ประกาศคณะกรรมการสอบสวนอุบัติเหตุและอุบัติการณ์ของอากาศยาน
เรื่อง อุบัติเหตุและอุบัติการณ์รุนแรง

อาศัยอำนาจตามความในมาตรา ๖๑ แห่งพระราชบัญญัติการเดินอากาศ พ.ศ. ๒๔๙๗ และที่แก้ไขเพิ่มเติมโดยพระราชบัญญัติการเดินอากาศ (ฉบับที่ ๑๔) พ.ศ. ๒๕๖๒ และมาตรา ๗๑ แห่งพระราชบัญญัติการเดินอากาศ (ฉบับที่ ๑๔) พ.ศ. ๒๕๖๒ คณะกรรมการสอบสวนอุบัติเหตุและอุบัติการณ์ของอากาศยานพิจารณาแล้วเห็นควรประกาศกำหนดความหมายของ “อุบัติเหตุ” และ “อุบัติการณ์รุนแรง” เพื่อให้การดำเนินการเมื่อมีอุบัติเหตุและอุบัติการณ์รุนแรงเกิดขึ้นแก่อากาศยาน สอดคล้องกับอนุสัญญาว่าด้วยการบินพลเรือนระหว่างประเทศ ซึ่งทำขึ้นที่เมืองชิกาโก เมื่อวันที่ ๗ ธันวาคม พ.ศ. ๒๔๘๗ รวมตลอดถึงภาคผนวก ๑๓ แห่งอนุสัญญา จึงกำหนดความหมายของ “อุบัติเหตุ” และ “อุบัติการณ์รุนแรง” ไว้ดังต่อไปนี้

ข้อ ๑ “อุบัติเหตุ” หมายความว่า เหตุการณ์ที่เกิดขึ้นเกี่ยวข้องกับการปฏิบัติการของอากาศยานอันเป็นผลให้อากาศยานได้รับความเสียหายหรือสูญหาย หรือมีบุคคลได้รับอันตรายแก่ชีวิตและร่างกาย ทั้งนี้ ในกรณีอากาศยานมีนักบิน เหตุการณ์นั้นเกิดขึ้นระหว่างเวลาที่มีบุคคลใด ๆ ขึ้นไปบนอากาศยานโดยมีเจตนาระจะบิน จนถึงเวลาที่บุคคลเหล่านั้นทั้งหมดได้ลงจากอากาศยานหรือในกรณีอากาศยานซึ่งไม่มีนักบิน เหตุการณ์นั้นเกิดขึ้นระหว่างที่อากาศยานพร้อมที่จะเคลื่อนที่ โดยมีวัตถุประสงค์ที่จะบิน จนถึงเวลาที่อากาศยานนั้นหยุดเคลื่อนที่เมื่อสิ้นสุดการบินและระบบขับเคลื่อนหลักหยุดทำงาน ซึ่ง

(๑) มีบุคคลเสียชีวิตหรือได้รับบาดเจ็บสาหัส อันเป็นผลมาจาก
(ก) การอยู่ในอากาศยานนาน หรือ
(ข) การสัมผัสโดยตรงกับส่วนใด ๆ ของอากาศยานนาน รวมถึงส่วนต่าง ๆ ที่ได้หลุดออกจากอากาศยานนาน หรือ
(ค) การสัมผัสโดยตรงกับกระแสอากาศที่ออกมาจากเครื่องยนต์ Jet (Jet Blast)
ยกเว้น เมื่อการเสียชีวิตหรือได้รับบาดเจ็บสาหัดกล่าว เกิดขึ้นจากเหตุตามธรรมชาติ เกิดจากการกระทำของตนเองหรือบุคคลลื่น หรือเมื่อการบาดเจ็บดังกล่าวเกิดขึ้นกับบุคคลที่แอบโดยสารไปกับอาการยานโดยหลบซ่อนอยู่นอกบริเวณที่ปกติจัดเตรียมไวสำหรับผู้โดยสารและลูกเรือ หรือ
(+) อากาศยานได้รับความเสียหายหรือโครงสร้างอาการยานล้มเหลว (Structural Failure) เช่น
(g) มีผลกระทบเสียหายทางความแข็งแรงของโครงสร้างสมรรถนะหรือคุณลักษณะทางการบินของอาการยาน และ
(x) โดยปกติ จะเป็นครัวของการซ่อมใหญ่ (Major Repair) หรือการเปลี่ยนชื้นส่วนที่ได้รับผลกระทบ

