26
'99 全国藏医药学术研讨会交流论文
ཟླ་མཚན་དང་ཁམས་ཀྱི་འབྲེལ་བའི་སྐོར་གླེང་བ།
མཚོ་སྔོན་བོད་ལུགས་གསོ་རིག་སློབ་གླིང་། དཀོན་མཆོག་སྟོབས་རྒྱས།
བུད་མེད་རྣམས་ལོ་བཅུ་གཉིས་ནས་ལྔ་བཅུ་བར་ཟླ་བ་རེར་ཟས་ཀྱི་དྭངས་མ་ལས་བྱུང་སྟེ་བསམ་སེའུར་
བསགས་ཤིང་ཐུར་སེལ་རླུང་གིས་མངལ་སྒོ་ནས་ཕྱིར་འཛག་པའི་ཁྲག་གི་སྙིགས་མ་དེ་ཟླ་མཚན་ཡིན་ལ་སྔ་ཕྱི་
མཁས་པ་ཕལ་མོ་ཆེའི་དགོངས་པ་ཡང་འདི་པ་གཅིག་མཐུན་ཡིན་མོད། དེས་བུ་ཆགས་པའི་རྒྱུ་བྱེད་མིན་
སྐོར་ལ་བཞེད་པ་མི་མཐུན་པ་སྣ་ཚོགས་ཤིག་ཡོད་དེ། ཁ་ཅིག་གིས་ཁ་ཟས་ཀྱི་དྭངས་མ་ལས་རིམ་བཞིན་
འབྱུང་བའི་ཁུ་བ་དམར་པོ་བསམ་སེའུར་གནས་པ་དེ་ཉིད་ཟླ་བ་རེ་རེར་དུས་ཚིགས་སུ་བསམ་སེའུ་དང་བུ་
སྣོད་ཀྱི་གཡས་གཡོན་རྩ་ཆེན་གཉིས་ཀྱི་འབྲེལ་བ་དེ་ལས་བརྒྱུད་དེ་བུ་སྣོད་ཀྱི་ནང་དུ་ཞུགས་ཤིང་། ཐུར་སེལ་
རླུང་གིས་མངལ་གྱི་སྒོར་འབྱིན་པར་འདོད་ལ། ཁ་ཅིག་གིས་ཟླ་མཚན་དང་ཁམས་གཉིས་སོ་སོར་མི་འབྱེད་
པར་ཟླ་མཚན་དེ་ཉིད་མངལ་གནས་ཀྱི་སེམས་ཅན་ཆགས་པའི་རྒྱུར་འདོད་པ་སོགས་མཆིས། ང་ཚོས་བྱ་དངོས་
གང་ལ་བརྟག་དཔྱད་བྱེད་སྐབས་ངེས་པར་དུ་དངོས་ཡོད་ཀྱི་བྱ་དངོས་དང་འོས་མཐུན་གྱི་བདེན་དཔང་
འཚོལ་བ་ལས་ཁུངས་ལུང་མེད་པར་རང་ལུགས་བཙན་འཇོག་བྱེད་ག་ལ་རུང་། དེ་ལྟར་བྱས་ན་གསར་གཏོད་
ཀྱི་ནུས་པ་དབེན་ལ་དྲང་བདེན་གྱི་བྱ་གཞག་ཀྱང་ཡོད་མི་སྲིད། དེས་ན་ཟླ་མཚན་ནི་ཟླ་བ་རེར་འབབ་པའི་ཁྲག་
དེར་ཁས་ལེན་ཕྱིར་དེ་ལ་བརྟག་པས་ཁམས་ལ་རླུང་མཁྲིས་བད་ཀན་ལྡན་འདུས་སོགས་ཀྱིས་སྐྱོན་ཞུགས་ཡོད་
མེད་དང་ཟླ་བ་དེའི་ནང་དུ་མངལ་གནས་སུ་ནད་བྱུང་མིན། མངལ་འཛིན་ཐུབ་མིན་སོགས་རྟོགས་ཐུབ་པར་
