# กระทู้ถามแยกเฉพาะที่ ๑๑๖/ว.

## เรื่อง แนวทางการประกาศวันหยุดตามประเพณี จากวันสารทเดือนสิบ จังหวัดในภาคใต้
กราบเรียน ประธานสภาผู้แทนราษฎร

ข้าพเจ้าขอตั้งกระทู้ถาม ถามรัฐมนตรีว่าการกระทรวงวัฒนธรรม ดังต่อไปนี้

สารทเดือนสิบ เป็นประเพณีไหว้บรรพบุรุษของชาวใต้ที่ได้รับการสืบทอดมาจากกรุ่นสู่รุ่น ซึ่งถ่ายทอดให้เห็นถึงการระลึกถึงและแสดงความภูมิปัญญาผู้ล่วงลับ ประเพณีสารทเดือนสิบเป็นประเพณีของคนภาคใต้ โดยเฉพาะช่วงครศรีธรรมราช ที่ได้รับอิทธิพลทางความเชื่อของศาสนาพราหมณ์ผสมกับศาสนาพุทธ โดยมีจุดมุ่งหมายเพื่ออุทิศส่วนกุศลแก่วิญญาณของบรรพชนและญาติผู้ล่วงลับ กับจะถูกปล่อยตัวออกมาจากการถูกจองจำในนครทุกวันแรม ๑ ค่ำ เดือน ๑๐ เพื่อกลับมายังโลกมนุษย์ เพื่อขอส่วนบุญแก่ลูกหลานและญาติพี่น้องที่พวกเขาจะเตรียมการอุทิศเพื่อแสดงความภูมิปัญญาผู้ล่วงลับ และจะกลับสู่เนรกในวันแรม ๑๕ ค่ำ เดือน ๑๐ โดยจะมีระยะเวลาในการประกอบพิธีกรรมดังกล่าว ในช่วงวันแรม ๑ ค่ำ ถึงแรม ๑๕ ค่ำเดือนสินของทุกปี แต่ชาวใต้มักจะนิยมทำบุญกันในวันแรม ๑๓ - ๑๕ ค่ำ ซึ่งประเพณีสารทเดือนสินนี้ส่วนใหญ่มักจะตรงกับเดือนกันยายน วันสารทเป็นวันที่เชื่อสืบกันมาว่า ญาติต่างๆ จะกลับมาเยี่ยมเยียน มักมีโอกาสได้กลับมารับส่วนบุญ จากญาติพี่น้องที่ยังมีชีวิตอยู่ จะได้มีการทำบุญอุทิศ ส่วนกุศลไปให้บรรพบุรุษในวันนี้ และเชื่อว่าหากทำบุญอุทิศส่วนกุศลในวันนี้แล้วนั้น ญาติตามาก็ได้รับ ส่วนบุญอย่างเต็มที่ มีโอกาสสมดหนี้กรรม และได้ไปเกิดหรือมีความสุข การทำบุญวันสารทเดือนสิน หรือห้องถึงเรียก วันชิงปรต ในเดือนสิน (ก้นยายน) จะมีการทำบุญที่วัด ๒ ครั้ง การทำบุญทั้งสองครั้ง และลงถึงความภูมิปัญญาผู้ล่วงลับ โดยอุทิศส่วนกุศลให้แก่บรรพบุรุษที่ตกอยู่ในนคร หากสามารถสนับสนุนให้ทำบุญ คน มูลสำเนาของฝ้ายปิดตาครั้งหนึ่ง ฝ้ายมารดาครั้งหนึ่ง ก็เป็นผลของการกลับมา พยายามสรรค์หาญาติพี่น้องในอิกทางหนึ่ง ดังนั้น เราในฐานะคนในพื้นที่ จะเป็นต้องทำงานส่งผลให้มีผลในการทำงาน เช่นหากสามารถกำหนดวันใดเว้นหนึ่งไว้เป็นวันหยุดตามประเพณีได้ จะส่งผลให้เกิดประโยชน์ กับประชาชนในการปฏิบัติตามประเพณีและเป็นการส่งเสริมการทำงานเที่ยวให้เพิ่มมากขึ้นได้ จากเหตุมูลข้างต้น จะขอเรียนถามว่า

