Tweede fase

De tweede fase is in Nederland sinds 1998 een synoniem voor de bovenbouw van de havo en het vwo en duurt van het vierde leerjaar tot en met het examenjaar. De eerste fase bestaat dan logisch gezien uit de eerste drie leerjaren van havo en vwo, ook wel onderbouw geheten. Volgens de wet houdt de tweede fase een aantal regelingen in voor de samenstelling van het voormalige 'vakkenpakket', vanaf 1998 'profielen' geheten, alsmede voor de studielast en de examenprogramma's voor elk van de schoolvakken. De onderwijsvernieuwing die gelijktijdig werd gepromoot en bekendstaat onder de naam studiehuis maakt wettelijk gezien geen deel uit van de tweede fase, maar kan door elke school naar eigen inzicht worden vormgegeven.


Marrons

Marrons zijn gevluchte Afrikaanse slaven die in stamverband in de ontoegankelijke oerwouden of binnenlanden gingen leven en hun afstammelingen. Marrons, weggelopen slaven, leefden in het Caraïbisch gebied, Midden-Amerika, Zuid-Amerika en Noord-Amerika en op eilanden in de Indische Oceaan zoals Réunion. Marronvolken werden aangetroffen van het Amazonebekken tot in de Amerikaanse staten Florida en North Carolina. In Suriname en Frans-Guyana, zijn grote marron-gemeenschappen te vinden.

Overvallen door groepen marrons op plantages kwamen vanaf de jaren 1520 voor. De nederzettingen van de marrons stonden onder andere bekend als cumbes, palenques, quilombos, mocambos, ladeiras, of mambises.


Milete

Milete (Grieks: Μίλητος, Miletos; Latijn: Miletus) was een belangrijke stad aan de westkust van Klein-Azië die zou zijn gesticht door de mythologische figuur Miletus. Bewoning van het gebied gaat echter al veel verder terug, maar de Ionische Grieken koloniseerden de westelijke Anatolische kust vanaf ongeveer 1000 voor Christus. Milete kan door de vondst van het Lineair B schrift als oudste Griekse stad in Klein-Azië worden gezien. Het lag aan een grote ondiepe baai nabij de monding van de rivier de Meander, een van de grote rivieren in westelijk Anatolië. Snel groeide Milete uit zijn voegen en al in de 8e eeuw zond het zijn eigen kolonisten uit die steden stichtten zoals Sinope en Trapezus langs de gehele zuidkust van de Zwarte Zee, wat later de Pontus zou gaan heten. Vanuit Milete werd ook een groot deel van het Ionische kustgebied gehelleniseerd. In de 6e eeuw voor Christus was Milete de geboorteplaats van de Griekse filosofie en wetenschap, met de School van Milete. Pas na de veroveringen van Alexander de Grote in de 4e eeuw voor Christus werd Efeze de belangrijkste Griekse stad in Klein-Azië.


Harry Kies

Henricus Petrus Maria (Harry) Kies (Den Haag, 11 september 1953 – Woerden, 24 december 2020) was een cabaretimpresario. Hij was tot 1 augustus 2011 directeur van Harry Kies Theaterprodukties.


Rode Lijst van de IUCN

De Rode Lijst van de IUCN, opgesteld in 1963, is 's werelds grootste lijst van statusbeoordelingen met betrekking tot de instandhouding van planten-, diersoorten en schimmels. De lijst wordt onderhouden door de IUCN en jaarlijks opnieuw geëvalueerd.


Paul Davies

Paul Charles William Davies (Londen, 22 april 1946) is een Brits-Australische en internationaal bekende natuurkundige, hoogleraar en publicist.


Centrumpartij (Nederland)

De Centrumpartij (afgekort: CP) was een Nederlandse extreemrechtse nationalistische politieke partij. De partij bestond van 1980 tot 1986, waarna zij verder ging als Centrumpartij '86.


Martine Sandifort

Martine Sandifort (Delft, 17 mei 1970) is een Nederlands kleinkunstenares. Ze is afgestudeerd aan de Amsterdamse Academie voor Kleinkunst.


Intonatie (muziek)

het spelen van een toon op de juiste toonhoogte, dus met een bepaalde frequentie en binnen een bepaald stemmingssysteem het bepalen van de klankkleur van een toon

In de praktijk kunnen deze twee vormen met elkaar samenhangen. Een speler of zanger die 'donker' intoneert kan, bedoeld of onbedoeld, ook 'lager' intoneren, en dus onzuiver spelen of zingen.


Monodie

Deze term komt oorspronkelijk uit de volksmuziek, en uit de muziek van de troubadours en trouvères, afkomstige schrijfwijze vond een enorme opgang in het begin van de barok. De begeleiding werd doorgaans genoteerd in het systeem van de basso continuo: een baslijn met cijfers die de akkoorden en hun liggingen zodanig aanduidden, dat deze improviserenderwijs konden worden uitgevoerd.


Tiger Woods

Eldrick "Tiger" Woods, officieel Eldrick Tont Woods (Cypress, Californië, 30 december 1975) is een Amerikaanse golfer. Hij wordt gezien als een van de beste golfers aller tijden. In 1996 werd hij professional en in april 1997 won hij al The Masters, zijn eerste van 15 majors.


Paleis Het Loo

Paleis Het Loo is een paleis gelegen aan de rand van Apeldoorn. Het paleis werd tot 1975 door leden van de Koninklijke familie van Nederland bewoond. Sinds 1984 is het als Nationaal Museum Paleis het Loo opengesteld voor publiek en vinden er tentoonstellingen en evenementen plaats. Het paleis is eigendom van de Staat der Nederlanden. Het beheer en onderhoud van de gebouwen wordt uitgevoerd door de Stichting Paleis Het Loo Nationaal Museum.


Kieming

Kieming of ontkieming is bij zaadplanten het proces waarbij het in een zaad aanwezige embryo of kiem door de zaadhuid heenbreekt en vervolgens tot een kiemplant uitgroeit.

Veel zaadplanten vormen zaden die een kiemrust (dormancy) hebben, ze gaan pas na enige tijd kiemen. Wanneer er geen kiemrust is kan het zaad al gaan kiemen als het nog aan de plant vastzit. Bij granen wordt dit verschijnsel schot genoemd. Grassen, waarbij dit verschijnsel vrijwel altijd optreedt, heten vivipaar of levendbarend.


Matthias Corvinus

Matthias Corvinus Hunyadi, Latijn en Duits: Matthias Corvinus, Roemeens: Matia Corvin, Hongaars: Hunyadi Mátyás, Kroatisch: Matija Korvin (Kolozsvár, 23 februari 1443 – Wenen, 6 april 1490) was van 1458 tot 1490 koning van Hongarije, van 1469 tot 1490 koning van Bohemen en van 1469 tot 1490 hertog van Oostenrijk. Hij werd geboren in het Transsylvaanse Kolozsvár (het huidige Cluj-Napoca in Roemenië) als tweede zoon van Johannes Hunyadi (Roemeens: Ioan de Hunedoara), die een aantal succesvolle veldtochten tegen de Ottomanen had gevoerd. Johannes had gedurende de minderjarigheid van de vorige koning Ladislaus Posthumus de Hongaarse regering geleid.


Open lijn

De term open lijn binnen het schaken is een lijn op een schaakbord waar geen pionnen op staan. Het in bezit hebben van een open lijn is een belangrijk strategisch voordeel.

Een speler zal proberen de lijn in bezit te nemen met een sterk stuk, bij voorkeur de toren of anders de dame. Het snijpunt van een open lijn en de zevende rij is voor de speler met wit het sterkste veld en voor de zwartspeler het gevaarlijkste veld van het bord. Andersom is het snijpunt van een open lijn met de tweede regel voor zwart het sterkste veld en voor wit het zwakste.

Op een open lijn kunnen torens ook verdubbeld worden. Op deze manier nemen ze de lijn nog krachtiger in bezit. Staat er echter een toren van een andere kleur op de lijn, dan proberen beide spelers de open lijn in bezit te nemen. De torens afruilen is vaak een slechte optie, omdat een tweede toren van de tegenstander dan vaak op de open lijn komt.

Veelal wordt getracht twee torens op de zevende rij (voor zwart de tweede) te krijgen. Dat kan de tegenstander grote problemen opleveren.

In het diagram is de f-lijn open, de witspeler heeft die met de toren onder controle en f7 is voor wit het sterkste en voor zwart het zwakste veld.


Wladislaus van Varna

Hij sneuvelde in de Slag bij Varna tegen de Ottomanen. In Varna (nu in Bulgarije) bevindt zich zijn mausoleum. In Polen werd hij opgevolgd door zijn jongere broer Casimir IV en in Hongarije kwam de macht in handen van de vierjarige Habsburger Ladislaus Posthumus.


Albrecht II (rooms-koning)

Albrecht II (Wenen, 16 augustus 1397 - Neszmély bij Esztergom, 27 oktober 1439), uit de Albertijnse linie van het huis Habsburg, was vanaf 1404 hertog van Oostenrijk als Albrecht V en vanaf 1437 koning van Hongarije en Bohemen als Albrecht I. In 1438 werd hij als Albrecht II tot rooms-Duits koning gekozen, hoewel hij nooit gekroond werd. Albrecht II was de eerste heerser uit het huis Habsburg die Oostenrijk, Bohemen, Hongarije en het Duitse koningschap in een hand verenigde. Albrecht stierf in Hongarije tijdens een veldtocht tegen de Turken, waarna zijn rijk uit elkaar viel.


Albrecht II

Albrecht II van Namen (ca.1000-ca.1063), graaf van Namen (1031-ca.1063) Albrecht II van Brandenburg (ca.1175-1220), markgraaf van Brandenburg (1205-1220) Albrecht II van Weimar-Orlamünde, graaf van Weimar-Orlamünde (1206-1245) Albrecht II van Meißen (1240-1314), landgraaf van Thüringen (1265-1294) en markgraaf van Meissen (1288-1292) Albrecht II van Saksen (ca.1250-1298), hertog van Saksen-Wittenberg (1260-1298) Albrecht II van Brunswijk, hertog van Brunswijk-Göttingen (1279-1318) Albrecht II van Oostenrijk (1298-1358), hertog van Oostenrijk (1330-1358), hertog van Stiermarken, hertog van Karinthië (1335-1358) Albrecht II (Rooms-koning) (1397-1439), Rooms-koning (1437-1439), koning van Bohemen, koning van Hongarije, erfhertog van Luxemburg


Felix Hoffmann (scheikundige)

Felix Hoffmann (Ludwigsburg, 21 januari 1868 – Lausanne, 8 februari 1946) was een Duits scheikundige, die bekendstaat als de ontdekker van de aspirine.

Hoffmann werd in een gezin van tien kinderen geboren in Ludwigsburg, in Württemberg. Zijn vader was fabrikant, zijn moeder de dochter van een pianobouwer. Hij ging naar school in Ludwigsburg, maakte zijn middelbare studies niet af, werkte drie jaar als leerling-apotheker en voltooide zijn opleiding in apotheken in Genève, Hamburg en Neuville. In 1889 schreef hij zich in voor chemie aan de universiteit van München, waar hij ook doctoreerde. Op 1 april 1894 trad hij bij Bayer als chemicus in dienst. Hij was toen zesentwintig.


Banner (digitaal)

Een banner (Engels voor wimpel, banier) is een grafische reclame-uiting op het internet. Door op een banner te klikken wordt een pagina geopend waar meer informatie over het geadverteerde te vinden is.


Niet Uit Het Raam

Niet Uit Het Raam (NUHR) is een Nederlandse cabaretgroep, bestaande uit Joep van Deudekom, Peter Heerschop, Viggo Waas en Eddie B. Wahr. De groep maakte al spraakmakende cabaretprogramma's toen de heren gevraagd werden voor het VARA-televisieprogramma Kopspijkers.


Okapi

De okapi (Okapia johnstoni) is een herkauwend zoogdier uit de familie Giraffidae en de nauwste nog levende verwant van de giraffe. De okapi kenmerkt zich door zijn kastanjebruine lichaam, witgestreepte poten en een gevlekte kop. Het dier komt in het wild enkel voor in de tropische regenwouden in het noordoosten van Centraal-Afrika. De okapi kreeg pas in 1901 een formele wetenschappelijke naam van Philip Lutley Sclater en is vernoemd naar de ontdekker, de Britse ontdekkingsreiziger Henry Hamilton Johnston.

De okapi wordt ook wel de bosgiraf genoemd, omdat deze soort in de wouden van het Kongobekken leeft. In 1919 was de eerste okapi in een dierentuin te bezichtigen, in de dierentuin van Antwerpen. Dit dier stierf echter al na zeven weken gevangenschap. Een volgende okapi, in de dierentuin opgenomen in 1928, bleef langer in leven. De zoo liet daarna nog meer okapi's verschepen uit Congo. De Antwerpse zoo is nog altijd voortrekker van een okapi-fokprogramma.


Stelling van Amsterdam

De Stelling van Amsterdam was een verdedigingslinie, gelegen op 15 tot 20 kilometer rond het centrum van de Nederlandse stad Amsterdam. De Stelling is 135 kilometer lang, bevat 45 forten en is aangelegd van 1880 tot 1920.

Op 26 september 1995 werd de Stelling van Amsterdam samen met de Nieuwe Hollandse Waterlinie bij UNESCO aangemeld voor plaatsing op de Werelderfgoedlijst waar zij in in haar geheel op werd geplaatst in 1996. In 2021 werd de Nieuwe Hollandse Waterlinie toegevoegd aan het reeds bestaande werelderfgoed. Beide componenten staan sindsdien op de lijst onder de naam Nederlandse waterverdedigingslinie.


