# กฎหมาย

## ความปลอดภัยทางรางสีสำหรับเครื่องกำเนิดรางสี
- ที่ต้องแจ้งการมีไว้ในครอบครองหรือใช้ พ.ศ. ๒๕๖๖

### อาชีพอำนาจตามความในมาตรา ๕ วรรคสอง มาตรา ๘ (๑๘) และมาตรา ๙๑/๑ วรรคหนึ่ง แห่งพระราชบัญญัติพลังงานนิวเคลียร์เพื่อสันติ พ.ศ. ๒๕๕๙ ซึ่งแก้ไขเพิ่มเติมโดยพระราชบัญญัติพลังงานนิวเคลียร์เพื่อสันติ (ฉบับที่ ๒) พ.ศ. ๒๕๖๒ รัฐมนตรีว่าการกระทรวงการอุดมศึกษา วิทยาศาสตร์ วิจัยและนวัตกรรม โดยคำแนะนำของคณะกรรมการพลังงานนิวเคลียร์เพื่อสันติ ออกกฎกระทรวงไว้ ดังต่อไปนี้

#### ข้อ ๑ ในกฎกระทรวงนี้ “เครื่องกำเนิดรางสี” มายความว่า เครื่องกำเนิดรางสีที่ไม่ต้องขอรับใบอนุญาตตามที่กำหนดในกฎกระทรวงที่ออกตามมาตรา ๒๖/๒ “ความปลอดภัยทางรางสี” มายความว่า การป้องกันประชาชนและสิ่งแวดล้อมจากความเสี่ยงทางรางสี และความปลอดภัยของสถานประกอบการหรือกิจกรรมใด ๆ ที่ก่อให้เกิดความเสี่ยงทางรางสี ทั้งที่เกิดจากการปฏิบัติงานตามปกติและเกิดจากอุบัติเหตุหรือเหตุการณ์ใด ๆ อันอาจคาดหมายได้ “มาตรการด้านความปลอดภัยทางรางสี” มายความว่า มาตรการป้องกันและข้อกำหนดด้านความปลอดภัยที่มีวัตถุประสงค์เพื่อให้เกิดความปลอดภัยทางรางสี “พื้นที่ควบคุม” มายความว่า พื้นที่ที่ต้องมีมาตรการด้านความปลอดภัยทางรางสีเพื่อควบคุมการได้รับรังสีอันเกิดจากการปฏิบัติงานตามปกติ และเพื่อป้องกันหรือลดโอกาสและปริมาณการได้รับรังสีอันเกิดจากอุบัติเหตุหรือเหตุการณ์ใด ๆ อันอาจคาดหมายได้ โดยประเมินจากโอกาสที่ทำให้บุคคล จะได้รับปริมาณรังสีสูงกว่าหรือเท่ากับสามในสิบของขีดจำกัดปริมาณรังสีสำหรับผู้ปฏิบัติงานทางรางสี “พื้นที่ตรวจตรา” มายความว่า พื้นที่ที่ไม่ต้องมีมาตรการด้านความปลอดภัยทางรางสีโดยเฉพาะแต่มีความจำเป็นต้องให้อยู่ภายใต้การตรวจสอบการได้รับรังสีอันเกิดจากการปฏิบัติงาน โดยเป็นบริเวณที่มีโอกาสทำให้บุคคลได้รับปริมาณรังสีสูงกว่าขีดจำกัดของปริมาณรังสีสำหรับประชาชนทั่วไป

"ปริมาณรังสีสมมูล" หมายความว่า ผลรวมของปริมาณรังสีทุกกลีนในเนื้อเยื่ออวัยวะใด ๆ ของมนุษย์ หลังจากปรับเทียบการก่ออันตรายของรังสีทุกชนิดที่อวัยวะนั้นได้รับ โดยเทียบกับการก่ออันตรายของรังสีเอกซ์และรังสีแกมมา มีหน่วยเป็นซีเวิร์ต

"ปริมาณรังสียังผล" หมายความว่า ผลรวมของปริมาณรังสีสมมูลหลังจากปรับเทียบสภาพไวต่อรังสีของแต่ละเนื้อเยื่อหรืออวัยวะทั่วร่างกายของมนุษย์ มีหน่วยเป็นซีเวิร์ต

"ผู้ปฏิบัติงานทางรังสี" หมายความว่า ผู้ปฏิบัติงานให้กับผู้มีไว้ในครอบครองหรือใช้เครื่องกำเนิดรังสี

ข้อ ๒ การแจ้งและการยืนเอกสารตามกฎหมายระหว่างประเทศ ให้ดำเนินการตามกฎหมายระหว่างประเทศ

ข้อ ๓ การดำเนินการใด ๆ ที่เกี่ยวข้องกับการใช้ประโยชน์จากรังสีของผู้มีไว้ในครอบครองหรือใช้เครื่องกำเนิดรังสีจะกระทําให้เกิดประโยชน์ต่อบุคคลหรือสังคมมากกว่าผลเสียที่อาจได้รับ และให้กระทำโดยคำนึงถึงความปลอดภัยต่อบุคคล ประชาชน และสิ่งแวดล้อมเป็นสำคัญ