འདོད། ཕྲན་གྱིས་རྒྱུད་ཀྱི་དགོངས་པ་དངོས་གཞིར་བཟུང་སྟེ་རོ་བཀྲ་དངོས་ལ་བརྟག་དཔྱད་དང་། ཕུང་གྲུབ་
རིག་པ།( ÷ ) སྐྱེ་ལུགས་རིག་པ།( 4:!÷) སྨན་དཔྱད་ཟླ་བོའི་རྒྱལ་པོ་སོགས་དཔེ་ཚོགས་དག་དང་
དཔྱད་བསྡུར་བྱས་ཏེ་ཟླ་མཚན་དང་ཁམས་ཀླད་པ་བར་གྱི་འབྲེལ་བ། ཟླ་མཚན་གྱི་མཚན་ཉིད་དང་རྒྱུ་ཚུལ།
ཁམས་ཀྱི་མཚན་ཉིད་དང་རྒྱུ་ཚུལ་སོགས་ས་བཅད་གསུམ་དུ་རང་བློས་གང་དཔོག་གིས་བརྗོད་པ་འདིར་མ་
རྟོགས་ལོག་རྟོག་དང་མ་ཤེས་རྒྱུན་འབྱམས་སུ་སོང་ཡོད་ན་དཔྱོད་པའི་རྩལ་རྫོགས་པའི་འཚོ་བྱེད་གཞོན་ནུ་
རྣམས་ཀྱིས་དགོངས་འཆར་དང་སྐྱོན་བརྗོད་གནང་བར་སྙིང་ཐག་པ་ནས་བཀའ་དྲིན་ཆེ་ཞུའོ། །
དང་པོ། ཟླ་མཚན་དང་ཁམས། ཀླད་པ་བར་གྱི་འབྲེལ་བ།
བུ་མོ་རྣམས་ལོ་ན་ཆུང་དུས་སུ་ཀླད་པའི་ཁག་ཁ་ཤས་ཏེ་ཟླ་བའི་རྒྱལ་པོར། སྤྱི་བོ་དག་ཏུ་འདུས་པ་
ནི། ། རླུང་གིས་ལུས་ཀྱི་ས་བོན་བཟུང་། ། ཚངས་པ་དུང་གི་འཁོར་ལོ་སྟེ།
། ལུས་ཟུངས་ས་བོན་རྩ་
ཡིན་ནོ། ། ཞེས་དང་། ཡང་། ལ་ལ་ཀླད་པའི་རྒྱ་ཡང་ཟེར། ། དབུས་ན་ས་བོན་བཅུད་ཀྱི་རྩ། །
ཞེས་དང་། རྒྱུད་ལས། ཀླད་གཞུང་ས་བོན་སྐྱེས་པའི་བཅུད་འཛག་ཆགས་པ་འཆོར་བ་དང་། བུད་
མེད་ཟླ་མཚན་འབྱམ་མམ་འཁྱིལ་བར་བྱེད་ཅེས་པ་དེའི་བསམ་སེའུར་འབྲེལ་ཆེ་བའི་ས་བོན་གྱི་རྩ་རྣམས་ནུས་

༩༩ལོའི་རྒྱལ་ཡོངས་བོད་ལུགས་གསོ་རིག་གི་རིག་གཞུང་བགྲོ་གླེང་ཚོགས་འདུའི་ཆེད་རྩོམ།
27
པ་རྫོགས་མེད་ལ། བུ་མོ་ལོ་བཅུ་གཉིས་ཡས་མས་སུ་ཀླད་པའི་གཤམ་གྱི་ས་བོན་བཅུད་ཀྱི་རྩའི་ནུས་པ་
རྫོགས་པའི་དབང་གིས་བསམ་སེའུཪ་རྟེན་ཅིང་འབྲེལ་བྱུང་གི་ཚུལ་དུ་གནས་པའི་རླུང་ མཁྲིས་ བད་ ཀན་
