กระทู้ถามที่ ๑๒๓ ร.

สภาผู้แทนราษฎร

๑๔ กรกฎาคม ๒๕๖๖
เรื่อง ขอทราบแนวทางการแก้ไขปัญหาสวัสดิการของนักศึกษาในช่วงระหว่างการฝึกงาน
กราบเรียน ประธานสภาผู้แทนราษฎร
ข้าพเจ้าขอตั้งกระทู้ถาม ถามนายกรัฐมนตรี ดังต่อไปนี้
ในปัจจุบันหลักสูตรการเรียนของนักศึกษาจะมีกระบวนการที่เรียกว่าการฝึกงาน แต่ในปัจจุบันนั้นสถานที่ต่าง ๆ ที่นักศึกษาเข้าไปทำการฝึกงานมักจะมีระบบดูแลเรื่องสวัสดิการการทำงานที่แตกต่างกันไม่มีระบบแบบแผน หรือระเบียบทางานที่ชัดเจน บางสถานที่ นักศึกษาฝึกงานไม่เข้าข่ายการรับรายได้ที่จะใช้ในการดำรงชีวิต จึงขอเรียนถามว่า

๑. รัฐบาล มีแนวโน้มย้ายในการแก้ไขปัญหาหลักสูตรกระบวนการฝึกงานของนักศึกษาหรือไม่อย่างไร ขอทราบรายละเอียด

๒. รัฐบาล มีแผนงานในการแก้ไขปัญหานักศึกษาฝึกงานไว้สวัสดิการหรือไม่ อย่างไร ขอทราบรายละเอียด

ขอให้ตอบในราชกิจจานุเบกษา

ขอแสดงความนับถืออย่างยิ่ง
รักษณก สินธอนุ
สมาชิกสภาผู้แทนราษฎร พรรคก้าวไกล
กรุงเทพมหานคร

คำตอบกระทู้ถามที่ ๑๒๓ ร.

ของ นางสาวรักชนก ศรีนอก
สมาชิกสภาผู้แทนราษฎร พรรคก้าวไกล กรุงเทพมหานคร
เรื่อง ขอทราบแนวทางการแก้ไขปัญหาสวัสดิการของนักศึกษาในช่วงระหว่างการฝึกงาน

ข้าพเจ้า นายเศรษฐาทร์สิน นายกรัฐมนตรี ขอตอบกระทู้ถาม เรื่อง ขอทราบแนวทางการแก้ไขปัญหาสวัสดิการของนักศึกษาในช่วงระหว่างการฝึกงาน ของท่านสมาชิกผู้มีเกียรติตามที่ได้รับรายงานจากกระทรวงการอุดมศึกษา วิทยาศาสตร์ วิจัยและนวัตกรรม และกระทรวงแรงงาน ดังนี้

## คำตอบข้อที่ ๑
รัฐบาลโดยกระทรวงการอุดมศึกษา วิทยาศาสตร์ วิจัยและนวัตกรรม มีความมุ่งมั่นในการสนับสนุนการสร้างบัณฑิตที่มีคุณภาพซึ่งมีความรู้ ความสามารถ และสมรรถนะที่พร้อมทำงานทันที เพื่อเป็นกำลังในการพัฒนาสังคมและเศรษฐกิจของประเทศผ่านหลักสูตรสหกิจศึกษา และการศึกษาเชิงบูรณาการกับการทำงาน ซึ่งกระทรวงการอุดมศึกษา วิทยาศาสตร์ วิจัยและนวัตกรรม มีบทบาทในการส่งเสริมให้สถาบันอุดมศึกษาพัฒนาหลักสูตรให้มีความทันสมัยเหมาะกับความเปลี่ยนแปลงอันรวดเร็ว และสนับสนุนให้สถาบันอุดมศึกษาร่วมมือกับสถานประกอบการ ผลิตบัณฑิตให้มีคุณสมบัติและความสามารถตามความต้องการของตลาดแรงงาน รวมไปถึงเตรียมความพร้อมให้อาจารย์นิเทศซึ่งเป็นผู้ดูแลนักศึกษาที่ออกไปปฏิบัติงาน ในสถานประกอบการด้วย ในกรณีนี้ กระทรวงการอุดมศึกษาฯได้มีประกาศคณะกรรมการมาตรฐานการอุดมศึกษา เรื่อง หลักเกณฑ์และแนวปฏิบัติเพื่อส่งเสริมการจัดหลักสูตรสหกิจศึกษา และการศึกษาเชิงบูรณาการกับการทำงาน พ.ศ. ๒๕๖๕ ซึ่งมีภาระระบุถึงแนวปฏิบัติในการบริหารจัดการความร่วมมือของสถาบันอุดมศึกษาสถานประกอบการตลอดจนแนวทาง การปฏิบัติของนักศึกษา ทั้งก่อน - ระหว่าง - หลังการปฏิบัติงาน เช่นรวมถึงการทำความตกลงกับสถานประกอบการให้นักศึกษาที่ไปปฏิบัติงานได้รับค่าตอบแทน หรือสวัสดิการต่าง ๆ ตามความเหมาะสมหรือจำเป็นตามลักษณะงาน อายุ กี่พัก ออาหาร ธุรกับ - ส่ง เป็นต้น

