กระทู้ถามที่ ๓๕๓ ร.

เรื่อง การยกระดับเรือนจำจังหวัดกระบี่

กราบเรียน ประธานสภาผู้แทนราษฎร

ข้าพเจ้าขอตั้งกระทู้ถาม ถามรัฐมนตรีว่าการกระทรวงยุติธรรม ดังต่อไปนี้

ด้วยเรือนจำจังหวัดกระบี่ตั้งอยู่บนถนนนครปฐม ตำบลปากน้ำ อำเภอเมืองกระบี่ ปัจจุบัน มีสภาพเก่าและมีผู้ต้องขังแออัดมาก ไม่สามารถที่จะขยายขนาดของเรือนจำออกไปได้ เนื่องจากตั้งอยู่ ติดกับชุมชนและโรงเรียน เรือนจำจังหวัดกระบี่มีพื้นที่ขนาดประมาณ ๓ ไร่เศษ สามารถรองรับ ผู้ต้องขังได้ไม่เกิน ๑,๐๐๐ คน แต่ปัจจุบันมีผู้ต้องขังอยู่รวมกันมากกว่า ๓,๐๐๐ คน หรือคิดเป็น มาากกว่า ๓ เท่า ซึ่งเรือนจำจังหวัดกระบี่เคยมีเหตุการณ์นักโทษชายก่อเหตุฉลาวลทำลายข้าวของ และเผาอาคารที่พักเจ้าหน้าที่ เนื่องจากความแอนัดของจำนวนผู้ต้องขังในเรือนจำ กรมราชทัณฑ์ ได้มีการจัดหาพื้นที่เพื่อก่อสร้างเรือนจำจังหวัดกระบี่แห่งใหม่แล้ว แต่ยังขาดงบประมาณในการดำเนินการ ก่อสร้างเรือนจำในที่ดินแห่งใหม่ จึงขอเรียนถามว่า

๑. การจัดสรรงบประมาณการก่อสร้างเรือนจำจังหวัดกระบี่แห่งใหม่จะดำเนินการได้เมื่อใด
อย่างไร ขอทราบรายละเอียด

๒. กระทรวงยุติธรรมมีนโยบายในการแยกผู้ต้องขังเด็ดขาดหรือผู้ต้องขังที่คดีถึงที่สุดแล้ว กับผู้ต้องที่อยู่ระหว่างเป็นผู้ต้องหาและอยู่ระหว่างประกันตัว ซึ่งการพิจารณาคดียังไม่ถึงที่สุดด้วยวิธีใด และจะดำเนินการได้เมื่อใด อย่างไร ขอทราบรายละเอียด

๓. การดำเนินการสร้างเรือนจำเอกชนเพื่อแยกขังผู้ต้องขังที่อยู่ระหว่างเป็นผู้ต้องหา และอยู่ระหว่างประกันตัว ซึ่งการพิจารณาคดียังไม่ถึงที่สุด มีความคืบหน้า อย่างไร ขอทราบรายละเอียด

ขอให้ตอบในราชกิจจานุเบกษา

แสดงความนับถืออย่างยิ่ง

สฤษฎ์พงษ์ เกียวข้อง
สมาชิกสภาผู้แทนราษฎร พลศภูมิใจไทย
จังหวัดกระบี่

คำตอบกระทู้ถามที่ ๓๕๓ ร.

ของ นายสฤษฎีพงษ์ เกี่ยวข้อง สมาชิกสภาผู้แทนราษฎร พรรคภูมิใจไทย จังหวัดกระบี่
เรื่อง การยกระดับเรือนจำจังหวัดกระบี่

ข้าพเจ้า พันตำรวจเอก ทวี สอดส่อง รัฐมนตรีว่าการกระทรวงยุติธรรม ขอตอบกระทู้ถาม
ของท่านสมาชิกผู้ทรงเกียรติ เกี่ยวกับแนวทางการยกระดับเรือนจำจังหวัดกระบี่ ดังนี้

คำถามช้อที่ ๑ การจัดสรรงบประมาณการก่อสร้างเรือนจำจังหวัดกระบี่แห่งใหม่
จะดำเนินการได้เมื่อใด อย่างไร

