ེལ་དང་གསར་བཟོ་བྱ་རྒྱུར་
འཕུལ་བའི་ལག་རྩལ་གསར་པ།
བོད་ལྗོངས་ལྷོ་ཁ་སྨན་རྩིས་ཁང་། བཀྲ་ཤིས་ཚེ་རིང་།
དང་པོ། དངུལ་ཆུ་བཙོ་བཀྲུ་ཆེན་མོའི་ལག་ལེན་འདིའི་བརྒྱུད་པ་དང་ཤེས་བྱའི་ཁེར་དབང་བར་གྱི་
འབྲེལ་བ།
“ཁ་ཟས་གཡོས་སྦྱོར་ལ་ཡང་མཐོང་བ་བརྒྱུད་པའི་ཕྱག་ལེན་མེད་ན་བོད་ཟས་ལ་སོགས་སྤུས་ཚད་ལྡན་
པའི་བཟའ་བཅའི་རིགས་ཀྱང་མཛེས་དཔྱོད་རིག་པའི་དཔེ་དེབ་རང་ལ་བལྟས་ནས་ཟ་མ་ཡག་པོ་ཞིག་འཆོ་མི་
ཐུབ་”ཅེས་དགེ་རྒན་ཆེན་མོ་འཇམ་ལྷུན་མཆོག་ནས་བཀའ་སློབ་ལན་མང་གནང་བ་དང་། ལྷག་པར་དུ་
སྨན་རྫས་ནི་དམིགས་བསལ་གྱི་ཐོན་རྫས་ཤིག་ཡིན་པས་འོལ་ཚོད་ཀྱིས་ཟས་གཡོས་སྦྱོར་བྱེད་པ་དང་གཏན་
ནས་ག་ལ་འདྲ། སྤྱིར་འཛམ་བུ་གླིང་གི་བྱ་བ་ཡོད་ཚད་ཚན་རིག་ལ་གཏོགས་ཤིང་། བྱ་བ་ཚང་མར་ལག་
ལེན་བརྒྱུད་ ཤེས་རྟོགས་བྱུང་སྟེ་རིགས་པའི་གཞུང་ལུགས་དར་བ་དང་།
རིགས་པའི་ གཞུང་ལུགས་ལ་
བརྟེན་ནས་ལག་ལེན་ཁྱབ་གདལ་དང་གསར་བཅོས་བྱས་ ཏེ་ སླར་ཡང་གཞུང་ལུགས་འཕེལ་རྒྱས་བཏང་།
གྲུབ་ཆེན་ཨོ་རྒྱན་པའི《དངུལ་ཆུའི་བསྟན་བཅོས》དང་། 《དངོལ་ཆུའི་ཞལ་གདམས》ཟུར་མཁར་བའི་
《གྲུབ་པ་དངུལ་ཆུའི་བསྟན་བཅོས》མི་ཕམ་པའི《རིན་ཆེན་བཙོ་བཀྲུའི་ལག་ལེན་ཟླ་བ་རབ་འཆིང》 《ཡར་
ཀླུང་གསོ་རིག》《དངུལ་ཆུ་བཙོ་བཀྲུ་ཆེན་མོའི་ལག་ལེན་རྒན་པོའི་ལག་སྒྲོན》ལྟ་བུ་གཞུང་དང་ལག་ལེན་
བཅས་པ་ཚད་མཐོའི་བསྟན་བཅོས་རྣམས་ནི་ལག་ལེན་ཁྲོད་ནས་ཉམས་སད་བྱས་ཏེ་ཚད་ལྡན་དུ་གྲུབ་པ་ཤ་
སྟག་ཡིན། དེ་ལྟའི་ཚད་ལྡན་རིགས་གཞུང་མང་པོ་མིག་ལམ་དུ་ཕྲ་ལྷམ་མེར་མཇལ་རྒྱུ་ཡོད་ཀྱང་མཐོང་བ་
བརྒྱུད་པའི་ལག་ལེན་ནམ་མན་ངག་རིམ་པར་སྤེལ་བའི་ཁུངས་བཙུན་གྱི་བརྒྱུད་པ་དང་ལག་ལེན་ཟུང་འབྲེལ་
