# ระเบียบกรมอุทยานแห่งชาติ สัตว์ป่า และพันธุ์พืช

ว่าด้วยการอยู่อาศัยหรือทำกินตามโครงการอนุรักษ์และดูแลรักษาทรัพยากรธรรมชาติ
ภายในเขตรักษาพันธุ์สัตว์ป่าหรือเขตห้ามล่าสัตว์ป่า เพื่อดำรงชีพอย่างเป็นปกติธรรมชาติ

พ.ศ. ๒๕๖๗

โดยที่มาตรา ๑๒๑ วรรคสี่ แห่งพระราชบัญญัติสงวนและคุ้มครองสัตว์ป่า พ.ศ. ๒๕๖๒
กำหนดให้ ในกรณีบุคคลที่อยู่อาศัยหรือทำกินได้ครอบครองที่ดิน ก่อสร้าง แผ้วถาง หรือกระทำด้วย
ประการใด ๆ ให้เสียมสภาพหรือเปลี่ยนแปลงสภาพพื้นที่ไปจากเดิม เก็บหา นำออกไป กระทำด้วย
ประการใด ๆ ให้เป็นอันตราย หรือทำให้เสื่อมสภาพ ซึ่งสัตว์ป่า ไม้ ดิน หิน กรวด ทราย และ
ปิโตรเลียม หรือทรัพยากรธรรมชาติอื่น หรือกระทำการอื่นใดอันส่งผลกระทบต่อทรัพยากรธรรมชาติ
สิ่งแวดล้อม ระบบนิเวศ หรือความหลากหลายทางชีวภาพ หรือนำสัตว์หรือปล่อยสัตว์ ในเขตพื้นที่
โครงการตามพระราชกฤษฎีกาที่ตราขึ้นตามมาตรา ๑๒๑ แห่งพระราชบัญญัติสงวนและคุ้มครองสัตว์ป่า
พ.ศ. ๒๕๖๒ หากการกระทำดังกล่าวเป็นไปเพื่อการดำรงชีพอย่างเป็นปกติธรรมะ และได้ปฏิบัติตามเงื่อนไขของ
คณะกรรมการสงวนและความคุ้มครองสัตว์ป่าแล้ว ผู้นั้นไม่ต้องรับโทษ ดังนั้น เพื่อให้มีไปตามบทบัญญัติ
ดังกล่าว จึงจำเป็นต้องออกระเบียบนี้

อาศัยอำนาจตามความในมาตรา ๑๒๑ วรรคสี่ แห่งพระราชบัญญัติสงวนและคุ้มครองสัตว์ป่า
พ.ศ. ๒๕๖๒ อธิบดีกรมอุทยานแห่งชาติ สัตว์ป่า และพันธุ์พืช โดยความเห็นชอบของ
คณะกรรมการสงวนและความคุ้มครองสัตว์ป่า จึงออกระเบียบไว้อ้างถึงข้อเท่านี้

ข้อ ① ระเบียบนี้เรียกว่า “ระเบียบกรมอุทยานแห่งชาติ สัตว์ป่า และพันธุ์พืช” มาระบาย
การอยู่อาศัยหรือทำกินตามโครงการอนุรักษ์และดูแลรักษาทรัพยากรธรรมชาติภายใต้นโยบายของกระทรวงเกษตรและอาหาร
สำหรับการอนุรักษ์และฟื้นฟู สัตว์ป่า และแหล่งอาหารของสัตว์ป่า เพื่อการดำเนินงานปกติธรรมชาติ
“พลังงาน” มาหาระบายความหมายระหว่าง การอนุรักษ์และฟื้นฟู และดูแลรักษาทรัพยากรธรรมชาติภายใต้นโยบายของกระทรวงเกษตรและอาหาร

"ครอบครัว" หมายความว่า บุคคลตั้งแต่สองคนขึ้นไปซึ่งใช้ชีวิตร่วมกันฉันสามีภริยาหรือ
มีความผูกพันทางสายโลหิต ทางกฎหมาย หรือเกี่ยวดองเป็นเครื่องญาติ ซึ่งมีบทบาทและหน้าที่ต่อกัน
และมีความสัมพันธ์เกื้อกูลกัน และให้หมายความรวมถึงบุคคลซึ่งบรรลุนิติภาวะที่อยู่อาศัยด้วคนเดียว
ในการสำรวจตามมาตรา ๑๒๑ วรรคหนึ่ง แห่งพระราชบัญญัติสงวนและคุ้มครองสัตว์ป่า พ.ศ. ๒๕๖๒ ด้วย

