กฎหมาย
กำหนดค่าทดแทนการขาดประโยชน์ในการใช้ที่ดินหรือค่าชดเชยความเสียหายจากการดำเนินการแก้ไขเปลี่ยนแปลง หรือระงับการใช้ประโยชน์ที่ดิน ที่ส่งผลกระทบต่อทรัพยากรน้ำสาธารณะ

พ.ศ. ๒๕๖๗

อาชีพอำนาจตามความในมาตรา ๕ วรรคหนึ่ง และมาตรา ๗๕ วรรคสาม แห่งพระราชบัญญัติทรัพยากรน้ำ พ.ศ. ๒๕๖๑ รัฐมนตรีว่าการกระทรวงมหาดไทยออกกฎกระทรวงไว้ ดังต่อไปนี้

ข้อ ๑ ในกฎกระทรวงนี้

“ค่าทดแทนการขาดประโยชน์” หมายความว่า เงินที่จ่ายให้แก่เจ้าของหรือผู้ครอบครองที่ดิน เพื่อเป็นค่าทดแทนการขาดประโยชน์ในการใช้ที่ดิน อันเนื่องมาจากปฏิบัติตามคำสั่งเป็นหนังสือของพนักงานเจ้าหน้าที่

“ค่าชดเชยความเสียหาย” หมายความว่า เงินที่จ่ายให้แก่เจ้าของหรือผู้ครอบครองที่ดิน เพื่อชดเชยที่ได้รับความเสียหาย อันเนื่องมาจากการปฏิบัติตามคำสั่งเป็นหนังสือของพนักงานเจ้าหน้าที่

“เจ้าของหรือผู้ครอบครองที่ดิน” หมายความว่า เจ้าของหรือผู้ครอบครองที่ดินซึ่งใช้ประโยชน์ที่ดินโดยชอบด้วยกฎหมาย มาจากอนุวันที่กฎกระทรวงที่ออกตามมาตรา ๗๔ มีผลใช้บังคับ

“คำสั่ง” หมายความว่า คำสั่งเป็นหนังสือของพนักงานเจ้าหน้าที่ให้เจ้าของหรือผู้ครอบครองที่ดินแก้ไข เปลี่ยนแปลง หรือระงับการใช้ประโยชน์ที่ดิน

ข้อ ๒ การแจ้ง การยืนคำขอ ข้อมูล เอกสารหรือหลักฐาน หรือการติดต่อใด ๆ และการออกเอกสารหรือหลักฐานต่าง ๆ ตามกฎกระทรวงนี้ ให้ดำเนินการตามกฎหมายว่าด้วยการปฏิบัติราชการทางอิเล็กทรอนิกส์

ในกรณีที่มีเหตุไม่สามารถดำเนินการโดยวิธีการทางอิเล็กทรอนิกส์ตามวรรคหนึ่งได้ให้ดำเนินการ ณ ที่ทำการของพนักงานเจ้าหน้าที่ที่ออกคำสั่งนั้น

ข้อ ๓ เจ้าของหรือผู้ครอบครองที่ดินซึ่งจะได้รับค่าทดแทนการขาดประโยชน์จะต้องเป็นเจ้าของ
หรือผู้ครอบครองที่ดินซึ่งได้ปฏิบัติตามคำสั่งของพนักงานเจ้าหน้าที่ จนทำให้ขาดรายได้ในการประกอบ
กิจการค้าขายหรือการงานอันชอบด้วยกฎหมาย หรือขาดรายได้จากการให้เช่าที่ดินหรือสิ่งก่อสร้าง
ที่อยู่ในที่ดิน

เจ้าของหรือผู้ครอบครองที่ดินซึ่งจะได้รับค่าชดเชยความเสียหาย จะต้องเป็นเจ้าของหรือ
ผู้ครอบครองที่ดินซึ่งได้ปฏิบัติตามคำสั่งของพนักงานเจ้าหน้าที่ จนทำให้เกิดความเสียหายแก่สิ่งก่อสร้าง
ในที่ดิน เครื่องจักรหรือส่วนประกอบของเครื่องจักร ต้นไม้ยืนต้น หรือความเสียหายอื่น

ข้อ ๔ ค่าทดแทนการขาดประโยชน์ ให้กำหนดโดยคำนวณจากการขาดประโยชน์ในการใช้ที่ดิน
ตามหลักเกณฑ์ ดังต่อไปนี้

