དབྱངས་ཨི་ཨུ་ཨེ་ཨོ་བཞིར་ངེས་ལ། ཇི་བཞིན་ཉིད་ཀྱི་ཏིང་
འཛིན་རིག་ཅིང་གཟིགས། །དུས་གསུམ་ཀུན་ཏུ་ནུས་མཐུས་བདུད་དཔུང་བརྟུལ། །དགེ་ལེགས་དཔེ་
མེད་བདེ་ཆེན་ཡེ་ཤེས་རྙེད། །དཀོན་མཆོག་ངོ་བོ་མགོན་ཁྱོད་མོས་བློས་བསྟོད། །ཨི་ཨུ་ཨོ་གསུམ་དུ་
ངེས་པ། ཏི་ཏི་རི་ཡི་སྐྱིད་སྐྱིད་གཟི་བརྗིད་འཛིན། །ཐུ་ལུམ་དབྱུག་གུས་ལུས་ཀུན་རྡུལ་དུ་བརྟུལ། །ཀོ་
མོག་ངོས་པོར་ཀོ་རློན་དོན་གནོད་ངོམ། །ཐོ་ལོས་བཞོབ་ཞོག་དཀོན་ཅོག་མཆོད་བརྩོན་མཛོད། །ཨི་
དང་ཨེར་ངེས་པ། ཌིང་ཀི་ནི་ཡི་བྱིན་གྱི་ནིར་ཏི་ཀི །པི་པི་ལིའི་དྲི་ལི་ཁྲི་ཡིན་རི་ཤི །བདེ་ཆེན་ཡེ་ཤེས་
རྟེན་འབྲེལ་སྐྱེས་ཟེར། །བཤེས་གཉེན་བསྟེན་དེས་བདེ་གཤེགས་ངེས་ཤེས་སྐྱེས། །ཨ་ཅིག་པུར་ངེས་པ།
བག་ཆགས་ངན་པས་བརྟས་པའི་ནད་ལངས་ནས། །དབང་ཆེན་ལག་པས་བརླ་ཤ་འབད་ནས་
བསྡམས། །འ་ཅག་བསྟན་པ་གསལ་མཛད་ལགས་སླད་གང༌། བྱ་ངན་མ་མཛད་ཐད་ཀར་བཞག་ན་
དགའ། །གནས་མཆུ་མགྲིན་རྐན་ལྕེ་རྩེའམ་སོར་ངེས་པ། དཔའ་བོ་དཔའ་མོ་དཔག་མེད་སྤོབས་པ་
སྤེལ། །གང་གི་གངྒཱ་བརྒལ་དཀའ་གང་སྐུ་དཀར། །ཅ་ཅོ་ཆ་ཤས་ཆ་ཙམ་ཡུད་ཚད་མཛའ། །ལ་ལ་
ལས་ལ་ནན་ཏུར་དགའ་ཞིང་གདའ། །མཆུ་ལྕེ་རྩེ་མགྲིན་གསུམ། མ་རྨད་སྤོབས་པ་དཔེ་མེད་པོ། །
དཔལ་འཕེལ་དཔའ་བོ་མ་ཕམ་པ། །བསྟན་ལ་གནས་ལ་ཐ་དད་ལྟ། །ཁ་གང་ངག་འགལ་ཨ་ཧ་ཧ། །
ལྕེ་དང་མཆུར་ངེས་པ། ས་ལས་ས་ལུ་གཡོས་པ་དེ་དེ་ནི། །ས་ལ་བལྟས་ན་ས་ལེ་ཐལ་ལེར་
མཐོང༌། །བ་མོ་མ་བབས་བུང་བ་སྤ་སྤ་མོ། །ཕ་མ་བུ་ཕོ་བུ་མོ་སྤ་སྤོད་འབོད། །ལྕེ་རྩེ་ཅིག་པུར་གནས་པ།
བསྟན་ལ་གནས་ན་སྟོན་ལ་འདོད་འདོད་དུང༌། །ས་གནས་སོ་སོས་ནན་ཏན་དད་ནས་འདུད། །ད་ལྟ་
མཐའ་དག་ནང་ནས་གནད་བསྟན་ན། །གནས་བརྟན་ལ་ནི་དད་དང་འདོད་འདུན་བསྟན། །གསལ་
བྱེད་བཞིར་ངེས་ལ། རི་རུ་ར་རེ་རུ་རུ་རེ། །སོས་སོ་ས་ས་སོ་སོ་ས། །གག་གོག་ག་གེ་གུ་གེ་གུག །ལ་