གྱི་དམར་ཁྲིད་ཅིག་མེད་ན་ག་ལ་འགྲིག ང་རང་འཇིག་རྟེན་འདིར་འཕོས་པ་སྔ་མ་དྲག་ལ་ཕྱིས་ཀྱང་མ་དྲག
ལྷོ་ཁ་སྨན་རྩིས་ཁང་དུ་ང་རང་ཚུད་སློབ་མ་བཅུ་ཕྲག་ཁ་ཤས་དགེ་རྒན་ཆེན་མོ་འཇམ་ལྷུན་མཆོག་གི་བརྒྱུད་པ་
རིམ་པར་སྤེལ་བའི་གྲས་སུ་གོང་རིམ་ནས་བཀོད་མངག་དང་དགེ་རྒན་དམ་པའི་གདམས་ངག་ཟབ་མོ་ཐོབ་
ཐུབ་པ་བྱུང་། དེ་བས་ན་དངུལ་ཆུ་བཙོ་བཀྲུ་ཆེན་མོ་སྟེ་བཙོ་ཐལ་བཟོ་སྦྱོར་བྱེད་པའི་ལག་རྩལ་འདི་ཉིད་
ལག་ལེན་དམར་ཁྲིད་མ་ཐོབ་ན་ལག་ལེན་གྱི་བརྒྱུད་པ་ཡོད་པའི་ཁོངས་སུ་མ་ཚུད། ལག་ལེན་གྱི་བརྒྱུད་པ་
ཞེས་པའི་ཚིག་འདིར་དོན་སྙིང་ངེས་ཅན་ཞིག་གི་ཐོག་ནས་བཤད་ན་འགྲེལ་བཤད་རྒྱག་རྒྱུ་ཁ་ཤས་ཡོད་པ་སྟེ།
དང་པོ། བྱ་བ་གང་དང་གང་ལའང་དགེ་རྒན་ཏེ་ལད་ཟློས་བྱ་སའི་ཐོག་མའི་དཔེ་མཚོན་བཟང་པོ་ཡོད་

150
'99 全国藏医药学术研讨会交流论文
དགོས་པ་འཇིག་རྟེན་སྤྱིའི་འགྲོ་སྟངས། གཉིས་པ། ཚད་མཐོའི་ལག་རྩལ་ཤེས་པ་དཀོན་ལ་ཚད་མཐོའི་
ལག་རྩལ་སློབ་པའི་གོ་སྐབས་ཀྱང་མང་པོ་ག་ལ་ཡོད། གསུམ་པ། དམིགས་བསལ་གྱི་དངོས་རྫས་ཏེ་
དངུལ་ཆུར་ལུས་ཁམས་ལ་གནོད་པའི་དུག་ཆེན་པོ་དང་ལྡན་པས་དེ་ཉིད་བཅུད་དུ་གྲུབ་པ་ལ་སློབ་མ་སྣོད་
དང་ལྡན་མིན་ལག་ལེན་ཚུད་བཞིན་ཐུབ་མིན་དང་འབྲེལ། བཞི་པ། གནའ་བོའི་དུས་ནས་ཤེས་བྱའི་
ཁེར་དབང་( mit,)&AQ ) ཟེར་བ་མེད་ཀྱང་ཚད་མཐོའི་ལག་རྩལ་ལམ་ལག་ལེན་སྲུང་སྐྱོབ་བྱེད་པའི་ཆེད་དུ་ཤེས་
(知识产权)
་དང་འདྲ་བའི་དོན་ཡོད་པ་ཡིན་ཏེ ( ལག་ལེན་ཆིག་བརྒྱུད་དང)( སྙན་བརྒྱུད ) ཟེར་བ་ནི་དཔེ་
མཚོན་དངོས་ཡིན། ལྔ་པ ཤེས་བྱའི་ཁེར་དབང་ནི་ཁེ་ལས་བརྟན་པོ་དང་མགྱོགས་པོས་འཕེལ་རྒྱས་
