། ། དགེ་དང་མི་དགེའི་
རྣམ་རྟོག་ནི། ། རྒྱུན་ཆད་པ་ཡི་མཚན་ཉིད་ཅན། ། སངས་རྒྱས་རྣམས་ཀྱིས་
488

སྟོང་ཉིད་གསུངས། ། གཞན་ནི་སྟོང་པར་མི་བཞེད་དོ། ། དམིགས་པ་དང་ནི་
བྲལ་བའི་ སེམས། ། ནམ་ མཁའི་ མཚན་ ཉིད་ ལ་ གནས་ཏེ། ། ནམ་མཁའ་
། སྟོང་ཉིད་
བསྒོམ་པར་བྱེད་པ་འདི། ། སྟོང་པ་ཉིད་ནི་བསྒོམ་པར་བཞེད།
སེང་གེའི་སྒྲ་ཡིས་ནི། ། རྒོལ་བ་ཐམས་ཅད་སྐྲག་པར་འགྱུར། ། གང་དང་གང་
དུ་དེ་དག་བཞུགས། ། དེ་དང་དེར་ནི་སྟོང་ཉིད་འགྱུར། ། གང་གི་རྣམ་ཤེས་
སྐད་ཅིག་མ། ། དེ་ཡིས་དེ་ནི་རྟག་མ་ཡིན། ། མི་རྟག་པ་ཡི་སེམས་ཉིད་ནི། །
སྟོང་པ་ ཉིད་ དང་ འགལ་ མི་ འགྱུར། ། འདོར་ ན་ སངས་ རྒྱས་ རྣམས་ ཀྱིས་
སེམས། ། མི་རྟག་ ཉིད་ དུ་ བཞེད་གྱུར་ན། ། དེ་དག་ སེམས་ དེ་ སྟོང་ ཉིད་
དུ། ། ཅི་ཡི་ཕྱིར་ན་བཞེད་མི་འགྱུར། ། ཐོག་མ་ཉིད་ནས་སེམས་ཀྱི་ནི། །
རང་བཞིན་རྟག་ཏུ་མེད་པར་གྲུབ། ། དངོས་པོ་རང་བཞིན་གྱིས་གྲུབ་པ། །
རང་བཞིན་ མེད་ཉིད་ བརྗོད་མ་ཡིན། ། དེ་སྐད་བརྗོད་ན་སེམས་ཀྱི་ནི། །
བདག་ཉིད་གནས་པ་སྤངས་པ་ཡིན། ། རང་གི་རང་བཞིན་ལས་འདས་པ། །
འདི་ནི་ཆོས་རྣམས་ཆོས་ཉིད་མིན། ། ཇི་ལྟར་བུ་རམ་མངར་བ་དང་། ། མེ་ཡི་
རང་བཞིན་ཚ་བ་སྟེ། ། དེ་བཞིན་ཆོས་རྣམས་ཐམས་ཅད་ཀྱི། ། རང་བཞིན་
སྟོང་པ་ཉིད་དུ་འདོད། ། སྟོང་པའི་རང་བཞིན་དུ་བརྗོད་པས། ། འགའ་ཞིག་
ཆད་པར་སྨྲས་མིན་ཏེ། ། དེ་ནི་རྟག་པ་ཉིད་དུ་ཡང་། ། འགའ་ཞིག་སྨྲས་པ་མ་
ཡིན་ནོ། ། མ་རིག་ནས་བཟུང་རྒ་ཤིའི་མཐའ། ། རྟེན་འབྲེལ་ཡན་ལག་བཅུ་
གཉིསཀྱི། ། བརྟེན་ནས་འབྱུང་བའི་བྱ་བ་ནི། ཁོ་བོའི་རྨི་ལམ་སྒྱུར་འདྲར་
འདོད། ། ཡན་ལག་བཅུ་གཉིས་འཁོར་ལོ་འདི། ། སྲིད་པའི་ལམ་དུ་འཁོར་བ་
སྟེ། ། འདི་ལས་གཞན་པའི་སེམས་ཅན་གང་། ། ལས་འབྲས་སྤྱོད་པར་འདོད་
པ་མེད། ། ཇི་ལྟར་མེ་ལོང་ལ་བརྟེན་ནས། ། བཞིན་གྱི་དཀྱིལ་འཁོར་སྣང་གྱུར་
