurdod. 10 Yn ddarostyngedig i ddarpariaeth paragraff (9), rhaid i'r swyddogaeth a grybwyllir yn y paragraff honno beidio â bod yn gyfrifoldeb i'r Bwrdd. 11 Dyma'r camau a ddynodir— a paratoi'r canlynol i'w cyflwyno i'r awdurdod i gael eu hystyried— i amcangyfrifon o'r symiau sydd i'w hagregu wrth gyfrifo neu amcangyfrifon o symiau eraill sydd i'w defnyddio at ddibenion y cyfrifo; ii y symiau y mae'n ofynnol eu datgan yn y praesept; b ailystyried yr amcangyfrifon a'r symiau hynny yn unol â gofynion yr awdurdod; c cyflwyno amcangyfrifon a symiau diwygiedig i'r awdurdod i gael eu hystyried. Cyflawni swyddogaethau penodedig gan awdurdodau 11 1 Yn ddarostyngedig i baragraff (2), rhaid i swyddogaeth o unrhyw un o'r disgrifiadau a bennir yng ngholofn (1) o Atodlen 4 (a allai, heblaw am y paragraff hwn, fod yn gyfrifoldeb i Fwrdd yr awdurdod), beidio â bod yn gyfrifoldeb i'r Bwrdd o dan yr amgylchiadau a bennir yng ngholofn (2) mewn perthynas â'r swyddogaeth honno. 2 Ni fydd paragraff (1) yn gymwys mewn perthynas â chyflawni swyddogaeth o'r disgrifiad a bennir ym mharagraff 3 o golofn (1) o Atodlen 4— a os yw'n rhesymol edrych ar yr amgylchiadau sy'n golygu bod angen gwneud y dyfarniad fel amgylchiadau brys; a b os yw'r unigolyn neu'r corff y gwneir y dyfarniad ganddo wedi sicrhau datganiad mewn ysgrifen gan gadeirydd pwyllgor craffu perthnasol neu, os nad oes person o'r fath neu os yw cadeirydd pob pwyllgor craffu perthnasol yn methu gweithredu neu'n anfodlon gweithredu, gan gadeirydd yr awdurdod neu, yn absenoldeb y person hwnnw, gan yr is-gadeirydd, fod angen i'r dyfarniad gael ei wneud ar frys. 3 Ym mharagraff (2) ystyr “pwyllgor craffu perthnasol” yw pwyllgor craffu i'r awdurdod y mae ei gylch gwaith yn cynnwys y pŵer i adolygu neu i graffu ar benderfyniadau neu gamau eraill a gymerwyd wrth gyflawni'r swyddogaeth y mae'r dyfarniad yn ymwneud â hi. 4 Cyn gynted ag y bo'n rhesymol ymarferol ar ôl i'r dyfarniad gael ei wneud, rhaid i'r unigolyn neu'r corff y gwneir dyfarniad ganddo yn unol â pharagraff (2) gyflwyno adroddiad i'r awdurdod y mae'n rhaid iddo gynnwys manylion— a y dyfarniad; b yr argyfwng neu'r amgylchiadau eraill y cafodd ei wneud odanynt; ac c y rhesymau dros y dyfarniad. 5 Ni fydd adran 101 o Ddeddf 1972 yn gymwys mewn perthynas â chyflawni swyddogaeth y cyfeirir ati ym mharagraff (1) nad yw, yn rhinwedd y paragraff hwnnw, yn gyfrifoldeb i Fwrdd yr awdurdod. Cyfarwyddiadau gan y Bwrdd i bwyllgorau cynllunio a phwyllgorau trwyddedu 12 Caiff y Bwrdd gyfarwyddo bod rhaid i unrhyw benderfyniad sydd i'w wneud gan bwyllgor cynllunio, pwyllgor trwyddedu neu bwyllgor ardal mewn perthynas â swyddogaeth o unrhyw un o'r disgrifiadau a bennir yng ngholofn (1) o ran A o Atodlen 1 (swyddogaethau sy'n ymwneud â chynllunio gwlad a thref a rheoli datblygu) gael ei benderfynu gan yr awdurdod lleol. pŵer i wneud trefniadau: yr awdurdod lleol a'r Bwrdd 13 Yn achos awdurdod lleol sy'n gweithredu trefniadau amgen— a mae gan gorff perthnasol bŵer i wneud trefniadau o dan adran 101(5) o Ddeddf 1972 yn unol â rheoliad 19; a b yn ddarostyngedig i baragraff (a) caiff y Bwrdd drefnu i unrhyw un o'i swyddogaethau gael ei chyflawni— i gan y Bwrdd, ii gan aelod o'r Bwrdd; iii gan bwyllgor i'r Bwrdd; iv gan un o swyddogion yr awdurdod. Cyflawni swyddogaethau gan bwyllgorau ardal 14 1 Caiff corff perthnasol a chanddo bŵer i wneud trefniadau yn unol â rheoliad 13 drefnu i unrhyw swyddogaethau sy'n gyfrifoldeb i Fwrdd yr awdurdod lleol gael eu cyflawni gan bwyllgor ardal i'r awdurdod hwnnw. 