ལ་ལེ་ལོ་ལ་ལ་ལུ། །གསུམ་དུ་ངེས་པ། །ལ་ལ་སོ་སོ་སུན་སོ་སོ། །ལེ་ལན་ལས་ལ་ལེན་ནོ་ལོ། །ལ་
ལས་ནས་སོན་ནས་སུ་ནི། །སོས་ས་ལེ་སོ་ལོ་སོ་ས། །ས་ལ་ས་ལུ་སི་ལི་ལི། །གཅིག་ཏུ་ངེས་པ། དད་
དེ་དད་དེ་ད་དད་དེ། །དུད་དོ་དུད་དོ་ད་དུད་དོ། །དད་དོ་དད་དོ་ད་དད་དོ། །དུད་དེ་དུད་དེ་ད་དུད་དེ། །
ཀུན་ཏུ་ཚོགས་པའི་གབ་ཚིག རིགས་དང་ལྡན་ཅིང་བཞིན་བཟང་མ། །དེ་འདྲ་མ་མ་ལགས་
126

སྙན་ངག་གི་བསྟན་བཅོས་མེ་ལོང་ལས་དངོས་སུ་བསྟན་པའི་དཔེར་བརྗོད་རྡུལ་མང་བརྩེགས་པའི་ལྷུན་པོ།
ཀྱང་ནི། ཀུན་ཏུ་སྲེད་པའི་འཁྲི་ཤིང་གིས། །བདག་ཡིད་འཆིང་ཕྱིར་དགའ་མ་ཡིན། །བསླུ་བྱེད་ཀྱི་
གབ་ཚིག དཔལ་གྱི་འབྲས་བུས་ཉེར་མཚན་པའི། །ཡིད་དུ་འོང་བའི་ལོ་ལེགས་དང༌། །ཟེ་འབྲུ་
ཉམས་པ་མེད་པ་ཡི། །པདྨ་མཐོང་བའི་སྲེད་ལྡན་དགའ། །གསུམ་པ་རིམ་བྲལ་གྱི་གབ་ཚིག བཞིན་
བཟང་མ་དང་འགྲོགས་པས་བདག །མྱ་ངན་གདུང་བས་ཀུན་ཏུ་མནར། །དེ་དང་ཡུད་ཙམ་བྲལ་བས་
ཀྱང༌། །མངོན་འདོད་གསར་པའི་དགའ་བ་རྒྱས། །བཞི་པ་རབ་བཅོམ་གྱི་གབ་ཚིག ཆུ་དང་ཉི་མས་
མ་བསྐྲུན་པས། །པདྨའི་ཞལ་ལས་ཟླ་བའི་འོད། །སྤྲོ་བས་ཡིད་གདུང་ལངས་པ་ཡི། །སྲེད་ལྡན་
དགའ་བའི་ཅ་ཅོ་འཕེལ། །ལྔ་པ་མཐུན་པའི་གབ་ཚིག འཇིག་རྟེན་ཀུན་གྱི་མུན་སེལ་ཞིང༌། །དགེ་
ལེགས་སྣང་བ་རྒྱས་བྱེད་པའི། །ཉི་མ་གཟའ་དང་བྲལ་བ་ཞིག །སྐྱེ་དགུའི་བསོད་ནམས་དཔལ་དུ་
འབར། །དྲུག་པ་རྩུབ་མོའི། འདམ་སྐྱེས་སྦྲང་རྩི་མ་འཐུངས་ཀྱང༌། །མཐོང་བ་ཙམ་གྱི་གར་རྩེན་
པའི། །བུང་བ་འདི་དག་ནགས་ནང་ན། །རབ་ཏུ་མྱོས་པས་འཁྱམས་པ་བཞིན། །བདུན་པ་གྲངས་ཀྱི།
རྒྱ་མཚོ་བཞི་ཡི་སྐུ་དང་ནི། །མདའ་ཡི་ཡེ་ཤེས་མཆོག་བརྙེས་པས། །འགྲོ་བ་དུས་ཀྱི་མགོན་ཐུབ་
དབང༌། །ཆོས་ཀྱི་འཁོར་ལོ་མེ་རུ་བསྐོར། །ཡང༌། སྡེ་ལྔའི་གསུམ་དབུས་ཤིང་རྟའི་སྣ། །སྔོན་འཇུག་
