་ཤི་ཀ་བྷཱ་ཥྱཾ། བོད་སྐད་དུ། སུམ་ཅུ་པའི་བཤད་པ། བམ་
པོ་དང་པོ། འཇམ་དཔལ་གཞོན་ནུར་གྱུར་པ་ལ་ཕྱག་འཚལ་ལོ། །
གང་ཟག་དང་ཆོས་ལ་བདག་མེད་པ་མ་རྟོགས་པ་དང་ལོག་པར་རྟོགས་པ་རྣམས་ལ་
གང་ཟག་དང་ཆོས་ལ་བདག་མེད་པ་མ་ལོག་པར་བསྟན་པའི་ཕྱིར། རྣམ་པར་རིག་པའི་རབ་
ཏུ་བྱེད་པ་སུམ་ཅུ་པ་བརྩམས་སོ། །དེ་ལ་གང་ཟག་དང་ཆོས་ལ་བདག་མེད་པར་བསྟན་པའང་
ཉོན་མོངས་པ་དང་ཤེས་བྱའི་སྒྲིབ་པསྤངས་པའི་ཕྱིར་ཏེ། འདི་ལྟར་འདོད་ཆགས་ལ་སོགས་པ་
ཉོན་མོངས་པ་རྣམས་ནི་བདག་ཏུ་ལྟ་བ་ལས་བྱུང་ངོ༌། །གང་ཟག་ལ་བདག་མེད་པར་ཁོང་དུ་
ཆུད་པ་ནི་འཇིག་ཚོགས་ལ་ལྟ་བའི་གཉེན་པོ་ཡིན་པས་ན་དེ་སྤངས་ན་ཉོན་མོངས་པ་ཐམས་
ཅད་སྤོང་བར་འགྱུར་རོ། །ཆོས་ལ་བདག་མེདཔར་ཤེས་པ་ཡང་ཤེས་བྱའི་སྒྲིབ་པའི་གཉེན་པོ་
ཡིན་པས་ཤེས་བྱའི་སྒྲིབ་པ་སྤོང་བར་འགྱུར་རོ། །ཉོན་མོངས་པ་དང་ཤེས་བྱའི་སྒྲིབ་པ་སྤང་
བ་ཡང་ཐར་པ་དང་ཐམས་ཅད་མཁྱེན་པ་ཐོབ་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར་རོ། །ཉོན་མོངས་པ་རྣམས་ནི་
ཐར་པ་འཐོབ་པ་ལ་བསྒྲིབས་པས་དེའི་ཕྱིར་དེ་དག་སྤངས་ན་ཐར་པ་འཐོབ་པར་འགྱུར་རོ། །
ཤེས་བྱའི་སྒྲིབ་པ་ནི་ཤེས་བྱ་ཐམས་ཅད་ལ་ཡེ་ཤེས་འཇུག་པའི་བར་དུ་གཅོད་པར་གྱུར་པ་
ཉོན་མོངས་པ་ཅན་མ་ཡིན་པའི་མི་ཤེས་པ་སྟེ། དེ་སྤངས་ན་ཤེས་བྱའི་རྣམ་པ་ཐམས་ཅད་ཀུན་
ལ་ཆགས་པ་མེད་པ་དང༌། ཐོགས་པ་མེད་པའི་ཡེ་ཤེས་འཇུག་སྟེ། དེའི་ཕྱིར་ཐམས་ཅད་
མཁྱེན་པ་ཐོབ་པར་འགྱུར་རོ། །ཡང་ན་ཆོས་དང་གང་ཟག་ལ་མངོན་པར་ཞེན་པ་དག་སེམས་
ཙམ་དུ་ཡང་དག་པ་ཇི་ལྟ་བ་བཞིན་དུ་རབ་ཏུ་མི་ཤེས་ཏེ། དེའི་ཕྱིར་ཆོས་དང་གང་ཟག་ལ་
བདག་མེད་པར་བསྟན༌པས་རྣམ་པར་རིག་པ་ཙམ་འབྲས་བུ་དང་བཅས་པ་ལ་མཐར་གྱིས་
འཇུག་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར་རབ་ཏུ་བྱེད་པ་འདི་བརྩམས་སོ། །ཡང་ན་རྣམ་པར་ཤེས་པ་བཞིན་དུ་
253

ལྔ་རིག་དཔེ་ཚོགས་ལས།
༼བ༽
རྒྱ་འགྲེལ་ཕྱོགས་བསྒྲིགས།