2 Os gall unrhyw swyddogaethau gael eu cyflawni gan bwyllgor ardal yn rhinwedd y rheoliad hwn, yna, oni bai bod y corff perthnasol yn cyfarwyddo fel arall, caiff y pwyllgor ardal drefnu i unrhyw un o'r swyddogaethau hynny gael ei chyflawni gan is-bwyllgor i'r pwyllgor hwnnw neu gan un o swyddogion yr awdurdod. 3 Os gall unrhyw swyddogaethau gael eu cyflawni gan is-bwyllgor i bwyllgor ardal yn rhinwedd paragraff (2), yna, oni bai bod y pwyllgor ardal neu'r corff perthnasol yn cyfarwyddo fel arall, caiff yr is-bwyllgor drefnu i unrhyw un o'r swyddogaethau hynny gael ei chyflawni gan un o swyddogion yr awdurdod. 4 Nid yw unrhyw drefniadau a wneir o dan y rheoliad hwn gan gorff perthnasol i unrhyw swyddogaethau gael eu cyflawni gan bwyllgor ardal i atal y corff perthnasol rhag arfer y swyddogaethau hynny. 5 Cyn gynted ag y bo'n rhesymol ymarferol ar ôl i drefniadau gael eu gwneud o dan y rheoliad hwn, rhaid i'r Bwrdd sicrhau bod copïau o ddogfen sy'n nodi darpariaethau'r trefniadau ar gael ym mhrif swyddfa'r awdurdod i gael eu harchwilio gan aelodau o'r cyhoedd ar bob adeg resymol. 6 Wrth baratoi'r ddogfen y cyfeirir ati ym mharagraff (5) uchod, rhaid i'r Bwrdd roi sylw i unrhyw ganllawiau a gyhoeddir gan Gynulliad Cenedlaethol Cymru o dan adran 38 o Ddeddf 2000. Cyflawni swyddogaethau gan awdurdod lleol arall 15 1 Caiff corff perthnasol a chanddo bŵer i wneud trefniadau yn unol â rheoliad 13 wneud trefniadau gydag awdurdod lleol arall yn unol â'r rheoliad hwn. 2 Gall trefniadau o dan y rheoliad hwn ddarparu— a i swyddogaeth sy'n gyfrifoldeb i Fwrdd un awdurdod lleol gael ei chyflawni naill ai gan awdurdod lleol arall neu gan Fwrdd yr awdurdod arall hwnnw os yw'r swyddogaeth honno yn swyddogaeth i'r awdurdod lleol arall hwnnw ond nad yw'n un sy'n gyfrifoldeb i Fwrdd yr awdurdod lleol arall hwnnw; b i swyddogaeth sy'n gyfrifoldeb i Fwrdd un awdurdod lleol gael ei chyflawni gan Fwrdd awdurdod lleol arall os yw'r swyddogaeth yn swyddogaeth sy'n gyfrifoldeb i Fwrdd yr awdurdod lleol arall hwnnw; c i swyddogaeth sy'n gyfrifoldeb i Fwrdd un awdurdod lleol gael ei chyflawni gan Fwrdd awdurdod lleol arall os nad yw'r swyddogaeth honno yn swyddogaeth i'r awdurdod lleol arall hwnnw a bod gan yr awdurdod arall hwnnw Fwrdd; ch i swyddogaeth sy'n gyfrifoldeb i Fwrdd un awdurdod lleol gael ei chyflawni gan awdurdod lleol arall os yw'r swyddogaeth honno yn swyddogaeth i'r awdurdod lleol arall hwnnw ac nad oes gan yr awdurdod arall hwnnw Fwrdd. 