Cement (bouwmateriaal)

Cement (Frans: ciment, ontleend aan het Latijnse caementum, gehouwen steen of steenslag) is een hydratisch bindmiddel, dat wil zeggen verhardend door een chemische reactie met water. Cement, dat voornamelijk uit calciumwaterstofsilicaat bestaat, is een fijngemalen materiaal dat na mengen met water een plastische massa vormt, die zowel onder water als in de buitenlucht verhardt tot een steenachtig materiaal. Met mortel, cement gemengd met water en zand, kunnen daartoe geschikte materialen aaneengekit worden tot een, ook in water, stabiele massa. Cement wordt voornamelijk gebruikt als grondstof voor beton en metselspecie. De duiding 'specie' is uiteindelijk de plastische vorm van een menging van bindmiddel, zand en water. 'Mortel' daarentegen is zowel een droge menging van bindmiddel, zand en water, als de uitgeharde vorm van de materialen.


Zouthydraat

Een zouthydraat (kortweg hydraat) is een zout dat water kan opnemen in zijn kristalrooster. Het nieuwe kristalrooster krijgt een grote hardheid. De materialen cement en gips zijn voorbeelden van zouten die water in hun kristalrooster kunnen opnemen. Het opgenomen water heet kristalwater.

De hoeveelheid kristalwater die een zouthydraat bevat hangt af van de temperatuur van een stof en de vochtigheidsgraad van de omgeving waar het zouthydraat zich bevindt. Bij verhoging van de temperatuur verliest het zouthydraat kristalwater totdat het watervrije zout is overgebleven. Sommige zouten verliezen bij lage luchtvochtigheid kristalwater, andere nemen bij voldoende luchtvochtigheid kristalwater op. Er zijn zouten, bijvoorbeeld natriumhydroxide of calciumchloride, die daarbij zelfs vervloeien: ze blijven water aantrekken totdat ze helemaal zijn opgelost.

Het indampen van zoutoplossingen levert vaak een hydraat op. Moleculen van het water waar de ionen in opgelost waren (zie hydratatie) worden dan ingebouwd in het ionrooster van de vaste stof. Zo'n zout met water noemt men een hydraat. Een ionrooster is het kristalrooster van een zout; het water dat in dit rooster ingebouwd is, wordt daarom kristalwater genoemd. Men kan een hydraat zijn kristalwater doen verliezen door het te verwarmen.

Hydraten zijn dus zouten met water in het ionrooster. Men geeft dit weer in de scheikundige formule. Kristalsoda (natriumcarbonaatdecahydraat) heeft de volgende formule: Na₂CO₃ . 10 H₂O₍ₛ₎. Dit betekent dat per Na₂CO₃-ion er 10 H₂O-moleculen zijn. Het besef dat soda veel water kan bevatten klonk in de volksnaam van de verbinding door: droog water. Na de Tweede Wereldoorlog raakte deze aanduiding in onbruik.

Een bekend voorbeeld van het gebruik van dit principe is gips. Wanneer water bij gipspoeder wordt gevoegd en geroerd ontstaat een hydraat. Het gips neemt slechts langzaam kristalwater op, waardoor er tijd is het in een vorm te gieten. De scheikundige formule van gipspoeder, calciumsulfaat, is CaSO₄(s). Gips heeft een verhouding met water van 1:2 onder de 100 graden Celsius. De verhoudingsformule is dan CaSO₄ . 2 H₂O (s), calciumsulfaatdihydraat. Boven de 100 graden Celsius verandert de verhouding in CaSO₄ . 1/2 H₂O(s), calciumsulfaathemihydraat. Uiteraard worden er geen halve moleculen gebonden, de notatie betekent dat er per twee calciumsulfaat-eenheden één watermolecuul in het kristalrooster aanwezig is.

Een bekende toepassing is de kleurindicator voor droogmiddelen. Deze bevat een kobaltverbinding die in watervrije toestand kobaltblauw gekleurd is, maar door wateropname (zonder te vervloeien) langzaam bleekroze wordt. Door verwarmen tot ongeveer 150 °C verdwijnt het water weer en wordt de stof weer blauw.


Kristalwater

Kristalwater is water dat als ligand is opgenomen in het kristalrooster van een chemische stof. In chemische formules worden de moleculen kristalwater meestal aangegeven achter een punt.

Kristalwater komt heel veel voor in zouthydraten, kristallen van eiwitten, maar ook in kristallen van polaire organische stoffen.

Heel veel chemische verbindingen nemen wanneer ze uit oplossingen kristalliseren moleculen van het oplosmiddel mee in het kristal. Vanuit een waterige oplossing is dat dus water, maar in bijvoorbeeld vloeibare ammoniak gebeurt vaak hetzelfde met ammoniakmoleculen.

Een andere naam voor een stof met kristalwater is een hydraat. Dezelfde stof zonder enig kristalwater noemt men dan een anhydraat. De aanwezigheid van kristalwater kan aanzienlijke invloed hebben op de eigenschappen, zoals de kleur en hardheid, van de vaste stof. In feite is het hydraat eenvoudigweg een andere chemische verbinding: de watermoleculen zijn chemisch gebonden. Kristalwater kan voorkomen bij zouten en zuren. Sommige zuren zijn alleen als hydraat te isoleren, zoals hexafluorkiezelzuur dat met twee moleculen kristalwater als vaste stof te kristalliseren is, maar zonder dat water ontleedt. Veel zouten kennen meerdere hydraten. Het bekende diepblauwe kopersulfaat bijvoorbeeld is een pentahydraat met vijf moleculen H₂O per formule-eenheid. Bij verhitting verliest het zijn water in een aantal stappen:

CuSO₄ · 5H₂O → CuSO₄ · 3H₂O → CuSO₄ · H₂O → CuSO₄

Elk van deze stoffen is een vaste stof met zijn eigen kristalstructuur en ook de kleuren zijn verschillend. Het anhydraat CuSO₄ is bijvoorbeeld wit, maar verkleurt weer tot blauw bij blootstelling aan vocht.

Een ander bekend voorbeeld van de opname van water in een vast kristalrooster is het uitharden van gips. Het gepoederde hemihydraat van calciumsulfaat 2CaSO₄·H₂O wordt gemengd met vloeibaar water en in een vorm gegoten. Vervolgens wordt het water opgenomen via de reactie: (2CaSO₄ · H₂O) + H₂O → 2(CaSO₄ · H₂O)

Hiermee verdwijnt het vloeibare water en blijft alleen een uitgeharde vaste stof (het dihydraat) over.

De meeste stoffen met kristalwater zijn dus 'droge' vaste stoffen, maar er zijn ook hydraten die een eigen smeltpunt hebben. In het algemeen is dat een veel lagere temperatuur dan die van het anhydraat. Zinkchloride in strikt droge vorm smelt bij 317 °C, maar de hydraten (er zijn er meer) smelten rond of onder kamertemperatuur. Men zou kunnen zeggen dat deze stoffen 'oplossen' in hun eigen kristalwater, maar dat gaat voorbij aan het feit dat ook in de vloeistof de watermoleculen nog een sterke wisselwerking ondergaan met het chloride.

Ook in eiwitkristallen wordt veel water ingebouwd bij het kristallisatieproces. De watermoleculen nemen daar deel aan het schema van waterstofbruggen dat een belangrijke kracht vormt die het kristal bij elkaar houdt. In kristallen van eiwitten vindt men vaak 1 gebonden watermolecuul per aminozuur in het eiwit, en wordt daarnaast nog een kleinere of grotere hoeveelheid ongeordend water aangetroffen in het kristal. Het totale deel van het eiwitkristal dat gevuld is met water bedraagt vaak tientallen procenten.


Logisch programmeren

Logisch programmeren is een vorm van programmeren die valt onder het declaratieve paradigma. Een veelgebruikte logische programmeertaal is Prolog. Ook SQL is een declaratieve taal. Logische talen vinden vooral toepassing in de computationele taalkunde en de kunstmatige intelligentie. Inductief logisch programmeren is een andere vorm van logisch programmeren.

In een deductieve logische programmeertaal valt het redeneerproces schematisch weer te geven als feiten + regels = resultaten. De compiler/interpreter is op de hoogte van een aantal feiten, en probeert aan de hand van regels een antwoord te geven op een vraag die aan hem wordt gesteld. Voorbeelden van feiten die voor de interpreter bekend kunnen zijn: Katten hebben een vacht Een vacht bestaat uit haren De interpreter moet in dit geval antwoord kunnen geven op de vraag "Hebben katten haren?".

Een voorbeeld van een functionele en logische programmeertaal is Curry.


Pinokkio (boek)

Pinokkio (Italiaans: "stukje pijnboom") is de houten hoofdpersoon in een boek van de Italiaanse schrijver Carlo Collodi, dat in 1883 werd gepubliceerd onder de titel Le avventure di Pinocchio. Het boek werd onmiddellijk een succes en in veel talen vertaald (in 1915 in het Nederlands). Ook is het meerdere malen verfilmd, waarbij de productie van Walt Disney uit 1940 de bekendste is.

Hoewel het een kinderklassieker is geworden, werd het niet alleen voor kinderen geschreven. Pinokkio maakt, als gevolg van zijn eigen domheden, allerlei onaangename dingen mee en wordt zelfs een keer opgehangen. Dat overleeft hij echter omdat een houten pop nu eenmaal niet kan stikken. Aan het eind van het boek verandert Pinokkio uiteindelijk in een mensenkind. Collodi leefde in het werk ook zijn gevoel voor satire en allegorie uit. Recensenten concludeerden dat het werk, behalve een kinderboek, ook een allegorie was van de stijve samenleving uit die tijd en het contrast toonde tussen eerbaarheid en formele vormen en het volgen van het vrije instinct. Aanvankelijk vond men in de 'betere standen' dit boek dan ook niet geschikt voor welopgevoede kinderen (vergelijkbaar bijvoorbeeld met de Nederlandse 'Pietje Bell'). Het boek onderscheidt zich in pedagogisch opzicht ook door de gelijkenis tussen de marionet die een jongetje wordt en het kind dat opgevoed wordt tot volwassenheid. Carlo Collodi was vrijmetselaar, en sommigen speculeren dan ook dat onder meer de kritiek op de stijve samenleving en het thema van de transformatie van 'bespeelde pop' tot 'zelfstandig mens' daarop is geïnspireerd.

Sommige beelden uit het boek zijn wereldberoemd en worden regelmatig geciteerd, met name de lange neus die het gevolg is van liegen.

In het stadje Collodi, waaraan de schrijver van het boek, Carlo Lorenzini, zijn pseudoniem ontleende, is een Pinokkio-park (Parco di Pinocchio) gevestigd. Daar bevinden zich gebeeldhouwde taferelen uit het verhaal.


Atari

Atari Inc. is een Amerikaanse producent van arcadespellen, spelcomputers en homecomputers.

Het bedrijf, opgericht door Nolan Bushnell en Ted Dabney in 1972, was een belangrijke speler in de computerspelindustrie in de jaren 1980. Het merk Atari is op bepaalde momenten ook gebruikt door Atari Games, een bedrijf dat zich in 1984 afsplitste. Later werd het de handelsnaam van het Franse spelsoftwarebedrijf Infogrames.

Atari produceerde spelcomputers zoals de Atari 2600 (VCS); een reeks van 8 bits-computers (Atari 400 & 800, en de Atari 600XL en 800 XL); de 16 bits-Atari ST, de Atari TT en Atari Falcon; de destijds revolutionaire 64 bits-Atari Jaguar; en de ontwikkeling van een draagbare spelcomputer, de Atari Lynx. In 2004 brachten ze een nieuwe gameconsole uit voor de tv: de "Atari Flashback", dan de "Atari Flashback 2 en 2plus", later kwam de "Atari Flashback 3". In 2012 brachten ze de "Atari Flashback 4" met een special edition poster voor hun 40jaar. Nu (op het moment dat dit geschreven werd: eind 2014) brengen ze de "Atari Flaskback 5" uit. Al deze Flashback-consoles zijn eigenlijk nieuwe versies van de Atari 2600 Video Computer System. De eerste Flashback is een nieuwe Atari 7800.


Dom van Utrecht

De Dom van Utrecht (Historisch Sint-Maartenskathedraal) is een markante gotische kerk in het midden van de Nederlandse stad Utrecht. De kerk werd vanaf 1254 gebouwd als voortzetting van de romaanse kathedraal van het rooms-katholieke bisdom Utrecht en was gewijd aan Sint-Maarten. Sinds 1580 is de kerk protestants. De 112,32 meter hoge Domtoren is de hoogste kerktoren van Nederland en het hoogste gebouw van Utrecht.


Nature

Nature (Engels voor 'natuur') is een gerenommeerd, Brits wetenschappelijk tijdschrift dat wekelijks verschijnt. Het tijdschrift publiceert peer-reviewed onderzoek uit verschillende academische disciplines, voornamelijk in de natuurwetenschappen en technologie. Nature wordt bestuurd vanuit Londen, maar heeft redactiekantoren in de Verenigde Staten, Europa en Azië. Onderzoeken in Nature worden zeer veel geciteerd: de impactfactor was in 2019 ongeveer 42,8. Door zijn vermaarde status is Nature een van 's werelds meest gelezen academische periodieken.

Het tijdschrift verscheen voor het eerst op 4 november 1869. Het werd opgericht door de amateur-astronoom Norman Lockyer. In het midden van de 20e eeuw werd de redactie sterk uitgebreid en verdubbelde Nature haar inspanningen op het gebied van verklarende en wetenschappelijke journalistiek. Rond 1990 werden redactiekantoren buiten Groot-Brittannië gevestigd en konden afgeleide edities, zoals Nature Communications, worden uitgebracht. Vanaf de jaren 2000 werden redactionele en actualiteitsrubrieken geïntroduceerd.

