กระทู้ถามที่ ๐๔๕ ร.

เรื่อง ปัญหาคุณภาพชีวิตของผู้ต้องขังในเรือนจำและสถานคุมขังของเรือนจำพิเศษธนบุรี

กราบเรียน ประธานสภาผู้แทนราษฎร

สภาระดูแลการประพฤติการณ์ในเรือนจำเป็นส่วนสำคัญในการควบคุมการแพร่ระบาดของโรคเชื้อเพลิงภายในเรือนจำ โดยเฉพาะอย่างยิ่งในช่วงวิกฤตโควิด-19 ซึ่งจากประสบการณ์การดำเนินงานขององค์การสหประชาชาติ (Standard Minimum for the Treatment of Prisoners : SMR) และความคาดหวังของชาวโลกที่จะได้เห็นการปรับปรุงระบบการดำเนินงานขององค์การสหประชาชาติในเรื่องนี้ รวมถึงข้อกำหนดของอนามัยระหว่างประเทศ (International Health Regulations) ที่เกี่ยวข้องกับการปฏิบัติต่อผู้ต้องขังประเภทต่าง ๆ ซึ่งภายใต้กฎหมายและกฎเกณฑ์ในระดับสากล ที่เกี่ยวข้องกับการปฏิบัติต่อผู้ต้องขังประเภทต่าง ๆ ซึ่งภายใต้กฎหมายและกฎเกณฑ์ในระดับสากล การปฏิบัติต่อผู้ต้องขังตามมาตรฐานสากล สภาผู้แทนราษฎรมีบทบาทสำคัญในการตรวจสอบและประเมินสถานการณ์ การแก้ไขปัญหา “คืนคนดีสู่สังคม” เกิดขึ้นได้น้อยมาก

ปัญหาคุณภาพชีวิตของผู้ต้องขังในเรือนจำเป็นปัญหาที่เกิดในประเทศไทยมาเป็นเวลานาน ส่งผลกระทบต่อสภาพความเป็นอยู่ของผู้ต้องขังในเรือนจำและการบริหารจัดการเรือนจำ ทั้งในเรื่องการจัดสวัสดิการให้แก่ผู้ต้องขัง คำอาหาร คำสาธารณูปโภคพื้นฐานต่าง ๆ การแก้ไขฟื้นฟูพฤฒินิสัยของผู้ต้องขัง

ความปลอดภัยของเจ้าหน้าที่ในเรือนจำ และงบประมาณของประเทศในการดูแลผู้ต้องขัง ผู้ต้องขังล้นเรือนจำจึงเป็นปัญหาสำคัญของหน่วยงานที่เกี่ยวข้องทุกฝ่ายควรต้องร่วมมือกันอย่างเคร่งด่วน
ในการกำหนดนโยบายและมาตรการต่าง ๆ เพื่อให้การแก้ไขปัญหาเป็นไปในทิศทางเดียวกันและเป็นระบบซึ่งความร่วมมือนี้จะเป็นปัจจัยสำคัญที่ทำให้การแก้ไขปัญหาผู้ต้องขังล้นเรือนจำบรรลุผลสำเร็จได้ในที่สุด

ทั้งนี้ ได้รับเรื่องร้องเรียนจากญาติผู้ต้องขังในเรือนจำพิเศษธนบุรี เกี่ยวกับเรื่องผู้มีอิทธิพลในเรือนจำน่ามีการเรียกรับผลประโยชน์ และคุณภาพของพื้นที่ภายในเรือนจำและสถานคุมขังของเรือนจำไม่เป็นไปตามมาตรฐาน ดังนั้นการปฏิบัติตามมาตรฐานคุณภาพชีวิตของผู้ต้องขัง จะส่งผลต่อคุณภาพชีวิตของผู้ต้องขัง หากผู้ต้องขังได้รับการปฏิบัติที่ไม่ดี ผู้ต้องขังเหล่านั้นจะกลับเข้าไปสู่สังคมในลักษณะเดิมดังนั้นการปฏิบัติต่อผู้ต้องขังจึงต้องคำนึงสิทธิเบื้องตนในฐานะความเป็นมนุษย์ของผู้ต้องขัง เพื่อมิให้ผู้ต้องขังอยู่ในสภาพที่เลวร้ายและถูกทำลายศักยภาพในการพัฒนาตนเองต่อไป จึงขอเรียนถามว่า