"ครัวเรือน” หมายความว่า ครอบครัวตั้งแต่สองครอบครัวขึ้นไปที่ทำกินร่วมกันในสถานที่เดียวกัน
หรือในบริเวณพื้นที่ทำกินเดียวกัน หรืออยู่อาศัยในเขตรักษาพันธุ์สัตว์ป่าหรือเขตห้ามล่าสัตว์ป่านั้น

"อธิบดี" หมายความว่า อธิบดีกรมอุทยานแห่งชาติ สัตว์ป่า และพันธุ์พืช

“หัวหน้าเขตรักษาพันธุ์สัตว์ป่าหรือหัวหน้าเขตห้ามล่าสัตว์ป่า” หมายความว่า พนักงาน
เจ้าหน้าที่ซึ่งได้รับมอบหมายจากอธิบดี ให้ปฏิบัติงานในหน้าที่หัวหน้าเขตรักษาพันธุ์สัตว์ป่าหรือหัวหน้า
เขตห้ามล่าสัตว์ป่า

ข้อ ๔ อธิบดีอาจมอบอำนาจให้องอธิบดี ผู้อำนวยการสำนัก หรือผู้อำนวยการสำนัก
บริหารพื้นที่อนุรักษ์แห่งท้องที่ หัวหน้าเขตรักษาพันธุ์สัตว์ป่าหรือหัวหน้าเขตห้ามล่าสัตว์ป่านั้น
ปฏิบัติราชการแทนตามระเบียบนี้

ข้อ ๕ ให้อธิบดีกรมอุทยานแห่งชาติ สัตว์ป่า และพันธุ์พืชรักษาการตามระเบียบนี้

หมวด ๑
การอยู่อาศัยหรือทำกินตามโครงการอนุรักษ์และดูแลรักษาทรัพยากรธรรมชาติ
ภายในเขตรักษาพันธุ์สัตว์ป่าหรือเขตห้ามล่าสัตว์ป่า

ข้อ ๖ ในกรณีบุคคลที่อยู่อาศัยหรือทำกินในเขตรักษาพันธุ์สัตว์ป่าหรือเขตห้ามล่าสัตว์ป่า
ในพื้นที่โครงการที่ได้กระทำการอย่างหนึ่งอย่างใด เพื่อการดำรงชีพออย่างเป็นปกติธรรมชาติโดยไม่จำเป็น
ขออนุญาตต่อพนักงานเจ้าหน้าที่ ซึ่งบุคคลนั้นไม่ต้องรับโทษ ได้แก่การกระทำ ดังต่อไปนี้
(๑) การอยู่อาศัยหรือทำกินภายในขอบเขตแปลงที่ดินที่ได้อยู่อาศัยหรือทำกินในพื้นที่โครงการ
(๒) การซ้อมแซ่มบำรุงรักษาที่อยู่อาศัยให้ง่อยู่สภาพเดิมที่สดคล่องกับสภาพแวดล้อม
ทางธรรมชาติในพื้นที่
(๓) การเลี้ยงสัตว์ และการเคลื่อนย้ายสัตว์เลี้ยงเข้าหรือออกในพื้นที่โครงการ จะต้อง

(๔) การดำเนินการตามมาตรการอนุรักษ์พื้นที่ต้นน้ำหรือมาตรการคุ้มครองพื้นที่ โดยให้
สอดคล้องกับสภาพพื้นที่ลุ่มน้ำชั้นที่ ๑ หรือพื้นที่ลุ่มน้ำชั้นที่ ๒ ตามที่คณะรัฐมนตรีกำหนด
หรือบริเวณที่มีทิวทัศน์สวยงาม หรือเป็นแหล่งที่อยู่อาศัยของพันธุ์พืชและสัตว์ป่าหายากใกล้สูญพันธุ์