คำตอบช้อที่ ๑
กระทรวงยุติธรรมโดยกรมราชทัณฑ์ได้จัดหาที่ดินไว้รับรองการย้ายเรือนจำจังหวัดกระบี่
ออกนอกเขตชุมชนเมือง จำนวน ๒ แปลง คือ

๑. ที่ราชพัสดุแปลงหมายเลขทะเบียนที่ กบ.๔๓๒ (ชาวบ้านเรียกว่าเกาะหรือทุ่งไหนหมอ/
ไหงหมอ) ตำบลกระบี่น้อย อำเภอเมืองกระบี่ จังหวัดกระบี่ ในความครอบครอง ดูแลและใช้ประโยชน์
ของเรือนจำจังหวัดกระบี่ เนื้อที่ ๗๖ ไร่ มีระยะทางห่างจากเรือนจำจังหวัดกระบี่ ประมาณ ๔ กิโลเมตร
ทิศเหนือติดคลองสาธารณประโยชน์ ทิศตะวันออกติดคลองไหนหมอ ทิศใต้ติดคลองสาธารณประโยชน์
และทิศตะวันตกติดป่าสงวนแห่งชาติ “ป่าคลองจิหลาด” ซึ่งการเดินทางจะต้องผ่านที่ป่าสงวนแห่งชาติ
หรือเดินทางโดยทางเรือ อีกทั้งพื้นที่ดังกล่าวถึงมีน้ำท่วมถึงในบางฤดูกาลและเป็นป่าพรุ
จึงไม่เหมาะสมในการก่อสร้างเรือนจำใหม่

๒. ที่ดินสาธารณประโยชน์ “ป่าคลองชั่งหรือหนองนายมี” (เรือนจำชั่วคราวกระบี่น้อย)
ตำบลกระบี่น้อย อำเภอเมืองกระบี่ จังหวัดกระบี่ เนื้อที่ ๔๔ ไร่ ๓ บาท มีระยะทาง
ห่างจากเรือนจำจังหวัดกระบี่ ประมาณ ๑๐ กิโลเมตร ติดถนนเพชรเกษม และมีปัญหาระื่องประชาชน
ในพื้นที่คัดค้านการก่อสร้างเรือนจำกระบี่แห่งใหม่ อีกทั้งมีขนาดพื้นที่ไม่เพียงพอสำหรับการก่อสร้างเรือนจำ
ให้เป็นไปตามมาตรฐานในการดูแลและแก้ไขพัฒนาพฤตนิสัยผู้ต้องขัง

อย่างไรก็ดี เพื่อประโยชน์ของทางราชการ และมีสถานที่ที่เหมาะสม จากบนพื้นที่เพียงพอ
สำหรับรองรับการย้ายเรือนจำจังหวัดกระบี่ออกนอกเขตชุมชนเมืองเพิ่มเติมอีกหนึ่งแปลง กรุงราชภัฏฯ
ได้มอบอำนาจให้ผู้บัญชาการเรือนจำจังหวัดกระบี่เป็นผู้แทนกรุงราชภัฏฯ โดยใช้ประโยชน์ที่ดิน
ในเขตปฏิรูปที่ดินเพื่อเกษตรกรรม (ที่ ส.ป.ก.) ตำบลกระบี่น้อย อำเภอเมืองกระบี่ จังหวัดกระบี่
เพื่อรองรับการย้ายเรือนจำจังหวัดกระบ่ะออกนอกเขตชุมชน เชิงมีระยะห่างจากศาล ธงพยาบาล
และระบบสารารณะโค้งไม่มาก เป็นผู้บัญชาการเรือนจำจังหวัดกระบี่ได้ดำเนินการยืนคำขอและจัดส่งเอกสาร
ให้สำนักงานการปฏิรูปที่ดินเพื่อเกษตรกรรม (ส.ป.ก.) พิจารณาอนุญาตแล้ว โดยในส่วนของกรุงราชภัฏฯ

ได้มีหนังสือแจ้งเหตุผลความจำเป็น และขอความอนุเคราะห์สำนักงานการปฏิรูปที่ดินเพื่อเกษตรกรรม พิจารณาอนุญาตอีกทางหนึ่งด้วย ขณะนี้อยู่ในขั้นตอนการพิจารณาของสำนักงานการปฏิรูปที่ดิน เพื่อเกษตรกรรม กระทรวงเกษตรและสหกรณ์