ยกเว้น กรณีเครื่องยนต์ขัดข้องหรือได้รับความเสียหาย โดยความเสียหายนั้นเกิดขึ้นเฉพาะกับเครื่องยนต์เพียงเครื่องเดียว (รวมถึง ฝาครอบเครื่องยนต์ (Engine Cowlings) หรือ เครื่องประกอบต่าง ๆ ของเครื่องยนต์) ในพัด (Propellers) ปลายปีก (Wing Tips) เสาอากาศ (Antennas) อุปกรณ์ที่ใช้เก็บข้อมูลมาประมวลผลเพื่อแสดงค่าต่าง ๆ (Probes) ครีบ (Vanes) ยาง (Tires) ห้ามล้อ (Brakes) ล้อ (Wheels) ฝาครอบเพื่อลดแรงด้านอากาศ (Fairings) ฝาปิด (Panels) ประตูฐานล้อ (Landing Gear Doors) กราะกด้านหน้าห้องนักบิน (Windscreens) พื้นผิวภายนอกของอากาศยาน (Aircraft Skin) (เช่น รอยเว้าหรือรูขนาดเล็ก) หรือ ความเสียหายเล็กน้อยที่เกิดขึ้นกับใบพัดหลักของเฮลิคอปเตอร์ (Main Rotor Blades) ในพัดทางของเฮลิคอปเตอร์ (Tail Rotor blades) ฐานล้อ (Landing Gear) และความเสียหายเล็กน้อยที่เกิดขึ้นจากลูกเห็บ (Hail) หรือนกชนอากาศยาน (Bird Strike) (รวมถึง รูต่างๆ บริเวณฝาครอบส่วนหัวของอากาศยาน (Radome)) หรือ

(๓) อากาศยานสูญหายหรือไม่สามารถเข้าถึงได้อย่างแท้จริง

ข้อ ๒ การเสียชีวิตตามข้อ ๑ (๑) รวมถึง การเสียชีวิตภายในสามสิบวัน นับจากวันที่เกิดอุบัติเหตุ เนื่องจากการบาดเจ็บจากอุบัติเหตุ หรือพิสูจน์ได้ว่าการเสียชีวิตเป็นผลโดยตรง จากอุบัติเหตุ

ข้อ ๓ การบาดเจ็บสาหัส (Serious Injury) ตามข้อ ๑ (๑) หมายความถึง การบาดเจ็บที่บุคคลได้รับจากอุบัติเหตุ ซึ่ง

(๑) เป็นต้องได้รับการรักษาในโรงพยาบาลเป็นระยะเวลาติดต่อกันมากกว่าสี่สิบแปดชั่วโมง โดยเริ่มเข้ารับการรักษาในโรงพยาบาลภายในจ็ดวันนับแต่ได้รับบาดเจ็บ หรือ

(๒) เป็นเหตุให้กระดูกหักหรือแตกกร้าว ยกเว้น การหักหรือแตกกร้าวของกระดูกนี้เอง มีนิ้วเท้าหรือจมูก หรือ

(๓) เกี่ยวข้องกับการฉีกขาดที่เป็นผลให้เกิดการตกเลือดอย่างรุนแรง หรือระบบประสาทกล้ามเนื้อหรือเส้นเอ็นได้รับความเสียหาย หรือเกี่ยวข้องกับการบาดเจ็บของอวัยวะภายใน หรือ

(๔) เกี่ยวข้องกับแผลไฟไหมระบาดสองหรือสาม หรือบริเวณที่ถูกไฟไหม้มีพื้นที่มากกว่าร้อยละห้าของพื้นผิวร่างกาย หรือ

(๕) เกี่ยวข้องกับการแพร่กระจายที่ได้รับการยืนยันว่าเป็นสาระที่ติดเชื้อได้หรือรังสีที่เป็นอันตราย

ข้อ ๔ อากาศยานถือว่าสูญหายตามข้อ ๑ (๓) เมื่อการค้นหาอาการยานอย่างเป็นทางการสิ้นสุดลง โดยไม่สามารถระบุถึงตำแหน่งของซากอากาศยานได้