(๕) การเก็บหาทรัพยากรที่สามารถเกิดใหม่ทดแทนได้ตามฤดูกาลในเขตพื้นที่โครงการ
(๖) การตัด ฟัน เก็บเกี่ยว พืชล้มลุกหรือไม้พุ่มที่ปลูกขึ้นเอง
(๗) การตัดไม้ยืนต้น ไม้เกษตร หรือไม้ที่ปลูกตามนโยบายของรัฐในการปลูกป่าเลียนแบบ
ธรรมชาติ การสร้างป่าเชิงนิเวศ หรือปลูกป่าระบบนเกษตร ให้กระทำได้ตามระบบเลือกตัดหรือ
เลือกเก็บ รวมถึงการเก็บหาหรือใช้ประโยชน์ผลผลิตจากทรัพยากรธรรมชาติที่สามารถเกิดใหม่ทดแทนได้
โดยได้แจ้งให้หัวหน้าเขตรักษาพันธุ์สัตว์ป่าหรือหัวหน้าเขตห้ามล่าสัตว์ป่าตรวจสอบความถูกต้องแล้ว
ก่อนดำเนินการตัด
(๘) การปลูกป่าเลียนแบบธรรมชาติ การสร้างป่าเชิงนิเวศ หรือปลูกป่าระบบนเกษตร
การทำเกษตร ทำไร่ ทำสวน ทำนา และการเลี้ยงสัตว์
(๙) การประกอบอาชีพหรือการดำเนินกิจการใด ๆ เพื่อหาประโยชน์ตามวิถีชีวิตของชุมชน
ท้องถิ่นที่เป็นปกติธุระเดิม ที่ชุมชนและหัวหน้าเขตรักษาพันธุ์สัตว์ป่าหรือหัวหน้าเขตห้ามล่าสัตว์ป่า
เห็นชอบร่วมกัน เว้นแต่การประกอบอาชีพในลักษณะการบริการทางนิเวศ
(๑๐) การกระทำที่เป็นวิถีชีวิตเป็นปกติธุระในทำนองเดียวกันตามข้อ (๑) ถึง (๙)
ให้ดำเนินการได้

ในกรณีที่หัวหน้าเขตรักษาพันธุ์สัตว์ป่าหรือหัวหน้าเขตห้ามล่าสัตว์ป่าตรวจสอบพบว่า
การทำตามวรรคหนึ่ง เป็นการกระทำที่อาจส่งผลกระทบต่อสภาพพื้นที่ ระบบนิเวศ ความหลากหลาย
ทางชีวภาพ และทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อมในเขตพื้นที่โครงการ ให้หัวหน้าเขตรักษาพันธุ์
สัตว์ป่าหรือหัวหน้าเขตห้ามล่าสัตว์ป่าสังให้ผู้กระทำระงับการกระทำนั้นไว้ก่อน และให้ผู้นั้นเสนอรูปแบบ
และรายละเอียดการดำเนินการต่อหัวหน้าเขตรักษาพันธุ์สัตว์ป่าหรือหัวหน้าเขตห้ามล่าสัตว์ป่า
เพื่อรายงานอธิบดีให้ความเห็นชอบ หากอธิบดีไม่ให้ความเห็นชอบให้คำสั่งระงับของหัวหน้าเขตรักษา
พันธุ์สัตว์ป่าหรือหัวหน้าเขตห้ามล่าสัตว์ป่านั้นมีผลบังคับใช้ต่อไป หากอธิบดีให้ความเห็นชอบให้หัวหน้า
เขตรักษาพันธุ์สัตว์ป่าหรือหัวหน้าเขตห้ามล่าสัตว์ป่าเพิกถอนคำสั่งระงับการกระทำดังกล่าว

ให้หัวหน้าเขตรักษาพันธุ์สัตว์ป่าหรือหัวหน้าเขตห้ามล่าสัตว์ปากำกับดูแลบุคคลที่อยู่อาศัย
หรือทำการภายในเขตพื้นที่โครงการ ให้สามารถดำรงชีพอาย่างเป็นปกติ ธราตามวรรคหนึ่งได้อย่างเหมาะสม กับสภาพเขตพื้นที่ดังกล่าว

