Lothar von Trotha

Adrian Dietrich Lothar von Trotha (Maagdenburg, 3 juli 1848 - Bonn, 31 maart 1920) was een Duitse generaal.

Von Trotha werd geboren in een adellijke officiersfamilie. Hij nam deel aan de Duits-Oostenrijkse en Duits-Franse oorlogen. In 1900 kreeg hij het commando over de 1ste Oost-Aziatische infanteriebrigade tijdens de Bokseropstand.

In 1904 kreeg hij de opdracht de opstand van de Herero en de Nama in Duits-Zuidwest-Afrika de kop in te drukken. Hij vaardigde tijdens deze campagne het beruchte Vernichtungsbefehl uit: "Elke Herero die binnen de Duitse grenzen wordt aangetroffen, met of zonder geweer, met of zonder vee, zal worden neergeschoten." Volgens sommigen was dit een bevel tot genocide. Volgens anderen was het slechts psychologische oorlogsvoering omdat het bevel na enkele weken weer werd ingetrokken. In 1905 was ongeveer 75% van het Herero-volk uitgemoord en werd generaal Von Trotha onderscheiden met de orde "Pour le Mérite".

In 1985 werd in het Whitaker Report van de Verenigde Naties gesteld dat de massamoord op de Herero een van de eerste gevallen van genocide uit de 20e eeuw vormt. In augustus 2004 heeft de Duitse minister van ontwikkelingssamenwerking Heidemarie Wieczorek-Zeul officieel verklaard dat de Duitse regering de genocide van 1904 betreurt, maar tot echte verontschuldigingen kwam het niet, laat staan tot de herstelbetalingen die de Herero van Duitsland eisen.

Op uitnodiging van Herero-opperhoofd Alfons Maharero - zelf kleinzoon van Samuel Maharero, die in 1904 de opstand tegen de Duitse koloniale machthebbers leidde - arriveerde op 7 oktober 2007 een groep nazaten van generaal Von Trotha in Namibië om op persoonlijke titel uiting te geven aan hun "diepe schaamte" over en vergiffenis te vragen voor de door hun voorvader geïnstigeerde massamoord op de Herero.


Amerikaanse zwarte beer

De Amerikaanse zwarte beer of baribal (Ursus americanus) is de kleinste van de drie berensoorten in Noord-Amerika.


Civetkatten

Civetkatten (Viverra) zijn een geslacht van kleine, slank gebouwde roofdieren die voorkomen in Zuidoost-Azië. De wetenschappelijke naam van het geslacht werd in 1758 gepubliceerd door Carl Linnaeus.


Hendrik van Teylingen

Hendrik van Teylingen ook genaamd Sri Hayesvar Das (IJmuiden-Oost, 6 juni 1938 – 25 december 1998) was een Nederlands schrijver, dichter en vertaler uit het sanskriet.

Van Teylingen werd geboren als zoon van een gereformeerd predikant. Na het Gereformeerd Gymnasium te Amsterdam doorlopen te hebben studeerde hij een jaar Engels, en daarna enige tijd psychologie. Na drie maanden militaire dienst weigerde hij verdere dienst en werd hij acht maanden gevangengezet te Nieuwersluis en 9 maanden in Scheveningen. Hij zou zijn ervaringen later verwerken in de autobiografische roman Depot van discipline (1990). Vervolgens werkte hij als tekstschrijver op een reclamebureau te Amsterdam, later werd hij redacteur bij De Geïllustreerde Pers voor een feuilleton bij Margriet en was hij freelance vertaler.

Van Teylingen was getrouwd met een kunstenares met wie hij twee dochters had, maar werd verliefd op Bea Vianen. Hij reisde haar achterna naar Paramaribo waar hij columns schreef voor het tijdschrift Avenue.

In 1975 sloot hij zich aan bij de Hare Krishna-beweging, een westerse vorm van de godsdienst die officieel Gaudiya Vaishnavisme heet. Hij ontving van zijn goeroe A.C. Bhaktivedanta Swami, (Srila Prabhupada) de naam Hayeshvara Das en vertaalde diens boeken (o.a.Bhagavad Gita Zoals Ze Is, Nektarzee van Zuivere Liefde en de eerste vijf Canto's van het Bhagavata Purana met commentaar van zijn goeroe). Ook bleef hij autobiografische verhalen schrijven.

In 1981 werd hij uit de beweging gezet en in 1985 begon hij, met de zegen van Srila Sridhara Maharaja van de Chaitanya Saraswat Matha in India, zijn eigen gemeenschap, de Sri Chaitanya-gemeenschap, die hij bestuurde tot aan zijn overlijden. Deze periode was in godsdienstig en literair opzicht zijn vruchtbaarste periode. Hij zag zijn herdichting in het Nederlands van het Tiende Boek van het Bhagavata Purana (2 delen, Altamira 1990-92) als zijn levenswerk. Ook zagen vele brochures gemaakt in nauwe samenwerking met zijn goede vrienden Sriman Yadupati Dasa-ji en Sripad Jnanaraja Dasa †, onder de titel Chaitanya Cahiers, het licht. Tevens maakte hij vertalingen van boeken van Swami B.R. Sridhara en Sri Srimad Bhaktivedanta Narayana Gosvami Maharaja, die hij in eigen beheer uitgaf. In deze periode maakte hij zijn derde en vierde vertaling van de Bhagavad-gita (uitgegeven door Altamira en Ganges). Zijn tweede herdichte vertaling van de Gita was reeds in 1983 door Mirananda uitgegeven. Hiermede is hij wereldrecordhouder Gita-vertalen.

Van Teylingen was viermaal getrouwd. Uit het eerste huwelijk met een kunstenares had hij twee dochters, waarvan de oudste, Marijn, jazz-zangeres werd en de tweede, Louise, huwde met de tatoeëerder Henk Schiffmacher. Uit zijn tweede huwelijk met een Hindoestaanse had hij een stiefdochter en een zoon; uit het derde huwelijk drie zoons, waarvan de eerstgeborene ook tot het Krishna-geloof is overgegaan. Het vierde huwelijk, met de godsdienstlerares Premalata uit Hellevoetsluis, bleef kinderloos na pogingen om de godin Sarasvati-devi in haar te doen neerdalen - door Van Teylingen beschreven in de roman De verschijning van de godin Saràsvati in Hellevoet (1995).

Tot vlak voor zijn dood schreef hij nog enige columns voor het dagblad Trouw. Hij overleed op zestigjarige leeftijd aan een hersentumor, in bijzijn van zijn vrouw Premalata devi dasi, zijn zoon Haridas, zijn leerling Sudama-sakha dasa adhikari en enkele anderen. Op de begraafplaats Huis te Vraag te Amsterdam staat een monument met daarin gegraveerd een door hem geschreven gedicht over dit kerkhof. Omdat op Huis te Vraag sinds 1962 geen begrafenissen meer mogen plaatsvinden hebben zijn kinderen, zijn familie, en Krishna-toegewijden zijn urn illegaal bij dit monument begraven.

Na het heengaan van Van Teylingen is zijn weduwe Premalata doorgegaan met de Sri Chaitanya gemeenschap.


Weser-Ems

Weser-Ems was de meest westelijke van de vier Regierungsbezirke (regio's) in de Duitse deelstaat Nedersaksen, grenzend aan de Nederlandse provincies Groningen, Drenthe en Overijssel. Het was gevormd in 1978 door de samenvoeging van de Regierungsbezirke Osnabrück, Aurich en Oldenburg.

De deelstaatregering van Nedersaksen besloot tot een bestuurshervorming, waarbij de regio's per 1 januari 2005 zijn opgeheven. Vanaf die datum bestaat er een vertegenwoordiging van de deelstaatregering voor de voormalige regio.


Kinkajoe

De kinkajoe of rolstaartbeer (Potos flavus) is een roofdier uit de familie der kleine beren dat in Latijns-Amerika voorkomt.


Pejoratief

Een pejoratief (Lat. peior = "slechter") is een woord met een negatieve bijbetekenis, een woord dat een ongunstige associatie oproept. Een pejoratief is denigrerend of beledigend en kan verstopt zijn in schijnbaar normaal taalgebruik. Voorbeeld: "die vrouw" in plaats van haar naam noemen. De gevoelswaarde wordt negatief. Het tegenovergestelde van een pejoratief is een amelioratief.


The Passion of the Christ

The Passion of the Christ (2004) is een film over de laatste twaalf uren van het leven van Jezus Christus. De film werd gefinancierd en geregisseerd door Mel Gibson. Het is een filmische bewerking van het lijdensverhaal van Jezus volgens de vier evangeliën, de staties van de kruisweg en de visioenen van enkele mystici en lijkt daarmee op het traditionele Passiespel, een rooms-katholieke traditie in het Paasseizoen.

Op 25 februari 2004 is de film in de Verenigde Staten in première gegaan (Aswoensdag, het begin van de Veertigdagentijd). De film bracht in de eerste vijf dagen 25 miljoen dollar per dag op.


Katfretten

De katfretten (Bassariscus) zijn een geslacht van de roofdieren uit de familie kleine beren (Procyonidae).


Visitor

Visitor is de naam van: Een Amerikaanse (Tsjechisch gesproken) film uit 1984; zie Visitor (1984). Een Arabische film uit 2004; zie Visitor (2004). De Amerikaanse actrice Nana Visitor, die onder meer in Star Trek DS-9 speelde. Een ontwerppatroon in softwareprogrammatie.

The Visitor is de naam van: Een Friese newwaveband; zie The Visitor (band) Een Amerikaanse televisieserie; zie The Visitor (televisieserie) Een studioalbum van Arena; zie The Visitor (Arena) Een studioalbum van Neil Young; zie The visitor (album van Neil Young) Een verhaal van Rad Bradbury; zie De bezoeker Een aantal films: de Engelse titel van de Indiase film Agantuk The Visitor (1979)


The Visitor (televisieserie)

The Visitor was een Amerikaanse sciencefictiontelevisieserie.

Het verhaal is een kruising tussen Renegade, The A-Team en The X-Files, maar omdat het verhaal niet aansloeg, is de serie na één seizoen stopgezet.

De serie ging over een piloot (Adam MacArthur) die 50 jaar geleden verdween in de Bermudadriehoek. Na zijn terugkeer zegt hij te zijn ontvoerd door buitenaardse wezens en daarna door diezelfde wezens teruggestuurd om de aarde te redden van vernietiging.

Hij reist door de hele VS om mensen te helpen, terwijl hij achternagezeten wordt door zowel de FBI als het Amerikaanse leger.


Saigon (doorverwijspagina)

Ho Chi Minhstad, een stad in Vietnam die tot 2 juli 1976 Saigon heette Saigon (rivier), rivier in Vietnam Saigonhaven


Poolvos

De poolvos (Vulpes lagopus) is een zoogdier dat behoort tot de familie van de hondachtigen (Canidae). De wetenschappelijke naam van de soort werd als Canis lagopus in 1758 gepubliceerd door Carl Linnaeus. De soort wordt door sommige auteurs in een apart geslacht Alopex geplaatst. Deze vos leeft hoofdzakelijk op de toendra.

Vroeger werd ook wel de naam 'isatis' voor dit dier gebruikt.


Tropen (geografie)

De tropen is het gebied tussen de keerkringen. Het ligt tussen 23,5 graden noorderbreedte en 23,5 graden zuiderbreedte. Dit gebied wordt gekenmerkt door een gering verschil tussen de lengte van dag en nacht. Het eilandenrijk Indonesië, zuidelijk Azië, de noordelijke helft van Australië, Midden-Amerika en het grootste deel van de continenten Afrika en Zuid-Amerika vallen erbinnen.

In het algemeen spraakgebruik heeft 'tropisch' de betekenis van warm en vochtig. Planten groeien goed in een tropisch klimaat, vandaar de tropische regenwouden. Een klimaat mag tropisch genoemd worden als de maandtemperatuur van de koudste maand niet onder de 18 °C komt. De normale dagtemperatuur in tropisch gebied bedraagt tussen de vijfentwintig en dertig graden Celsius.


Tabernakel (kerk)

In de Katholieke Kerk is een tabernakel (ook wel sacramentshuis genoemd) een, meestal rijk versierde, brandwerende kluis op het hoogaltaar of zijaltaar, soms binnenin bekleed met zijde en van buiten vaak omhangen met gordijnen in liturgische kleur, waarin het Heilig Sacrament (de geconsacreerde hosties) bewaard wordt in een ciborie.

Het tabernakel moet binnenin wit zijn. In elke kerk mag maar één dienstdoend tabernakel aanwezig zijn. Aan conopeum en godslamp kan men zien dat het sacrament in de vorm van geconsacreerde hosties in het tabernakel aanwezig is. Zo niet, is de godslamp gedoofd en staat de tabernakeldeur meestal open. Het tabernakel is binnen de katholieke eredienst het centrum en neemt in de kerkbouw van de Katholieke Kerk de centrale positie in als de woonplaats van de – onder de gedaante van brood – 'waarachtig tegenwoordige' Jezus Christus.

Een torenvormig tabernakel heet ook wel sacramentstoren.


Alexander Siddig

Hij is onder andere bekend van zijn rol als dokter Julian Bashir in de sciencefictionserie Star Trek: Deep Space Nine. Siddig is geboren in Soedan maar heeft het grootste deel van zijn leven in Engeland gewoond. Hij was getrouwd met Nana Visitor (Kira Nerys), van 1997 tot 2001 en ze hebben samen een zoon.

Siddig is de neef van de Engelse acteur Malcolm McDowell en van de voormalige Soedanese premier Sadiq al-Mahdi.


Nana Visitor

Nana Visitor (geboren als Nana Tucker) (New York, 26 juli 1957) is een Amerikaans actrice.

Ze is het meest bekend van haar rol als Kira Nerys uit de sciencefictionserie Star Trek: Deep Space Nine. Ze was van 1997 tot 2001 getrouwd met Alexander Siddig die in dezelfde serie dr. Julian Bashir speelde. Ze hebben samen een zoon.


