༄༅། །ཚ༽ དམ་པའི་ཆོས་ལ་བསྐུལ་བའི་གཏམ་བཞུགས་སོ། །
བླ་མ་དང་མགོན་པོ་འཇམ་པའི་དབྱངས་ལ་ཕྱག་འཚལ་ལོ། །རང་ཅག་རྙེད་པར་
དཀའ་བའི་རྟེན་བཟང་འདི་ལྟ་བུ་ནི་དཔེ་གྲངས་རྒྱུ་སོགས་ཀྱི་སྒོ་ནས་ཤིན་ཏུ་རྙེད་
དཀའ་བ་རྙེད་པའི་སྐབས་འདིར། གྲུ་ཡོད་དུས་ཆུ་ཡི་ཕ་རོལ་འགྲོ་དགོས་པ་ལྟར་དམ་པའི་
ཆོས་ལ་ཞུགས་དགོས། ཆོས་ལ་ཇི་ལྟར་འཇུག་ན། རིན་ཆེན་གླིང་དུ་གང་མཐོང་ནོར་བུ་
བཞིན་སྒྲུབ་བྱའི་ཆོས་རང་ཚོད་ཀྱིས་ལག་མི་ཐོག་ཡང༌། གཙོ་བོར་སྡོམ་པ་བསྲུང་བ་དང་
གཅིག །ཆོས་ཐོས་བསམ་བྱ་བ་དང་གཉིས། བསམ་གཏན་སྒོམ་པ་དང་གསུམ་རྣམས་
ཆོས་ཀྱི་སྙིང་པོ་ལྟ་བུ་ཡིན། དེ་རྣམས་སྐྱེ་བོ་མཆོག་དམན་སུ་ཡིན་ཀྱང་རང་ཚོད་དང་མཐུན་
པ་རེ་བསྒྲུབ་ཏུ་ཡོད། འདི་རྣམས་ལ་འབྲེལ་པ་སྣ་རེ་བཞག་ཀྱང་བསོད་ནམས་བསམ་
གྱིས་མི་ཁྱབ་པ་ཡོད། འབྲེལ་པ་སྣ་རེ་ཐོབ་ན་ཆོས་དར་བའི་ཡུལ་དུ་སྐྱེས་སྒྲོན་བསྐལ་དང་
འཕྲད་པའི་དོན་ཡོད་པ་ཡིན། འདི་རྣམས་ཀྱི་ཕན་ཡོན་ཞིབ་པར་བགྲང་དུ་མི་ལོང་སྟེ་ལམ་
དང་འབྲས་བུའི་ཆོས་ཐམས་ཅད་ཡིན་ཀྱང་། སྡོམ་པ་སྣ་རེ་སྣ་གཉིས་ཆོས་ཚིག་བཞི་ཡན་གྱི་
དོན་ཤེས་པར་བྱ་བ། ཕྱག་རྫོགས་ཀྱི་ཁྲིད་ལ་འབྲེལ་པ་བཞག་པ་ཙམ་ལ་ཕན་ཡོན་བསམ་
གྱིས་མི་ཁྱབ་པ་སྟེ། དང་པོ་ནི། ངན་སོང་གི་སྐྱེ་སྒོ་གཅོད་པ་ནི་ཚུལ་ཁྲིམས་ཁོ་ན་ཡིན། རྩ་
བཞི་ཆང་ལྔ་ཙམ་སྲུང་ནས་འདིས་ཡུལ་གཉན་པ་ལ་ལས་ངན་འདྲ་མ་བསགས་ན་ངན་
སོང་གསུམ་དུ་མི་འགྲོ་བའི་ཁག་ཁུར་ཆོག་པ་ཡིན། ཡོན་ཏན་ཐམས་ཅད་ཀྱི་གཞི་རྟེན་
དཔེར་ན་རྩྭ་ཤིང་ལོ་འབྲས་ཐམས་ཅད་ས་ལས་
པས་སྐྱེ་ཞིང་དངོས་པོ་ཐམས་ཅད་ས་ལ་བརྟེན་
480

དམ་པའི་ཆོས་ལ་བསྐུལ་བའི་གཏམ།
པ་བཞིན། ཆོས་ཐམས་ཅད་ཚུལ་ཁྲིམས་ལ་བརྟེན་དགོས་པ་ཡིན་ཏེ། ཁྲིམས་ནི་རྒྱུ་དང་མི་
རྒྱུའི་ས་བཞིན་དུ།
།ཡོན་ཏན་ཀུན་གྱི་གཞི་རྟེན་ལགས་པར་གསུངས། །ཞེས་སོ། །ཚུལ་