## คำตอบข้อที่ ๒
จากข้อมูลของกระทรวงการอุดมศึกษา วิทยาศาสตร์ วิจัยและนวัตกรรม ทราบว่าการฝึกประสบการณ์วิชาชีพ (Internship) เป็นกระบวนการจัดกิจกรรมทางเรียนการสอนที่กระทำร่วมกันระหว่างสถาบันอุดมศึกษากับสถานประกอบการ เพื่อเปิดโอกาสให้ผู้เรียนได้สัมผัสกับ การปฏิบัตางานจริงๆ การฝึกทักษะกระบวนการคิด การจัดการแสดงผลงานสาระสำคัญและการประยุกต์ใช้ความรู้ด้านๆ ก็ได้เรียนมาเพื่อใช้ระหว่างการทำงานฝึกงาน เช่นปัจจุบันระบบแบบฝึกงานของนักศึกษาส่วนใหญ่มีสองรูปแบบคือ การฝึกงานลักษณะทั่วไป กับการทำฝึกงานในรูปแบบของการสหกิจศึกษาซึ่งจะมีสวัสดิการจากการทำงานที่แตกต่างกัน

การฝึกงานลักษณะทั่วไป

การที่นักศึกษาหาสถานที่ฝึกงานด้วยตนเองและสามารถเลือกตามที่ตนเองสนใจ ซึ่งไม่จำเป็นว่าจะต้องฝึกงานตรงกับสาขาที่เรียนมา เพราะทางผู้ประกอบการที่รับนักศึกษาฝึกงานจะเป็นผู้พิจารณาด้วยตนเองว่าเหมาะสมหรือไม่ โดยช่วงเวลาของการฝึกงาน จะอยู่ประมาณ ๒๐๐ ชั่วโมงเป็นอย่างต่ำ หรือไม่น้อยกว่า ๒๕ วัน ซึ่งพระราชบัญญัติคุ้มครองแรงงาน พ.ศ. ๒๕๔๑ (ฉบับปรับปรุง พ.ศ. ๒๕๖๒) โดยสำนักคุ้มครองแรงงานได้เคยเสนอความเห็นเกี่ยวกับ การจ่ายค่าตอบแทนให้แก่นักศึกษาฝึกงานว่าการที่นักศึกษาเข้ารับการฝึกงานกับสถานประกอบการนั้น นักศึกษาไม่ได้มีเจตนาก็จะทำงานเพื่อรับค่าจ้างเป็นค่าตอบแทนการทำงานตามสัญญาจ้างแรงงาน และมีวัตถุประสงค์เพื่อการฝึกภาคปฏิบัติ เรียนรู้ และสร้างเสริมประสบการณ์ตรงเป็นสำคัญ ซึ่งเป็น ส่วนหนึ่งของหลักสูตรการศึกษาที่สถาบันการศึกษานั้น ๆ กำหนดไว้ นิติสัมพันธ์ระหว่างสถานประกอบการ กับนักศึกษาจึงไม่ใช่นิติสัมพันธ์ตามสัญญาจ้างแรงงาน เพราะมิได้ตกลงรับนักศึกษาเข้าทำงานโดยจ่ายค่าจ้าง ให้เพื่อตอบแทนการทำงานตามสัญญาจ้างแรงงาน แต่เพื่อเปิดโอกาสให้นักศึกษาได้มาทดลองทำงาน ในสถานประกอบการจริง แต่ถ้าสถานประกอบการเลือกที่จะให้ค่าตอบแทน อัตราค่าตอบแทนดังกล่าว ก็จะขึ้นอยู่กับว่าสัญญาฝึกงานนั้น ระบุไว้ว่าอย่างไร การจะจ่ายค่าตอบแทนหรือการจัดสวัสดิการ ให้แก่นักศึกษาฝึกงาน ขึ้นอยู่กับข้อกำหนดของสถานประกอบการนั้น ๆ หรืออาจจะเป็นการตกลงร่วมกันกับนักศึกษาฝึกงานโดยตรง ซึ่งจะมีหรือไม่มีก็ได้