ทั้งนี้ กรมราชทัณฑ์ยังมีความประสงค์จะย้ายเรือนจำจังหวัดกระบี่ไปก่อสร้างยังสถานที่แห่งใหม่ หากแต่กระบวนการขอรับการจัดสรรงบประมาณจากงบประมาณรายจ่ายประจำปีนั้น โครงการจะต้องมีความพร้อมเนื่องจากใช้งบประมาณที่มีวงเงินสูงเกินกว่า ๑,๐๐๐ ล้านบาท ซึ่งมีขั้นตอนสำคัญที่จะต้องดำเนินการให้มีความพร้อมตามลำดับ ดังนี้

๑) กรมสิทธิ์ที่ดินที่รองรับการก่อสร้างเรือนจำใหม่ (กรมราชทัณฑ์ต้องมีเอกสารถือครองและใช้ประโยชน์ที่ดินที่ถูกต้องตามกฎหมายที่เกี่ยวข้อง)

๒) สำรวจ ออกแบบ จัดทำแบบรูปรายการงานก่อสร้างและประมาณราคา

๓) จัดทำประชาสัมพันธ์ รับฟังความคิดเห็นของหน่วยงานและประชาชนในพื้นที่ก่อสร้างเรือนจำใหม่

๔) เสนอคณะรัฐมนตรีพิจารณาเห็นชอบให้ตั้งงบประมาณรายจ่ายประจำปี กรณีโครงการก่อสร้างที่วงเงินเกิน ๑,๐๐๐ ล้านบาท (ตามพระราชบัญญัติวิธีการงบประมาณ พ.ศ. ๒๕๖๑ มาตรา ๒๖ ในกรณีที่หน่วยรับงบประมาณจะต้องมีการก่อหนี้ผูกพันงบประมาณมากกว่าหนึ่งปีงบประมาณสำหรับรายการงบประมาณที่มีวงเงินตั้งแต่หนึ่งพันล้านบาทขึ้นไป ให้หน่วยรับงบประมาณเสนอคณะรัฐมนตรีพิจารณาอนุมัติก่อนที่จะมีการยื่นคำขอตั้งงบประมาณรายจ่ายต่อผู้อำนวยการ)

๕) ดำเนินการขอตั้งงบประมาณรายจ่ายประจำปี

ดังนั้น หากกรมราชทัณฑ์ได้รับการอนุญาตให้ใช้ที่ดินจากสำนักงานปฏิรูปที่ดินเพื่อเกษตรกรรม ก็จะสามารถดำเนินการตามขั้นตอนดังกล่าวข้างต้น เพื่อขอรับการสนับสนุนงบประมาณต่อไป

คำถามข้อที่ ๒ กระทรวงยุติธรรมมีนโยบายในการแยกผู้ต้องขังเด็ดขาดหรือผู้ต้องขังที่คดียิงที่สุดแล้วกับผู้ต้องขังที่อยู่ระหว่างเป็นผู้ต้องหาและอยู่ระหว่างประกันตัวซึ่งการพิจารณาช่วงยังไม่ถึงที่สุดด้วยวิธีใดและจะดำเนินการได้เมื่อใด อย่างไร

คำตอบข้อที่ ๒

กระทรวงยุติธรรมโดยกรมราชทัณฑ์มีการดำเนินงานการแยกผู้ต้องขังระหว่างพิจารณาคดีกับผู้ต้องขังเด็ดขาด โดยได้ดำเนินการโครงการ “แก้ปัญหาหนักโทษล้นคุก” ให้การปฏิบัติต่อผู้ต้องขังระหว่างพิจารณาคดีให้เป็นไปตามมาตรฐานระหว่างประเทศ โดยมีแผนงาน/เป้าหมายการดำเนินงาน ดังนี้

๑. ดำเนินการสั่งการให้เรือนจำ/คุณสถาน ที่มีกลุ่มผู้ต้องขังระหว่างพิจารณาคดีนำมาตรฐาน การปฏิบัติตามแนวทางควบคุมผู้ต้องขัง Standard Operating Procedures for Custodial Measures (SOPs) เป็นปฏิบัติ