གཏོང་བའི་ཐབས་ལམ་ཞིག་རེད། དོན་སྙིང་ངེས་ཅན་ཞིག་གི་ཐོག་ནས་བཤད་ན་ལག་ལེན་གྱི་བརྒྱུད་པ་
སྟེས་དབང་དུ་སྤེལ་རྒྱུ་ཞིག་མིན་པར་ཕྱོགས་ཡོངས་ནས་བསམ་གཞིག་བྱས་པའི་ལག་རྩལ་སྤེལ་རེས་སམ་ཁྱབ་
གདལ་གཏོང་བའི་ཐབས་ལམ་བཟང་ཤོས་དེ་ཡང་རེད། མདོར་ནས་བཤད་ན་ལག་ལེན་གྱི་བརྒྱུད་པ་
རྒྱུ་དེ་ཤེས་བྱའི་ཁེར་དབང་རིན་དོད་ཅི་ཡང་མེད་པར་མི་རབས་རྗེས་མ་དང་དུས་རབས་རྗེས་མའི་སྤྱི་ཚོགས་
ལ་འཕུལ་བའི་རླབས་ཆེན་གྱི་མཛད་རྗེས་ཉག་ཅིག་དང་མི་རབས་སམ་དུས་རབས་རྗེས་མས་རིན་དོད་ཅི་ཡང་
མི་དགོས་པར་ལོངས་སུ་སྤྱོད་རྒྱུའི་ནོར་རྫས་རྩ་ཆེན་པོ་ཞིག་ཀྱང་ཡིན།
གཉིས་པ། དངུལ་ཆུ་བཅོ་བཀྲུ་ཆེན་མོའི་དགོས་ཁྱད་དང་རིན་ཐང་སྐོར།
གོང་དུ་བཤད་པ་ལྟར་དངུལ་ཆུ་བཙོ་བཀྲུ་ཆེན་མོ་ནི་བོད་དུ་ལག་ལེན་ཐེངས་དང་པོ་དང་། ཁྱབ་
གདལ་རིམ་པར་སྤེལ་ནས་ད་ཕན་ལོ་750གཡས་གཡོན་དུ་སོང་ཡོད་པ་དང་། དེས་དང་ཐོག་སྐབས་དེའི་བླ་
མ་ལ་སོགས་མཆོད་པར་བྱ་བའི་ཡུལ་དང་། དགེ་འདུན་ལ་སོགས་བསྙེན་པར་བྱ་བའི་ཡུལལ། མི་དཔོན་
གྲགས་ཅན་ལ་སོགས་བཀུར་བར་བྱ་བའི་ཡུལལ། ཕ་མ་སྤུན་མཆེད་སོགས་སྲི་ཞིང་བསྟི་བར་འོས་པའི་མི་
རྣམས་ཀྱི་ལུས་ཟུངས་དང་ཁམས་རྒྱས་པར་བྱེད་པའི་བདེ་སྲུང་སྨན་རྫས་གྲས་ཤིག་ཡིན་སྲིད་ལ་བཀུར་བསྟི་
དང་དད་པ་བྱ་བའམ་ལུང་དང་རྟོགས་པས་མི་རྣམས་དྲང་པོའི་ལམ་དུ་འཇུག་པའི་བདེ་གཤེགས་སྐུའི་ཟུངས་
སུ་འབུལ་བའི་རྩ་ཆེའི་ནོར་ཡང་ཡིན་ངེས། གང་ལྟར་སྐབས་དེ་དུས་སེང་གེ་དཀར་པོའི་འོ་མ་དཀོན་པའམ་
རིན་ཆེན་བཙོ་བཀྲུ་དཀོན་པ་འགྲེལ་པ་རྒྱག་དཀའ་བའི་རིན་བྲལ་དངོས་པོ་ཞིག་ཡིན། དེ་ལྟར་བྱས་ཏེ་ལོ་ངོ་
མང་པོ་འདས་ཤིང་། ཧ་ལམ་སྤྱི་ལོའི་དུས་རབས་ཉི་ཤུའི་དབུས་གོང་འདི་ཉིད་བཟོ་སྦྱོར་གྱི་ལག་རྩལ་བརྒྱུད་