ཁྲིམས་མ་བསྲུང་ན་སྦྱིན་པ་སོགས་བསོད་ནམས་ཇི་ཙམ་ཡོད་ཀྱང་ཐར་པ་མི་ལུས་སོགས་
མི་ཐོབ། བསོད་ནམས་དེའི་འབྲས་བུ་དུག་སྦྲུལ་གྱི་སྤྱི་བོར་ནོར་བུ་ཡོད་པ་ལྟ་བུ་དང༌། ཤ་
བའི་ར་དང༌། སྤྲེའུའི་ནོར་བསགས་པ། སྦྲང་མའི་རྩི། ཀླུའི་དཔལ་འབྱོར་ལྟ་བུ་ཡིན་ཏེ།
དབུ་མ་འཇུག་པ་ལས། སྐྱེས་བུའི་ཚུལ་ཁྲིམས་རྐང་པ་ཆག་གྱུར་ན། །སྦྱིན་པས་ལོངས་སྤྱོད་
ལྡན་ཡང་ངན་འགྲོ་ཉིད། །ཅེས་སོ། །
སྔོན་བསྟན་ པ་ཡར་དར་དུས་ ལོ་བརྒྱ་གྲངས་མང་ པོ་སོཪ་སྡོམ་བསྲུང་ བ་ ལས།
བཤན་པ་དང་བྱི་བོའི་དཔེ་བཞིན། དེང་སོང་བསྟན་པ་ནུབ་ཉེ་དུས་ཞག་ཅིག་ལ་སྡོམ་པ་སྣ་
གཅིག་བསྲུང་བས་ཕན་ཡོན་ཆེ། འཛམ་བུ་གླིང་འདི་ཉིད་ནོར་གྱིས་བཀང་སྟེ་སངས་རྒྱས་ལ་
ཕུལ་སྦྱིན་པ་བཏང་བ་ལས་ཞག་གཅིག་སྡོམ་པ་བསྲུང་བ་ཕན་ཡོན་ཆེ་ཞེས་ཏིང་འཛིན་
རྒྱལ་པོ་ལས་གསུངས། དམིགས་བསལ་སྡོམ་པ་མ་ཐོབ་པའི་མི་སྐྱ་སོགས་ཀྱིས་བསྲུང་ན་
རང་བཞིན་གྱི་དགེ་བའང་ཡིན་ལ། བོད་འདིར་དབང་བསྐུར་ལན་རེ་ཙམ་མ་ཐོབ་པ་ནི་སུ་
ཡང་མེད་པས་བཅས་ཁྲིམས་ཡང་ཡིན་པས་ཕན་ཡོན་ལྷག་པར་ཆེ། ཁྱད་པར་དགོན་སྡེ་
རྣམས་སུ་སྡོད་ཕྱིན་ཆད་སྡོམ་པ་མ་ཞུས་ན་རབ་བྱུང་གྲལ་མི་ཚུད་དེ་ཁྱིམ་པ་ཡིན། ཁྱིམ་
པས་གཙུག་ལག་ཁང་དང༌། དགེ་འདུན་གྱི་རྫ་ས་ཅུང་ཟད་ཟོས་ན་ཉེས་པ་བསམ་གྱིས་མི་
ཁྱབ། ས་ལ་ཕོག་ན་ས་གས། རྡོ་ལ་ཕོག་ན་རྡོ་ཆགས་ཟེར་བ་དེ་ཡིན། སྡོམ་པ་ཉམས་པས་
ཤི་གསོན་དཀོར་ཟོས་ན་སྦྱིན་བདག་གི་རྗ་ས་ཆུད་ཟོས་དང་ཟ་མི་ངན་སོང་ལས་འགྲོ་ས་
མེད། དེང་སོང་མི་ཤིན་ཏུ་བླུན་པོ་ཚོས་གྲུབ་ཐོབ་རྣམས་ལ་དཔེ་ལེན་པ་དང༌། ཉམས་རྟོགས་
བཟང་པོ་ཡོད་པས་ཉེས་པ་ཆུང་ཟེར་བ་རྣམས་ཤིན་ཏུ་འཁྲུལ་ཏེ། རྨ་བྱས་དུག་ཟ་བ་གཞན་
དང་མི་འདྲ། ཉམས་རྟོགས་བཟང་བས་མཐོང་ཆོས་སུའང་ཆགས་སྡང་བདེ་སྡུག་སོགས་
481

གངས་ཅན་རིག་བཅུད་ལས། རག་མགོ་སྤྲུལ་སྐུའི་གསུང་འབུམ། ༼མ༽