Het meeste onderzoek dat in Nature wordt gepubliceerd, bestaat uit papers (wetenschappelijke artikelen of brieven). De papers zijn technisch en compact, en vanwege opgelegde woordenlimieten zijn het meestal samenvattingen van groter werk. Innovaties of doorbraken op wetenschappelijk of technologisch gebied worden meestal vermeld als brief of nieuwsartikel. Artikelen in Nature worden wereldwijd geprezen omdat ze hoge onderzoeksnormen handhaven. Vanwege de hoge publiciteit heeft het tijdschrift ook diverse malen kritiek en controverse losgemaakt. Minder dan 8% van de ingezonden papers wordt geaccepteerd voor publicatie.


Joris-Karl Huysmans

Charles-Marie-Georges Huysmans (Parijs, 5 februari 1848 – aldaar, 12 mei 1907) was een Frans auteur.


Mykonos

Mykonos (Grieks: Μύκονος; in het Nederlands ook geschreven als 'Mikonos') is een klein Grieks eiland in de Egeïsche Zee, een der Cycladen, gelegen tussen Tinos, Syros, Paros en Naxos, in de buurt van Delos. Het eiland en gelijknamige gemeente heeft een oppervlakte van 86 km², en telt zo'n 10.000 inwoners. Hoofdplaats is Mykonos-Stad. Het eiland bestaat voornamelijk uit graniet, is heuvelachtig (maximaal 350 meter hoog) en overwegend droog en kaal. Op kleine schaal wordt aan landbouw en visserij gedaan. Mykonos is bekend vanwege de iconische windmolens op het eiland.


Hugh Willoughby

Sir Hugh Willoughby leidde in 1553 de eerste reis van de Company of Merchant Adventurers van onder meer Sebastiaan Cabot op zoek naar de Noordoostelijke Doorvaart. Hij had geen ervaring als zeevaarder, maar schijnt gekozen te zijn omwille van zijn leiderscapaciteiten. Hij vertrok met drie schepen, de Bona Esparanza onder zijn eigen commando, de Edward Bonaventure onder Richard Chancellor en de Bona Confidentia.

De schepen verlieten Londen op 10 mei 1553, maar in een storm nabij de Lofoten verloor Chancellor de andere twee schepen uit het oog en zette een eigen onderzoeksreis verder.

Willoughby rondde Noordkaap en stak de Barentszzee over naar Nova Zembla. Na enig onderzoek van de kust keerde hij terug naar Scandinavië. Aan de mond van de Arzina, nabij Moermansk, raakte hij vast in het ijs. Zijn schepen en bemanning waren niet voorbereid op de strenge poolwinter, en na enkele mislukte pogingen hulp te halen stierven zijn mannen, waarschijnlijk door bevriezing. Hun lijken werden het volgende jaar gevonden door Russische vissers.


Nicolaas I van Rusland

Nicolaas I Pavlovitsj (Russisch: Николай I Павлович, Nikolaj I Pavlovitsj) (Tsarskoje Selo bij Sint-Petersburg, 6 juli 1796 – aldaar, 2 maart 1855), was tsaar van Rusland van 1825 tot zijn dood in 1855. Hij was koning van Polen vanaf 1 december 1825 tot 25 januari 1831. Hij was ook grootvorst van Finland.


Richard Chancellor

Richard Chancellor (overleden 1556) was een Engelse zeevaarder en handelaar, die de eerste handelscontacten tussen Engeland en Rusland bewerkstelligde.

Chancellor was in 1553 vertrokken als navigator van een vloot van drie schepen onder Hugh Willoughby, die de bedoeling had de Noordoostelijke Doorvaart te ontdekken. Bij de Lofoten verloor zijn schip, de Edward Bonaventure de andere twee schepen uit het oog. Onafhankelijk van hen rondde hij de Noordkaap, en hij bereikte de Witte Zee, waar de lokale vissers zich over de grootte van zijn schip verbaasden.

Chancellor voer de haven van Kholmogory binnen, nabij het huidige Archangelsk aan de monding van de Dvina. Deze streek was korte tijd eerder onderdeel geworden van het Russische rijk, en toen tsaar Ivan IV (Ivan de Verschrikkelijke) van Chancellors komst hoorde, werd deze uitgenodigd door te reizen naar Moskou. Chancellor reisde 1000 kilometer zuidwaarts naar Moskou over een door sneeuw en ijs bedekt landschap. Naar zijn mening was de stad groot (een flink stuk groter dan Londen), maar erg primitief gebouwd, de meeste huizen waren slechts houten blokhutten.

Ivan wilde graag handel met Engeland starten. Rusland had in die tijd nog geen verbinding met de Oostzee, en de Hanze had een monopolie op de handel tussen Rusland en Centraal- en West-Europa. Chancellor zag ook goede mogelijkheden voor Rusland als afzetmarkt voor Engelse wol, terwijl Rusland daar bont en diverse andere producten tegenover kon stellen. In 1554 keerde hij terug naar Engeland, met een brief van de tsaar waarin deze Engelse handelaren naar zijn rijk uitnodigde, en handelsprivileges in het vooruitzicht stelde.

De Company of Merchant Adventurers, die Willoughby had uitgezonden, hernoemde zich tot de Muscovy Company (Moskovië Compagnie), en in het volgende jaar (1555) werd Chancellor opnieuw naar Rusland gezonden. In 1556 keerde hij naar Engeland terug, met in zijn gevolg de eerste Russische ambassadeur in Engeland, Ossip Gregorevitsch Nepeja. Bij de Schotse kust verging Chancellors schip in een storm. Chancellor verdronk, maar Nepeja wist de kust te bereiken, en werd een aantal maanden door de Schotten gegijzeld alvorens hij naar Londen door kon reizen.

Als eerste handelaar van de Compagnie in Rusland werd Chancellor opgevolgd door Anthony Jenkinson.

Chancellor, Richard Chancellor, Richard


Alix van Hessen-Darmstadt

Victoria Alix Helena Louise Beatrice van Hessen-Darmstadt (Darmstadt, 6 juni 1872 — Jekaterinenburg, 17 juli 1918) was de laatste tsarina van Rusland. Nadat ze bekeerd was tot de Russisch-Orthodoxe Kerk om met de latere tsaar Nicolaas II van Rusland te kunnen trouwen, droeg ze de naam Alexandra Fjodorovna (Russisch: Александра Фёдоровна). Alexandra werd in 1918 met haar echtgenoot en kinderen door de bolsjewieken vermoord. Alexandra en haar gezin werden in 2000 door de Russisch-Orthodoxe Kerk tot strastoterpets verklaard.


Turingmachine

In de informatica is de turingmachine een model van berekening en berekenbaarheid, ontwikkeld door de wiskundige Alan M. Turing in zijn beroemde artikel On computable numbers, with an application to the Entscheidungsproblem uit 1936-37.

De turingmachine is een eenvoudig mechanisme dat symbolen manipuleert. Ondanks deze eenvoud kan men hiermee de logica van elke mogelijke computer simuleren. Hoewel technisch realiseerbaar (zo lang we willekeurige hoeveelheden band kunnen aanleveren) is deze machine niet bedoeld voor praktische computertechnologie, maar als een gedachte-experiment rond de limieten van mechanische berekeningen; ze wordt dus niet echt gebouwd.


Foundation for a Free Information Infrastructure

De Foundation for a Free Information Infrastructure, beter bekend als FFII, is een organisatie met als thuishaven München die zich aanvankelijk voornamelijk richtte op elektronische gegevensverwerking, alsmede taal en literatuur.

Sedert vele jaren is de FFII gericht op het behoeden van de economie van de Europese Unie tegen het soort problemen die softwarepatenten veroorzaakt hebben in de Verenigde Staten. De FFII is actief op dit front sinds 2000 toen een poging om de Europese Patentconventie om softwarepatenten te legitimeren mislukte.

De FFII is de leidende Europese NGO wat betreft deze kwestie. Door middel van samenwerking met vele andere Europese organisaties met hetzelfde doel, heeft het een bereik tot in alle naties binnen de EU. De FFII wordt ondersteund door bijvoorbeeld MKB, software-ontwikkelaars, softwaregebruikers, systeembeheerders, wetenschappers, academici en economen.

meer dan 400 geregistreerde leden meer dan 2000 CEOs van MKB meer dan 300.000 handtekeningen voor een softwarepatent-vrij Europa.

De FFII organiseert ten minste eenmaal per jaar conferenties tegen het patenteren van software in Brussel. De laatste conferentie vond plaats op 14 april 2004.


Offspring

Offspring (film uit 1996) Offspring (film uit 2009) The Offspring, Amerikaanse punkrockband The Offspring (album), debuutalbum van deze band


Lijst van koningen van Aragón

Lijst van koningen van Aragón; zij voerden sinds het huwelijk van Petronila met Ramon Berenguer ook de titel van graaf van Barcelona en vanaf 1237 ook de titel van koning van Valencia.


Ir. D.F. Woudagemaal

Het Ir. D.F. Woudagemaal is een installatie voor waterverplaatsing nabij Tacozijl te Lemmer in de Nederlandse provincie Friesland. Dit grootste stoomgemaal ooit gebouwd werd in 1920 geopend en is nog steeds bedrijfsvaardig. Het wordt gemiddeld eenmaal per jaar gebruikt tijdens perioden dat het J.L. Hooglandgemaal bij Stavoren door omstandigheden onvoldoende capaciteit kan leveren. Sinds 1998 staat het gemaal op de UNESCO-Werelderfgoedlijst.


SBB

Staatsbosbeheer, een overheidsinstelling voor natuurbeheer in Nederland Stikstof Bindings Bedrijf, een voormalige fabriek van DSM; zie OCI Agro Zwitserse federale spoorwegen (Schweizerische Bundesbahnen), een Zwitserse spoorwegmaatschappij SBB (band), een Poolse rockband Surinaamse Badminton Bond, officiële badmintonbond van Suriname Surinaamse Biljart Bond, officiële biljartbond van Suriname Surinaamse Bridge Bond, officiële bridgebond van Suriname Surinaamse Baseball Bond, voormalige honkbalbond van Suriname Stichting Bosbeheer en Bostoezicht (SBB), Surinaamse overheidsinstantie Samenwerking Beroepsonderwijs Bedrijfsleven, organisatie voor het vmbo en mbo.


BLS AG

BLS AG (BLS) is een groep van Zwitserse spoorwegmaatschappijen die personentreinen exploiteert. BLS Cargo AG exploiteert goederentreinen. BLS Netz AG exploiteert netwerk van 248 kilometer normaalspoor. Daarnaast verzorgt de BLS het personenvervoer op het Meer van Brienz en het Meer van Thun.


Basileus

Basileus, Oudgrieks: , v. , Basílissa, mv. , is het Griekse woord voor soeverein. Vanaf de klassieke oudheid tot in de nieuwe tijd werden vooral de vorsten die in Griekenland heersten, maar ook daarbuiten, zo genoemd.


Vrijschrift.org

De stichting Vrijschrift.org werkt aan bewustwording van de economische en maatschappelijke betekenis van vrije kennis en cultuur voor de samenleving. Een goed voorbeeld van vrije kennis zijn de gecopylefte informatie waarmee Wikipedia gevuld is en de boeken bij Project Gutenberg die in het publiek domein vallen.

Vrijschrift heeft een beschermende en bevorderende rol en verzet zich tegen misbruik van het auteurs- en octrooirecht. Internationaal werkt Vrijschrift samen met de Foundation for a Free Information Infrastructure, de Free Software Foundation Europe, Project Gutenberg en vele andere organisaties.


Haggada

De Haggada of Haĝada (Hebreeuws: הַגָּדָה; meervoud: haggadot) is een boek of boekje waaruit religieuze joden lezen tijdens de sederavond van het Pesachfeest. De naam betekent letterlijk 'vertelling' of 'het Verhaal' en is afgeleid van het Joodse gebod te vertellen over de exodus. De Haggada behandelt het verhaal van de Joodse slavernij in Egypte en de uittocht uit Egypte. Voor vele teksten bestaan bekende wijsjes (soms meerdere).

Het doel van de Haggada is het verhaal over de uittocht uit Egypte te vertellen aan kinderen.

De Haggada bevat ook de volgorde of orde (seder – סֵדֶר) van de gebruiken, die de grondslag vormt voor de hiervan afgeleide sederavond. Tevens wordt in de haggada uitleg gegeven over de symboliek van de gerechten van de sederavond, zoals het ongezuurde brood (matze), een symbolisch bot van een lam (gedenkende aan het paaslam dat tijdens de tempel werd geslacht), een ei, bittere kruiden (maror), zoete charoset en wat groente (karpas).

Veel gebruiken in de haggada zijn speciaal bestemd voor kinderen aangezien volgens de kinderen centraal staan bij het doorgeven van de traditie. In het Ma Nisjtana ('Waarin verschilt?') stelt het jongste kind dat tijdens de seder aanwezig is een aantal vragen over gebruiken die anders zijn op sederavond dan op andere avonden. Meestal worden deze zingend gesteld en beantwoord, want het Ma Nisjtana is een liedje. Vaak lezen ook kinderen de 'vier zonen' voor, ieder met een verschillend soort vraagstelling: de wijze, naïeve en kwade zoon en de zoon die nog geen vragen kan stellen. Verder wordt de afikoman, vaak door de kinderen verstopt, en pas na cadeautjes teruggegeven aan de sederleider, of de kinderen dienen de verstopte afikoman te vinden waarna ze als beloning cadeautjes krijgen.

Aan het eind van de haggada - althans in de Asjkenazische versies - staat een liturgisch gedicht over een geitje, Chad Gadja. Het is waarschijnlijk het oudste liedje dat speciaal voor kinderen is gemaakt, en in druk is overgeleverd. Chad Gadja is aangetroffen in haggadot uit de vijftiende en zestiende eeuw. Het is een liedje met een korte centrale zin, die telkens verlengd wordt. Mijn vader kocht een geitje (of lammetje). Het geitje werd opgegeten door de kat, de kat werd gebeten door de hond, de hond kreeg een klap van een stok, etc. Aan het eind komt God.

Er zijn zeer veel uitgaven van de haggada, meestal met vertaling en verklaringen en vaak ook met prachtige illustraties versierd.