Trachee (insecten)

Terrestrische geleedpotigen hebben net als alle dieren zuurstof nodig. Ze hebben wel bloed, maar gebruiken dit niet om zuurstof te transporteren zoals zoogdieren en reptielen. Het bloed bevat dan ook geen hemoglobine en is kleurloos. Ook is de ademhaling niet gekoppeld aan de monddelen, maar verloopt via vele openingen in het uitwendige skelet. De lucht wordt eerst door een hoofdstelsel van dikkere buisjes (trachea) gevoerd en via vele kleinere buisjes (tracheola) tot vlak bij de cellen gebracht. De lucht wordt vanuit vele plaatsen op het achterlijf en het borststuk aangevoerd en weer afgevoerd met behulp van kleine spiertjes die de opening sluiten bij het aanspannen en openen bij het ontspannen. Het systeem is aan de ene kant zeer effectief, maar de keerzijde is dat een tracheeënstelsel alleen efficiënt kan zijn bij een gering lichaamsvolume. Samen met het relatief zware chitinepantser is het tracheeënsysteem de belangrijkste reden waarom er bij insecten nooit echt grote vertegenwoordigers zijn ontstaan.

Bij de Crustacea, een van de drie nog levende onderstammen van de geleedpotigen, komen geen tracheeën voor, maar kieuwen. Ook de op het land levende vertegenwoordigers, zoals de landpissebedden, ademen zo.


Alex en Martine

Alex en Martine was een Nederlands cabaretduo dat bestond uit Alex Klaasen en Martine Sandifort.

De twee wonnen in 2000 het cabaretfestival Cameretten en ontvingen in 2001 de Pall Mall Exportprijs.

In september 2001 ging het eerste avondvullende programma van Alex en Martine in première. Dit programma (Volgend jaar lach je d'r om) deden ze anderhalf jaar, maar in februari 2003 kreeg Martine Sandifort een burn-out en de resterende voorstellingen werden afgelast.

In 2004 werden de twee weer herenigd in het VARA-televisieprogramma Kopspijkers, toen na Sandifort ook Klaasen mee ging doen. Bij hun eerste gezamenlijk optreden voerden ze een duet op tussen "Marco Borsato" en "Trijntje Oosterhuis".

In april 2004 werd bekend dat Alex Klaasen en Martine Sandifort hun voorstelling Volgend jaar lach je erom in reprise namen. De voorstelling was vanaf de laatste week van april 2005 (beperkt) door heel Nederland te zien. Begin juni 2005 speelde het duo de voorstelling in het Nieuwe de la Mar Theater, waarmee ze een van de laatste bespelers van het theater waren.

Voor deze nieuwe reeks voorstellingen waren ze (naast hun televisiewerk) te zien in de komedie De gelukkige mandarijn van Frank Houtappels. In dit toneelstuk, dat geregisseerd werd door Porgy Franssen, speelden verder nog mee Nina Deuss, Lottie Hellingman en Ellen Pieters.


Duizendpotigen

De duizendpotigen, ook wel veelpotigen genoemd (Myriapoda), vormen een onderstam van kruipende, geleedpotige dieren. Duizendpotigen hebben een langwerpig lichaam dat over het algemeen een duidelijke segmentatie vertoont. Elk lichaamssegment draagt één of twee paar flexibele poten. Duizendpotigen hebben de typische gewoonte hun pootjes in een ritmisch, golvend patroon te bewegen terwijl het dier zich verplaatst.

Wereldwijd zijn er meer dan 16.000 soorten duizendpotigen beschreven. Alle soorten zijn landbewonend en zoeken vooral vochtige omgevingen, zoals bodems of dode bladeren. De Myriapoda bestaat uit vier groepen: duizendpoten, miljoenpoten, weinigpoten en wortelduizendpoten. De laatste drie worden ook wel samengevat als de Progoneata, omdat de geslachtsopening bij deze dieren vooraan in het lichaam is geplaatst. De verwantschappen tussen deze groepen is onduidelijk.

De namen duizendpoten en miljoenpoten zeggen niets over het potenaantal; sommige soorten duizendpoten hebben bijvoorbeeld meer poten dan sommige miljoenpoten. Duizendpoten hebben altijd één paar poten aan ieder segment, miljoenpoten hebben twee paar poten per segment. Dit komt doordat de segmenten van de miljoenpoten zich in de loop der evolutie paarsgewijs hebben samengevoegd.


Triceratops

De eerste resten van Triceratops werden rond 1867 gevonden in de Verenigde Staten van Amerika, in de plaats Golden. In 1889 kreeg het geslacht van de beroemde professor Othniel Charles Marsh zijn naam, die 'driehoorngezicht' betekent. De eerstbenoemde soort is Triceratops horridus. Later werden er veel meer fossielen van opgegraven die allemaal een beetje in vorm verschilden. Marsh en andere geleerden zouden daarvoor nog eens zestien soorten benoemen. Tegenwoordig denken de wetenschappers dat het bij de meeste hiervan niet om aparte soorten gaat. Misschien is alleen T. horridus echt. Het kan zijn dat er nog een tweede soort was: T. prorsus.

Door de vele vondsten is de bouw van het dier goed bekend. Triceratops was erg groot. Hij kon negen meter lang, drie meter hoog en dertien ton zwaar worden. Hij had een enorme kop, een korte stevige nek, een gedrongen smalle romp en een korte staart die een beetje afhing maar niet over de grond sleepte. De huid was bedekt met schubben waarvan de kleur onbekend is. Het lichaam rustte op vier poten die zeer zwaar gespierd waren. De stand van de achterpoten was recht. De voorpoten stonden meer gespreid met de ellebogen iets naar buiten gericht. De binnenste vingers en tenen droegen kleine hoefvormige nagels. De kop was langwerpig. Op de achterkant van de schedel groeide een breed beenschild dat tot over de nek en schouders liep. Boven de ogen stonden twee lange hoorns. Een derde, kortere, hoorn was op de neus geplaatst. De smalle snuit droeg een scherpe hoornsnavel. Daarmee rukte Triceratops struiken uit de grond die door scherpe rijen kleine tanden in stukken geknipt werden. Die werden meteen doorgeslikt en in de grote buikholte verder verteerd.

De geleerden zijn het er niet over eens waartoe het nekschild en de hoorns dienden. Ze kunnen gebruikt zijn om zich te verdedigen tegen de gigantische Tyrannosaurus rex, het belangrijkste roofdier dat in het leefgebied van Triceratops voorkwam. Die mogelijkheid heeft Triceratops tot een van de bekendste dinosauriërs bij het grote publiek gemaakt. Maar sommige wetenschappers denken dat er alleen onderling mee gevochten werd, om te bepalen wie het sterkst was. Anderen geloven dat ze slechts bedoeld waren om mee te pronken of om de verschillende soorten uit elkaar te houden.

In het gebied in Noord-Amerika waar hij leefde, behoorde Triceratops tot de talrijkste gewervelde planteneters. Hij werd vermoedelijk 66 miljoen jaar geleden aan het eind van het Krijt uitgeroeid door de inslag van een grote meteoriet. Daarmee was Triceratops een van de laatste grote dinosauriërs.


Vogelbekdier

Het vogelbekdier (Ornithorhynchus anatinus) is een waterminnend zoogdier dat in Oost-Australië en Tasmanië voorkomt. Het is het enige nog levende lid van de familie vogelbekdieren (Ornithorhynchidae) en de onderorde vogelbekdierachtigen (Platypoda), waarvan wel enkele fossiele soorten bekend zijn.

Met de vier mierenegels (Tachyglossidae) behoort het dier tot de cloacadieren (Monotremata), een orde die verder alleen uitgestorven diersoorten omvat. De cloacadieren bezitten een cloaca en zijn de enige eierleggende zoogdieren. Vanwege deze eigenschap wordt wel naar het dier verwezen in de discussie over de evolutionaire verwantschap tussen zoogdieren en reptielen.

Het vogelbekdier is het enige zoogdier met een snavel, een flexibel tastorgaan dat het dier gebruikt voor de jacht op ongewervelden op de bodem van rivieren en ondiepe meren. Toen het eerste opgezette exemplaar eind achttiende eeuw westerse natuuronderzoekers bereikte, bracht het forse discussie teweeg. Enkelen beschouwden het als een vervalsing; het vermoeden bestond dat lichaamsdelen van verscheidene diersoorten aan elkaar waren gehecht.

Het vogelbekdier stond al vroeg in de belangstelling van de nieuwkomers in Australië. Tot aan het begin van de 20e eeuw werd het dier bejaagd vanwege zijn vacht, maar later werd het in zijn hele verspreidingsgebied beschermd. Hoewel de populatie lijdt onder de gevolgen van habitatverlies, is het geen uitdrukkelijk bedreigde diersoort.


IJsbrechtum

IJsbrechtum (officieel, Fries: Ysbrechtum ) is een dorp in de gemeente Súdwest-Fryslân in de Nederlandse provincie Friesland. Ysbrechtum ligt direct ten westen van de stad Sneek aan de A7 en ten zuiden van de Franekervaart. In telde het dorp inwoners.


Oost-Afrika

Hoorn van Afrika

Zowel het hoogste als het laagste punt van Afrika zijn gelegen in Oostelijk Afrika. Het laagste punt is Lac Assal in Djibouti en het hoogste punt is de Kilimanjaro in Tanzania.


Fret (dier)

De fret (Mustela putorius furo) is de gedomesticeerde vorm van de bunzing en behoort tot de marterachtigen. De wetenschappelijke naam werd, als Mustela furo, in 1758 gepubliceerd door Carl Linnaeus. Zoals alle marterachtigen zijn fretten roofdieren. Over het algemeen wordt de fret gehouden als gezelschapsdier, maar er zijn ook fretten die worden gebruikt voor de jacht. Deze vorm van jagen wordt fretteren genoemd. De fret wordt gemiddeld 5 tot 7 jaar oud en is (inclusief de staart) 35-50 cm lang.


Liv Tyler

Liv Rundgren Tyler (New York, 1 juli 1977) is een Amerikaanse actrice, die vooral bekend is van haar rol in Armageddon en de Lord of the Rings-trilogie. Tyler is een dochter van Steven Tyler, de zanger van Aerosmith, en Bebe Buell, een model. Liv Tyler is ook de halfzus van het model Mia Tyler. Ze is vernoemd naar de actrice Liv Ullmann.


Pieter Sjoerds Gerbrandy

Pieter Sjoerds Gerbrandy (Pieter Gerbrandij) (Goënga, 13 april 1885 – Den Haag, 7 september 1961) was een Nederlands advocaat, hoogleraar handelsrecht, burgerlijk procesrecht en faillissementsrecht aan de Vrije Universiteit, politicus en lid van de Tweede Kamer voor de Anti-Revolutionaire Partij (1948-1959) en lid en voorzitter van de Radioraad (vanaf 1929). Hij was minister van Justitie (1939 - 1942), Koloniën (ad interim) (1941-1942) en Algemene Oorlogsvoering van het Koninkrijk (1942-1945) en minister-president van Nederland (1940-1945) in Londen gedurende de Tweede Wereldoorlog. Vanaf 1955 tot zijn overlijden was hij minister van staat.


Keizer Sigismund

Sigismund van Luxemburg (ook Sigismund van Hongarije) (Neurenberg, 15 februari 1368 — Znojmo (Moravië), 9 december 1437) was de derde zoon van keizer Karel IV en jongere halfbroer van rooms-koning Wenceslaus, heersers uit het Huis Luxemburg.

Na de dood van zijn vader in 1378 werd hij keurvorst van Brandenburg. Door zijn huwelijk met koningin Maria van Hongarije werd hij, ondanks tegenstand van de plaatselijke adel, in 1387 koning van Hongarije. Hij verpandde Brandenburg aan zijn neef Jobst van Moravië.

In 1396 begon hij een kruistocht tegen de Ottomanen, die het land vanuit het zuiden bedreigden. Hij werd echter vernietigend verslagen bij Nicopolis (nu Nikopol in Bulgarije).

In 1400 werd zijn broer Wenceslaus afgezet als rooms-koning en vervangen door Ruprecht van de Palts uit het Huis Wittelsbach. In 1408 richtte hij de Orde van de Draak op. In 1410 stierf Ruprecht en in 1411 stierf Jobst. In overeenstemming met zijn broer werd hij koning van Duitsland en opnieuw keurvorst van Brandenburg (1411-1415). In 1415 schonk hij het gebied aan Frederik I, burggraaf van Neurenberg, voor zijn bewezen diensten. Dit was het begin van de 400 jaar durende heerschappij van het Huis Hohenzollern over het gebied.

De memorabelste periode uit zijn leven was het Concilie van Konstanz (1414-1418). Na het Concilie van Pisa (1409) waren er drie pausen. Met dit nieuwe concilie probeerde hij het kluwen van het Westers Schisma te ontwarren, wat hem lukte. Maar naast deze pausenkwestie was er ook het proces tegen de Tsjechische godsdiensthervormer Johannes Hus, die hij een vrijgeleide had gegeven om zijn leerstellingen te komen verdedigen. Hus werd echter gevangengenomen en als ketter tot de brandstapel veroordeeld. Sigismund volgde in 1419 zijn oudere halfbroer Wenceslaus IV op als koning van Bohemen. De hussitische Bohemers weigerden Sigismund hierom als koning te erkennen en hij riep een kruistocht tegen hen uit. Deze werd echter al gauw tot een guerrillaoorlog, die tot 1434 zou duren. Pas in 1437, een jaar voor zijn dood, werd hij door de belangrijkste Bohemers als koning erkend.

In 1431 werd hij koning van Italië en twee jaar later werd hij tot keizer van het Heilige Roomse Rijk gekroond.

Sigismund had geen kinderen bij Maria. Na haar dood trouwde hij met Barbara van Celje, bij wie hij een dochter kreeg, Elisabeth (1409-1442). Elisabeth trouwde met keizer Albrecht II. Albrecht werd Sigismunds opvolger als keizer van het Heilige Roomse Rijk en koning van Hongarije en Bohemen. Met hem stierf Huis Luxemburg uit.