པ། ། དེ་ནི་དེར་འཕོས་མ་ཡིན་ཞིང་། ། དེ་མེད་པར་ཡང་དེ་ཡོད་མིན། ། དེ་
བཞིན་ཕུང་པོ་མཚམས་སྦྱོར་བས། ། སྲིད་པ་གཞན་དུ་སྐྱེ་བ་ཡང་། ། རྣམ་པ་
489

། སྟོང་
ཀུན་ཏུ་མི་འཕོ་བར། ། མཁས་པ་རྣམས་ཀྱིས་རྟོགས་པར་བྱ། ། མདོར་ན་སྟོང་
བའི་ཆོས་ལས་ནི། ། སྟོང་པའི་ཆོས་རྣམས་འབྱུང་བ་ཡིན། ། བྱེད་པ་ལས་དང་
འབྲས་མྱོང་བ། ། ཀུན་རྫོབ་ཏུ་ནི་རྒྱལ་བས་བསྟན། ། གང་ཕྱིར་ཕྱི་རོལ་རྟེན་
འབྱུང་ཡང་། ། ཚོགས་ པ་ དག་ ལས་ བྱུང་ བ་ ཡི། ། རྔ་ ཡི་ སྒྲ་ དང་ མྱུ་ གུ་
བཞིནན། ། རྨི་ལམ་སྒྱུ་མ་མཚུངས་པར་འདོད། ། ཆོས་རྣམས་རྒྱུ་ལས་སྐྱེ་བ་
དང་། ། ཅུང་ ཟད་ འགལ་ བར་ མི་ འགྱུར་ ཏེ། ། རྒྱུ་ ནི་ རྒྱུ་ ཉིད་ ཀྱིས་ སྟོང་
པས། །སྐྱེ་བ་མེད་པ་ཉིད་དུ་རྟོག ། ཆོས་རྣམས་ཀུན་གྱི་སྐྱེ་མེད་པ།
ཉིད་ཡིན་པར་རབ་ཏུ་བཤད། ། མདོར་ན་ཕུང་པོ་ལྔ་པོ་ནི། ། ཆོས་ཀུན་ཞེས་
ནི་བྱ་བར་བཤད། ། དེ་ཉིད་ཇི་བཞིན་བཤད་པ་ནི། ། ཀུན་རྫོབ་ཆད་པར་མི་
འགྱུར་ཏེ། ། ཀུན་རྫོབ་ལས་ནི་ལོགས་ཤིག་ན། ། དེ་ཉིད་ཉེ་བར་མི་དམིགས་
སོ། །ཀུན་རྫོབ་སྟོང་པ་ཉིད་དུ་བཤད། ། སྟོང་ཉིད་ཁོ་ན་ཀུན་རྫོབ་སྟེ། །
བྱས་པ་དང་ནི་མི་རྟག་བཞིན། ། མེད་ན་མི་འབྱུང་ངེས་ཕྱིར་རོ། ། ཀུན་རྫོབ་
ཉོན་མོངས་ལས་ཀྱིས་བསྐྱེད། ། ལས་ནི་སེམས་ལས་བྱུང་བ་ཡིན། ། སེམས་ནི་
བག་ཆགས་དག་གིས་བསགས། ། བག་ཆགས་བྲལ་བ་བདེ་བ་སྟེ། ། བདེ་བའི་
སེམས་ནི་ཞི་བ་ཉིད། ། སེམས་ཞི་བས་ནི་རྨོངས་མི་འགྱུར། ། མ་རྨོངས་པས་
ནི་དེ་ཉིད་རིག ། དེ་ཉིད་རིག་པས་ཐར་པ་ཐོབ། ། བྱང་ཆུབ་སེམས་མཆོག་དེ་
ཉིད་ནི། ། དེ་བཞིན་ཉིད་དང་ཡང་དག་མཐའ། ། མཚན་མ་མེད་དང་དོན་
དམ་དང་། ། སྟོང་པ་ཉིད་ཅེས་བཤད་པ་ཡིན། ། གང་གིས་སྟོང་ཉིད་མི་ཤེས་
པ། ། དེ་ལ་ཐར་པའི་སྐལ་བ་མེད། ། འགྲོ་དྲུག་སྲིད་པའི་བཙོན་ར་རུ། །