Joost Eerdmans

Bernard Johannes (Joost) Eerdmans (Harderwijk, 9 januari 1971) is een Nederlands politicus, bestuurder en presentator.


Stoomtrein Dendermonde-Puurs

In 1977 werd de vzw Belgische Vrienden van de Stoomlocomotief (BVS) opgericht, ondertussen omgedoopt tot vzw Stoomtrein Dendermonde-Puurs (afgekort SDP), met als doel historisch spoorwegmateriaal instand te houden en in te zetten voor toeristische ritten tussen station Baasrode-Noord en Puurs.


Cockney

Een cockney is in de meest algemene betekenis van het woord een inwoner van Londen uit de arbeidersklasse, ten noorden van de Tower Bridge en de Theems. Cockney is ook de variant van het Engels dat door cockneys gesproken wordt.


Cockney rhyming slang

Cockney rhyming slang is een Engels slang afkomstig uit het gebied ten oosten van de Tower Bridge en ten noorden van de Theems in Londen. Veel van haar gebruikelijke uitdrukkingen zijn doorgesijpeld in het alledaagse taalgebruik en het scheppen van nieuwe uitdrukkingen is niet langer voorbehouden aan Cockneys. Tot in de late 20e eeuw was Rhyming Slang erg gebruikelijk in Australisch slang, waarschijnlijk ten gevolge van de invloed van het Cockney op het Australische Engels.

Het ontwikkelde zich als een methode om de betekenis van een zin te verduisteren voor hen die het slang niet verstonden, maar het blijft nog steeds een kwestie van speculatie of dit een taalkundig toeval was, of bewust ontwikkeld werd om delinquenten bij te staan, of om een bepaalde gemeenschap te voorzien van hun eigen taal en op die manier bij elkaar te houden.

Deze stijl van rijmen is ook doorgebroken in vele Engelstalige landen, waar de originele woordgroepen voorzien worden van rijmwoorden die gemaakt zijn om de aan de lokale behoeften te voldoen. De creatie van nieuwe rhyming slang is een woordspelletje geworden voor mensen van alle sociale klassen en streken.

Vaak wordt het gebruikt in films (zoals Lock, Stock and Two Smoking Barrels (1998), die een overzicht van Cockney Rhyming Slang bevat op de dvd-versie, om de kijker wat op weg te helpen. Maar ook op televisie is het geen zeldzaam verschijnsel (bijvoorbeeld Minder, EastEnders).

Sommig rhyming slang is vastgeworteld in een zeer beperkte tijdgeest en zal gauw verdwijnen. Zo zal de laatste in bovenstaande tabel waarschijnlijk niet veel langer duren dan Britney Spears' eigen carrière.

Op de Engelstalige versie van deze pagina en in de externe links worden nog veel meer voorbeelden gegeven.


Spoorlijn 62

De Spoorlijn 62 of Groene 62 is de voormalige, 22 kilometer lange spoorweg tussen Oostende en Torhout. De lijn had nummer 62, en is vandaag een natuur-, wandel- en fietsgebied. Het traject doorkruist onder meer het Oostends Krekengebied.

Het traject loopt langs volgende gemeentes: Snaaskerke, Gistel, Moere, Eernegem, Ichtegem en Wijnendale. Elke drie km was er een stationnetje waarvan alleen het station van Moere nog in zijn oorspronkelijke staat is bewaard gebleven. Alle andere stations zijn ondertussen afgebroken of verbouwd.

Tussen Oostende en Torhout waren er stopplaatsen in Stene, Snaaskerke, Gistel, Moere, Eernegem, Ichtegem en Wijnendale. Ten behoeve van de opheffing van het Station Oostende-Stad (gesloten in 1946) werd een nieuwe lijn aangelegd tussen Snaaskerke, over Zandvoorde naar Oostende Kaai.

Het nummer 62 (vroeger de lijn Moerbeke - Sint-Gillis-Waas) werd pas toegekend na 1955 toen op het deel Torhout - Ieper het personenvervoer werd gestaakt.


Aquaplaning

Aquaplaning of watergladheid is het verschijnsel dat een dunne waterfilm ontstaat tussen de band van een rijdend voertuig en het wegdek, waardoor dit voertuig (tijdelijk) onbestuurbaar wordt.

Aquaplaning is misschien wel de bekendste vorm van (elasto)hydrodynamische smering. Als gevolg van de snelheid ontstaat er in het wigvormige gebied aan de voorzijde tussen de band en het wegdek een drukopbouw in de waterfilm. Als de drukopbouw voldoende is om een hydrodynamische film tussen de band en het wegdek te vormen gaat de tractie verloren, met soms vervelende of (levens)gevaarlijke gevolgen.

De kans op aquaplaning wordt vergroot door spoorvorming, versleten banden, een licht voertuig met (verhoudingsgewijs) brede banden, snelheid en vooral combinaties van deze factoren.

Vanuit de hydrodynamische smeringstheorie kan worden afgeleid welke actie het beste is om de dunne waterfilm zo snel mogelijk af te breken. Door gas te geven zal het wiel dat zonder tractie sneller zal gaan draaien, alleen maar meer water tussen de band en het wegdek persen. Door te remmen zal de filmdikte afnemen. Op het moment dat het contact hersteld wordt, bestaat echter het gevaar dat het wiel niet snel genoeg op gang kan komen waardoor alsnog slipgevaar bestaat. Het beste advies is daarom de koppeling in te trappen.

Het allerbeste kan aquaplaning natuurlijk voorkomen worden door de banden op tijd te vervangen wanneer door slijtage de waterafvoergroeven te ondiep zijn geworden.

Andere bekende vormen van aquaplaning zijn het ontstaan van een dunne waterfilm onder iemands voeten in het zwembad of in de badkamer. Deze vorm van aquaplaning ontstaat niet door een snelheidseffect in langsrichting maar door het zogenaamde buffereffect, een snelheidseffect loodrecht op de film. Het water heeft tijd nodig om tussen voet en vloer weg te stromen. Bij een zeer dunne film stroomt het water moeilijk weg waardoor tijd nodig is om contact met de vloer te herstellen.


Henry Wood

Sir Henry Joseph Wood (Londen, 3 maart 1869 – Hitchin (North Hertfordshire), 19 augustus 1944) was een Brits componist en dirigent. Zijn naam is onafscheidelijk verbonden met de Proms die hij 50 jaar geleid heeft, van de eerste uitvoering op 10 augustus 1895 tot 28 juli 1944. Een van Londens concertzalen draagt ter nagedachtenis aan hem de naam Henry Wood Hall.


Proms

De Proms of Promenadeconcerten zijn een jaarlijkse reeks klassieke concerten voor groot publiek. De originele Proms zijn in Londen, maar nu worden ook in andere landen promenadeconcerten georganiseerd.

De naam is afgeleid van de openluchtconcerten die werden gegeven in Londense Parken, waarbij de mensen gewoon rondwandelden (promenade) tijdens het concert. Toen de concerten later binnen werden uitgevoerd sloeg de naam "proms" op de staanplaatsen in de muziekhal.

De proms waren een geesteskind van Robert Newman, die al klassieke symfonische concerten organiseerde in de voormalige Queen's Hall in Londen. Hij wilde echter een groter publiek bereiken. In 1895 bood hij Henry Wood de leiding aan van een permanent symfonisch orkest en de eerste Proms. In 1915 raakte Newman echter in financiële problemen en de uitgevers Chappell & Co namen Queen's Hall en het orkest over. Het bleef echter verliesgevend en Chappell & Co trokken zich in 1927 terug, waarna de BBC als sponsor optrad. In 1930 vormde zij een eigen symfonieorkest, het BBC Symphony Orchestra. Kort na het uitbreken van de Tweede Wereldoorlog kondigde de BBC aan dat ze de Proms niet langer kon sponsoren. Henry Wood zocht en vond nieuwe sponsors voor de seizoenen 1940 en 1941. Op 10 mei 1941 werd Queen's Hall echter door de Luftwaffe vernield. Vanaf 1942 was de enige andere mogelijke locatie in Londen, de Royal Albert Hall, de vaste stek voor de Proms. Volgens de traditie eindigt het "Proms' Season" met een zogenaamde Last Night of the Proms, waarbij het publiek zich bijzonder feestelijk aankleedt en met vlaggen en toeters, in de Royal Albert Hall met het orkest meezingt, klapt en juicht. Sinds vele jaren is de BBC weer de hoofdsponsor van de Proms. In 2020 waren er alleen Proms in september vanwege de coronapandemie die dat jaar uitbrak. Hierdoor was het dat jaar niet mogelijk om een volledig seizoen te organiseren.

Naar analogie met dit gebeuren werd in België op 19 oktober 1985 een Night of the Proms georganiseerd in het Antwerpse sportpaleis. Dit werd een succes met niet minder dan 13.000 bezoekers die kwamen meezingen in een gevarieerd programma van klassiek en pop. De volgende jaren werden er meer avonden ingelast en trokken ze de grens over, Nederland (vanaf 1990), Duitsland (1994), Oostenrijk, Frankrijk, Zwitserland, Spanje, Denemarken (1999). In 2002 kwamen meer dan 600.000 mensen naar de 52 concerten.


William Boyce

William Boyce (Londen, 1 september 1711 - aldaar, 7 februari 1779) wordt over het algemeen beschouwd als de belangrijkste in Engeland geboren componist van de 18e eeuw.

Geboren in Londen, werd Boyce als knaap koorzanger van de St. Paul's Cathedral en studeerde later muziek bij Maurice Greene, die hij in 1755 opvolgde als Master of the King's Musick. Intussen vervulde hij verschillende benoemingen als organist in Londen, waar hij in 1755 benoemd werd als componist van de Chapel Royal en vervolgens in 1758 als organist.

Hij liet een uitgebreid oeuvre na van onder meer 20 symfonieën en ouvertures, anthems, cantata's, odes en niet te vergeten een aanzienlijke hoeveelheid kerkmuziek. Boyce componeerde ook zogenaamde Stage entertainments, toneelmuziek voor Shakespeare's The Tempest, Cymbeline en Romeo and Juliet.

Aan het eind van zijn leven maakte doofheid het voortzetten van zijn loopbaan als organist onmogelijk en concentreerde hij zich op componeren. Zijn muziek is grotendeels in de vergetelheid geraakt.

Hij overleed in zijn geboorteplaats.


Anthem (compositie)

Anthems zijn composities in de Engelse kerkmuziek voor koren, met of zonder solopartijen, die worden gezongen in de ochtend- en avonddiensten van de Anglicaanse Kerk, de zogeheten Morning Prayers en Evensong. De term anthem is afgeleid van het Griekse antifona (antifoon).

De Morning Prayers zijn vergelijkbaar met de lauden, de Evensong heeft veel overeenkomsten met vespers. Anthems werden en worden gecomponeerd door vele Engelse componisten. William Byrd en Thomas Tallis schreven in de zestiende eeuw al anthems. In hun voetspoor schreven bijvoorbeeld Orlando Gibbons, William Boyce, Maurice Greene, Samuel Wesley, Charles Villiers Stanford, Edward Elgar, Ralph Vaughan Williams, Herbert Howells, John Ireland, John Rutter en Bob Chilcott talrijke composities.

Voor feestelijke gelegenheden schreven componisten anthems voor grote bezettingen, zoals de verschillende Coronation Anthems en Chandos Anthems van Georg Friedrich Händel. Ook Henry Purcell schreef in opdracht van het Engelse hof anthems voor grote bezetting, zowel voor koninklijke verjaardagen als voor begrafenissen (Funeral Anthems for Queen Mary).

Met een National Anthem bedoelt men in het Engels het nationale volkslied.


Brassica rapa

Brassica rapa is een plantensoort behorend tot de kruisbloemenfamilie (Brassicaceae). De soort is in gematigde klimaten wijdverspreid en wordt over de gehele wereld gecultiveerd.


Maurice Greene (componist)

Maurice Greene (Londen, 12 augustus 1696 – aldaar, 1 december 1755) was een Engelse componist en organist.

Greene werd een koorknaap van St. Paul's Cathedral in Londen en leerde het orgelspel van Richard Brind, die hij na diens dood in 1727 opvolgde als organist van St. Paul's.

In 1727 werd Greene organist aan de Chapel Royal en in 1730 professor in de muziek aan de universiteit van Cambridge. Hij werd in 1735 benoemd tot Master of the King's Musick.

Bij zijn dood was hij bezig met Cathedral Music dat door William Boyce werd afgemaakt.

Greene overleed in zijn geboorteplaats.


Gevlekte dovenetel

De gevlekte dovenetel (Lamium maculatum) is een in West-Europa algemeen voorkomende dovenetel.

De gevlekte dovenetel is een 20-80 cm hoge, vaste plant. De plant heeft 2-3 cm grote, roze bloemen; deze zijn groter dan die van de paarse dovenetel (Lamium purpureum). De 'vlek' in de naam slaat op de zilverkleurige / grijze streep langs de hoofdnerf van het blad. Een ander kenmerk: de gevlekte onderlip van de bloem. De helmhokjes zijn bruin-paars (bij de witte dovenetel (Lamium album) zijn deze zwart). De bloeitijd is van april tot november.


Smilodon

Smilodon of sabeltandtijger is een geslacht van aan het eind van het Pleistoceen uitgestorven grote carnivoren uit de familie van de katachtigen (Felidae). Ondanks de naam sabeltandtijger is Smilodon niet direct verwant met de tijger.

Smilodon leefde in Noord-, Midden- en Zuid-Amerika. Ze leefden op grasland en in niet al te dicht begroeide bossen. De botten van veel exemplaren zijn in de teerputten van La Brea gevonden, zodat er vrij veel over ze bekend is. De in Europa levende Homotherium latidens wordt ook sabeltandtijger genoemd. Deze soort is wel een lid van dezelfde onderfamilie maar wordt in een andere geslachtengroep (Homotheriini) geplaatst.

Smilodon behoorde tot een groep katachtigen die de sabeltandkatten (Machairodontinae) worden genoemd. Het geslacht stamde af van Paramachairodus (13 tot 2 miljoen jaar geleden). Ook dit geslacht wordt meestal tot de sabeltandtijgers gerekend. Smilodon was niet nauw verwant aan tijgers en is geen voorouder van enige nog levende grote kattensoort.