ཤེས་བྱ་ཡང་རྫ་ས་ཉིད་དུ་ཁ་ཅིག་སེམས་པ་དང་། གཞན་དག་ཤེས་བྱ་བཞིན་དུ་རྣམ་པར་
ཤེས་པ་ཡང་ཀུན་རྫོབ་ཉིད་དུ་ཡོད་ཀྱི་དོན་དམ་པར་ནི་མེད་དོ་སྙམ་དུ་སེམས་པ་མཐའ་གཅིག་
ཏུ་སྨྲ་བ་འདི་རྣམ་པ་གཉིས་དགག་པའི་ཕྱིར་རབ་ཏུ་བྱེད་པ་འདི་བརྩམས་སོ། །བདག་དང་
ཆོས་སུ་ཉེར་འདོགས་པ། །སྣ་ཚོགས་དག་ནི་གང་བྱུང་བ། །འཇིག་རྟེན་པ་དང་བསྟན་བཅོས་
ལའོ། །ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཚིག་གི་ལྷག་མའོ། །དེ་ནི་རྣམ་པར་ཤེས་པར་གྱུར། །བདག་དང་ཆོས་
སུ་ཉེར་འདོགས་པ། །ཞེས་བྱ་བ་དང་སྦྱར་རོ། །བདག་དང་ཆོས་སུ་ཉེ་བར་འདོགས་པས།
བདག་དང་ཆོས་སུ་ཉེར་འདོགས་པ་སྟེ། དེ་ཡང་བདག་ཏུ་བཏགས་པ་དང་། ཆོས་སུ་བཏགས་
པའོ། །སྣ་ཚོགས་ཞེས་བྱ་བ་ནི་རྣམ་པ་དུ་མ་སྟེ། བདག་དང་སྲོག་དང་། སྐྱེ་བ་པོ་དང་། ཤེད་
ལས་སྐྱེས་པ་དང་། ཤེད་བུ་དང་། དེ་དག་ལ་སོགས་པ་དག་ནི་བདག་ཏུ་ཉེ་བར་འདོགས་
པའོ། །ཕུང་པོ་དང་། ཁམས་དང་། སྐྱེ་མཆེད་རྣམས་དང་། གཟུགས་དང་། ཚོར་བ་དང་།
འདུ་ཤེས་དང༌། འདུ་བྱེད་དང༌། རྣམ་པར་ཤེས་པ་དང༌། དེ་དག་ལ་སོགས་པ་དག་ནི་ཆོས་
སུཉེ་བར་འདོགས་པའོ། །ཉེ་བར་འདོགས་པ་འདི་རྣམས་གཉིས་ནི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་གྱུར་པ་
ཉིད་དེ། བདག་གམ་ཆོས་རྣམས་དངོས་པོ་ལ་ཉེ་བར་འདོགས་པ་ནི་མ་ཡིན་ནོ་ཞེས་བྱ་བ་དེ་ཇི་ལྟ་
བུ་ཞེ་ན་ཆོས་རྣམས་དང་། བདག་ནི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་གྱུར་པ་ལས་ཕྱི་རོལ་ན་མེད་པའི་ཕྱིར་
རོ། །གྱུར་ཞེས་བྱ་བ་དེ་གང་ཞེ་ན། གཞན་དུ་གྱུར་པ་སྟེ། རྒྱུའི་སྐད་ཅིག་འགག་པ་དང༌།
དུས་མཉམ་དུ་རྒྱུའི་སྐད་ཅིག་དང་མི་འབྲལ་བ་འབྲས་བུའི་བདག་ཉིད་ཐོབ་པ་ནི་གྱུར་པའོ། །
དེ་ལ་བདག་ལ་སོགས་པར་རྣམ་པར་རྟོག་པའི་བག་ཆགས་ཡོངས་སུ་བརྟས་ཤིང་གཟུགས་ལ་
སོགས་པ་རྣམ་པར་རྟོག་པའི་བག་ཆགས་ཡོངས་སུ་བརྟས་ན་ཀུན་གཞི་རྣམ་པར་ཤེས་པལས་