Kwartier van Nijmegen

Het Kwartier van Nijmegen was het eerste van de vier kwartieren waarin het hertogdom Gelre was verdeeld, naast het graafschap Zutphen, het Overkwartier en het kwartier van Veluwe. Het kwartier van Nijmegen, met als hoofdstad de voormalige rijksstad Nijmegen, omvatte het gebied tussen Maas en Rijn met uitzondering van de graafschappen Buren en Culemborg (tot 1720) en de Kleefse enclave Huissen. Het kwartier was verdeeld in Nijmegen, het Rijk van Nijmegen, Land van Maas en Waal, de Bommelerwaard en de Betuwe. De voornaamste steden waren toen Nijmegen, Tiel en Zaltbommel. Het kwartier had in Nijmegen ook een eigen universiteit.


CP

Communistische partij, de naam van vele politieke partijen Zie ook: Lijst van communistische partijen Centrumpartij (doorverwijspagina) Center Parcs, een recreatie-onderneming Comboios de Portugal, de Portugese Spoorwegen Canadian Pacific Railway, een Canadese spoorwegmaatschappij Chemins de fer de Provence, een smalspoorweg in Zuid-Frankrijk hersenverlamming (cerebrale parese) Ceteris paribus, een Latijnse uitdrukking Club Penguin, een computerspel uit 2005 Centraal Planbureau, Nederlandse overheidsinstantie voor economische prognoses en analyses Passionisten (Congregatio Passionis), een katholieke congregatie Cocktail Party, een type feest

Cyclopentadieen, een groep organometaalverbindingen

Pentamethylcyclopentadieen, een groep organometaalverbindingen

cp, een computercommando in Unix-systemen, afkorting van "copy" cum privilegio, uiting van de toestemming van een autoriteit tot publicatie

constitutum possessorium, een vorm van levering in het goederenrecht


Kim Pieters

Kim Pieters (Winschoten, 5 oktober 1979) is een Nederlands actrice, die na haar vwo een dramaopleiding heeft gevolgd bij de theaterschool in Arnhem.

Pieters is geboren in Winschoten, maar groeide op in Dronten. De actrice is bij het grote publiek onder meer bekend door de rol van Claire Simons van 2001 tot 2005 in de televisiesoap Onderweg naar morgen, waarin ze getrouwd was met Hugo van Walsem (Robin Rienstra), en van haar werk in de dramaserie Julia's Tango, waarin zij de hoofdrol, Julia Marsman, op zich nam in 2007 en 2008. Pieters speelde vanaf 7 januari 2010 mee in het tv-programma Wie is de Mol? In de laatste aflevering van dit programma bleek dat zij de Mol was. Ook heeft Pieters de rol van Nico Wijsenbeek op zich genomen in Meiden van de Herengracht.

Ook speelde Pieters in het theater, in 2018 speelde ze de hoofdrol in Guilty Pleasures van Bos Theaterproducties.


Centrumdemocraten

De Centrumdemocraten (ook Centrum Democraten, of kortweg CD) was een Nederlandse politieke partij van staatsnationalistische signatuur. De partij werd meestal als extreemrechts aangeduid en representeerde gedurende de jaren 1984-1998 een gedeelte van nationalistisch Nederland.


Erik van Muiswinkel

Frederik Leendert (Erik) van Muiswinkel (Eemnes, 4 augustus 1961) is een Nederlandse cabaretier, acteur, schrijver en vertaler.


Negenbandgordeldier

Het negenbandgordeldier (Dasypus novemcinctus) is een zoogdier uit de familie Dasypodidae. De wetenschappelijke naam van de soort werd in 1758 gepubliceerd door Carl Linnaeus in de tiende editie van Systema naturae.


Hyena's

In vroegere tijden kwamen grote hyena's voor over grote delen van Europa en Azië, maar ze zijn sterk in aantal en habitat teruggelopen. Er zijn slechts vier soorten overgebleven, de gevlekte hyena, de bruine hyena, de gestreepte hyena en de aardwolf die hoort tot de subfamilie Protelinae.

In het huidige Afrika worden hyena's in verband gebracht met toverij. De Zoeloes onder Shaka Zoeloe vreesden de vermeende macht van de hyena's.

Vrouwelijke hyena's hebben een grote clitoris die op een penis lijkt. Daarom kan op dit aspect geen onderscheid gemaakt worden tussen mannetjes en vrouwtjes. Vrouwelijke hyena's hebben een grotere lichaamsbouw dan mannelijke hyena's. Een hyena is zowel een jager als een aaseter. Vaak eten ze de restjes van een prooi die andere roofdieren hebben achtergelaten. Als de hyena jaagt, jaagt hij in groepsverband op grotere dieren of alleen op kleine dieren. In een groep hebben ze meer kans om een grote prooi te vangen. Ze jagen vooral 's nachts en in de ochtend. Hyena's jagen eerder op langzame dieren, zoals waterbokken, dan op wendbare dieren, zoals zebra's. Eén op de drie keer lukt het een hyena om een prooi te overmeesteren. De hyena's bijten net zo lang tot de prooi doodbloedt of overlijdt aan shock. Hyena's laten hun prooi niet snel afpakken door andere roofdieren.


Bavianen

De bavianen (Papio) vormen een geslacht van apen binnen de familie Cercopithecidae. Hun verspreidingsgebied is het zuidelijke Arabisch Schiereiland en Afrika ten zuiden van de Sahara. Het zijn op de mensapen na de grootste apensoorten. Er worden over het algemeen vijf verschillende soorten onderscheiden. De nauwste verwanten van de bavianen zijn de mangabeys van het geslacht Lophocebus.


Louise de Coligny

Louise de Coligny (Châtillon-sur-Loing, 23 september 1555 - Fontainebleau, 13 november 1620) was de vierde echtgenote van prins Willem van Oranje. Zij werd geboren als dochter van de vooraanstaande protestant Gaspard de Coligny en Charlotte de Laval.


Willem van Eijk

Willem van Eijk (Korteraar, 13 augustus 1941 – Vught, 19 juni 2019) was een Nederlandse seriemoordenaar. Hij is tweemaal veroordeeld voor in totaal vijf moorden op vijf vrouwen: Cora Mantel, Aaltje van der Plaat, Sasja Schenker, Michelle Fatol en Annelies Reinders.


Steenbok (dier)

Steenbok is de naam die gegeven wordt aan een aantal verwante soorten uit het geslacht geiten (Capra) met grote, naar achteren gebogen hoorns met ribbels erop. Deze ribbels of ringen geven de leeftijd van de mannelijke steenbok weer. Het vrouwtje heeft kleine horens, maar het mannetje heeft hoorns die ieder jaar bijgroeien. Ze leven in Eurazië en Noord-Afrika.


Senaat (Verenigde Staten)

Ook de deelstaten hebben een tweekamerstelsel, waarin het hogerhuis met Senaat wordt aangeduid, met uitzondering van Nebraska, dat sinds 1934 slechts één wetgevende vergadering met 49 leden kent, die zich wel senatoren noemen.


Huis van Afgevaardigden (Verenigde Staten)

Het bestaat uit 435 stemgerechtigde leden en elk stemgerechtigd lid wordt gekozen in een congresdistrict dat vastgesteld wordt op basis van de gegevens van de volkstelling (census). Aan de hand van de tienjaarlijkse volkstelling wordt bepaald hoeveel vertegenwoordigers iedere staat krijgt toebedeeld in het Huis van Afgevaardigden (in de volkstelling van 2000 staat elke zetel voor gemiddeld 646.952 inwoners). Elke staat krijgt minstens één zetel. Iedere tien jaar herzien de staten het aantal congresdistricten en de bijbehorende grenzen om die in overeenstemming te brengen met het aantal afgevaardigden dat ze naar het Huis van Afgevaardigden mogen sturen. Een lid zit een termijn van twee jaar. Verder heeft het Huis nog zes leden zonder stemrecht, uit Guam, Amerikaans-Samoa, de Noordelijke Marianen, de Amerikaanse Maagdeneilanden, Puerto Rico en het District of Columbia.

De voorzitter van het Huis (de speaker) is een belangrijke figuur in de Amerikaanse politiek. Na de vicepresident is hij of zij tweede in lijn van opvolging van de president. Wanneer het Huis en het presidentschap in handen van verschillende partijen zijn wordt de voorzitter van het Huis vaak gezien als oppositieleider.


Mandril

De mandril (Mandrillus sphinx) is een aap uit de familie Cercopithecidae die voorkomt in Centraal-Afrika. De mandril is buiten de mensapen de grootste aap ter wereld. De wetenschappelijke naam van de soort werd in 1758 als Simia sphinx gepubliceerd door Carl Linnaeus.


Herero (volk)

De Herero of Ovaherero is een bevolkingsgroep uit Namibië, waar ze een minderheid vormt. Er zijn twee grote groepen binnen de Herero te onderscheiden: de Ovaherero en de Ovambanderu. In hun trek naar het westen kwamen ze in het noorden in botsing met de Ovambo en in het zuiden met de Nama. Zij kwamen eind 19e eeuw in contact met Europeanen toen de Duitsers hun woongebied tot deel van Duits-Zuidwest-Afrika verklaarden.

In 1904 kwamen de Herero onder leiding van Samuel Maharero in opstand. Duitsland stuurde een legereenheid onder Lothar von Trotha. Deze gaf bevel tot een genocide (Vernichtungsbefehl): "Elke Herero die binnen de Duitse grenzen wordt aangetroffen, met of zonder geweer, met of zonder vee, zal worden neergeschoten."

Wie niet werd doodgeschoten of -geknuppeld, werd een vluchtweg geboden in de richting van de woestijn - om er te sterven van dorst, want de Duitsers hadden de bronnen vergiftigd. Van de ongeveer 80.000 Herero overleefde ongeveer een kwart de slachting door naar Botswana te vluchten (zie Namibische Genocide).

In 2002 eiste de Herero-gemeenschap herstelbetalingen van Duitsland. In augustus 2004 verklaarde de Duitse minister van ontwikkelingssamenwerking Heidemarie Wieczorek-Zeul dat de Duitse regering de genocide van 1904 betreurde, maar tot echte verontschuldigingen kwam het niet. Herero-leider Kuaima Riruako zag de Duitse verklaring niettemin als een stap op weg naar herstelbetalingen.

In 2018 gaf de Duitse regering, tijdens een tumultueuze ceremonie, een aantal menselijke resten van de Herero terug aan de Namibische regering. In augustus 2020 werd bekend dat de Duitse regering bereid was 10 miljoen euro te betalen aan Namibië om "de wonden te helen", maar volgens de Namibische president is dat "onacceptabel" en "een belediging voor Namibië".


Thomas Becket

Thomas Becket (ook soms Thomas à Becket genoemd) (Londen, 21 december 1118 (ongeveer) – Canterbury, 29 december 1170), aartsbisschop van Canterbury, was een Engelse katholieke geestelijke van Normandische afkomst.


Zeekoeien

Zeekoeien (Sirenia) zijn een orde van plantenetende, water bewonende zoogdieren. Het is een kleine groep met vier levende vertegenwoordigers en enige tientallen uitgestorven soorten. Zeekoeien zijn volledig op het waterleven aangepast en komen nooit aan land.

Zeekoeien zijn te herkennen aan hun gespleten bovenlip en behaarde, gerimpelde kop en de relatief kale huid. Zeekoeien lijken uiterlijk op grote, plompe zeerobben, maar ze zijn hier niet aan verwant. Zeekoeien worden tot de Afrotheria gerekend en zijn daarbinnen het nauwste verwant aan de olifanten. Naast de walvisachtigen en de zeeroofdieren zijn de zeekoeien de derde groep zeezoogdieren als het gaat om het aantal soorten.

Anders dan zeeroofdieren hebben ze geen geschikte ledematen om zich op het land voort te bewegen en in tegenstelling tot walvissen houden ze zich steeds in de buurt van de kust of zelfs in zoet water op. Zeekoeien zijn de enige zeezoogdieren die strikt plantenetend zijn.

De orde van Sirenia omvat twee families met levende vertegenwoordigers. Dit zijn de doejongs (familie Dugongidae) en de lamantijnen (familie Trichechidae), die tezamen vier nog levende vertegenwoordigers tellen. Een vijfde soort, de stellerzeekoe, is in 1768 door menselijk toedoen uitgestorven.


Long John Baldry

John William Baldry, (Londen, 12 januari 1941 – Vancouver, 21 juli 2005) was een Brits blues-musicus, omwille van zijn lengte (2 m) beter bekend als Long John Baldry.


Pepermunt (snoep)

Pepermunt is een soort snoepje, een lekkernij. Een bepaald soort pepermunt, de maagpepermunt, wordt soms als medicijn beschouwd, hoewel het niet als zodanig is geregistreerd. Pepermunt ligt bij kassa's om aan te zetten tot een impulsaankoop. Vrijwel elke tandpasta en elk mondwater smaakt naar pepermunt, net als veel soorten kauwgum.


Leidschenveen-Ypenburg

Leidschenveen-Ypenburg is een stadsdeel van Den Haag.

Voor de gemeentelijke herindeling op 1 januari 2002 behoorde Leidschenveen inclusief het langs de Rijkswegen A4 en A12 gelegen bedrijventerrein Forepark tot de gemeente Leidschendam. Ypenburg is een voormalig militair vliegveld en viel onder de gemeentes Nootdorp en Rijswijk. De Bras, een buurt die nu ook tot Ypenburg wordt gerekend, behoorde tot de gemeente Pijnacker. Het resterende gedeelte van Leidschendam fuseerde met Voorburg tot Leidschendam-Voorburg, terwijl Pijnacker en Nootdorp samen verder gingen als de gemeente Pijnacker-Nootdorp.