๒. ดำเนินการติดตามประเมินผลการปฏิบัติต่อผู้ต้องขังระหว่างพิจารณาคดี

๓. ปรับปรุงแนวทางการดำเนินการด้านการปฏิบัติต่อผู้ต้องขังระหว่างพิจารณาคดีให้มีประสิทธิภาพมากยิ่งขึ้น

๔. จัดตั้งเรือนจำสำหรับผู้ต้องขังระหว่างพิจารณาคดี

นอกจากนี้ กรมราชทัณฑ์ได้ดำเนินการจัดตั้งเรือนจำศูนย์ระหว่างพิจารณาคดี (Hub) ตามลักษณะ พื้นที่ โดยกำหนดให้กลุ่มเรือนจำ/ทัณฑสถานที่ตั้งอยู่ในพื้นที่ของจังหวัดเดียวกัน ให้มี ๑ เรือนจำ ทำหน้าที่ในการควบคุมผู้ต้องขังระหว่างพิจารณาคดี (Hub) ส่วนเรือนจำอื่น ๆ ให้ทำหน้าที่เป็นเรือนจำสำหรับการควบคุมนักโทษเด็ดขาด ดังนี้

๑) กลุ่มจังหวัดลำปาง ให้เรือนจำกลางลำปางทำหน้าที่ควบคุมผู้ต้องขังระหว่างพิจารณาคดีและนักโทษเด็ดขาด ทัณฑสถานบำบัดพิเศษลำปาง ทำหน้าที่ควบคุมนักโทษเด็ดขาด

๒) กลุ่มจังหวัดพิษณุโลก ให้เรือนจำจังหวัดพิษณุโลก ทำหน้าที่ควบคุมผู้ต้องขังระหว่างพิจารณาคดีและนักโทษเด็ดขาด เรือนจำกลางพิษณุโลกทำหน้าที่ควบคุมนักโทษเด็ดขาด

๓) กลุ่มจังหวัดพระนครศรีอยุธยา ให้เรือนจำจังหวัดพระนครศรีอยุธยา ทำหน้าที่ควบคุมผู้ต้องขังระหว่างพิจารณาคดีและนักโทษเด็ดขาด เรือนจำกลางพระนครศรีอยุธยา ทัณฑสถานบำบัดพิเศษพระนครศรีอยุธยา และทัณฑสถานวัยหมู่พระนครศรีอยุธยา ทำหน้าที่ควบคุมนักโทษเด็ดขาด

๔) กลุ่มจังหวัดขอนแก่น ให้ทัณฑสถานบำบัดพิเศษขอนแก่น ทำหน้าที่ควบคุมผู้ต้องขังระหว่างพิจารณาคดีและเรือนจำกลางขอนแก่น ทำหน้าที่ควบคุมนักโทษเด็ดขาด

๕) กลุ่มจังหวัดนครศรีธรรมราช ให้ทัณฑสถานวัยหมู่นครศรีธรรมราช ทำหน้าที่ควบคุมผู้ต้องขังชายระหว่างพิจารณาคดีและผู้ต้องขังหญิง (อยู่ระหว่างการก่อสร้างขยายแผน) เรือนจำกลางนครศรีธรรมราช ทำหน้าที่ควบคุมนักโทษเด็ดขาดหญิงแทน

๖) กลุ่มจังหวัดสงขลา ให้เรือนจำจังหวัดสงขลาทำหน้าที่ควบคุมผู้ต้องขังระหว่างพิจารณาคดีและนักโทษเด็ดขาด เรือนจำกลางสงขลา ทัณฑสถานบำบัดพิเศษสงขลา ทำหน้าที่ควบคุมนักโทษเด็ดขาด