Het is nog onduidelijk waardoor Smilodon is uitgestorven.


Terravorming

Terravorming (ook wel terraforming of terraformatie genoemd: aarde maken) is het proces waarbij de atmosfeer en het klimaat van een andere planeet of hemellichaam bewust worden veranderd zodat deze voor mensen bewoonbaar wordt. Men spreekt van planetaire techniek als het doel niet is de planeet in kwestie te laten lijken op de Aarde. Beide processen liggen nog buiten de reikwijdte van de hedendaagse techniek.


Flavius Josephus

Titus Flavius Josephus (Jeruzalem, 37 - Rome, ca. 100), oorspr. naam Josef ben Mattijahu (Hebreeuws: ) genoemd, was een Romeins-Joodse geschiedschrijver en hagiograaf van priesterlijke en koninklijke afkomst. In zijn twee belangrijkste werken Oude geschiedenis van de Joden (ca. 94 n.Chr.) en De Joodse oorlog (ca. 75 n.Chr.) ligt het accent op de eerste eeuw n.Chr., vooral op de Joodse opstand tegen de Romeinse bezetting in de periode 66 - 70 n.Chr. (de Eerste Joodse Oorlog) die resulteerde in de vernietiging van Jeruzalem in 70.

Josephus schreef zijn werken in het Koinè-Grieks om voor een Romeins publiek de geschiedenis van de wereld vanuit Joods perspectief uit te leggen. Deze werken geven waardevol inzicht in het jodendom in de eerste eeuw en de achtergrond van het vroege christendom. Zelf hield Josephus zich aan de wet van Mozes en geloofde in de mogelijkheid het jodendom en het Grieks-Romeinse denken te verenigen in wat wel Hellenistisch judaïsme wordt genoemd.Jewish Encyclopedia: Hellenism. Gearchiveerd op 2 juni 2023. Hoewel hierover controverse is onder historici, lijkt Josephus als een van de eersten buiten de auteurs van het Nieuwe Testament Jezus en zijn titel "Christus" te hebben vermeld.


Biologische veiligheid

De biologische veiligheid omvat alle maatregelen van preventie die het mogelijk maken verlies van biologische integriteit te vermijden, in het bijzonder op het gebied van de gezondheid van de mens en betreffende ecologie . Het heeft betrekking op de volgende gebieden: Milieubescherming (betreffende de risico's van verspreiding van levensvormen tussen ecoregio's) Landbouw (betreffende de risico's van genetische vervuiling (virussen of transgenetische genen), of risico's van besmetting door prionen (zoals BSE), of betreffende de vermindering van de risico's van besmettingen door bacteriën) Geneeskunde (betreffende transplantaties van organen of stoffen van biologische oorsprong, betreffende gentherapie, of betreffende de risico's van virusziektes, nocosomiales ziekten, of op de verschillende beschermingsniveaus van laboratoria, zoals het laboratorium P4 in Lyon) Scheikunde (betreffende het nitraatgehalte in water en PCB-gehaltes die de vruchtbaarheid) beïnvloeden. Astrobiologie (betreffende monsters die van bijvoorbeeld Mars naar de Aarde gebracht worden. Zij zouden sporen kunnen bevatten van buitenaards leven).

Tot nog toe wordt de biologische veiligheid voornamelijk met betrekking tot de landbouwsector waargenomen, maar bepaalde lobbys proberen om de definitie uit te breiden tot de post-genetische risico's: nieuwe moleculen, vormen van buitenaards leven. Sommigen zijn van mening dat biologische veiligheid in landbouw, scheikunde, geneeskunde, astrobiologie en verder de toepassing van het voorzorgsprincipe, vereist en dat een nieuwe definitie gericht op de biologische aard van de bedreigde instantie, eerder dan op de aard van het gevaar van toepassing is.

Als biologische oorlogsvoering of vooralsnog speculatieve ideeën (robots, kunstmatige bacteriën) in het oog worden genomen zullen de voorzorgsmaatregelen die in verband met de biologische veiligheid zijn toegepast, biologisch waarschijnlijk niet afdoende zijn. Hierover gaat de nieuwe discipline biologische bescherming.


Fernand Khnopff

Fernand Edmond Jean Marie Khnopff (Grembergen, 12 september 1858 – Brussel, 12 november 1921) was een Belgisch symbolistisch schilder, beeldhouwer en ontwerper.


Oscar Lemmers

Oscar Lemmers (9 september 1972) is een Nederlandse schaker. In 2000 werd hem door de FIDE de titel Internationaal Meester (IM) toegekend. Lemmers studeerde wiskunde in Nijmegen, waarna hij in Amsterdam promoveerde in de complexe analyse.

In 1994 speelde hij mee in het open NK te Dieren en eindigde hij met 7 uit 9 als eerste. In 2001 won hij het 52e ESGOO-snelschaaktoernooi te Enschede. Frank Kroeze eindigde op de derde plaats. Lemmers won dit toernooi voor de vijfde keer, waarmee hij de wisselbeker won.

In maart 2005 behaalde Lemmers zijn eerste grootmeesterresultaat door een score van 8,5 uit 11 in de Belgische competitie.

Hij speelde van 26 t/m 29 mei 2005 mee in de A-groep van de Solinger Schachwoche welk toernooi met 6 punten uit 7 ronden gewonnen werd door de Oekraïense grootmeester Aleksandar Berelovitsj. Karel van der Weide werd tweede met 5,5 punt terwijl Lemmers met 4,5 punt op een gedeelde zevende plaats eindigde.

Lemmers is werkzaam bij het Centraal Bureau voor de Statistiek.


Keurmerkinstituut

Het Keurmerkinstituut is een onafhankelijke certificerende instelling (CI) in Nederland. Het mag door de Raad voor Accreditatie ten minste tot 1 juni 2025 optreden als geaccrediteerde instelling om keuringen, inspecties en onderzoeken te verrichten voor het uitvaardigen van certificaten en keurmerken. Het keurmerkinstituut biedt ook trainingen aan en ondersteuning bij het uitvoeren van certificatieregelingen en erkenningsregelingen.

Het keurmerkinstituut werd door de rijksoverheid ook aangewezen als zelfstandig bestuursorgaan voor een wettelijk verplichte typekeuring van speeltoestellen, watertoestellen en certificatie van organisaties die jeugdbescherming en jeugdreclassering uitvoeren.


Anthony Jenkinson

Anthony Jenkinson (? - 1611) was al een ervaren Engelse handelaar (werkzaam in het Midden-Oosten sinds 1546) toen hij in 1557, na de dood van Richard Chancellor, werd aangesteld als hoogste handelaar van de Muscovy Company in Moskou. Hij wilde de handel van de compagnie uitbreiden tot voorbij Rusland, en maakte daartoe twee reizen.


Erna Spoorenberg

Erna Spoorenberg, eigenlijk Huberdina Aletta Spoorenberg (Djokjakarta, 11 april 1925 – Vught, 18 maart 2004), was een Nederlandse sopraan.

Erna Spoorenberg was een dochter van Wilhelmus Hubertus Barbara Spoorenberg (geboren op 1 juni 1882 in Helmond, toen directeur Jav. Linnenweverij te Djokjakarta) en Therèse Agnes Backer Overbeek (geboren op 4 augustus 1881 in Oisterwijk). Ze kwam in 1929 naar Nederland en studeerde in Hilversum en Amsterdam, onder meer bij Berthe Seroen.

In 1947 debuteerde ze met een optreden van Exultate Jubilate van Mozart op Radio Hilversum. Vanaf 1958 werd ze een vooraanstaand lid van de Nederlandse Opera in Amsterdam.

In 1949 trad ze voor het eerst op in de Weense Staatsopera als Pamina in Mozarts Die Zauberflöte en vertolkte in dezelfde productie ook de rol van De Koningin van de Nacht, in 1967 debuteerde ze in New York. Ze is vooral bekend geworden met haar vertolkingen in opera's van Mozart. Ook werd ze bekend door haar optreden in de Matthäus Passion van Johann Sebastian Bach in Naarden en Amsterdam.

In 1963 ontving Spoorenberg een Edison voor de plaatopname van haar vertolking van Melisande in het stuk Pelléas et Mélisande. Twee jaar later werd ze benoemd tot ridder in de Orde van Oranje-Nassau.

Tussen 1970 en 1978 was zij als zangpedagoog verbonden aan het Brussels Conservatorium. Tussen 1971 en 1988 deed ze dit werk ook voor het Amsterdamse Sweelinck Conservatorium. Na 1988 werd ze privédocent.

In 2002 werd Spoorenberg bevorderd tot officier in de Orde van Oranje-Nassau. Vanaf 1983 woonde zij in Vught. Aan het eind van haar leven - ze wist dat ze niet lang meer te leven had - stelde zij haar persoonlijk archief ter beschikking aan het Nederlands Theaterinstituut.


Poaskearls

De Poaskearls ("Paaskerels") zijn acht jonge mannen die een belangrijke rol spelen in de folklore en gebruiken van het Paasfeest in Ootmarsum. Wanneer het carnaval is afgelopen beginnen zij met de voorbereidingen voor het Paasfeest. Zij zijn te herkennen aan hun lange beige regenjas, zwarte broek en hoed.

De poaskearls zijn katholiek, jong (rond de 20 jaar), mannelijk, ongetrouwd en afkomstig uit Ootmarsum. Elk jaar worden er twee poaskearls vervangen, dus een poaskearl vervult zijn taak in vier opeenvolgende jaren. Een poaskearl moet ongetrouwd zijn, en er wordt dan ook van hem verwacht dat hij niet van plan is binnen die vier jaar te trouwen. Vanouds werd van een poaskearl geëist dat hij in Ootmarsum geboren was, maar omdat de meeste kinderen tegenwoordig in een ziekenhuis worden geboren, vaak in Oldenzaal, stelt men tegenwoordig dat hij bij geboorte in Ootmarsum moet wonen.

Het fenomeen Poaskearls bestaat al lang in Ootmarsum. Er is geen algemeen geldende theorie over het ontstaan en de betekenis van hun paasgebruiken. Al in 1840 wordt het vlöggeln genoemd in de bronnen. De oorsprong van het gebruik is duister. Op 15 maart 2015 is deze traditie op de Inventaris Immaterieel Cultureel Erfgoed Nederland geplaatst.


West Side Story (toneelmusical)

West Side Story is een Amerikaanse musical uit 1957, die later ook is verfilmd. Het libretto werd geschreven door Arthur Laurents en Stephen Sondheim (liedteksten). Leonard Bernstein was de componist. De eerste regisseur en choreograaf was Jerome Robbins. De voorstelling werd geproduceerd door Robert E. Griffith en Harold Prince.


Joodse tempel

De joodse tempel stond in Jeruzalem en was het middelpunt van de ceremoniële joodse eredienst. De naam die in de Tenach gegeven wordt voor het tempelgebouw is Beit Adonai vertaald 'Huis van Adonai'. Om de naam van God niet onnodig uit te spreken, is de gebruikelijke Hebreeuwse naam voor de tempel Beit Hamikdash (בֵּית־הַמִּקְדָּשׁ), 'Huis van het Heiligdom' (alleen de tempel te Jeruzalem wordt zo genoemd).

Volgens de joodse overlevering waren er twee tempels, die beide waren gebaseerd op het ontwerp van de tabernakel en beide werden verwoest. De eerste tempel werd verwoest in 586 v.Chr. door de troepen van Nebukadnezar II, koning van het Babylonische rijk. De tweede tempel werd verwoest in 70 n.Chr. door de troepen van Titus, de latere keizer van het Romeinse rijk. De respectievelijke verwoestingen van de twee tempels worden beschouwd als de belangrijkste keerpunten in de joodse geschiedenis. Beide verwoestingen worden herdacht op Tisja be'Aaw. Het enige restant, de Westmuur, is van de archeologisch bewezen tweede tempel.


Parel van Zandvoort

De Parel van Zandvoort is de bijnaam van de 26e partij uit de tweekamp tussen Max Euwe en Aleksandr Aljechin tijdens het Wereldkampioenschap schaken 1935. De partij werd gespeeld op 3 december 1935 en wordt algemeen beschouwd als de mooiste partij uit de tweekamp. Uniek aan de partij is dat Euwe van de 47 zetten er 19 deed met hetzelfde paard. Door de winst in deze partij kwam Euwe op een 14–12 voorsprong, die uiteindelijk beslissend bleek te zijn: de tweekamp eindigde na dertig partijen in 15,5–14,5. De partij ging als volgt:


Frygische muts

De Frygische muts is een zacht kegelvormig hoofddeksel waarvan de top naar voren wijst en weer wat naar beneden valt. De muts was het kenmerk van de inwoners van Frygië (Klein-Azië) en werd volgens de legende voor het eerst gedragen door hun koning Midas om de ezelsoren die hij als straf voor zijn domheid van de goden had gekregen te verbergen.


Heros (mythologie)

De relikwieën van de heroën hadden eigen heiligdommen en werden bijzonder vereerd. Deze heiligdommen bestonden meestal uit een graf, een altaar en een heilig bos. Op bepaalde feestdagen offerde men daar zaken en bad men.

Draco legde aan het eind van de 7e eeuw v.Chr. de heroëncultus vast in de Atheense wet.


Zhu Chen

In 1994 werd ze wereldkampioen bij de meisjes tot 20 jaar, een prestatie die ze in 1996 wist te herhalen. Ze speelde mee in de Schaakolympiade te Istanbul in 2000, waarbij China goud won. Georgië won zilver en Rusland het brons.

In het jaar 2001 werd ze wereldkampioen bij de dames door de Russische schaakster Aleksandra Kostenjoek in het State Kremlin Palace te Moskou met 5 - 3 te verslaan.

Bij de Aziatische Indoorspelen 2007 won ze voor Qatar de zilveren medaille bij het snelschaken en de gouden medaille normaal tempo.