### อ. 
กระทรวงวัฒนธรรม หากกำหนดนโยบาย เสนอให้วันสารทเคอนสิน เป็นวันหยุดตามประเพณีของประชาชนภาคใต้ ได้อะไร้อย่างไร หากทราบรายละเอียด

๒. กระทรวงวัฒนธรรม มีนโยบาย หรือมีแผน การใช้ประเพณีสำคัญต่าง ๆ ในภาคใต้
ที่ปฏิบัติสืบทอดกันมา เพื่อสร้างให้เกิดประโยชน์ในการสร้างรายได้ให้กับประชาชน อย่างไร ขอทราบรายละเอียด
ของให้ตอบในห้องกระชุมถาม

ขอแสดงความนับถืออย่างยิ่ง
ศาสตรา ศรีปาน
สมาชิกสภาผู้แทนราษฎร พรรครวมไทยสร้างชาติ
จังหวัดสงขลา

# คำตอบกระทู้ถามแยกเฉพาะที่ ๑๑๖/ร.

ของ นายศาสตรา ศรีปาน สมาชิกสภาผู้แทนราษฎร พรรครวมนไทยสร้างชาติ จังหวัดสงขลา เรื่อง แนวทางการประกาศวันหยุดตามประเพณี จากวันสารทเดือนสิบ จังหวัดในภาคใต้

## ข้าพเจ้า นายเสริมศักดิ์ พงษ์พานิช รัฐมนตรีว่าการกระทรวงวัฒนธรรม ขอตอบกระทู้ถามของสมาชิกผู้มีเกียรติยศ ดังนี้

๑. กระทรวงวัฒนธรรม สามารถกำหนดนโยบาย เสนอให้วันสารทเดือนสิบ เป็นวันหยุดตามประเพณีของประชาชนภาคใต้ ได้หรือไม่ อย่างไร ขอทราบรายละเอียด

กระทรวงวัฒนธรรม โดยกรมส่งเสริมวัฒนธรรม ได้ประกาศขึ้นบัญชีรายการ “สารทเดือนสิบ” ให้เป็นมรดกภูมิปัญญาทางวัฒนธรรมของชาติ ประจำปี พ.ศ. ๒๕๕๕ โดยมีเนื้อหาสาระสำคัญและคุณค่าที่เกี่ยวข้องกับประเพณีและวัฒนธรรมของประชาชนภาคใต้เป็นหลัก แต่อย่างไรก็ตาม หากพิจารณาถึงประวัติความเป็นมา รวมถึงการเปรียบเทียบรูปแบบประเพณี ๑๒ เดือนของวัฒนธรรมราษฎรในประเทศไทย กลับพบว่า “สารทเดือนสิบ” เป็นมรดกภูมิปัญญาทางวัฒนธรรมที่มีการสืบทอดและถือปฏิบัติต่อเนื่องมาในทุกภูมิภาค เพียงแต่มีชื่อเรียกแตกต่างกันไปตามบริบททางสังคมและวัฒนธรรมในแต่ละพื้นที่ จึงขออธิบายรายละเอียดเพิ่มเติม ดังนี้

