137
བསེ་མོག་ནད་ཀྱི་འབྱུང་རྐྱེན་དང་གསོ་བཅོས།
མཚོ་སྔོན་ཁྲི་ཀ་རྫོང་བོད་སྨན་ཁང་། བསོད་ནམས་དོན་གྲུབ།
དང་པོ། བསེ་དུག་གི་བྱུང་ཚུལ་དང་ངོས་འཛིན།
དུག་འདི་ནི་དང་པོ་རྒྱ་གར་དང་བལ་ཡུལ་སོགས་ནས་ཕོ་མོའི་མཚན་མ་ལ་བརྟེན་ནས་མཆེད་པ་དང་།
རང་མི་རིགས་ནི་མཁའ་དབུགས་གཙང་བའི་མཐོ་སྒང་ན་གནས་ཞིང་མི་རིགས་གཞན་དག་ལ་ཆབ་སྲིད་དང་
དཔལ་འབྱོར་སོགས་འབྲེལ་འདྲིས་ཉུང་ཕྱིན་བསེ་མོག་གི་ནད་འདི་བོད་ཡུལ་ལ་དར་བ་ཅུང་འཕྱིས་པར་
འདོད། གང་ཡིན་ཞེ་ན། ཟུར་མཁར་མཉམ་ཉིད་རྡོ་རྗེས་མཛད་པའི《མན་ངག་བྱེ་བ་རིང་བསྲེལ་པོད་
ཆུང་རབ་འབྱམས་གསལ་བའི་སྒྲོན་མེ》ཞེས་པ་ལས་“གསོ་རིག་རྒྱུད་འཛིན་དྲང་སྲོང་རྣམས། ། མི་ཕྱེད་དད་
པས་སྤྱི་བོས་མཆོད། ། མ་འོངས་སྙིགས་མའི་དུས་འདི་རུ། ། རྒྱུད་གཞུང་ཀུན་ཏུ་མ་གྲགས་ནད། ། རེག་དུག་
བསེ་མོག་ཅེས་བྱ་བ། ། གསོ་བར་ཁས་ལེན་སྨན་པ་འགས། ། ཅི་བཞིན་ཤེས་པར་མ་མཐོང་བས། ། བརྩེ་བས་
འདིར་བྲི་གུས་པས་ཉོན། ། རྒྱུ་ནི་བསེ་ལ་སྦྱར་བའི་ནད། ། ཕོ་མོ་འདུ་འཕྲད་སྤྱད་པའི་དུས། ། ངན་སེམས་
སྐྱེས་ནས་མཚན་མར་བྱུག ། ” ཅེས་དང་གཞན་ད་དུང་རྟགས་དང་བཅོས་ཐབས་
ན་བསེ་མོག་གི་ནད་འདི་དུས་སྔོན་ནས་བྱུང་ཡོད་པ་ཐག་གཅོད་བྱེད་ཐུབ་ལ་རིམ་གྱིས་བོད་ཡུལ་ལ་ཁྱབ་ཅིང་
དེ་འདྲའི་ཚབས་ཆེན་ཞིག་མིན་ན་ཡངང་། སྨན་པ་མང་ཆེ་བས་དེ་ལ་གསོ་བཅོས་ཡིད་ཚིམ་པོ་ཞིག་མེད་
པའང་རིམ་གྱིས་ཤེས་རྟོགས་བྱུང་བཞིན་ཡོད། དེ་ཡང་དུས་རབས་བཅུ་བདུན་དང་དུས་རབས་བཅོ་བརྒྱད་
པའི་སྐབས་འཇམ་དཔལ་ཆོས་ཀྱི་བསྟན་འཛིན་འཕྲིན་ལས་ཀྱིས་བརྩམས་པའི《མན་ངག་རིན་ཆེན་འབྱུང་
གནས》ཞེས་པ་ལས་ཀྱང་་‘བྱང་སེམས་བྱུང་འཕྲལ་རྡོ་རྗེ་ཡང་། ། མྱུར་བྱུང་བསེ་དུག་ནད་མི་འབྱུང༌། ། ཚིན་
ཌཱ་ཀུན་གྱིས་སེམས་ལ་ཞོག ། བསེ་དུག་སྨན་གྱིས་ཕན་དཀའ་ལ། ། གྷ་ནྫོ་ དང་ནི་ཚེ་ཚེ་ར། ། གང་རུང་
དེ་ལྟར་
སྦྱར་བས་ཕན་པར་འགྱུར་”ཞེས་པ་ལས་ཀྱང་རྟོགས་ཐུབ་ལ་བཅོས་ཐབས་མེད་པ་ཞིག་ཀྱང་མིན།
སྤྱི་ཚོགས་ཀྱི་འཕེལ་འགྱུར་དང་གསོ་རིག་གི་གོང་འཕེལ་གྱིས་བསེ་མོག་གི་ནད་འདི་ལའང་ནང་ཚན་གྱི་དབྱེ་བ་