ข้อ ๗ การประกอบอาชีพในลักษณะการบริการทางนิเวศ เช่น การนำศึกษาธรรมชาติ
การจัดลานกางเต็นท์ การจัดที่พักค้างซั่วคราว ให้ชุมชนร่วมกับหัวหน้าเขตรักษาพันธุ์สัตว์ป่าหรือหัวหน้า
เขตห้ามล่าสัตว์ป่าจัดทำโครงการเสนอขอความเห็นชอบ ตามหลักเกณฑ์ที่อธิบดีกำหนด

ข้อ ๘ ในกรณีบุคคลที่อยู่อาศัยหรือทำกินในเขตรักษาพันธุ์สัตว์ป่าหรือเขตห้ามล่าสัตว์ป่า
ในพื้นที่โครงการที่ได้กระทำการอย่างหนึ่งอย่างใด ซึ่งไม่ถือว่าเป็นการดำรงชีพออย่างเป็นปกติธุระ
จะไม่ได้รับการยกเว้นโทษ ให้มายความรวมถึงกรณีดังต่อไปนี้ด้วย

(๑) ยึดถือหรือครอบครองที่ดิน ก่อสร้าง แผ้วถาง เผาป่า หรือทำด้วยประการใด
ให้เสื่อมสภาพหรือเปลี่ยนแปลงสภาพธรรมชาติเดิม นอกเขตพื้นที่โครงการอนุรักษ์และดูแลรักษา
ทรัพยากรธรรมชาติภายในเขตรักษาพันธุ์สัตว์ป่าหรือเขตห้ามล่าสัตว์ป่า

(๒) เก็บหา นำออกไป กระทำด้วยประการใด ๆ ให้เป็นอันตราย หรือทำให้เสื่อมสภาพ
ซึ่งไม้ ดิน หิน กรวด ทราย และ ปิโตรเลียม หรือทรัพยากรธรรมชาติอื่น หรือกระทำการอื่นใด
อันส่งผลกระทบต่อทรัพยากรธรรมชาติ สิ่งแวดล้อม ระบบนิเวศ หรือความหลากหลายทางชีวภาพ
นอกเขตพื้นที่โครงการอนุรักษ์และดูแลรักษาทรัพยากรธรรมชาติภายในเขตรักษาพันธุ์สัตว์ป่าหรือ
เขตห้ามล่าสัตว์ป่า เว้นแต่ได้รับการอนุญาตในการเก็บหาทรัพยากรที่เกิดใหม่ทดแทนได้ในพื้นที่
ตามโครงการใช้ประโยชน์จากทรัพยากรธรรมชาติอย่างยั่งยืนในเขตรักษาพันธุ์สัตว์ป่า หรือการเก็บหา
ทรัพยากรที่เกิดใหม่ทดแทนได้ในพื้นที่สาธารณประโยชน์หรือประชาชนใช้ประโยชน์ร่วมกัน
ตามแผนการอนุรักษ์และคุ้มครองพื้นที่เขตห้ามล่าสัตว์ป่า หรือได้รับอนุญาตจากอธิบดีหรืออธิบดี
ได้ประกาศอนุญาตไว้เป็นคราว ๆ ในพื้นที่เขตห้ามล่าสัตว์ป่านั้น

(๓) เปลี่ยนแปลงหรือทำลายพื้นที่ตนน้ำลำธาร หรือพื้นที่ลุ่มน้ำชั้นที่ ๑ และพื้นที่ลุ่มน้ำชั้นที่ ๒
(๔) ส่ง ส่งเสริม การฟื้นฟู และปรับปรุงแก้ไขภูเขา มูลค่าของ สัตว์ป่า โดยคำยินยอมของเจ้าของ
ตามพระราชบัญญัติงอกงามและคุ้มครองสัตว์ป่า พ.ศ. ๒๕๖๐ มาตรา ๙ และมาตรา ๑๐

(๑) การก่อสร้างหรือการซ่อมแซมที่มีลักษณะเปลี่ยนแปลงโครงสร้างเดิมอาคารที่อยู่อาศัย
หรือสิ่งปลูกสร้างต้องเสนอแบบอาคารหรือแบบส่วนต่อเติมอาคาร ให้อธิบดีพิจารณาให้ความเห็นชอบก่อน