བཞི་པས་ཉེར་དྲངས་ནས། །རྗེས་འབྲངས་དགུ་པས་ཞབས་བརྟེན་པའི། །ཡུལ་ཡོད་དེ་ན་མིའི་ལག་
འགྲོ། །མཚན་གཞིའི་ཐོག་མའི་མིང་ཅན་འདུག །བརྒྱད་པ། མཛེས་མ་ཁྱོད་དང་འགྲོགས་པ་ན། །
བདག་ལུས་སྤུ་ལོང་གིས་ཁྱབ་པ། །ཁྱོད་ཀྱི་ཁ་སྒོ་ལས་བྱུང་བའི། །ཙན་དན་དྲི་འདི་བསིལ་བའི་
མཐུ། །མིང་དུ་འདུས་པའི་གབ་ཚིག རྩེ་མོ་ཅན་ལ་བརྟེན་པ་ཡི། །གཙུག་ཕུད་ཅན་དེ་མཐོང་བ་ན། །
ཡིད་ལ་འཕེལ་བའི་ལུས་མེད་འདི། །སྲིད་རྩེ་པ་མིན་ནམ་མཁའ་མིན། །སྒྲིབ་པའི་གབ་ཚིག ནོར་
བྲལ་དབུལ་འཕོངས་ཀུན་དོར་ནས། །ནོར་ལྡན་ལང་ཚོ་ཅན་དང་འགྲོགས། །སྐྱེ་བོ་ཐམས་ཅད་
དགའ་བྱེད་པ། །དེ་འདྲ་གཟུགས་འཚོང་མ་ཡིན་ནོ། །མཐུན་པའི། ཞིའམ་དེ་སེམས་དུལ་བ་ཡི། །
རང་བཞིན་དག་ནི་གང་ཡིན་ཡང༌། །དམ་པའི་སྐྱེ་བོ་དེ་ཡིས་ནི། །ཐུགས་ལ་བདག་ཅག་ལྷག་པར་
དད། །རྨོངས་བྱེད། ཁྲོ་བས་སྐྱེས་པ་བུད་མེད་དག །མལ་སྟན་དག་ལ་ཉལ་བ་ལས། །འདོད་པས་ཁ་
ནི་ཕྱིར་ཕྱོགས་ཏེ། །ཕན་ཚུན་མཆུ་ཡི་སྦྲང་ཆང་གཞིབ།། བཅུ་གསུམ་ཡོངས་འཕྲོག དག་བྱེད་དགྲ་
127

རིས་མེད་ཆོས་རིག་གཏེར་མཛོད་ལས། སྙན་འགྲེལ་དཔེ་དཀོན་གཅེས་བཏུས་པོད་བཞི་པ།
བོའི་ཤིང་རྟ་ནི། །བདུན་ལྡན་ཡན་ལག་དྲུག་པ་ཡི། །དཔལ་གྱི་དཔལ་གྱུར་དེ་ཤར་བས། །ཀུ་མུད་
གཉེན་གྱི་གཉེན་ཟུམ་གྱུར། །བཅུ་བཞི་པ་གཅིག་སྒྲིབ་པ། དཀར་མིན་མི་འཇམ་རིན་པོ་ཆེའི། །
གདུབ་བུ་སིལ་སིལ་མ་སྤྲས་པའི། །ན་ཆུང་མིན་པ་འགའ་ཞིག་གི །ལག་ནི་འགལ་དུ་མ་རེངས་
མཚུངས། །བཅོ་ལྔ་པ་གཉིས་ཀ་སྒྲིབ་པ། ལང་ཚོ་ཡོལ་བ་མིན་པ་ཞིག །གང་དང་མངོན་པར་
འགྲོགས་པ་ན། །དགའ་བའི་འགལ་ཟླ་མ་ཡིན་པའི། །བྱ་བ་མང་པོ་འཕེལ་བར་འགྱུར། །བཅུ་དྲུག་
པ་ཡོངས་འདྲེས། མཁུར་བ་ལང་ཚོའི་ཐིག་ལེ་ཅན། །ན་ཚོད་ཡོལ་མིན་དེ་ཉིད་ཀྱི། །ལག་པའི་ལྕུག་