3 Nid yw unrhyw drefniadau a wneir o dan y rheoliad hwn i atal y corff perthnasol a wnaeth y trefniadau rhag arfer y swyddogaethau y maent yn ymwneud â hwy. Trefniadau i swyddogaethau awdurdod lleol gael eu cyflawni gan Fwrdd awdurdod lleol arall 16 1 Caiff awdurdod lleol wneud trefniadau gydag awdurdod lleol arall i unrhyw un o swyddogaethau'r awdurdod cyntaf a grybwyllwyd nad ydynt yn gyfrifoldeb i Fwrdd yr awdurdod hwnnw gael ei chyflawni gan Fwrdd yr awdurdod lleol hwnnw— a os nad yw'r swyddogaethau yn swyddogaethau i'r awdurdod lleol arall hwnnw; neu b os yw'r swyddogaethau yn swyddogaethau i'r awdurdod lleol arall hwnnw ac yn gyfrifoldeb i Fwrdd yr awdurdod arall hwnnw. 2 Nid yw unrhyw drefniadau a wneir o dan y rheoliad hwn i atal yr awdurdod a wnaeth y trefniadau rhag arfer y swyddogaethau y maent yn ymwneud â hwy. Y cyfrifoldeb dros swyddogaethau a ddirprwyir i awdurdod lleol arall 17 Os oes trefniadau mewn grym, yn rhinwedd rheoliad 15 neu 16 uchod, i unrhyw un o swyddogaethau awdurdod lleol gael ei chyflawni, neu i unrhyw swyddogaethau sy'n gyfrifoldeb i Fwrdd yr awdurdod hwnnw gael eu cyflawni, gan Fwrdd awdurdod lleol arall, trinnir y swyddogaethau hynny, at ddibenion adran 32 o Ddeddf 2000, fel swyddogaethau sy'n gyfrifoldeb i Fwrdd yr awdurdod lleol arall hwnnw. Swyddogaethau a ddirpwyir i awdurdod lleol arall 18 1 Os oes trefniadau mewn grym, yn rhinwedd rheoliad 15 uchod, i unrhyw swyddogaethau sy'n gyfrifoldeb i Fwrdd awdurdod lleol gael eu cyflawni gan awdurdod lleol arall, yna, yn ddarostyngedig i delerau'r trefniadau, caiff yr awdurdod arall hwnnw drefnu i unrhyw un o'r swyddogaethau hynny gael ei chyflawni gan bwyllgor, is-bwyllgor neu swyddog iddynt. 2 Os gall unrhyw swyddogaethau gael eu cyflawni, yn rhinwedd paragraff (1) uchod, gan bwyllgor i awdurdod lleol, yna, oni bai bod yr awdurdod hwnnw'n cyfarwyddo fel arall, caiff y pwyllgor drefnu i unrhyw un o'r swyddogaethau hynny gael ei chyflawni gan is-bwyllgor neu gan swyddog i'r awdurdod. 3 Os gall unrhyw swyddogaethau, yn rhinwedd paragraff (1) neu (2) uchod, gael eu cyflawni gan is-bwyllgor i awdurdod lleol, yna, oni bai bod yr awdurdod hwnnw neu, yn ôl fel y digwydd, y pwyllgor hwnnw yn cyfarwyddo fel arall, caiff yr is-bwyllgor drefnu i unrhyw un o'r swyddogaethau hynny gael ei chyflawni gan swyddog i'r awdurdod. Arfer swyddogaethau ar y cyd 19 1 Rhaid i drefniadau a wneir o dan adran 101(5) o Ddeddf 1972 gan gorff perthnasol gael eu gwneud yn unol â'r rheoliad hwn. 2 Rhaid i'r trefniadau gael eu gwneud— a os yw'r swyddogaethau y mae'r trefniadau yn ymwneud â hwy yn gyfrifoldeb i Fwrdd yr awdurdod lleol arall o dan sylw, gyda'r corff perthnasol sydd â'r pŵer i wneud y trefniadau hynny ar ran yr awdurdod hwnnw; b mewn unrhyw achos arall, gyda'r awdurdod lleol arall. 3 Os yw'r trefniadau yn darparu i swyddogaethau gael eu cyflawni gan gyd-bwyllgor, rhaid i benodiadau personau sydd i gynrychioli pob awdurdod lleol ar y pwyllgor hwnnw gael eu gwneud, a rhaid i nifer y personau hynny sydd i'w penodi gael ei benderfynu, gan y corff perthnasol y mae'r trefniadau yn cael eu gwneud ganddo ar ran yr awdurdod hwnnw. 