กระทู้ถามที่ ๔๐๙ ร.

เรื่อง การพัฒนาหน่วยงานรัฐสู่บริการแบบลดการใช้กระดาษ (Paperless)
กราบเรียน ประธานสภาผู้แทนราษฎร

ข้าพเจ้าขอตั้งกระทู้ถาม ถามนายกรัฐมนตรี ดังต่อไปนี้
เนื่องด้วยปัจจุบันมีกฎหมายที่เอื้อให้มีการนำเทคโนโลยีต่าง ๆ มาใช้ในงานบริการออนไลน์อย่างแพร่หลาย เพื่อให้ประชาชนสามารถเข้าถึงบริการได้ง่าย โดยไม่ต้องเดินทางเพื่อการติดต่อด้วยตนเอง เช่น การดำเนินการตามพระราชบัญญัติการอำนวยความสะดวกในการพิจารณาอนุญาตของทางราชการ พ.ศ. ๒๕๕๘ และพระราชบัญญัติว่าด้วยธุรกรรมทางอิเล็กทรอนิกส์ พ.ศ. ๒๕๔๔ แต่ในสภาวะความเป็นจริงแล้ว ประชาชนผู้รับบริการยังจำเป็นต้องเดินทางไปถ่ายสำเนาเอกสาร เซ็นรับรองด้วยปากกาและสแกนเอกสารกลับเข้าสู่คอมพิวเตอร์ เพื่อนำส่งเอกสารดังกล่าวเข้าสู่บริการออนไลน์ จากชั้นตอนดังกล่าว ทำให้ประชาชนที่ต้องการทำธุรกรรมแต่ละครั้ง มีค่าใช้จ่ายในการเดินทางและไม่ได้รับความสะดวกเท่าที่ควร นอกจากนี้ ยังส่งผลกระทบต่อเนื่อง ไปยังหน่วยงานที่ให้บริการ ในกรณีของมีภาระจัดเก็บข้อมูลและเอกสารปริมาณมาก ส่งผลทำให้ต้องของบนประมาณจัดซื้ออุปกรณ์สำหรับจัดเก็บข้อมูลดังกล่าว จึงขอเรียนถามว่า

๑. เพื่อเป็นการลดภาระทั้งในภาคประชาชนและหน่วยงานที่ให้บริการ รัฐบาลมีแผนที่จะผลักดัน ส่งเสริม ให้มีการปรับปรุงบริการ ปรับแก้ไขระเบียบ เพื่อให้ผู้รับบริการสามารถส่งข้อมูลที่มีการลงลายมือชื่ออิเล็กทรอนิกส์ที่เชื่อถือได้ ตามพระราชบัญญัติว่าด้วยธุรกรรมอิเล็กทรอนิกส์ฯ มาตรา ๒๖ หรือไม่ ขอทราบรายละเอียด

๒. ในปัจจุบันมีหน่วยงานให้บริการออกใบรับรองอิเล็กทรอนิกส์ เพื่อใช้ในการลงลายมือชื่อในเอกสาร ตามพระราชบัญญัติว่าด้วยธุรกรรมทางอิเล็กทรอนิกส์ พ.ศ. ๒๕๔๔ มาตรา ๒๘ แต่เนื่องด้วยราคาค่าบริการรายปีค่อนข้างสูง จึงทำให้ประชาชนทั่วไปยังไม่สามารถเข้าถึงได้ รัฐบาลมีแนวทางสนับสนุน ส่งเสริม หรือไม่ อย่างไร ขอทราบรายละเอียด

ขอให้ตอบในราชกิจจานุเบกษา

ขอแสดงความนับถืออย่างยิ่ง
สมาชิกสภาผู้แทนราษฎร พรวงศ์ไพบูลย์ไทย

คำตอบกระทู้ถามที่ ๔๐๙ ร.