དངོས་ཞེན་ལྡོག་ན་ཕན་གྱི་སྟོང་ཉིད་གོ་ཡུལ་ཙམ་གྱིས་མི་ཕན། དཔེར་ན་མེ་འདག་ཞིག་ལ་
འདི་སྟོང་པ་ཡིན་བསམ་ནས་ལག་པས་བཟུང་སྟེ་དེས་མ་ཚིག་ན་ཉེས་པ་མེད་པ་ཡིན།
ཉམས་རྟོགས་བཟང་ཕྱིན་དགེ་བ་སྡོམ་པ་བསྲུང་བ་ལ་ཕན་ཡོན་མེད་ཅིང་སྡིག་ལྟུང་སྤྱོད་
པ་ལ་ཉེས་པ་མེད་པར་འགྲོ་ཞེས་བརྗོད་ན་གཞན་གྱིས་ཅིས་མི་ཁྲེལ། འོན་ཀྱང་ད་ལྟར་རབ་
བྱུང་སྡོམ་པ་ཐོབ་ཚད་བཟང་ངན་ཅི་ལྟར་སོང་ཡང་མ་མཐའ་བྱམས་པ་མགོན་པོས་ཆོས་
འཁོར་བསྐོར་བའི་འཁོར་གྱི་ཐོག་མར་སྐྱེས་ནས་ཐར་པ་ཐོབ་ངེས་མདོ་ལས་གསུངས།
རབ་བྱུང་གི་སྡོམ་པ་ཉམས་པ་ལས་འཆི་ན་བདེ་སྟེ། ཉམས་ནས་མ་ཤི་ཡང་ངན་སོང་དུ་སྐྱེ་
བ་མང་པོ་སྡོད་དགོས། ཚུལ་ཁྲིམས་མ་ཉམས་པར་ཤི་ན་དེ་མ་ཐག་རྟེན་བཟང་ཐོབ་སྟེ་ཆོས་
དང་ངེས་པར་འཕྲད། བདེ་ནས་བདེ་བར་འགྲོ་བ་ཡིན། ཚུལ་ཁྲིམས་ལྡན་པའི་མི་དེ་ཚེ་
འདི་ལའང་ཁྲེལ་དང་སྡུག་བསྔལ་མེད། ཀུན་གྱིས་བསྟོད། གཞན་གྱིས་ཚོགས་རྫོགས།
ཆོས་མང་པོ་ཐོས་ཤིང་མི་བརྗེད། ཆོས་སྒྲུབ་པ་ལ་བར་ཆད་མེད། དགེ་བ་ཐམས་ཅད་རང་
གི་ལག་ཏུ་འོང༌། ཞེ་འགྱོད་དང་བཟའ་མཁོན་མེད། འཇིག་རྟེན་ན་ཕྱེ་དང་མུ་ཏིག་བདུན་
སྐོར་བྱེད་པའི་མུ་གེ་བྱུང་ཀྱང་རབ་བྱུང་ལ་ལྟོ་གོས་འཕང་པ་མི་འོང༌། དཀར་ཕྱོགས་ཀྱི་ལྷ་
རྣམས་ཀྱི་བསྲུང་སྐྱོབས་མཛད། སངས་རྒྱས་ཐམས་ཅད་ཀྱིས་རྟག་ཏུ་དགོངས་ཤིང་བྱིན་
གྱིས་རླབས་པ་སོགས་རྒྱལ་བའི་གསུང་རབ་ལས་བསམ་གྱིས་མི་ཁྱབ་པར་གསུངས་སོ། །
གཉིས་པ་ཐོས་བསམ་བྱ་བ་ལ་ཕན་ཡོན་ཀྱང་ཆོས་ཐམས་ཅད་ཤེས་ནས་ཉམས་སུ་
ལེན་དགོས་པ་ཡིན། མ་ཤེས་ན་ཅི་ཡང་ཉམས་སུ་ལེན་རྒྱུ་མེད། སྤང་བྱ་དང་སྒྲུབ་བྱ། དགེ་
བ་དང་སྡིག་པ། ལམ་དང་ལམ་མིན་ཆོས་དང་ཆོས་མིན་ཐམས་ཅད་ཐོས་པ་ལ་བརྟེན་ནས་
ཤེས་དགོས་རྒྱུ་ཡིན། རྒྱ་ཆེར་ཤེས་པ་ལྟ་ཅི། ཐ་ན་དཀོན་མཆོག་གསུམ་དང་དགེ་བ་བཅུ།