Hier volgt een partij uit het wereldkampioenschap dames 2001 te Moskou tussen Aleksandra Kostenjoek en Zhu Chen, Siciliaans -Najdorf- code B97 1.e4 c5 2.Pf3 d6 3.d4 cd 4.Pd4 Pf6 5.Pc3 a6 6.Lg5 e6 7.f4 Db6 8.Pb3 Le7 9.Df3 Pbd7 10.0-0-0 Dc7 11.g4 b5 12.Lf6 Pf6 13.g5 Pd7 14.h4 b4 15.Pe2 Lb7 16.Lh3 d5 17.f5 Tc8 18.c3 de 19.De3 Lc5 2.Pc5 Pc5 21.fe fe 22.Thf1 Tf8 23.Lg4 Tf1 24.Tf1 Da5 25.Dd4 Da2 26.Kc2 e3 27.Lh5 g6 28.Dh8 Ke7 29.Dh7 Kd6 30.Lg6 b3 31.Kc1 Pa4 32.Td1 Ld5 33.Td5 ed 34.Kd1 Db2 35.Ke1 Dd2 36.Kf1 Tf8 (0-1)


Domtoren

De toren van de Dom van Utrecht, markante gotische kerk in het midden van de Nederlandse stad Utrecht De toren van de Lierse Dom, rijksmonument in de gemeente Westland


Spinning Jenny

De Spinning Jenny is een spinmachine, in 1764 uitgevonden door James Hargreaves. Andere vergelijkbare machines uit deze tijd, zoals een ontwerp van Thomas Highs, werden ook Spinning Jenny's genoemd.

De Spinning Jenny was een handspinmolen die net als het spinnewiel met de hand werd aangedreven, maar ze had acht spoelen en kon dus zestien draden tegelijk spinnen. Latere versies konden tot 130 draden aan. Hierdoor ging het spinnen veel sneller en goedkoper. De machine werd gebruikt voor het spinnen van katoenen en wollen inslaggarens. Voor scheringdraden waren de draden afkomstig van de Spinning Jenny niet geschikt, omdat ze te zwak waren. Dit was meteen het belangrijkste nadeel, waardoor de Spinning Jenny al snel werd vervangen door de Waterframe en de Mule Jenny.

De naam "Jenny" is waarschijnlijk afgeleid van het Engelse woord "engine". Andere bronnen beweren dat Hargreaves de Spinning Jenny genoemd heeft naar zijn dochter (alhoewel hij geen dochter had die Jenny heette) of naar de dochter van een andere timmerman, Thomas Highs (die ook wel gezien wordt als de ware uitvinder van de Spinning Jenny).


Roestvast staal

Roestvast staal, ook rvs of inox genoemd, en in de volksmond beter bekend als roestvrij staal, is een verzamelnaam voor een aantal legeringen van hoofdzakelijk ijzer, chroom, nikkel en koolstof. Om van roestvast staal te kunnen spreken, is minimaal 11 tot 12% chroom en maximaal 1,2% koolstof nodig. Verder zijn in veel soorten roestvast staal ook de elementen molybdeen, titanium, mangaan, stikstof en silicium aanwezig.

De benaming roestvrij staal is algemeen ingeburgerd maar wordt door metallurgen liever niet gebruikt, aangezien de legering onder normale omstandigheden weliswaar beter bestand is tegen roesten, oftewel roestvast is, maar wel degelijk kan roesten.

De oxidehuid van een roestvast materiaal sluit het onderliggende materiaal goed af, waardoor in bepaalde gevallen geen verdere roestvorming zal plaatsvinden of deze roestvorming vertraagd wordt. In de praktijk zijn er twee gevallen waarbij RVS toch kan roesten: bij de aanwezigheid van chlorides of bij de verontreiniging van het materiaal door 'gewoon' staal dat wel roest. Dit roesten kan vermeden worden door een correct type RVS te kiezen (geen 304 bij aanwezigheid van halogenen) en het materiaal te behandelen waarbij alle mogelijke verontreinigingen worden verwijderd. Dit is het zogenaamde beitsen, waarbij langs chemische weg alle verontreinigingen worden opgelost en verwijderd.


Draco (wetgever)

Draco (Oudgrieks Δράκων, ofwel Drakon) was archont en oudst bekende wetgever van Athene. Rond 624 v.Chr. zou hij, door de adel met buitengewone volmachten bekleed, het Atheense strafrecht gecodificeerd hebben. Zijn wetten verschenen in 621 v.Chr. en bevatten twee strafrechtelijke noviteiten: het onderscheid tussen "moord" (= doodslag met voorbedachten rade), doodslag en per ongeluk doden, én het verwijzen van bepaalde zaken naar gespecialiseerde gerechtshoven.

De codificatie door Draco betekende een belangrijke vooruitgang: Het recht stond voortaan objectief vast; het was onttrokken aan de willekeurige interpretatie van een klassenjustitie (d.i. een belangrijke stap in de richting van verdere democratisering); Er werd een einde gemaakt aan de bloedwraak, waardoor de grote invloed van de (aristocratische) familieraden werd gebroken.


Draco

Draco (cognomen), een cognomen Draco, een hagedissengeslacht van 'vliegende' agamen (Vliegende draakjes) Draco (wetgever), een Atheens wetgever. Zie Wetten van Draco voor zijn wetten. Draco, een vaandel in het Romeins leger gedragen door een draconarius Draak (Draco), een sterrenbeeld DRACO (antiviraal geneesmiddel), een experimenteel antiviraal geneesmiddel Draco (stuurraket), de stuurmotoren van de SpaceX' Dragon-ruimtecapsules DRACO-programma, een ontwikkelingsprogramma van DARPA voor het ontwikkelen van nucleaire raketmotoren


Keukenhof

De Keukenhof is een bloemenpark ten noordwesten van Lisse, in de Nederlandse provincie Zuid-Holland, waar jaarlijks in het voorjaar bolgewassen van tuinbouwbedrijven uit de bollenstreek worden tentoongesteld. Het in 1949 opgerichte park is 32 hectare groot. Het is Nederlands grootste attractie met sinds 2014 - met uitzondering van de coronajaren 2020 en 2021 – een bezoekerstal van meer dan een miljoen per jaar, waarvan meer dan 75% uit het buitenland komt.


Auvergne

Auvergne (Auvèrnha of Auvèrnhe in het Occitaans) is een historische provincie en voormalige regio in het centrum van Frankrijk, in het Centraal Massief. Sinds 2016 is de regio samengevoegd met Rhône-Alpes tot Auvergne-Rhône-Alpes. De inwoners worden Auvergnats en Auvergnates genoemd. De hoofdstad is Clermont-Ferrand.


Rita Demeester

Rita Demeester (Roeselare, 29 september 1946 – Genk, 29 januari 1993) was een Belgisch dichteres en vooral prozaschrijfster.


Bath (Verenigd Koninkrijk)

Bath is een plaats met de officiële titel van city in het bestuurlijke gebied Bath and North East Somerset, in het Engelse graafschap Somerset. De stad, gelegen aan de rivier de Avon, 18 km ten zuidoosten van Bristol, heeft ongeveer 80.000 inwoners en is na Londen de drukst bezochte toeristenplaats in Engeland. Sinds 2021 staat het kuuroord op de UNESCO-Werelderfgoedlijst als onderdeel van de Historische kuuroorden van Europa.

Bath is gebouwd in een natuurlijk soort amfitheater, omgeven door heuvels. Veel gebouwen zijn opgetrokken uit een wittige lokale steensoort, de zogeheten 'Bath stone'. De elegante 18e-eeuwse bouwstijl domineert.


Archont (ambt)

Archont (Grieks ἄρχων, mv. ἄρχοντες = heersende, bestuurder) was in het oude Griekenland een algemene titel voor een hoge gezagsdrager.

Speciaal te Athene werd na het verval en in plaats van de monarchie (7e eeuw v.Chr.) het bestuur uitgeoefend door een aantal archontes verenigd in een college. In beginsel bestaande uit drie en later negen archonten, onder wie de verschillende functies van de vroegere koning verdeeld waren.

Na 683 v.Chr. waren ze slechts in functie gedurende één jaar, dat werd genoemd naar de archon eponymus. Vanaf 487 v.Chr. kon elke burger archont worden. De archonten hielden zich aanvankelijk bezig met rechtspraak, religie en het leger. De taken van de polemarchos werden grotendeels overgenomen door een groep generaals genaamd strategen (Grieks strategoi). De archon eponymus bleef het theoretische staatshoofd, gedurende de gehele democratische periode.

Het ware bestuur lag overigens vooral bij de volksvergadering en de zogenaamde Raad van Vijfhonderd of Boulè, terwijl de bevoegdheden van de archonten werden beperkt tot het terrein van de rechtspraak.


Ludo De Witte

Ludo De Witte (1956) is een Vlaams socioloog.

Hij publiceerde in september 1999 een ophefmakende studie over de moord op de eerste Congolese premier Patrice Lumumba, waarin hij concludeerde dat dit met medeweten en actieve steun was gebeurd van leidende Belgische kringen. De controverse en media-aandacht die daarop volgde leidde tot de instelling in december 1999 van een Parlementaire onderzoekscommissie om de Belgische betrokkenheid bij de moord te onderzoeken.


Jürgen Habermas

Jürgen Habermas (Düsseldorf, 18 juni 1929) is een Duits filosoof en socioloog. Hij wordt gezien als een van de meest vooraanstaande hedendaagse filosofen en als een van de belangrijkste vertegenwoordigers van de (tweede) Frankfurter Schule.

Zijn bijdragen zijn vooral gericht op de ethiek, de politieke filosofie en de taalfilosofie, alhoewel hij zich ook heeft uitgelaten over onderwerpen als esthetiek, godsdienstfilosofie en wetenschapsfilosofie. Hij verkreeg nationale bekendheid door zijn theorie over de publieke sfeer (openbaarheid). Deze theorie beschreef hij in zijn boek Strukturwandel der Öffentlichkeit (1962). Als zijn magnum opus geldt echter Theorie des kommunikativen Handelns (1981) waarin hij stelt dat er naast de traditionele instrumentele rationaliteit ook nog een communicatieve rationaliteit bestaat. Verder heeft hij ook nog een eigen vorm van ethiek ontwikkeld, namelijk de discoursethiek, die op inzichten van zijn vroegere werk verder bouwt. In Faktizität und Geltung (1992) paste hij zijn theorie dan weer toe op de rechtsfilosofie.


Michel Stockx

Michel Stockx (Lochristi, 17 januari 1942 – Beverwijk, 25 september 2001) was een seriemoordenaar en vrachtwagenchauffeur uit Assen en oorspronkelijk afkomstig uit België.

Op 27 juli 1991 lokte hij de 11-jarige Jessica Laven uit Blokker mee uit een zwembad in Zwaag. Later werd zij bij Nieuweschans gewurgd teruggevonden. Bij zijn verhoren bekende Stockx ook twee Duitse jongetjes, de 13-jarige Marco Weisser uit Wiesbaden en de 10-jarige Salim Thattil uit Neustadt an der Weinstraße, te hebben misbruikt en vermoord.

Voor de moorden op Jessica, Marco en Salim werd Michel Stockx in november 1992 veroordeeld tot 20 jaar cel en tbs en hij werd opgesloten in de Penitentiaire Inrichting Scheveningen. Enkele maanden voor zijn dood ontstond er beroering in Nederland toen bleek dat hij in de gevangenis een WAO-uitkering ontving.

Op 18 september 2001 stootte hij daar tijdens zijn arbeidstherapie een fles terpentine om en sloeg van schrik een tl-buis stuk, waardoor brand ontstond. Meer dan 60% van zijn lichaamsoppervlak verbrandde en hij werd overgebracht naar het brandwondencentrum in Beverwijk. Hij overleed daar op 25 september. De ouders van Jessica Laven reageerden verheugd op dit nieuws en hingen de vlag uit. Volgens justitie was het een noodlottig ongeluk, maar in de media werd gespeculeerd dat het een moordaanslag of zelfmoord betrof. Justitie sloot dit echter uit.

Op 25 mei 2022 verscheen over Stockx de driedelige documentaire 'De Sneeuwman' op Videoland. Hierin zegt zijn oud-advocaat dat Stockx voor zijn overlijden aan hem heeft opgebiecht dat hij ook Cheryl Morriën heeft vermoord. Cheryl verdween in 1986 en is nooit meer teruggevonden. Nadat Stockx dit aan zijn advocaat had opgebiecht heeft deze deze informatie, tegen zijn beroepsgeheim in, aan het Openbaar Ministerie doorgespeeld. Stockx was toen al overleden.


Geestnederzetting

Een geestnederzetting is de aanduiding voor een historisch nederzettingtype in de Hollandse kuststreek. Geestnederzettingen zijn vanaf de vierde en de zevende eeuw ontstaan op de strandwallen langs de Hollandse kust. Het bos op de strandwal werd open gekapt of platgebrand, waarna het gebied kon worden bewoond. Het begrip geest verwijst tevens naar de geestgronden tussen de strandwallen; een mengsel van veen, door overstromingen afgezette zeeklei en vanaf de strandwallen verstoven zand dat is ontstaan uit laatmiddeleeuwse akkercomplexen.

Bekende geestnederzettingen zijn Haarlem, Heiloo en Oegstgeest.

Het toponiem -geest komt sinds de 9e eeuw voor in Holland en Westfalen, vanaf de 12e eeuw ook elders in Noord-Duitsland, in Oost-Nederland, en in de Zuidelijke Nederlanden, daarna ook in Denemarken. Daarmee werd gewoonlijk een zanderige en relatief onvruchtbare verhoging in een polder- of rivierlandschap aangeduid.


Lijst van nationale parken in Nederland

Hieronder staat een lijst van de eenentwintig nationale parken in Nederland. Zeventien daarvan zijn in 2016 bij wet aangewezen als nationaal park. Daarnaast zijn er in Caribisch Nederland nog enkele reservaten, die voorheen erkend waren als Nationaal Park van de Nederlandse Antillen.


Familie Eyskens

Eyskens is een Belgische (vooral Kempense) familienaam. De naam kreeg grotere bekendheid dankzij de twee politici Eyskens.