“สารท” เป็นเทศกาลทำบุญกลางปีของไทย ตรงกับวันแรม ๑๕ ค่ำ เดือน ๑๐ หรือวันเส้นเดือน ๑๐ ด้วยว่าแต่ก่อนถือเอาวันสงกรานต์ ซึ่งอยู่ในช่วงเดือนเมษายน หรือเดือน ธันวาคม ในสมัยพระพุทธศาสนา มีการทำบุญในเทศกาลสารท เป็นการทำบุญเพื่ออุทิศส่วนกุศลให้แก่บรรพบุรุษที่ล่วงล้มไปแล้ว และเพื่อให้เป็นสิริมงคลแก่พืชผลหรือข้าวในนาที่กำลังออกวงกลม อ่านความเชื่อ เช่น การทำบุญจากศาสนากฎหมาย ในปัจจุบันนี้ยังคงสืบทอดต่อกันมาจนเป็นประเพณีที่ถือปฏิบัติตามอย่างต่อเนื่องเป็นประจำทุกปี ส่วนคำว่า “สารท” เป็นคำภาษาส้านสดๆ สวนๆ สวนๆ (อ่านว่า สอา-ระ-ทะ) เปล่งไว้ใหม่ ส่งที่เกิดจากการทำบุญในฤดูฝนหรือเปล่าๆ ในประเทศที่มีฝนตกมาก เช่น ในอินเดียตอนเหนือถูกฤดูสรรพหฤจ มหายถึง กุดูจะไม่ร่วง จะเรียนขึ้นเมื่อฤดูฝนลงจะหมดไป เมืองไทย เป็นเมืองที่พืชผลเจริญงาม เมื่อมายาวนานยืนถึง กุดูจะไม่ร่วง จะเก็บเกี่ยวพืชผลช่วงเวลาของการทำบุญโดยชาวนาถึงโอกาสเสียหายพืชผลที่เก็บเกี่ยวได้มาทำบุญอยู่อาศัยส่วนใหญ่ใช้แก่ผู้ที่ล่วงล้มไปแล้ว เช่น การกระยาหาราษฎร์คือ การทำบุญสำหรับคนตาย การทำบุญนี้จึงเรียกว่า การทำบุญสารท

การทำบุญในเทศกาลสารทนี้ ในตำราเข้าใจฟรวศรีจุมพาลักษณ์ ก็กล่าวว่า มีมาตั้งแต่ครั้งสุโขทยโดยเคร่งครัดเรียกว่า “พิธีภัทรบท” และทำต่อเนื่องจากพินิลอยบาปของข้าวกฝ่ายพรหมณ์ โดยพินิจทางฝ่ายพุทธศาสนานี้มีการทำข้าวดูปายาสาและยากคูลเวลายแดพระภิกษฺสงฆ์ การทำบุญในเทศกาลสารทหารหรือวันเส้นเดือน ธันวาคม เป็นประเพณีปฏิบัติต่อเนื่องมาจากปัจจุบันอาจแตกต่างกันบางตามความเชื่อของแต่ละท้องถิ่น

ทางภาคตะวันออกเฉียงเหนือ การทำบุญในเทศกาลสารท เรียกว่า “บุญข้าวสาด”
ถือเป็นหนึ่งในฮิตสิบสอง บุญข้าวสาด หมายถึง ข้าวสลาก หรือสลากภัตของชาวอีสาน จัดขึ้น
ในวันขึ้น ๑๕ ค่ำ เดือน ๑๐ มูลเหตุของการทำบุญนี้เพื่อจะทำให้ข้าวกล้าในนาที่ปักดำไปนั่งอกงาม
ได้ผลบริบูรณ์ และเป็นการอุทิศส่วนกุศลถึงญาติผู้ล่วงลับไปแล้ว