๗) กลุ่มกรุงเทพมหานคร ให้เรือนจำพิเศษกรุงเทพมหานคร และทัณฑสถานบำบัดพิเศษกลางทำหน้าที่ควบคุมผู้ต้องขังระหว่างพิจารณาคดี (เรือนจำพิเศษกรุงเทพมหานครควบคุมผู้ต้องขังคนใต้ว่าไป และทัณฑสถานบำบัดพิเศษกลางควบคุมผู้ต้องขังคนเหนือเสฟสิด) เรือนจำกลางบางขาว เรือนจำกลางคลองเปรม และเรือนจำชั่วคราววัดตนเทพรายใหม่

๘) เพื่อให้การยกระดับการปฏิบัติต่อผู้ต้องขังระหว่างพิจารณาคดี เป็นไปอย่างมีประสิทธิภาพและบรรลุผลสำเร็จอ้อยเป็นรูปธรรม โดยเฉพาะอย่างยิ่งการแยกพื้นที่ในการกุมขังผู้ต้องขังระหว่างพิจารณาคดีกับนักโทษเด็ดขาด กราฟิกส์แสดงความเห็นชอบของคณะกรรมการราชภัฏฯได้กำหนดให้ทำการทดลองใช้งานในกรณีควบคุมผู้ต้องขังระหว่างพิจารณาคดี โดยแบ่งออกเป็น ๒ กะล่ม

คือ ๑) เรือนจำแบ่งแดน ได้แก่ เรือนจำพิเศษมีนบุรี และ ๒) เรือนจำเดนเดียว ได้แก่ เรือนจำอำเภอธัญบุรี
ซึ่งมีการทดลองโดยให้ผู้ต้องขังแต่งกายปกติ (สวมใส่เสื้อเหลือง กางเกงวอร์มสีดำ) แทนที่การใส่ชุดเครื่องแบบ
ผู้ต้องขัง (ชุดสีลูกวัว) ไปขึ้นศาลเพื่อลดการติดตรา เพื่อให้มีแนวทางในการดำเนินงานและติดตามผล
การทดลองการปฏิบัติต่อผู้ต้องขังของเรือนจำพิเศษมีนบุรี และนำมาปรับปรุงแก้ไขมาตรฐานการปฏิบัติ
ต่อผู้ต้องขังระหว่างพิจารณาคดี (SOPs) เพื่อนำไปใช้ต่อเนื่องกับเรือนจำ/ทัณฑสถานทั่วประเทศต่อไป

คำถามข้อที่ ๓ การสร้างเรือนจำเอกชนเพื่อแยกขังผู้ต้องขังที่อยู่ระหว่างเป็นผู้ต้องหา
และอยู่ระหว่างประกันตัวซึ่งการพิจารณาคดียังยังไม่ถึงที่สุด มีความคืบหน้าอย่างไร

คำตอบข้อที่ ๓
กระทรวงยุติธรรมโดยกรมราชทัณฑ์ได้จัดทำโครงการการศึกษาเพื่อจัดตั้งเรือนจำเอกชน
เพื่อศึกษารูปแบบเรือนจำเอกชนที่เหมาะสมที่จะดำเนินการจัดตั้งในประเทศไทย โดยสถาบันวิจัยสังคม
จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย ซึ่งจากผลการศึกษาพบว่ามีปัญหา/อุปสรรคในการจัดตั้งเรือนจำเอกชน เช่น
ปัญหาข้อกฎหมายที่ต้องมีการแก้ไขเพื่อให้การจัดตั้งเรือนจำเอกชนเป็นไปตามกฎหมาย ปัญหาระ่อง
แรงจูงใจในการเข้ามาดำเนินการกิจการเรือนจำของเอกชน เนื่องจากการดำเนินการเรือนจำเอกชน
เป็นไปในลักษณะสัญญาสัมปทานที่รัฐให้เอกชนเข้าดำเนินการจัดทำบริการสาธารณะ โดยรัฐสนับสนุน
ค่าใช้จ่ายตามงบประมาณที่กำหนด แต่จำนวนเงินที่รัฐสนับสนุมีน้อย อาจไม่คุ้มค่าสำหรับเอกชน
ที่จะเข้ามาดำเนินการ จึงไม่ดึงดูดให้เอกชนเข้ามาจัดตั้งเรือนจำเอกชน นอกจากนี้ ปัญหาในการสร้าง
การยอมรับและการทำความเข้าใจกับสังคมเป็นอีกปัจจัยที่จะต้องใช้ความระมัดระวัง เนื่องจาก
เป็นประเด็นอ่อนไหว ทำให้ที่ผ่านมาจึงยังไม่มีการดำเนินการจัดตั้งเรือนจำเอกชนในประเทศไทย