ของ นายสฤษฎ์พงษ์ เกี่ยวข้อง สมาชิกสภาผู้แทนราษฎร พรรคภูมิใจไทย จังหวัดกระบี่
เรื่อง การพัฒนาหน่วยงานรัฐสู่บริการแบบลดการใช้กระดาษ (Paperless)

ข้าพเจ้า นายเศรษฐาทรวีสิน นายกรัฐมนตรี ขอตอบกระทู้ถาม เรื่อง การพัฒนาหน่วยงานรัฐสู่บริการแบบลดการใช้กระดาษ (Paperless) ของท่านสมาชิกผู้มีเกียรติตามที่ได้รับรายงานจากกระทรวงดิจิทัลเพื่อเศรษฐกิจและสังคม ดังนี้

คำตอบข้อที่ ๑
จากการรายงานของกระทรวงดิจิทัลเพื่อเศรษฐกิจและสังคม ทราบว่า ปัจจุบันประชาชนสามารถใช้ลายมือชื่ออิเล็กทรอนิกส์เพื่อติดต่อหรือทำธุรกรรมทางอิเล็กทรอนิกส์กับหน่วยงานของรัฐได้ตามที่รัฐบาลมีนโยบายในการขับเคลื่อนรัฐบาลดิจิทัล (แผนรัฐบาลดิจิทัลของประเทศไทย พ.ศ. ๒๕๖๖ – ๒๕๗๐) ซึ่งครอบคลุมการส่งเสริมและสนับสนุนให้หน่วยงานของรัฐนำระบบอิเล็กทรอนิกส์มาใช้ในการให้บริการประชาชน และรองรับการใช้ข้อมูลอิเล็กทรอนิกส์ (e-Document) และลายมือชื่ออิเล็กทรอนิกส์ (e-Signature) เพื่อให้การทำงานของหน่วยงานของรัฐดำเนินงานด้วยระบบ paperless ได้ซึ่งแนวทางดังกล่าวครอบคลุมถึงการทำงานระหว่างหน่วยงานของรัฐด้วยกัน ตัวอย่างเช่น การใช้ระบบสารบรรณอิเล็กทรอนิกส์ในการรับส่งหนังสือราชการที่หน่วยงานของรัฐได้เปลี่ยนมาใช้วิธีการทางอิเล็กทรอนิกส์และนำลายมือชื่ออิเล็กทรอนิกส์มาใช้งานตามที่ระเบียบสำนักนายกรัฐมนตรีว่าด้วยงานสารบรรณ (ฉบับที่ ๔) พ.ศ. ๒๕๖๔ ได้กำหนดไว้ นอกจากนี้ ในฝั่งประชาชนที่ต้องการติดต่อขอรับบริการจากหน่วยงานของรัฐ สามารถใช้ข้อมูลอิเล็กทรอนิกส์ (e-Document) และลายมือชื่ออิเล็กทรอนิกส์ (e-Signature) ในกรณีขออนุญาตตามกฎหมายต่าง ๆ กับหน่วยงานของรัฐที่รับผิดชอบได้อยู่ในพระราชบัญญัติการปฏิบัติราชการทางอิเล็กทรอนิกส์ พ.ศ. ๒๕๖๕ รองรับซึ่งมีหลักการสำคัญคือมุ่งให้การปฏิบัติงานและการให้บริการของหน่วยงานของรัฐมีช่องทางหรือวิธีการทางอิเล็กทรอนิกส์ในการให้บริการประชาชน โดยจะเห็นได้จากจำนวน e-Service ที่หลายหน่วยงานได้รองรับการยืนคำขอและเอกสารประกอบผ่านช่องทางอิเล็กทรอนิกส์ได้แล้วกว่า ๑,๖๒๖ บริการ ซึ่งคณะรัฐมนตรีได้มีมติเมื่อวันที่ ๙ พฤษภาคม พ.ศ. ๒๕๖๖ เห็นชอบแนวทางวิธีการทางอิเล็กทรอนิกส์ที่ครอบคลุมการนำลายมือชื่ออิเล็กทรอนิกส์มาใช้กับการปฏิบัติราชการ โดยสามารถเลือกใช้เครื่องมือตามระดับความพร้อมของหน่วยงานของรัฐ นอกจากนี้ พระราชบัญญัติตาว่าด้วยธรรมทางอิเล็กทรอนิกส์ พ.ศ. ๒๕๔๔ และที่แก้ไขเพิ่มเติม มาปรับผลทางกฎหมายของข้อมูลอิเล็กทรอนิกส์ (e-Document) และลายมือชื่ออิเล็กทรอนิกส์ (e-Signature) เป็นไปตามความหมายและความเป็นอยู่ในกฎหมายโดยรวม