རྨོངས་པ་དེ་དག་འཁོར་བར་འགྱུར། ། དེ་ལྟར་རྣལ་འབྱོར་པ་རྣམས་ཀྱིས། །
སྟོང་པ་ཉིད་ནི་བསྒོམ་བྱས་ན། ། གཞན་གྱི་དོན་ལ་དགའ་བའི་བློ། ། འབྱུང་
བ་ཉིད་དུ་ཐེ་ཚོམ་མེད། ། གང་དག་སྔོན་ཆད་ཕ་མ་དང་། ། གཉེན་བཤེས་
གྱུར་ཅིང་ཕན་བཏགས་པའི། ། སེམས་ཅན་དེ་དག་རྣམས་ལ་ནི། ། བྱས་པ་
490

གཟོ་བ་ཉིད་དུ་བྱ། ། སེམས་ཅན་སྲིད་པའི་བཙོན་ར་རུ། ། ཉོན་མངས་མེ་
ཡིས་གདུངས་རྣམས་ལ། ། བདག་གིས་སྡུག་བསྔལ་བྱིན་པ་ལྟར། ། དེ་བཞིན་
བདེ་བ་སྦྱིན་པར་རིགས། ། འཇིག་རྟེན་བདེ་འགྲོ་ངན་འགྲོ་དང་། ། འདོད་
དང་མི་འདོད་འབྲས་བུ་དག ། སེམས་ཅན་རྣམས་ལ་ཕན་པ་དང་། ། གནོད་
པ་བྱས་ལས་འབྱུང་བར་འགྱུར། ། སེམས་ཅན་བརྟེན་ནས་བླ་མེད་པའི། །
སངས་རྒྱས་ གོ་ འཕང་ ཉིད་འཐོབ་ན། ། ཚངས་དབང་ དྲག་ པོ་ འཇིག་ རྟེན་
སྐྱོང་། ། ལ་སོགས་ཐོབ་པ་མཚར་ཅི་ཡོད། ། སེམས་ཅན་ཕན་པ་བྱས་ཙམ་
གྱིས། ། མ་ དྲགས་ ལྷ་ མིའི་ ལོངས་སྤྱོད་དེ། ། འགྲོ་ བ་ གསུམ་ པོ་ འདི་ དག་
ན། ། ནམ་ཡང་ཡོད་པ་མ་ཡིན་ནོ། ། སེམས་ཅན་གནོད་པ་བྱས་པ་ལས། །
སེམས་དམྱལ་དུད་འགྲོ་ཡི་དྭགས་སུ། ། སྡུག་བསྔལ་རྣམ་པ་དུ་མའི་དངོས། །
ལུས་ཅན་རྣམས་ཀྱིས་མྱོང་བ་ཡིན། ། བཀྲེས་དང་སྐོམ་དང་ཕན་ཚུན་དུ། །
གསོད་དང་འཇོམས་པའི་སྡུག་བསྔལ་གང་། ། མི་བཟོད་བཟློག་པར་དཀའ་བ་
དེ། ། སེམས་ཅན་གནོད་པའི་འབྲས་བུ་ཡིན། ། སངས་རྒྱས་བྱང་ཆུབ་སེམས་
དཔའ་དང་། ། བདེ་འགྲོ་ངན་འགྲོ་གང་ཡིན་པའི། ། རྣམ་པར་སྨིན་པའི་ཚུལ་
གཉིས་ནི། ། སེམས་ཅན་ལས་བྱུང་ཤེས་པར་བྱ། ། དངོས་པོ་ཀུན་གྱིས་ཕན་
གདགས་ཤིང་། ། རང་ལུས་བཞིན་དུ་བསྲུང་བར་བྱ། ། སེམས་ཅན་རྣམས་ལ་
གནོད་པ་ནི། ། དུག་བཞིན་འབད་པས་སྤོང་བར་བྱ། ། ཆགས་མེད་གཅིག་
པུའི་རོ་མྱོངས་པས། ། ཉན་ཐོས་བྱང་ཆུབ་དམན་པ་འཐོབ། ། སེམས་ཅན་
ཡོངས་སུ་མ་དོར་བས། ། སངས་རྒྱས་རྫོགས་པའི་བྱང་ཆུབ་འཐོབ། ། དེ་ལྟར་