แบบเต็มเวลา ไม่น้อยกว่า ๑๖ สัปดาห์ และไม่อยู่ในสถานะของนักศึกษาฝึกงาน แต่นักศึกษาจะเป็น เสมือนเจ้าหน้าที่หรือพนักงานปฏิบัติงานชั่วคราวในสถานประกอบการ โดยส่วนใหญ่จะมีค่าตอบแทนให้ เชิงค่าตอบแทนอาจเป็นในลักษณะ เงิน ธรถางส่ง ที่พัก หรือสวัสดิการอื่น ๆ ตามความเหมาะสม

ขึ้นอยู่กับการตกลงร่วมกันหรือนโยบายที่สถานประกอบการนั้น ๆ กำหนด

โดยกระทรวงการอุดมศึกษาฯ ได้กำหนดหลักเกณฑ์และแนวปฏิบัติเพื่อส่งเสริมการจัดหลักสูตร สหวิกศึกษา และการศึกษาเชิงบรูณาการกับการทำงานซึ่งมีภาระคล้ายแนวทางให้สถาบันอุดมศึกษาทำการปกครอง กับสถานประกอบเพื่อให้นักศึกษาที่ไปปฏิบัติงานได้รับสวัสดิการต่าง ๆ จากความเหมาะสม เช่น สภาพแวดล้อมการทำงานที่ปลอดภัย เทคนโลยีที่ทันสมัยในการทำงาน เป็นพืช อารหาร ธรถาง - ส่ง
คำขอบเท่านี้รวมไปถึงมีการจัดทำข้อตกลงเรื่องทรัพย์สินทางปัญญาที่อาจเกิดขึ้นจากการปฏิบัติงาน

สำหรับในส่วนของข้อมูลจากกระทรวงแรงงาน เราพบว่า นอกจากกรณีปัญหาสวัสดิการของนักศึกษาในช่วงระหว่างการทำงานแล้ว

มาตรา ๕ แห่งพระราชบัญญัติคุมครองแรงงาน พ.ศ. ๒๕๔๑ ได้บัญญัตนิยามคำว่า
“สัญญาจ้าง” หมายความว่า ไม่ว่าเป็นหนังสือหรือด้วยวาจาระบุชัดเจน หรือเป็นที่เข้าใจ
โดยปริยายซึ่งบุคคลหนึ่งเรียกว่าลูกจ้างตกลงจะทำงานให้แก่บุคคลอื่นบุคคลหนึ่งเรียกว่านายจ้างและ
นายจ้างตกลงจะให้ค่าจ้างตลอดเวลาที่ทำงานให้

(นายจ้าง) หมายความว่า ผู้ซึ่งตกลงรับลูกจ้างเข้าทำงานโดยจ่ายค่าจ้างให้และหมายความ
รวมถึง
(๑) ผู้ซึ่งได้รับมอบหมายให้ทำงานแทนนายจ้าง
(๒) ในกรณีที่นายจ้างเป็นนิติบุคคลให้หมายความรวมถึงผู้มีอำนาจกระทำการแทนนิติบุคคล
และผู้ซึ่งได้รับมอบหมายจากผู้มีอำนาจกระทำการแทนนิติบุคคลให้ทำการแทนด้วย

“ลูกจ้าง” หมายความว่า ผู้ซึ่งตกลงทำให้นายจ้างโดยรับค่าจ้างไม่ว่าจะเรียกชื่ออย่างไร
และตามมาตรา ๕๗๕ แห่งประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ วางหลักไว้ว่า อันว่าสัญญาจ้างแรงงานนั้น
คือสัญญาซึ่งบุคคลหนึ่ง เรียกว่าลูกจ้างตกลงจะทำงานให้แก่บุคคลอีกคนหนึ่ง เรียกว่า นายจ้าง
และนายจ้างตกลงจะให้สินจ้างตลอดเวลาที่ทำงานให้