ส่วนการทำบุญในเทศกาลสารททางภาคใต้หรือที่เรียกว่า สารทเดือนสิบ ถือเป็นประเพณี
ในรอบปีที่สำคัญของชาวไทยพุทธภาคใต้ ซึ่งได้ยึดถือปฏิบัติสืบทอดกันมาแต่อดีตจนถึงปัจจุบัน
ชาวภาคใต้เรียกชื่อประเพณีนี้แตกต่างกันไป เช่น ประเพณีทำบุญเดือนสิบ ประเพณีรับส่งตายาย
ประเพณียกหมูรับ (หมูรับ อ่านออกเสียง หนำ ม ควบร เป็นภาษาถิ่นใต้ หมายถึง สำรับ)
ประเพณีชิงปรต เป็นต้น โดยจัดขึ้นในวันแรม ๑ ค่ำ และแรม ๑๕ ค่ำ เดือน ๑๐ ของทุกปี
ประกอบกับเป็นช่วงที่พืชพรรณธัญญาหารต่าง ๆ ให้ผลเต็มที่ ซึ่งเป็นผลมาจากบรรพบุรุษปู่ยาตายาย
ได้ลงทุนลงแรงสร้างมา จึงได้มีการเก็บเกี่ยวผลผลิตแรกนำมาทำบุญ ส่งความเอียดอิ่มให้กับท่าน
นอกจากนี้ยังเป็นช่วงที่เหมาะแก่การแสดงความยินดีหลังฤดูเก็บเกี่ยวด้วย

ในกลุ่มชาติพันธุ์ไทย-เขมร การทำบุญในเทศกาลสารทนั้นจะเรียกว่า ประเพณีแซะโภนตา
โดยจะประกอบพิธีกรรมตรงกับวันแรม ๑๔ ค่ำ เดือน ๑๐ ของทุกปี แซะโภนตา เป็นภาษาเขมร
โดยคำว่า "แซะ" หมายถึง การเช่น การเช่นไหว้ การบวงสรวง ส่วนคำว่า "โภนตา" หมายถึง
การทำบุญให้ปู่ยาตายาย หรือบรรพบุรุษที่ล่วงลับไปแล้ว ประเพณีแซะโภนตา จึงหมายถึง ประเพณี
การเช่นไหว้ผู้บรรพบุรุษที่นับได้ว่าเป็นประเพณีสำคัญที่คนไทยเชื้อสายเขมร มีการสืบทอดกันมา
เป็นระยะเวลานาน

สำหรับการทำบุญในเทศกาลสารทของทางภาคเหนือ มีชื่อเรียกแตกต่างกันไป เช่น ประเพณี
สลากย้อมเมืองลำพูน ซึ่งเป็นมรดกฎมิปัญญาทางวัฒนธรรมของชาวยอง ประเพณีเจาะข้าวคนเฒ่าจำศีล
ประเพณีทานถ๋วยสลากหรือประเพณีทานสลาก เป็นต้น

โดยสรุปแล้ว “สารทเดือนสิบ” จึงถือเป็นมรดกฎมิปัญญาทางวัฒนธรรมที่ปรากฏพบในทุกภูมิภาค
ของประเทศไทย ซึ่งเมื่อถึงช่วงวันนั้น สูกหลานญาติ พี่น้องที่ไปประกอบอาชีพหรือตั้งถิ่นฐานอยู่ที่อื่น
ไม่ว่าจะใกล้หรือไกล จะต้องเดินทางกลับมารวมนญาติ เพื่อทำพิธี “สารทเดือนสิบ” เป็นประจำทุกปี
สำหรับในส่วนของภาคใต้ ซึ่งเป็นพื้นที่ที่ประกอบด้วยคนไทยและอิกหลายชาติพันธ์ที่อยู่ร่วมกัน
ในคาบสมุทร มีคนมาเลย คนจืน และคนที่มาจากอินเดียฝ่ายใต้ และกลุ่มชนที่มีจำนวนมากที่สุดคือ
ไทยสยาม ธงทำให้ภาคใต้เป็นพื้นที่พหวัฒนะธรรมซึ่งมีวิถีชีวิตและวัฒนะธรรมของผู้คนหลากหลายกลุ่ม
นำมาสู่กฎหมายของตนในภาคใต้ และปัจจุบันชาวไทยพุทธภาคใต้งดคงปฏิบัติประพฤณ์ “สารทดอนสิน”
อย่างเหนียวแน่น มาจะมีการปรับเปลี่ยนไปบางในข้อปฏิบัติที่ปลึกย่อย หากพบฉะเนียมแก่น้อยๆ
“ความกดัญญูกตะเวศ” ธงเป็นระบบคุมค่าสำคัญของมนุษย์และสงครามและยังก่อให้เกิดระบบนคุมค่าอื่น ๆ