4 Yn ddarostyngedig i delerau'r trefniadau, ac oni bai bod y corff perthnasol mewn perthynas â'r awdurdod lleol y mae ei swyddogaethau yn destun y trefniadau yn cyfarwyddo fel arall, caiff cyd-bwyllgor a benodir yn unol â'r rheoliad hwn drefnu i unrhyw un o'i swyddogaethau gael ei chyflawni gan is-bwyllgor neu gan swyddog i un o'r awdurdodau o dan sylw, ac yn ddarostyngedig i delerau'r trefniadau, ac oni bai bod y cyd-bwyllgor neu'r corff perthnasol mewn perthynas â'r awdurdod lleol y mae ei swyddogaethau'n destun y trefniadau yn cyfarwyddo fel arall, caiff unrhyw is-bwyllgor o'r fath drefnu i unrhyw un o'i swyddogaethau gael ei chyflawni gan swyddog o'r fath. 5 Nid yw unrhyw drefniadau a wneir yn unol â'r rheoliad hwn gan gorff perthnasol i unrhyw swyddogaethau gael eu cyflawni gan gyd-bwyllgor i atal y corff hwnnw rhag arfer y swyddogaethau hynny. 6 Os oes trefniadau a wneir ar ran awdurdod lleol yn unol â'r rheoliad hwn gan gorff perthnasol yn darparu ar gyfer penodi personau nad ydynt yn aelodau o Fwrdd yr awdurdod hwnnw i gyd-bwyllgor, cyn gynted ag y bo'n rhesymol ymarferol ar ôl gwneud y trefniadau, rhaid i'r corff perthnasol sicrhau bod copïau o ddogfen sy'n nodi darpariaethau'r trefniadau ar gael ym mhrif swyddfa'r awdurdod i gael eu harchwilio gan aelodau o'r cyhoedd ar bob adeg rhesymol. 7 Rhaid i gorff perthnasol sy'n paratoi'r ddogfen y cyfeirir ati ym mharagraff (6) uchod roi sylw i unrhyw ganllawiau a gyhoeddir gan Gynulliad Cenedlaethol Cymru o dan adran 38 o Ddeddf 2000. 8 Bydd rhan VA o Ddeddf 1972 (cyfle i fynd i gyfarfodydd ac i weld dogfennau awdurdodau, pwyllgorau ac is-bwyllgorau penodol) yn gymwys i is-bwyllgor a sefydlir yn unol â'r rheoliad hwn. Aelodau cyd-bwyllgorau 20 1 Yn ddarostyngedig i baragraffau (2) a (3) isod, rhaid i bob person a benodir i gyd-bwyllgor yn unol â rheoliad 19 uchod gan gorff perthnasol fod yn aelod o'r awdurdod lleol, ac ni fydd y gofynion ynghylch cydbwysedd gwleidyddol yn gymwys wrth benodi aelodau o'r fath. 2 Os— a oes gan y cyd-bwyllgor swyddogaethau mewn perthynas â rhan yn unig o ardal un o'r awdurdodau lleol o dan sylw; b yw'r swyddogaethau hynny yn gyfrifoldeb i Fwrdd yr awdurdod hwnnw; ac c nad yw poblogaeth y rhan honno, yn ôl amcangyfrif yr awdurdod, yn fwy na phymtheg y cant o gyfanswm poblogaeth ardal yr awdurdod fel y mae wedi'i amcangyfrif felly, caiff cynrychiolwyr yr awdurdod hwnnw ar y cyd-bwyllgor gynnwys unrhyw aelodau o'r awdurdod hwnnw sydd wedi'u hethol dros adrannau neu wardiau etholiadol sy'n gyfan gwbl neu'n rhannol o fewn y rhan honno o ardal yr awdurdod, ac ni fydd y gofynion ynghylch cydbwysedd gwleidyddol yn gymwys wrth benodi'r aelodau hynny. 4 Os oes gan y cyd-bwyllgor swyddogaethau mewn perthynas â rhan o ardal un o'r awdurdodau lleol o dan sylw a bod cynrychiolwyr yr awdurdod hwnnw ar y pwyllgor hwnnw yn cael eu penodi gan yr awdurdod, ni fydd y gofynion ynghylch cydbwysedd gwleidyddol yn gymwys wrth benodi'r cynrychiolwyr hynny ond rhaid i'r cynrychiolwyr hynny fod yn aelodau o'r awdurdod lleol hwnnw sydd wedi'u hethol dros adrannau neu wardiau etholiadol sy'n gyfan gwbl neu'n rhannol o fewn y rhan honno o ardal yr awdurdod. Llofnodwyd ar ran Cynulliad Cenedlaethol Cymru o dan adran 66(1) o Ddeddf Llywodraeth Cymru 1998 . D. Elis-Thomas Llywydd y Cynulliad Cenedlaethol 21 Mehefin 2001