Echolocatie

Echolocatie is het vermogen van bepaalde dieren om voorwerpen te lokaliseren door zelf geluid uit te zenden, en te luisteren naar de echo die wordt ontvangen door hun oor.

Echolocatie wordt gebruikt om de plaats van obstakels te kunnen bepalen, of om een prooi of roofdieren te kunnen "zien".

Dieren die echolocatie kunnen gebruiken zijn vleermuizen, dolfijnen en sommige walvissen. Hoewel vleermuizen en walvissen relatief weinig verwant zijn, is het genetisch profiel voor echolocatie gelijkaardig. Bij deze convergente evolutie zijn dezelfde genen gemuteerd om echolocatie mogelijk te maken. Twee vogelgroepen gebruiken ook echolocatie om te vliegen door grotten, namelijk gierzwaluwen uit het geslacht Aerodramus (onder andere de eetbaar-nestsalangaan) en de vetvogel (Steatornis caripensis) een nachtzwaluwachtige vogel.

Vleermuizen zenden ultrasone pulsen uit, maar zij gebruiken ook andere technieken. Zo kunnen zij hun lichaam, hun hoofd of hun oorschelpen heen en weer bewegen. Daarmee kunnen ze een verbetering van de ruimtelijke informatie bereiken (in afstand en locatie) en in een betere resolutie. Ze kunnen ook de frequentie van het uitgezonden geluid variëren.

Dolfijnen zenden gefocusseerde klikgeluiden uit. Zij ontvangen de echo via hun onderkaak. Als zij het voorwerp dichter naderen, beschermen zij hun ontvanger tegen de luidere echo door het volume van de uitgezonden klikgeluiden te verlagen. Vleermuizen doen dit niet, maar die kunnen de gevoeligheid van hun oren verlagen als de echo te luid wordt.


Zuiderkerk (Amsterdam)

De Zuiderkerk is de eerste voor de protestantse eredienst ontworpen kerk in Amsterdam. De kerk is gebouwd nabij de Sint Antoniesbreestraat in de Lastage, een buurt die eind 16e eeuw bij de stad werd gevoegd. Tegenwoordig is dit de Nieuwmarktbuurt. De kerk staat aan de Zandstraat no. 17.


Wateringse Veld

Wateringse Veld is een woonwijk in de gemeente Den Haag. Tussen 1996 en 2012 werden er in de vroegere Wateringse Veldpolders 7500 woningen gebouwd. Wateringse Veld is een van de drie Haagse Vinex-locaties.

Het behoort tot het stadsdeel Escamp in de voormalige Eskamppolder en grenst aan de wijken Bouwlust en Vrederust en Morgenstond.

Wateringse Veld ligt op een gebied dat oorspronkelijk bij de gemeente Wateringen hoorde en voornamelijk voor glastuinbouw gebruikt werd. In 1994 is het gebied door Den Haag geannexeerd. De wijk bestaat uit de buurten Erasmus Veld, Hoge Veld, Parkbuurt Oosteinde, Lage Veld en Zonne Veld.

Archeologische opgravingen toonden aan dat het gebied al in de Romeinse tijd bewoond was. In 1997 werden tegelijkertijd vier Romeinse mijlpalen uit de 2e en 3e eeuw n.Chr. opgegraven.


Feminisme

Feminisme is de verzameling maatschappelijke en politieke stromingen of bewegingen, waaronder de vrouwenbeweging, die ongelijke (machts)verhoudingen tussen mannen en vrouwen kritisch analyseren en emancipatie nastreven. Het gaat daarbij om emancipatie in brede zin, op economisch, politiek, sociaal en persoonlijk vlak. Anders gezegd is feminisme de strijd om een einde te maken aan seksistische onderdrukking. Het feminisme komt op voor vrouwenbelangen, streeft opheffing na van ongelijke behandeling van mannen en vrouwen, ijvert voor lichamelijke autonomie van vrouwen en strijdt tegen huiselijk en seksueel geweld. Er bestaan vele verschillende stromingen binnen het feminisme.


Immergrüne

1. e4 e5 2. Pf3 Pc6 3. Lc4 Lc5 4. b4

Dit is het "Evansgambiet", een opening die in de 19e eeuw populair was en zo nu en dan nog wordt gebruikt. Wit offert een klein beetje materiaal teneinde een voorsprong te krijgen in ontwikkeling.

4.... L×b4 5. c3 La5 6. d4 e×d4 7. 0-0 d3?!

Dit wordt niet gezien als een goede verdediging, beter is d×c3 of d6.

8. Db3!?

Dit valt direct de pion op f7 aan, maar Burgess suggereert Te1.

8.... Df6 9. e5 Dg6

Wits e5-pion kan niet worden genomen. Bijvoorbeeld: na 9... P×e5 komt 10. Te1 d6 11. Da4†, met een vork op de koning en loper en de winst van een stuk.

10. Te1! Pge7 11. La3 b5?!

In plaats van zijn positie te verdedigen, offert ook zwart een pion, om zijn dame-toren te activeren met tempo. Burgess suggereert 11. ...a6, teneinde de b-pion te kunnen laten oprukken.

12. D×b5 Tb8 13. Da4 Lb6

Zwart kan hier niet rokeren, omdat 14. L×e7 een stuk wint, doordat het paard op c6 niet het paard op e7 en tegelijkertijd de loper op a5 kan verdedigen (overbelasting).

14. Pbd2 Lb7 15. Pe4 Df5? 16. L×d3

Dreigt 17. Pd6† met damewinst.

16. ... Dh5 17. Pf6†!?

Dit is een mooi offer — hoewel Burgess aantekent dat 17. Pg3 Dh6 18. Lc1 De6 19. Lc4 veel eenvoudiger materiaal wint.

17.... g×f6 18. e×f6 Tg8 19. Tad1!

Er dreigt 17. ... D×g2#. De zwarte dame mag niet genomen worden, doordat de toren op g8 de witte pion op g2 pent.

20. T×e7†! P×e7? 21. D×d7†!! K×d7 22. Lf5††

Dubbelschaak is altijd gevaarlijk, omdat het de koning tot beweging dwingt. Hier is het niet alleen gevaarlijk, maar ook beslissend.

22.... Ke8 23. Ld7† Kf8 24.

Sawielly Tartakower zei: "Een combinatie die in de hele spelliteratuur onovertroffen is."


Panthongtae Shinawatra

Hij is de enige zoon van de rijke Thaise zakenman Thaksin Shinawatra. Het vermogen van Panthongtae is op papier hoger dan dat van zijn vader omdat veel van zijn vaders bezittingen op zijn naam zijn gezet.

In december 2001 werd een staatsbezoek van zijn vader Thaksin aangewend om Panthongtae bij de Amerikaanse president George W. Bush te introduceren. Volgens zowel vader als zoon had de president hier speciaal om verzocht.

In augustus 2002 was Panthongtae betrokken bij een examenschandaal op de Ramkhamhaeng universiteit. Hij werd betrapt op spieken tijdens zijn examens. Volgens een universiteitsonderzoek hadden de papieren met notities niets te maken met het examen en was het een eerlijke vergissing dat de papieren op zijn tafel lagen tijdens het examen. Op 24 juni 2003 werd bekendgemaakt door Panthongtae's universiteitsadviseur, Wichot Wanno, dat hij was afgestudeerd.

Panthongtae was eerder overgestapt van de Thammasat-universiteit (Thailands hoogst gewaardeerde universiteit) naar de Ramkhamheang universiteit (meer vergelijkbaar met een hogeschool). Als reden daarvoor was aangegeven dat de leraren Panthongtae niet "eerlijk" beoordeelden.

De Thai Rak Thai partij maakt bekend in juli 2003 dat ze Panthongtae graag verkiesbaar willen stellen omdat hij als een natuurtalent in de politiek gezien wordt.

Panthongtae heeft een passie voor de fotografie en brengt in 2003 het boek Reflections of Life through the Lens uit.


Geuzenpenning (prijs)

De Geuzenpenning is een Nederlandse onderscheiding die sinds 1987 elk jaar in Vlaardingen wordt uitgereikt aan mensen of organisaties die zich op bijzondere wijze hebben ingezet in hun strijd voor democratie en tegen dictatuur, racisme en discriminatie.

De Geuzenpenning is een initiatief van de Stichting Geuzenverzet 1940-1945. De stichting ontleent haar naam aan de geuzen, die in de 16e eeuw tegen de Spaanse overheersing over de Nederlanden vochten. Tijdens de Tweede Wereldoorlog was de verzetsgroep 'De Geuzen' actief in de omgeving van Vlaardingen, Maassluis en Rotterdam. Vijftien van hen werden op 13 maart 1941 door de Duitsers op de Waalsdorpervlakte gefusilleerd, samen met drie leiders van de Amsterdamse Februaristaking. Na de oorlog richtten overgebleven leden van de verzetsgroep de stichting op om de naam van hun kameraden en de geuzenidealen levend te houden, om de democratie in Nederland te bevorderen en in stand te houden en om de alertheid wereldwijd te vergroten op alle vormen van dictatuur, discriminatie en racisme.


Boezem

Boezem kan betekenen: de borst van een mens, met name de borsten van een vrouw. het water zonder vast peil waarin het polderwater wordt geloosd, zie boezem (water). Boezem (Rotterdam) een water in Rotterdam de twee bovenste afdelingen van het hart, zie Atrium (hart) ook wel hartboezem genoemd.


Rhythms of Resistance

Rhythms of Resistance (Ritmes van het Verzet) of simpelweg RoR is een percussiegroep die speelt op demonstraties en directe acties voor sociale en ecologische rechtvaardigheid. Ze profileren zich als anti-kapitalistisch, anti-hiërarchisch, anti-seksistisch en anti-racistisch. RoR bestaat sinds 2000 en overal in Europa (en de rest van de wereld) zijn nieuwe zuster-bands uit de grond gestampt, niet altijd met dezelfde naam, maar de ideologie hebben ze wel met elkaar gemeen.

De band, die vaak de 'sambaband' genoemd wordt (hoewel dit een incorrecte term is want enkel de instrumenten zijn eigen aan dit Braziliaanse muziekgenre), bestaat uit een variërend aantal muzikanten van alle slag, die energie willen steken in solidariteit en creatief actie voeren tegen de structuren van deze wereld die zij ervaren als onderdrukkend voor mens en dier.

RoR heeft - ondanks de foute term sambaband - veeleer affiniteit met de Afro bloco mobiele percussiebands die midden de jaren 70 als paddenstoelen uit de grond rezen in Salvador da Bahia in Brazilië. Bands als Ile Aye en Olodum gaven politieke uitdrukking aan de zwarte stem, die luid riep tegen economische uitsluiting. Vanuit de armste stedelijke gemeenschappen, ontpopten deze Afro blocos zich tot de mobilisators voor acties. Ze zorgen op de acties zelf ook voor het kanaliseren van agressie door middel van muziek.


Zanderij (Suriname)

Zanderij is een dorp vlak bij de Johan Adolf Pengel International Airport in Suriname, 40 km ten zuiden van Paramaribo.

Op 7 juni 1989 stortte hier een DC-8 van SLM neer. Deze SLM-ramp kostte 176 mensen het leven en slechts 11 mensen overleefden de ramp. Ook een hond overleefde de ramp; de politie gaf hem de naam Lucky.

Nabij ligt het dorp Gunsi.


Johan Adolf Pengel International Airport

Johan Adolf Pengel International Airport (IATA:PBM, ICAO:SMJP) is de nationale luchthaven van Suriname. De luchthaven ligt ongeveer 45 kilometer ten zuiden van Paramaribo, bij het dorp Zanderij en wordt daarom ook wel Luchthaven Zanderij of Paramaribo-Zanderij International genoemd. De luchthaven wordt geëxploiteerd door NV Luchthavenbeheer (Airport Management, Ltd.). Het is de thuishaven voor de Surinaamse luchtvaartmaatschappijen SLM en Fly All Ways.


Rutger Kopland

Rutger Kopland, pseudoniem van Rutger Hendrik (Rudi) van den Hoofdakker (Goor, 4 augustus 1934 – Glimmen, 11 juli 2012) was een Nederlandse dichter en schrijver. Van beroep was hij psychiater, maar bij een groter publiek is hij bekend als dichter.


Dvaravati

Het koninkrijk Dvaravati was waarschijnlijk een koninkrijk van het Mon volk in Centraal-Thailand rond de rivier de Menam (Chao Phraya). Het koninkrijk zou bestaan hebben van de 6e eeuw tot de 11e eeuw. Deze tijd staat bekend als de periode Dvaravati.

Er is weinig bekend over het bestuur van dit koninkrijk, zelfs niet of het een koninkrijk was of een verzameling losse staatjes. De belangrijkste vestigingsplaatsen lijken te zijn geweest in Nakhon Pathom, Lopburi en U Thong.

Uit vondsten blijkt dat Dvaravati zwaar beïnvloed was door de culturen in India. Ook heeft het een rol gespeeld bij het introduceren van het boeddhisme in de regio.


Rug

De Rug (anatomie) van een levend wezen, een anatomisch deel van de romp Een rug in de geografie, zie bergkam onder water: de onderzeese rug, waarvan delen als eilanden boven water kunnen uitsteken Rug (meteorologie), in de meteorologie een langgerekt gebied met hoge luchtdruk Een drinkwaterspaarbekken in Dordrecht De rug (boek) van een boek, het smalle gedeelte waar de bladen samengenaaid en/of gelijmd zijn

Afgeleide vormen Een rooie rug, bankbiljet van duizend gulden Een rugleuning, een deel van een zitmeubel Een rugpositief, een deel van een pijporgel Rugpijn

De Rijksuniversiteit Groningen, vaak RUG De Rijksuniversiteit Gent tot 2003, gewijzigd in Universiteit Gent De Regionale UitgeversGroep tot 2003, gewijzigd in Concentra


Zion

Zion ligt buiten de muren van de oude stad Jeruzalem. Hier zou zich het graf van koning David bevinden, zou het Laatste Avondmaal er hebben plaatsgevonden en zou Maria (moeder van Jezus) er zijn gestorven.