བདག་ལ་སོགས་པར་སྣང་བ་དང་། གཟུགས་ལ་སོགས་པར་སྣང་བའི་རྣམ་པར་རྟོག་པ་
འབྱུང་ངོ་། །དེ་ལ་བདག་ལ་སོགས་པར་སྣང་བ་དང་། གཟུགས་ལ་སོགས་པར་སྣང་བ་ཡང་
ཕྱི་རོལ་གྱི་བདག་དང༌། ཆོས་རྣམས་མེད་པརརྣམ་པར་རྟོག་པ་དེ་ལས་ཕྱི་རོལ་དུ་གྱུར་པ་ལྟ་
བུ་རྒྱུར་བྱས་ནས། བདག་ལ་སོགས་པར་ཉེ་བར་འདོགས་པ་དང༌། གཟུགས་ལ་སོགས་པ་
254

སུམ་ཅུ་པའི་བཤད་པ།
ཆོས་སུ་ཉེ་བར་འདོགས་པ་ཐོག་མ་མེད་པའི་དུས་ནས་འཇུག་སྟེ། དཔེར་ན་རབ་རིབ་ཅན་
གྱིས་སྐྲ་ཤད་འཛིངས་པ་ལ་སོགས་པ་མཐོང་བ་བཞིན་ནོ། །ཉེ་བར་འདོགས་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་
གང་ལ་གང་མེད་པ་དེ་ལ་དེ་ཉེ་བར་འདོགས་ཏེ། དཔེར་ན་མི་བླན་པོ་ལ་བ་ལང་ཞེས་བྱ་བ་ལྟ་
བུའོ། །དེ་ལྟར་ན་རྣམ་པར་ཤེས་པའི་རང་གི་ངོ་བོ་དང་། ཕྱི་རོལ་ན་ཡང་བདག་དང་ཆོས་
རྣམས་མེད་པས་བདག་དང་ཆོས་རྣམས་ཀུན་དུ་བརྟགས་པ་ཉིད་དེ། དོན་དམ་པར་ཡོད་པ་མ་
ཡིན་པས་ཤེས་བྱ་ཡང་རྣམ་པར་ཤེས་པ་བཞིན་དུ་རྫས་ཉིད་དོ་ཞེས་མཐའ་གཅིག་ཏུ་སྨྲ་བ་འདི་
ཁས་མི་བླང་ངོ༌། །ཉེ་བར་འདོགས་པ་ནི་གཞི་མེད་པར་མི་སྲིད་པས་གང་ལ་བདག་དང་ཆོས་
སུ་ཉེ་བར་འདོགས་པ་འབྱུང་བའི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་གྱུར་པ་དངོས་པོ་ཡོད་པར་ངེས་པར་ཁས་
བླང་ངོ༌། །དེ་བས་ན་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ཡང་ཤེས་བྱ་བཞིན་དུ་ཀུན་རྫོབ་ཉིད་དེ། དོན་དམ་
པར་མེད་དོ་ཞེས་ཁས་ལེན་པ་དེས་རིགས་པ་མི་བཟོད་དེ། ཀུན་རྫོབ་ཏུ་ཡང་དངོས་པོ་མེད་
པར་འགྱུར་བའི་ཕྱིར་རོ། །རྟེན་མེད་ན་ཀུན་རྫོབ་དུ་མི་རུང་བ་སྟེ། དེ་པས་ན་མཐའ་གཅིག་ཏུ་
སྨྲ་བ་རྣམ་པ་འདི་གཉི་ག་ཡང་མི་རིགས་པའི་ཕྱིར་བཏང་ངོ་ཞེས་སློབ་དཔོན་གྱི་ཚིག་གོ །དེ་
ལྟར་ན་ཤེས་བྱ་ཐམས་ཅད་ཀུན་བརྟགས་པའི་ངོ་བོ་ཉིད་ཡིན་པས་དངོས་པོ་མེད་དོ། །རྣམ་
པར་ཤེས་པ་ནི་རྟེན་ཅིང་འབྲེལ་བར་འབྱུང་བས་རྫ་ས་སུ་ཡོད་པར་ཁས་བླང་ངོ་། །རྣམ་པར་