Berekenbaarheid

In de complexiteitstheorie is berekenbaarheid een eigenschap van functies. Een overeenkomstige eigenschap voor verzamelingen en eigenschappen is beslisbaarheid. In alle gevallen gaat het om het bestaan van een algoritme.


Landkreis Friesland

Friesland is een Landkreis in het noorden van de Duitse deelstaat Nedersaksen, gelegen in de streek Oost-Friesland. De Landkreis telt inwoners () op een oppervlakte van km². Op had van de inwoners een niet-Duits staatsburgerschap ( niet-Duitsers) en hadden inwoners het Nederlandse staatsburgerschap.

Het grenst aan (met de klok mee) de Landkreise Wesermarsch, Ammerland, Leer en Wittmund, de Kreisfreie stad Wilhelmshaven en aan de Noordzee. Kreisstadt van Friesland is Jever.


Aziatische wilde hond

De Aziatische wilde hond (Cuon alpinus), ook wel rode hond, alpenhond, dhole of adjak genoemd, is een hondachtige uit Midden- en Zuidoost-Azië.


Stemhebbend

Stemhebbendheid is een eigenschap van een bepaalde klasse van medeklinkers. In tegenstelling tot zogenaamde stemloze medeklinkers worden stemhebbende medeklinkers gevormd door de lucht die uit de longen in het spraakkanaal wordt geperst, om de stembanden in trilling te brengen.

Bij de uitspraak van alle klinkers zijn de stembanden in trilling.

Het is eenvoudig om na te gaan of een spraakklank al dan niet stemhebbend is; wanneer men het strottenhoofd ter hoogte van de stembanden met twee vingers omvat, voelt men bij het uitspreken van een stemhebbende klank een trilling. Bij stemloze spraakklanken geldt dat niet.

Daar men zijn stem nodig heeft om deze klanken voort te brengen, is het onmogelijk, om ze uit te spreken als men fluistert. Daardoor veranderen de stemhebbende klanken vanzelf in hun stemloze pendanten. Als men bijvoorbeeld al fluisterende probeert de zin "De Vlieg Bleef Zeuren en Dreinen" te produceren, lijkt het resultaat op: "Te Flieg Pleef Seuren en Treinen".


Fennek (vos)

De fennek of woestijnvos (Fennecus zerda of ook wel Vulpes zerda) is een vos die voorkomt in de woestijnen van Afrika en het Arabisch Schiereiland. Hoewel hij veel lijkt op de fossiele Otarocyon is hij nauwer verwant aan de grootoorvos en de leden van het geslacht Vulpes.


Caracal (dier)

De caracal (Caracal caracal) is een slanke, middelgrote, niet gevlekte kat van 6–22 kg met een korte staart en lange oorpluimen. Het dier leeft afhankelijk van het leefgebied van verschillende prooisoorten, voornamelijk knaagdieren en vogels. De caracal komt voor in heel Afrika, het Arabische schiereiland, het Midden-Oosten, centraal en zuidwest-Azië tot in India. Hij leeft in droge bossen, savannes, struikgewas, heuvelachtige steppen en dorre bergachtige streken. De soort staat wereldwijd op de lijst van de IUCN als niet-bedreigde soort, ondanks dat er weinig bekend is over de populatieontwikkeling in het grootste deel van zijn verspreidingsgebied. Onder het CITES-verdrag, staan de Aziatische populaties in bijlage I en Afrikaanse populaties in bijlage II.


Ark van het Verbond

De ark van het verbond of (verouderd) Ark des Verbonds (Hebreeuws: אָרוֹן הַבְּרִית ʾĀrôn Habbərît, moderne uitspraak: Aron haBrit) was in de Hebreeuwse Bijbel een heilige kist.


Ocelot

De ocelot of pardelkat (Leopardus pardalis) is een kleine katachtige die samen met de margay, de tijgerkat, de Geoffroykat en de nachtkat tot de groep van de pardelkatten behoort. De ocelot leeft van Midden-Amerika tot in Zuid-Amerika. De wetenschappelijke naam van de soort werd als Felis pardalis in 1758 gepubliceerd door Carl Linnaeus.


Serval (katachtige)

De serval (Leptailurus serval) is een zoogdier uit de familie van de katachtigen. De wetenschappelijke naam van de soort werd in 1776 als Felis serval gepubliceerd door Johann Christian von Schreber. De naam 'serval' werd al in 1765 door Georges-Louis Leclerc de Buffon gebruikt voor een gevlekte kat die op dat moment in de koninklijke stallen van Versailles werd gehouden. Buffon merkt over de naam op dat die door de Portugezen in Indië werd gebruikt voor een katachtige die de Fransen 'maraputé' noemden. De soort werd in 1858 door Nikolaj Aleksejevitsj Severtsov in het geslacht Leptailurus geplaatst, waarin het de enige soort is.

Deze katachtige leeft op de Afrikaanse savannen.


Peloponnesische Oorlog

De Peloponnesische Oorlog (431-404 v.Chr.), soms ook wel de Tweede Peloponnesische Oorlog genoemd (om het onderscheid te maken met de eerste), was een strijd tussen de Delische bond, geleid door de stadstaat Athene en de Peloponnesische bond, geleid door Sparta. De oorlog, die meestal in drie verschillende fasen wordt onderverdeeld, was volgens Thucydides, de belangrijkste bron over deze oorlog, de meest verwoestende oorlog tot dan toe.

In de eerste fase van de oorlog viel de aristocratische, oligarchische landmacht Sparta herhaaldelijk Attica binnen, terwijl de democratische zeemogendheid Athene de Peloponnesische kusten aanviel. Dit onderdeel van de oorlog werd in 421 v.Chr. onbeslist afgesloten met de Vrede van Nicias. In 415 v.Chr. lanceert Athene de Siciliaanse expeditie, die uiteindelijk desastreus afloopt voor Athene. Dit leidt tot de laatste fase van de oorlog, waarin Sparta formeel de vijandelijkheden hervat, en met financiële steun van de Achaemeniden de Atheense vloot uiteindelijk verslaat in de Slag bij Aegospotami.


Gevlekte hyena

De gevlekte hyena (Crocuta crocuta) is een groot, wijdverspreid landroofdier dat in groepen leeft waarin de vrouwtjes dominant zijn. Het dier jaagt vooral 's nachts, alleen of in groepen en leeft voornamelijk van grotere hoefdieren, maar staat ook bekend om het eten van kadavers. De soort komt voor in Afrika, tussen ongeveer 17° noorderbreedte en 28° zuiderbreedte, van zeeniveau tot zo'n 4000 meter hoogte. Het dier leeft daar in verschillende habitats, van savannes tot moerassen, maar niet in de regenwouden van het Kongobekken. De soort staat wereldwijd op de lijst van de IUCN als niet-bedreigde soort (2014).


Zwartvoetbunzing

De zwartvoetbunzing (Mustela nigripes) is een marterachtige uit Noord-Amerika. Vroeger kwamen ze voor op de gehele Noord-Amerikaanse prairies, maar de soort was in de 20ste eeuw nagenoeg uitgestorven in het wild. Wetenschappers vingen in 1981 de laatst bekende populatie in een (succesvolle) poging deze soort te redden. Sinds 1991 worden dieren weer gecontroleerd vrijgelaten, waardoor hun aantal fors gestegen is.


Kleine panda

De kleine panda, rode panda of katbeer (Ailurus fulgens) is een bedreigde diersoort die in het oosten van het Himalayagebergte en in het zuidwesten van China leeft. Net zoals de reuzenpanda eet hij bamboe. De kleine panda is geen beer, maar behoort tot de superfamilie Musteloidea en de familie katberen (Ailuridae) waarvan het de enige nog levende soort is. De kleine panda is nauwer verwant aan wasberen dan aan beren.

Er bestaan twee ondersoorten, Ailurus fulgens fulgens en Ailurus fulgens styani. Sommige onderzoekers denken dat de verschillen tussen beide groot genoeg zijn om over twee verschillende soorten te spreken: Ailurus fulgens uit de Himalaya en de Chinese Ailurus styani. In 2020 bevestigde een studie dit ook genomisch. In de rest van dit artikel wordt echter uitgegaan van één soort met twee ondersoorten.


Stellerzeeleeuw

De Stellerzeeleeuw (Eumetopias jubatus) is de grootste soort uit de familie der oorrobben (Otariidae). Het is de enige soort binnen het geslacht Eumetopias. De Stellerzeeleeuw is vernoemd naar de Duitse natuuronderzoeker Georg Wilhelm Steller, die het dier als eerste beschreef in 1741. De Stellerzeeleeuw komt enkel voor in de Noordelijke Grote Oceaan.


Grijze zeehond

De grijze zeehond of kegelrob (Halichoerus grypus) is een zeeroofdier uit de familie van de zeehonden (Phocidae). Het is na de gewone zeehond de meest algemene zeehond in de Nederlandse wateren. De dieren zijn van andere zeehonden te onderscheiden door hun rechte snuit. De soortaanduiding grypus betekent dan ook "haakneus". Grijze zeehonden zijn over het algemeen ook een stuk groter dan gewone zeehonden, en de grootste soort uit de onderfamilie Phocidae. Het is de enige soort uit het geslacht Halichoerus, wat letterlijk "zeezwijn" betekent.


Krabbeneter

De krabbeneter of krabbenrob (Lobodon carcinophagus) is een zeehond die voorkomt rond Antarctica. Het is waarschijnlijk het meest algemene zeeroofdier. Hij behoort tot de onderfamilie der zuidelijke zeehonden (Lobodontinae). De krabbeneter is gespecialiseerd in het jagen op krill, niet op krabben.


Ringelrob

De ringelrob, stinkrob of kleine zeehond (Pusa hispida) is een zeeroofdier uit de familie der zeehonden (Phocidae). Het is het kleinste zeezoogdier in de Noordzee, dat meestal niet meer dan 115 kilogram weegt. Ringelrobben zijn vrij algemeen in poolgebieden. Enkele ondersoorten leven in zoetwatermeren. De ringelrob is het belangrijkste prooidier voor de ijsbeer.


Draaibank

Een draaibank is een werktuigmachine voor het bewerken van cilindervormige werkstukken. Draaien is een verspanende techniek.


Rosszeehond

De Rosszeehond (Ommatophoca rossii) is een op het pakijs in de Zuidelijke Oceaan veel voorkomende zeehondensoort. De soort is genoemd naar de Rosszee, een deel van de Zuidelijke poolzee.


Cherubijn

Een cherub, cherubim, cherubijn of kerub is een mythisch wezen dat is samengesteld uit een combinatie van verschillende andere levensvormen, vaak een gevleugelde leeuw, adelaar of stier met een mensengezicht, vergelijkbaar met de Egyptische of Griekse sfinx en de Mesopotamische karibu. Cherubs komen 91 keer voor in de Hebreeuwse Bijbel. Ezechiël 41:18 beschrijft een cherub met twee gezichten, van een leeuw en van een mens.

Met de combinatie van lichaamsdelen van mensen en dieren werden de eraan verbonden eigenschappen, functies en betekenissen verenigd in één wezen en duidden hiermee een bovenmenselijke macht en kracht aan. In het antieke Oosten hadden cherubs twee functies: een bewakende of beschermende functie (zo beschermden zij vaak een levensboom, wereldboom of andere sacrale boom) en een draagfunctie (bijvoorbeeld het dragen van een godheid of het bouwen van de troon). Beide functies komen terug in de Hebreeuwse Bijbel.

Sinds Pseudo-Dionysius worden cherubs in het christendom geïnterpreteerd als een type engel, behorend tot de middelste orde in de hoogste sfeer of koor van de engelen, ondergeschikt aan de serafs gevolgd door de tronen. In de meeste christelijke afbeeldingen van cherubs verschillen ze niet van gewone engelen en worden ze afgebeeld als mensen met vleugels. Incidenteel worden ze tetramorf afgebeeld, zoals in een 5e- of 6e-eeuwse mozaïek in de Kerk van Osios David in Thessaloniki.


Weddellzeehond

De Weddellzeehond (Leptonychotes weddellii) is een van de meest voorkomende zeehonden in Antarctica en genoemd naar de Weddellzee, een deel van de Zuidelijke Oceaan.


Logografisch schrift

Het logografisch schrift is een hoofdgroep van het schrift. Bij dit soort schrift wordt voor elk woord, grafeem of begrip een apart symbool gebruikt, een zogenaamd logogram of logograaf, een geschreven karakter dat een woord of morfeem vertegenwoordigt.

Chinese karakters (uitgesproken als hanzi in het Mandarijn, kanji in het Japans, hanja in het Koreaans en Hán tự in het Vietnamees) zijn over het algemeen logogrammen, evenals vele Egyptische hiërogliefen en spijkerschrifttekens. Alle bekende logografieën hebben een fonetische component, meestal gebaseerd op het Rebus-principe.

Alfabetten en syllabische schriften onderscheiden zich van logografische systemen doordat ze afzonderlijke geschreven tekens gebruiken om geluiden rechtstreeks weer te geven. Dergelijke karakters worden fonogrammen genoemd in de taalkunde. In tegenstelling tot logogrammen hebben fonogrammen geen inherente betekenis. Schrijftaal wordt op deze manier fonemisch schrijven of orthografisch schrijven genoemd.


Syllabisch schrift

Een teken in een syllabisch schrift, een syllabogram, vertegenwoordigt doorgaans een (optioneel) medeklinkergeluid (een eenvoudig aanzet) gevolgd door een klinker (nucleus) (dat wil zeggen een CV- of V-lettergreep) maar andere fonografische beschrijvingen, zoals CVC, CV - toon en C (normaal gesproken nasaal aan het einde van lettergrepen), worden ook aangetroffen in syllabische schriften.