Het stadsdeel Leidschenveen-Ypenburg is slechts via een smalle strook grond verbonden met de rest van de gemeente Den Haag.

Leidschenveen en Ypenburg zijn twee van de zeven Vinex-wijken in de regio Haaglanden.


De boot

Het boek verscheen in 1973 en is het eerste deel uit een trilogie. In 1974 verscheen een Nederlandse vertaling onder de titel De Boot. In 1995 verscheen het tweede deel: Die Festung, in 2002 werd de trilogie voltooid door het verschijnen van Der Abschied.


Loosduinen

Loosduinen is een stadsdeel van Den Haag en een voormalig Westlands tuindersdorp en gemeente die op 1 juli 1923 in de stad Den Haag is opgegaan. Het dorp ontstond tijdens de hoge middeleeuwen. Op de plek van de oude kern is vanaf begin jaren 1970 een winkelcentrum voor het hele stadsdeel gebouwd. Loosduinen heeft een oppervlakte van 13 km², ruim 22.500 huizen en 45.865 inwoners (2015).

Het stadsdeel Loosduinen bestaat uit de wijken: Loosduinen Kraayenstein Kijkduin en Ockenburgh Bohemen en Meer en Bos Waldeck


Erik IX van Zweden

Erik IX Jedvardsson, bijgenaamd de Heilige (Helgj) (ca. 1120 – 18 mei 1160) volgde Sverker I op in 1156 op als koning van Zweden. In 1150 was hij al tot koning verkozen in de noordelijke delen van Zweden.

Deze vrome, ascetische man voerde verschillende kruistochten tegen de heidense Finnen. Hij verplichtte bisschop Henry (een Engelsman) van Uppsala daar te blijven en zich op de kerstening van de Finnen te richten. Hij werd na het verlaten van de mis op Hemelvaartsdag, in Uppsala vermoord door een aantal edellieden die samenzwoeren met de Deense prins Magnus Henriksson, de tegenkoning van Eriks opvolger Karel VII. Beschermheilige van Zweden, ondanks het feit dat hij nooit gecanoniseerd werd. Zijn feestdag is op 18 mei. Gehuwd met: Christine Bjornsdatter Zoon: Knoet Eriksson (koning 1167-1195)

Erik IX werd begraven in de Kathedraal van Uppsala.


William Grove

William Robert Grove (Swansea, 11 juli 1811 – Londen, 1 augustus 1896) was een Brits jurist en natuurwetenschapper. Grove is samen met de Zwitser Christian Friedrich Schönbein bekend als de "vader van brandstofcel".


Barbie (pop)

Barbie is een modepop die gemaakt wordt door de Amerikaanse speelgoedfabrikant Mattel. De eerste barbiepop werd uitgebracht in 1959 (de Barbie Ponytail). Barbie en haar mannelijke tegenhanger Ken zijn wel omschreven als de populairste speelgoedpoppen wereldwijd.


Lijst van IOC-landcodes

Het Internationaal Olympisch Comité (IOC) gebruikt drieletterige afkortingen voor de deelnemende landen en teams, de NOC-codes. Vermeld zijn de codes voor de huidige 206 Nationale olympische comité's, alsmede die voor de neutrale en gelegenheidteams en de voormalige landen. Deze codes worden ook gebruikt voor weergave van de resultaten met toenmalige afwijkende codes.

Veel van de door het IOC gebruikte codes wijken af van de ISO 3166-1. Deze afkortingen worden ook gebruikt door onder andere de organisatie van de Paralympische Spelen, de wereldatletiekbond World Athletics, de wereldzwembond FINA en de organisatie van de Gemenebestspelen. Bijvoorbeeld de FIFA hanteert voor meer dan 20 landen een andere afkorting (al dan niet analoog aan de ISO-afkorting).


Orléans

Orléans (Latijn: Aurelianum/Aurelia) is een stad in Midden-Frankrijk, 130 km ten zuiden van Parijs. Het is de prefectuur van het departement Loiret en van de regio Centre-Val de Loire in de voormalige provincie Orléanais. Het is een universiteitsstad en een bisschopszetel, met een kathedraal en telde inwoners op (circa 430.000 in de gehele agglomeratie). De stad ligt aan de Loire op een gemiddelde hoogte van 116 meter (90–124 meter) boven NAP.


Semitische talen

De Semitische talen vormen een noordoostelijke subfamilie van de Afro-Aziatische talen. De grootste Semitische talen zijn het Arabisch, het Amhaars, het Hebreeuws en het Tigrinya. Ook het Maltees is een Semitische taal.

De naam Semitisch is afgeleid van Sem in de Hebreeuwse Bijbel, een van de zonen van Noach. De term "Semitische taal" komt als zodanig niet in de Thora voor, maar is een term die gebruikt wordt om deze groep talen aan te duiden. Genesis 10 vermeldt dat de zonen van Noach Sem, Cham en Jafet heten. In de 19e eeuw heeft men de taalgroepen willen indelen aan de hand van deze drie zonen. Inmiddels is deze driedeling weer verlaten. Onder de zonen van Sem bevinden zich Asshur en Aram, waarvan de namen voor het Assyrisch en het Aramees afgeleid zijn.

Tot voor kort noemde men de Afrikaanse tak van de Afro-Aziatische talen de 'Hamitische talen', omdat de volkeren van Afrika van Cham af zouden stammen. Thans ziet men in dat deze indeling niet houdbaar is, omdat de talen die in Afrika worden gesproken zo divers zijn dat ze niet tot een enkele groep gereduceerd kunnen worden. In plaats daarvan ziet men tegenwoordig verschillende afdelingen, die elk als een aparte tak moeten worden beschouwd, op gelijke hoogte als de Semitische tak.

Opmerkelijk is overigens dat de Semitische taal Hebreeuws in de Bijbel zelf 'taal van Kanaän' (sefat Kena'an) wordt genoemd. Het Hebreeuws is ook daadwerkelijk, net als het Fenicisch, een taal van de streek Kanaän, maar niet van de stam van Kanaän, want Kanaän stamt volgens Genesis af van Cham, net als Kus en Mitsrajim (Egypte). De taal van het gebied Kanaän is echter toch Semitisch, omdat het gebied van Kanaän volgens het boek Genesis door God beloofd werd aan het nageslacht van Abraham, en Abraham stamt wel af van Sem. Na vele omzwervingen en de uittocht uit Egypte (Exodus), zou de stam van een van de kleinzonen van Abraham, Jakob, die ook Israël wordt genoemd (Genesis 32), het gebied inderdaad in bezit nemen. Zo kwam dus het gebied van Kanaän, een afstammeling van Cham, in handen van afstammelingen van Sem, die hun eigen Semitische taal vernoemden naar het gebied dat ze in handen hadden gekregen: "sefat Kena'an".

Ook het Arabisch behoort tot de Semitische taalfamilie. Zowel volgens de Hebreeuwse Bijbel als de Quran stammen ook de Arabieren af van Abraham en wel via Ismaël.


Moerasgas

Moerasgas of brongas is de benaming voor gas dat ontstaat als gevolg van zuurstofloze bacteriële afbraak van organisch materiaal, onder andere in moerasbodems. Dit biogas bestaat voornamelijk uit methaan. Het kan fungeren als energiebron.


Canterbury (Verenigd Koninkrijk)

Canterbury (Nederlands, verouderd: Kantelberg), met de officiële titel van city, is een district in het shire-graafschap (non-metropolitan county OF county) Kent in het zuidoosten van Engeland. Het is de zetel van de aartsbisschop van Canterbury, de primaat van de Anglicaanse Kerk. De stad ligt aan de rivier de Stour en heeft ca. 44.000 inwoners. Het is een regionaal centrum met enige industrie (metaalverwerking, lederindustrie, drukkerijen), maar de toeristische functie is het belangrijkst.

De aantrekkingskracht van Canterbury ligt in het middeleeuwse karakter van de binnenstad en vooral in de kathedraal. Hier liggen koning Hendrik IV en Eduard (de Zwarte Prins, zoon van koning Eduard III) begraven. Het bekendst is de kathedraal echter vanwege de moord op Thomas Becket in 1170. Door deze gebeurtenis werd Canterbury een pelgrimsoord, dat Geoffrey Chaucer inspireerde tot zijn meesterwerk, de Canterbury Tales. De stad had ook banden met de familie van Thomas More en was de geboorteplaats van toneelschrijver Christopher Marlowe.

Tijdens de Tweede Wereldoorlog raakte de stad zwaar beschadigd door bombardementen. Veel oude gebouwen staan nog overeind of zijn hersteld en nieuwbouw in het oude deel van de stad is aan strenge regels gebonden.

Canterbury is ook een studentenstad. Er zijn drie instellingen voor hoger onderwijs, waaronder de University of Kent.


Wombat

De wombat (Vombatus ursinus) is een buideldier uit de familie wombats (Vombatidae) dat in 1800 door George Shaw voor het eerst werd beschreven onder de naam: Didelphis ursina (Type localiteit: Cape Barren Island, Bass Strait, Tasmanië, Australië). Zoals veel gravende buideldieren heeft de wombat de opening van de buidel naar achteren, waardoor voorkomen wordt dat het jong bedolven raakt tijdens het graven. Het gangenstelsel van de wombat kan 3 meter diep zijn en een totale lengte van 200 meter hebben.

De wombat is het enige dier dat kubus-achtige uitwerpselen produceert, waarvan men vroeger dacht dat die het stapelt om zijn territorium af te bakenen. Een combinatie van de vorm en elasticiteit van de darm samen met het feit dat de droge omgeving waarin ze leven ze noodzaakt om tot de laatste druppel uit het eten te persen, maakt dat deze vorm ontstaat. Wombats in dierentuinen produceren minder kubusvormige keutels.


Burn-out

Een burn-out is een aandoening waarbij de patiënt emotioneel en fysiek uitgeput is en weinig tot niets kan presteren.

De term burn-out werd begin jaren 1970 voor het eerst gebruikt door de Amerikaanse psychotherapeut Herbert Freudenberger en iets later door Christina Maslach om de toestand te beschrijven van werkenden die met andere mensen werkten (zoals medewerkers in de verslavingszorg). Na verloop van tijd zouden dergelijke medewerkers merken dat hun cliënten weliswaar veel aandacht vroegen en kregen, maar desondanks weinig tot geen progressie boekten met betrekking tot hun problemen. Dat zou ertoe leiden dat deze medewerkers vermoeid en gedemotiveerd raakten en gingen twijfelen aan hun eigen kunnen. In de jaren 1990 werd de burn-out verbreed tot een verschijnsel dat ook in andere beroepsgroepen (waarin niet primair met andere mensen werd gewerkt) kon voorkomen. De door Maslach ontwikkelde vragenlijst om burn-out in de werkcontext te meten is inmiddels dominant geworden. Een burn-out bestaat in haar opvatting uit drie, min of meer samenhangende verschijnselen: uitputting (extreme vermoeidheid vanwege het werk), cynisme (afstand hebben van het werk, dan wel de mensen met wie men werkt) en een lager zelfbeeld van de eigen competenties (twijfelen aan het eigen kunnen en de eigen effectiviteit bij het uitvoeren van de werkzaamheden) Dit zijn ook de drie aspecten die in de sinds 1984 bekende burn-outtest Maslach Burnout Inventory (MBI) voorkomen. De term burn-out is niet opgenomen in het handboek voor psychiatrie, de DSM-5.

Te veel stress op het werk en in de privésituatie zouden oorzaken van een burn-out zijn. Een sensitieve persoonlijkheid met bovengemiddeld verantwoordelijkheidsgevoel en de neiging tot perfectionisme zouden risicofactoren zijn. Ook emotionele arbeid wordt met burn-out in verband gebracht.


Wasbeer

De wasbeer (Procyon lotor) is een roofdier dat van nature voorkomt in Noord-Amerika. Het is een van de grootste soorten uit de familie van de wasberen; een volwassen wasbeer heeft een lichaamslengte van ongeveer 50–60 cm, en weegt meestal tussen de 5 en 12 kg. De wasbeer kenmerkt zich door de spitse snuit, ruige vacht, het zwart-witte gezicht en de geringde staart. Met behulp van zijn gevoelige en behendige voorpoten zoekt hij naar vruchtjes, insecten, visjes, amfibieën en kleine zoogdieren.

De wasbeer is overwegend 's nachts actief. De soort leeft voornamelijk in waterrijke, gematigde loofbossen, maar heeft zich goed kunnen aanpassen aan andere omgevingen, zoals bergstreken, draslanden en moerassen. Ook in bewoonde gebieden laat hij zich regelmatig zien, waar hij soms voor overlast zorgt. Het leervermogen van wasberen is groot en ze zijn in staat eerder opgedane ervaringen te benutten om nieuwe problemen op te lossen. Ervaringen kunnen ook doorgegeven worden aan soortgenoten of aan een volgende generatie.

Hoewel de wasbeer bekendstaat als een solitaire soort, leven sommige individuen in kleine familiegroepen. Mannetjes gedragen zich vaak territoriaal. De soort komt buiten Noord-Amerika ook voor als exoot in delen van Europa. Sinds 2016 staat de wasbeer in de Europese Unie op de lijst van invasieve soorten. Dit betekent dat de wasbeer niet langer in de Europese Unie mag worden gehouden, ingevoerd of vrijgelaten in de natuur.


Rabobank

De Rabobank (handelsnaam van de Coöperatieve Rabobank ) is een Nederlandse bank, statutair gevestigd te Amsterdam, met het hoofdkantoor in Utrecht.

Eind negentiende eeuw is de bank begonnen als een verzameling van kleine boerenleenbanken. Rabobank is in 1972 ontstaan uit een fusie tussen de Coöperatieve Centrale Raiffeisen-Bank en de Coöperatieve Centrale Boerenleenbank, die beide in 1898 waren opgericht. Zij fuseerden tot de Coöperatieve Centrale Raiffeissen-Boerenleenbank B.A., met als handelsnaam Rabobank.