Kurhaus (Scheveningen)

Het Grand Hotel Amrâth Kurhaus Den Haag, vaak kortweg Kurhaus genoemd, is een groot hotel tussen het Gevers Deynootplein en de boulevard langs het strand van Scheveningen. Het beschikt over ruim 250 kamers. Daarnaast beschikt het hotel over een nieuw restaurant: Waves at the Kurhaus en een aantal conferentiezalen.


Tempelberg

De Tempelberg, Haram al-Sharif voor moslims, Har ha-Bayit voor joden, en ook wel aangeduid als de berg Moria, is een heuvel in Oost-Jeruzalem, gelegen in het oostelijk deel van de Oude Stad van Jeruzalem.

Voor de drie monotheïstische abrahamitische religies, het jodendom, het christendom en de islam is deze plek van religieus belang: Voor joden omdat hier (tot 70 na Chr.) de tempel stond, gesymboliseerd door de Klaagmuur, een overblijfsel van de door Herodes de Grote in de 1ste eeuw na Chr. gebouwde ommuring van het plein erboven. Voor christenen is de Oude Stad Jeruzalem met de Heilig Grafkerk (4e eeuw) van betekenis omdat Jezus hier ter dood veroordeeld werd; tijdens zijn leven bezocht hij meermalen de tempel. De weg die Christus heeft gevolgd op weg naar de kruisigingsplaats Golgotha, de Via Dolorosa (Weg der Smarten), loopt van de Heilig Grafkerk langs de Tempelberg naar Golgotha. Voor moslims omdat hier de Al-Aqsamoskee (begin 8e eeuw) en andere islamitische bouwwerken staan, zoals de Rotskoepel (einde 7e eeuw) vanwaar Mohammed opsteeg naar de hemel zoals in Soera De Nachtreis van de Koran staat beschreven. Er bevinden zich nog andere islamitische bouwwerken, waaronder de Kettingkoepel.

De bovenzijde van de berg is onder Herodes I de Grote vlak gemaakt en vormt een plein met een oppervlakte van ongeveer 15 hectare.

De Westmuur (ook wel Klaagmuur genoemd) is een gedeelte van de muur, die het plateau omringt onder het niveau van het plein waarop de Rotskoepel en de Al-Aqsamoskee staan en vormt mede het fundament daarvan. Vanaf het plein bij de Westmuur, waar tot de Zesdaagse Oorlog van 1967 de Marokkaanse wijk lag, loopt nu de houten Mughrabibrug omhoog, vanwaar men via de Mughrabipoort toegang heeft tot het plein erboven. Voor niet-moslims is dit de enige manier om de Haram al-Sharif te bereiken. Deze muur is de westelijke muur van de tweede Joodse tempel die op de Tempelberg heeft gestaan.


Association Electronique Libre

AEL-activisten zijn beschikbaar voor het geven van lezingen in België en andere landen. Verder houdt AEL de wetgeving in de gaten, zoals de EUCD, de DMCA, de softwarepatentwetgeving en privacywetgeving. AEL promoot het gebruik van vrije software en cryptografie.


Char 2C

De Char 2C is een superzware Franse tank ontwikkeld tijdens de Eerste Wereldoorlog. Uiteindelijk werden er in 1921 tien exemplaren gebouwd van wat toen de zwaarste tank ter wereld was; deze bleven in dienst tot 1940, toen ze door de Fransen werden vernietigd om te voorkomen dat ze in Duitse handen zouden vallen.

De Char 2C is de grootste tank die ooit operationeel geweest is.


Scheveningse pier

De Scheveningse Pier is een pier in de Noordzee bij Scheveningen. Het in 1961 geopende gebouw, dat in de plaats kwam voor de oude pier uit 1901, doet dienst als horeca-, winkel- en entertainmentcomplex. De pier werd in oktober 2013 gesloten omdat hij niet meer voldeed aan de brandveiligheidseisen, maar na een grote verbouwing volgde op 18 juli 2015 een gedeeltelijke openstelling.


Circustheater

Het AFAS Circustheater is een theater van Stage Entertainment in de Nederlandse badplaats Scheveningen.


Staten-Generaal

__NOTOC__

In het algemeen Parlement op nationaal niveau Volksvertegenwoordiging

In de geschiedenis van de Lage Landen Staten-Generaal van de Nederlanden Noordelijke Staten-Generaal Zuidelijke Staten-Generaal

In Nederland Staten-Generaal (Nederland)

In België Vlaamse staten-generaal: Staten-Generaal Cultuur Staten-Generaal van Burgemeesters en Schepenen van Halle-Vilvoorde Staten Generaal van de Limburgse economie en werkgelegenheid Staten-Generaal van de sportclubs Staten-Generaal van de Veiligheid in provincie Antwerpen Staten-Generaal van het middenveld Staten-Generaal van het Gemeenschapsonderwijs Staten-Generaal voor het verkeersslachtoffer en hun na(ast)bestaanden Belgische staten-generaal: Staten-Generaal van Brussel Internationaal Staten-Generaal van de apothekers Staten-Generaal van de Belgische Horeca Staten-Generaal van de Verkeersveiligheid Staten-Generaal van het Gezin

In Frankrijk Staten-Generaal (Frankrijk)


Smeerling

Smeerling (Gronings: De Smilke) is een plaats in de gemeente Stadskanaal aan de Ruiten Aa. Hij ligt in de provincie Groningen (Nederland), aan de N365 ten westen van Vlagtwedde. Smeerling bestaat uit acht verspreide Westerwoldse boerderijen die samen een beschermd dorpsgezicht vormen.


William Morris (ontwerper)

William Morris (Walthamstow, Londen, 24 maart 1834 – Londen, 3 oktober 1896) was de belangrijkste ontwerper en utopisch denker van het 19e-eeuwse Engeland. Hij wordt algemeen beschouwd als de grondlegger van het fantasy-genre. Hij is vooral bekend als de geestelijke vader van de arts-and-craftsbeweging. Hij was een veelzijdig man: hij was betrokken bij literatuur, het ontwerpen, drukken en uitgeven van boeken, het ontwerpen van behang, textiel, tegels, tapijten, meubilair, glas in lood en interieurs.


Hendrik Jut

Hendrik Jacobus Jut ('s-Gravenhage, 19 juli 1851 – Leeuwarden, 12 juni 1878) was een kelner uit 's-Gravenhage, wiens hoofd (de kop van Jut) in Nederland spreekwoordelijk is geworden door de volkswoede die hij opriep doordat hij een dubbele moord pleegde op 13 december 1872.


Proefpolder Andijk

De Proefpolder Andijk werd in 1926-1927 aangelegd in de Zuiderzee bij het Noord-Hollandse dorp Andijk. Dit gebeurde als proef voor het inpolderen en cultiveren van de latere IJsselmeerpolders. In 1929 werd de Proefpolder geopend door Koningin Wilhelmina.


Filips van Orléans (1640-1701)

Filips van Frankrijk, hertog van Orléans (Saint-Germain-en-Laye, 21 september 1640 — Saint-Cloud, 8 juni 1701) was de tweede zoon van Lodewijk XIII van Frankrijk en Anna van Oostenrijk. Hij was hertog van Orléans en droeg officieel de titel "Monsieur".

Als tweede zoon van de koning was Filips niet alleen een mogelijk troonopvolger; hij was ook een mogelijke bron van gevaar, en verzamelpunt voor allen die complotteerden tegen het gecentraliseerde gezag. Om te voorkomen dat Filips het voorbeeld zou volgen van zijn oom, de vorige "Monsieur", Gaston van Orléans, die voortdurend de kant van de opstandelingen tegen zijn broer koos, wat het land in lange burgeroorlogen stortte die verschrikkelijke hongersnood teweegbracht, werd de tweede Monsieur van jongs af aan als meisje opgevoed, voorbestemd tot een futiel en verwijfd leventje, ook al bezat hij vele aangeboren talenten. Zijn koninklijke broer had van zijn moeder en stiefvader, kardinaal Mazarin, dit wantrouwen met de paplepel ingekregen; hij hield zijn broer angstvallig weg van alle staatszaken. Van Lodewijk XIV wordt gezegd dat hij eens afscheid nam van zijn broer met de woorden "Jij mag je nu gaan amuseren, broertje, wij gaan nu aan het werk".

Filips toonde zich in de strijd een opvallend dapper en bekwaam legeraanvoerder; de klinkende overwinning die hij als generaal bij de Slag bij Kassel (1677) dankzij zijn strategisch vernuft behaalde was echter, verre van het respect van zijn broer te winnen, een definitieve reden voor de wantrouwige koning om hem nooit meer als bevelhebber aan te stellen of enige militaire of andere belangrijke opdracht toe te vertrouwen. Meer dan het inrichten van etiquette-regels en het inrichten van zijn paleizen werd hem niet meer vergund. Het hertogdom Orléans werd, na het overlijden zonder een mannelijke erfgenaam van de eerste "Monsieur" de broer van Lodewijk XIII, verleend aan Filips. Het hertogdom omvatte grote gebieden in het Loiregebied en domeinen, waaronder de Baronie Coucy in Noord-Frankrijk.

De hertog van Orléans resideerde meestal in het Kasteel van Saint-Cloud en liet het domein uitbreiden tot 600 hectare. In Versailles bewoonden de hertog en hertogin een groot appartement in de zuidelijke vleugel van het kasteel. Filips liet ook zijn Kasteel van Blois gedeeltelijk in de gangbare barokke stijl herbouwen. Als liefhebber van de kunsten was Filips een groot mecenas; hij hield van opera en had een aanzienlijke collectie kunst.

... C'était un petit homme ventru, monté sur des échasses tant ses souliers était hauts, toujours paré comme une femme, plein de bagues, de bracelets et de pierreries partout, avec une longue perruque toute étalée devant, noire et poudrée, et des rubans partout où il pouvait mettre, plein de toutes sortes de parfums et en toutes choses la propreté même ...

... Het was een kleine mollige man, op hakken zo hoog dat het wel stelten leken; altijd opgedirkt als een vrouw, volgehangen met ringen, armbanden, juwelen allerhande overal, met een lange zwarte gepoederde pruik netjes vooraan geschikt, linten overal waar je er maar kon bevestigen, in een wolk van allerlei parfums, en alles van de grootste reinheid...

Saint-Simon beschreef het leven aan het hof van Versailles en iedereen die hij daar ontmoette met bijtende spot. Zijn beschrijvingen zijn niet gespeend van venijnige overdrijvingen en getuigen van gebrek aan respect. Afgezien daarvan droeg iedereen aan dit hof (Saint-Simon incluis ...) hoge hakken, ringen, linten en andere versierselen, en een pruik, en maskeerden vooral de heren hun gebrek aan persoonlijke hygiëne door het gebruik van sterke parfums. Prins Filips gedroeg zich ook daarin als een vrouw. Filips werd ondanks zijn homoseksualiteit tweemaal uitgehuwelijkt. Zijn eerste vrouw was zijn nicht Henriëtta Anne van Engeland. Ze trouwden in 1661. Als hertogin van Orléans of "Madame" kende Henriëtta een stormachtig huwelijk met Filips; ze bedroog haar echtgenoot openlijk met de koning, en liet zich in met politieke aangelegenheden, waarbij ze als ambassadrice naar het Engelse hof reisde, naar haar oudere broer koning Karel II Stuart. Ze stierf in 1670 een plotse dood onder onduidelijke omstandigheden, zodat aan vergiftiging werd gedacht. Later is dit vermoeden ontkend en houdt men het op een acute buikvliesontsteking ten gevolge van een blindedarmontsteking. De gebrekkige medische kennis van die tijd belette echter de geruchten definitief te ontkrachten. De relatie van Filips met zijn echtgenote, die in het begin van hun huwelijk uitstekend was geweest, was rond de tijd van haar dood totaal verkild door haar verraad. Filips had verschillende minnaars, maar zijn grootste hartstocht ging uit naar ridder Filips van Lotharingen. Omdat deze jongeman hierdoor grote jaloezie opwekte, werd hem door velen de "moord" op Henriëtte in de schoenen geschoven. Daarvan is echter geen enkel bewijs. Henriëtte kreeg na haar dood de bijnaam 'de eerste Madame'.

Een in 1666 gestorven zoon en twee dochters, Marie Louise en Anne Marie, kwamen voort uit het eerste huwelijk.

Een jaar later trouwde Filips met Elisabeth Charlotte van de Palts, in Frankrijk la Palatine genoemd, of ook Liselotte. De ruige en ongecompliceerde Duitse paste niet erg bij de verfijnde monsieur; maar ze konden het verwonderlijk goed met elkaar vinden. Deze "tweede Madame" was ook een liefhebbende stiefmoeder voor de kinderen van Henriëtte. Zij heeft in haar omvangrijke correspondentie een realistisch en plastische beschrijving gegeven van haar leven als hertogin van Orléans, en dankzij haar hebben we een tamelijk nauwkeurig beeld van het hof in Versailles gedurende de laatste helft van het leven van Lodewijk XIV. Het tweede huwelijk bracht een jonggestorven zoon (Alexander) voort, een zoon en erfgenaam (de latere regent Filips) en twee dochters. Eén dochter, Elisabeth Charlotte, was de moeder van keizer Frans I Stefan. Filips was daardoor de overgrootvader van koningin Marie Antoinette. Filips is trouwens een voorvader van alle katholieke nog regerende vorsten, en de stamvader van de huidige Franse "koninklijke" familie.

Filips stierf op 9 juni 1701, de dag na een dramatische ruzie met zijn broer over Filips' zoon, waarvan Lodewijk XIV het lichtzinnige gedrag afkeurde, juist hij voor wie vroeger geen enkele vrouw veilig was. Filips verdedigde zijn zoon zo vurig en verweet zijn koninklijke broer zo fel zijn hypocriete houding, dat hij daarmee bewees de enige in Frankrijk te zijn, die nooit had gebeefd voor de Zonnekoning. Maar de inspanning had hem zo uitgeput dat hij dezelfde avond getroffen werd door een beroerte en de dag daarop stierf. Vermits Filips voor een bedrag van 7,5 miljoen livres schulden naliet, moest zijn zoon de juwelen van zijn vader verkopen.