ཕྲན་མིག་དག་ལ། །གསེར་གདུབ་མེ་ཏོག་མེ་ཏེ་འཁྲོལ། །
དོན་ཉམས། སྤྲིན་འདི་ཆུ་ཡི་མངལ་ཁུར་ལྕི། །བརྟན་རྣམས་ལུས་མེད་མདས་མ་ཕུག །
སོས་ཀ་ཉི་འོད་ལྷག་པར་གདུང༌། །ཟླ་བ་རི་བོང་གཟུགས་བརྙན་གསལ། །དོན་འགལ། སྤང་རྟོགས་
ཡེ་ཤེས་མཐར་ཕྱིན་པ། །ཁྱོད་ནི་ཚོགས་གསོག་སྒྲིབ་བྱང་བས། །འཕྲིན་ལས་ཕྱོགས་རིས་མི་མངའ་
བར། །སྐལ་མཆོག་ཁོ་ན་སྨིན་པར་མཛད། །དོན་གཅིག ཆགས་དང་མངོན་འདོད་འཕེལ་བ་ཡི། །
ཡིད་ནི་གདུང་ཞིང་སྲེད་བྱེད་པའི། །སྲིད་ལྡན་ལང་ཚོས་མྱོས་པ་དེ། །བདག་གི་ཡིད་ལ་སིམ་ཞིང་
དྲན། །ཐེ་ཚོམ་ཅན། སྣུམ་ཞིང་མདངས་ལྡན་ཀེ་ས་རས། །རབ་མཛེས་མགྲིན་པ་སྔོན་པོ་ཅན། །འདི་
ནི་མཁའ་འགྲོ་ཐམས་ཅད་ཀྱི། །དབང་ཕྱུག་ཉིད་དེ་བདག་དགའོ། །རིམ་ཉམས། ཟླ་བའི་ཞལ་དང་
ཚངས་པའི་གསུང༌། །ཡོན་ཏན་རིན་ཆེན་གཏེར་གྱུར་ཐུགས། །དྲན་དང་ཐོས་དང་མཐོང་བ་དང༌། །
ཡིད་ལ་དང་བའི་དངོས་པོ་འཕེལ། །སྒྲ་དམན། སྨན་ཤར་གདོང་ཡག་མ་ཁྱོད་ལ། །གླུ་གཞས་མཁས་
པོ་དོ་རའི་རྒྱན། །རྐུབ་ཚོས་མེ་ལོང་ཕྱང་ཕྱང་དེ། །སྒེག་ཉམས་དེ་ཡིས་སྒྲིབ་ན་ཨ། །བཅོད་མཚམས་
ཉམས་པ། ཕྱག་གི་པདྨར་ཤེར་ཕྱིན་པོ། །ཏི་ཡི་བུང་བ་ཟབ་མོ་སྟོང༌། །ཉིད་ཀྱི་གླུ་དབྱངས་སྒྲོག་པ་
འཇམ། །དབྱངས་ལ་གུས་པའི་གླུས་བསྟོད་དོ། །སྡེབ་སྦྱོར་ཉམས་པ། སྙིང་སྡུག་མཛེས་མ་ཁྱོད་ལ་
ཆགས་ལྡན་གྱི། །ཡིན་ནི་འདོད་པའི་མདའ་ཡིས་བསྣུན། །མཚམས་སྦྱོར་ཉམས། རྨད་བྱུང་ཐུགས་རྗེ་
ཆེན་པོ་ལྡན། །མགོན་པོ་ཞབས་སྐྱེས་ཕྱག་འཚལ་ལོ། །ཡུལ་འགལ་བ། ལྷོ་ནགས་འཐིབས་པོར་རྒྱུ་
བའི་འབྲོང་བུ་དང༌། །བྱང་ཐང་འགྲིམ་པའི་རྒྱ་སྟག་ཁྲ་བོ་གཉིས། །མ་རུ་རྩེ་ཡི་པདྨའི་ནགས་ཚལ་དུ། །
128

སྙན་ངག་གི་བསྟན་བཅོས་མེ་ལོང་ལས་དངོས་སུ་བསྟན་པའི་དཔེར་བརྗོད་རྡུལ་མང་བརྩེགས་པའི་ལྷུན་པོ།
༼ལྷོ་རའི་༽རིགས་ལས་འོངས་པའི་ལང་ཚོ་ངོམ། །དུས་འགལ། སྙེ་མ་ཡོངས་སུ་སྨིན་པ་དགུན་གྱི་