ดังนั้น ในแง่วัฒนธรรม “สารทเดือนสิบ” ซึ่งถือเป็นประเพณีในรอบปีที่สำคัญของชาวไทยพุทธ และเป็นประเพณีที่ควรแก่การอนุรักษ์และสืบสานสู่คนรุ่นต่อ ๆ ไป จึงยังไม่อาจเป็นประเพณีตัวแทนของประชาชนภาคใต้ดังกล่าวได้ทั้งหมด ถึงแม้ว่าในปี พ.ศ. ๒๕๖๔ คณะรัฐมนตรีจะเคยเห็นชอบและกำหนดให้วัน “สารทเดือนสิบ” เป็นวันหยุดราชการประจำภาคใต้ก็ตาม

ทั้งนี้ แนวทางในการเสนอขอให้วัน “สารทเดือนสิบ” เป็นวันหยุดราชการนั้น กระทรวงวัฒนธรรมหรือหน่วยงานที่เกี่ยวข้องสามารถจัดทำข้อคิดเห็นเสนอแนะขอให้วัน “สารทเดือนสิบ” เป็นวันหยุดราชการเพิ่มเป็นกรณีพิเศษเข้าที่ประชุมคณะรัฐมนตรีพิจารณาให้ความเห็นชอบ จึงจะกำหนดให้วัน “สารทเดือนสิบ” เป็นวันหยุดราชการได้

ดังเช่น ในปีพุทธศักราช ๒๕๖๔ มติคณะรัฐมนตรีเห็นชอบกำหนดวันหยุดราชการเพิ่มเป็นกรณีพิเศษและกำหนดวันหยุดราชการประจำภูมิภาค วัตถุประสงค์เพื่อให้ประชาชนได้เข้าร่วมทำกิจกรรมในประเพณีต่าง ๆ ของไทย และกระตุ้นเศรษฐกิจหมุนเวียนภายในประเทศ รายละเอียดดังนี้

- วันที่ ๒๖ มีนาคม ๒๕๖๔ เป็นวันหยุดราชการประจำภาคเหนือ ประเพณีไหว้พระธาตุประจำปี
- วันที่ ๑๐ พฤษภาคม ๒๕๖๔ เป็นวันหยุดราชการประจำภาคตะวันออกเฉียงเหนือ

ประเพณีงานบุญบั้งไฟ

- วันที่ 5 ตุลาคม ๒๕๖๔ เป็นวันหยุดราชการประจำภาคใต้ ประเพณีสารทเดือนสิบ
- วันที่ 21 ตุลาคม ๒๕๖๔ เป็นวันหยุดราชการประจำภาคกลาง เทศกาลออกพรรษา

2. กระทรวงวัฒนธรรม มีนโยบาย หรือมีแผนการใช้ประเพณีสำคัญต่าง ๆ ในภาคใต้ที่ปฏิบัติตาม เพื่อสร้างให้เกิดประโยชน์ในการสร้างรายได้ให้กับประชาชนอย่างไร นอกจากรายละเอียดแล้ว การสร้างสรรค์โดยกรมส่งเสริมวัฒนธรรม อ่านสมบัติทางสังคม พิกธธรรมะ และเทศกาล ก็ยังคงดำเนินการผ่านชาติ สภาเนาวปฏิบัติทางสังคม (พ.ศ. 2555), (พ.ศ. 2556), (พ.ศ. 2557), (พ.ศ. 2560) โดยมีวัตถุประสงค์เพื่อรักษาสมรรถภาพภูมิปัญญาทางวัฒนธรรมอันเป็นสมบัติสำหรับของชาติ