Koninkrijk Beieren

Het koninkrijk Beieren (Duits: Königreich Bayern) was een Duitse staat die bestond van 1806 tot 1918. Het behoorde achtereenvolgens tot de Rijnbond, de Duitse Bond en het Duitse Keizerrijk. De Beierse koningen stamden af van de linie Palts-Birkenfeld-Bischweiler van het huis Wittelsbach. De hoofdstad en het hof waren gevestigd in München.

Het koninkrijk Beieren lag in Zuid-Duitsland en was na Oostenrijk en Pruisen de grootste staat binnen de Duitse bond. Tijdens de napoleontische oorlogen veranderde het grondgebied van Beieren regelmatig. Zo maakte Tirol tussen 1806 en 1815 deel uit van het koninkrijk. Na 1815 bestond Beieren uit twee van elkaar gescheiden landsdelen: Beieren en de Palts. Het Beierse deel werd omsloten door de Alpen, het Bohemer Woud, het Thüringer Woud en de Rhön. De belangrijkste rivieren in dit deel waren de Donau en de Main. De Palts lag aan de linkerzijde van de Rijn.

Tijdens de napoleontische oorlogen was het keurvorstendom Beieren aanvankelijk een bondgenoot van Oostenrijk, maar vanaf 1805 koos het de kant van de Franse keizer Napoleon. Met steun van Napoleon werd Beieren in 1806 tot koninkrijk verheven en werd het land lid van de Rijnbond. Op het Congres van Wenen in 1815 moest Beieren de gebieden die het met Franse steun van Oostenrijk had verkregen afstaan, maar ter compensatie kreeg Beieren de Palts en Würzburg toebedeeld. In 1818 kreeg het koninkrijk een grondwet naar Frans voorbeeld. Na de Revoluties van 1848 werden liberale hervormingen doorgevoerd. Tijdens de Pruisisch-Oostenrijkse Oorlog (1866) streed Beieren mee aan Oostenrijkse zijde en verloor. De Duitse Bond werd ontbonden en Pruisen richtte de Noord-Duitse Bond op, waar Oostenrijk, Beieren en de andere Zuid-Duitse staten van werden uitgesloten. Na een toenadering tot Pruisen trad Beieren in 1871 toe tot het Duitse Keizerrijk. De koning werd in 1918 na de Novemberrevolutie aan het einde van de Eerste Wereldoorlog afgezet en Beieren werd een vrijstaat.


Griekse kolonisatie

De aanduiding Griekse kolonisatie houdt de stichting van Griekse kolonies (apoikia) in, voorafgaand aan en tijdens de Archaïsche periode van de Griekse oudheid vanuit het vasteland en de eilanden van de Egeïsche Zee. Dit speelde zich vooral af aan de kusten van de Middellandse Zee en de Zwarte Zee, waardoor de Griekse taal, cultuur en organisatie van de poleis zich over het gehele gebied kon verspreiden.


Gaelic football

Gaelic football is een teamsport en balspel met kenmerken van zowel voetbal als van rugby. Het wordt voornamelijk in Ierland gespeeld. Alhoewel het spel al eeuwen bestaat werden de regels vastgelegd door de Gaelic Athletic Association (GAA) aan het eind van de 19e eeuw. Er bestaan verschillende competities voor mannen en vrouwen en er bestaat ook een Europees kampioenschap dat in 2012 in Maastricht (Nederland) plaatsvond.


Zadelrob

De zadelrob (Pagophilus groenlandicus, synoniem Phoca groenlandica) is een zeehond, die voornamelijk in de Noordelijke IJszee, rond de Noordpool leeft.


Banzai!

Banzai!, gestileerd als BANZAI!, was de naam van een Duitse manga-anthologie voor shonen, dat werd uitgegeven voor Carlsen Verlag van november 2001 tot december 2005. Het begon als een Duitse editie van het populaire Japanse tijdschrift Weekly Shōnen Jump, uitgegeven door Sheuisha. Naast series van Weekly Shōnen Jump, bevatte het tijdschrift ook enkele door manga geïnspireerde series van Duitse makelij, zoals Crewman 3. Verder waren er ook educatieve artikels, met als doel de lezers Japans aan te leren, en columns met nieuws over manga- en animeseries. Uitgegeven series werden ook als tankōbon uitgeven onder het label Banzai! präsentiert of, voor zeer populaire series, Best of Banzai!. De naam Banzai! is afkomstig van de transliteratie van de Japanse term voor 10.000 jaar, wat een traditionele Japanse uitdrukking is, gelijkaardig aan "Lang leve...!".

Banzai! was het eerste Duitse mangamagazine gericht op jongens. Carlsen Verlag gaf ook het zusterblad Daisuki uit, gericht op meisjes (shojo). In het begin haalde Banzai! een oplage van 130.000 per editie.

In december 2005 werd het magazine stopgezet omdat Carlsen Verlag zijn licentie om Weekly Shōnen Jump uit te geven verloor. De Duitse afdeling van Tokyopop verkreeg de licentie om de overige tankobons van series uit Weekly Shōnen Jump uit te geven. De reeds uitgeven series blijven onder de naam Banzai! präsentiert.


Bandrob

De bandrob (Histriophoca fasciata, synoniem Phoca fasciata) is een zeehondensoort uit de familie Phocidae.


Hole-in-one

Een Hole-in-one betekent dat een golfer in één slag de bal vanaf de afslagplaats (tee) in de hole slaat.

Het is een hele eer voor een golfer om een hole-in-one te slaan, maar er is ook een nadeel aan verbonden. De etiquette schrijft namelijk voor dat een golfer na het maken van een hole-in-one de hele club een rondje geeft. Men kan zich hier zelfs tegen verzekeren. Heeft iemand eenmaal een hole-in-one geslagen, dan kan hij lid worden van de BOLS hole-in-one-club. Hier horen een certificaat en een prijs bij. Dit marketing-initiatief van de firma Bols registreerde sinds de oprichting in 1927 meer dan 21 000 holes-in-one.

Op grote toernooien kan op sommige holes zelfs een auto gewonnen worden als er een hole-in-one geslagen wordt. Het komt maar zelden voor, en is wat dit betreft enigszins vergelijkbaar met de 9-darter bij het darten. Actuarissen hebben de kans op een hole-in-one berekend op circa 1 tegen 12 700 voor een gemiddelde golfspeler en op circa 1 tegen 3720 voor een golfprofessional.

In 1973 werd door Peter Butler de eerste hole-in-one in de geschiedenis van de Ryder Cup geslagen op hole 16 van de Muirfield Golf Links. In 2015 werd door Javi Colomo op het AfrAsia Bank Mauritius Open een hole-in-one op een par 4 geslagen. Dit was de eerste keer dat deze prestatie geleverd werd op de Europese PGA Tour, de Aziatische PGA Tour én de Sunshine Tour. In 2016 sloeg de Schot Richie Ramsay een hole-in-one tijdens het BMW International Open in het Duitse Pulheim. Hiervoor kreeg hij een luxueuze auto t.w.v. €170.000,- Ook tijdens de Olympische Spelen van 2016 in Rio de Janeiro, waar golf voor het eerst op het programma stond, werd een hole-in-one geslagen. De Brit Justin Rose sloeg een hole-in-one. Hij won mede hierdoor de gouden medaille.


Klapmuts

De klapmuts (Cystophora cristata) is een zeeroofdier uit de familie der zeehonden (Phocidae). Het is de enige soort uit het geslacht Cystophora. Klapmutsmannetjes hebben net als de (onverwante) zeeolifanten een korte slurfachtige huidzak.


Grijpstra & De Gier (televisieserie)

Grijpstra & De Gier is een Nederlandse televisieserie, gebaseerd op de boeken van Janwillem van de Wetering. De serie is begonnen op 19 maart 2004. Grijpstra & De Gier is opgenomen in Zaandam.

Vanaf 19 april 2007 wordt de serie ook uitgezonden in Vlaanderen, door VTM.


Monniksrobben

Monniksrobben (Monachus) zijn een geslacht van zoogdieren dat behoort tot de familie van de zeehonden (Phocidae). De dieren worden ongeveer 3 meter groot. De kleur is grijs, bruin of zwart. Aan de onderkant zijn ze bruiner dan aan de bovenkant en gewoonlijk hebben ze een witte buikvlek.

Er zijn drie soorten, waarvan één uitgestorven: Hawaïaanse monniksrob (Monachus schauinslandi) Mediterrane monniksrob (Monachus monachus) Caribische monniksrob (Monachus tropicalis) †


Ranma ½

is een Japanse mangaserie, bedacht, geschreven en getekend door Rumiko Takahashi. De manga is ook verwerkt tot een anime, een OVA-serie, en twee films.

In Japan werd de manga van 1987 tot 1996 gepubliceerd in Shogakukan's Shōnen Sunday. De manga en anime zijn ook buiten Japan erg bekend geworden.


Fruits Basket

Fruits Basket (フルーツバスケット) is een shojo manga in 23 volumes. Het is geschreven door Natsuki Takaya en verscheen in het tweewekelijkse Japanse manga magazine voor meisjes Hana to Yume (花とゆめ). De Nederlandse vertaling van de eerste 12 delen van de manga wordt in België uitgegeven door Glénat

De manga kreeg in 2001 de (25e) Kodansha Manga Prijs voor de beste shojo manga.

Een deel van de manga is bewerkt tot een animeserie door Studio Deen. Een tweede anime werd in Hana to Yume aangekondigd in november 2018. De uitzending ervan begon op 5 april 2019.


Montevideo

Montevideo (stad), de hoofdstad van Uruguay. Montevideo (departement), een departement van Uruguay. Montevideo (Peru), een plaats in de provincie Chachapoyas, in Peru. Montevideo (district), een district in de Peruaanse provincie Chachapoyas Montevideo (Minnesota), een stad in de Amerikaanse staat Minnesota. Montevideo (stichting), een stichting ter bevordering van de videokunst, opgegaan in Nederlands Instituut voor Mediakunst. Montevideo (gebouw), een hoge woontoren in Rotterdam. Montevideo (band), Belgische rockformatie. SS Montevideo Maru (schip, 1926), een Japans transportschip getorpedeerd in de Tweede Wereldoorlog.


Sailor Moon

, ook bekend als Sailor Moon: het meisje met de macht van de maannevel, Pretty Soldier Sailor Moon of Pretty Guardian Sailor Moon, is een Japanse mediafranchise, die bedacht is door Naoko Takeuchi. De franchise bestaat uit onder andere een mangaserie, animeserie, meerdere films, verscheidene musicals en een live-action-televisieserie. De serie wordt vaak gezien als de serie die het mahō shōjo-genre nieuw leven heeft ingeblazen.


Videokunst

Videokunst is een beeldende kunstvorm waarbij zowel in het productieproces als in de presentatie, video als medium wordt gebruikt.

In haar verschillende varianten als installatie of op zichzelf staande film is de ontwikkeling van de videokunst sterk gekoppeld aan de mogelijkheden op het gebied van opname- en bewerkingstechniek.

Pioniers op het gebied van de videokunst zijn de Koreaan Nam June Paik en de Duitser Wolf Vostell. In het begin van de jaren zestig hielden zij zich als eersten op een destructieve en manipulatieve wijze bezig met televisie als massamedium. In de daaropvolgende jaren bleef de kritische zelfbespiegeling van dit medium steeds een belangrijk artistiek thema. Met het makkelijk en betaalbaar beschikbaar komen van film en vooral video, is videokunst vooral een ander medium waarmee kunstenaars zich uitdrukken.


Jam

Jam (voedingsmiddel) Jamsessie Jam (god), een Fenicische god Jam (Afghanistan), een plaats in Afghanistan Jam (post), een poststation in het Mongoolse Rijk en later in Tsaristisch Rusland Jam (radiozender), radiozender van de RTBF JAM, het jeugdjournaal van VT4 Jam (land), land in Afrika

Films en muziek: Jam (Amerikaanse film), een Amerikaanse film uit 2006 Jam (Britse film), een Britse film uit 2006 Jam (documentaire), een Amerikaanse documentaire uit 2006 Jam (Japanse groep), een Japanse muziek- en fotomodelgroep Jam (Michael Jackson), een nummer van Michael Jackson The Jam, een Britse band rond Paul Weller


M1 Abrams

De M1 Abrams is een zwaar bepantserde en krachtige Amerikaanse tank, die ook geschikt is voor biologische en nucleaire oorlogvoering. Hij is genoemd naar generaal Creighton Abrams (1914-1974) en is vooral bekend geraakt tijdens de Golf- en Irakoorlog. De M1 is in staat doelen op een afstand van 3000 meter uit te schakelen. Dit maakt hem superieur ten opzichte van de Sovjet-tanks T-72, T-62 en T-55.

De Abrams is zo groot en zwaar dat het grootste transportvliegtuig van de Amerikaanse luchtmacht, de Lockheed C-5 Galaxy, er maar twee van kan meenemen, hetgeen logistieke problemen veroorzaakt. Zo werden de meeste van de 1848 tanks die tijdens de Eerste Golfoorlog zijn ingezet aangevoerd per schip, waardoor ze lang onderweg waren.


Jam (Afghanistan)

Jam is een plaats in Afghanistan in de provincie Ghowr in het district Shahrak, bij de Haririvier, waar zich een minaret en verschillende ruïnes bevinden die getuigen van het verloren gegane rijk van de Ghowriden. De plaats wordt omringd door bergen tot 2400 meter hoog. De minaret en archeologische ruïnes van Jam zijn in 2002 door UNESCO op de Werelderfgoedlijst geplaatst.


Grumman F-14 Tomcat

De Grumman F-14 Tomcat is een Amerikaanse marine-onderscheppingsjager die destijds werd geleverd door de firma Grumman Aerospace. Hij diende als vervanger voor de F-4 Phantom II-jager die in 1986 bij de US Navy (USN) werd uitgefaseerd. Er zijn in totaal 556 stuks F-14A voor de USN gebouwd. De sterk verbeterde F-14B- en F-14D-versies werden later nog in kleine aantallen aan de USN geleverd.