(๑) กรณีการขาดรายได้ในการประกอบกิจการค้าขายหรือการงานอันชอบด้วยกฎหมาย
เป็นการชั่วคราว ให้พิจารณากำหนดจากเงินได้สุทธิที่ได้จากการค้าขายหรือการงานอันชอบด้วยกฎหมาย
ที่ดำเนินการในที่ดินตามที่ปรากฏในแบบแสดงรายการภาษีเงินได้บุคคลธรรมดาหรือนิติบุคคลของปี
ที่ล่วงมาและนำมาคำนวณเป็นรายวัน ตามระยะเวลาที่พนักงานเจ้าหน้าที่สั่งให้หยุดประกอบกิจการ
ชั่วคราวนั้น ทั้งนี้ ให้จ่ายได้ไม่เกินระยะเวลาหนึ่งร้อยแปดสิบวัน ในกรณีที่ไม่อาจคำนวณเงินได้สุทธิ
ตามหลักเกณฑ์ดังกล่าวได้ ให้จ่ายเป็นเงินเหมาจ่ายจำนวนหนึ่งหมื่นบาท เว้นแต่ระยะเวลาที่พนักงานเจ้าหน้าที่
สั่งให้หยุดประกอบกิจการชั่วคราวนั้นน้อยกว่าสามสิบวัน ให้จ่ายเป็นเงินเหมาจ่ายห้าพันบาท

(๒) กรณีการขาดรายได้ในการประกอบกิจการค้าขายหรือการงานอันชอบด้วยกฎหมาย
ด้วยเหตุต้องเลิกประกอบกิจการ ให้พิจารณากำหนดจากเงินได้สุทธิที่ได้จากการค้าขายหรือการงาน
อันชอบด้วยกฎหมายที่ดำเนินการในที่ดินตามที่ปรากฏในแบบแสดงรายการภาษีเงินได้บุคคลธรรมดา
หรือนิติบุคคลของปีที่ล่วงมาและนำมาคำนวณเป็นรายวัน โดยให้จ่ายเป็นระยะเวลาหนึ่งร้อยแปดสิบวัน
ในกรณีที่ไม่อาจคำนวณเงินได้สุทธิตามหลักเกณฑ์ดังกล่าวได้ ให้จ่ายเป็นเงินเหมาจ่ายจำนวนสองหมื่นบาท

(๓) กรณีการขาดรายได้จากการให้เช่าที่ดินหรือสิ่งก่อสร้างที่อยู่ในที่ดิน ให้พิจารณากำหนด
จากอัตราค่าเช่าตามสภาพของที่ดินหรือสิ่งก่อสร้างนั้น ในท้องตลาดหรือเทียบอัตราค่าใช้จ่ายในการเช่า
ที่อ้างอิงจากราคากลางที่ทางราชการกำหนดตามที่เป็นอยู่ในวันที่ขาดรายได้ และระยะเวลาใน
การให้เช่าที่ดินหรือสิ่งก่อสร้างนั้น

การคำนวณค่าทดแทนการขาดประโยชน์ตามวรรคหนึ่ง ให้มานึงถึงการที่ทางราชการ

ข้อ ๕ ค่าชดเชยความเสียหายให้กำหนดโดยคำนวณจากความเสียหายที่เกิดขึ้นตามหลักเกณฑ์ ดังต่อไปนี้

(๑) กรณีเกิดความเสียหายแก่สิ่งก่อสร้างในที่ดิน ให้พิจารณาทำหน้าที่รื้อถอน หรือค่าขนย้าย โดยให้คำนวณตามราคาที่ตกลงกันตามปกติในท้องตลาด สำหรับค่าวัสดุก่อสร้างที่ต้องจัดหา มาทดแทน อันเนื่องมาจากความเสียหายที่เกิดจากการรื้อถอน ค่าแรงงาน ค่าใช้จ่ายในการดำเนินงานก่อสร้าง และค่าออกแบบและควบคุมงาน ให้พิจารณาทำหน้าตามราคาที่เป็นปัจจุบัน โดยให้คำนวณตามวิธีการที่กำหนดในกฎหมายว่าด้วยการจัดซื้อจัดจ้างและการบริหารพัสดุภาครัฐ

(๒) กรณีเกิดความเสียหายแก่เครื่องจักรหรือส่วนประกอบของเครื่องจักร ให้พิจารณาทำหน้าที่รื้อถอน ค่าขนย้าย หรือค่าส่วนประกอบของเครื่องจักรที่ต้องจัดหา มาทดแทน อันเนื่องมาจากความเสียหายที่เกิดจากการรื้อถอน โดยให้คำนวณตามราคาที่ตกลงกันตามปกติในท้องตลาด

(๓) กรณีเกิดความเสียหายแก่ต้นไม้ยืนต้น ให้พิจารณาทำหน้าที่รื้อถอนหรือค่าขนย้าย โดยให้คำนวณตามราคาที่ตกลงกันตามปกติในท้องตลาด แต่เมื่อรวมกันแล้วต้องไม่เกินราคาต้นไม้ยืนต้น ที่ทางราชการประกาศกำหนด