གསུམ་གྱི་བྱེད་ལས་ཀྱིས་དྭངས་མ་དྲུག་པ(རྐང) རྒྱུ་བྱེད་པར་རྣམ་པར་འགྱུར་ནས་མོའི་ཁམས་དམར་བསྐྱེད་
ཅིང་སྨིན་པར་འགྱུར། སྨིན་པའི་མཐར་ཁམས་རྒྱུ་བའི་རྩ་ལམ་ལ་དྲངས་པ་བསམ་སེའུར་འབྲེལ་བའི་རྩ་
གཉིས་སྔོན་ལས་ཆེར་འཕེལ་བའམ་རྒྱས་པར་འགྱུར། དེ་དང་མཉམ་དུ་བུད་མེད་ལ་སྐྱེས་པ་འདོད་པའི་
འདུ་ཤེས་ངང་གིས་སྐྱེས་པས། རྒྱུད་ལས། ཟླ་མཚན་ ལྡན་ པས་ སྐྱེས་ པ་ འདོད་ པའི་རྟགས། ། ཞེས་
གསུངས་པའོ། ། ཀླད་པའི་དབང་རྟེན་གྱི་རྩའི་ནུས་པ་ལོ་ལྔ་བཅུ་ཡས་མས་སུ་ཉམས་པས་ཁམས་དང་ཟླ་
མཚན་བསྐྱེད་པ་མཚམས་བཞག་པ་ཡིན། དེང་རབས་གསོ་རིག་ལྟར་ན། བུ་མོ་ལོ་བཅུ་གཉིས་ནས་བཅོ་
ལྔའི་མཚམས་སུ་ཀླད་པའི་གཤམ་གྱི་ས་བོན་བཅུད་ཀྱི་རྩ་( TE: )དེའི་ནུས་པ་ཡོངས་སུ་རྫོགས་པའི་དབང་
བསམ་
གིས་བསམ་སེའུ་ནང་དུ་ཁམས་བསྐྱེད་པ་དང་ཟླ་མཚན་དུས་བཅད་དུ་འཛག་པ་ཚོད་འཛིན་དང་།
སེའུ་ལས་ཁམས་བཏང་རྗེས་ཁམས་ཀྱི་སྐྱི་ཐུམ་རང་བཞིན་གྱིས་ནང་དུ་ཟིམ་སྟེ་ཐོག་མའི་དུས་སུ་མདོག་སེར་
པོར་འདུག་པའི ( |A ) ཟུངས་དེར་བསྐུལ་སློང་འོག་ཟགས་པའི་རྫས་དེས་ཁུ་ཁམས་འདུ་འཕྲོད་བྱེད་ན་
རོགས་བསྐྱོར་བྱེད་པ་ཡིན། ལོ་ཞེ་ལྔ་ཡས་མས་སུ་ཀླད་པའི་དབང་རྟེན་ཉམས་པས་ཁམས་དང་ཟླ་མཚན་
བསྐྱེད་པ་མཚམས་བཞག་པ་ཡིན།
གཉིས་པ་ཟླ་མཚན་གྱི་མཚན་ཉིད་དང་རྒྱུ་ཚུལ།
ཟླ་མཚན་ཞེས་པ་ནི་བུད་མེད་རྣམས་ལོ་བཅུ་གཉིས་ནས་ལྔ་བཅུ་བར་ཟླ་བ་རེར་ཟས་ཀྱི་དྭངས་མ་ལས་
བྱུང་སྟེ་མངལ་ལ་བསགས་ཤིང་ཐུར་སེལ་རླུང་གིས་གསང་ལམ་ནས་ཕྱིར་འཛག་པའི་ཁྲག་གི་སྙིགས་མ་ཡིན་ཏེ་
སྟག་ཚང་བས། ཟླ་བ་རེ་བཞིན་དཀར་ཕྱོགས་དུས། ། མངལ་ཁ་འབྱེད་པའི་རྟགས་མཚན་དུ། ། མངལ་