(๒) การตัดไม้ยืนต้นที่เป็นไม้ใช้สวยยืนต้นที่ปลูกขึ้นเองและใช้ระบบตัดหมด ให้หัวหน้าเขต
รักษาพันธุ์สัตว์ป่าหรือหัวหน้าเข้าตามลำสัตว์ป่าตรวจสอบความถูกต้องตามบัญชีไม้ก่อนดำเนินการตัด

(๓) การนำสัตว์เลี้ยงเข้า ออก ในพื้นที่โครงการ จะต้องมีหนังสือรับรองการตรวจสุขภาพ
ของสัตว์นั้น หรือนำสื่อนุญาตให้นำสัตว์หรือซากสัตว์ไปยังท้องที่จังหวัดอื่น หรือหนังสืออนุญาต
ให้เคลื่อนย้ายสัตว์หรือซากสัตว์เข้า ออก ผ่านหรือภายในเขตโรครบาดช่วงเวลา เขตรอบระบาด
หรือเขตเฝ้าระวังโรคระบาดเฉพาะภายในจังหวัด จากปศุสัตว์จังหวัดนั้น หรือปศุสัตว์จังหวัดแห่งใด
แห่งหนึ่งที่เป็นที่ตั้งของเขตรักษาพันธุ์สัตว์ป่าหรือเขตรักษาพันธุ์สัตว์ป่าหรือเขตรักษาพันธุ์สัตว์
ในพื้นที่จังหวัดที่เป็นที่ตั้งของเขตรักษาพันธุ์สัตว์ป่าหรือเขตรักษาพันธุ์สัตว์ป่า ให้หัวหน้าเขตรักษาพันธุ์สัตว์ป่า
หรือหัวหน้าเขตรักษาพันธุ์สัตว์ป่าประกาศและควบคุมมิให้มีการเคลื่อนย้ายสัตว์ประเภทหรือชนิด
ที่มีโรคติดต่อนั้นเข้าออกไปในพื้นที่โครงการ

(๔) การขออนุญาตก่อนนอกเขตพื้นที่โครงการเพื่อเก็บหาหรือใช้ประโยชน์จาก
ทรัพยากรธรรมชาติที่สามารถเกิดใหม่ทดแทนได้ในเขตรักษาพันธุ์สัตว์ป่า ต้องปฏิบัติตามระเบียบ
กรมอุทยานแห่งชาติ สัตว์ป่า และพันธุ์พืช ว่าด้วยหลักเกณฑ์ วิธีการ และเงื่อนไขการศึกษา
จัดทำโครงการ และการอนุญาตก่อนหาหรือใช้ประโยชน์จากทรัพยากรธรรมชาติในเขตรักษาพันธุ์สัตว์ป่า
พ.ศ. ๒๕๖๕

ข้อ ๑๐ ในกรณีบุคคลที่อยู่อาศัยหรือทำการอย่างหนึ่งอย่างใด นอกจากข้อ ๗ และข้อ ๘ ให้อยู่บนญาตหัวหน้า
เขตรักษาพันธุ์สัตว์ป่าหรือหัวหน้าเขตห้ามล่าสัตว์ปก่อนดำเนินการ

ข้อ ๑๑ เพื่อให้งานบริหารจัดการในพื้นที่โครงการอนุรักษ์และดูแลทรัพยากรธรรมชาติ
ภายใต้กฎหมายการฟื้นฟูเสถียรภาพโดยสมดุลและยึงยืน หัวหน้าเขตรักษา
พันธุ์สัตว์ป่าหรือหัวหน้าเขตห้ามล่าสัตว์ประจำจังหวัดประชุมร่วมกันระหว่างราชการส่วนภูมิภาค
องค์กรปกครองส่วนท้องถิ่น หรือนายกองงานของรัฐบาลเยาวชนของประเทศอาเซียนเรือน หรือ
ผู้แทนราษฎรประชาชน เพื่อปรึกษาหารือกำหนดแนวทางและผลักเกณฑ์ในการบริหารจัดการฟื้นฟูกล่าวมา
ข้อ ๑๒ ผู้อยู่อาศัยหรือทำการตามในพื้นที่โครงการกระทำตามที่ได้อนุมญาตามระเบียบนี้
เพื่อการดำรงชีพออย่างเป็นปกติธรรมะและได้กระทำการตามที่บัญญัติตไว้วางมาตรา ๕๓ วรรคหนึ่ง มาตรา ๕๕ (๒)(๓)(๔)(๕) (6) และมาตรา 67 (2) หากพระราชบัญญัตลิงวนและคุมครองสัตนารักษ