In 2016 is de structuur van de Rabobank gewijzigd. De 106 lokale Rabobanken en Rabobank Nederland zijn gefuseerd tot één bank, de Coöperatieve Rabobank U.A. Het heeft sindsdien één bankvergunning van De Nederlandsche Bank.

In 2019 beheerden de 89 lokale Rabobanken 371 vestigingen. Het totale personeelsbestand van de lokale banken omvat ongeveer 24.840 formatieplaatsen. De Rabobank bedient ruim 9,5 miljoen klanten wereldwijd, waarvan bijna 8,8 miljoen in Nederland. 8 miljoen hiervan zijn particulieren. 1,9 miljoen (2019) klanten zijn ook lid van de Rabobank. Wereldwijd hebben de Rabobank en al haar dochterondernemingen 43.822 medewerkers. De Rabobank had in 2004 en 2010 het grootste marktaandeel in de hypotheekmarkt met ongeveer een kwart van alle hypotheken in zijn portfolio.

Rabobank was van 2002 tot 2021 als internetbank ook in België actief.


Walrus

De walrus (Odobenus rosmarus) is een robbensoort die in de koude zeeën van het noordelijke halfrond voorkomt. De walrus hoort tot de orde van de roofdieren (Carnivora) en is de enige nog levende soort in de familie der walrussen (Odobenidae).


Zuidelijke zeeolifant

De zuidelijke zeeolifant (Mirounga leonina) is een van de twee soorten zeeolifanten. De wetenschappelijke naam van de soort werd in 1758 als Phoca leonina gepubliceerd door Carl Linnaeus.


Zeeluipaard

De zeeluipaard (Hydrurga leptonyx) is een zeehond uit de familie Phocidae. Het is de enige soort van het geslacht Hydrurga.


Kuşadası (stad)

Kuşadası is een Turkse badplaats, 90 kilometer ten zuiden van İzmir (70 kilometer van de luchthaven van Izmir) in West-Turkije en ongeveer ter hoogte van het Griekse eiland Samos. Kuşadası ligt aan de westkust van Turkije, en is een populaire vakantiebestemming voor toeristen. In de zomer telt de stad ongeveer 300.000 inwoners, in de winter is dit ongeveer 50.000. Veel mensen hebben namelijk een vakantiewoning in deze stad. De naam komt van 'kuş' (vogel) en 'ada' (eiland) en verwijst naar het duiveneiland dat voor de kust ligt.

Kuşadası heeft een veerdienst die op Griekenland vaart. Van april tot eind oktober is het dichtbijgelegen eiland Samos daarmee gemakkelijk bereikbaar.


Christopher Marlowe

Christopher Marlowe (Canterbury, gedoopt op 26 februari 1564 – Deptford, 30 mei 1593) was een belangrijk Engels dichter en toneelschrijver. Hij was een tijdgenoot van William Shakespeare en koningin Elizabeth I.


Band of Brothers (televisieserie)

Band of Brothers is een tiendelige televisieserie uit 2001 over de Tweede Wereldoorlog. Het is een coproductie van Steven Spielberg en Tom Hanks, waarin de rol van de Easy Company van het 506th Parachute Infantry Regiment, US 101st Airborne Division, in de oorlog wordt getoond. De serie begint met de training in Amerika voorafgaand aan de landing in Normandië en eindigt in het Adelaarsnest van Adolf Hitler, aan het einde van de oorlog. Band of Brothers is gebaseerd op het gelijknamige boek van Stephen Ambrose. In Nederland werd de serie vanaf zondag 20 januari 2002 door SBS6 uitgezonden. In België werd de serie door de Vlaamse publieke zender Eén uitgezonden en wordt daar nog regelmatig herhaald.

The Pacific, een tiendelige oorlogsserie van de makers van Band of Brothers (Steven Spielberg, Tom Hanks en Gary Goetzman) is een aantal jaren later gemaakt. Deze serie belicht de strijd tussen de Verenigde Staten en Japan in de Grote Oceaan en Azië en is op 14 maart 2010 in première gegaan in de VS. Deze serie werd in Nederland vanaf woensdag 7 april 2010 door het commerciële Veronica uitgezonden. In België werd de serie net als zijn voorganger wederom door het Vlaamse Eén uitgezonden.


Band of Brothers

Band of Brothers (boek), een boek van Stephen Ambrose Band of Brothers (televisieserie), een televisieserie gebaseerd op het boek Een gedeelte uit de toespraak van Henry V van Engeland in William Shakespeare's Hendrik V; Act IV, Scène 3: We few, we happy few, we band of brothers; for he to-day that sheds his blood with me shall be my brother; be he ne'er so vile this day shall gentle his condition: and gentlemen in England, now a-bed shall think themselves accurs'd they were not here, and hold their manhoods cheap whiles any speaks that fought with us upon Saint Crispin's day.


Golden Globe

De Golden Globe is een onderscheiding die jaarlijks wordt toegekend door de leden van de Hollywood Foreign Press Association (HFPA), de prijs is ter erkenning van uitmuntendheid in film en televisie, in binnen- en buitenland. De uitreiking maakt deel uit van het Amerikaanse prijzenseizoen, met als hoogtepunt de Academy Awards.

De Globes voor films worden sinds 1944 uitgereikt, de Globes voor televisieseries sinds 1956.

De Globes worden uitgereikt in januari, en betreffen film en televisie in het verstreken kalenderjaar. Hieronder is het vermelde jaar steeds het jaar van uitreiking.


Humanitas

Humanitas is een Nederlandse vereniging voor maatschappelijke dienstverlening en samenlevingsopbouw.


Vrijwilliger

Vrijwilligerswerk zit verankerd in de Nederlandse samenleving en wordt gezien als een belangrijk onderdeel van kurk waarop de samenleving drijft. Zo werd in Nederland in de periode 2013-2018 gemiddeld 49% van alle werkzaamheden verricht door vrijwilligers. Een vrijwilliger verricht gemiddeld 4,5 uur per week aan vrijwilligerswerk.


Humanistisch Verbond (Nederland)

Het Humanistisch Verbond (HV) is een Nederlandse vereniging op humanistische grondslag.


Daemon (Unix)

Daemon is de term die binnen Unix en Unix-achtige besturingssystemen (zoals Linux en FreeBSD) gebruikt wordt om een proces aan te duiden dat op de achtergrond actief is om bepaalde (onderhouds)taken uit te voeren of om diensten te verlenen aan andere computerprogramma's. In Windows worden zulke achtergrondprogramma's meestal services genoemd.


International Campaign to Ban Landmines

De International Campaign to Ban Landmines (Internationale campagne voor het verbannen van landmijnen) is een organisatie die zich inzet voor een einde van het gebruik, de productie, de opslag, de verkoop en de export van antipersoonlandmijnen.

De ICBL werd opgericht in 1992 nadat vijf organisaties op dit gebied hadden besloten te gaan samenwerken. Hierna sloten vele organisaties zich bij de ICBL aan; in 2003 waren er meer dan 1100. Heel lang was prinses Diana het publieke gezicht van de ICBL.

Het grootste succes kwam in 1999 toen het verdrag van Ottawa van kracht werd, dat de vervaardiging en het gebruik van landmijnen verbiedt. De Verenigde Staten van Amerika, Rusland en China hebben het verdrag tot dusver geweigerd te ondertekenen.

De organisatie en haar belangrijkste vertegenwoordiger Jody Williams wonnen samen in 1997 de Nobelprijs voor de Vrede.


Heavily indebted poor countries

Het heavily indebted poor countries (HIPC) programma heeft als doelstelling de schulden van 's werelds armste landen naar een aanvaardbaar niveau terug te brengen, onder de voorwaarde dat de overheden van deze landen naar behoren functioneren.

Het HIPC-initiatief wordt mogelijk gemaakt door het Internationaal Monetair Fonds en de Wereldbank, die samen het programma opzetten in 1996. In 1999 werd het programma opnieuw bekeken en bijgesteld. Het uiteindelijk doel van het IMF en de Wereldbank is het terugdringen van armoede.


Groep van Zeven

De Groep van Zeven of G7 (Engels: Group of Seven) is een intergouvernementeel forum van zeven vooraanstaande industriële staten. Het gaat om Canada, Duitsland, Frankrijk, Italië, Japan, het Verenigd Koninkrijk en de Verenigde Staten. De Europese Unie neemt ook deel aan de G7, maar is geen soevereine staat en telt daarom niet mee als lid.


G6

G6 (China), een autosnelweg in China G6 (Slovenië), een nationale weg in Slovenië een intergouvernementeel forum van acht vooraanstaande industriële staten, zie Groep van Acht


AC Milan

Associazione Calcio Milan, vaak kortweg AC Milan of Milan genoemd, is een voetbalclub uit Italië, die op 16 december 1899 door Engelse migranten werd opgericht en uitkomt in de Serie A. AC Milan behoort tot de Europese top. De club won zevenmaal de Europacup I/UEFA Champions League, waarmee het na Real Madrid de club is met de meeste titels. Daarnaast won de club ook driemaal de wereldbeker voor clubteams, eenmaal de FIFA Club World Cup, tweemaal de Europacup II (European Club Winners' Cup) en vijfmaal de Europese Supercup/UEFA Super Cup (samen met FC Barcelona recordhouder van het aantal Europese Supercup/UEFA Super Cup-titels).

De club speelt in een rood-zwart tenue. De thuisbasis is het San Siro-stadion en het trainingscomplex heet Milanello.


Yitzhak Rabin

In 1994 verkreeg hij voor zijn bijdragen aan de Oslo-akkoorden de Nobelprijs voor de Vrede. Op 4 november 1995 kwam Rabin op 73-jarige leeftijd om het leven na een moordaanslag.

Rabin, een militair van beroep, was van 1964 tot 1968 opperbevelhebber van het Israëlisch defensieleger en werd daarna politiek actief. Hij was ambassadeur in Verenigde Staten van 1968 tot 1973 en van 1974 tot 1995 lid van de Knesset. Rabin was partijleider van de Arbeidspartij van 1974 tot 1977 en van 1992 tot 1995.


Stadio Giuseppe Meazza

Stadio Giuseppe Meazza is een voetbalstadion in Milaan (Italië). Het wordt gedeeld door AC Milan en Internazionale, ondanks hun grote rivaliteit. De officiële naam van het stadion is Stadio Giuseppe Meazza, naar een speler die voor beide clubs uitkwam. Het stadion wordt ook wel genoemd of staat beter bekend als het San Siro stadion, naar de wijk waarin het stadion ligt.


Luchtvochtigheid

Luchtvochtigheid is de natuurkundige grootheid die staat voor de hoeveelheid vocht in de lucht.

De hoeveelheid vocht kan uitgedrukt worden in een absolute hoeveelheid. Dat is de hoeveelheid water in een vastgestelde hoeveelheid lucht.

De luchtvochtigheid wordt meestal uitgedrukt in de relatieve luchtvochtigheid. Dit is het percentage van de maximale hoeveelheid waterdamp die de lucht bij de gegeven temperatuur en luchtdruk bevat. Bij dalende temperatuur neemt het vermogen van de lucht om waterdamp te bevatten af; bij dezelfde hoeveelheid waterdamp neemt de relatieve luchtvochtigheid dan toe. Wordt deze groter dan 100%, dan treedt verrijping op, of condensatie in de vorm van dauw en mist.

De relatieve luchtvochtigheid is van groot belang in de landbouw, de tuinbouw, de papier- vezel- en de houtindustrie, in drukkerijen en in de luchtvaart.

Naast de relatieve luchvochtigheid is er ook nog de minder bekende absolute vochtigheid. Deze is evenredig met de concentratie en is daarmee niet 'relatief' maar 'absoluut'. De absolute luchtvochtigheid is niet gecompenseerd voor luchtdruk of temperatuur. Als er 50.000 ppm waterdamp in de lucht zit, komt dit overeen met 5%abs. De absolute vochtigheid was vooral in gebruik in technische berekeningen, bijvoorbeeld rond diffusie. Tegenwoordig is vooral de concentratie in gebruik.


Brydevinvis

De brydevinvis, Brydes vinvis of brydewalvis (Balaenoptera brydei) is een vinvis die voorkomt in alle warme en gematigde wereldzeeën. In tegenstelling tot andere vinvissen blijft hij daar het hele jaar lang. De soort is genoemd naar een Noorse schipper in Zuid-Afrika, Johan Bryde.


Polyethyleentereftalaat

Polyethyleentereftalaat, polyetheentereftalaat (de voorkeursnaam), pet of PETP is een thermoplastische polyester. De kunststof wordt onder andere gebruikt voor petflessen en andere verpakkingen van voedingsmiddelen; voor industriële en textielvezels, bijvoorbeeld fleece; voor films, platen en voor keukengerei. Pet is warm goed vormbaar.


De Karosseer

De Karosseer, voorheen bekend als Vinkenslag, is een woonwagenkamp annex bedrijventerrein in de Maastrichtse wijk Randwyck.


Spoorzoekertje

Spoorzoekertje of speurtocht is een veel gespeeld kinderspelletje dat in diverse vormen voorkomt. Een speurtocht wordt ook soms voor volwassenen uitgezet.

De essentie is dat iemand een spoor uitzet, en dat aan het eind een beloning wacht. Het spoor kan uitgezet worden met steentjes, takken, ballonnen, doeken, papiertjes aan bomen, krijtpijlen op de grond of andere kentekenen. Ook kan een duidelijke routebeschrijving op papier worden gezet. De duidelijkheid van de tekens dient afgestemd te worden op de leeftijd van de kinderen. Bij het uitzetten van het spoor kunnen ook diverse opdrachten worden bedacht die door de spoorzoekers dienen te worden uitgevoerd. Bijvoorbeeld: "Noem drie bomen die te zien zijn op deze plek"(op een plek waar veel bomen staan) of "Leg dit deel van het parcours hardlopend of hinkend af". Voor deze opdrachten kunnen ook op diverse plekken op de route attributen worden achtergelaten, zoals een springtouw of een bal.