པ་རིམ་པར་སྤེལ་ཏེ་ཉམས་མེད་བརྟན་པོར་གནས་ནས་རིམ་བཞིན་ལག་རྩལ་འཕེལ་རྒྱས་བྱུང་ཡོད་ཀྱང་བཟོ་
སྦྱོར་གཅིག་ལ་ཁེ་500ཡན་བརྒལ་བ་མ་མཐོང་། སྤྱིར་འཇིག་རྟེན་གྱི་དངོས་པོ་ཀུན་གྱི་ནང་ནས་ཐོབ་ཐང་
དང་རིན་ཐང་ཆེ་ཞིང་ཁྱད་ཆོས་དྲུག་དང་ལྡན་པའི་སྤྱི་མིང་ལ་རིན་ཆེན་ཏེ་ཤིན་ཏུ་རྩ་ཆེ་བ་དང་དཀོན་པའི་ཆ་
ནས་མིང་དེ་ལྟར་བཏགས། དེ་ཡང“འབྱུང་བ་དཀོན་ཕྱིར་དྲི་མེད་ཕྱིར། ། མཐུ་ལྡན་ཕྱིར་དང་འཇིག་རྟེན་
གྱི། ། རྒྱན་འགྱུར་ཕྱིར་དང་མཆོག་ཉིད་ཕྱིར། ། འགྱུར་བ་མེད་ཕྱིར་དཀོན་ཅོག་ཉིད།།” ཅེས་མདོ་སྡེ་རྒྱན་ལས་
གསལ་བ་ལྟར“ རིན་ཆེན་བཙོ་ཐལ”ལ་ཁྱད་ཆོས་ཆེན་པོ་དྲུག་རང་ཆས་སུ་ཡོད་པ་དང་། དེས་འགྲོ་བ་མིའི་
བདེ་ཐང་ལ་སྐྱེས་སུ་ཕུལ་བའི་སྨན་ནུས་ཀྱི་ཁྱད་ཆོས་ཀྱང་ངོ་མཚར་ཆེ་བ་ཞིག་ཡིན།

༩༩ལོའི་རྒྱལ་ཡོངས་བོད་ལུགས་གསོ་རིག་གི་རིག་གཞུང་བགྲོ་གླེང་ཚོགས་འདུའི་ཆེད་རྩོམ།
151
སྤྱིར་དངུལ་ཆུ་ནི་རྒྱ་མཚོ་དང་ཆུ་ཀླུང་འགའ་ཞིག་གི་འགྲམ་ནས་འབབ་པ་དང་། དངུལ་ཆུའི་རྡོ་ཡོད་
པའི་རི་ནས་བྱུང་བ། འགའ་ཞིག་གིས་སྡིག་པ་དང་ཕུག་རོན་སོགས་སྲོག་ཆགས་ནས་བླངས་པ་སོགས་སྣ་
ཚོགས་འདོད་ཀྱང་དེང་སྐབས་བེད་སྤྱོད་པའི་དངུལ་ཆུ་ནི་རྡོ་བ་བཞུ་བཏུལ་ལམ་བཙོ་སྦྱངས་བྱས་པའི་དངུལ་
ཆུ་འདི་ཉིད་ཡིན། སྔར་གྱི་ལོ་རྒྱུས་ཐོག་ཤིན་ཏུ་དཀོན་པའི་དངོས་རྫས་ཤིག་ཡིན་ཀྱང་དེང་སྐབས་དངུལ་ཆུ་
ནི་གང་ལས་འབེལ་བའི་དངོས་རྫས་ཤིག་ཏུ་སྣང་། “རིན་ཆེན་བཙོ་ཐལ་”གྱི་རྒྱུ་ཆ་ཧྲིལ་པོའི་ལྗིད་ཚད་ནས་
བཤད་ན་དངུལ་ཆུ་དང་མུ་ཟི་སེར་པོས་ཧ་ལམ་བརྒྱ་ཆ་98ཙམ་ཟིན་ཡོད་པ་དང་། དངོས་པོ་འདི་ཉིད་ཀྱི་