Petroleum

Petroleum is de volksnaam voor kerosine, de aardoliefractie met een kookpunt tussen circa 150 °C en 290 °C, net boven dat van benzine. Petroleum wordt gebruikt voor verlichting en verwarming.

Voor de komst van aardgas werd petroleum in veel huishoudens gebruikt. Men gebruikte petroleumlampen als verlichting en een petroleumstel om de maaltijd op te koken. Ook het water voor de thee of de afwas werd erop verhit. Verder waren er petroleumkachels in allerlei uitvoeringen voor (bij)verwarming. Petroleum was te koop bij de drogist of bij de petroleumman of olieboer, een zelfstandige die met een kar langs de deuren ging. Hij vulde de voorraadvaten en deed kleinere hoeveelheden in petroleumkannen.

Verder werd petroleum gebruikt in diverse mobiele toepassingen. Kampeerders gebruiken petroleum, als brandstof voor primusbranders en "multifuel" branders. Voor de introductie van lichtgewicht gas- en benzinebranders werd petroleum zeer algemeen gebruikt. Ook verfbranders op petroleum waren gebruikelijk, voordat gasbranders in zwang kwamen.

In de bredere zin is petroleum een synoniem voor ruwe olie of aardolie.


Hejnał

Hejnał is een afgebroken melodie die elk uur door een trompetspeler vanaf de hoogste toren van de Mariakerk (Kosciół Mariacki) in Krakau in Polen gespeeld wordt. Bovendien laat het eerste programma van de Poolse radio om 12 uur 's middags die melodie ook horen.

Het verhaal gaat dat in 1241 een torenwachter vanaf de noordelijke toren van de kerk de Tataren zag komen. Hij wilde zijn stadsgenoten waarschuwen en speelde op zijn trompet. Zijn trompetspel werd plotseling afgebroken omdat hij geraakt werd door een pijl. De stadspoorten konden nog op tijd afgesloten worden waardoor de stad veilig is gebleven. Ter herinnering aan deze gebeurtenis wordt nog altijd de afgebroken melodie elk uur gespeeld. Sinds 1927 wordt het signaal door Radio Kraków op het middaguur uitgezonden. Het betreft de oudste onafgebroken muziekuitzending ter wereld.


Veelvraat (zoogdier)

De veelvraat (Gulo gulo) is een van de grootste op het land levende soorten uit de familie van de marterachtigen (Mustelidae). Alleen de reuzenotter en zeeotter worden groter. Het is de enige nog levende soort uit het geslacht Gulo. De wetenschappelijke naam van de soort werd als Mustela gulo in 1758 gepubliceerd door Carl Linnaeus in de tiende editie van Systema naturae. De naam veelvraat komt niet direct van het eetgedrag, maar is vermoedelijk een volksetymologische verbastering van het Oudnoorse fjeldfross (of spellingvarianten daarvan), dat 'bergkater' betekent (fjell 'berg' en fross 'mannetjeskat'). Desondanks verwijst ook de wetenschappelijke naam naar het eetgedrag: 'gulo' betekent immers eveneens veelvraat.


Christiaan VII van Denemarken

Christiaan VII (Kopenhagen, 29 januari 1749 – Rendsburg, 13 maart 1808) werd in 1766, op zeventienjarige leeftijd, koning van Denemarken en Noorwegen als opvolger van zijn vader, Frederik V.


Voegwoord

Een voegwoord of conjunctie is een woord dat twee deelzinnen (ook wel 'clauses' genoemd) met elkaar verbindt.


Lodewijk II van Hongarije

Lodewijk II van het huis Jagiello, Hongaars: II. Lajos (Boeda, Hongarije, 1 juli 1506 — Mohács, 29 augustus 1526) was koning van Hongarije en Bohemen. Hij werd geboren als kind van koning Wladislaus II en geadopteerd door keizer Maximiliaan I.

Nog vóór zijn geboorte werd Lodewijk al door zijn vader Wladislaus II, de koning van Hongarije en Bohemen, als bruidegom beloofd en gekoppeld aan Maria van Habsburg, kleindochter van Maximiliaan I van Oostenrijk. Op 1 juli 1506 werd Lodewijk geboren. De huwelijksinzegening vond op 22 juli 1515 in de Stephansdom te Wenen plaats tijdens een beroemde dubbele plechtigheid (de Wiener Doppelhochzeit), waarbij ook Maria's oudere broer, de latere keizer Ferdinand I werd uitgehuwelijkt aan Lodewijks oudere zus Anna. Maximiliaan was daarbij zelf plaatsvervanger voor zijn afwezige kleinzoon Ferdinand.

Lodewijk volgde zijn vader na diens dood in 1516 op. Hij werd in 1516 gekozen als ridder in de Orde van het Gulden Vlies. Na Maximiliaans dood in 1519 werd hij opgevoed door zijn voogd George van Brandenburg-Ansbach. In 1522 trouwde hij dan effectief en officieel met Maria van Oostenrijk, zuster van keizer Karel V.

Toen Lodewijk op 29 augustus 1526, na de Slag bij Mohács tegen de Ottomanen op de vlucht sloeg, werd hij gedood. Hij werd - in het noordwestelijk deel van het land dat niet in handen van de Turken viel - opgevolgd door zijn zwager Ferdinand.

Zijn weduwe zou later door haar broer Karel V tot landvoogdes over de Nederlanden worden benoemd.


Alyattes II

Alyattes II was koning van Lydië van 619 v.Chr. tot 561 v.Chr.

Hij was de zoon van Sadyattes, van het huis der Mermnaden, en wordt beschouwd als de echte stichter van het Lydische rijk.

Alyattes II zette de oorlog tegen Milete, die door zijn vader begonnen was, gedurende verscheidene jaren voort, maar werd verplicht zijn aandacht te vestigen op de Meden en de Babyloniërs. Op 28 mei 585 v.Chr. vond er een door Thales van Milete voorspelde zonsverduistering plaats tijdens de slag bij de Halys tegen Cyaxares, koning van de Meden. De vijandelijkheden werden opgeschort, er werd vrede gesloten en de Halys werd sindsdien beschouwd als grens tussen de twee koninkrijken.

Verder verdreef hij de Cimmeriërs uit Azië, werden de Cariërs onderworpen en veroverde hij verscheidene Ionische steden, waaronder Colofon en Smyrna, dat geplunderd en vernietigd werd rond 600 v.Chr.

Hij standaardiseerde het gewicht van de muntstukken (1 stater = 168 tarwekorrels), die het symbool van Mermnadae droegen (een leeuwenhoofd).

Hij werd opgevolgd door zijn zoon Croesus.

Zijn graf bestaat nog steeds en is gelegen op het plateau tussen het meer Gygaea en de rivier Hermus ten noorden van Sardis – een heuvel met een fundering van reusachtige stenen. Het werd opgegraven door Spiegelthal in 1854. De sarcofaag werd geplunderd en al wat overbleef waren enkele gebroken albasten vazen, aardewerk en houtskool. Op de top van de heuvel stonden enkele grote stenen fallussen.


Dromedaris

De dromedaris of eenbultige kameelachtige (Camelus dromedarius) is een grote kameelachtige, die enkel in gedomesticeerde vorm kan worden aangetroffen. De wetenschappelijke naam van de soort werd in 1758 gepubliceerd door Carl Linnaeus. De dromedaris wordt regelmatig gebruikt als last- en rijdier in woestijngebieden. Hij is zeer nauw verwant met de kameel. De twee kunnen onderling kruisen. Een kruising tussen een dromedaris en een kameel wordt hybridekameel genoemd.


Traangas

Traangas is, in tegenstelling tot de naam, een fijn poeder met deeltjes van minder dan 60 micrometer, bij kamertemperatuur in vaste vorm. Binnen een minuut na contact met de ogen, mond, neus of huid veroorzaakt het pijn, tranen, irritatie van de ogen, jeuk, roodheid van de huid, soms blaarvorming en allergische reacties. Bij normaal gebruik is het niet dodelijk, maar is wel schadelijk voor de gezondheid, vooral als de houdbaarheidsdatum is verstreken. Er kunnen verwondingen ontstaan doordat het als projectiel wordt afgevuurd, mensen raakt of vlakbij tot ontploffing komt.

Vanaf 1959 wordt voornamelijk ortho-chloorbenzylideenmalononitril, (CS-gas), gebruikt, het veroorzaakt geen dodelijk letsel, maar de uitwerking is ernstig genoeg om getroffenen tijdelijk uit te schakelen.


Matchless

Matchless is een Brits historisch merk van motorfietsen.

De bedrijfsnamen waren: Matchless Cycles, later H. Collier & Sons Ltd, Matchless Motorcycle Company (Colliers) Ltd., Associated Motor Cycles Plumstead Road, Woolwich. en Norton-Villiers Ltd., Coventry.


Ladislaus Posthumus

Ladislaus (Komárno, 22 februari 1440 — Praag, 23 november 1457) werd na de dood van zijn vader, keizer Albrecht II, geboren en daarom kreeg hij de bijnaam Posthumus. Zijn moeder was Elisabeth van Luxemburg, dochter van keizer Sigismund.

Hij was als Ladislaus I hertog van Oostenrijk alsook koning van Bohemen en als Ladislaus V koning van Hongarije.

Hoewel Ladislaus al bij zijn geboorte de wettelijke koning was, hadden de Bohemers en Hongaren Wladislaus van Varna uitgeroepen tot koning Wladislaus I. Helene Kotannerin, een hofdame, wist de heilige Stefanskroon echter te stelen en naar Wiener Neustadt te brengen zodat de jonge Ladislaus op 15 mei 1440 kon worden gekroond. Voor zijn eigen veiligheid werd hij onder de hoede van keizer Frederik III, een familielid uit de Stiermarken-linie, geplaatst. Frederik hield hem echter als gevangene en regeerde zelf in Oostenrijk.

Na de dood van zijn semi-naamgenoot Wladislaus in de Slag bij Varna op 10 november 1444 werd de vierjarige Ladislaus koning van Bohemen en Hongarije. De regering werd in Bohemen waargenomen door George van Kunstadt-Podiebrad en in Hongarije door Johannes Hunyadi.

In 1453 werd Ladislaus op dertienjarige leeftijd in Bohemen zonder veel tegenstand tot koning gekroond. In Hongarije echter kreeg Ulrich van Celje het aan de stok met de Hunyadi's. De belangrijkste reden was dat zij de strijd tegen de Ottomanen leidden terwijl Celje - en dus Ladislaus - daar weinig heil in zag en probeerde de landsverdediging te hinderen. Na het Beleg van Belgrado (1456) werd Celje door Ladislaus Hunyadi vermoord en Ladislaus liet deze laatste na een showproces op 16 maart 1457 onthoofden. De Hongaren waren hier zo woedend over dat de koning naar Praag vluchtte.

Nog datzelfde jaar, kort voor zijn geplande huwelijk met Magdalena van Valois, dochter van Karel VII van Frankrijk, stierf Ladislaus op zeventienjarige leeftijd. Hij zou zijn vergiftigd door zijn politieke tegenstanders in Bohemen, maar dit is nooit bewezen. Vermoedelijk stierf hij aan leukemie. In Oostenrijk werd hij opgevolgd door Frederik III, in Hongarije door Matthias Corvinus en in Bohemen door George van Podiebrad, die daarmee de eerste Europese koning werd die het katholieke geloof afzwoer en de ideeën van Jan Hus omarmde.


Ido

Ido (taal), een kunsttaal (een 'herziene' versie van Esperanto) Ido (jongensnaam), een jongensnaam die bijvoorbeeld voorkomt in de plaatsnaam Hendrik-Ido-Ambacht iDo, een aflevering uit het vierde seizoen van iCarly


Punt (maat)

De punt of Didot-punt is de typografische eenheid voor de grootte van letters oftewel het korps. Een punt is 0,376 mm. Het korps is de afstand van de onderkant van een staartletter als de g en j tot aan de bovenkant van een stokletter als de f en l, vermeerderd met het vlees (wit) aan de boven- en onderkant.

Het twaalftallig puntenstelsel is in de typografie de standaard. Pogingen om er een decimaal stelsel van te maken hebben gefaald. De beste benadering is het fractionele puntenstelsel met de fractionele pica (ook computerpica genoemd in de DTP-omgeving) die heel dicht bij de picapunt ligt (zie tabel hieronder). Bij het digitaal zetten wordt de picapunt gebruikt. De picapunt is een afgeleide van de pica, die uit Groot-Brittannië stamt. De pica bevat 12 picapunten.

Er zijn van de pica twee versies: de old-pica: 1 pica = 1/6 inch = 0,1667 inch en de new-pica: 1 pica = 0,1660 inch.

12 punten = 1 cicero. En 1 cicero = 4,512 mm. In een meter gaan 2660 punten. De cicero werd genoemd naar Marcus Tullius Cicero; in een uitgave van zijn brieven uit 1466 werd een drukletter gebruikt die in grootte overeenkomt met 12 punten.

Een cicero wordt ook wel augustijn genoemd. De benaming augustijn komt uit Frankrijk; de drukletter met de grootte die gebruikt werd in een uitgave van De civitate Dei van Augustinus uit 1474 is een saint-augustin.


Elektrisch vermogen

Elektrisch vermogen wordt gewoonlijk door elektrische generatoren opgewekt, van klein, zoals een fietsdynamo, tot groot, zoals de generatoren in een elektriciteitscentrale, maar ook accu's, batterijen, zonnepanelen leveren elektrisch vermogen. Het vermogen wordt toegeleverd aan verbruikers, zoals bedrijven en particulieren, maar ook apparaten die op accu's en batterijen werken zijn verbruikers. Voor het grootschalige transport van elektrisch vermogen is er een uitgebreid netwerk van hoogspanningskabels, zowel onder- als bovengronds, en leidingen voor lagere spanningen.