ཁྲག་སྙིགས་མ་རླུང་སྟོབས་ཀྱིས། ། འཛག་པའི་ཟླ་མཚན་ཞེས་སུ་བཤད། ། ཅེས་པ་དང་། རྒྱུད་ལས།
དྭངས་མ་ལས་བྱུང་ཟླ་རེར་བསགས་པའི་ཁྲག ། རྩ་ཆེན་གཉིས་ནས་ནག་ཅིང་དྲི་བྲལ་བ། ། རླུང་གིས་
མངལ་གྱིས་སྒོར་འབྱིན་ཞག་གསུམ་འཛག ། ཅེས་པ་དང་། གཡུ་ཐོག་དགོངས་རྒྱན་དུ། བུད་མེད་ཀྱི་
ཟླ་བ་རེ་བཞིན་ཡར་ངོའི་དུས་ཚིགས་སུ་མངལ་ཁ་འབྱེད་པའི་རྟགས་མཚན་སྟོན་བྱེད་མངལ་ཁྲག་སྙིགས་མའི་
མིང་སྟེ་ཟླ་མཚན་ཞེས་འབྱུང་། དེང་རབས་གསོ་རིག་ལྟར་ན། མངལ་གྱི་གཡས་གཡོན་གཉིས་སམ་ཟུར་
དུ་བརྒྱུད་པའི་འཕར་རྩ་ལས་གྱེས་པའི་རྩ་མིག་རྣམས་ཀྱིས་མངལ་སྐྱིར་དྭངས་མ་བསྐྱལ་བའི་སྐུལ་རྩི་གཉིས་ཏེ་
སྦྲུམ་གཤིས་སྐུལ་རྩིར་( #K )དང་མོ་གཤིས་སྐུལ་རྩིར་( ÆIL * ) ཀླད་པའི་དབང་རྟེན་གྱིས་ཚོད་འཛིན་
བྱེད་རྗེས་རྩ་མིག་ཁུམ་པ། ནང་སྐྱི་བསྐུམ་པ་བཅས་བྱུང་། འཕར་རྩའི་རྩ་མིག་ཁུམ་པ་དག་གི་ནང་དུ་གློ་
བུར་དུ་ཁྲག་ཐོན་ནས་གས་ཏེ་རལ་རྡོལ་བྱུང་བས་ནང་ལྕིབས་ངོས་སུ་ཁྲག་མང་དྲག་པས་མཐར་མངལ་སྐྱི་ངོས་
ཤིག་པའམ་བརྡོལ་བ་མར་འབབ་པའི་ཁྲག་དེར་ཟླ་མཚན་ཞེས་བརྗོད།
བུད་མེད་གཞོན་ནུ་མ་དག་ལ་ཐེངས་དང་པོ་འབབ་པའི་ཟླ་མཚན་དང་སྐྱེས་ལུགས་འགྱུར་ལྡོག་གམ་
རྒྱུན་ལྡན་གྱི་སྣང་ཚུལ་འདི་ལ་དངངས་སྐྲག་ཀྱང་འབྱུང་བཞིན་ཡོད། འགྱུར་ལྡོག་འདི་ལ་དངངས་སྐྲག་

28
'99 全国藏医药学术研讨会交流论文
སྐྱེས་མི་དགོས་ཏེ། གང་ལགས་ཟེར་ན་ཟླ་མཚན་ཐོག་མར་འཛག་པའི་རྗེས་ཀྱི་ཐེངས་གཉིས་པའི་ཟླ་མཚན་
ནེ་ལོ་ཕྱེད་ཙམ་དང་ཡང་ན་ལོ་གཅིག་གི་རྗེས་སུ་ད་གཟོད་ཟླ་མཚན་གྱི་ཚད་མང་པོ་འཛག དེ་ལྟ་བུ་འབྱུང་