De F-14 was uitgerust met een, voor zijn tijd, uniek wapensysteem; het AWG-9-radargeleidingssysteem gekoppeld aan de AIM-54 Phoenix-lucht-luchtraket. Hiermee konden luchtdoelen op meer dan 150 km afstand worden opgespoord en afgeschoten. De AWG-9 is een puls-Doppler-multimoderadar waarmee meerdere luchtdoelen tegelijk kunnen worden gevolgd en kunnen worden aangevallen. De F-14 kon met dit systeem 24 doelen tegelijk volgen en maximaal zes op grote afstand aanvallen en afschieten met de Phoenixraket. Voor de overige doelen was het toestel aangewezen op zijn AIM-7 Sparrow- en AIM-9 Sidewinder-raketbewapening.

Hoewel dit systeem in de jaren '60 is ontworpen en nu een van de oudste lucht-luchtradargeleidingssystemen is, blijkt nog steeds hoe ver het zijn tijd vooruit was. Ook nu is het nog steeds in diverse toestellen operationeel en middels software-upgrades wist men de operationele levensduur tot 2015 te garanderen.

De F-14 was van 1972-2006 de ruggengraat van de luchtverdediging van alle Carrier Task Forces van de USN en werd bij het publiek vooral bekend door de film Top Gun.


Jam (voedingsmiddel)

Jam of confituur is een gegeleerd mengsel van pulp en/of moes van één of meer vruchtensoorten en suiker. Het is een voedingsmiddel dat onder andere gebruikt wordt als broodbeleg en in gebak. Het woord jam wordt vooral in Nederland gebruikt en confituur vooral in België.


Stemloos

Stemloosheid is een beschrijvende eigenschap van medeklinkers die worden geproduceerd zonder de lucht uit de longen met de stembanden in trilling te brengen. Zie voor verdere informatie onder het lemma stemhebbend.

De stemloze medeklinkers zijn f, h, k, p, s, t en de ch-klank als in "lachen".


Menselijke stem

De menselijke stem wordt geproduceerd door het mechanisme in het strottenhoofd of de larynx: door het in trilling brengen van de in het strottenhoofd gelegen stemplooien (ook wel: stembanden) kunnen mensen stemgeluid voortbrengen. Dit stemgeluid dient als basis voor zowel spraak als zang. Het stelt mensen dus in staat tot verbale communicatie, of om met en voor elkaar te zingen.


Spraakkanaal

Daar mensen, waar het spraakklanken betreft, beschikken over een categorische perceptie, is het hun mogelijk aan op dergelijke wijze geproduceerde klankreeksen betekenis toe te kennen.


Categorische perceptie

Categorische perceptie is het verschijnsel dat spraakklanken niet als uniek akoestisch signaal worden waargenomen, maar door de hersenen in een bepaalde categorie worden ingedeeld. Het is essentieel bij het verstaan van spraak, omdat de spreker in staat moet zijn om een lange reeks klanken als een en hetzelfde foneem te interpreteren.

Categorische perceptie is een algemeen menselijk verschijnsel, maar de verdeling van klanken over de categorieën is per taal verschillend. Zo zullen veel sprekers van het Nederlands geen verschil horen tussen de Friese woorden holle voor hol en holle voor hoofd, of tussen de Engelse woorden bad en bed, terwijl deze voor moedertaalsprekers van die taal duidelijk verschillend zijn. De Nederlandstalige schaart ze onder een enkele categorie, de moedertaalsprekers onderscheiden er twee. Door hetzelfde principe is het voor sprekers van het Tsjechisch en het Frans moeilijk om verschil te horen tussen de tweeklanken in de Nederlandse woorden huis en paus.

Klanken die als varianten van een en hetzelfde foneem worden beschouwd, dus geen verschil in betekenis weergeven, noemen we allofonen. Er kan daarentegen door fonemische neutralisatie verwarring ontstaan.


Nederlandse Rode Lijst (planten)

De Nederlandse Rode Lijst (planten) is een officieel vastgetelde lijst met planten die in Nederland als bedreigd te boek staan. Sinds 1950 zijn bijna 500 van de 1536 autochtone wilde plantensoorten in Nederland in aantal achteruitgegaan en zijn er meer dan 40 uitgestorven.

In 2012 is het Basisrapport met voorstel voor de herziene Rode Lijst vaatplanten opgesteld door de stichting Floron in opdracht van het ministerie van Economische Zaken, de Nederlandse Rode Lijst 2012. Op deze nieuwe lijst staan 530 bedreigde soorten, 37% van de in totaal 1432 wilde plantensoorten die in Nederland voorkomen. Ten opzichte van tien jaar geleden komen het akkerzenegroen, de bosboterbloem en het klein slijkgras niet meer in Nederland voor. Het rood bosvogeltje, de brede raai, de wilgalant, het akkerviltkruid, het smal longkruid en de geoorde veldsla zijn weer juist terug. Het opstellen van Rode Lijsten komt voort uit het verdrag van Bern, dat in 1982 door Nederland is geratificeerd. Dit verdrag vraagt bijzondere aandacht voor soorten die met uitsterven worden bedreigd en die kwetsbaar zijn (artikel 1 en 3). In artikel 7 van de Flora- en faunawet is vastgelegd dat de overheid lijsten opstelt van dier- en plantensoorten die van nature in Nederland voorkomen en die bedreigd zijn. Op de Rode Lijst voor planten komen plantensoorten voor die in Nederland met uitsterving bedreigd worden en/of beschermd zijn, zoals Parnassia. Daarnaast komen in Nederland veel zeldzame soorten voor. Diverse van deze planten komen voor in gebieden die beschermd worden op grond van de Vogelrichtlijn en Habitatrichtlijn. Het ministerie van LNV heeft op 18 februari 2003 een ontwerplijst gepresenteerd met speciale beschermingszones voor natuurlijke habitats op grond van deze richtlijn. De gebieden gaan uiteindelijk deel uitmaken van een groot Europees netwerk van beschermde natuurgebieden: het "Natura 2000"-netwerk.


Stadion De Geusselt

Stadion de Geusselt is het voetbalstadion van de Nederlandse voetbalclub MVV Maastricht. Het is de opvolger van het roemruchte stadion 'De Boschpoort' waar MVV Maastricht tussen 1911 en 1961 haar wedstrijden in de hoogste divisies afwerkte. Stadion de Geusselt ligt in het gelijknamige Geusseltpark aan het Stadionplein aan de noordoostkant van Maastricht, dicht bij de monding van de Koning Willem-Alexandertunnel aan de A2. Het stadion dankt zijn naam aan het nabijgelegen Kasteel Geusselt. 'De Geusselt', zoals het stadion in de volksmond wordt genoemd, telde aanvankelijk 18.000 plaatsen. Na een grondige renovatie in de jaren '80 en '90 is de capaciteit teruggebracht naar 10.000 zitplaatsen.


Stemband

De stembanden of stemplooien zijn twee gepaarde structuren in het strottenhoofd. Ze vormen een belangrijk deel van het stemvormend apparaat. De stemplooien bestaan uit de met epitheel bedekte stemplooien (plicae vocales), de eigenlijke stemplooien (ligamenta vocalia), de stemspier (musculus vocalis) en de bekerkraakbeentjes (cartilagines arytaenoides), allemaal aan beide kanten.


Statuut voor het Koninkrijk der Nederlanden

Het Statuut voor het Koninkrijk der Nederlanden (1954) is een overeenkomst tussen de landen van het Koninkrijk der Nederlanden. Het regelt de verhoudingen tussen die landen.

Het Statuut is sinds de vaststelling in 1954 een aantal keer gewijzigd. Wijziging gebeurt bij Rijkswet; anders dan bij wijziging van de Grondwet zijn er niet een eerste en tweede lezing. Wel moet het door de Staten-Generaal aangenomen voorstel van Rijkswet door de overzeese landen bij landsverordening worden aanvaard, voordat de Koning de Rijkswet kan bekrachtigen. De goedkeuring van zo'n aanvaardingslandsverordening geschiedt in twee lezingen, waarbij de tweede lezing achterwege blijft als het in de eerste lezing met een tweederdemeerderheid wordt goedgekeurd.

De laatste wijziging van het Statuut werd van kracht op 17 november 2017, in het kader van de staatkundige hervormingen binnen het Koninkrijk der Nederlanden.


Bijen

Bijen (Anthophila) zijn een groep van insecten die behoren tot de orde van de vliesvleugeligen (Hymenoptera). Bijen zijn vooral bekend om de honing die de honingbij maakt. Bijen verschillen van de meeste andere (vleesetende) vliesvleugeligen door het dieet van nectar en stuifmeel. Ook de larven leven hiervan. Biologisch gezien vormen de bijen echter géén aparte groep. Alle soorten bijen behoren tot de superfamilie Apoidea, waartoe ook alle graafwespen behoren.

Slechts enkele bijensoorten leven in volken maar er zijn vele soorten solitaire bijen. Tegenwoordig zijn er circa 20.000 bijensoorten beschreven, hoewel het eigenlijke aantal waarschijnlijk hoger ligt. Bijen komen voor op ieder continent, met uitzondering van Antarctica, in alle ecosystemen waarin tweezaadlobbige planten groeien. Men onderscheidt onder andere eusociale bijen en solitaire bijen. Hommels behoren ook tot de bijen, ze kunnen beschouwd worden als bijen met een langere beharing, waardoor ze in koelere streken kunnen overleven.

Bijen behoren tot de Anthophila, een groep die geen rang heeft en onder de rang van superfamilie geplaatst is. Anthophila betekent 'bloemenliefhebber'. Een verouderde naam is Apiformes, dat 'bijachtigen' betekent.

Door imkers worden honingbijen gehouden (apicultuur) voor de productie van honing en in de fruitteelt voor de bevruchting van bloesem.


Re-union

Re-union is een Nederlands zangduo bestaande uit Paul de Corte en Fabrizio Pennisi.

In 2004 wonnen zij met het liedje 'Without you' het Nationaal Songfestival, waardoor zij Nederland dat jaar mochten vertegenwoordigen op het Eurovisiesongfestival in Istanboel.

Omdat Nederland in 2003 niet hoog genoeg geëindigd was, moest Re-union op 12 mei eerst aantreden in de halve finale. Hierbij lukte het hen bij de beste tien te eindigen (zesde), zodat zij door mochten naar de finale van het songfestival op 15 mei. In deze finale eindigde Re-union bij de laatste vijf, waardoor Nederland in 2005 opnieuw tot de halve finale werd veroordeeld.


Tokelau

Tokelau is een overzees gebiedsdeel van Nieuw-Zeeland. De eilandengroep ligt in het zuiden van de Stille Oceaan en bestaat uit drie atollen, Fakaofo, Atafu en Nukunonu, met een gezamenlijke oppervlakte van 10 km² en in totaal 1411 inwoners (2011). De eilanden liggen ten noorden van de Samoa-eilanden (Samoa en Amerikaans-Samoa), ten oosten van Tuvalu, ten zuiden van de Phoenixeilanden, die tot Kiribati behoren, en ten noordwesten van de Cookeilanden.

Net zoals alle omliggende gebieden wordt Tokelau tot Polynesië gerekend.


Internationaal Monetair Fonds

Het Internationaal Monetair Fonds of Internationaal Muntfonds (IMF) is een VN-organisatie voor internationale samenwerking op monetair gebied, bestrijding van financiële crises en kredietverlening voor staten met betalingsproblemen. Het IMF is een gespecialiseerde organisatie van de Verenigde Naties met hoofdkantoor in Washington.

Het IMF werd opgericht in 1944, tegelijk met zusterorganisatie de Wereldbank, in het kader van de wederopbouw van het internationale betaalverkeer na de Tweede Wereldoorlog. Doel van het IMF was toe te zien op naleving van de akkoorden van Bretton Woods en internationale overeenstemming over de wisselkoersen tot stand te brengen. Het fonds werd in december 1945 voor het eerst officieel in werking gesteld door 29 nationale regeringen.

Sinds de eenzijdige opzegging van het Bretton Woods-systeem door de VS, begin jaren 70, heeft het IMF voornamelijk de functie van kredietfonds. In die hoedanigheid verstrekt het leningen aan staten die niet aan krediet kunnen komen op de internationale kapitaalmarkten. Als voorwaarde voor dergelijke leningen kan het beleidsverandering binnen staten eisen, doorgaans met het oog op bezuinigingen en "afslanking" van nationale overheden. Hierdoor is het een belangrijk vehikel geworden voor het verspreiden van neoliberaal beleid vanuit het westen naar ontwikkelingslanden.

Anno 2017 heeft het IMF 189 lidstaten. Een aantal algemeen erkende landen is niet lid: Andorra, Cuba (was wel lid van 1946 tot 1964), Liechtenstein, Monaco, Nauru, Noord-Korea, Oost-Timor, Palestina en Vaticaanstad. Kosovo is wel lid, maar wordt niet algemeen erkend.

Het IMF heeft 107 miljard dollar in leningen uitstaan aan 87 landen.


Lithosfeer

De lithosfeer of steenschaal is het buitenste gedeelte van de vaste Aarde en is ongeveer 80 km dik (Afhankelijk van of het oceanische of continentale lithosfeer betreft). De lithosfeer verschilt van de onderliggende asthenosfeer doordat het gesteente kouder, sterker en rigider is. De lithosfeer omvat behalve de aardkorst het harde bovengedeelte van de mantel.


Iconoclasme

Iconoclasme (ook beeldenstorm) is het verzet tegen de verering van iconen, waarbij om ideologische redenen beelden verwijderd of vernietigd worden. De term dateert uit de Byzantijnse tijd, maar ook bijvoorbeeld de beeldenstormen in de zestiende- en twintigste eeuw in West-Europa waren periodes waarin religieuze beelden en afbeeldingen werden vernield of verwijderd.