ཤེས་པ་རྟེན་ཅིང་འབྲེལ་བར་འབྱུང་བ་ནི་གྱུར་པའི་སྒྲས་བསྟན་པའོ། །ཕྱི་རོལ་གྱི་དོན་མེད་
པར་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ཉིད་དོན་གྱི་རྣམ་པར་འབྱུང་བ་འདི་ཇི་ལྟར་ཤེས་པར་རུང་ཞེ་ན། ཕྱི་
རོལ་གྱི་དོན་ནི་བདག་སྣང་བའི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་སྐྱེད་པའི་ཕྱིར་རྣམ་པར་ཤེས་པའི་དམིགས་
པའི་རྐྱེན་དུ་འདོད་ཀྱི་བྱེད་རྒྱུ་ཙམ་དུ་འདོད་པ་ནི་མ་ཡིན་ཏེ། དེ་མ་ཐག་པའི་རྐྱེན་ལ་སོགས་
པ་དང་བྱེ་བྲག་མེད་པར་འགྱུར་བའི་ཕྱིར་རོ། །རྣམ་པར་ཤེས་པའི་ཚོགས་ལྔ་པོ་དག་ནི་
བསྩགས་པ་ལ་དམིགས་པ་སྟེ། དེའི་རྣམ་པ་དང་འདྲ་བའི་ཕྱིར་རོ། །བསྩགས་པ་ནི་ཆ་ཤས་
འདུས་པ་ཙམ་ལས་གུད་ན་མེད་དེ། ཆ་ཤས་དེ་དག་བརྩལ་ན་བསྩགས་པའི་རྣམ་པའི་རྣམ་
པར་ཤེས་པ་མེད་པའི་ཕྱིར་རོ། །
255

ལྔ་རིག་དཔེ་ཚོགས་ལས།
༼བ༽
རྒྱ་འགྲེལ་ཕྱོགས་བསྒྲིགས།
དེ་བས་ན་ཕྱི་རོལ་གྱི་དོན་མེད་པར་རྣམ་པར་ཤེས་པ་བསྩགས་པའི་རྣམ་པར་འབྱུང་ངོ་། །
་རབ་བསགསཔ་དག་ཉིད་ནི་རྡུལ་ཕྲ་རབ་དག་ནི་དེའི་རྣམ་པ་མ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ།
རྡུལ་ཕྲ་རབ་རྣམས་མ་བསྩགས་པའི་དུས་ན་ཡང་རང་བཞིན་བྱེ་བྲགཏུ་གྱུར་པ་ཅི་ཡང་མེད་དེ།
དེ་བས་ན་རྡུལ་ཕྲ་རབ་རྣམས་མ་བསྩགས་པ་བཞིན་དུ་བསྩགས་པ་ཡང་དམིགས་པར་མི་རུང་
ངོ་། །གཞན་དག་རྡུལ་ཕྲ་རབ་རེ་རེ་གཞན་ལ་མི་ལྟོས་པ་ནི་དབང་པོས་མི་རྟོགས་ཀྱི། དབང་
པོ་ཕན་ཚུན་ལྟོས་པ་ནི་དབང་པོས་བཟུང་བའོ་སྙམ་དུ་སེམས་པ་དེ་དག་གིཡང་ལྟོས་པ་དངམི་
ལྟོས་པའི་དུས་ན་རང་བཞིན་བྱེ་བྲག་ཏུ་གྱུར་པ་མེད་པས་དབང་པོས་གཟུང་བའམ། དབང་
པོས་མི་རྟོགས་པ་གཅིག་ཏུ་འགྱུར་རོ། །གལ་ཏེ་ཕན་ཚུན་ལྟོས་པའི་རྡུལ་ཕྲ་རབ་ཉིད་རྣམ་པར་
ཤེས་པའི་ཡུལ་དུ་གྱུར་དུ་ཟིན་ན་ནི། དེ་ལྟ་ན་བུམ་པ་དང་རྩིག་པ་ལ་སོགས་པའི་རྣམ་པ་ཐ་