ข้อ ๕ “อุบัติการณ์รุนแรง” หากพบว่า อุบัติการณ์ที่เกี่ยวข้องกับกรณีแวดล้อมที่มีความเป็นไปได้สูงที่จะเกิดอุบัติเหตุขึ้น ก่อนในกรณีอากาศยานมีนักบิน เหตุการณ์นี้เกิดขึ้นระหว่างเวลาที่มีบุคคลใด ๆ คนไปบนอากาศยานโดยมีเจตนาระหว่างทำการบิน จะถึงเวลาที่บุคคลเหล่านั้นมายังคงได้ง่ายจากอากาศยาน หากในกรณีอากาศยานซึ่งไม่มีนักบิน เหตุการณ์นี้ทำให้เกิด

ในระหว่างที่อากาศยานพร้อมที่จะเคลื่อนที่โดยมีวัตถุประสงค์ที่จะทำการบินจนถึงเวลาที่อากาศยานนั้นหยุดเคลื่อนที่เมื่อสิ้นสุดการบินและระบบขับเคลื่อนหลักหยุดทำงาน

ข้อ 5 รายการอุบัติการณ์ที่เข้าข่ายเป็นอุบัติการณ์รุนแรง อาทิ
(๑) การใกล้ชนกันซึ่งจำเป็นต้องทำการบังคับอากาศยานเพื่อหลีกเลี่ยงการชนกัน หรือเพื่อลดความเสียหายจากการชนกัน
(๒) การชนกันซึ่งไม่จัดว่าเป็นอุบัติเหตุ
(๓) การควบคุมอากาศยานเข้าสู่ภูมิประเทศ และอากาศยานเกือบชนกับภูมิประเทศนั้น
(๔) การยกเลิกการบินวิ่งชิ้น (Aborted Take-Off) บนทางวิ่งที่ปิด (Closed Runway) หรือทางวิ่งที่อากาศยานอื่นใช้งาน (Engaged Runway) บนทางขับ (Taxiway) (ยกเว้นการปฏิบัติการบินของเฮลิคอปเตอร์ที่ได้รับอนุญาต)
(๕) การบินวิ่งชิ้น (Take-off) จากทางวิ่งที่ถูกปิดหรือทางวิ่งที่อากาศยานอื่นใช้งาน การบินวิ่งชิ้นบนทางขับ (ยกเว้นการปฏิบัติการบินของเฮลิคอปเตอร์ที่ได้รับอนุญาต) หรือทางวิ่ง
(๖) การบินร่อนลง (Landings) หรือพยายามบินร่อนลงบนทางวิ่งที่ถูกปิดหรือทางวิ่งที่อากาศยานอื่นใช้งาน การบินร่อนลงบนทางขับ (ยกเว้นการปฏิบัติการบินของเฮลิคอปเตอร์ที่ได้รับอนุญาต) หรือทางวิ่งที่ไม่ได้รับอนุญาตให้ใช้ หรือพื้นที่ซึ่งไม่ได้มีไว้สำหรับการบินร่อนลง เช่น ถนนสำหรับรถยนต์ เป็นต้น
(๗) การบินร่อนลงโดยเก็บฐานล้อหรือฐานล้ออยู่ในตำแหน่งเก็บซึ่งไม่ถูกจัดว่าเป็นอุบัติเหตุ
(๘) การครูด (Dragging) ของปลายปีก กระดาษเครื่องยนต์ (Engine Pod) หรือส่วนอื่นของอากาศยาน ในระหว่างการบินร่อนลง ซึ่งไม่ถูกจัดว่าเป็นอุบัติเหตุ
(๙) ความล้มเหลวด้วยเชิงที่จะบรรลุสมรรถนะที่คาดหมาย ระหว่างการบินวิ่งชิ้น หรือนำเรียนในการไต่ระดับ (Initial Climb)
(๑๐) การเกิดเพลิงไหม้และ/หรือควันในห้องนักบิน (Cockpit) ห้องผู้โดยสาร (Passenger Compartment) ห้องบรรเทาภัยส่วนภาระ (Cargo Compartment) หรือเพลิงไหม้เครื่องยนต์แม้ว่าเพลิงจะถูกดับแล้วด้วยการทำธารดับเพลิง
(๑๑) เหตุการณ์ที่นักบินมีความจำเป็นต้องใช้ออกซิเจนในกรณีฉุกเฉิน
(๑๒) โครงสร้างอากาศยานล้มเหลว หรือเครื่องยนต์แยกออกจากเป็นชิ้นส่วนรวมถึงเครื่องยนต์ กังหันไอพ่น (Turbine Engine) ส่วนเหล็กและมีชิ้นส่วนภายในฝูงทะลุออกมาภายนอกทางทิศทางอื่น ๆ ไม่ว่าทำให้เครื่องยนต์ Uncontained Turbine Engine Failure) ซึ่งไม่ถูกจัดว่าเป็นอุบัติเหตุ
(๑๓) การทำงานผิดพลาดหลายอย่างของระบบทวง ๆ ของการงานอย่างไร้อย่างหนึ่งระบบซึ่งมีผลกระทบตามตรงของการปฏิบัติตามของอากาศยาน
(๑๔) นักบินสูญเสียความสามารถในการปฏิบัติตาม