གང་མང་ཞིག་བགར་བཞིན་ཡོད་ལ་གསོ་ཐབས་ཀྱང་གང་མང་ཞིག་བྱུང་བ་དང་། དེ་ཡང《མན་ངག་རིན་
ཆེན་འབྱུང་གནས》ལས་“རྒྱ་ཐོར་ཞེས་བྱ་སེ་དུག་རིགས། ། འབྲུམ་པ་བེག་གེ་དང་འདྲ་བ། ། ཕུང་ཁམས་
ཀུན་ལ་ཁྱབ་པར་འགྱུར། ། མང་འཕྲུག་རྣག་ཁྲག་ཆུ་སེར་འཛག ། ” ཅེས་དང་ད་དུང་བཅོས་ཐབས་ཀྱང་
གང་མང་ཞིག་བྲིས་ཡོད་པ་དེ་དག་གིས་ཀྱང་མཚོན་ཐུབ་པ་ཡིན། མདོར་ན་བོད་ཡུལ་ལ་བསེ་མོག་གི་ནད་
འདི་བྱུང་བ་ཅུང་འཕྱིས་ཞིང་དེ་འདྲའི་ཚབས་ཆེན་མིན་མོད། འོན་ཏེ་ནད་དེ་ལ་ངོས་འཛིན་དང་བཅོས་
ཐབས་ཀྱི་གཞུང་གང་མང་ཞིག་ཡོད་
གཉིས་པ། བསེ་མོག་ནད་ཀྱི་སྔོན་འགོག

138
'99 全国藏医药学术研讨会交流论文
ཚང་མས་ཤེས་གསལ་ལྟར། འཛེམ་དོགས་དང་ངེས་གཏན་མེད་པའི་འཁྲིག་སྤྱོད་བྱས་བ་ལས་མཚན་
མའི་ནད་ཀྱང་འཇིག་རྟེན་ཐོག་རབ་དང་རིམ་གྱིས་རྣམ་པ་སྣ་ཚོགས་ཞིག་བྱུང་སོང་བ་དང་། ལྷག་པར་དུ་
གསོ་བཅོས་དཀའ་བའི་བསེ་མོག་ནད་ལ་མཚོན་ནའང་དེས་ལུས་ཁམས་ཉིད་འཁྲུགས་ནས་ཚེ་སྲོག་ལའང་
གནོད་འཚེ་ཐེབས་པ་མ་ཟད། རང་གི་བུ་ཕྲུག་ལའང་འགོས་ཁྱབ་འབྱུང་བ་མཐོང་ཕྱིར་ཕོ་མོ་སུ་ཡིན་ཡང་
སྨད་འཚོང་མར་ཆགས་སྤྱོད་བྱེད་པའམ་མཚན་མཐུན་དགའ་རོགས་སྒྲིག་པ། ཁྲག་རྒྱུད་གཅིག་པའི་བར་
མཚན་སྦྱོར་བྱེད་པ། རང་དང་རིགས་མི་མཐུན་པ་སྟེ་ཕྱུགས་ཟོག་ལ་སོགས་པར་འཁྲིག་སྤྱོད་བྱེད་པ་སོགས་
ནི་རྩ་བ་ནས་དོར་དགོས་པ་དང་དེ་མིན་སྦྲུམ་མ་དང་། བུ་བཙས་མ་ཐག་པ། ཟླ་མཚན་ལྡན་པའི་དུས།
གཙང་སྦྲ་ལ་གཏན་ནས་མི་དགའ་བ། མཚན་མར་རྨའམ་སྐྱོན་ཡོད་པ། སྤྱོད་ཡུལ་ལ་མ་སྤྱད་པར་ཁའམ་
བཤང་བར་སྤྱོད་པ་སོགས་ཀྱང་ཀུན་ནས་སྤངས་ཏེ་གཙང་སྦྲ་བྱེད་པ་དང་། ངེས་གཏན་ཡོད་ལ་གསོ་རིག་
དང་མཐུན་པའི་འཁྲིག་པ་སྤྱད་རྒྱུ་ནི་ཤིན་ཏུ་གལ་ཆེ་བ་ཞིག་ཡིན།
གསུམ་པ། བསེ་མོག་གི་ནད་རྟགས།
གོང་དུ་བཤད་པ་ལྟར་སྔོན་འགོག་མ་བྱས་ཚེ་ནད་དེ་འབྱུང་བའི་རྟགས་ལ་མཚན་མར་འབྲུམ་ཐོར་མང་
པོ་འབྱུང་ལ་རྨ་ནི་མེ་ལྟར་དུ་མཆེད་ཅིང་ཚ་བ་དང་། ལུས་ཀུན་ལ་ཆུ་སེར་གྱིས་ཁྱབ་པ་དང་། ལྷག་པར་དུ་