๑. กระทรวงยุติธรรม โดยหน่วยงานที่เกี่ยวข้องมีการเรียกรับผลประโยชน์หรือเรื่องเกี่ยวกับผู้มีอิทธิพลภายในเรือนจำหรือไม่ อย่างไร ขอทราบรายละเอียด

๒. เรื่องคุณภาพของพื้นที่ภายในเรือนจำและสถานคุมขังของเรือนจำพิเศษธนบุรี เป็นไปตามมาตรฐาน หรือไม่ อย่างไร ขอทราบรายละเอียด

๓. กระทรวงยุติธรรม มีนโยบายในการแก้ไขปรับปรุงระเบียบการคุมขังที่ใช้อยู่ในปัจจุบันที่ไม่ทันสมัย หรือไม่อย่างไร ขอทราบรายละเอียด

ขอให้ตอบในราชกิจจานุเบกษา

ขอแสดงความนับถืออย่างยิ่ง

ณัฐชา บุญไชยอินสวัสดิ์
สมาชิกสภาผู้แทนราษฎร พรรคก้าวไกล
กรุงเทพมหานคร

คำตอบกระทู้ถามที่ ๐๔๕ ร.

ของ นายณัฐชา บุญไชยอินสวัสดิ์ สมาชิกสภาผู้แทนราษฎร พรรคก้าวไกล กรุงเทพมหานคร เรื่อง ปัญหาคุณภาพพื้นที่ภายในเรือนจำและสถานคุมขังของเรือนจำพิเศษธนบุรี

ข้าพเจ้า พ้นตำรวจเอก ทวี สอดส่อง รัฐมนตรีว่าการกระทรวงยุติธรรม ขอตอบกระทู้ถามของท่านสมาชิกผู้ทรงเกียรติ เกี่ยวกับแนวทางการแก้ไขปัญหาคุณภาพพื้นที่ภายในเรือนจำและสถานคุมขังของเรือนจำพิเศษธนบุรี ดังนี้

คำถามข้อที่ ๑ กระทรวงยุติธรรม โดยหน่วยงานที่เกี่ยวข้องมีการเรียกรับผลประโยชน์หรือเรื่องเกี่ยวกับผู้มีอิทธิพลภายในเรือนจำหรือไม่ อย่างไร ขอทราบรายละเอียด

คำตอบข้อที่ ๑

กรมราชทัณฑ์ได้ตรวจสอบข้อมูลเกี่ยวกับกรณีการเรียกรับผลประโยชน์หรือผู้มีอิทธิพลในเรือนจำพิเศษธนบุรีตั้งแต่วันที่ ๑ ตุลาคม ๒๕๖๕ ถึงวันที่ ๓๐ พฤศจิกายน ๒๕๖๖ พบกรณีร้องเรียนเจ้าพนักงานราชทัณฑ์เกี่ยวกับความพฤติกรรมที่ไม่เหมาะสมในการเรียกรับเงินจากผู้ต้องขัง และกรณีพฤติกรรมการกลั่นแกล้งจับกุมผู้ต้องขังข้ามเพศเพื่อให้ได้รับโทษ ซึ่งเมื่อกรมราชทัณฑ์ได้ดำเนินการตรวจสอบข้อเท็จจริงแล้วปรากฏว่าเรื่องร้องเรียนทั้ง ๒ กรณีดังกล่าว ไม่เป็นความจริงจึงได้มีคำสั่งให้ยุติเรื่อง ทั้ง ๒ เรื่องดังกล่าว ทั้งนี้ หากมีกรณีปรากฏการกระทำผิดของเจ้าหน้าที่กรมราชทัณฑ์จะดำเนินการทางวินัยตามพระราชบัญญัติระเบียบข้าราชการพลเรือน พ.ศ. ๒๕๕๑ประกอบกฎ ก.พ. ว่าด้วยการดำเนินการทางวินัย พ.ศ. ๒๕๕๖