བའི་རྒྱུ་མཚན་གཙོ་བོ་ནི་བསམ་སེའུ་བྱེད་ནུས་ཡོངས་སུ་མ་སྨིན་པས་ཆ་མི་སྙོམས་པར་དུས་ཡུན་རིང་བོ་ཞིག་
ལ་ཟླ་མཚན་གསོག་པ་ཡིན། རིམ་པར་རྒྱས་པར་གྱུར་བའི་མངལ་སྐྱི་མཐུག་ལ་ཤ་ཚགས་དམ་པས་གོང་
བཞིན་ཟླ་མཚན་མང་དུ་གསོག་ལ་ན་ཟུག་དྲག་ཏུ་བསྐྱེད་ཅིང་ལུས་ཀྱི་ཉམས་ཤེད་ཆུང་ཞིང་བཞིན་རིད་པས་
ངན་པ། ནུ་མ་དང་རྐེད་པ་འགུལ་བ། མིག་དང་དཀུ་སྟེ་ཚང་ར་རྣམས་འདར་ཞིང་གཡོ་བ། ལུས་སྤྱི་
སྒྱིད་ལུག་པའི་སྣང་བ་སོགས་སྤྱིར་བཏང་གི་སྐྱེ་ལུགས་ཀྱི་འགྱུར་ལྡོག་ཡིན། སྤྱིར་བཏང་གི་ཟླ་མཚན་ཐེངས
རེ་རེར་ལིས་རྨི༤ ༠ – ༧༠ ཡི་ཚད་འདི་ལྟ་བུ་ཞིག་ཕྱིར་བཏོན་པ་རྒྱུན་ལྡན་ཡིནན། སྤྱིར་བཏང་གི་ཟླ་མཚན་
དུས་བཅད་རྣམ་པ་བཞིའི་སྒོ་ནས་དབྱེ་ན།
( ༡ ) ཟླ་མཚན་འབྱུང་བའི་ཉིན་༡ – ༤ ནང་དུ་ཕུད་པའི་ཁམས་ཀྱིས་ཁུ་བ་མི་ལེན་ལ། གཟའ་འཁོར་
གཉིས་ཀྱི་མཇུག་ཏུ་སེར་གཟུགས་ནུས་བ་ཉམས་པར་གྱུར་བ་དང་། མོ་གཤིས་སྐུལ་རྩི་དང་སྣུམ་གཤིས་སྐུལ་
རྩི་གཉིས་ཟགས་ཐོན་ཚད་གློ་བུར་ཇེ་ཉུང་དུ་འགྲོ་བ། མཐར་མངལ་སྐྱིའི་རྩ་མིག་སྐུམ་པར་བྱེད་པས་ཁྲག་
ནང་གི་དབྱུང་དབུགས་0₂མ་འདང་བ་ལས་ཕུང་གྲུབ་ཤི་འདྲུལ་བྱུང་བ་དང་། ལྷུང་བ། རྩ་མིག་ནང་དུ་
ཁྲག་གློ་བུར་དུ་ཐོན་ནས་ཁྲག་བྱུང་བས་ཟླ་མཚན་དུ་གྲུབ།
-
( ༢ ) ཟླ་མཚན་དུས་བཅད་ཀྱི་ཉིན་༥ – ༦པར་མཚུངས་ལ།
མངལ་ངོས་སུ་ལུས་པའི་གཤེར་རྨེན་གྱི་
ཕུང་གྲུབ་སླར་གསོ་བས་མངལ་ངོས་སྐ་བར་གྱུར། རིམ་བཞིན་མངལ་སྐྱི་སླར་སོས། དུས་དེར་བསམ་
སེའུ་ནང་དུ་ད་དུང་ཁམས་གྲུབ་བྱེད་ཀྱི་ཕྲ་ཕུང་རྣམས་སྐྱེ་འཕེལ་གྱི་འགོ་རྩོམ་གྱི་ཡོད།
( ༣ )ཟླ་མཚན་དུས་བཅད་ཀྱི་ཉིན་༧ – ༡༤ བར་གྱི་དུས་ལ་མངལ་སྐྱི་ལ་གསར་དུ་འཚར་ལོངས་བྱུང་