ཚད་མེད་བཞི། ཕྱིན་དྲུག་ལྟ་བུའི་ཚིག་བཅད་གཅིག་ཙམ་ངག་ལ་ཟིན་ཅིང་དེའི་དོན་ལེགས་
པར་ཤེས་ནས་སེམས་སྤྲོ་བ་ཙམ་སྐྱེས་ན་བསྐལ་པ་མང་པོའི་སྡིག་པ་འདགས། ནམ་ཡང་
{{2

དམ་པའི་ཆོས་ལ་བསྐུལ་བའི་གཏམ།
དུད་འགྲོ་མི་སྐྱེ་ཚེ་རབས་ཐམས་ཅད་དུ་དྲན་པ་གསལ་ཆོས་དང་འཕྲད་པ་སོགས་ཕན་ཡོན་
ཚད་མེད། རྒས་ནས་འཆི་ལ་ཉེ་བའི་མི་ཡིན་ཀྱང་ཆོས་ཅི་ཤེས་བྱ་དགོས། ཆོས་ཐོས་བསམ་
སྒོམ་གསུམ་ལས་ལྷག་པའི་དགེ་བ་སྒྲུབ་རྒྱུ་ཅི་ཡང་མེད། ཕྱི་མ་གཞན་ལ་བཅོལ་བའི་ནོར་
རང་གིས་ལེན་པ་བཞིན་སྔོན་སྦྱོང་ཅན་དེ་ཡིན། རྗེ་མར་པས། རྒྱུད་སྡེའི་མཁྱེན་རྒྱ་མི་
འཚལ་ཏེ། །ཐོས་པས་རྣལ་འབྱོར་བསླུ་ཉེན་གདའ། །གསུངས་པ་སོགས་ནི་མི་ཚེ་ཐོས་པ་
ཁོ་ན་བྱེད་ནས་སྒོམ་ལོང་མེད་པར་བྱེད་པ་ལ་གསུངས་པ་ཡིན། རང་རེ་རྣམས་ཚེ་འདིའི་
བྱ་བཞག་དང་རྣམ་གཡེང་དགོས་མེད་ཀྱི་ལས་ཀ་མང་པོས་དལ་ཁོམ་མེད་པར་བྱེད་པ་
ཡིན་མ་གཏོགས་ཐོས་པས་ཡུན་བཤོལ་བ་མི་འོང་བས་རང་ནུས་ཅི་ཡོད་ཀྱི་ཤེས་པར་བྱ་
དགོས། ཚུལ་བཞིན་སྒོམ་དུས་ལམ་ཇི་བཞིན་མ་ནོར་བ་གལ་ཆེ་བ་ཡིན་ནོ། །
གསུམ་པ་སྒོམ་པའི་ཕན་ཡོན་ནི། ཆོས་གང་ཐོས་ཐམས་ཅད་རང་གི་རྒྱུད་ལ་སྦྱར་
ཤེས་ནས་ཉམས་སུ་མ་བླང་ན་ནད་པས་རང་ལག་གི་སྨན་མ་བཏུང་བ་དང༌།
གྲུ་པས་སྐྱ་བ་བཏང་བ་བཞིན་ཐོས་པའི་ཕན་ཡོན་ཙམ་མ་གཏོགས་དགོས་པ་ཆེན་པོ་མེད་
པ་ཡིན། སྙིང་རྗེ་སོགས་ལམ་གྱི་སྦྱོར་དངོས་གང་ཡིན་སྣ་རེ་བཞིན་དུ་རྒྱུད་ལ་བརླན་ན་རང་
ལ་ཕན་ངེས་ཞིག་འོང༌། ཁྱད་པར་ཚུལ་ཁྲིམས་ཀྱིས་ནི་མཐོ་རིས་འགྲོ། ལྟ་བས་གོ་འཕང་
མཆོག་ལ་སྦྱོར། ཞེས་པ་ལྟར་མཐར་ཐུག་སངས་རྒྱས་ཀྱི་གོ་འཕང་སྒྲུབ་པའི་རྒྱུ་དངོས་གཞི་
ནི་ལྟ་བ་ཡིན། འདི་མེད་ཐར་པ་མེད་པར་གསུངས། མདོ་ལས། གང་གི་བསྐལ་པ་བཅུར་
ཉན་པ་ལས་ཐུན་ཅིག་སྦོམ་པ་པན་ཡོན་ཆེ་བར་གསུང༌། ཐ་ན་ཕྱག་རྫོགས་ཀྱི་ལམ་གྱི་སྔོན་
འགྲོ་སེམས་འཛིན་ཙམ་ལའང་ཕན་ཡོན་ཚད་མེད་དོ། །སེམས་ཀྱི་སྒྲིབ་སྦྱོངས་ཡིན་པས་