การลงนามด้วย Digital Signature โดยปัจจุบันประเทศไทยมีผู้ให้บริการที่ทำหน้าที่ในการออกใบรับรองอิเล็กทรอนิกส์ (ผู้ให้บริการออกใบรับรองอิเล็กทรอนิกส์ (Certification Authority - CA)) ที่ทำให้ประชาชนหรือหน่วยงานของรัฐมีทางเลือกในการใช้งาน Digital Signature ได้

สำหรับหน่วยงานของรัฐที่เลือกใช้ลายมือชื่ออิเล็กทรอนิกส์แบบทั่วไป กระทรวงดิจิทัล เพื่อเศรษฐกิจและสังคม ได้ส่งเสริมให้นำระบบ Digital ID ที่น่าเชื่อถือมาใช้ในการพิสูจน์และยืนยันตัวตนบุคคลที่เป็นเจ้าของลายมือชื่อผ่านระบบนี้ดิจิตอล เช่น บริการ ThaID ของกรมการปกครองที่เมื่อมีการพิสูจน์และยืนยันตัวตนเจ้าหน้าที่ของรัฐหรือประชาชนผ่าน ThalD ก็สามารถต่อยอดนำไปใช้ในการสร้างหรือลงลายมือชื่ออิเล็กทรอนิกส์ได้ เนื่องจาก Digital ID ได้ช่วยสร้างความน่าเชื่อถือให้กับหนึ่งในองค์ประกอบสำคัญของลายมือชื่ออิเล็กทรอนิกส์แล้ว

คำตอบข้อที่ ๒
จากการรายงานของกระทรวงดิจิตอลเพื่อเศรษฐกิจและสังคม ทราบว่า เพื่อส่งเสริมให้ประชาชนสามารถเข้าถึงการใช้งานลายมือชื่ออิเล็กทรอนิกส์ที่เชื่อถือได้อย่างแพร่หลาย กระทรวงดิจิตอล เพื่อเศรษฐกิจและสังคม โดยสำนักงานพัฒนาธุรกรรมทางอิเล็กทรอนิกส์ได้มีการดำเนินการใน ๒ ส่วนดังนี้

๑. การสนับสนุนให้หน่วยงานของรัฐใช้ลายมือชื่ออิเล็กทรอนิกส์ โดยใช้งานใบรับรองอิเล็กทรอนิกส์ จากผู้ให้บริการออกใบรับรองอิเล็กทรอนิกส์ (Certification Authority - CA) ของไทยที่ได้มาตรฐานจากกลุ่มประเทศ

กระทรวงดิจิตอลเพื่อเศรษฐกิจและสังคม โดยสำนักงานพัฒนาธุรกรรมทางอิเล็กทรอนิกส์ ไดดำเนินการหารือกับหน่วยงานที่เกี่ยวข้องอย่างต่อเนื่องเพื่อสนับสนุนให้มีการใช้งานมือชื่ออิเล็กทรอนิกส์ที่เชื่อถือได้ ซึ่งมีหน่วยงานของรัฐ เช่น กรมบัญชีกลาง กำหนดให้การทำใบเสร็จรับเงินของส่วนราชการต้องใช้งานมือชื่อที่เชื่อถือได้ตามกฎหมายว่าด้วยธุรกรรมทางอิเล็กทรอนิกส์ ตามหนังสือนี้ด่วนที่สุดที่ กค ๐๔๐๒.๒/ว ๓๙ เรื่อง แบบใบเสร็จรับเงินอิเล็กทรอนิกส์ของส่วนราชการ (e-Government Receipt) หรือสำนักงานคณะกรรมการข้าราชการพลเรือน กำหนดให้มีการใช้งานมือชื่ออิเล็กทรอนิกส์ที่เชื่อถือได้กับเอกสาร ก.พ. ๗ (ทะเบียนประวัติข้าราชการ) ที่มีการออกแบบข้าราชการที่เข้าใจง่ายระบบทะเบียนประวัติอิเล็กทรอนิกส์ เป็นต้น