ཕན་དང་གནོད་བྱས་པའི། ། འབྲས་བུ་འབྱུང་ལ་དཔྱད་པ་ན། ། དེ་དག་སྐད་
ཅིག་ཅིག་ཀྱང་ནི། ། རང་དོན་ཆགས་ལ་ཇི་ལྟར་གནས། ། བྱང་ཆུབ་གཞན་
དོན་འབྲས་བུ་ཅན། ། བྱང་ཆུབ་སེམས་ཀྱི་མྱུ་གུ་བསྐྱེད། ། ། རྩ་བ་སྙིང་རྗེ་
བརྟན་པར་ནི། ། རྒྱལ་བའི་སྲས་ཀྱིས་བསྒོམ་པར་བྱ། ། གང་ཞིག་བསྒོམས་
491

པས་བརྟན་པ་ནི། ། གཞན་གྱི་སྡུག་བསྔལ་མི་བཟོད་པས། ། བསམ་གཏན་
བདེ་བ་དོར་ནས་ནི། ། མནར་མེད་པར་ཡང་འཇུག་པར་བྱེད། ། འདི་ནི་ངོ་
མཚར་འདི་སྔགས་སོ། ། འདི་ནི་ དམ་པའི་ཚུལ་ལུགས་ མཆོག ། དེ་དག་
རྣམས་ཀྱི་རང་ལུས་དང་། ། ནོར་རྣམས་བྱིན་པ་ངོ་མཚར་མིན། ། ཆོས་རྣམས་
སྟོང་པ་ཉིད་ཤེས་ནས། ། དགེ་བའི་ལས་འབྲས་བསྟེན་བྱེད་པ། ། ངོ་མཚར་
བས་ཀྱང་འདི་མཚར་ཞིང་། ། རྨད་བྱུང་བས་ཀྱང་འདི་རྨད་བྱུང་། ། སེམས་
ཅན་བསྐྱབ་པའི་བསམ་པས་འདི། ། སྲིད་པའི་འདམ་དུ་སྐྱེ་མོད་ཀྱི། ། འོན་
ཀྱང་འདམ་གྱིས་པདྨ་བཞིན། ། སྲིད་པའི་སྐྱོན་གྱིས་གོས་པ་མེད། ། ཀུན་
བཟང་ལ་སོགས་རྒྱལ་སྲས་རྣམས། ། སྟོང་ཉིད་ཡེ་ཤེས་མེ་ཡིས་ནི། ། ཉོན་
མོངས་བུད་ཤིང་བསྲེགས་མོད་ཀྱི། ། འོན་ཀྱང་ཐུགས་རྗེ་བརྟན་གྱུར་པས། །
གཤེགས་དང་ བལྟམ་དང་ རོལ་པ་དང་། ། ཁབ་ནས་འབྱུང་དང་ དཀའ་བ་
སྤྱོད། ། བྱང་ཆུབ་ཆེ་དང་བདུད་སྡེ་འཇོམས། ། ཆོས་ཀྱི་འཁོར་ལོ་བསྐོར་བ་
དང་། ། ལྷ་ཡི་ཡུལ་དུ་འཇུག་པ་དང་། ། དེ་བཞིན་མྱ་ངན་འདས་པ་ཡི། །
ཐུགས་བརྗེའི་ དབང་ གིས་ འཕྲུལ་ པ་ ནི། ། འགྲོ་ བའི་ མགོན་ པོ་ སྟོན་ པར་
མཛད། ། ཚངས་ དང་ དབང་ པོ་ ཁྱབ་ འཇུག་ དང་། ། དྲག་ པོ་ ལ་ སོགས་
གཟུགས་སྤྲུལ་ནས། ། རྟག་ཏུ་ཐུགས་བརྗེའི་རོལ་པ་ཡིས། ། འགྲོ་བ་འདུལ་
བའི་སྦྱོར་བ་མཛད། ། ཐེག་པ་གཉིས་པོ་དག་ཀྱང་ནི། ། ཐེག་པ་ཆེན་པོས་
འབྱུང་བས་ན། ། སྲིད་པའི་ལམ་གྱིས་དུབ་རྣམས་ལ། ། ངལ་སོའི་དོན་ནི་དེ་