བའི་སྐྱེ་འཕེལ་གྱི་ཁམས་ལས་ཟགས་ཐོན་བྱུང་བའི་མོ་གཤིས་སྐུལ་རྩི་ཤུགས་སྐྱེན་ཐེབས་པ་དང་། རིམ་
བཞིན་མངལ་འཕེལ་བ་དང་རྩ་མིག་གཤེར་རྨེན་འཚར་ལོངས་བྱུང་༌།
དུས་དེར་ཁམས་སྒོང་སྨིན་པར་ཉེ།
( ༤ ) ཟླ་མཚན་དུས་བཅད་ཀྱི་ཉིན་༡ ༥ – ༢ ༨ བཪ་ལ་ཁམས་ཤུན་གྱི་སེར་གཟུགས་གྲུབ་ལ། དེས་མོ་
གཤིས་སྐུལ་རྩི་དང་སྦྲུམ་གཤིས་སྐུལ་རྩི་བྱུང་བ་ལ་ནུས་བ་བསྐྱེད་པ་ཡིན།
སྐུལ་རྩི་ནུས་པ་འོག་གི་མངལ་སྐྱི་
འཕེལ་ནས་སྔོན་ལས་ཇེ་མཐུག་ཏུ་འགྲོ་བ་དང་རྩ་མིག་ཡར་སྐྱེས་བྱུང་སྟེ་དུང་འཁྱིལ་དབྱིབས་སུ་འགྱུར་བ།
ཆེར་འཕེལ་བའི་མངལ་གྱི་གཤེར་རྨེན་གྱི་སྟོང་ཆའི་ནང་དུ་ཟགས་ཐོན་དངོས་བོ་མང་པོ་ཡོད་ལ། དེར་
གཤེར་རྨེན་གྱི་ཁོག་སྟོང་ཆེར་བསྐྱེད་པར་བྱེད། མངལ་འཕེལ་རྒྱས་བྱུང་བ་འདི་དག་གིས་ཁུ་ཁམས་ལེན་
པར་རམ་འདེགས་དང་འཕེལ་བའི་ཆ་རྐྱེན་བསྐྲུན་པར་སྟ་གོན་བྱས། གལ་ཏེ་སྐབས་འདིར་ཁུ་ཁམས་འདུ་
འཕྲོད་བྱུང་ན་མངལ་གྱི་ནང་སྐྱིར་སྦྲུམ་གཤིས་སྐུལ་རྩི་ཡིས་མུ་མཐུད་དུ་འཚར་ལོངས་དང་འཕེལ་རྒྱས་བྱེད་པ་
ཡིན། གལ་ཏེ་ཁུ་ཁམས་འདུ་འཕྲོད་མ་བྱུང་ན་བསམ་སེའུའི་ནང་གི་སེར་གཟུགས་ཉམས་པ་དང་སྐུལ་རྩི་དེ་
གཉིས་ཇེ་ཉུང་དུ་སོང་པས་མངལ་སྐྱི་ཞིག་པའམ་བརྡོལ་བ།
ངོས་རུལ་བ་དག་ལྷུང་བ་བྱུང་བས་ཐེངས་རྗེས་
མའི་ཟླ་མཚན་འབྱུང་བའི་དུས་བཅད་འགོ་ཚུགས་པ་ཡིན་ནོ། ། མངལ་གྱི་འགྱུར་ལྡོག་བྱུང་བའི་ཟླ་མཚན་
འབྱུང་བའི་དུས་བཅད་ཡང་ཁམས་དང་ཟླ་མཚན་བསྐྱེད་པའི་འགོ་ཚུགས་ཤིང་ལོ་ལྔ་བཅུ་ཡས་མས་སུ་བསམ་

༩༩ལོའི་རྒྱལ་ཡོངས་བོད་ལུགས་གསོ་རིག་གི་རིག་གཞུང་བགྲོ་གླེང་ཚོགས་འདུའི་ཆེད་རྩོམ།