Voor oudere kinderen kan een meer of minder cryptische beschrijving op papier gebruikt worden.

De beloning kan bestaan uit een liedje gezongen door een van de ouders die zich verstopt heeft waarbij deze ouder dan ook nog moet worden gevonden. Er kan op de eindbestemming ook een "schat" worden verstopt, bv. een zak snoep, die gevonden moet worden. Hierbij kan degene die de speurtocht heeft uitgezet, aanwijzingen geven over de verstopplek. Deze "schat" is dan de beloning. Ook de beloning zal leeftijdsafhankelijk zijn.

Voor volwassenen kan een speurtocht worden uitgezet waarbij de spoorzoekers onderweg vragen moeten beantwoordem over zaken waar de route langs gaat. In dat geval is de winnaar van de speurtocht degene die de meeste vragen goed heeft beantwoord aan het eind van de tocht. Deze krijgt dan een beloning.

Een spectaculaire variant is de "spooktocht", een speurtocht waarbij onderweg diverse mensen verstopt zitten die dan plotseling en met veel lawaai opduiken, bedoeld om de spoorzoekers te laten schrikken. Deze variant is vooral spectaculair als deze in het donker wordt gedaan, waarbij de spoorzoekers een zaklamp dienen mee te nemen.


Apomixie

Apomixie, ook vaak apomixis genoemd, is een verzamelnaam voor ongeslachtelijke voortplanting via zaad. Agamospermie valt onder de term apomixie. Geslachtelijke voortplanting wordt amfimixis genoemd.

Apomixie komt relatief vaak voor bij de bedektzadigen (Angiospermen) en varenachtigen (Pteridophyta), maar is tot nu toe niet gevonden bij de naaktzadigen (Gymnospermae). Het komt wijdverbreid voor in de grassenfamilie (veldbeemdgras), rozenfamilie (braam en lijsterbes), composietenfamilie (duizendblad, streepzaad, havikskruid, paardenbloem) en wijnruitfamilie (citrus).

Vroeger viel viviparie ook onder het begrip apomixie.

Bij diplosporie deelt de embryozakmoedercel zich niet.

Bij aposporie vormt een somatische cel uit het weefsel rondom de embryozakmoedercel de eicel.

Bij dieren komt maagdelijke voortplanting (parthenogenese) voor.


Aristophanes (blijspeldichter)

Aristophanes (Grieks: Ἀριστοφάνης) (446 v.Chr. – 386 v.Chr.) was een Grieks dichter en schrijver van komedies. Zijn tijdgenoten schreven hem een veertigtal toneelstukken toe, waarvan elf ons bekend zijn. Hij was een rijke grondbezitter met een ruime culturele belangstelling en had nauw contact met de Atheense intellectuelen. Hij was bevriend met Socrates maar bekritiseerde deze ook. Als conservatief realiseerde hij zich de gevaren van een al te radicale democratie en van het scepticisme dat de sofisten predikten. Hij stond bekend als ongenuanceerd.

Het weinige dat we over Aristophanes weten, hebben we afgeleid uit zijn eigen stukken. Hij is geboren omstreeks 450 v.Chr. en behoorde als Atheens burger tot de fyle 'Pandionis'. Zijn eigenlijke geboorteplaats is onbekend. Aristophanes is beroemd om de komedies die hij schreef voor de twee Atheense festivals de Dionysia en de Lenaea. Dit zijn de enige nog bestaande voorbeelden van Oud-Griekse komedies. Hij schreef er waarschijnlijk 40, waarvan er 11 bewaard zijn gebleven. Zijn eerste, de Daitaleis (feestgangers aan banket), dateert uit 427 v.Chr. toen hij nauwelijks 18 jaar was. Uit de nog overgebleven fragmenten blijkt het te gaan om een satire op de morele waarden en de opvoedkundige theorieën van zijn tijdgenoten. Veel van Aristophanes' stukken zijn politiek getint en maken bekende Atheense burgers en hun gedrag in de Peloponnesische Oorlog belachelijk. Hij werd dan ook meerdere keren aangeklaagd wegens smaad.

Aristophanes' werken zijn vooral waardevol vanwege de onuitputtelijke fantasie waarmee ze zijn geschreven, zijn fijnzinnige koorlyriek en grote taalbeheersing. De hoofdthema's waren de verdediging van het vredesideaal, de culturele bedreiging door de sofisten en de verderfelijke invloed van het toneel van Euripides.


Tobias Asser

Tobias Michel Karel Asser (Amsterdam, 28 april 1838 – Den Haag, 29 juli 1913), ook bekend als T.M.C. Asser, was een Nederlandse jurist, en winnaar (met Alfred Fried) van de Nobelprijs voor de Vrede in 1911 vanwege zijn rol bij het tot stand komen van het Permanent Hof van Arbitrage op de eerste Haagse vredesconferentie in 1899.


Peter Orseolo

1011 - 30 augustus 1059) was de tweede koning van Hongarije. Hij regeerde van 1038 tot 1041 en van 1044 tot 1046. In de jaren daartussen regeerde Sámuel Aba als koning.

Peter was de zoon van Otto Orseolo, doge van Venetië en Maria Árpád, een dochter van Géza en halfzus van de eerste koning Stefanus de Heilige. Hij was eerst gehuwd met Tuta van Ratisbona en -na 1055- met Judith van Schweinfurt, de weduwe van hertog Břetislav I van Bohemen. Zijn zuster Frozza zou huwen met markgraaf Adelbert van Oostenrijk.

Hij raakte in conflict met de meestal heidense adel in zijn land en dit resulteerde in een opstand. Na een driejarige periode van chaos kwam de dynastie der Arpaden weer in het zadel onder Andreas I.


Flitsscheiding

De flitsscheiding was tussen 2001 en 2009 in Nederland een vorm van echtscheiding waarbij het huwelijk eerst werd omgezet in een geregistreerd partnerschap, waarna de beëindiging van dat geregistreerd partnerschap werd ingeschreven bij de burgerlijke stand. Het omzetten van het huwelijk kon een echtpaar doen bij de burgerlijke stand in de gemeente waar het woonachtig was. Het zojuist gesloten geregistreerd partnerschap kon vervolgens worden ontbonden bij een advocaat of notaris, zonder de tussenkomst van een rechter.


Elektrisch gemaal

Een elektrisch gemaal is een gemaal dat elektrisch wordt aangedreven.

Elektrische bemaling werd voor het eerst op kleine schaal toegepast bij het verleggen van de Maasmonding omstreeks 1900. De elektromotor had ten opzichte van de toen gebruikelijke stoommachine het voordeel dat ze veel gebruiksvriendelijker was, vooral omdat een elektromotor een veel kortere opstarttijd heeft. Daarnaast maakte de veel kleinere elektromotor de bouw van kleinere en daardoor goedkopere gemaalgebouwen mogelijk. De snelle elektrificatie van het platteland door de aanleg van hoogspanningskabels maakte dat de stichting van elektrisch aangedreven gemalen in de loop van de twintigste eeuw steeds algemener werd. Daarbij moest de elektromotor concurreren met de dieselmotor, die als voordeel had dat de werking onafhankelijk was van de beschikbaarheid van elektriciteit. Doordat de kwaliteit van de stroomvoorziening door de nutsbedrijven in de loop der tijd steeds verder is verbeterd en het elektrisch aangedreven gemaal bij uitstek geschikt is voor automatisering van het gemaal is tegenwoordig verreweg het grootste deel van de gemalen in Nederland aangedreven door een of meer elektromotoren.

Het oudste nog resterende elektrisch aangedreven gemaal is het hoofdgemaal van de polder Schieveen aan de Delftweg 220 te Rotterdam uit 1915. Dit gemaal wordt nog altijd aangedreven door de oorspronkelijke elektromotor van de Elektrotechnische Industrie vh. Willem Smit & Co. Slikkerveer, type DM 99/22 met een vermogen van 55 pk. Deze motor drijft direct een even oude Pannevis centrifugaalpomp aan, waarmee het gemaal een capaciteit heeft van 42 m³ per minuut bij een opvoerhoogte van 2,5 meter.

Een ander vroeg elektrisch gemaal is De Waterwolf bij Lammerburen, prov. Groningen uit 1920. Men was zo trots op dit feit, dat men het waterschap dat dit gemaal beheerde Electra noemde. Omdat het echter te kostbaar was een elektriciteitskabel naar het gemaal aan te leggen, had het een eigen generator.


Europees kampioenschap voetbal 2000

Het Europees kampioenschap voetbal mannen 2000, ook UEFA Euro 2000 genoemd, was de elfde editie van het door de UEFA georganiseerde Europese voetbalkampioenschap. Het toernooi werd gehouden in België en Nederland, en duurde van 10 juni 2000 tot 2 juli 2000. Het was voor het eerst dat een EK in twee landen werd georganiseerd. De zestien landen die zich geplaatst hadden speelden in groepen en finales in acht stadions. Frankrijk won het toernooi door Italië in de finale te verslaan door middel van een golden goal.


Provincies van Ierland

De Provincies van Ierland is van oudsher de onderverdeling van het Ierse eiland.

Deze onderverdeling is niet langer van bestuurlijk belang, maar in sportwedstrijden wordt de verdeling nog steeds gebruikt om de landskampioen aan te wijzen. Zie bijvoorbeeld hurling en gaelic football.

Leinster Munster Connacht Ulster

Oorspronkelijk was er nog een vijfde provincie, Meath (nu een county), die zich uitstrekte over het grensgebied van Leinster en Ulster, en waar zich de voormalige stad Tara bevond.


Sapporo

Sapporo (Japans: 札幌市,Sapporo-shi) is de hoofdstad van de Japanse prefectuur Hokkaido en van de subprefectuur Ishikari. Op 31 maart 2018 had de stad bijna 2 miljoen inwoners. De bevolkingsdichtheid bedroeg 1740 inw./km². De oppervlakte van de stad is 1121,26 km². De stad werd gesticht in 1869. De naam komt uit de taal van de Aino, de oorspronkelijke bewoners van Hokkaido, en betekent 'groot droog land', of 'belangrijke rivier die door de vlakte stroomt'. Op 1 april 1972 werd Sapporo een decretaal gedesigneerde stad.

Jaarlijks vindt hier in februari in het Odori Park het door miljoenen bezochte sneeuwfestival plaats, bekend dankzij de enorme gebouwen die van ijs en sneeuw worden opgetrokken.

Er komen houtproducten en het bekende Sapporo-bier vandaan.


Imaginaire eenheid

i^2 = -1

Door de invoering van de imaginaire eenheid is het mogelijk gebleken ook aan wortels van vergelijkingen als x^2 = -1 een betekenis te geven. De verzameling van de reële getallen wordt zo tot de verzameling van de complexe getallen uitgebreid. Girolamo Cardano rekende in de 16e eeuw voor het eerst met complexe getallen.

Alle nulpunten van een polynoom f liggen volgens de hoofdstelling van de algebra in het complexe vlak, dus binnen de complexe getallen. Een polynoom van de graad n kan in het complexe vlak ook in n lineaire factoren ( x - x_i ), met x_i \in \C, en een constante worden ontbonden. Altijd is dus f( x_i ) = 0. Dit is niet voor de reële getallen het geval. Het is goed mogelijk dat wanneer de factoren van f worden bepaald daar maar minder dan n lineaire factoren ( x - x_i ), met x_i \in \R, bij zijn.

De vergelijking x^2 = -1 is van de graad 2, dus heeft twee oplossingen. Per definitie is x = i een oplossing en bijgevolg ook x = -i.


Hurling

Hurling (Iers: iomáint of iománaíocht) is een teamsport van Keltische origine, en wordt gespeeld met sticks (hurleys) en een bal (sliotar). Het spel wordt voornamelijk in Ierland gespeeld, en wordt beschreven als de snelste teamsport ter wereld. Hurling is de naam van de sport als deze door mannen wordt gespeeld, de versie van de sport gespeeld door vrouwen heet camogie. Het lijkt op shinty dat in Schotland wordt gespeeld. Hurling maakt deel uit van de Gaelic Athletic Association en wordt ook steeds populairder buiten Ierland. Zo zijn er ook verschillende clubs in Nederland en België. De Nederlandse hockeyclub THC Hurley werd genoemd naar de sport.


Camogie

Camogie is een teamsport van Keltische origine, en wordt gespeeld met sticks (hurleys) en een bal (sliotar) op een veld met doelen waar rugby-achtige palen aan vastzitten. Camogie wordt beschreven als de snelste teamsport ter wereld. Camogie is de naam van de sport als deze door vrouwen wordt gespeeld, de versie van de sport gespeeld door mannen heet hurling.

Camogie wordt voornamelijk in Ierland gespeeld. De twee succesvolste graafschappen zijn County Tipperary en County Kilkenny. De sport wordt ook buiten Ierland steeds populairder, waaronder in Nederland en België. Zo speelde in 2019 voor het eerst een Europees team bestaande uit camogiespelers van niet-Ierse origine (uit Nederland, België, Duitsland, Engeland, Frankrijk en Zwitserland) als 'Team Europe' op de Gaelic World Games.


Tiger II

De Tiger II (latere benaming van de Panzerkampfwagen Tiger Ausf. B; Sd.Kfz. 182) was een zware Duitse tank die tijdens de Tweede Wereldoorlog werd ingezet, onder meer tijdens het Ardennenoffensief. Hij werd ook wel Königstiger genoemd, wat Duits is voor Bengaalse tijger. Bij de geallieerden stond hij foutief bekend als de King Tiger.