ཉིད་མིན། ། ཉན་ཐོས་དེ་དག་ཇི་སྲིད་དུ། ། སངས་རྒྱས་རྣམས་ཀྱིས་མ་བསྐུལ་
བ། ། དེ་སྲིད་ཡེ་ཤེས་ལུས་གཅིག་གིས། ། ཏིང་འཛིན་མྱོས་པས་བརྒྱལ་ཏེ་
གནས། ། བསྐུལ་ནས་སྣ་ཚོགས་གཟུགས་ཀྱིས་ནི། ། ། སེམས་ ཅན་ དོན་ ལ་
དགའ་བྱེད་ཅིང་། ། བསོད་ནམས་ཡེ་ཤེས་ཚོགས་བསགས་ནས། ། སངས་
རྒྱས་བྱང་ཆུབ་ཐོབ་པར་འགྱུར། ། གཉིས་ཀྱི་བག་ཆགས་ཡོད་པས་ན། ། བག་
492

ཆགས་ས་བོན་དུ་བརྗོད་དེ། ། ས་བོན་རྗེས་མཐར་ཚོགས་པ་ཡིས། ། སྲིད་པའི་
མྱུ་གུ་སྐྱེད་པར་བྱེད། ། འཇིག་རྟེན་དབྱེ་བ་རྣམ་མང་ལ། ། ཐབས་ཚུལ་རྣམ་
པ་སྣ་ཚོགས་ཀྱིས། ། སེམས་ཅན་བསམ་པ་རྗེས་མཐུན་པར། ། འཇིག་རྟེན་
མགོན་པོ་རྣམས་ཀྱིས་བསྟནན། ། ཟབ་དང་ཟབ་མིན་དབྱེ་བ་དང་། ། ལ་ལར་
གཉིས་ཀའི་མཚན་ཉིད་ཀྱིས། ། སྟོང་ཉིད་གཉིས་མེད་མཚན་ཉིད་ནི། ། དབྱེ་
བ་ཐ་དད་བསྟན་པ་མཛད། ། གང་ཡང་སངས་རྒྱས་གསུངས་རྣམས་དང་། །
ས་དང་ཕ་རོལ་ཕྱིན་པ་སྟེ། ། བྱང་ཆུབ་སེམས་ཀྱི་ཡན་ལག་ཏུ། ། ཀུན་ལ་སྟོན་
ཅིང་འགོད་པར་མཛད། ། སྟོང་པ་ཉིད་དུ་རྗོད་བྱེད་ཅིང་། ། རྟག་ཏུ་ལུས་
དང་ངག་ཡིད་ཀྱིས། ། དེ་ལྟར་སེམས་ཅན་དོན་བྱེད་ལ། ། རྟག་དང་ཆད་པར་
ཡོངས་མ་ཡིན། ། འཁོར་དང་མྱ་ངན་འདས་པ་ལ། ། བདག་ཉིད་ཆེན་པོ་མི་
གནས་པ། ། དེ་འདིར་སངས་རྒྱས་རྣམས་ཀྱིས་ནི། ། མི་གནས་མྱ་ངན་འདས་
པར་བཤད། ། བསོད་ནམས་སྙིང་རྗེ་རོ་གཅིག་པའི། ། སྟོང་ཉིད་བདུད་རྩི་
མཆོག་གྱུར་པ། ། བདག་དང་གཞན་དོན་བསྒྲུབ་དོན་དུ། ། གང་འཐུང་དེ་
དག་རྒྱལ་སྲས་ཡིན། ། དེ་ནི་འཇིག་རྟེན་འདྲེན་པ་སྟེ། ། རྒྱལ་བའི་གདུང་
འཚོབ་དོན་དུ་ཞུགས། ། སྲིད་པ་གསུམ་ན་མཆོད་འོས་པས། ། དངོས་པོ་ཀུན་
གྱིས་དེ་ལ་འདུད། ། ཐེག་ཆེན་འདི་ལ་བྱང་ཆུབ་ཀྱི། ། སེམས་མཆོག་ཡིན་པར་
བསྟན་པས་ན། ། བྱང་ཆུབ་ཏུ་ནི་སེམས་བསྐྱེད་ནས། ། འབད་པས་མཉམ་