དད་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ལ་འབྱུང་བར་མི་འགྱུར་ཏེ། རྡུལ་ཕྲ་རབ་དག་དེའི་
རྣམ་པ་མ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ། །རྣམ་པར་ཤེས་པ་ལ་སྣང་བ་ཡང་གཞན་ལ་ཡུལ་ཡང་རྣམ་པ་
གཞན་དུ་ནི་ཧ་ཅང་ཐལ་བར་འགྱུར་བས་མི་རིགས་སོ། །རྡུལ་ཕྲ་རབ་དག་ཀྱང་ཚུ་རོལ་དང་
ཕ་རོལ་དང་དབུས་ཀྱི་ཆ་ཡོད་པས་ཀ་བ་ལ་སོགས་པ་བཞིན་དུ་དོན་དམ་པར་ཡོད་པ་མ་ཡིན་
ནོ། །དེ་ནི་ཁས་མི་ལེན་ན་ནི་རྡུལ་ཕྲ་རབ་ལ་ཤར་དང༌། ལྷོ་དང་། ནུབ་དང་། བྱང་ལ་
སོགས་པའི་ཕྱོགས་ཐ་དད་པ་མེད་པར་འགྱུར་རོ། །དེའི་ཕྱིར་རྣམ་པར་ཤེས་པ་བཞིན་དུ་རྡུལ་
ཕྲ་རབ་ཀྱང་ལུས་པ་མེད་པ་དང་། ཡུལ་ན་མི་གནས་པར་འགྱུར་རོ། །དེ་ལྟ་ན་འོ་ན་ཕྱི་རོལ་
གྱི་དོན་མེད་པའི་ཕྱིར་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ཉིད་དོན་གྱིས་རྣམ་པར་འབྱུང་སྟེ། རྨི་ལམ་གྱི་རྣམ་
པར་ཤེས་པ་དང་མཚུངས་པར་ཁས་བླང་ངོ་། །ཚོར་བ་ལ་སོགས་པ་དག་ཀྱང་འདས་པ་དང་
མ་འོངས་པ་ནི་དེའི་རྣམ་པའི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་སྐྱེད་པ་མ་ཡིན་ཏེ། འགག་པ་དང་མ་སྐྱེས་པའི་
ཕྱིར་རོ། །ད་ལྟར་གྱི་དག་ཀྱང་ད་ལྟར་གྱི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་སྐྱེད་པ་མ་ཡིན་ཏེ། སྐྱེ་བའི་ཚེ་ན་
ནི་མེད་པའི་ཕྱིར་རོ། །སྐྱེས་པའི་ཚེ་ན་ནི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ཡང་དེའི་རྣམ་པར་ཤེས་པའི་ཕྱིར་
བྱ་བ་ཅུང་ཟད་ཀྱང་མེད་པས་ཡིད་ཀྱི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ཡང་དམིགས་པ་མེད་པ་ཉིད་དུ་སྐྱེའོ། །
256

སུམ་ཅུ་པའི་བཤད་པ།
གཞན་དག་ན་རེ་བདག་དང་ཆོས་དམིགས་སུ་མེད་ན་ཉེ་བར་འདོགས་པར་མི་རུང་སྟེ། ཉེ་
བར་འདོགས་པ་ནི་གསུམ་ཡོད་ན་འགྱུར་གྱི། གང་ཡང་རུང་བ་ཞིག་མེད་ན་མི་འགྱུར་ཏེ།
དོན་གྱི་དངོས་དང་། དེ་དང་འདྲ་བའི་ཡུལ་གཞན་དང་། དེ་གཉི་ག་དང་འདྲ་བ་སྟེ། དཔེར་