ལུས་ངག་གི་སྒྲིབ་སྦྱང་གང་ལས་ཆོད་ཆེ་བ་ཡིན། ཆོས་བདག་མེད་སྒོམ་མོས་ནས་དབེན་
དགོས་པ་ཡིན།
པར་གོམ་པ་བདུན་བོར་ན་བསྐལ་མང་སྡིག་པ་འདགས་པར་ཏིང་འཛིན་རྒྱལ་པོ་ལས་
གསུངས། ཡན་ལག་དེ་དག་ཐམས་ཅད་ནི། །ཐུབ་པས་ཤེས་རབ་དོན་དུ་གསུངས། །ཞེས་
48.3

གངས་ཅན་རིག་བཅུད་ལས། རག་མགོ་སྤྲུལ་སྐུའི་གསུང་འབུམ། ༼མ༽
པ་ལྟར་ཐུབ་པའི་གསུངས་རབ་ཐམས་ཅད་ཀྱི་སྙིང་པོ་ཉམས་ལེན་གྱི་དངོས་གཞི་ཡིན་
པས་མདོར་ན་འཁོར་བའི་རྩ་བ་འཁྲུལ་རྟོག་ཡིན། ཡང་དག་པའི་ལྟ་བ་ལ་གོམ་པས་འཁྲུལ་
སྣང་སྤྲིན་དང་བྲལ་ནས་སངས་རྒྱས་ཉི་མ་ལྟ་བུ་མཐོང་བ་ཡིན་ནོ། །འགའ་ཞིག་གིས་སྒོམ་
འདི་ལམ་དུ་མ་སོང་ན་ཕལ་ཆེར་དུད་འགྲོ་དང་གཟུགས་མེད་དུ་སྐྱེ་བའི་རྒྱུ་བྱེད་ཟེར་བ་
སོགས་དེ་རིགས་མཆོག་དམན་སུས་སྨྲ་ཡང་རྩས་ཐང་ཅུང་ཟད་ཙམ་ཡང་བཞག་མི་དགོས་
ཏེ༑ གཟུགས་མེད་སྐྱེ་བའི་རྒྱུ་སྒྲུབ་པ་མུ་སྟེགས་བྱེད་ཀྱི་སྟོན་པ་ནི་ད་ལྟ་བོད་འདིར་སུ་ཡང་
མེད། ལམ་གྱི་སྔོན་འགྲོ་ཞི་གནས་སེམས་འཛིན་ཙམ་གྱིས་ནི་དེར་མི་འཕེན་ལ་དཔེར་
ན་ཐེམ་པ་འོག་མ་ལ་བརྟེན་ནས་གོང་མར་བསྐྲོད་དགོས་པ་བཞིན་ལམ་སྣེར་ཞུགས་
ལ་རྟག་ཆད་གྲུབ་མཐར་ལྷུང་ཉེའི་ཕྱོགས་སྔ་མ་བཞགས་པ་སུ་ཡང་མེད་ཀྱང་། དེ་དག་
པས་ཀྱང་ཕན་ཡོན་བསམ་གྱིས་མི་ཁྱབ། གྲུབ་མཐའ་སྨྲ་བ་རྣམས་ཀྱིས་གཅིག་གིས་གཅིག་
གདུལ་བྱ་འདུལ་དོན་ཙམ་ལས་དོན་དུ་བོད་འདིར་ཡོངས་སུ་གྲགས་པའི་གྲུབ་མཐའ་ཡོད་
དོ་ཅོག་ཐམས་ཅད་སངས་རྒྱས་ཀྱི་ལམ་ཡང་དག་ཁོ་ན་ཡིན་པས་ཀུན་ལ་དག་སྣང་སྦྱང་བ་
དང༌། རང་ཉིད་རིན་ཆེན་གླིང་དུ་ཕྱིན་པ་དོན་ཡོད་པ་རེ་དགོས་པ་ཡིན་ནོ། །གྲོང་པའི་ངག་
གིས་ཡང་དག་ལམ་འདོམ་པ། །དམ་པ་རྣམས་ཀྱི་ཕྲིན་ལས་སྒོར་ངེས་པ། །མོས་པས་རྗེས་
སུ་སྒྲོགས་ལ་དགའ་བ་འདིས། །འགྲོ་མང་ཆོས་ལ་བསྐུལ་བའི་འབབས་སྟེགས་ཤོག །
དགེའོ། །།
484