རང་གཤིས་ནས་བརྗོད་ན་རིན་ཐང་ཆེ་བའི་སྨན་ཞིག་ཏུ་སྒྲུབ་བཟོ་མེད། འོན་ཀྱང“བཙོ་ཐལ” བཟོ་བའི་
བརྒྱུད་རིམ་ནང་ལག་ཆ་དང་རྫས་སྦྱོར་སྣ་ཚོགས། བཟོ་སྦྱོར་གྱི་འགག་གནད་ཁྱད་པར་ཅན། འདུལ་
སྦྱོང་བྱེད་པའི་མི་གྲངས། དུས་ཚོད་ཚད་བཀག་གི་རང་བཞིན་ཆེ་བ། འདུལ་བྱེད་དམ་གཡའ་ཕྱིས་དུག་
འདོན་གྱི་རྫས་ཆ་བཅས་ལ་ཐུན་མོང་མ་ཡིན་པའི་ཁྱད་ཆོས་ཡོད་པ། ལྷག་པར་དུ་གཡའ་སྦྱོང་བ་དང་།
ལྕི་འབིགས་བཙོ་བཀྲུས་འདུལ་བ། དགྲ་དང་སྤྲད་ནས་རང་གཟུགས་བསྒྱུར་བའི་ལག་རྩལ་གྱི་གོ་རིམ་ཆེན་
པོ་གསུམ་དེ་ལ་འཇུག་པར་བྱེད་པའི་བསམ་བློ་དང་། ཐབས་ཇུས། ཤེས་བྱའི་ཟེགས་མ་བཅས་བཀོལ་
སྤྱོད་ཀྱིས་དངོས་སུ་ལས་གྲྭ་ཆེན་པོའི་བཀོད་འདོམས་ལ་བཞུགས་པའི་དགེ་རྒན་དམ་པ་ཚོའི་སྐུ། གསུང་།
ཐུགས། ཡོན་ཏན། འཕྲིན་ལས་བཅས་ཀྱི་མཛད་པའི་ནང་མི་རབས་དུ་མར་བསགས་པའི་ཚོགས་གཉིས་
སྔོན་འགྲོའི་ཆ་གཅིག་དང་། ལས་དོན་གྱི་དགོས་པས་མི་དང་མིའི་བར་རང་རང་གི་དབང་ དུ་གྱུར་པའི་
སེམས་ཁམས་དམ་པོཪ་འབྲེལ་ བས་གཉིས། ལས་གྲྭ་བཟོ་སྦྱོར་སྐབས་ཀྱི་རིག་པའི་རྣོ་དང་ཤེས་རབ་ཀྱི་རྩལ།
དེ་མིན་མཐོང་བ་བརྒྱུད་པའི་ཕྱག་ལེན་རིམ་པ་དུ་མར་སྤེལ་བའི་ཉམས་མྱོང་དང་གསུམ་བཅས་ལ་བརྟེན་ལག་
རྩལ་གྱི་རྣམ་པ་མཐོ་ཤོས་སུ་སྤྱོད་པའི་ཤེས་བྱའི་རིན་ཐང་ནི་ཧ་ལམ་བཙོ་ཐལ་རྒྱ་མའི་རིན་ཐང་ལ་ཕབ་པའི་
རིན་ཐང་གི་བརྒྱ་ཆ་80ཙམ་ཟིན་ཡོད། དེར་དེང་སྐབས་ཚན་རིག་ལག་རྩལ་གོང་མཐོར་གཏོང་རྒྱུ་དང་།
ཐོནསྐྱེད་ཀྱི་ནུས་ཤུགས་ཚ་རླབས་དྲག་ཏུ་གཏོང་རྒྱུ། དཔལ་འབྱོར་གྱི་ཆུ་ཚད་གོང་དུ་སྤེལ་རྒྱུའི་འགག་
གནད་ནི་ཤེས་ལྡན་མི་སྣར་གསུངས་པའི་བསྡོམས་ཚིག་ལྟར་“བཙོ་ཐལ་” རིན་ཐང་ཆེན་པོར་གྱུར་པའི་དངོས་