พ.ศ. ๒๕๖๒ โดยได้ปฏิบัติตามข้อกำหนดตามระเบียบนี้ ผู้นั้นไม่ต้องรับโทษตามมาตรา ๙๒ มาตรา ๙๖
มาตรา ๙๙ มาตรา ๑๐๐ มาตรา ๑๐๑ มาตรา ๑๐๒ หรือมาตรา ๑๐๓ แห่งพระราชบัญญัติ
สงวนและคุ้มครองสัตว์ป่า พ.ศ. ๒๕๖๒ แล้วแต่กรณี

ข้อ ๑๓ ในกรณีเป็นการดำเนินการโครงการเพื่อการปลูกป่าเลียนแบบธรรมชาติ การสร้าง
ป่าเชิงนิเวศ การปลูกป่าระบบวนเกษตรตามนโยบายของรัฐ รวมถึงการส่งเสริมเรื่องความหลากหลาย
ทางชีวภาพ หรือการดำเนินการอื่นใดในลักษณะดังกล่าวตามนโยบายของรัฐ บุคคลที่อยู่อาศัยหรือ
ทำกินมีหน้าที่ต้องกระทำการตามโครงการดังกล่าว หากกระทำการภายในขอบเขตของหน้าที่ที่รัฐ
ให้การส่งเสริม ผู้นั้นย่อมไม่มีความผิดและไม่ต้องรับโทษ

ข้อ ๑๔ ในกรณีที่หน่วยงานของรัฐหรือองค์กรใดประสงค์จะให้มีการปรับปรุง การพัฒนา
และการส่งเสริมอาชีพหรือคุณภาพชีวิตของบุคคลที่อยู่อาศัยหรือทำกินในชุมชนภายในเขตพื้นที่โครงการ
อนุรักษ์และดูแลรักษาทรัพยากรธรรมชาติภายในเขตรักษาพันธุ์สัตว์ป่าหรือเขตห้ามล่าสัตว์ป่า
ให้ดำเนินการได้ หากมีความเหมาะสมตลอดคล้องกับสภาพพื้นที่และวิถีชีวิต โดยเสนอโครงการ
ต่อหัวหน้าเขตรักษาพันธุ์สัตว์ป่าหรือหัวหน้าเขตห้ามล่าสัตว์ป่าพิจารณาให้ความเห็นเพื่อขอรับอนุญาต
จากอธิบดีก่อนเข้าดำเนินการ ทั้งนี้ ให้หัวหน้าเขตรักษาพันธุ์สัตว์ป่าหรือหัวหน้าเขตห้ามล่าสัตว์ป่า
และหน่วยงานของรัฐหรือองค์กรที่ได้รับอนุญาตร่วมกันกำกับดูแล ติดตาม และประเมินผล
การดำเนินการโครงการดังกล่าวด้วย

หมวด 2
การทำบัญชี

ข้อ ๑๕ ให้หัวหน้าเขตรักษาพันธุ์สัตว์ป่าหรือหัวหน้าเขตห้ามล่าสัตว์ปากำกับดูแลบุคคล
ที่อยู่อาศัยหรือทำกินภายในเขตพื้นที่โครงการได้อย่างเหมาะสมกับสภาพแวดล้อมในเขตพื้นที่

ข้อ ๑๖ การอนุญาตให้บุคคลภายนอกทำการอย่างหนึ่งอย่างใดในเขตรักษาพันธุ์สัตว์ป่าหรือ
เขตห้ามล่าสัตว์ป่า เมื่อได้รับอนุญาตล้วน บุคคลนั้นจะต้องปฏิบัติตามหลักเกณฑ์และเงื่อนไขการอนุญาต
อย่างเคร่งครัด

ภายในบังคับข้อ 20 หากบุคคลที่อยู่อาศัยหรือทำกินในเขตพื้นที่โครงการฝ่าฝืนหรือไม่ปฏิบัติ
ตามหลักเกณฑ์ตามระเบียบนี้ อธิบดีอาจมีคำสั่งเพิกถอนสิทธิการอยู่อาศัยหรือทำกินตามโครงการของผู้นั้น