สำหรับสมรรถภาพ และสืบทอดในชุมชนจากคนรุ่นหนึ่งมาถึงคนอีกรุ่นหนึ่ง จะมีความแตกต่างและยังยืนสืบไป อีกทั้งเป็นการส่งเสริมการนำทุนทางวัฒนธรรมที่มีอยู่ในแต่ละท้องถิ่นมาพัฒนาต่อยอดให้เกิดผลคำทางเศรษฐกิจสร้างรายได้และเงินทุนหมุนเวียนทั่งในระดับชุมชนระดับชาติต่างๆและระดับนานาชาติต่อไป

2.2 การทรงวัฒนธรรม โดยกรมส่งเสริมวัฒนธรรมฯได้มอบการสนับสนุนงบประมาณโครงการกับประเพณีและเทศกาลของถิ่นภาคใต้อย่างเต็มเมือง โดยมีวัตถุประสงค์ดังนี้

1) เพื่อส่งเสริมสนับสนุนและอนุรักษ์ประเพณีและวัฒนธรรมของถิ่น

๒) เพื่อสร้างโอกาสให้คนจากท้องถิ่นอื่นหรือนักท่องเที่ยวได้มีโอกาเรียนรู้ประวัติศาสตร์และศิลปวัฒนธรรมเฉพาะของท้องถิ่น

๓) เพื่อให้คนในท้องถิ่นได้เรียนรู้ความสำคัญ รู้จักวิถีชีวิต ความเป็นมาและความเป็นอยู่

และวัฒนธรรมเฉพาะท้องถิ่นของตน อันจะก่อให้เกิดความภาคภูมิใจและเกิดจิตสำนึกในการรักษาสืบสานวัฒนธรรมเฉพาะของท้องถิ่นสืบไป

๔) เพื่อส่งเสริมกระบวนการมีส่วนร่วมของภาครัฐ ภาคเอกชน และภาคประชาสังคม

๕) เพื่อส่งเสริมให้มีการนำทุนทางวัฒนธรรมที่มีอยู่ในท้องถิ่นมาพัฒนาต่อยอดให้เกิดมูลค่าทางเศรษฐกิจ สร้างรายได้ให้แก่ชุมชน

๒.๒.๑ โครงการส่งเสริมประเพณีท้องถิ่นภาคใต้ที่กระทรวงวัฒนธรรมโดยกรมส่งเสริมวัฒนธรรมให้การสนับสนุนงบประมาณ ในปีงบประมาณ พุทธศักราช ๒๕๖๖ ได้แก่

๑) โครงการสืบสวนงานสงกรานต์วิถีไทย ร่วมงานใจสู่สากล จังหวัดกระบี่

๒) โครงการสืบทอดประเพณียดเคินเจ (ถือศีลกินผัก) จังหวัดกระบี่

๓) โครงการจัดงานประเพณีขนทรายเข้าวัด เนื่องในวันสงกรานต์เมืองนครศรีธรรมราช จังหวัดนครศรีธรรมราช

๔) โครงการสืบสวนงานประเพณีซักพระ จังหวัดปัตตานี

๕) โครงการจัดงานประเพณีซักพระ อำเภอโคกโพธิ์ จังหวัดปัตตานี

ครั้งที่ ๗๔

๖) โครงการสืบสวนประเพณีวัวห์หวานบาป่า ร่วมงานใจสู่สากลจังหวัดภูเก็ต

จังหวัดสตูล

๗) โครงการสืบสวนนมรดกภูมิปัญญาทางวัฒนธรรม ประเพณีลอยกระทงจังหวัดสุราษฎร์ธานี

๘) โครงการสืบสวนอนุรักษ์ประเพณียวกะยางข้าวสารพันธุ์ทรงเมืองหัวหินพุทธศักราช ๒๕๖๗ โดยกรมส่งเสริมวัฒนธรรมให้การสนับสนุนงบประมาณ ในปีงบประมาณ พุทธศักราช ๒๕๖๗ ได้แก่

•) การอนุรักษ์ สืบสวนวัฒนธรรมประเพณียไทย จังหวัดตราด