པོ་ཞིག་ཡིན་པའི་ལོ་རྒྱུས་ཀྱང་དེ་ལྟར་བརྗོད་ཆོག གཞན་ཡང་བཙོ་ཐལ་བཟོ་སྦྱོར་ལ་མེད་དུ་མི་རུང་བ་
དང༌་། ཧ་ལམ་བཙོ་ཐལ་བཅུད་ཆེན་པོར་འགྱུར་བྱེད་ཀྱི་སྦྱོར་བ་ལྕགས་ཁམས་ཐལ་སྲེག་གི་ལག་ལེན་དུ་བྱས་
པའི་སྨན་སྦྱོར་རྒྱུ་ཆ་རྣམས“དངུལ་ཆུ”གཡའ་ཕྱིས། དུག་འདོན། ལྕི་འབིགས་བཙོ་བཀྲུས་འདུལ་བ་དང་
འདྲ་བར་ ལྕགས་ ཁམས་ སོ་ སོ་ ལའང་ དངོས་ པོའི་ གཤིས་ རྒྱུད་ མི་ འདྲ་ བས་ གཡའ་ ཕྱིས་ དང་ དུག་ འདོན།
སྲེག་རྫས། རྫས་སྒྲིལ། སྲེག་ཐབས། སྲེག་སླང་བཅས་སྣ་ཚོགས་ལས་ཀའི་རྣམ་གྲངས་དང་ཤེས་བྱའི་
སྙིང་བཅུད་སྤྱོད་པ་གཅིག་མཚུངས་ཡིན།
བོད་དུ་དམངས་གཙོ་བཅོས་བསྒྱུར་བཏང་བའི་རྗེས་དང་། ལྷགག་པར་དུ་ཏིང་ཞའོ་ཕིང་གི་རིག་པའི་
གཞུང་ལུགས་ལག་ལེན་དངོས་ཀྱི་ནང་བེད་སྤྱོད་གཏོང་བའི་དུས་ཏེ། ཁྲོམ་རྭའི་དཔལ་འབྱོར་གྱི་སྲིད་ཇུས་

152
'99 全国藏医药学术研讨会交流论文
ལ་བརྟེན་ནས་ཁྲོམ་རྭའི་འགྲན་རྩོད་ནང་བཞུགས་པའི་བོད་སྨན་ཁེ་ལས་ཀྱི་ཚོགས་པ་སོ་སོས་སྨན་སྦྱོར་གསར་
པའི་ཐོན་སྐྱེད་དང་། མེས་པོས་གནང་བའི་སྤྱི་ནོར་རིན་ཆེན་སྨན་སྦྱོར་སྣེ་ཁ་བདུན་བརྒྱད་ཅིག་ཁྲོམ་རྭར་
འགྲན་རྩོད་བྱེད་པའི་དུས་ཉིད་ལ་རིན་ཆེན་བཙོ་ཐལ་དགོས་མཁོ་ཆེན་པོ་ཡིན་ལ་རིན་ཆེན་བཙོ་ཐལ་མེད་ན་
ཡོང་སྒོ་ཅུང་ཆེ་བའི་ཐོན་སྐྱེད་ཀྱང་ཅང་མེད་པར་གྱུར།
དེའི་ཕྱིར་ཕྱོགས་གཅིག་ནས་སྤྱི་ཚོགས་ཧྲིལ་པོ་ཡར་
རྒྱས་ཕྱིན་པ་དང་། མིའི་ལྟ་བར་འགྱུར་ལྡོག་བྱུང་བ། ཐོན་སྐྱེད་ཀྱི་ཡོ་ཆས་དང་ཐོན་སྐྱེད་གྱི་ནུས་ཤུགས་
ཡར་རྒྱས་ཕྱིན་པ། སྨན་སྦྱོར་གྱི་རྒྱུ་ཆའམ་སྟ་གོན་གྱི་རྫས་ཆ་རྣམས་ཀྱང་ཇི་དགོས་དུས་སུ་སྒྲུབ་ཐུབ་པ་ཡིན་
སྟབས་འདི་ག་ལྷོ་ཁ་བོད་སྨན་བཟོ་གྲྭས་བཙོ་ཐལ་བཟོ་ཐེངས་རེར་རྒྱ་མ་བརྒྱ་ཙམ་དུས་ཐུང་ཟླ་བ་གཅིག་ལྷག་