པར་བཞག་པར་བྱ། ། བྱང་ཆུབ་སེམས་ནི་མ་བཟུང་བར། ། སངས་རྒྱས་ནམ་
ཡང་མི་མཐོང་ཞིང་། ། འཁོར་བར་བདག་གཞན་དོན་བསྒྲུབ་པའི། ། ཐབས་
གཞན་ཡོད་པ་མ་ཡིན་ནོ། ། བྱང་ཆུབ་སེམས་ནི་བསྐྱེད་ཙམ་གྱིས། ། བསོད་
ནམས་ཕུང་པོ་ཉེར་བསགས་པ། ། དེ་ལ་གལ་ཏེ་གཟུགས་ཡོད་ན། ། ནམ་
མཁའ་ཁམས་སུ་མི་ཤོང་འགྱུར། ། སྐྱེས་བུ་གང་ཞིག་སྐད་ཅིག་ཙམ། ། བྱང་
ཆུབ་སེམས་ནི་སྒོམ་བྱེད་པ། ། དེ་ཡི་བསོད་ནམས་ཕུང་པོ་ནི། ། ། རྒྱལ་བས་
493

ཀྱང་ནི་བགྲང་མི་ནུས། །ཉོན་མོངས་མེད་པའི་རིན་ཆེན་སེམས། ། འདི་ནི་
ནོར་མཆོག་གཅིག་པུ་སྟེ། ། ཉོན་མོངས་བདུད་སོགས་ ཆོམ་རྐུན་གྱིས། །
གཞོམ་དང་དབྲོག་ཏུ་མེད་པ་ཡིན། ། བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའི་སྡོམ་པ་དང་། །
ཀུན་ཏུ་བཟང་པོའི་སྨོན་ལམ་བཞིནན། ། བྱང་ཆུབ་སེམས་ལ་གཞོལ་པ་ཡིས། །
བློ་གྲོས་རབ་ཏུ་བརྟེན་པར་བྱ། ། ངོ་མཚར་གྱིས་ཀྱང་ཁྱེད་ཅག་གིས། ། ཇི་
སྐད་བཤད་ལའང་འབད་པར་བགྱིས། ། དེ་རྗེས་ཀུན་བཟང་སྤྱོད་པ་ནི། །
རང་ཉིད་ཀྱིས་ ནི་ རྟོག་ པར་འགྱུར། ། རྒྱལ་བ་རྣམས་ཀྱིས་བྱང་ཆུབ་སེམས་
མཆོག་ལ་བསྟོད་པས། ། བསོད་ནམས་མཚུངས་མེད་དེ་རིང་བདག་གིས་གང་
བསགས་པ། ། དེ་ཡིས་སེམས་ཅན་སྲིད་མཚོའི་དབའ་ཀློང་བྱིང་བ་རྣམས། །
རྐང་གཉིས་ དབང་ པོས་ བསྟེན་ པའི་ གནས་ སུ་ འགྲོ་ བར་ཤོག ། བྱང་ཆུབ་
སེམས་ཀྱི་རྣམ་པར་བཤད་པ་སློབ་དཔོན་འཕགས་པ་ཀླུ་སྒྲུབ་ཀྱིས་མཛད་པ་
རྫོགས་སོ།
ཆོས་འདི་མཛད་པ་པོ་ཆེ་བ་དང་། བརྗོད་བྱ་བཟང་བ་དང་། རྗོད་
བྱེད་དབྱིངས་གྱུར་པའི་སྟོབས་ཀྱིས་རྩལ་ཕྱུང་ཞིང་བསྒྱུར་བ་མང་དུ་སྣང་བ་ལས་
ལོ་ཙཱ་བ་རབ་ཞི་ཆོས་ཀྱི་བཤེསགཉེན་གྱི་ལ་གཞི་བྱས་ཏེ། གུ་རུག་ཆོས་ཀྱི་ཤེས་
རབ་དང་། སེང་དཀར་ཤཱཀྱ་འོད་དང་། ཤེས་རབ་གྲགས་དང་། མར་པ་
ཆོས་ཀྱི་དབང་ཕྱུག་དང་། ། པ་ཚབ་ཉི་མ་གྲགས་དང་། མང་ནད་གྲགས་
འབྱོར་ཤེས་རབ་ཀྱིས་