མཚན་མའི་འབྲུམ་ཐོར་གྱི་སྟེང་དང་རྨ་ཡོད་པའི་སྟེང་ནས་ཆུ་སེར་རྒྱུན་དུ་འཛག་པ། སྐྲ་དང་སྨིན་མ་སོགས་
གཉིད་སྐྱིད་པོ་མི་འོང་བ་
རིམ་གྱིས་བྱི་བར་འགྱུར་བ། སྙིང་ཁམས་མི་བདེ་བ་དང་སེམས་འཚུབ་པ།
སོགས་དང་། ད་དུང་འདི་ལས་གཞན་པའི་ནད་རྟགས་འགའ་རེའང་འབྱུང་སྲིད་པ་ཡིན།
བཞི་པ། བསེ་མོག་ནད་ཀྱི་བཅོས་ཐབས།
ཟས་སུ་སྒོག་པ་དང་སྒ་སྐྱ། གཡེར་མ་ཙི་ཏྲ་ཀ་སོགས་རོ་ཚ་ལ་རང་བཞིན་དྲོད་པའི་རིགས་
ཡོངས་སུ་སྤངས་ཏེ་རང་གི་ལུས་ཕུང་ལ་འཕྲོད་ཞིང་སེམས་ཁམས་དང་མཐུན་པའི་ཟས་རིགས་བསྟེན་རྒྱུ།
༢ སྤྱོད་ལམ་ནི་གོང་དུ་སྔོན་འགོག་སྐབས་བཤད་ཡོད་པ་བཞིན་བསེ་མོག་གི་ནད་བྱུང་ཡོད་པའི་
སྐབས་ད་དུང་དོགས་ཟོན་མ་བྱས་པར་འཁྲིག་པ་སྤྱད་རྒྱུའམ་གཙང་སྦྲ་སོགས་ལེགས་པར་མ་བྱས་ཚེ་ནད་པ་
རང་ཉིད་འཕུང་བར་བྱེད་པའི་གཞི་ཡིན་པ་མ་ཟད། ད་དུང་གསོ་བྱ་རང་ཉིད་ཀྱི་ཁྱིམ་མི་དང་སྤུན་ཟླ།
གྲོགས་པོ་སོགས་ལའང་ཐད་ཀར་དྲང་ཕྱོགས་དང་ལྡོག་ཕྱོགས་རང་བཞིན་གྱི་འགོས་ཁྱབ་བྱུང་སྟེ་ཚེ་སྲོག་
ལའང་གནོད་འཚེ་ཐེབས་ཉེན་ཆེ་བས་གོང་གི་སྔོན་འགོག་སྐབས་བཤད་པའི་སྤྱོད་ལམ་དག་ལ་འཛེམ་རྒྱུ་ནི་
ཤིན་ཏུ་གལ་ཆེ་བ་ཕུད། གཞན་ཨ་རག་སོགས་ཀྱང་རྩ་བ་ནས་སྤང་དགོས།
༣ སྨན་དུ་ར་ཁྲག་བདུན་སྦྱོར་དང་ར་ཁྲག་བཅོ་ལྔ། ར་ཁྲག་ལྔ་སྦྱོར། གུར་གུམ་བཅོ་ལྔ། སྤོས་
དཀར་བཅུ་བ། འཆི་མེད་སྲིན་སེལ། ཀླུ་བདུད་བཅོ་བརྒྱད་སོགས་ནད་ཁམས་དང་བསྟུན་ནས་གཏོང་རྒྱུ།
९
དཔྱད་དུ་ཆུ་རྩ་དང་དཔའ་ཡུང་། ལྷ་མིན་ཁྲག་སོགས་ཞིབ་པར་བཏགས་རྗེས་ར་ཚིལ་དང་
བསྲེས་ནས་རྨ་གང་ཡོད་སྟེང་བྱུག་རྒྱུ། ཡང་ན་ཤུག་ཚེར་ར་ཚིལ་དང་སྦྱར་བ། ན་གཞུང་དུ་སྐྱེ་བའི་ལུག་
མིག་སྔོན་པོ་དྲི་དུག་ཅན་དེ་བ་ལང་གི་དྲི་ཆུར་སྦྱར་ནས་གོང་བཞིན་བྱུག་ན་ཕན་བསྐྱེད་ཆེན་པོ་འབྱུང་གི་ཡོད་
པ་ཡིན། དེ་མིན་གཞན་ད་དུང་ལོང་རྩ་དང་བྱིན་གཞུག་སོགས་མང་དུ་གཏར་ནས་སྔར་བཞིན་བདེ་ཐང་དུ་
འགྱུར་བར་བརྩོན་པས་འབད་པར་བྱའོ། །

༩༩ལོའི་རྒྱལ་ཡོངས་བོད་ལུགས་གསོ་རིག་གི་རིག་གཞུང་བགྲོ་གླེང་ཚོགས་འདུའི་ཆེད་རྩོམ།