ཙམ་ནང་ཕབ་ཐུབ།
བཙོ་ཐལ་ལ་ཐུན་མོང་མ་ཡིན་པའི་ཕན་ཡོན་དང་། ལྷག་པར་དུ་ཟོས་སྨན་གཞན་ལ་ཁ་ཚར་འདེབས་
པ་དང་། རིན་ཆེན་སྨན་ལ་ཚུལ་བཞིན་བྱས་པའི་སྦྱོར་བ་ལོངས་པ་བྱུང་ན་ནད་ཀྱི་གཏིང་འདོན་ཅིང་ལུས་
ཀྱི་སྟོབས་འཕེལ་བ་དང་། འགོ་བའི་ནད་འཕྲལ་དུ་མི་བྱུང་བ། བཙོ་ཐལ་ཡོད་པའི་སྨན་སྦྱོར་དུས་ཚོད་
རིང་པོར་ལུས་ཀྱང་སྨན་ནུས་མི་འཆོར་བ་སོགས་ཁྱད་དུ་འཕགས་པའི་ནུས་སྟོབས་ལྡན་པ་ལག་ལེན་གྱི་ནང་
ནས་ར་སྤྲོད་བྱུང་ཡོད།
གསུམ་པ། དངུལ་ཆུ་བཙོ་བཀྲུའི་ལག་རྩལ་གྱི་རྣམ་གྲངས།
དངུལ་ཆུ་བཙོ་བཀྲུའི་ལག་ལེན་ནམ་ལག་རྩལ་ནི་བོད་ལུགས་གསོ་རིག་གི་སྨན་སྦྱོར་ལག་རྩལ་ཧྲིལ་པོའི་
ཁྲོད་ཀྱི་ཤིན་ཏུ་གལ་འགངས་ཆེ་བའི་ལག་རྩལ་ཞིག་ཡིན་པ་མ་ཟད། ལག་རྩལ་གྱི་རྣམ་གྲངས་རེ་རེ་བཞིན་
མཐོང་བ་བརྒྱུད་པའི་ཕྱག་ལེན་དང་བཟོ་སྦྱོར་འགའ་ཞིག་གི་མྱོང་བ་མེད་ན་གཞུང་དང་ཟིན་བྲིས་ལ་བརྟེན་
ནས་རྣམ་དཔྱོད་ཀྱི་རིག་པ་ཤིན་ཏུ་ཕྲ་བ་དག་གིས་ཀྱང་རང་གར་ངང་བཟོ་སྦྱོར་བྱ་མི་ཐུབ། འདི་ག་ལྷོ་ཁ་
སྨནརྩིས་ཁང་གི་འབུམ་གཞོན་སྨན་པ་དང་། ལྗོངས་ཡོངས་སུ་སྙན་པའི་གྲགས་པ་གང་སར་ཁྱབ་པའི་
མཁས་དབང་ཆེན་མོ་དང་། བདག་གི་སྨན་རྫས་རིག་པའི་དགེ་རྒན་དམ་པ་འཇམ་དབྱང་ལྷུན་གྲུབ་མཆོག་
བོད་ཀྱི་གསོ་རིག་དང་སྨན་རྫས་བྱ་གཞག་ལ་བཞུགས་ནས་ལོ་ངོ་བཞི་ཅུ་ལྷག་ཙམ་གྱི་མི་ཚེའེ་བགྲོད་ལམ་རིང་
པོའི་ནང“དངུལ་ཆུ་བཙོ་ཐལ་” གྱི་ལག་ལེན་ཆེན་པོ་ཐེངས་གྲངས་བརྒྱད་ཙམ་གནང་མྱོང་བ་དང་། ལྷག་
པར་དུ་སྤྱི་ལོ་1988ལོར་མཁས་དབང་ཆེ་མོ་ཚེ་རྣམ་རིན་པོ་ཆེ་དང་ལྷན་དུ་མཚོ་སྔོན་རྨ་ལྷོ་བོད་སྨན་ཁང་
