မၼ်းႁဵတ်းဝႆႉလူၺ်ႈ ထၢတ်ႈ ႁ်ႂႈထရူဝ်ႊၵျိၼ်ႊ လႄႈ ႁီႊလီႊယၢမ်ႈ ဢၼ်ပဵၼ်မႃး ဝႆးသေ Big Bang မိူဝ်ႈ 13.8 Ga(လၢၵ်ႈပီႊပူၼ်ႉမႃး) လႄႈ ပဵၼ်ၶူဝ်းၶွင် ဢၼ်ၼၵ်းၼႃ ဢၼ် supernovae(လွင်ႈဢၼ် လၢဝ်ဢၼ်ႁိူဝ်လႅင်း တႅၵ်ႈႁဝ်ႈႁႅင်း) ထိပ်ႇဢွၵ်ႇမႃးၼၼ်ႉယဝ်ႉ။