လွင်ႈႁူမ်ႈပွင်းထၢတ်ႈ(chemosynthesis)ဢၼ်ၼႆႉ လၢတ်ႈဝႃႈ တူဝ်ၸႂ်ၼႆႉ မၼ်းဢမ်ႇလူဝ်ႇပိုင်ႈဢိင်ၼိူဝ် လႅတ်ႇ၊ မၼ်းၵူၺ်းလူဝ်ႇၼမ်ႉလႄႈဢဵၼ်ႁႅင်းလႅၵ်ႈလႆၢႈ(energy gradient) ၼႆသေ ႁဵတ်းႁႂ်ႈ လွင်ႈလဵပ်ႈႁဵၼ်း ပႆၢးၸႂ် လႄႈ ပႆၢးၸႂ်ၼွၵ်ႈလုမ်ႈၾႃႉ(astrobiology) ပိၼ်ႇပႆၢႇလႅၵ်ႈလႆၢႈၼႆယဝ်ႉ။