དངུལ་ཆུ་བཙོ་བཀྲུ་དང་ ལྕགས་ཁམས་ཐལ་སྲེག་གི་ལས་དོན་ལ་མཛུབ་སྟོན་དུ་ཕེབས་པ་དང་། སྤྱི་ལོ་
1990ལོར་ལྷོ་ཁ་སྨན་རྩིས་ཁང་དུ་སྐབས་དང་པོའི་དངུལ་ཆུ་བཙོ་བཀྲུ་དང་ལྕགས་ཁམས་ཐལ་སྲེག རཏྣ་
བསམ་འཕེལ་དང་། གྲང་སྦྱོར་བཟོ་སྐྲུན་གྱི་བྱ་བའི་མཛུབ་ཁྲིད་དགེ་རྒན་གནང་བ། སྤྱི་ལོ་1996ལོར་
བོད་ལྗོངས་བོད་སྨན་སློབ་གླིང་གི་སྨན་བཟོ་གྲྭར་དངུལ་ཆུ་བཙོ་བཀྲུ་ཆེན་མོ་དང་ལྕགས་ཁམས་ཐལ་སྲེག
རིན་ཆེན་རཏྣ་བསམ་འཕེལ་བཟོ་སྐྲུན་ལས་ཀའི་མཛུབ་ཁྲིད་དུ་ཕེབས་མྱོང་བ་བཅས་ལག་རྩལ་འདི་ཉིད་རྣམ་
པ་ཆེས་ ཤིན་ ཏུ་ མཐོ་བས་ལག་ལེན་ནང་དཀའ་ངལ་ཧ་ ཅང་ཆེན་པོ་ཡིན་ནའང་དགེ་རྒན་ཆེན་མོ་འཇམ་
དབྱངས་ལགས་ཀྱི་ཁོང་དུ་ཆུད་པའི་ལག་རྩལ་དང་། ཁྱད་དུ་འཕགས་པའི་རྣམ་དཔྱོད་ཤེས་རབ་སྟེ་ལུས་

༩༩ལོའི་རྒྱལ་ཡོངས་བོད་ལུགས་གསོ་རིག་གི་རིག་གཞུང་བགྲོ་གླེང་ཚོགས་འདུའི་ཆེད་རྩོམ།
153
۱
ངག་ཡིད་གསུམ་དལ་ཅག་གེར་མ་བཞུགས་པར་ལག་རྩལ་འདི་ཉིད་བདག་སོགས་ལྷོ་ཁའི་སྨན་བཟོ་གྲྭ་ཚུད་
པའི་སྨན་དོན་ལག་རྩལ་མི་སྣར་དཔེ་མཁྱུད་མེད་པར་སྣོད་ལྡན་སློབ་མའི་ཤེས་བྱའི་བུམ་པ་འགེང་བར་མཛད་
པ་ནི་དམ་པ་གང་གིས་གསུངས་པ་ལྟར་རང་ཅག་གསོ་རིག་གི་མན་ངག་ལག་ལེན་ཕྲ་མོ་དང་བཅས་མེས་པོ་
གོང་མ་ནས་རིམ་པར་བརྒྱུད་དེ་རྒྱུན་འཛིན་དང་འཕེལ་རྒྱས་གཏོང་རྒྱུ་ནི་ཆེས་བླ་ན་མེད་པའི་འོས་འགན་ཡིན་
ཅེས་གསུངས་པ་ལྟར་གནད་འགག་ཐུགས་ས་དང་དོ་སྣང་བྱེད་དགོས་ས། ལག་ལེན་གྱི་གོ་རིམ་གཞུང་དང་
ལག་ལེན་མཐུན་པར་བྱས་ཏེ་དམར་ཁྲིད་ཡང་དག་པ་བོད་ཀྱི་གསོ་རིག་གི་བྱ་གཞག་ལ་ཕུལ་ཡོད།
ལག་ལེན་འདི་ཉིད་ལ་ལག་རྩལ་གྱི་གོ་རིམ་ཆེན་པོ་རྣམ་པ་གཉིས་ཏེ། དང་པོ་དངུལ་ཆུ་བཙོ་བཀྲུའི་
ལག་ལེན་ལ་གཡའ་སྦྱོང་བ་དང་། ལྕི