དུས། །མཚན་མོ་ཉི་ཟེར་རྣོན་པོས་གདུངས་བྱས་པའི། །ལང་ཚོ་དར་ལ་བབས་པའི་རྒན་པོ་ཞིག །
སྟོན་གྱི་ཁུ་བྱུག་གླུ་དབྱངས་ཉན་ལ་སྤྲོ། །རྒྱུ་རྩལ་དང་འགལ། ལག་པའི་རྣམ་འགྱུར་འཁྱུག་དང་སྨྱུ་གུ་
ཡིས།། འདུ་བྱེད་འཕྲུལ་ལས་མ་འོངས་ཡི་གེ་འདིས། །གྲངས་སུ་བགྲང་བར་མ་བགྱིས་རྩིས་ལུགས་
རྣམས། །མི་སྡུག་རོ་དང་ལྡན་པའི་གར་ཞེས་བྲིས། །འཇིག་རྟེན་དང་འགལ་བ། མིག་སྨན་དཀར་
པོས་སྦྱངས་པའི་ལོང་བ་ཞིག །ཆུ་ཤིང་སྙིང་པོའི་འཁར་བ་ལ་བརྟེན་ནས། །ནམ་མཁའི་མེ་ཏོག་འཕྲེང་
བ་བརྒྱུས་བཞིན་དུ། །ཤིང་གི་རྡོ་ཁོག་ནང་དུ་ཇ་ཞིག་བཀོལ། །ལུང་དང་འགལ་བ། ཟག་བཅས་
ཐམས་ཅད་སྡུག་བསྔལ་ཁོ་ན་ཞེས། །སྟོབས་བཅུ་པ་ཡིས་ལེགས་པར་གསུངས་བདེན་མོད། །རི་
དྭགས་མིག་ལྡན་གང་གི་མཆུའི་སྦྲང་རྩི། །གཞིབས་ལས་བདེ་བའི་རོ་ཆེན་འདི་ཅི་ག །རིགས་པ་དང་
འགལ་བ། གར་ཡང་རྒྱུ་མེད་འབྲས་བུའི་འཕྲེང་བ་ནི། །སྲིད་མིན་དངོས་སྟོབས་རིག་པས་ལེགས་
གྲུབ་ཀྱང༌། །མེ་དང་དུག་གི་གནོད་པས་མགྲོན་གཉེར་བའི། །དཔལ་སྦས་དེ་ལ་རྒྱལ་བས་ཕན་པ་
སྒྲུབ། །
ཡུལ་དུས་དང་འགལ་ཡང་སྐྱོན་མེད་པའི་དཔེ། ལུགས་ངན་དུག་གི་འཁྲི་ཤིང་ཆེར་
འཁྲིགས་པའི། །རྩེད་དུས་འབྲོག་དགོན་འདིར་ཡང་རིན་ཆེན་བདུན། །ལྷུན་གྱིས་གྲུབ་པའི་འཁོར་
བསྒྱུར་ཟས་གཙང་སྲས། །གྲགས་པའི་རྔ་ཡབ་དཀར་པོས་དབུགས་འབྱིན་མཛད། །དུས་འགལ་གྱི་
དམིགས་བསལ། གྲང་བྱེད་མཚོན་ཆ་ངར་མ་འཐོར་རླུང་གིས། །རྣོན་པོར་བརྡར་བ་སྣུན་བྱེད་དགུན་
དུས་ཀྱི། །དཔའ་བོ་གཏུམ་ཆེན་ཁྲོས་ཚེའང་འདབ་མའི་རྒྱ། །རྒྱ་ཆེར་གྲོལ་བ་གྲོང་གསར་ཚལ་དེར་
མཐོང༌། །རྒྱུ་རྩལ་དང་འགལ་བའི་དམིགས་བསལ། ལྡབ་ལྡིབ་མགྲིན་པར་ཆགས་པས་འགྱུར་
ཁུགས་ཀྱིས། །རྣམ་པ་གསལ་མིན་གླུ་དང་བྲོའི་སྟངས་སྟབས། །སྨྱོན་པའི་གར་མཚུངས་འགས་ཀྱང་