ข้อ 17 ในกรณีบุคคลภายนอกทำการอย่างหนึ่งอย่างใดในเขตรักษาพันธุ์สัตว์ป่าหรือเขต

เขตพื้นที่โครงการ ให้หัวหน้าเขตรักษาพันธุ์สัตว์ป่าหรือหัวหน้าเขตห้ามล่าสัตว์ป่ามีคำสั่งให้บุคคลนั้น
ระงับการกระทำดังกล่าวได้

ข้อ ๑๘ หัวหน้าเขตรักษาพันธุ์สัตว์ป่าหรือหัวหน้าเขตห้ามล่าสัตว์ป่ามีหน้าที่กำกับดูแล
ให้บุคคลที่อยู่อาศัยหรือทำกินในพื้นที่โครงการรักษาความสะอาดในชุมชน โดยเฉพาะการจัดการขยะ
และการจัดการน้ำเสีย ตลอดจนสอดส่องความปลอดภัยในการอยู่อาศัยของชุมชน

ข้อ ๑๙ หัวหน้าเขตรักษาพันธุ์สัตว์ป่าหรือหัวหน้าเขตห้ามล่าสัตว์ป่ามีหน้าที่กำกับดูแล บุคคล
ที่อยู่อาศัยหรือทำกินในพื้นที่โครงการไม่ให้กระทำการใดอันเป็นเหตุรำคาญก่อให้เกิดความเดือดร้อน
แก่ผู้อยู่อาศัยในบริเวณใกล้เคียงหรือผู้ที่ต้องประสบกับเหตนั้น

ในกรณีที่เกิดเหตุตามวรรคหนึ่งให้หัวหน้าเขตรักษาพันธุ์สัตว์ป่าหรือหัวหน้าเขตห้ามล่าสัตว์ป่า
มีคำสั่งระงับเหตุ หากผู้รับคำสั่งดังกล่าวฝ่าฝืนยังคงกระทำการให้เกิดเหตุรำคาญต่อไป ให้ถือว่าไม่ปฏิบัติ
ให้เป็นไปตามระเบียบนี้

ข้อ ๒๐ กรณีหัวหน้าครอบครัวกระทำผิดฝ่าฝืนไม่ปฏิบัติตามระเบียบนี้ หากเป็นการกระทำ
ที่เข้าข่ายเป็นความผิดทางอาญา ให้สมาชิกในครอบครัวหรือครัวเรือนนั้นสิทธิในการอยู่อาศัยหรือ
ทำกินในพื้นที่โครงการ และให้บุคคลดังกล่าวทุกคนออกจากพื้นที่เขตรักษาพันธุ์สัตว์ป่าหรือเขตห้ามล่า
สัตว์ป่าภายในระยะเวลาเก้าสิบวันนับแต่วันที่ได้รับคำสั่งเพิกถอนสิทธิการอยู่อาศัยหรือทำกินของอธิบดี
ตามข้อ ๑๖

ในกรณีที่สมาชิกในครอบครัวหรือครัวเรือนกระทำผิดระเบียบนี้ให้หัวหน้าครอบครัวหรือหัวหน้า
ครัวเรือนนั้น แล้วแต่กรณี ต้องรับผิดชอบด้วย หากอธิบดีพิจารณาแล้วเห็นว่าเป็นเรื่องร้ายแรงและมีคำสั่ง
เพิกถอนสิทธิการอยู่อาศัยหรือทำกินในพื้นที่โครงการของครอบครัวหรือครัวเรือนนั้น ให้นำความในวรรคหนึ่ง
มาใช้บังคับ

เมื่อล่วงพ้นระยะเวลาเก้าสิบวันตามวรรคหนึ่งและวรรคสองแล้ว หากบุคคลดังกล่าว
ยังอยู่อาศัยหรือทำกินในพื้นที่เขตรักษาพันธุ์สัตว์ป่าหรือเขตห้ามล่าสัตว์ป่า ให้พนักงานเจ้าหน้าที่
ดำเนินการใช้มาตรการบังคับทางปกครองตามกฎหมายว่าด้วยวิธีปฏิบัติราชการทางปกครอง
ในกรณีจำเป็นให้ขอความช่วยเหลือจากเจ้าพนักงานตำรวจ