29
སེའུ་བྱེད་ལས་ཉམས་ན་དུས་བཅད་གྱི་འགྱུར་ལྡོག་མེད། གཞན་ཡང་། བུད་མེད་སྐྱེས་པ་འདོད་པའི་
འདུ་ཤེས་ཀྱང་རང་བཞིན་གྱི་ཉམས་པར་འགྱུར་རོ། །
གསུམ་པ། ཁམས་ཀྱི་མཚན་ཉིད་དང་རྒྱུ་ཚུལ།
བུད་མེད་རྣམས་ལོ་བཅུ་གཉིས་ནས་ལྔ་བཅུ་བཪ་ཟླ་བ་རེར་བསམ་སེའུ་( ནོར་གྱི་བང་མཛོད་) ལས་
བྱུང་སྟེ་བསམ་སེའུ་ནང་དུ་སྨིན་པར་གྱུར་ཞིང་བསམ་སེའུ་འབྲེལ་བའི་རྩ་ལམ་དུ་ཐུར་སེལ་རླུང་གིས་ཕུད་པའི་
ས་བོན་དེ་ཁམས་ཞེས་འདོད་ལ།
སྤྱིར་བཏང་གི་བསམ་སེའུ་ནང་དུ་བྱིས་པའི་དུས་ནས་བཟུང་ཁམས་ཀྱི་
རྡུལ་མ་སྨིན་པ་ཁྲི་༣ ༠ ཡས་མས་ཡོད་ལ་ལང་ཚོ་རྫོགས་པའི་ཁམས་རྡུལ་སྨིན་པ་ཁྲི་༤ ཙམ་ཡོད་དེ་སྐབས་འདི་
ཙམ་ནས་ལོ་ལྔ་བཅུ་ཡས་མས་བར་ཟླ་བ་རེར་བསམ་སེའུ་འབྲེལ་བའི་རྩ་གཉིས་ནས་རེས་མོས་སུ་ཁམས་ཕྱིར་
གཏོང་ལ། ཐེངས་རེར་ཁམས་ཀྱི་རྡུལ་ཆ་གཅིག་གམ་ཡང་ན་མཚམས་རེར་གཉིས་དེའི་ཡན་ཆད་ཀྱི་རྡུལ་ཆ་
ཕྱིར་གཏོང་བའང་སྲིད། བསམ་སེའུའི་ནང་གི་སྐུལ་རྫས་དག་གིས་ཁམས་སྨིན་བྱེད་ཀྱི་རྫས་མང་པོ་ཞིག་
འཚར་ལོངས་བྱུང་བའི་འགོ་ཚུགས་ནས་དུས་ཚོད་ ༣༦ – ༤༨ ནང་ཁམས་སྨིན་པ་དང། གདོད་མའི་
ཁམས་རྡུལ་གྱི་ཚད་ནི་ཚངས་ཐིག་ཧོ་ཧྲུའུ་ཧྥུའུ ༥ ༠ cm ( ༡༠ – ༡༨༠cm) ཡོད་ལ། ཁམས་རྡུལ་སྨིན་པ་
གཅིག་ལ་ཚངས་ཐིག་༡༠ – ༡༧mmཡོད་པ་དང་ཟླ་རེར་ཁམས་བསྐྲུན་པའི་དུས་ནི་ཉིན་ ༡ ༥ – ༢ ༠ ལྷག་གི་
རིང་ལ་སྐྱེ་བསྲིང་བྱས་ཏེ་འཚར་ལོངས་འབྱུང་བཞིན་ཡོད།
མངལ་དུ་བུ་འཛིན་པའི་དུས་ནི། མངལ་ཁ་ཕྱེ་ནས་ཞག་ནི་༡༢ བར། དང་པོའི་ཞག་༣, ༡༡བུ་མི་
ལེན། ། ཞེས་དང་། ཡང་། ཉི་མ་ནུབ་པས་པདྨའི་ཁ་ཟིམ་བཞིན། ། བཅུ་གཉིས་འདས་ནས་ཁུ་བ་མངལ་