འདོད་ལྡན་གྱི། །བཞིན་ལ་རྒྱ་སྐྱེགས་ཁུ་བས་བྱུགས་འདྲར་བཟོ། །འཇིག་རྟེན་དང་འགལ་ཡང་སྐྱོན་
མེད་པའི་དམིགས་བསལ། རླུང་གིས་དལ་བུར་གཙུབས་པའི་མེ་འོད་ཀྱིས། །ཁྱིམ་གྱི་མུན་པ་འཕྲོག་
པར་རིགས་ཀྱང་སླར། །ཉོན་མོངས་དུ་བར་བཅས་པའི་གཙང་བྱེད་འདིས། །གཙང་བར་མ་བྱས་
129

རིས་མེད་ཆོས་རིག་གཏེར་མཛོད་ལས།
སྙན་འགྲེལ་དཔེ་དཀོན་གཅེས་བཏུས་པོད་བཞི་པ།
འདོད་པའི་མུན་ནག་སྤྲོས། །རིགས་དང་འགལ་བའི་དམིགས་བསལ། སྐུ་མེད་ཆོས་ཀྱི་དེ་ཉིད་
གཟུགས་སྐུར་སྣང༌། །རང་བཞིན་སྨྲ་བརྗོད་བྲལ་ཡང་ནཱ་དའི་དབྱངས། །བསམ་རྟོག་སྤངས་ཀྱང་
གདུལ་བྱའི་བསམ་པ་ཀུན། །མཁྱེན་གཟིགས་གཟིགས་པ་མེད་དེ་སངས་རྒྱས་ཡིན། །ལུང་དང་
འགལ་བའི་དམིགས་བསལ། ཚིགས་བཅད་གཅིག་ཙམ་སྨྲ་བའང་དཀའ་བའི་འཁུར། །ངེས་པར་
གཟུང་བའི་འཕགས་པ་ལམ་ཕྲན་བསྟན། །རྡུལ་དང་དྲི་མ་སྤངས་པའི་མན་ངག་གིས། །ལྷ་མིག་དག་
དེས་ཆོས་ཚུལ་རྒྱ་ཆེར་སྤེལ། །
དྲན་གསལ་དྲན་པའི་རང་མདངས་ཚིག་རྒྱན་གྱི། །དཔེར་བརྗོད་ནོར་བུའི་འཕྲེང་བར་
བསྟར་བ་འདི། །ཐམ་ཐོམ་རྨོངས་པའི་རྒྱན་དུ་འོས་མིན་ཅེས། །མཁས་དབང་སྙན་དུ་རྩོམ་པ་པོ་ཡིས་
གླེང༌། །སྙན་ངག་རིག་པར་རྗེས་ཆགས་རྣམ་དཔྱོད་ཅན། །བོད་འབྲོག་ཡུལ་འཁོར་ལ་རྟེན་སྐྱ་སེར་
འགའ། །འཇུག་པ་བདེ་ཕྱིར་དཔེར་བརྗོད་གསེར་གྱི་སྐས། །རྣམ་མང་ནོར་བུའི་ཁྲ་བཀོད་འདི་
གཙུགས་སོ། །རྒྱན་གྱི་རྣམ་གྲངས་པད་མོའི་འཕྲེང་འདི་ནི། །ཕལ་ཆེར་རང་བློའི་རྫིང་བུ་ལས་སྐྱེས་
མོད། །འགའ་ཞིག་མཁས་པ་གཞན་གྱི་བསྟན་བཅོས་ཚོའི། །ལེགས་བཤད་ཨུཏྤལ་གསར་པའང་
འདིར་བཏུས་སོ། །འདི་སྟེ་རིགས་པར་སྨྲ་བ་སངས་རྒྱས་ཀྱི། །རྡོ་རྗེ་ཞེས་བྱས་བྲིས་པའི་དགེ་ལེགས་
མཐུས། །འགྲོ་ཀུན་དབྱངས་ཅན་གོ་འཕང་ལ་གནས་ཏེ། །ལེགས་པར་བཤད་པའི་སྒྲ་དབྱངས་སྒྲོག་
པར་ཤོག །སྙན་ངག་མཁས་