Dit gevechtsvoertuig was de opvolger van de Tiger I en woog 69 ton. Het was de zwaarste tank die tijdens de Tweede Wereldoorlog door de Duitsers werd ingezet, op de Jagdtiger na. De tank had voor op de koepel een pantsering van 185mm en was uitgerust met het 88mm KwK 43 L/71 kanon. Dit kanon was een van de sterkste kanonnen uit de Tweede Wereldoorlog en kon het frontpantser van de meeste geallieerde tanks (zoals de T-34 en de M4 Sherman) tot een afstand van 1500 meter doorboren. Het bereik van het kanon was tien kilometer. De tank werd aangedreven door de 12 cilinder HL 230 PB30 Maybach-motor van 700 pk, waarmee ook de lichtere Panther was uitgerust.


Constante van Euler-Mascheroni

De constante van Euler-Mascheroni, ook vaak constante van Euler genoemd, en meestal met \gamma aangeduid, is een wiskundige constante die vooral wordt gebruikt in de getaltheorie. De constante is genoemd naar de wiskundigen Leonhard Euler en Lorenzo Mascheroni. Het is een van de fundamentele constanten van de wiskunde, net zoals π en e.

De waarde van \gamma is bij benadering \gamma \approx 0{,}57721\ 56649\ 01532\ 86060\ 65120\ 90082\ 40243\ 10421\ 59335\ 93992\ Op 8 december 2006 waren er al 116580041 decimalen van bekend.

Het is niet bekend of \gamma een rationaal getal of een irrationaal getal is. Mocht \gamma rationaal blijken te zijn, dan laat analyse in kettingbreuken zien dat de noemer dan een getal is met op zijn minst 10²⁴²⁰⁸⁰ cijfers.


Bengaalse tijger

De Bengaalse tijger of koningstijger (Panthera tigris tigris) is een ondersoort van de tijger (Panthera tigris) die voorkomt op het Indisch subcontinent. Op de Siberische tijger (Panthera tigris altaica) na is de Bengaalse tijger de grootste katachtige. Het is de talrijkste ondersoort van de tijger.


Gewone dolfijn

De gewone dolfijn (Delphinus delphis) is een dolfijn met een pelagische leefwijze, anders dan de bekende tuimelaar, die vooral langs kusten voorkomt. De wetenschappelijke naam van de soort werd in 1758 gepubliceerd door Carl Linnaeus. Al in het oude Griekenland werd de gewone dolfijn afgebeeld op munten en fresco's.

Tot 1994 was Delphinus delphis de enige soort die in het geslacht Delphinus werd onderscheiden. Sindsdien werd de Kaapse dolfijn (Delphinus capensis), die onder meer een langere snuit heeft, tot een aparte soort opgewaardeerd. Die plaatsing werd in 2015 weer betwist. Er is daarentegen wel reden om aan te nemen dat Delphinus delphinus bairdii een aparte soort is.


La Gleize

La Gleize is een dorpje in de Belgische provincie Luik en een deelgemeente van Stoumont. Op het grondgebied liggen nog verschillende gehuchten en dorpjes verspreid, onder meer Cheneux en Moulin-du-Ruy (beide met hun eigen kerkje), Monceau, La Venne, Borgoumont, Cour, Roanne, Heilrimont, Egbômont, Ruy en Andrimont. Door La Gleize stroomt de Amblève.


Dingo

De dingo (Canis lupus dingo) is een verwilderde hond uit Australië die vermoedelijk afstamt van de Indische steppewolf (Canis lupus pallipes). Waarschijnlijk zijn ze door mensen zo'n 5000 jaar geleden als huisdier meegenomen. Ze zijn echter weer verwilderd en hebben zo als exoot een leefwijze ontwikkeld die sterk lijkt op die van wolven. Dingo's zijn een stuk kleiner dan wolven en hebben het gewicht van een middelgrote hond (10 tot 15 kilo).


RVS

RVS kan betrekking hebben op: Roestvast staal (soms ook 'roestvrij staal' of inox genoemd). Raad van State (dan meestal als RvS) Raad van State (historisch) Raad van State (Nederland) Raad van State (België) Raad van State (Luxemburg) Raad van State (Frankrijk) Raad van State (Portugal) Raad voor Volksgezondheid en Samenleving RVS, oorspronkelijk Rotterdamse Verzekerings Sociëteit, een verzekeringsmaatschappij, onderdeel van de ING Groep


Canadese bever

De Canadese bever of Noord-Amerikaanse bever (Castor canadensis) is een knaagdier uit het geslacht bevers (Castor). Het is het grootste knaagdier van Noord-Amerika. Hij lijkt veel op de Europese bever (Castor fiber), en beide dieren werden vroeger weleens tot dezelfde soort gerekend. De Canadese bever heeft echter een donkerder vacht en een kortere snuit. Ook legt de Canadese bever meer dammen aan dan de Europese bever. De Canadese bever is het nationale dier van Canada.


FC Internazionale Milano

FC Internazionale Milano, ook wel Internazionale, Inter of Inter Milaan genoemd, is een voetbalclub uit Italië, opgericht op 9 maart 1908 door een aantal "rebellen" die zich niet konden vinden in de reglementen van de Milan Cricket and Football Club, nu beter bekend als AC Milan. Het voornaamste bezwaar was dat er geen buitenlandse spelers werden toegelaten. In 1928 fuseerde de club onder dwang met US Milanese en ging een tijd als Ambrosiana-Inter door het leven. De club speelt in een zwart/blauw tenue en de thuisbasis is het Stadio Giuseppe Meazza (beter bekend als San Siro).

Internazionale behoorde lange tijd tot de Europese en wereldtop. De club won onder meer driemaal de Europacup I/UEFA Champions League, driemaal de UEFA Cup, tweemaal de wereldbeker voor clubteams en eenmaal het wereldkampioenschap voor clubteams. Het grootste succes gebeurde in de periode van de jaren zestig onder leiding van de Argentijnse trainer Helenio Herrera. In 2010 werd voor het laatst een UEFA Champions League en het WK voor clubs gewonnen.

Vanwege het schandaal in de Serie A kreeg Inter de titel van het kampioenschap 2005/2006 toegewezen, hoewel de club als derde eindigde. Internazionale is tot op heden nog altijd de enige Italiaanse voetbalploeg die sinds de oprichting van de Serie A er onafgebroken in speelt. Internazionale evenaarde Juventus met vijf landstitels op rij.


Tabulatuur

Tabulatuur of tab is een voor een specifiek muziekinstrument aangepast muziekschrift. Door het instrument zo veel mogelijk op papier na te bootsen sluit tabulatuur vaak beter aan op het instrument dan de standaardmuzieknotatie.


Ispra

Ispra is een Italiaanse plaats aan de oostoever van het Lago Maggiore, in de provincie Varese. Hier is het grootste Gemeenschappelijk Onderzoekscentrum van de Europese Commissie gevestigd (CCR), op het terrein van het voormalige onderzoekscentrum van Euratom, alsmede het Europees Bureau voor chemische producten. In 2004 had de stad ongeveer 5000 inwoners.

Ispra is ook een populaire badplaats, met een relatief groot strand en een jachthaven.


Annita van der Hoeven

Annita Belinda van der Hoeven-Klooster (Rotterdam, 14 februari 1964) is een Nederlandse tv-presentatrice en tv-producente. Ze presenteerde het tv-programma Trendies Beauty van RTL 4.

Samen met Nina Brink heeft zij het productiebedrijf BV Friends overgenomen dat sindsdien verdergaat onder de naam Rec Media. Van der Hoeven is in 1998 getrouwd met de gewezen Ahold-topman Cees van der Hoeven.


Solingen

Solingen is een kreisfreie Stadt in de Duitse deelstaat Noordrijn-Westfalen. De stad telt inwoners () op een oppervlakte van km². Op had van de inwoners een niet-Duits staatsburgerschap ( niet-Duitsers) en hadden inwoners het Nederlandse staatsburgerschap.

Solingen ligt ten noorden van Keulen en ten zuiden van het Ruhrgebied aan de Wupper. Het is een zusterstad van Gouda. Solingen werd in 1929 een grootstad (meer dan 100.000 inwoners) na de fusie met Gräfrath, Höhscheid, Ohligs en Wald.

In november 1944 tijdens de Tweede Wereldoorlog, werd de middeleeuwse oude binnenstad van Solingen volledig verwoest door luchtaanvallen. In 1993 vond in Solingen een aanslag plaats op het huis van een Turkse familie. Bij deze brandstichting kwamen vijf mensen om het leven en raakten 14 mensen gewond. De aanslag wekte grote verontwaardiging in Duitsland en daarbuiten.


Cirque du Soleil

Cirque du Soleil werd opgericht in 1984 door twee voormalige straatartiesten, Guy Laliberté en Daniel Gauthier. De thuisbasis van het Cirque du Soleil is Montreal in Quebec in Canada. Aan Cirque du Soleil doen artiesten van over de hele wereld mee. Er is een aantal vaste shows in Amerika en er zijn rondreizende shows in Amerika, Europa, Azië en Oceanië. Het Cirque du Soleil wordt gezien als een inspirator van het circus-theater, een variant waarbij de circusnummers worden gecombineerd met muziek, zang en dans. Er wordt in het Cirque du Soleil niet met dieren gewerkt. De belangrijkste disciplines zijn jongleren, trapeze, acrobatiek en clownerie.


Stiefouder

Een stiefouder is de echtgenoot of echtgenote van een van iemands ouders op grond van een later huwelijk van die ouder.

Aanvankelijk werd de term stiefouder vaak alleen gebruikt voor een latere echtgenoot van een weduwe of weduwnaar. Sinds het einde van de 20e eeuw wordt de term in Nederland en Vlaanderen ook gebruikt voor een persoon die trouwt met iemand die geen weduwe of weduwnaar is, maar die toch één of meerdere kinderen heeft. Dit oneigenlijke gebruik van het woord stiefouder wordt echter niet door iedereen aanvaard of in die zin gebruikt. In Nederland waren in 2010 naar schatting ongeveer 184.000 stiefgezinnen.


Old Trafford

Old Trafford is een wijk in Stretford, Greater Manchester (Engeland) en de naam van twee sportstadions in die wijk, te weten het voetbal- en het cricketstadion Old Trafford Cricket Ground.

Het voetbalstadion is sinds 1910 de thuishaven van Manchester United, met uitzondering van de periode 1941-1949. Met een capaciteit van 76.000 personen is het een van de grootste stadions in het Verenigd Koninkrijk. Het is regelmatig gastheer voor een van de halve finales in de FA Cup en voor het Engels nationaal voetbalelftal (wanneer Wembley niet beschikbaar is). In het begin van het seizoen 2006/2007 was de verbouwing van twee hoeken in het stadion gereed, waardoor het nu 76.000 mensen kan herbergen. Van 1910 tot 1939 had het stadion zelfs 80.000 zitplaatsen, maar om veiligheidsredenen werd dit aantal in 1939 teruggebracht tot 67.000. Het recordaantal toeschouwers was in 1937: 76.962 toeschouwers zagen toen hoe Wolverhampton Wanderers in de halve finale van de F.A. Cup won van Grimsby Town.

Het cricketveld wordt sinds 1856 gebruikt door Lancashire County Cricket.

Op 11 maart 1941 werd Old Trafford geraakt door Duitse bommen. Manchester United speelde zijn thuiswedstrijden op Maine Road tot de schade hersteld was.

Twee tribunes van Old Trafford zijn genoemd naar legendes van de ploeg, namelijk Bobby Charlton en Alex Ferguson.

In het stadion staat een uurwerk waarop de tijd blijft stil staan en waarvan deze herinnert aan de zwartste bladzijde uit de geschiedenis van de ploeg: 6 februari 1958, vier minuten over drie, toen een vliegtuig in een sneeuwstorm en met de spelers aan boord in München neerstortte. Acht van hen lieten daarbij het leven. (lees hiervan meer op Vliegramp van München).


Wembley Stadium

Het Wembley Stadium (vaak kortweg "Wembley") is een stadion in de wijk Wembley in het noordwesten van Londen.

Het oorspronkelijke stadion werd geopend in 1923 en heette toen Empire Stadium. De twee architecten waren John Simpson en Maxwell Ayerton. Het ontwerp was zeer bekend vanwege de twee torens. Het stadion was de thuisbasis van het Engels voetbalelftal en werd gebruikt voor bekerfinales. Het was ook het decor van de finales van het WK voetbal 1966 en het EK 1996. Tevens vonden er popconcerten plaats, van onder andere Live Aid, Queen, Rolling Stones (twaalf keer), Genesis, Tina Turner, U2, Bon Jovi, Muse en Sir Elton John.

Van 2000 tot 2007 werd het stadion verbouwd. Met een kostprijs van ongeveer 1 miljard euro was dit de duurste verbouwing ooit van een voetbalstadion. Sindsdien heeft het een capaciteit van 90.000, ongeveer 5000 meer dan het oude Wembley. Het is daarmee het grootste stadion van Europa dat overdekt kan worden. Ook werden er vele business-units gecreëerd. Bij gebruik voor popconcerten bedraagt de capaciteit 75.000. Doordat de verbouwing uitliep, moesten onder andere voor twee interlands en een aantal popconcerten een andere locatie gezocht worden. Wembley wordt nu, naast die popconcerten, vooral gebruikt voor thuiswedstrijden van het nationale elftal en de finales van de League en FA Cup. De finales van de play-offs voor promotie op het 2e, 3e, 4e en 5e niveau van het Engelse profvoetbal worden ook in het Wembley stadion gespeeld, net als de finale van de FA Vase, een bekercompetitie voor amateur elftallen.