ན་དོན་གྱི་དངོས་མེ་དང་དེ་དང་འདྲ་བ་བྲམ་ཟེའི་ཁྱེའུ་དང་། དེགཉི་གའི་ཐུན་མོང་གི་ཆོས་
སེར་བ་ཉིད་དམ་རྣོ་བ་ཉིད་ཡོད་ན་བྲམ་ཟེའི་ཁྱེའུ་ལ་མེ་ཉེ་བར་འདོགས་པར་བྱེད་པ་ལྟ་བུའོ་
ཞེས་ཟེར་རོ། །འདི་ལ་བྲམ་ཟེའི་ཁྱེའུ་ལ་མེ་ཉེ་བར་འདོགས་པ་ནི། རིགས་སམ་རྫ་ས་ཤིག་ཉེ་
བར་འདོགས་གྲང་ན་ཉེ་བར་འདོགས་པ་གཉི་ག་ཡང་མེད་དོ། །དེ་ལ་རེ་ཞིག་ཐུན་མོང་གི་
ཆོས་སེར་བ་ཉིད་དམ་རྣོ་བ་ཉིད་ནི་མེའི་རིགས་ཀྱིས་མ་ཡིན་ནོ། །ཐུན་མོང་གི་ཆོས་མེད་པར་
བྲམ་ཟེའི་ཁྱེའུ་ལ་རིགས་ཉེ་བར་གདགས་སུ་མི་རུང་སྟེ། ཧ་ཅང་ཐལ་བར་འགྱུར་རོ། །རིགས་
ཆོས་དེ་གཉིས་དང་ལྡན་པ་མ་ཡིན་ཡང་རྣོ་བ་ཉིད་དང་སེར་བ་ཉིད་རིགས་མེད་པར་མི་འབྱུང་
བའི་ཕྱིར་བྲམ་ཟེའི་ཁྱེའུ་ལ་རིགས་ཉེ་བར་འདོགས་པར་འགྱུར་རོ་ཞེ་ན། རིགས་མེད་པར་
ཡང་རྣོ་བ་ཉིད་དང་། སེར་བ་ཉིད་བྲམ་ཟེའི་ཁྱེའུ་ལ་མཐོང་བའི་ཕྱིར་མེད་པར་མི་འབྱུང་བ་
ཡང་རིགས་པ་མ་ཡིན་ནོ། །མེད་པར་མི་འབྱུང་བ་ནི་ཉེ་བར་འདོགས་པ་ལ་མེད་དེ། མེ་
བཞིན་དུ་བྲམ་ཟེའི་ཁྱེའུ་ལ་ཡང་རིགས་ཡོད་པའི་ཕྱིར་རོ། །དེ་བས་ན་བྲམ་ཟེའི་ཁྱེའུ་ལ་
རིགས་ཉེ་བར་གདགས་སུ་མི་རུང་ངོ༌། །རྫས་སུ་ཉེ་བར་གདགས་སུ་མི་རུང་སྟེ། སྤྱིའི་ཆོས་
མེད་པའི་ཕྱིར་རོ། །མེའི་ཡོན་ཏན་རྣོ་བའམ་སེར་བ་གང་ཡིན་པ་དེ་ཉིད་ནི་བྲམ་ཟེའི་ཁྱེའུ་ལ་
མེད་དོ། །ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། དེ་དེ་ལས་གཞན་ཏེ། བྱེ་བྲག་ནི་རང་གི་གནས་དང་འབྲེལ་བའི་
ཕྱིར་རོ། །མེའི་ཡོན་ཏན་མེད་པར་བྲམ་ཟེའི་ཁྱེའུ་ལ་མེ་ཉེ་བར་གདགས་པ་ནི་མི་རིགས་སོ། །
གལ་ཏེ་མེའི་ཡོན་ཏན་དང་འདྲ་བས་རིགས་སོ་ཞེ་ན། དེ་ལྟར་ན་ཡང་འདྲ་བའི་ཕྱིར་མེའི་ཡོན་
ཏན་རྣོ་བ་ཉིད་དང་སེར་བ་ཉིད་བྲམ་ཟེའི་ཁྱེའུའི་ཡོན་ཏན་རྣོ་བ་ཉིད་དང་སེར་བ་ཉིད་ལ་ཉེ་
བར་གདགས་སུ་ནི་རུང་གི། ཡོན་ཏན་འདྲ་བས་བྲམ་ཟེའི་ཁྱེའུ་ལ་མེ་ཉེ་བར་གདགས་སུ་ནི་