(๔) กรณีเกิดความเสียหายอื่น ให้พิจารณาทำหน้าจากความเสียหายที่เกิดขึ้นจริง โดยเจ้าของหรือผู้ครอบครองที่ดินต้องพิสูจน์ได้ว่าตนได้รับความเสียหายจริงและมีพยานหลักฐานที่แสดงถึงความเสียหายนั้น

การคำนวณค่าชดเชยความเสียหายตามวรรคหนึ่ง ให้คำนึงถึงการที่ทางราชการได้บรรเทา หรือแก้ไขความเสียหายนั้นโดยวิธีการอื่นไปแล้วด้วย

ข้อ 6 เจ้าของหรือผู้ครอบครองที่ดินซึ่งขาดประโยชน์ในการใช้ที่ดินหรือได้รับความเสียหาย อันเนื่องมาจากการปฏิบัติตามคำสั่งของพนักงานเจ้าหน้าที่ และประสงค์จะได้รับค่าทดแทน การขาดประโยชน์หรือค่าชดเชยความเสียหาย ให้อยู่คำขอพร้อมทั้งเอกสารหรือหลักฐานที่เกี่ยวข้อง ต่อพนักงานเจ้าหน้าที่ ภายในเวลาสิบวันนับแต่วันที่เจ้าของหรือผู้ครอบครองที่ดิน หรือพนักงานเจ้าหน้าที่ ได้ดำเนินการแก้ไข เปลี่ยนแปลง หรือระงับการใช้ประโยชน์ที่ดิน เสร็จสิ้น และให้พนักงานเจ้าหน้าที่ออกใบรับคำขอและเอกสารหรือหลักฐานที่เกี่ยวข้องให้แก่ผู้ยื่นคำขอไว้เป็นหลักฐาน เพื่อประโยชน์ในการยื่นคำขอของผู้ยื่นคำขอและการพิจารณาของพนักงานเจ้าหน้าที่ พนักงานเจ้าหน้าที่จะกำหนดรายการที่ต้องระบุในคำขอ และเอกสารหรือหลักฐานที่ต้องยื่นประกอบคำขอก็ได้ แต่ต้องไม่สร้างภาระแก่ผู้ยื่นคำขอเกินสมควร

ข้อ ๗ เพื่อบรรเทาผลกระทบแก่เจ้าของหรือผู้ครอบครองที่ดิน เมื่อได้รับคำขอตามข้อ ๖ แล้ว
ให้พนักงานเจ้าหน้าที่เร่งรัดดำเนินการพิจารณาตามหลักเกณฑ์ในข้อ ๓ ข้อ ๔ หรือข้อ ๕ และกรณี
โดยเร็ว แล้วเสนอผู้บังคับบัญชาเพื่อพิจารณาและมีคำสั่งให้จ่ายค่าทดแทนการขาดประโยชน์
หรือค่าชดเชยความเสียหายนั้น ซึ่งต้องมีคำสั่งภายในหกสิบวันนับแต่วันที่ได้รับคำขอและข้อมูล
เอกสารหรือหลักฐาน จากเจ้าของหรือผู้ครอบครองที่ดินครบถ้วน

ให้ไว้ ณ วันที่ ๒๐ พฤศจิกายน พ.ศ. ๒๕๖๗
อนุธิน ชาญวีรกูล
รองมนตรีว่าการกระทรวงมหาดไทย

หมายเหตุ :- เหตุผลในการประกาศใช้กฎกระทรวงฉบับนี้ คือ โดยที่มาตรา ๗๕ วรรคสาม
แห่งพระราชบัญญัติทรัพยากรน้ำ พ.ศ. ๒๕๖๑ บัญญัติให้การกำหนดค่าทดแทนการขาดประโยชน์
ในการใช้ที่ดินหรือค่าชดเชยความเสียหาย อันเนื่องมาจากการที่พนักงานเจ้าหน้าที่ออกคำสั่งให้เจ้าของหรือ
ผู้ครอบครองที่ดินที่ได้ใช้ประโยชน์ที่ดินมาก่อนดำเนินการแก้ไข เปลี่ยนแปลง หรือระงับการใช้ประโยชน์ที่ดิน
แต่การปฏิบัติตามคำสั่งดังกล่าวทำให้เจ้าของหรือผู้ครอบครองที่ดินต้องขาดประโยชน์ในการใช้ที่ดินหรือ
ได้รับความเสียหาย ให้ผู้นั้นมีสิทธิได้รับค่าทดแทนการขาดประโยชน์ในการใช้ที่ดินหรือค่าชดเชยความเสียหาย
ตามหลักเกณฑ์และวิธีการที่กำหนดในกฎกระทรวง จึงจำเป็นต้องออกกฎกระทรวงนี้