กรณีที่สถานศึกษาได้มีการส่งนักศึกษาเข้าไปฝึกงานในสถานประกอบกิจการ ตามหลักสูตร
การศึกษาในสาขาวิชาเรียนที่สถานศึกษากำหนดไว้ นักศึกษาจึงมิได้เป็นผู้ตกลงเข้าทำงานให้กับ
สถานประกอบกิจการโดยได้รับค่าจ้างตามสัญญาจ้างแรงงาน และในขณะเดียวกันก็มิใช่กรณีที่
สถานประกอบกิจการตกลงรับนักศึกษาเข้าทำงานโดยจ่ายค่าจ้างให้ตามสัญญาจ้างแรงงาน แม้สถาน
ประกอบกิจการจะมีการสั่งการ ควบคุม กกำกับ ดูแลการฝึกงานของนักศึกษาก็เป็นเพียงการควบคุม
กำกับ ดูแล เพื่อประกอบการวัดหรือประเมินผลการศึกษาเท่านั้น มิใช่การใช้อำนาจบังคับบัญชา
ในฐานะนายจ้าง ในกรณีที่สถานประกอบกิจการมีการจ่ายเงินให้แก่นักศึกษาก็เป็นการจ่ายเพื่อตอบแทน
การฝึกงาน ซึ่งมิใช่เป็นเงินที่นายจ้างจ่ายให้แก่ลูกจ้างเพื่อตอบแทนการทำงานตามสัญญาจ้างแรงงาน
นิติสัมพันธ์ระหว่างสถานประกอบกิจการและนักศึกษาจึงมิใช่นิติสัมพันธ์ตามสัญญาจำ้งแรงงานและ
ไม่อยู่ในฐานะนายข้างและลูกข้างกัน ฉะเชิงไม่อยู่ภายใต้บังคับแห่งพระราชบัญญัติคุมครองแรงงาน
พ.ศ. ๒๕๔๑

แม้นิติสัมพันธ์ระหว่างสถานประกอบกิจการและนักศึกษาฝึกงานจะมิใช่นิติสัมพันธ์ตามสัญญา
จำ้งแรงงานตามมาตรา ๕ แห่งพระราชบัญญัติคุมครองแรงงาน พ.ศ. ๒๕๔๑ และตามประมวลกฎหมาย
แพ่งและพาณิชย์ตามมาตรา ๕๗๕ ก็ตาม แต่เมื่อสถานศึกษาได้ทำความตกลงความร่วมมือกับสถาน
ประกอบกิจการเพื่อส่งนักศึกษาเข้าฝึกงานตามหลักสูตรการศึกษาในสาขาวิชาเรียนที่สถาบันการศึกษา
กำหนดไว้โดยสถานประกอบกิจการได้ปฏิบัติต่อนักศึกษาที่เข้าทำงาน มีการควบคุมการทำงานและ
จำนวนค่าตอบแทนเช่นเดียวกับลูกจำ้งทั่วไป สถานประกอบกิจรักษ์ควรดำเนินการให้นักศึกษาฝึกงาน

นักศึกษาฝึกงานที่มีอายุต่ำกว่า ๑๘ ปี โดยไม่ให้ฝึกงานในช่วงเวลาละกลางคืน รวมถึงไม่ให้ฝึกงาน
ที่อาจเป็นอันตรายต่อสุขภาพ นอกจากนี้ควรจัดสวัสดิการพื้นฐานให้เหมาะสมเช่นเดียวกับลูกจ้างทั่วไป
เช่น การรักษาพยาบาล การตรวจสุขภาพ เป็นต้น