མི་རུང་སྟེ། མེ་ནི་ཡོན་ཏན་གྱི་འདྲ་བ་དང་འབྲེལ་བ་མེད་པའི་ཕྱིར་རོ། །དེ་ལྟ་བས་ན་རྫས་ཉེ་
257

ལྔ་རིག་དཔེ་ཚོགས་ལས།
རྒྱ་འགྲེལ་ཕྱོགས་བསྒྲིགས།
བར་གདགས་སུ་ཡང་མི་རུང་ངོ་། །དོན་གྱི་དངོས་ཀྱང་མེད་དེ། དེའི་རང་གི་ངོ་བོ་ནི་ཤེས་པ་
དང་བརྗོད་པ་ཐམས་ཅད་ཀྱི་ཡུལ་ལས་འདས་པའི་ཕྱིར་རོ། །གཙོ་བོ་ལ་ཤེས་པ་དང་བརྗོད་
པ་ཡོན་ཏནགྱི་ཚུལ་གྱིས་འཇུག་པར་ཟད་དེ། དེའི་རང་རང་གི་ངོ་བོ་ལ་ནི་མི་རེག་གོ །གཞན་
དུ་ན་ཡོན་ཏན་དོན་མེད་པར་འགྱུར་རོ། །ཤེས་པ་དང་བརྗོད་པ་མ་གཏོགས་པར་དོན་གྱི་
དངོས་ཀྱི་རང་གི་ངོ་བོ་ཡོངས་སུ་གཅོད་པའི་ཐབས་གཞན་མེད་པས་དེའི་ཕྱིར་གཙོ་བོའི་རང་
གི་ངོ་བོའི་ཡུལ་ལ་ཤེས་པ་དང་བརྗོད་པ་མེད་པས་དོན་གྱི་དངོས་པོ་མེད་པར་ཁོང་དུ་ཆུད་པར་
བྱའོ། །དེ་བཞིན་དུ་སྒྲའི་བར་དུ་འབྲེལ་བ་མེད་པར་ཤེས་པ་དང་། བརྗོད་པམེད་པ་ཡང་མེད་
དོ། །དེ་ལྟར་ན་བརྗོད་པ་དང་བརྗོད་པར་བྱ་བ་མེད་པས་དོན་གྱི་དངོས་པོ་མེད་དོ། །ཡང་
འདི་དག་ཐམས་ཅད་ནི་བཏགས་པ་ཉིད་དེ་དངོས་ནི་མེད་དོ། །བཏགས་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་གང་
ན་གང་མེད་པའི་ཚུལ་གྱིས་འཇུག་པ་སྟེ། སྒྲ་ཐམས་ཅད་ཀྱང་གཙོ་བོ་ལ་མེད་པར་བཏགས་
པའི་ངོ་བོས་འཇུག་གོ །དེ་བས་ན་དངོས་པོ་མེད་པ་ཉིད་དེ། དེ་ལ་བདག་དང་ཆོས་སུ་མེད་ན་
ཉེ་བར་འདོགས་པ་མི་རིགས་སོ་ཞེས་སྨྲས་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་མི་རིགས་སོ། །རྣམ་པར་ཤེས་པ་
གྱུར་པ་རབ་ཏུ་དབྱེ་བ་ཡོད་པ་མི་ཤེས་ཏེ། དེ་བས་ན་དེའི་དབྱེ་བ་རབ་ཏུ་བསྟན་པའི་ཕྱིར་
གྱུར་པ་དེ་ཡང་རྣམ་གསུམ་སྟེ་ཞེས་བྱ་བ་སྨོས་སོ། །གང་ལ་བདག་ཉེ་བར་འདོགས་པ་དང༌།
ཆོས་ཉེ་བར་འདོགས་པ་དེ་ཡང་རྒྱུའི་དངོས་པོ་དང་འབྲས་བུའི་དངོས་པོས་ཐ་དད་པའོ། །དེ་
ལ་རྒྱུརའགྱུར་བ་ནི་ཀུན་གཞི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ལ་རྣམ་པར་སྨིན་པ་དང་རྒྱུ་མཐུན་པའི་བག་