คำถามข้อที่ ๒ เรื่องคุณภาพพื้นที่ภายในเรือนจำและสถานคุมขังของเรือนจำพิเศษธนบุรี เป็นไปตามมาตรฐาน หรือไม่ อย่างไร ขอทราบรายละเอียด

คำตอบข้อที่ ๒

เรือนจำพิเศษธนบุรมีอำนาจการควบคุมผู้ต้องขังกำหนดโทษไม่เกิน ๑๕ ปี โดยมีพื้นที่ภายในกำแพงเรือนจำจำนวน ๒๖ ธ่งๆ มีโครงสร้างทางกายภาพที่กำหนดพื้นที่ภายในเรือนจำออกเป็น ๆ และอย่างชัดเจน เพื่อประโยชน์ในการควบคุมและแก้ไขพัฒนาพฤตินิติสัยผู้ต้องขังได้อย่างเหมาะสมซึ่งปรากฏรายละเอียดดังนี้

แผนฯ เป็นแผนสำหรับควบคุมผู้ต้องขังที่ต้องโทษจำคุกเป็นครั้งแรก และคงเหลือโทษจำคุกต่อไปไม่เกิน “ปี (ซึ่งผู้ต้องขังที่มีคุณสมบัติตามได้รับการจำนักลักษณะผู้ต้องขังมาสังกัดแดน) เพื่อเข้ารับการฝึกอาชีพและการอบรมอาหารและการทำงานแบบเคร่งครัด และกองงานสูตรธรรมสำหรับประมวลหารจัดเลี้ยงผู้ต้องขังทั่วไปในเรือนจำรวมถึงเป็นที่ดึงของห้อง Happy Center (ศูนย์ Careภายในเรือนจำ: การเปลี่ยนชีวิตให้กับคนใหม่แรงงานคนใหม่) เพื่อจัดกิจกรรมบำบัด พื้นฟูผู้ต้องขังและจัดโครงการเตรียมความพร้อมก่อนปล่อย

แดน ๒ เป็นแดนเตรียมความพร้อมก่อนปล่อยสำหรับผู้ต้องขังที่ได้รับการจำแนกลักษณะ
ผู้ต้องขัง เพื่อออกไปทำงานในสถานประกอบการภายนอกเรือนจำ ผู้ต้องขังกองงานสาธารณะ ผู้ต้องขัง
ออกทำงานจ่ายนอกเรือนจำ

แดน ๓ เป็นแดนสำหรับควบคุมผู้ต้องขังคดียาเสพติด ต้องโทษจำคุกครั้งแรก

แดน ๔ เป็นแดนฝึกวิชาชีพช่างไม้ ช่างโลหะ และควบคุมผู้ต้องขังกระทำผิดซ้ำซากและ
ผิดวินัยเรือนจำ นอกจากนี้ มีพื้นที่สำหรับการจัดกิจกรรมนันทนาการ ฝึกซ้อมและแข่งขันกีฬา
ประเภทต่าง ๆ ของผู้ต้องขัง