นอกจากนี้ มาตรการอีกส่วนหนึ่งคือการสร้างความต้องการใช้งานให้เพิ่มมากขึ้น ซึ่งกระทรวงดิจิตอลเพื่อเศรษฐกิจและสังคม โดยสำนักงานพัฒนาธุรกรรมทางอิเล็กทรอนิกส์จะได้เสื้อบรรณรงค์ประชาชน และขอคิดของการใช้งานมือชื่ออิเล็กทรอนิกส์ และลายมือชื่ออิเล็กทรอนิกส์ที่เชื่อถือได้ โดยเฉพาะกับการนำไข่กับธุรกรรมทางอิเล็กทรอนิกส์ที่มีความสำคัญ

๒. นอกจากดำเนินการเพื่อสนับสนุนการลดค่าบริการในการใช้งานใบรับรองอิเล็กทรอนิกส์
กระทรวงดิจิตอลเพื่อเศรษฐกิจและสังคม โดยสำนักงานพัฒนาธุรกรรมทางอิเล็กทรอนิกส์ได้มีการหารือแนวทางการลดหรียญเว้นค่าบริการในการไข้งานร่วมกับผู้ให้บริการออกใบรับรองอิเล็กทรอนิกส์

(Certification Authority - CA) ในประเทศ เช่น การเปิดให้ใช้ใบรับรองอิเล็กทรอนิกส์ฟรี เมื่อผู้นวาก
กับบริการด้านการจัดการเอกสารอิเล็กทรอนิกส์ เพื่อเปลี่ยนรูปแบบการกำหนดค่าบริการเป็นรายปี
หรือการลดค่าบริการเพื่อให้หน่วยงานของรัฐมีการนำไปใช้งานมากขึ้น เป็นต้น

นอกจากนี้ ได้สนับสนุนให้มีการนำ Digital ID เช่น ThaID ของกรมการปกครองมาใช้
ในกระบวนการลงทะเบียนผู้ใช้บริการ (Registration Authority - RA) เพื่อช่วยลดขั้นตอนและต้นทุน
การดำเนินงาน ซึ่งจะเป็นส่วนหนึ่งของปัจจัยที่ให้ผู้ให้บริการออกใบรับรองอิเล็กทรอนิกส์ปรับลด
ค่าบริการลงได้ และอีกหนึ่งในแนวทางที่ได้ดำเนินการ คือการผลักดันให้เกิดผู้ให้บริการออกใบรับรอง
อิเล็กทรอนิกส์เพิ่มขึ้นโดยกระทรวงดิจิทัลเพื่อเศรษฐกิจและสังคมได้ผลักดันให้หน่วยงานรัฐวิสาหกิจ
ในสังกัดกระทรวงดิจิทัลเพื่อเศรษฐกิจและสังคม คือ บริษัท โทรคมนาคมแห่งชาติ จำกัด (มหาชน)
ให้บริการใบรับรองอิเล็กทรอนิกส์ตามมาตรฐานสากล เพื่อเป็นทางเลือกให้กับประชาชน ซึ่งหาก
มีบริการที่หลากหลายก็จะช่วยให้เกิดการแข่งขันในอุตสาหกรรมและมีส่วนช่วยในด้านการลดต้นทุน
ค่าบริการได้อีกทางหนึ่ง