ཆགས་རྒྱས་པ་གང་ཡིན་པའོ། །འབྲས་བུར་གྱུར་པ་ནི་སྔོན་གྱི་ལས་ཀྱིས་འཕངས་པ་ཡོངས་
སུ་རྫོགས་ལ། རྣམ་པར་སྨིན་པའི་བག་ཆགས་འབྱུང་བ་རྙེད་ནས་རིས་མཐུན་པ་གཞན་དག་
ཏུ་ཀུན་གཞི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་མངོན་པར་འགྲུབ་པ་གང་ཡིན་པ་དང༌། རྒྱུ་མཐུན་པའི་བག་
ཆགས་འབྱུང་བ་རྙེད་ནས་འཇུག་པའི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་དང་ཉོན་མོངས་པ་ཅན་གྱི་ཡིད་ཀུན་
གཞིའི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ལས་མངོན་པར་འགྲུབ་པ་གང་ཡིན་པའོ། །དེ་ལ་འཇུག་པའི་རྣམ་
པར་ཤེས་པ་དགེ་བ་དང་མི་དགེ་བ་ནི་ཀུན་གཞི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ལ་རྣམ་པར་སྨིན་པའི་བག་
258

སུམ་ཅུ་པའི་བཤད་པ།
ཆགས་དང་རྒྱུ་མཐུན་པའི་བག་ཆགས་སྐྱེད་དོ། །ལུང་དུ་མ་བསྟན་པ་དང་། ཉོན་མོངས་པ་
ཅན་གྱི་ཡིད་ནི་རྒྱུ་མཐུན་པའི་བག་ཆགས་ཉིད་སྐྱེད་དོ། །གྱུར་པ་རྣམ་པ་གསུམ་བཤད་པ་གང་
ཡིན་པ་དེ་ཡང་མི་ཤེས་ནས། དེ་བས་ན་དེའི་རབ་ཏུ་དབྱེ་བ་བསྟན་པའི་ཕྱིར་རོ། །རྣམ་པར་
སྨིན་དང་ངར་སེམས་དང༌། །ཡུལ་ལ་རྣམ་པར་རིག་པའོ། །ཞེསབྱ་བ་སྨོས་སོ། །གྱུར་པ་རྣམ་
པ་གསུམ་པོ་དེ་དག་ནི་རྣམ་པར་སྨིན་པ་ཞེས་བྱ་བ་དང་། ངར་སེམས་པ་ཞེས་བྱ་བ་དང་།
ཡུལ་ལ་རྣམ་པར་རིག་པ་ཞེས་བྱའོ། །དེ་ལ་ལས་དགེ་བ་དང་མི་དགེ་བའི་བག་ཆགས་ཡོངས་
སུ་སྨིན་པའི་དབང་གིས་ཇི་ལྟར་འཕངས་པའི་འབྲས་བུ་མངོན་པར་འགྲུབ་པ་ནི་རྣམ་པར་སྨིན་
པའོ། །ཉོན་མོངས་པ་ཅན་གྱི་ཡིད་ནི་རྟག་ཏུ་ངར་སེམས་པའི་བདག་ཉིད་ཡིན་པས་ངར་
སེམས་པའོ། །གཟུགས་ལ་སོགས་པ་ཡུལ་སོ་སོར་སྣང་བས་མིག་ལ་སོགས་པའི་རྣམ་པར་
ཤེས་པ་རྣམ་པ་དྲུག་ནི་ཡུལ་ལ་རྣམ་པར་རིག་པར་བྱའོ། །དེའི་རང་གི་ངོ་བོ་བཤད་པ་མེད་
པར་དེ་མི་རྟོགས་པས་དེ་བས་ན་རང་གི་ངོ་བོ་གང་ཡིན་པ་དེ་རིམ་པ་བཞིན་དུ་རབ་ཏུ