Op 24 maart 2007 werd het nieuwe stadion in gebruik genomen met een wedstrijd tussen de jeugdelftallen van Engeland en Italië (3-3). De 60.000 beschikbare kaarten waren binnen enkele uren uitverkocht; nog nooit waren er zoveel toeschouwers voor een wedstrijd tussen nationale jeugdteams aanwezig. Men wilde met deze wedstrijd de veiligheid van het nieuwe Wembley testen. Op 19 mei 2007 volgde de herneming van een zeer lange traditie; het nieuwe stadion vormde toen namelijk het decor voor de finale van de FA Cup 2006-2007. In 2008 werd deze traditie eveneens opgepakt bij de League Cup. In dat jaar werd het verbouwde Wembley voor het eerst ook weer het decor van de finale van deze competitie. Tijdens de verbouwing werd beide finales tijdelijk in Cardiff gespeeld.

Voor het stadion staat een standbeeld van Bobby Moore, de aanvoerder van het Engels voetbalelftal dat in 1966 wereldkampioen werd.


Hoofdstelling van de algebra

De hoofdstelling van de algebra, een belangrijke stelling binnen de wiskunde, houdt in dat elke niet constante polynoom in één variabele met coëfficiënten die geheel, rationaal, reëel of complex zijn, ten minste één complex nulpunt heeft. Dit is equivalent met de vaststelling dat het lichaam, of veld, van de complexe getallen, \mathbb{C}, algebraïsch gesloten is.

De stelling houdt tevens in dat elke polynoom in één variabele a_0 + a_1 x + a_2 x^2 + ... +a_n x^n, met a_n \neq 0,

Als een m-voudig nulpunt van een polynoom m keer wordt meegeteld, heeft die polynoom in het complexe vlak dus n nulpunten.

Ondanks de naam is er geen zuiver algebraïsch bewijs van de hoofdstelling bekend en vele wiskundigen zijn van mening dat zo'n bewijs ook niet bestaat. Bovendien is de stelling ook niet fundamenteel in de moderne algebra: de naam werd gegeven in een tijd toen algebra zich beperkte tot het oplossen van polynomiale vergelijkingen met reële of complexe coëfficiënten.


RVU

De RVU educatieve omroep was een van de omroepen zonder leden die deel uitmaakte van de Nederlandse Publieke Omroep. De omroep vormde samen met Teleac/NOT de Stichting Educatieve omroepcombinatie.

De RVU stond los van levensbeschouwing, ideologie, of religie, en wilde door middel van radio en later televisie-uitzendingen, de bewustwording, het vermogen tot zelfstandige oordeelsvorming van burgers, het (verder) ontwikkelen van vaardigheden en de persoonlijke verantwoordelijkheid van de kijkers en luisteraars bevorderen.

Vanaf 1 september 2010 is de RVU met NPS en Teleac gefuseerd tot de NTR (NPS, Teleac, RVU).


Theocratie

Een theocratie is een staatsvorm waarin de godheid als onmiddellijke gezagsdrager wordt beschouwd. Het woord komt van de Griekse woorden θεός (theos), "God", en κρατία (kratia), "macht, kracht", en betekent "heerschappij van god". Bij sommige godsdiensten werd de koning als zoon van god beschouwd. Bij godsdiensten met een 'heilig boek', wordt deze als directe boodschap van god gebruikt. Tegenwoordig wordt er ook een bestuursvorm mee aangeduid, waar geestelijken de macht hebben.


The Visitor (band)

The Visitor was een Friese newwaveband rond zanger-gitarist Ernst Langhout en drummer Bertus de Blaauw, die eind 1980 voortkwam uit Nighttime Visitor. Op dat moment stapten zangeres Baukje van der Feer, bassist Alex Boyd, en toetsenist Gerhard Wentink uit de groep. Enige tijd nadat zij waren vervangen door zangeres Marianne van de Brug en basgitarist Erik van den Muijzenberg werd de naam ingekort tot The Visitor.

Ook deze bezetting was geen lang leven beschoren, en in de zomer van 1981 werden Van de Brug en Van den Muijzenberg vervangen door gitarist Brian van Montfoort en bassist Tjeerd Folmer. De laatste maakte in 1984 plaats voor Wierd Duk. In deze bezetting maakte The Visitor twee albums voor het Friese Top Hole-label, met vrij gering succes. De groep bracht in eigen beheer compact cassettes uit, gaf in 1987 enkele optredens in Leningrad, en werd in 1988 opgeheven. Ook van het afscheidsconcert in Het Bolwerk te Sneek verscheen een album.

Op 11 september 1999 volgde een eenmalige reünie-optreden tijdens het Freeze festival te Leeuwarden.


Meervoudig nulpunt van een polynoom

Als het getal a een nulpunt is van de polynoom f in x, dan is f deelbaar door de factor x - a. Is f deelbaar door meerdere factoren x - a, dan heet a een meervoudig nulpunt van de polynoom. Het aantal keren k dat f deelbaar is door x - a heet de multipliciteit van het nulpunt a en a wordt een k-voudig nulpunt van f genoemd. Voor zo'n nulpunt a is er een polynoom g waarvoor geldt:

en

Een nulpunt met multipliciteit 1 wordt ook een gewoon of een enkelvoudig nulpunt genoemd. Om het aantal nulpunten van een polynoom aan te geven, kan een k-voudig nulpunt als k nulpunten worden meegeteld, nulpunten worden in dat geval naar hun multipliciteit gerekend.


New wave (muziekstijl)

New wave is een aanduiding van ongeveer elke vorm van moeilijk te classificeren popmuziek uit de periode 1977-1988. "New wave" wordt ook gebruikt voor muziek die er qua stijl op lijkt maar die na die periode is uitgebracht.


Landkreis Ammerland

Landkreis Ammerland is een Landkreis in het noordwesten van de Duitse deelstaat Nedersaksen. Ammerland ontstond in 1933 als Amt Ammerland. De Landkreis telt inwoners () op een oppervlakte van km². Op had van de inwoners een niet-Duits staatsburgerschap ( niet-Duitsers) en hadden inwoners het Nederlandse staatsburgerschap.

De Kreisstadt is Westerstede. Tot 1977, toen Westerstede tot stad werd verheven, was Ammerland de enige Landkreis waarbinnen geen stad lag.


Alpaca (dier)

De alpaca (Vicugna pacos) – ook wel berglama genoemd – is een evenhoevig zoogdier uit Zuid-Amerika uit de familie van de kameelachtigen (Camelidae). De wetenschappelijke naam van de soort werd als Camelus pacos in 1758 gepubliceerd door Carl Linnaeus.


Lama (dier)

De lama (Lama glama), soms ook schaapkameel genoemd, is een gedomesticeerd Zuid-Amerikaans hoefdier uit de familie van de kameelachtigen (Camelidae). De wetenschappelijke naam van de soort werd als Camelus glama in 1758 gepubliceerd door Carl Linnaeus in Systema naturae. De naam "lama" is afkomstig uit het Quechua.


Barbara Tuchman

Barbara Wertheim Tuchman (New York, 30 januari 1912 – Greenwich (Connecticut), 6 februari 1989) was een Amerikaanse journaliste en historica.

Tuchman was de dochter van bankier Maurice Wertheim en kleindochter van de diplomaat Henry Morgenthau. Ze trouwde in 1939 met Lester Tuchman, een hoogleraar in de geneeskunde. Samen kregen ze drie dochters.

Tuchman studeerde af aan het Radcliffe College in 1933 en werkte een aantal jaren als journalist vooraleer boeken te schrijven. Ze won de Pulitzer-prijs twee keer, één keer voor de De kanonnen van augustus, dat een standaardwerk werd over het uitbreken van de Eerste Wereldoorlog, in de categorie algemene non-fictie, en nog eens voor Stilwell en de Amerikaanse rol in China.

Zij is vooral bekend door haar boek A distant mirror - the calamitous 14th century (1978, in Nederlandse vertaling verschenen in 1980 als De waanzinnige veertiende eeuw) en haar boeken over de (aanloop naar) de Eerste Wereldoorlog: De trotse toren, Het Zimmermann-telegram en De kanonnen van augustus. Vele van haar boeken zijn vertaald in het Nederlands en worden nog uitgegeven.

Haar boeken kenmerken zich door een levendige stijl en een scherp oog voor detail.

Barbara Tuchman overleed op 77-jarige leeftijd.


Groentje

groentje (vlinder), een vlindersoort Een onervaren persoon, bijvoorbeeld in het leger (in het Engelse rookie) of aan de universiteit (zie novitius). Zie ook: ontgroening. Populaire benaming voor eucalyptussnoepje Vlaams voor groente.


Alpensteenbok

De alpensteenbok (Capra ibex) is een evenhoevig zoogdier uit de familie der holhoornigen (Bovidae), en een van de negen recente soorten uit het geslacht van de geiten (Capra). De wetenschappelijke naam van de soort werd in 1758 gepubliceerd door Carl Linnaeus. De alpensteenbok is endemisch in de Alpen van Centraal-Europa.


A17

Aero A-17, een Tsjechoslowaaks zweefvliegtuig Een verkeersweg: A17 (België) A17 (Duitsland), zie Bundesautobahn 17 A17 (Groot-Brittannië) A17 (Italië) A17 (Litouwen) A17 (Nederland), zie Rijksweg 17 A17 (Portugal) A-17 (Spanje) A17 (Zwitserland)


Band of Brothers (boek)

Het boek is een feitelijke weergave van de prestaties van Easy Company van het 506th Parachute Infantry Regiment, een onderdeel van de 101e Luchtlandingsdivisie van het Amerikaanse leger tijdens hun opleiding tot de laatste dagen van de Tweede Wereldoorlog.

Ambrose interviewde nagenoeg alle overlevenden van de E (Easy)-Company van het 506e Parachute Infantry Regiment, onderdeel van de 101ste luchtlandingsdivisie. Bijna vier decennia na de laatste wereldoorlog kwam hun verhaal uit in boekvorm.

Nadat Steven Spielberg het boek gelezen had, toonde hij een onmiddellijke interesse in de filmrechten van het boek Band of Brothers.


A200

Aero A-200, een Tsjechoslowaakse laagdekker sportvliegtuig gebouwd door Aero

A200 (Groot-Brittannië) - weg in Groot-Brittannië A200 (Nederland), zie Rijksweg 200


Nationaal Park De Maasduinen

Nationaal Park De Maasduinen is een van de drie nationale parken in Noord- en Midden-Limburg. Het is een bos- en heidegebied, gelegen op een langgerekte zandrug tussen de Maas en de Duitse grens. Het bevindt zich grotendeels binnen het grondgebied van de gemeente Bergen. Het park strekt zich uit over een lengte van ruim 20 kilometer en heeft een breedte van gemiddeld twee à drie kilometer. In totaal is het ruim 4500 hectare groot. Het bevat de langste rivierduingordel van Nederland, in duizenden jaren ontstaan door een samenspel van water, wind en mens.


Jaguarundi

De jaguarundi (Herpailurus yaguaroundi of ook wel Felis yaguaroundi of Puma yaguaroundi), ook wel wezelkat genoemd, is een vertegenwoordiger van de katachtigen die behoort tot de geslachtengroep Acinonychini. Verondersteld wordt dat dit roofdier zich uit dezelfde voorouder als de poema heeft ontwikkeld. Het is de enige soort van het geslacht Herpailurus.

Deze katachtige kan ongeveer 15 jaar oud worden.


Sabeltandkatten

De sabeltandkatten (Machairodontinae) zijn een onderfamilie van uitgestorven katachtigen (Felidae), die met name getypeerd werden door hun mesvormige hoektanden. Deze katten zijn bekend van vele fossielen, gevonden op verschillende continenten, waaruit blijkt dat hun verspreiding overeenkwam met die van de huidige katten. De huidige katten (Felidae) en de sabeltandkatten hebben zich ontwikkeld uit een gemeenschappelijke voorouder: Pseudaelurus, een primitieve kat die zo'n 20 miljoen jaar geleden leefde.

Moderne katten hebben kegelvormige hoektanden, maar de Machairodontinae (wat sabeltanden betekent) hadden hoektanden die zijdelings afgeplat waren (als een mes of zwaard) en vaak sterk verlengd. De overige tanden waren groter dan bij de huidige katten, hadden een andere hoek en stonden verder naar voren geplaatst. Verder hadden de sabeltandkatten speciale aanpassingen om hun bek zeer ver open te trekken, en hadden ze sterk ontwikkelde nekspieren. Sommige soorten hadden een beenachtig uitsteeksel op de onderkaak, dat de sabeltanden beschermde.

Een sabeltandkat met zeer grote hoektanden is Smilodon. Veel sabeltandkatten hadden echter niet van die indrukwekkende sabeltanden, en er waren ook soorten met kleine, maar messcherpe hoektanden. De sabeltandkatten worden in vier geslachtengroepen ingedeeld:

Metailurini. Deze katten hadden twee korte sabeltanden die nauwelijks uit de bek staken. Ze hadden lange, slanke poten en een lichtgebouwd lichaam. De geslachten die in deze groep geplaatst worden zijn Metailurus Adelphailurus, Dinofelis, Pontosmilus, Stenailurus en Therailurus. Smilodontini. Deze katten hadden zeer lange, gespecialiseerde sabeltanden, korte poten, en een gedrongen, krachtig lichaam. Geslachten in deze groep zijn Smilodon, Megantereon en Paramachairodus. Homotheriini, grote hyena-achtige sabeltandkatten. Hiertoe behoren Homotherium, Nimravides en Xenosmilus. Machairodontini. Hiertoe behoren Machairodus en Miomachairodus.

Hoewel de hoektanden van de sabeltandkatten er indrukwekkend uitzagen, waren ze waarschijnlijk te zwak en fragiel om de prooi met kracht te steken. Huidige katten proberen vaak in de nek te bijten om de ruggengraat van hun prooi te beschadigen. Sabeltandkatten hadden dit niet kunnen doen, omdat hun tanden af zouden breken als ze bot zouden raken. Daarom denkt men nu dat de sabeltanden gebruikt werden om met een lange haal de zenuwen en bloedvaten van de nek te beschadigen.