Lockheed F-104 Starfighter

De Lockheed F-104 Starfighter was een van de bekendste supersonische eenmotorige Amerikaanse gevechtsvliegtuigen van de 20e eeuw. Het toestel werd door Lockheed ontworpen ter opvolging van de F-100 Super Sabre en was bij de USAF operationeel van 1958-1967, in de Koude Oorlog. Het toestel werd overwegend gebruikt als jachtbommenwerper, maar er waren ook versies die aangepast waren voor een rol als jager. De F-104 werd door de VS onder meer in gevechtsacties gebruikt in de Vietnamoorlog en tot de definitieve uitfasering in de VS in 1975 deed het toestel nog dienst bij de Air National Guard.

De Starfighter was de standaard jachtbommenwerper van de NAVO in de periode 1961-1985 waarna het toestel werd vervangen, meestal door de F-16. Ook in de Belgische luchtmacht en de Koninklijke Luchtmacht heeft het toestel jarenlang dienstgedaan. De F-104 bezat de twijfelachtige eer het slechtste veiligheidsrecord te vestigen. Ook de later aan het licht gekomen omkoopschandalen – waarvan bij Europese aankoop in diverse gevallen sprake was geweest – deden de naam en faam van het toestel geen eer aan.


F/A-18 Hornet

De Hornet F/A-18 is een multirole jachtbommenwerper voor alle weersomstandigheden.

Het toestel is in de jaren zeventig en tachtig ontworpen, op basis van de Northrop YF-17, voor de United States Navy. Het is nog steeds in dienst bij de Amerikaanse marine, het Amerikaanse Korps Mariniers en bij de luchtmachten van verscheidene andere landen, zoals Finland, Zwitserland, Australië, Spanje en Canada.

Als meervoudig inzetbaar toestel vervult het de taken van onderscheppingsjager, luchtverdedigingsjager, het uitschakelen van vijandige luchtafweer, verkenner, close air support (luchtsteun) en forward air control (doelaanwijzing). Door zijn veelzijdigheid en betrouwbaarheid is het een waardevol vliegtuig. Een nadeel vormt zijn relatief kleine actieradius.


B-17 Flying Fortress

De Boeing B-17 Flying Fortress was een Amerikaanse viermotorige zware bommenwerper voor de lange afstand. Het door de firma Boeing in de jaren dertig ontworpen toestel was oorspronkelijk bedoeld voor kustpatrouilles, maar het ontwerp werd aangepast als gevolg van de regeringsopdracht voor een viermotorige bommenwerper.


Tavolara

Tavolara is een eilandje voor de kust van het Italiaanse eiland Sardinië bij het stadje Olbia. Het is lang en smal met steile kalkstenen kliffen, behalve aan de uiteindes. De rots is 565 meter hoog en daardoor is het eiland vanuit het hele noordoosten van Sardinië te zien. Er ligt een vrijwel verlaten dorpje met wat huizen, een begraafplaatsje, een restaurant en een NAVO-basis. Vanwege deze basis is het eiland grotendeels niet toegankelijk voor het publiek. Het eiland hoort bij de gemeente Loiri Porto San Paolo in de provincie Olbia-Tempio.


Warmtecapaciteit

De warmtecapaciteit van een voorwerp is in de thermodynamica het vermogen van dat voorwerp om energie in de vorm van warmte op te slaan. Voert men warmte aan een voorwerp toe, dan zal daardoor meestal de interne energie en de temperatuur stijgen (bij isotherme processen is dit niet het geval). Als bij dezelfde hoeveelheid toegevoerde warmte de temperatuur van het ene voorwerp minder stijgt dan van een ander, heeft het ene voorwerp een grotere warmtecapaciteit dan het andere.

De warmtecapaciteit C van een voorwerp wordt uitgedrukt als de verandering van de hoeveelheid opgeslagen warmte bij een verandering in temperatuur. Populair drukt men dat uit als de benodigde hoeveelheid warmte voor een temperatuurstijging van 1 K of 1 °C, of iets nauwkeuriger als de toegevoegde warmte per eenheid van temperatuur bij constante druk en constant volume.

De eenheid waarin de warmtecapaciteit in het SI wordt uitgedrukt is J K−1 (dat wil zeggen J/K, joule per kelvin).

De warmtecapaciteit van een voorwerp kan gemeten worden met een calorimeter.


Sievert

De sievert (symbool Sv) is de SI-eenheid voor de equivalente dosis ioniserende straling waaraan een mens in een bepaalde periode is blootgesteld, en is gelijk aan 1 J/kg. De sievert is afhankelijk van de biologische effecten van straling. Dit in tegenstelling tot de natuurkundige effecten van straling, waarvoor de grootheid geabsorbeerde dosis wordt gebruikt, uitgedrukt in de eenheid gray, symbool Gy. De sievert is genoemd naar de Zweedse medisch fysicus Rolf Sievert.

De dimensie van zowel de gray als de sievert is gelijk aan energie per massa-eenheid. De gray geeft alleen energie per massa aan, terwijl in de sievert het biologisch effect van de stralingssoort wordt verrekend. De oudere eenheid voor equivalente dosis was de rem (röntgen equivalent man). 1 Sv is gelijk aan 100 rem.


Geert Adriaans Boomgaard

Geert Adriaans Boomgaard (gedoopt te Groningen op 23 september 1788 – aldaar, 3 februari 1899) was de eerste Nederlander die internationaal als oudste mens ter wereld erkend werd. Een andere Nederlander, Thomas Peters, zou weliswaar ouder (bijna 112) geworden zijn, maar bij gebrek aan bewijzen omtrent zijn geboortedatum is de vermeende leeftijd van Peters nooit erkend.

Boomgaard werd geboren in de stad Groningen als zoon van Adriaan Jacobs Boomgaard en Geesje Geerts Bontekoe. Volgens gegevens van de burgerlijke stand was Geert Adriaans Boomgaard van beroep schipper of scheepskapitein. Hij was in 1812 soldaat in het leger van Napoleon. Hij diende als tamboer in het 33e regiment infanterie en werd op latere leeftijd onderscheiden met de Sint-Helenamedaille. Naar alle waarschijnlijkheid was Boomgaard de laatst overlevende veteraan uit de Napoleontische tijd.

Op 4 maart 1818 trouwde hij met Stijntje Bus, en op 17 maart 1831 hertrouwde hij (inmiddels weduwnaar) met de 37-jarige Grietje Abels Jonker. Uit zijn eerste huwelijk zijn acht kinderen bekend, uit zijn tweede vier.

In 1888 werd ter gelegenheid van zijn 100e verjaardag een bijzondere foto gemaakt. De jubilaris staat hier afgebeeld met zijn 81-jarige broer en 85-jarige zus. Veel mensen vonden dit zo'n speciale gebeurtenis dat er van deze foto veel kopieën in omloop waren. Zelfs toenmalig koningin-regentes Emma zou in het bezit geweest zijn van een kopie van deze foto.

Boomgaard bracht de laatste 34 jaar van zijn leven door in het Jacob en Annagasthuis in Groningen, waar hij uiteindelijk op 110-jarige leeftijd overleed. Hij is begraven op de Zuiderbegraafplaats te Groningen.


Ramskapelle (Nieuwpoort)

Ramskapelle is een gehucht in de Belgische provincie West-Vlaanderen en een deelgemeente van de kuststad Nieuwpoort, het was een zelfstandige gemeente tot aan de gemeentelijke herindeling van 1971. Ook de gemeente Knokke-Heist aan de oostkust heeft een deelgemeente Ramskapelle.

Het grondgebied van Ramskapelle wordt ten oosten begrensd door de IJzer, ten noorden door de Grote Beverdijkvaart, die door het grondgebied vanuit het zuiden komt, ten westen door de Koolhofvaart en ten zuiden door de Kleine Beverdijkvaart.


Sint-Joris (Nieuwpoort)

Sint-Joris is een dorp in de Belgische provincie West-Vlaanderen en een deelgemeente van de kuststad Nieuwpoort, het was een zelfstandige gemeente tot aan de gemeentelijke herindeling van 1971. Dwars door Sint-Joris stroomt sinds de 17e eeuw de rechtgetrokken IJzer, die er op zijn rechteroever inmiddels verbreed is tot waterspaarbekken.

Sint-Joris is een klein landelijk polderdorpje. Het huidige dorpsbeeld is echt sterk veranderd door de aanwezigheid van het spaarbekken, en door de omvangrijke kampeerterreinen vlak naast de kleine dorpskern. De zuidgrens van het grondgebied wordt gevormd door de Grote Beverdijkvaart, de noordgrens is de vroegere loop van de IJzer, de Kreek van Nieuwendamme.


McDonnell Douglas F-4 Phantom II

De McDonnell F-4 Phantom II is een straaljager van Amerikaanse makelij, die door McDonnell Aircraft wordt gemaakt. Het toestel was in de tijd van de Koude Oorlog een van de beste straaljagers en werd door de piloten onder andere Mig Killer genoemd. Die bijnaam verdiende de F-4 Phantom omdat er in de Vietnamoorlog niet alleen veel oude MiG-17's, maar ook de voor die tijd nieuwe MiG-21's werden neergeschoten.


Northrop F-5

De Northrop F-5 Freedom Fighter is een lichte jachtbommenwerper van Amerikaans ontwerp. Het toestel werd ontworpen en gebouwd door de firma Northrop Aircraft Inc., in Hawthorne, Californië. Later werd de firmanaam gewijzigd in Northrop Corp. Aircraft Group.

Het toestel, dat eveneens als trainer is ingezet, was niet alleen succesvol bij de United States Air Force(USAF); ook buiten de VS werd het een exportsucces. Het werd verkocht onder de namen F-5A/B Freedom Fighter, F-5E/F Tiger II en RF-5E Tigereye en heeft in de loop van de jaren bij vele luchtmachten ter wereld dienstgedaan. Ook heden is het nog bij enkele luchtmachten operationeel. De uiterlijk nagenoeg identieke Northrop F-20 Tigershark was een doorontwikkeling van de F-5, dit toestel kwam niet verder dan een prototype.


Marknesse

Marknesse is een dorp in de Nederlandse gemeente Noordoostpolder ten oosten van de hoofdplaats Emmeloord. De plaats telt inwoners.


Abrikoos

De abrikoos (Prunus armeniaca) is een struik- of boomvormige plant die veel gekweekt wordt om de vruchten. De vrucht is een steenvrucht. Hoewel de soortaanduiding suggereert dat de soort uit Armenië komt, stamt deze uit Noordoost-China tegen de Russische grens. De abrikoos kwam pas 3000 jaar later in Armenië aan en werd in 70 v.Chr. door de Romeinen via Griekenland over geheel Europa verspreid. Er bestaan soortkruisingen tussen de abrikoos en de Japanse pruim. Deze soortkruisingen kregen namen als plumcot, aprium en pluot.


Patras (stad)

Patras (Grieks: Πάτρα, Patra) is een stad in het noordwesten van de Peloponnesos. De stad, hoofdstad van de periferie West-Griekenland, is de op twee na grootste van Griekenland en ligt aan de Golf van Patras, die samen met de Golf van Korinthe de Peloponnesos van het vasteland scheidt. In de buurt van Patras ligt de Rio-Antirriobrug, de op een na langste tuibrug ter wereld. Deze brug verbindt de Peloponnesos met het vasteland. De haven van Patras is een van de belangrijkste van Griekenland.

Patras is sinds 2011 een fusiegemeente (dimos) in de Griekse bestuurlijke regio (periferia) West-Griekenland. In 2004 had de stad meer dan 200.000 inwoners.

Vanuit Patras zijn er veerverbindingen naar Italië, de Ionische Eilanden, Piraeus en vele andere bestemmingen. Verder is de stad ook per trein te bereiken vanuit onder meer de hoofdstad Athene en andere Griekse steden.

De stad is beroemd om zijn spectaculaire carnaval.

In 2006 was Patras de Culturele hoofdstad van Europa.


Perzik

De perzik (Prunus persica) is een boomsoort en een vrucht. De vrucht bevat een harde houtachtige noot, net als de abrikoos, de pruim en de kers. Technisch zijn dit alle steenvruchten. De perzik is zelffertiel, en kan dus zichzelf bevruchten.

De perzik wordt voornamelijk gekweekt in Iran (Perzië) en de omgeving van de Middellandse Zee. Het Latijnse woord persicus (-a, -um) betekent Perzisch. Perziken komen oorspronkelijk uit het Chinees Keizerrijk, maar zijn via Perzië in Europa terechtgekomen.

De schil van de vrucht voelt een beetje pluizig aan. Een vorm zonder deze pluizige schil heet nectarine. Een nectarine is geen kruising tussen een perzik en een pruim, want behoudens de schil bestaat er geen wezenlijk verschil tussen nectarines en perziken; een nectarine is een gemuteerde variant van de perzik.

Binnen de rassen wordt wel onderscheid gemaakt naar de kleur van het vruchtvlees: wit, geel of rood. Veel witvlezige rassen staan erom bekend dat ze beter smaken dan de geelvlezige, maar een nadeel is dat ze dikwijls slechter tegen transport kunnen.


Yield to maturity

Yield to maturity (vaak afgekort tot YTM) is een methode voor de berekening van het rendement op een obligatie.

Hierbij wordt, uitgaande van de huidige koers van de obligaties, de coupons en de aflossing contant gemaakt tegen een zodanig rendement dat de som van die contante waarden gelijk is aan de hoofdsom van de obligatie maal de huidige koers. Voor de verdiscontering van alle cashflows wordt dezelfde rentevoet aangehouden.


Carolina van Oranje-Nassau

Carolina van Oranje-Nassau (Leeuwarden, 28 februari 1743 — Kirchheimbolanden, 6 mei 1787) was een dochter van stadhouder Willem IV en prinses Anna van Hannover. Zij werd als derde kind in Leeuwarden geboren nadat de eerste twee kinderen reeds waren overleden en kreeg de naam van haar overleden grootmoeder Caroline van Brandenburg-Ansbach, koningin van Groot-Brittannië.