แดน ๕ เป็นศูนย์พัฒนาพฤตนิสัย ประกอบด้วยฝ่ายการศึกษาและพัฒนาจิตใจ ห้องสมุด
พร้อมปัญญา ห้องสมุดราชทัณฑ์ปืนสุข ดำเนินการจัดการเรียนการสอนให้แก่ผู้ต้องขังตั้งแต่ระดับ
ผู้ไม่รู้หนังสือถึงระดับมหาวิทยาลัย โดยมีศูนย์ส่งเสริมการเรียนรู้ (สกร.) เขตบางบอน เข้ามากำกับดูแล
การเรียนการสอนและจัดสอบไล่ประจำภาค มีการจัดฝึกอบรมตามโปรแกรมแก้ไขผู้ต้องขังเฉพาะคดี
เช่น โปรแกรมแก้ไขผู้ต้องขังที่กระทำความผิดเกี่ยวกับทรัพย์ โปรแกรมแก้ไขผู้ต้องขังที่กระทำความผิด
เกี่ยวกับเพศ โปรแกรมแก้ไขฟื้นฟูผู้ต้องขังคดียาเสพติดในรูปแบบชุมชนบำบัด โปรแกรมผู้ยาเสพติดรายย่อย
เป็นต้น อีกทั้งยังมีการจัดฝึกอบรมพัฒนาจิตใจในหลักสูตรสัคคสาสมาธิ หลักสูตรศาสนาสนพิธีกร
(มัคนายก) และเป็นพื้นที่สำหรับจัดกิจกรรมตามหลักศาสนาในวันสำคัญต่างๆ ทั้งศาสนาพุทธ
ศาสนาอิสลาม และศาสนาคริสต์
นอกจากนี้ เรือนจำพิเศษธนะบุรีได้ทำบันทึกข้อตกลงความร่วมมือกับวิทยาลัยในวังกาญจนาวงเวช
ในการจัดตั้งศูนย์สำนักงานศิลป์สำหรับการฝึกวิชาชีพช่าง ๑๐ หมู่ ให้แก่ผู้ต้องขังที่มีพื้นฐานทางด้านศิลปะ
และความสมัครใจเข้ารับการฝึกอบรม รวมถึงเป็นสถานที่เรียนและฝึกซ้อมของผู้ต้องขังที่มีทักษะพิเศษ
ด้านนาฏศิลป์ไทย ธนตรีไทย ธนตรีสากล การฆ่าร้อง และงานศิลปะประเภทต่าง ๆ รวมทั้งเป็นศูนย์
ฝึกอบรมโครงการพระราชทานในพระบาทสมเด็จพระวชิรเกล้าเจ้าอยู่หัวฯ “โคกหนองนาแห่งน้ำใจ
และความหวัง กรมราชทัณฑ์”

แดน ๖ เป็นแดนแรกรับสำหรับผู้ต้องขังระหว่างพิจารณาคดี เมื่อผู้ต้องขังคดีถึงที่สุดแล้ว
จะได้รับการจำแนกลักษณะผู้ต้องขังไปควบคุมและพัฒนาพฤตนิสัยตามแผนที่เหมาะสมข้างต้น
และยังเป็นที่ตั้งของสถานพยาบาล โดยมีพยาบาลวิชาชีพ จำนวน ๗ คน เจ้าพนักงานเภสัชกรรม
จำนวน ๑ คน พักจิตวิทยา จำนวน ๒ คน และมีแพทย์จากทัณฑสถานโรงพยาบาลราชทัณฑ์
ซึ่งเป็นโรงพยาบาลแม่ขายที่เข้าทำการรักษาผู้ต้องขังป่วย สัปดาห์ละ ๓ วัน รวมถึงเป็นแดนสำหรับ
ควบคุมดูแลผู้ต้องขังสูงอายุ ผู้ต้องขังพิการ ซึ่งจำเป็นต้องได้รับการดูแลจากแพทย์และพยาบาล
อย่างใกล้ชิด นอกจากนี้ ยังเป็นศูนย์รักษาผู้ต้องขังป่วยจิตเวช สำหรับการประเมินความบกพร่อง
ทางจิตและความสามารถในการต่อสู้คดีของสถาบันกัลยาณ์ราชนครินทร์ กรุงเทพอาภิสดิต ในระบบ
ผู้ป่วยในและระบบ Telemedicine