(ก) สำหรับการปฏิบัติการบินที่กำหนดให้ใช้นักบินหนึ่งคน (รวมถึงนักบินที่ควบคุมอากาศยานจากภายนอก) หรือ

(ข) สำหรับการปฏิบัติการบินที่กำหนดให้ใช้นักบินหลายคน ซึ่งความปลอดภัยของการบินลดลง เนื่องจากมีภาระงานเพิ่มขึ้นมากสำหรับลูกเรือที่เหลืออยู่

(๑๕) สถานการณ์เกี่ยวกับระดับปริมาณน้ำมันเชื้อเพลิงหรือการจ่ายน้ำมันเชื้อเพลิง ซึ่งทำให้นักบินต้องประกาศภาวะฉุกเฉิน (Emergency Declaration) อาทิ น้ำมันเชื้อเพลิงไม่เพียงพอ หรือหมด หรือเครื่องยนต์ขาดน้ำมันเชื้อเพลิง (Fuel Starvation) หรือไม่สามารถนำน้ำมันเชื้อเพลิงที่เติมมากรอบอากาศยานมาใช้ได้ทั้งหมด (All Usable Fuel on Board)

(๑๖) การรุกล้ำทางวิ่ง (Runway Incursions) ซึ่งมีความรุนแรงระดับ A ตามที่กำหนดไว้ในเอกสารขององค์การการบินพลเรือนระหว่างประเทศ เลขที่ ๙๘๗๐ ว่าด้วยคู่มือการป้องกันการรุกล้ำทางวิ่ง (ICAO Document 9870: the Manual on the Prevention of Runway Incursions)

(๑๗) อุบัติการณ์ที่เกิดขึ้นระหว่างการบินวิ่งขึ้นหรือการบินร่อนลงของอากาศยาน อาทิ การบินร่อนลงก่อนถึงทางวิ่ง การวิ่งเลยปลายของทางวิ่ง หรือการวิ่งออกด้านข้างของทางวิ่ง

(๑๘) ความล้มเหลวของระบบต่าง ๆ (รวมถึงการสูญเสียกำลังเครื่องยนต์หรือแรงขับ) สภาพอากาศ การปฏิบัติการ นอกจากเห็นจากการปฏิบัติการที่ได้รับอนุมัติ หรือเหตุการณ์อื่น ๆ ซึ่งทำให้หรืออาจทำให้เกิดความยากลำบากในการควบคุมอากาศยาน

(๑๙) ความล้มเหลวของระบบที่มากกว่าหนึ่งระบบ ในระบบสำรองซึ่งจำเป็นต้องมีสำหรับการนำร่องและการเดินอากาศ

(๒๐) การปลดสายโยงยึดสัมภาระ (Slung Load) หรือสัมภาระอื่น (Other Load) ที่บรรทุกมาจากภายนอกอากาศยาน ในกรณีฉุกเฉินหรือโดยไม่ตั้งใจ

ข้อ ๗ บรรดาระเบียบ ข้อบังคับ และคำสั่งอื่นใด ซึ่งชัดหรือแย้งกับประกาศนี้ให้ใช้ประกาศนี้แทน

ทั้งนี้ ตั้งแต่บัดนี้เป็นต้นไป

ประกาศ ณ วันที่ ๒๘ สิงหาคม พ.ศ. ๒๕๖๓
พลตำรวจเอก วิเชียร พจนโพธิศรี
ประธานคณะกรรมการสอบสวนอุบัติเหตุของอากาศยานในราชอาณาจักร