Gerrit Hendrik Kersten

Gerrit Hendrik (Henri) Kersten (Deventer, 6 augustus 1882 – Waarde, 6 september 1948) was een Nederlandse predikant van de Gereformeerde Gemeenten en politicus voor de Staatkundig Gereformeerde Partij (SGP). Deze politieke partij is vooral door zijn toedoen in 1918 tot stand gekomen.


Look-zonder-look

Look-zonder-look (Alliaria petiolata, synoniemen: Alliaria officinalis en Sisymbrium alliaria) is een algemeen voorkomende plant die behoort tot de kruisbloemenfamilie (Brassicaceae). Binnen de kruisbloemenfamilie is de soort gemakkelijk te herkennen aan de witte bloemen, het blad en de geur. Na het wrijven van een blad komt er een geur vrij die volgens sommigen op uien lijkt, maar door de meeste mensen als knoflook wordt aangeduid. De plant dankt hieraan ook zijn naam; het ruikt naar look maar is botanisch niet verwant aan look.

De botanische naam Alliaria is afgeleid van het woord voor knoflook. De plant werd reeds in de 16e eeuw genoemd door Bock en Fuchs. Overigens verspreiden niet alleen de bladeren, maar ook de zaden en wortels deze geur.

De plant is volgens sommige bronnen een- of tweejarig en volgens andere bronnen twee- of meerjarig. De meest waarschijnlijke oorzaak van deze verschillen is dat de plant tweejarig is, maar dat een enkele plant er een jaar extra over doet om bloemen te krijgen, terwijl een ander exemplaar uitgezaaid in een tuin, in vruchtbare grond en zonder concurrenten in één jaar uitgroeit tot een volwassen plant.

Zoals bij alle soorten uit de kruisbloemenfamilie hebben de bloemen vier kroonbladeren. Bij look-zonder-look zijn de kroonbladeren tweemaal zo lang als de kelkbladeren. De plant kan 0,2–1 m hoog worden. De hauwen zijn lang, de bladeren aan de voet van de plant zijn lang gesteeld. De bovenste bladeren zijn hartvormig en onregelmatig getand. De stelen zijn niet vertakt, en gaan meestal recht omhoog. De bloeitijd is van april tot juni.

De favoriete standplaats is op vochtige, voedselrijke grond in loofbossen, langs bospaden en beken, liefst enigszins in de schaduw, dus vaak aan de zoom van parken en bossen en in heggen.


Gereformeerde Gemeenten

De Gereformeerde Gemeenten (GG) vormen sinds 1907 een kerkgenootschap binnen het protestantisme in Nederland. Het ontstaan van het kerkverband is te verklaren uit de Afscheiding van 1834, toen door het hele land heen verschillende groepen de Nederlandse Hervormde Kerk verlieten. Na een eerste, nogal roerige, periode verenigden in 1869 de voornaamste van de afgescheiden gemeenten zich tot één kerkverband: de Christelijke Gereformeerde Kerk.

Er bleven echter gemeenten over die besloten om niet met deze vereniging mee te gaan. In 1907 ontstonden de Gereformeerde Gemeenten door een vereniging van de Gereformeerde Gemeenten onder het Kruis (13 gemeenten) met de Ledeboeriaanse gemeenten (22 gemeenten). Het kerkverband telde op 31 december 2022 107.304 leden, verdeeld over 151 kerken en bediend door 65 predikanten.


Basilicum (soort)

Basilicum (Ocimum basilicum) is een plantensoort uit de lipbloemenfamilie (Labiatae of Lamiaceae). De naam basilicum is terug te voeren op het Oudgrieks, waar 'basileus' koning betekent, wat ook terug te vinden is in de alternatieve benaming koningskruid. Van oorsprong komt basilicum voor in de streken tussen Centraal-Afrika en Zuidoost-Azië.

Basilicum is een kruid waarvan de bladeren worden gebruikt in de keuken. Basilicum heeft een sterke geur en wordt vooral veel in de Italiaanse keuken en bij tomatengerechten gebruikt.


Zingiber officinale

Zingiber officinale is een bloemplant uit de familie Zingiberaceae. De wortelstok wordt gebruikt om er gember van te maken, dat culinair veel gebruikt wordt.


Curcuma longa

Kurkuma (Curcuma longa) is de plant waarvan uit de wortelstok de specerij kurkuma, geelwortel of koenjit wordt gewonnen. Daarnaast wordt ook curcumine uit de wortel gewonnen.

Het grootste deel van de kurkuma-oogst komt uit India.


Grijze vos

De grijze vos (Urocyon cinereoargenteus) is een dier uit de familie van de hondachtigen (Canidae). Van alle hondachtigen is de grijze vos de beste klimmer, die geregeld in bomen te vinden is. Alleen zijn naaste verwant, de eilandvos (Urocyon littoralis) kan net zo goed klimmen. Deze soort wordt geregeld als een ondersoort van de grijze vos beschouwd.


Vosmangoest

De vosmangoest of rode meerkat (Cynictis penicillata) is ondanks zijn gelijkenis daarmee geen vos, maar een mangoest.


Stokstaartje

Het stokstaartje (Suricata suricatta) is een klein roofdier dat tot de mangoesten behoort. Hij wordt ook wel "aardmannetje" genoemd en bewoont alle delen van de Kalahari in zuidelijk Afrika (Angola, Botswana, Namibië en Zuid-Afrika). Het stokstaartje eet voornamelijk insecten, spinnen, schorpioenen en slakken. Van alle mangoesten zijn de stokstaartjes de meest sociale. Het stokstaartje wordt niet bedreigd en kan in huizen worden aangetroffen.


Reuzenotter

De reuzenotter (Pteronura brasiliensis), in Suriname ook wel grote waterhond genoemd, is een Zuid-Amerikaanse ottersoort. Dit dier is de grootste ottersoort en behoort samen met de veelvraat en de zeeotter tot de grootste marterachtigen. De reuzenotter is de enige soort uit het geslacht Pteronura.

De mannetjes van de reuzenotter bereiken een lengte van 1,5 tot 1,8 meter, de vrouwtjes blijven iets kleiner. De otter leeft in zoet water in een groot deel van Zuid-Amerika en is een bewoner van tropische gebieden. Het voedsel bestaat uit diverse waterdieren, vooral vis. De reuzenotter is een bedreigde diersoort die afhankelijk is van bescherming.


Noordelijke zeebeer

De noordelijke zeebeer (Callorhinus ursinus) is een in de Beringzee levende oorrob. De wetenschappelijke naam van de soort werd in 1758 als Phoca ursina gepubliceerd door Carl Linnaeus. Net als de zuidelijke zeebeer heeft de noordelijke zeebeer een wollige vacht maar deze twee soorten zijn niet nauw aan elkaar verwant.


Guacamole

Guacamole (spreek uit: gwa-kamole) (avocadomousse) is een (dip)saus, afkomstig uit het zuiden van Mexico. De ingrediënten zijn naast avocado vaak ook tomaat, ui en/of knoflook, sap van een limoen of citroen, chilipeper (met name jalapeñopepers), korianderblad en verschillende andere kruiden. Het wordt meestal gegeten met Mexicaanse tortilla's en tortillachips, maar kan worden toegevoegd aan vrijwel elk Mexicaans gerecht.

In Mexico en zuidelijk Californië is guacamole een goedkoop bijgerecht. Op plaatsen waar avocado's duur zijn, wordt guacamole als een delicatesse beschouwd. In Californië wordt de guacamole vaak vermengd met zure room of mayonaise, hetgeen de smaak volgens de meeste Mexicanen niet ten goede komt.


Zeeberen

De zeeberen of pelsrobben (Arctocephalinae) zijn zeezoogdieren uit de familie der oorrobben. Het zijn roofdieren die voornamelijk van vis en inktvis leven. Zeeberen zijn meer verwant aan de zeeleeuwen dan aan zeehonden.


Aardkorst

De aardkorst is de buitenste laag van de vaste Aarde, die bestaat uit gesteenten met een relatief lage dichtheid en rijk in silica (SiO₂). De korst vormt het bovenste deel van de lithosfeer, het brosse buitenste gedeelte van de Aarde. De meeste gesteenten en sedimenten aan het oppervlak behoren tot de korst. De gemiddelde samenstelling van de korst varieert sterk. Ze is afhankelijk van de locatie vergelijkbaar met gesteenten zoals granodioriet, gabbro en basalt.

De bovengrens van de korst is het aardoppervlak en de grens tussen de korst en de mantel is de Mohorovičić-discontinuïteit (Moho). De diepte van de Moho wordt niet met boringen gemeten, maar met seismologie, waarbij de snelheid van seismische golven door het gesteente wordt bepaald. In de aardkorst wordt soms op variabele diepte nog een andere seismische discontinuïteit gevonden, de Conraddiscontinuïteit. Deze discontinuïteit verdeelt de korst in een bovenkorst en een onderkorst. Hoewel deze overgang in tegenstelling tot de Moho geen duidelijk verschil in chemische samenstelling betreft, bestaat de onderkorst over het algemeen uit minder gehydrateerde en mafischere gesteenten dan de bovenkorst.


Hair (musical)

Hair is van oorsprong een Amerikaanse off-Broadway musical uit 1967 over de hippie-idealen van flowerpower te weten liefde, vrede en seks. Miloš Forman maakte er in 1979 een gelijknamige filmversie van, hoewel die verhaaltechnisch niet helemaal hetzelfde is.


Aldo van Eyck

Aldo Ernest van Eyck (Driebergen, 16 maart 1918 – Loenen aan de Vecht, 13 januari 1999) was een Nederlands architect.


Telegram (telegrafie)

Een telegram is een tekstbericht dat over lange afstanden wordt verstuurd door gebruik te maken van een electrische telegraaf, vanwege de snelheid die daarmee voor de communicatie kan worden bereikt. Met de telegraaf werden electrische stroomstootjes opgewekt die in allerlei verschillende combinaties voor letters uit het alfabet staan en via kabels werden verzonden. Naarmate de techniek vorderde zetten de apparaten de letters automatisch om in seinen en omgekeerd, de verreschrijver, van waar uit de telex werd ontwikkeld en later e-mail en internet.


Microprocessor

Een microprocessor bevat alle of de meeste functies van een processor op een enkele geïntegreerde schakeling. De eerste microprocessors verschenen begin jaren 70, en werden gebruikt voor elektronische rekenmachines. Al snel hierna volgden andere toepassingen in onder andere terminals, printers en andere elektronica.

De komst van de microprocessor maakte dat computers voortaan goedkoper en kleiner konden worden gemaakt. Voorheen bestonden processors uit meer dan één geïntegreerde schakelingen.


Eindklankverscherping

Auslautverhärtung (Duits), final devoicing (Engels), finale verscherping ofwel eindklankverscherping is in de fonologie het verschijnsel dat stemhebbende medeklinkers aan het einde van een woord stemloos worden. Het is een veelvoorkomend maar niet universeel proces. Het Nederlands, Limburgs en Duits kennen het verschijnsel bijvoorbeeld wel, maar het Engels en Frans niet of nauwelijks.


Solenoïde

Solenoïde (spoel), een elektrische component bestaande uit geleidende wikkelingen Solenoïde (wiskunde), een begrip uit de algebraïsche topologie Solenoïde (genetica), een begrip uit de moleculaire genetica Solenoïde (meteorologie), een begrip uit de meteorologie


Cliticum

Een cliticum (mv: clitica) is een morfeem dat nooit klemtoon krijgt en syntactisch als een zelfstandig woordje voorkomt, maar wordt uitgesproken alsof het een affix is, dus alsof het deel uitmaakt van het woord dat er onmiddellijk voor of achter komt. Daardoor kan het in fonologisch opzicht als deel van een groter geheel (meestal een zinsdeel) worden beschouwd. Het woord is ontleend aan het Griekse klitikón (κλιτικόν), letterlijk 'het leunende' ofwel 'leunwoord'.

Clitica die versmelten met het eropvolgende woord, worden proclitisch genoemd. Clitica die versmelten met het eraan voorafgaande woord, worden enclitisch genoemd.

Clitica spelen met name een grote rol in analytische talen. In synthetische talen zoals het Latijn kunnen ze gemakkelijker worden weggelaten, aangezien bijvoorbeeld de vorm van het werkwoord alleen al genoeg informatie geeft.


Woordvorming

Woordvorming is de naam voor twee nauw gerelateerde begrippen uit de lexicologie: Het ontstaan van geheel nieuwe woorden; Een bepaalde verandering in de structuur van bestaande woorden, in het bijzonder in de manier waarop ze zijn opgebouwd uit morfemen.

Meestal gaat het om het tweede verschijnsel. Men spreekt dan ook van woordformatie. Ontlening van woorden uit een andere taal wordt in principe niet als woordvorming in de lenende taal beschouwd.

De morfologie houdt zich specifiek bezig met de manier waarop nieuwe woorden worden gevormd door middel van affixen.


Woordstructuur

Woordstructuur is een aanduiding voor het geheel aan regels die woorden in een bepaalde taal of in taal in het algemeen volgen. Die regels bepalen de manier waarop betekenisdragende klanken (fonemen) kunnen worden gegroepeerd tot betekenisdragende woorddelen (morfemen) en de manier waarop die weer kunnen worden gecombineerd tot woorden.

De takken van de taalkunde waarbinnen woordstructuur wordt bestudeerd, zijn de fonologie en de morfologie.


Tussentaal

Met tussentaal wordt in Vlaanderen en ook steeds meer in Nederland de gesproken, informele Nederlandse spreektaal aangeduid, die niet echt dialect maar ook niet echt de Belgisch-Nederlandse vorm van het Standaardnederlands is. Het vormt een mesolect tussen de twee. De term werd bedacht voor Verkavelingsvlaams/soapvlaams, maar de Standaardnederlandse aanduiding tussentaal – die kan worden beschouwd als de moderne versie van een Vlaams dialect dat is vervlaamst, maar grammaticagewijs en woordgewijs aan het dialect gebonden is gebleven – wordt het meest gebruikt om het fenomeen te beschrijven. Bijvoorbeeld: "Oe hiette gaae?" (klassiek origineel Antwaarps dialect) of "Oe noemde gij?" (modern Verkavelingsvlaams Antwaarps dialect).