อย่างไรก็ตาม ในประเด็นของการดำเนินการจัดตั้งเรือนจำเอกชนกับการแก้ไขปัญหาความแออัด
ในเรือนจำ กระทรวงยุติธรรมโดยสำนักงานกิจการยุติธรรม ได้แต่งตั้งคณะกรรมการเพื่อศึกษา
และกำหนดแนวทางการจัดตั้งเรือนจำเอกชน ตามคำสั่งกระทรวงยุติธรรม ที่ ยธ ๖๐/๒๕๖๔
โดยมีผู้อำนวยการสำนักงานกิจการยุติธรรมเป็นประธานกรรมการ และมีกรมราชทัณฑ์เป็นกรรมการ
ซึ่งปรากฏผลการศึกษา ดังนี้

๑. แนวคิดข้อเสนอที่สามารถดำเนินการได้ทันทีในรูปแบบ “รัฐเจ้าของคนบริหารจัดการเรือนจำ
ทั่วระบบ” โดยมีคณะกรรมการซึ่งเป็นตัวแทนจากภาครัฐบาลคอยกำกับดูแล กำหนดนโยบาย พิศทาง
ติดตาม ตรวจสอบ และประเมินผล โดยเอกชนจะดำเนินการเองทั้งหมด และจะแบ่งเรือนจำนอกเป็น
๒ ธุรกิจรูปแบบ คือ เรือนจำเอกชนสำหรับผู้ต้องขังระหว่าง และเรือนจำเอกชนสำหรับนักโทษเด็ดขาด
ซึ่งจะส่งผลให้เรือนจำของรัฐบาลลดความแออัดลง การบริหารงานเรือนจำกัดประสิทธิภาพมากยิ่งขึ้น
ภาคเอกชนสามารถเข้ามาเป็นส่วนร่วมในการสร้างสรรค์สังคมผ่านทางการบริหารงาน โดยใช้วิธีปฏิบัติ
ที่ดีที่สุด (Best Practice) และองค์ความรู้ใหม่ในการบริหารงานเอกชน
๒. แนวคิดข้อเสนอบางระบบจะขยาย โดยห้องมีการทำกฎหมายในด้านต่าง ๆ เช่น การกำหนดประเภทของนักโทษในเรือนจำเอกชน การกำหนดประเภทด้านและลักษณะการทำผิด

ที่ไม่สมควรให้อยู่ในเรือนจำเอกชน การกำหนดสถานที่ตั้งและสภาพแวดล้อมเรือนจำ การกำหนดลักษณะทางกายภาพของเรือนจำเอกชน การกำหนดการบริหารจัดการเรือนจำเอกชน การฝึกอบรมและพัฒนาเจ้าพนักงานเรือนจำ การจำแนกลักษณะผู้ต้องขัง การแก้ไขฟื้นฟูและพัฒนาพฤตินิสัย การจัดให้ทำงานและการรักษาพยาบาล เป็นต้น นอกจากนี้ คณะกรรมการฯ ยังได้มีข้อเสนออื่น ๆ ในการลดความแออัดของผู้ต้องขังในเรือนจำที่นอกเหนือจากการจัดตั้งเรือนจำเอกชน เช่น การเพิ่มความจุผู้ต้องขังของเรือนจำนารบทวนและปรับปรุงกฎหมาย การปล่อยตัวชั่วคราวเพื่อลดการคุมขังก่อนการดำเนินคดี เป็นต้น

อนึ่ง ข้อเสนอดังกล่าวเป็นเพียงแนวคิดตามผลการศึกษาเท่านั้น ยังคงมีปัญหา/อุปสรรคในเรื่องข้อกฎหมาย ปัญหาการยอมรับจากสังคม และข้อจำกัดในเรื่องความคุ้มค่าในการดำเนินการของภาคเอกชน ซึ่งจะต้องมีการศึกษาและพิจารณาอย่างละเอียดถึงทั่วไป