ทั้งนี้ ห้องนอนภายในเรือนจำเป็นไปตามมาตรฐานสากล ความสะอาดและมีแสงสว่างเพียงพอ มีการระบายอากาศ และสามารถรับผู้ต้องขังได้จำนวนมากรวม ๓,๙๓๓ คน (ข้อมูลจากสำนักงานคณะกรรมการควบคุมคดีและความปลอดภัยของมนุษยชาติ) ในปัจจุบัน เรือนจำแห่งประเทศไทยมีผู้ต้องขังรวมจำนวน ๓,๑๓๑ คน (ข้อมูลจากสำนักงานคณะกรรมการควบคุมคดีและความปลอดภัยของมนุษยชาติ) ซึ่งเท่ากับอัตราที่กำหนดจำนวน ๘๐๒ คน จึงไม่ประสบปัญหาความแออัดของผู้ต้องขังภายในเรือนจำ

ความสะอาดภายในพื้นที่เรือนจำตามแบบประเมินสิ่งจำเป็นขั้นพื้นฐานสำหรับผู้ต้องขังทั่วในด้านที่นอน ด้านสุขอนามัย ด้านโรงเสียอาหาร และด้านสถานพยาบาล ตามหลักเกณฑ์ที่กองบริหารทางการแพทย์ กรมราชทัณฑ์กำหนด ซึ่งสอดคล้องกับนโยบายการแก้ไขปัญหาผู้ต้องขังล้นเรียนจำนองกระทวงยุติธรรม และเป็นไปตามข้อกำหนดมาตรฐานขั้นต่ำแห่งองค์การสหประชาชาติในการปฏิบัติต่อผู้ต้องขัง (United Nations Standard Minimum Rules for the Treatment of Prisoners)

คำถามสำคัญที่ ๓ การวางยุติธรรมมีนโยบายในการแก้ไขปรับปรุงระบบการคุมขังที่ใช้อยู่ในปัจจุบันที่ไม่ทันสมัย หรือไม่อย่างไร ขอทราบรายละเอียด

คำตอบช้อที่ ๓

กรมราชทัณฑ์ได้มีการแก้ไขปรับปรุงระบบการคุมขังและกำหนดแนวทางการปฏิบัติต่อผู้ต้องขังโดยการตราพระราชบัญญัติราชทัณฑ์ พ.ศ. ๒๕๖๐ เพื่อให้สอดคล้องกับนโยบายทางอาญาของประเทศประกอบกับให้มีกฎหมายและกฎเกณฑ์ในระดับสากลที่เกี่ยวข้องกับการปฏิบัติต่อผู้ต้องขังประเภทต่าง ๆ และการปฏิบัติงานเจ้าหน้าที่ที่เกี่ยวข้องให้เป็นไปตามมาตรฐานสากล อาระ ข้อกำหนดมาตรฐานขั้นต่ำแห่งองค์การสหประชาชาติในการปฏิบัติต่อผู้ต้องขัง (United Nations Standard Minimum Rules for the Treatmentof Prisoners) (ข้อกำหนดแมนเดลา - Mandala Rules) หรือข้อกำหนดสหประชาชาติว่าด้วยการปฏิบัติต่อผู้ต้องขังหญิงและมาตรการที่มีใช่การคุมขังสำหรับผู้กระทำผิดหญิง (United Nations Rules for the Treatment of Women Prisoners and Non-Custodial Measures for Women Offenders) (ข้อกำหนดกรุงเทพ Bangkok Rules)

นอกจากนี้ ในปี พ.ศ. ๒๕๖๔ กรมราชทัณฑ์ได้จัดทำมาตรฐานการปฏิบัติงานด้านการควบคุมผู้ต้องขัง (Standard Operating Procedures for Custodial Measures) ขึ้น เพื่อให้สอดคล่องกับมาตรฐานสากลและให้งานบริหารงานราชทัณฑ์มีความทันสมัยและสอดคล้องกับสภาพกรณีปัจจุบัน โดยที่ผู้ปฏิบัติงานเรือนจำและทัณฑสถานสามารถปฏิบัติตามแผนงานควบคุมผู้ต้องขังได้อย่างถูกต้องเหมาะสม โดยคำนึงถึงสิทธิมนุษยชนภายใต้แนวคิดพื้นฐานเรื่องการเคารพศักดิ์ศรีความเป็นมนุษย์