Het bestaan van tussentaal is voor veel taalwetenschappers overigens nog steeds omstreden. De 'tussentaal' verschilt in Vlaanderen per provincie. Zo verschilt de Gentse Oost-Vlaamse tussentaal aanzienlijk van de Aalsterse. Het is dan ook de vraag of tussentaal eigenlijk regiolect is. In ieder geval is het moeilijk om een grens te trekken tussen de begrippen regiolect – een samentrekking van regiodialect – en tussentaal (noch standaardtaal noch dialect). De verschillende soorten tussentaal zijn onderling meestal wel vrij goed verstaanbaar.


Tandkas

De tandkas (ook tandrichel, tandrif,) is de boog van been waarin de tanden zijn verworteld. De Latijnse term is alveolus dentalis.

De tandkas speelt als passieve articulator een belangrijke rol in de productie van menselijke spraak.


Spraak

Spraak is het geheel aan talige klanken die door het menselijk lichaam met behulp van lucht uit de longen, de stem en het spraakkanaal worden voortgebracht. Gesproken taal is een belangrijk communicatiemiddel tussen mensen.


Rijksoverheid

De Rijksoverheid, vaak kortweg het Rijk genoemd, is het onderdeel van de Nederlandse overheid dat wettelijke taken heeft op landelijk niveau: de 'centrale overheid'. Het Rijk wordt gevormd door alle ministeries, de uitvoeringsorganisaties die onder de verantwoordelijkheid van een ministerie vallen, inspecties en Hoge Colleges van Staat, en houdt zich bezig met de voorbereiding en de uitvoering van plannen van de regering en het parlement.


Security-Enhanced Linux

Security-Enhanced Linux (SELinux) is een uitbreiding voor de Linuxkernel, om te komen tot een SELinuxverbeterde beveiliging van het systeem. SELinux werd ontwikkeld door de National Security Agency (NSA).

SELinux bevat "mandatory access control". Dit betekent dat regels bepalen wat gebruikers en programma's mogen op een systeem. Het gevolg hiervan is dat er voor nieuwe programma's een regel gedefinieerd moet worden om het te laten werken. Dit impliceert tevens dat de basis waarop een virus werkt, onderuitgehaald wordt.

Doordat het beleid bepaalt wat er op een systeem gebeurt, is ook de functie van een "root"-gebruiker gewijzigd. Er zijn SELinux-demonstratiesystemen op het internet waar als root aangemeld kan worden en toch restricties van toepassing zijn. De aanpassingen in de Linuxkernel die nodig zijn om SELinux te kunnen draaien, bestaan uit patches voor release 2.4 en zijn reeds geïmplementeerd in release 2.6.

De verwachting is dat de implementatie van SELinux in de gebruikerswereld vooral gedreven wordt door de zakelijke markt en daarom is Fedora, de ontwikkeldistributie van Red Hat, met SELinux uitgerust vanaf versie 2.


Virologie

De virologie is de wetenschap die zich bezighoudt met virussen en virusziekten. Het is een deelgebied van de microbiologie en richt zich op de structuur, genetica, classificatie en evolutie, verspreiding, en de moleculaire werking van virussen. Virologen onderzoeken onder meer hoe virussen cellen infecteren en zich daar vermenigvuldigen, hoe ze het immuunsysteem ontwijken, en hoe ze ziekten veroorzaken in hun gastheer. Er zijn verschillende technieken om virussen in het laboratorium te isoleren, te kweken en waar te nemen.

De ontdekking van de veroorzaker van de tabaksmozaïekziekte door de Nederlandse microbioloog Martinus Beijerinck (1898) markeerde het begin van de virologie als zelfstandige discipline. Hij bewees dat de ziekteverwekker geen bacterie of schimmel was, maar iets totaal anders. Hij kwam tot de conclusie dat het een zelfreplicerend deeltje moest zijn dat veel kleiner en eenvoudiger was dan een bacterie, en introduceerde hierbij de term virus.

De virologie ontwikkelde zich in een tijd waarin er nog geen methoden waren om virussen te testen, te kweken of zichtbaar te maken. Tegenwoordig zijn er tal van moleculaire technieken beschikbaar om de structuur en functies van virussen en hun samenstellende delen – de virale nucleïnezuren (RNA of DNA) en eiwitten – nauwkeurig te analyseren. Er zijn inmiddels duizenden verschillende virussen bekend; niet alleen bij de mens, maar ook bij dieren, planten en bacteriën. Medische virologen zijn gespecialiseerd in de diagnose, behandeling en preventie van virale infectie bij mensen.


Woordvoerder

Een woordvoerder of woordvoerster is een persoon die de externe communicatie van een organisatie of bedrijf voor zijn rekening neemt. Hij of zij onderhoudt contacten met de pers en brengt relevante informatie uit zijn organisatie naar buiten. In veel organisaties en bedrijven heeft de woordvoerder het exclusieve recht om informatie aan de pers of aan derden te verspreiden. Zo wordt de verspreiding van informatie gecontroleerd en beperkt: enerzijds wordt de verspreiding van onwaarheden en mogelijk schadelijke of kwaadwillige geruchten tegengegaan, anderzijds filtert het management de informatiestroom om zo de potjes gedekt te houden.

In de politiek is de woordvoerder van een fractie iemand die namens de fractie over een bepaald onderwerp spreekt.

Een woordvoerder kan zijn opgeleid als communicatiemanager of communicatiewetenschapper, maar minder specifieke opleidingen komen ook vaak voor.


Breezand

Breezand (dorp), een dorp in de gemeente Hollands Kroon (Noord-Holland). Breezand (Zeeland), een badplaats en bungalowpark in de gemeente Veere (Zeeland). Breezand (werkeiland), een voormalig werkeiland aan de Afsluitdijk. Breezand (sleepboot), een havensleepboot van de Nederlandse marine.


Neo

Neo (taal), een kunsttaal gebaseerd op het Esperanto Neo (The Matrix), de bijnaam van een personage uit de filmtrilogie The Matrix Neo (band), een progressiverockproject van John Jowitt Neo (Gifu), een gemeente in de prefectuur Gifu, Japan Neo (thị trấn), thị trấn in district Yên Dũng, provincie Bắc Giang, Vietnam

Near-Earth object, een aardscheerder Non-combatant evacuation operation, een operatie om burgers van het ene land uit een ander land te evacueren RKSV NEO, een amateurvoetbalclub uit het Overijsselse Borne NEO '25, een amateurvoetbalclub uit het Brabantse Sprang-Capelle


Breezand (werkeiland)

Breezand is een voormalig werkeiland aan de Afsluitdijk op 12 kilometer van de Friese kust.

Het werkeiland is voor de bouw van de Afsluitdijk aangelegd op de zandplaat met dezelfde naam die destijds in de Zuiderzee lag. Tijdens de bouw van de dijk waren er barakken voor dijkwerkers gevestigd.

Op Breezand ligt het gehucht Breezanddijk. Verder kent Breezand een militair oefenterrein waarvandaan het Ministerie van Defensie voor proeven munitie laat verschieten in een baan over het IJsselmeer. Rijkswaterstaat verpacht een deel van het eiland aan de Zeehengelsport- en kampeervereniging Het Wad die er een camping voor een vijftigtal stacaravans exploiteert. De voormalige werkhavens zijn in gebruik als vluchthaven.

Breezanddijk is verder een aantrekkingspunt voor automobilisten en toeristen, die op de parkeerplaats langs de Afsluitdijk een stop maken. Tevens is er een tankstation aan de zuidelijke kant van de snelweg, dat ook vanaf de andere weghelft bereikt kan worden.


Spartastadion Het Kasteel

Sparta-Stadion "Het Kasteel" is het stadion van de Nederlandse betaald-voetbalclub Sparta Rotterdam. Het ligt in de Rotterdamse wijk Spangen.

De eerste versie van het Kasteel werd gebouwd in 1916, naar een ontwerp van de architecten J.H. de Roos en W.F. Overeijnder. Het eerste voetbalstadion van Nederland werd geopend op zondag 15 oktober 1916. De openingswedstrijd op 'de Sparta Burcht' werd gespeeld tegen Willem II. In de loop der jaren werden de tribunes van "Stadion Spangen" diverse malen vernieuwd en uitgebreid. De meest ingrijpende renovatie vond plaats in 1998–99: het stadion werd toen bijna volledig herbouwd volgens een ontwerp van architectenbureau Zwarts & Jansma. Het veld werd daarbij een kwartslag gedraaid, waardoor "Het Kasteel" nu deel uitmaakt van de Kasteeltribune aan de lange zijde van het stadion, terwijl het eerst aan de korte kant van het stadion gelegen was. De naam van het nieuwe stadion werd Sparta-Stadion "Het Kasteel". Het heeft een capaciteit van 10.599 plaatsen. Het stadion werd heropend met een vuurwerk- en lasershow en een wedstrijd tegen Glasgow Rangers, die in 0–0 eindigde.

Alleen het gebouw met de twee torentjes, waaraan het complex al decennialang zijn bijnaam Het Kasteel dankte, bleef bij de verbouwing van 1999 behouden, inclusief het bouwaardewerk van Willem Coenraad Brouwer. Dat gebouw werd in november 2004 aangekocht door de zakenman Hans van Heelsbergen, die toen voorzitter van Sparta Rotterdam was. Van Heelsbergen opende er een horecagelegenheid en het Sparta Museum. Ook liet hij de fanshop vernieuwen; deze werd naar de andere kant van het stadion verplaatst en werd ongeveer vijf maal zo groot als de oude fanshop. De shop heeft nu twee verdiepingen en verkoopt naast Sparta-spullen ook merkkleding.

In 2014 is Sparta uit kostenoverwegingen overgestapt op een kunstgrasveld, maar hier zal medio 2022 weer vanaf worden gestapt. Een zomer eerder, in 2021, werd al begonnen met het verbeteren van de faciliteiten in het stadion. Allereerst werden alle stoelen in het stadion vervangen. Supporters konden de oude stoeltjes kopen.


Het Kasteel

Spartastadion Het Kasteel, een voetbalstadion in Rotterdam Het Kasteel (Groningen), een congrescentrum in de stad Groningen Het Kasteel (Alphen aan den Rijn), een pop- en cultuurpodium in Alphen aan den Rijn


Joseph Poelaert

Joseph Philippe Poelaert (Brussel, 21 maart 1817 – aldaar, 3 november 1879) was een Belgisch architect die vooral bekend is voor zijn ontwerp van het Justitiepaleis in Brussel.


Sparta Rotterdam

Sparta Rotterdam is een Nederlandse betaaldvoetbalclub uit Rotterdam. De club werd opgericht in 1888 en is daarmee de oudste club in het betaald voetbal in Nederland. Slechts elf amateurvoetbalclubs in Nederland zijn ouder dan Sparta. Sinds 1916 is Het Kasteel de thuisbasis van de club uit Spangen.


Breezanddijk

Breezanddijk is een gehucht in de gemeente Súdwest-Fryslân, in de Nederlandse provincie Friesland, dat op/aan de Afsluitdijk ligt op het voormalige werkeiland Breezand, twaalf kilometer van de Friese kust. Tot 2011 lag Breezanddijk in de toenmalige gemeente Wonseradeel.

Breezanddijk had in 2011 volgens de gemeente slechts vier inwoners. Het CBS geeft voor een inwonertal van 5; dit betreft echter een afronding op een vijftal. De enige straatnaam is Afsluitdijk. Er zijn zeven adressen. Zes hebben een bedrijfsfunctie, het zevende is een woonboot en het enige bewoonde adres. Daarmee is het de kleinste bewoonde plaats in Nederland (Koudekerke op Schouwen-Duiveland in de provincie Zeeland en Helwerd in de provincie Groningen zijn helemaal onbewoond).

Aan de Waddenzeezijde is een vluchthaven. De snelweg heeft bij Breezanddijk een viaduct en een op- en afrit, zodat weggebruikers van beide rijbanen de verzorgingsplaats met het benzinestation kunnen bereiken en eventueel kunnen keren. Het viaduct is onmisbaar voor fietsers en ander langzaam verkeer, want het fietspad is aan de andere zijde van de snelweg: zonder viaduct zou Breezanddijk voor fietsers onbereikbaar zijn.

Breezanddijk is een officieel schietterrein van het ministerie van Defensie.


Kornwerderzand

Kornwerderzand (Fries: Koarnwertersân) is een dorp in de gemeente Súdwest-Fryslân in de Nederlandse provincie Friesland. Kornwerderzand ligt op de Afsluitdijk, enkele kilometers van de kust. In zouden er volgens het CBS het dorp inwoners zijn. In 2011 was dit aantal nog 22.


Lojban

Lojban is een kunsttaal met een zo logisch mogelijke grammatica. De naam "Lojban" komt van afgekorte versies van logji ("logica") en bangu ("taal"). Lojban is een uitbreiding van Loglan. In 1987 hebben enkele actieve loglanisten zich afgescheiden van Loglan, het project van de Amerikaanse socioloog James Cooke Brown, omdat Brown het taalauteursrecht claimde.

Lojban is belangrijker geworden dan het originele project. Er zijn enige tientallen lojbanisten actief, hoofdzakelijk op het internet. De LLG (Logical Language Group, Inc.), een vereniging zonder winstoogmerk, zie non-profit, Vereniging (organisatie), houdt jaarlijks een bijeenkomst. Lojban heeft de ISO 639 taalcode jbo.


Geert van Istendael

Geert van Istendael, officieel Geert Maria Mauritius Julianus Vanistendael (Ukkel, 29 maart 1947) is een prozaschrijver, dichter, essayist, publicist en vertaler. Voorheen was hij ook journalist en nieuwslezer.