๒) ด้านความปลอดภัยในการทำงาน ตามมาตรา ๔ แห่งพระราชบัญญัติความปลอดภัย
อาชีวอนามัยและสภาพแวดล้อมในการทำงาน พ.ศ. ๒๕๕๔ ได้บัญญัตินิยามคำว่า “นายจ้าง”
ให้มายความถึง นายจ้างตามกฎหมายว่าด้วยการคุ้มครองแรงงานและรวมถึงผู้ประกอบกิจการ
ซึ่งยอมให้บุคคลหนึ่งบุคคลใดมาทำงานหรือทำผลประโยชน์ให้แก่หรือในสถานประกอบกิจการไม่ว่า
การทำงานหรือการทำผลประโยชน์นั้นจะเป็นส่วนหนึ่งส่วนใดหรือทั้งหมดในกระบวนการผลิต หรือธุรกิจ
ในความรับผิดชอบของผู้ประกอบกิจการหรือไม่ก็ตาม ซึ่งบทนิยามดังกล่าวเป็นไปเพื่อประโยชน์ในการควบคุม
และกำกับดูแลนายจ้างตามกฎหมายว่าด้วยการคุ้มครองแรงงาน รวมทั้งผู้ประกอบกิจการ ซึ่งแม้ว่าจะไม่มี
นิติสัมพันธ์ตามสัญญาจ้างแรงงานกับลูกจ้างโดยตรงแต่เมื่อยอมให้บุคคลหนึ่งบุคคลใดมาทำงานหรือ
ทำผลประโยชน์ให้แก่หรือในสถานประกอบกิจการของตนเอง ก็มีหน้าที่เกี่ยวกับการดำเนินการด้าน
ความปลอดภัยอาชีวอนามัยและสภาพแวดล้อมในการทำงานเช่นเดียวกับนายจ้าง จากบทบัญญัติ
นิยามดังกล่าว จึงต้องถือว่า นักศึกษาฝึกงานมาทำงานหรือทำผลประโยชน์ให้แก่สถานประกอบกิจการ
ความสัมพันธ์ระหว่างสถานประกอบกิจการและนักศึกษาฝึกงานจึงอาจเป็นนายจ้างลูกจ้างกันตาม
พระราชบัญญัติความปลอดภัย อาชีวอนามัยและสภาพแวดล้อมในการทำงาน พ.ศ. ๒๕๕๔
สถานประกอบกิจการจึงมีหน้าที่ตามกฎหมายความปลอดภัยที่ต้องดำเนินการให้นักศึกษาฝึกงาน
มีความปลอดภัยในการทำงานเช่นเดียวกับลูกจ้างทั่วไปของตนเอง เช่น การฉัดดูแลให้สวมใส่อุปกรณ์
คุ้มครองความปลอดภัยส่วนบุคคลที่ได้มาตรฐาน การฝึกอบรมความปลอดภัยในการทำงาน เป็นต้น

ทั้งนี้ กรณีดังกล่าวได้มีนักศึกษายื่นเรื่องต่อสำนักงานผู้ตรวจการแผ่นดินในเรื่องการคุ้มครอง
และรับรองสิทธิประโยชน์ ซึ่งสำนักงานผู้ตรวจการแผ่นดินได้พิจารณาและมีแนวทางในการดำเนินการ
เกี่ยวกับเรื่องดังกล่าวมาแล้ว และให้กระทรวงแรงงานร่วมกับหน่วยงานของรัฐที่เกี่ยวข้องเป็นหน่วยงาน
สนับสนุนเรื่องการให้อ้อมูลเกี่ยวกับการกำหนดหลักเกณฑ์การคุ้มครองสิทธิประโยชน์ของนักศึกษาฝึกงาน
ให้ออกคล้องตามกฎหมายแรงงาน ซึ่งปัจจุบันสำนักงานคณะกรรมการการอาชีวศึกษาได้ออกประกาศ
คณะกรรมการอาชีวศึกษา เรื่อง หลักเกณฑ์การฝึกงานหลักสูตรการอาชีวศึกษาและการฝึกอบรมวิชาชีพ
ในสถานประกอบการ พ.ศ. ๒๕๖๕ เรียบร้อยแล้ว และกระทรวงแรงงาน รวมถึงหน่วยงานที่เกี่ยวข้อง
ได้อนุมัสสนุข้อมูลให้สำนักงานผู้ตรวจการแผ่นดินรวบรวมเพื่อให้กระทรวงสาธารณสุขฯ ส่งเสริมศึกษาเข้ารับ
ตรวจสอบติดตาม กำกับและดูแลให้สถานประกอบการที่รับนักศึกษาเข้าฝึกงาน ปฏิบัติตามกฎหมาย
และระเบียบที่เกี่ยวข้องอย่างเคร่งครัดเพื่อเป็นการรับรองและคุ้มครองนักศึกษาในระหว่างการฝึกงาน
ตามหลักสูตรของสถาบันการศึกษาได้อย่างทั่วถึงและมีประสิทธิภาพยิ่งขึ้น