མི་སྡོད། ། ཅེས་དང་། དགེ་འདུན་ཆོས་འཕེལ་གྱིས། ངེས་ཅན་ཉིད་ཅེས་མཁས་པ་ཡང་པོས་གསུངས།
ལྷག་པར་ཟླ་མཚན་ཆད་ནས་ཞག་བརྒྱད་པར། མངལ་ཁ་ཕྱེས་བས་ངེས་པར་སྦྲུམ་པ་སྟེ། དེ་ནས་ཕར་ལ་སྦྲུམ་
པ་སྲིད་མོད་ཀྱི། བུད་མེད་མང་ཞིག་མངལ་སྒོ་ཟིམ་པར་འགྱུར་ཞེས་གསུངས། དང་པོ་ཞག་གསུམ་ཟླ་མཚན་
འཛག་བཞིན་པའི་དུས་དང་། ལྷག་མའི་ཞག་བཅུ་གཅིག་གི་ཚུན་ལ་ཁམས་མི་རྒྱུ་བས་མངལ་འཛིན་པའི་གོ་
སྐབས་མེད་ལ་འདས་པའི་ཞག་ ༡ ༢ པ་ནས་ ༢ ༢ པའི་བཪ་གྱི་ཞག་ ༡ ༢ པོ་འདིའི་ཪིང་ལ་མངལ་གྱི་ཁ་ཕྱེ་སྟེ་
ཁམས་རྒྱུ་བའི་དུས་ཡིན་པས་འདིའི་སྐབས་སུ་ཁུ་ཁམས་འདུ་འཕྲོད་བྱུང་ན་བུ་ལེན་པ་ཡིན་ནོ། །
ཞར་བྱུང༌། ཟླ་མཚན་ལ་བརྟག་པས་ཁམས་ཀྱི་རང་བཞིན་དཔོག་པ།
( ༡)རྒྱུད་ལས། “ཟླ་མཚན་ཚོས་ཁུ་རི་བོང་ཁྲག་འདྲ་བ། ། བཀྲུས་ན་དག་འགྱུར་སྐྱོན་མེད་མངལ་
ཆགས་བྱེད།།” ཅེས་དང་ཟླ་ཟེར་ལས། “རྒྱ་སྐྱེགས་ཁུ་བ་རི་བོང་ཁྲག
། འདྲ་ཞིང་བཀྲུས་ན་དག་འགྱུར་
བཟང་།”ཞེས་གསུངས་བ་དེའི་ཚོས་ཁུ་རི་བོང་ཁྲག་འདྲ་གཞན་ལ་མེད། རྒྱུ་མཚན་ནི་མངལ་སྐྱི་དང་རྩ་མིག་
རྣམས་ཤིག་པའམ་བརྡོལ་བའི་དུས་སུ་མངལ་གནས་ཀྱི་ཟགས་ཐོན་སྐུལ་རྫས་དང༌་། ཞན་ཝེ་ཏན་པའེ་རུང་
ཅེ་མེ་( FE LAM) མང་བ་དང་། མངལ་ངོས་ལྷུང་བ་དག་ཐུར་སེལ་རླུང་གིས་གསང་ལམ་ནས་
ཕྱིར་འཛག་པའི་ཁྲག་གི་སྙིགས་མ་འདི་རེག་བྱ་རྩུབ་པ་དང་མདོག་ནག དྲི་ངན་མནམ་པ་དང་། བཤང་
གཅི་འདྲ་བ་སོགས་མིན་པར་གོས་ལ་ཆགས་ཞིང་ཞེན་པ་བཀྲུས་ན་དག་ཅིང་དམར་ཤུལ་མེད་པར་འགྱུར་བ་

30
'99 全国藏医药学术研讨会交流论文
ཡིན་ན། ཟླ་དེའི་ནང་དུ་བསམ་སེའུ་ཡིས་ཁམས་ལེགས་པར་སྨིན་བྱེད་སྐུལ་རྩིའི་ཆ