Menhir

Een menhir is een grote staande steen uit de late steentijd. Zo'n steen is niet altijd enorm groot; vele zijn slechts een meter hoog. De menhirs zijn door prehistorische volken gebruikt voor het maken van formaties van megalieten. Deze formaties kunnen lijnen (steenrij) zijn of kringen (steencirkel).


Loglan

Loglan is een kunsttaal die vanaf 1955 werd ontwikkeld door de Amerikaanse socioloog James Cooke Brown, oorspronkelijk als testomgeving voor de Sapir-Whorfhypothese. Logan wijkt dermate af van natuurlijke talen, dat de gebruikers ervan anders zouden gaan denken, veronderstelde Brown, vooropgesteld dat de Sapir-Whorfhypothese klopt.

De taal heeft erg geprofiteerd van een artikel erover dat in juni 1960 in de Scientific American verscheen. Binnen beoefenaars van Loglan heeft in 1987 een afscheiding plaatsgevonden. Daaruit is Lojban voortgekomen.

In het Nederlands hebben werkwoorden altijd een tijd. In Loglan is dat niet zo. Het is mogelijk verleden, heden of toekomst aan te geven via een extra woordje in de zin, maar dat hoeft niet. Bij weglating heeft het gezegde een onbepaalde tijd. Iets dergelijks bestaat overigens ook in het Afrikaans, dat geen onvoltooid verleden tijd kent. Een zin met onvoltooid tegenwoordige tijd wordt in de verleden tijd gezet door bijvoorbeeld het woordje "gisteren" toe te voegen. De logische talen willen ook het onderscheid tussen zelfstandige naamwoorden, werkwoorden, bijvoeglijke naamwoorden en bijwoorden uit de grammatica wegwerken. In de woordenlijst blijft dit verschil echter terugkomen, omdat het zo'n stevige basis in de echte wereld heeft.


Reuzenrad

Een reuzenrad is een (kermis)attractie. Het is een door een (elektro)motor aangedreven as waaraan meerdere gondels of stoeltjes zijn bevestigd waarin mensen kunnen zitten. Het allereerste reuzenrad ter wereld, het Ferris Wheel, werd door George Ferris gebouwd voor de wereldtentoonstelling van 1893. In het Engels wordt Ferris Wheel gebruikt als algemene term voor een reuzenrad. Het geplande Beijing Great Wheel-project dat een hoogte van 208 meter had moeten bereiken werd in 2010 definitief afgeblazen.


Sophie van Württemberg

Sophia Frederika Mathilda, Prinses van Württemberg, geboren als Sophie Frederike Mathilde von Württemberg (Slot Ludwigsburg, 17 juni 1818 — Wassenaar, 3 juni 1877), was als eerste echtgenote van koning Willem III van 17 maart 1849 tot haar overlijden koningin der Nederlanden en groothertogin van Luxemburg. Haar roepnaam was Sophie. Als koningin stond ze bij leven bekend als Sophia en dient niet te worden verward met Sophie van Oranje-Nassau.


Novial

Novial is een kunsttaal (nov = nieuw + IAL = Internationale Hulptaal) door Otto Jespersen geconstrueerd. Jespersen is een Deens taalkundige die zich eerder al met de ontwikkeling van Ido inliet. Hij bedacht Novial om de internationale communicatie en vriendschap te vergemakkelijken zonder dat iedereen zijn moedertaal diende te vervangen. De woordenschat van Novial is grotendeels op de Germaanse en Romaanse talen gebaseerd en de grammatica is zwaar beïnvloed door het Engels.

De eerste introductie van Novial gebeurde in 1928 met Jespersens boek "een Internationale Taal". Een update van zijn woordenboek Novial werd twee later jaar gepubliceerd. Verdere wijzigingen werden voorgesteld in de jaren 30, maar met de dood van Jespersen in 1943 kwam de taal in onbruik. In de jaren 90, met de opmars van het Internet, herwon de kunsttaal aan belang en herontdekten vele mensen Novial.


Otto Jespersen

Jens Otto Harry Jespersen (Randers (Jutland), 16 juli 1860 – Roskilde, 30 april 1943) was een Deens taalkundige, gespecialiseerd in de grammatica van de Engelse taal. Hij werd geboren in Jutland en studeerde aan de Universiteit van Kopenhagen. Hij is afgestudeerd in het Engels, Frans en het Latijn. Hij studeerde ook taalkunde in Oxford.

Otto Jespersen was hoogleraar Engels aan de Universiteit van Kopenhagen van 1893 tot 1925. Samen met Paul Passy richtte hij de Internationale Fonetische Vereniging op. Hij was een uitgesproken verdediger en een actieve ontwikkelaar van internationale hulptalen. Hij was betrokken bij de delegatie van 1907 die de hulptaal Ido ontwierp, en in 1928, ontwikkelde hij de Novial taal, die hij beschouwde als een verbetering ten opzichte van Ido.


Otto Lilienthal

Otto Lilienthal (Anklam, 23 mei 1848 – Berlijn, 10 augustus 1896) was een Duitse uitvinder en ontwerper van vele zweefvliegtuigen. Hij wordt beschouwd als één der pioniers van het vliegtuig.


Obano-opstand

De Obano-opstand was een opstand in 1956 van Papoea's op Nieuw-Guinea tegen het Nederlands koloniaal gezag. De Nederlandse regering liet de opstand in het Wisselmerengebied neerslaan door het Korps Mariniers. Hierbij vielen meer dan 100 doden.

De Obano-opstand was een gevolg van cultuurverschillen en verschillen in opvattingen over recht tussen de bevolking van het Wisselmerengebied (tegenwoordig Paniai), de Ekagi, en het Nederlandse bestuur. De bevolking was pas kort voor de Tweede Wereldoorlog met het Nederlandse bestuur in aanraking gekomen, toen de bestuurspost Enarotali als eerste post in het binnenland van Nederlands-Nieuw-Guinea werd opgericht. De bevolking had al de nodige problemen gehad met de nieuwkomers en had ook de komst van de Japanners tijdens de Tweede Wereldoorlog niet weten te waarderen.

Door het bestuur van Nederlands-Nieuw-Guinea onder leiding van gouverneur Jan van Baal werd in 1953 opgeroepen het door de overheid gepropageerde recht te laten gelden in antwoord op de problemen in het gebied, en het door de bevolking aangehangen adat-recht te negeren. Dat gewoonterecht hield onder meer in dat mensen die beschuldigd werden van hekserij en overspel met pijlen gedood moesten worden. Wel moest schade worden betaald aan de nabestaanden in de vorm van varkens en kaurischelpen. Volgens het Nederlands recht was dit doodslag, en dat kon niet worden getolereerd. Het toepassen van het Nederlandse recht onder enige dwang werd door de Ekagi niet op prijs gesteld.

Het uitbreken van mazelen, waardoor veel kinderen doodgingen, en een varkensziekte werden door de Ekagi gezien als het werk van door de Nederlanders meegenomen kwade geesten. De bevolking maakte de geïmporteerde roze varkens af.

Geleidelijk begon het in het gebied te gisten. Op 4 november 1956 werd in de Obano-vallei ten zuidwesten van het Paniai-meer een zendingsgebouw van de Amerikaanse zendingsorganisatie CAMA feestelijk geopend, en ook werd een nieuw zendingsvliegtuigje gedoopt. Opstandelingenleider Bunaibo, de yape ipuwe of eigenaar van de oorlog, ging met steun van een andere opstandeling, Dabakayame, in de aanval. Daarbij kwamen acht mensen, voornamelijk vertegenwoordigers van de zending om het leven. De opstandelingen belegerden de bestuurspost Enarotali. Op 7 november werden door de Marine Luchtvaartdienst mariniers aangevlogen die met behulp van mortieren de vrede moesten herstellen. De mariniers hadden de opdracht zo nodig raak te schieten. Uiteindelijk bleken de mortieren weinig bij te dragen aan het beëindigen van de opstand. Er werd een legertje van hulptroepen opgericht. Dit bestond uit bewoners van dorpen rond het Tigimeer die weinig met de opstandelingen op hadden. De meeste slachtoffers stierven door de pijlen van dit legertje. Uiteindelijk wist Nederland het gezag rond de Wisselmeren te herstellen door zelf een stammenstrijd te ontketenen tussen de verschillende bevolkingsgroepen, niet door eigen militair overwicht.

Indonesië probeerde in die tijd de kwestie Nieuw-Guinea bij de Verenigde Naties op de agenda te krijgen. President Soekarno erkende het Nederlandse gezag over Nederlands-Nieuw-Guinea niet, en wilde het gebied bij Indonesië voegen. Gouverneur Van Baal was dan ook bevreesd dat de Obano-kwestie Indonesië in de kaart zou spelen, en probeerde berichtgeving in de pers te voorkomen.


Bill Spooner

William "Sputnik" Spooner (Arizona, 16 mei 1949) is een Amerikaans musicus. Spooner was een van de oprichters van The Tubes en was jarenlang het belangrijkste creatieve brein achter de groep. Na het floppen van het album Love Bomb bracht hij het soloalbum First Chud uit, om in 1989 de band te verlaten. Hij speelde daarna in tijdelijke bands als Sponge Mummies en SNAFU. In 1996 bracht hij het soloalbum Mall to Mars uit.

Toen The Tubes in 1993 werden heropgericht was Spooner de grote afwezige. Tegenwoordig vormt hij een duo met zijn zoon Boone, waarmee hij in 2005 eenmalig het voorprogramma voor zijn voormalige band verzorgde.


Filmtrilogie

Een filmtrilogie is een trilogie (drieluik) van drie films. Filmtrilogieën bestaan in verschillende gradaties: van films die samen één verhaal vormen en als drieluik geschreven en geproduceerd zijn, tot films met de maker als enige onderlinge verband, die door fans en critici (of door de makers of distributeurs, voor marketingdoeleinden) als trilogie worden beschouwd.


Trilogie

Een trilogie is een werk dat bestaat uit drie delen die achter elkaar genoten kunnen worden.

In het Nederlands wordt het begrip vaak verbasterd tot de contaminatie "triologie".


Stil spel

Stil spel is (op het toneel en/of in films) acteren zonder daarbij te spreken. Uit de handelingen, gebaren en mimiek moet het publiek begrijpen wat er gebeurt.

In de tijd van de stomme film was dit de essentie van acteurschap; tegenwoordig slechts een klein -maar belangrijk- onderdeel. De mime is een bijzondere vorm van stil spel met vaak karikaturale overdrijvingen.


Magna Graecia

Magna Graecia, Latijn voor en ook genoemd als, Groot-Griekenland, Grieks: , was de naam voor het zuiden van Italië en Sicilië, die de Romeinen daarvoor hadden. Deze gebieden waren tussen 800 en 600 v.Chr. door de Grieken gekoloniseerd. Bijna alle steden hier hebben Griekse wortels. De invloed van de oude Griekse cultuur strekte zich tot een groter gebied uit dan het huidige Griekenland.

Een aantal belangrijke kolonies van Magna Graecia, zoals Neapolis, tegenwoordig Napels, en Syracuse, hebben een belangrijk aandeel gehad in de culturele vorming van de Romeinen.

De Grieken vestigden zich altijd dicht bij de kust. In het binnenland handhaafden zich inheemse Italische volkeren. In Sicilië waren de Sicelen, Sicanen en Elymiërs zo verzwakt dat ze geen ernstige bedreiging meer voor de Griekse koloniën vormden, maar in het zuiden van het Italiaanse schiereiland was dat anders. Hier ontpopten zich vanaf de 5e eeuw v.Chr. vooral de Samnieten als gevaarlijke tegenstanders.

Archimedes (287 v.Chr. – 212 v.Chr. ) woonde in Syracuse.


Allofoon

Een allofoon is in de spraak een uitspraakvariant van één bepaalde, minimale (distinctieve) klank, die niet tot betekenisverandering leidt. Klankvarianten worden alleen elkaars "allofonen" genoemd: als zij deel uitmaken van hetzelfde foneem én als zij elkaar afwisselen op grond van hun plaats in bepaalde fonologische contexten.


Hugo Weaving

Hugo Wallace Weaving (Ibadan, 4 april 1960) is een Australisch theater- en filmacteur, vooral bekend van de trilogieën The Matrix, The Lord of the Rings en The Hobbit. Weaving heeft verschillende prijzen gekregen voor zijn acteerwerk, waaronder Australian Film Institute Awards in 1991, 1998 en 2005 voor beste mannelijke hoofdrol.


Volapük

Het Volapük is een kunsttaal die in de jaren 1879-1880 door Johann Martin Schleyer, een katholieke priester in Baden, Duitsland, werd geconstrueerd. Naar eigen zeggen had Schleyer daartoe in een droom van God de opdracht gekregen. Gedurende één decennium genoot het Volapük een ongekende populariteit en had in die periode meer dan honderdduizend gebruikers over de hele wereld. Aan het succes van het Volapük kwam geleidelijk een einde nadat in 1887 het Esperanto ten tonele was verschenen. Tegenwoordig wordt de taal nog slechts door hoogstens enkele tientallen liefhebbers gesproken. Toch is het Volapük op het Esperanto na de meeste succesvolle internationale hulptaal uit de geschiedenis geweest.

De woordenschat van het Volapük is voornamelijk gebaseerd op het Engels en in mindere mate ook op het Duits, het Latijn en het Frans, talen die Schleyer alle uitstekend beheerste. De naam van de taal betekent "wereldtaal" en is opgebouwd uit twee woorden: vol en pük, afgeleid van de Engelse woorden world en speech. In oudere publicaties wordt het Volapük dan ook dikwijls aangeduid met de naam "de Wereldtaal".


Galm

Galm is een geluidverschijnsel dat ontstaat bij herhaaldelijke weerkaatsing van geluid. De geluidsbron zelf kan al dan niet nog hoorbaar zijn. Als een weerkaatsing wordt waargenomen, nadat de geluidsbron reeds is gestopt, spreekt men van echo.