ผู้มีไว้ในครอบครองหรือใช้เครื่องกำเนิดรังสิต้องมีมาตรการควบคุมการได้รับรังสีของบุคคล จากการดำเนินการตามวรรคหนึ่งให้น้อยที่สุดเท่าที่จะสามารถดำเนินการได้อย่างสมเหตุสมผล โดยพิจารณาถึงปัจจัยต่าง ๆ ที่เกี่ยวข้อง รวมไปถึงจำนวนบุคคลที่ได้รับรังสี ความเป็นไปได้ในการได้รับรังสีและปริมาณรังสีที่จะได้รับ ความเสี่ยงทางธุรกิจเกิดจากเหตุการณ์ฉุกเฉินอย่างรวดเร็วและลักษณะการก่อให้เกิดอันตรายจากรังสี ทั้งนี้ โดยจะต้องคำนึงถึงปัจจัยทางเศรษฐกิจ สังคม และเทคโนโลยีประกอบด้วย

หมวด ๒
การดำเนินการด้านความปลอดภัยทางธุรกิจ

ข้อ ๔ ผู้มีไว้ในครอบครองหรือใช้เครื่องกำเนิดรังสิต้องจัดให้มีมาตรการด้านความปลอดภัยทางธุรกิจ ซึ่งต้องมีมาตรฐานไม่น้อยกว่าหลักเกณฑ์และวิธิการเกี่ยวกับความปลอดภัยทางธุรกิจกำหนดในกฎกระทรวงนี้ และอย่างน้อยต้องจัดให้มีมาตรการด้านความปลอดภัยทางธุรกิจสำหรับเครื่องกำเนิดรังสี พื้นที่ อุปกรณ์ หรือเครื่องใช้ ดังต่อไปนี้

(๑) มีการแสดงและประเมินความปลอดภัยเครื่องกำเนิดรังสีที่ผ่านมาตรฐานจากหน่วยงานที่เลขาธิการประกาศกำหนด

(๒) มีสถานที่จัดเก็บหรือสถานที่ประกอบกิจการที่ติดตั้งหรือใช้เครื่องกำเนิดรังสีเป็นสัดส่วน และให้มีการกำหนดขอบเขตพื้นที่ควบคุมและพื้นที่ตรวจตราโดยใช้อุปกรณ์ทางกายภาพ หรือวิธีการอื่น ๆ ที่เหมาะสม เพื่อหลีกเลี่ยงโอกาสการได้รับรังสีของผู้ปฏิบัติงานและประชาชนทั่วไปโดยไม่จำเป็น

(๓) มีอุปกรณ์บันทึกปริมาณรังสีประจำตัวบุคคล (personal dosimeter) ที่เหมาะสมกับชนิดของรังสีที่เกิดขึ้นจากการใช้งานสำหรับผู้ปฏิบัติงานรังสี และมีผลการบันทึกปริมาณรังสีเป็นประจำทุกสามเดือน

ให้ผู้มีไว้ในครอบครองหรือใช้เครื่องกำเนิดรังสียืนสำเนาเอกสารแสดงผลการตรวจสอบความปลอดภัยตาม (๑) ทุกสองปี ตลอดที่มีการใช้งานเครื่องกำเนิดรังสิต่อเลขาระการภายในสามสิบวันนับแต่วันที่ได้รับเอกสารแสดงผลการตรวจสอบดังกล่าว

หมวด ๓
สัญลักษณ์ทางรังสี

ข้อ ๕ ผู้มีไว้ในครอบครองหรือใช้เครื่องกำเนิดรังสิต้องติดตั้งสัญลักษณ์ทางรังสีพร้อมข้อความเตือนภัยที่เหมาะสมแสดงให้เห็นได้ชัดเจนที่เครื่องกำเนิดรังสี บริเวณทางเข้าพื้นที่ควบคุมและพื้นที่ตรวจตรา และบริเวณอื่นที่เหมาะสมทั้งภายในและภายนอกพื้นที่ควบคุมและพื้นที่ตรวจตรา

สัญลักษณ์ทางรังสีให้เป็นไปตามแบบท้ายกฎกระทรวงนี้

ข้อ ๖ ห้ามมิให้ผู้มีไว้ในครอบครองหรือใช้เครื่องกำเนิดรังสีใช้สัญลักษณ์ทางรังสีเพื่อการอื่นใดนอกจากที่กำหนดไว้ในข้อ ๕

หมวด ๔
ผู้ปฏิบัติงานทางรังสี

ข้อ ๗ ผู้มีไว้ในครอบครองหรือใช้เครื่องกำเนิดรังสิต้องควบคุมดูแลมิให้บุคคลที่มีอายุต่ำกว่าสิบหกปี เข้าไปในพื้นที่ควบคุมและพื้นที่ตรวจตรา หรือปฏิบัติงานใด ๆ ที่เกี่ยวข้องกับรังสี

ข้อ ๘ ผู้มีไว้ในครอบครองหรือใช้เครื่องกำเนิดรังสิต้องควบคุมดูแลมิให้บุคคลที่มีอายุตั้งแต่สิบหกปีแต่ไม่เกินสิบแปดปีปฏิบัติงานในพื้นที่ควบคุม หรือปฏิบัติงานใด ๆ ที่เกี่ยวกับรังสี เว้นแต่จะเป็นไปเพื่อการศึกษา การฝึกอบรม การทำงานช่วยเหลือผู้มีไว้ในครอบครองหรือใช้เครื่องกำเนิดรังสีของผู้ปฏิบัติงานทางรังสีหรือผู้ใดได้รับมอบหมายจากผู้มีไว้ในครอบครองหรือใช้เครื่องกำเนิดรังสี

ข้อ ๙ ผู้มีไว้ในครอบครองหรือใช้เครื่องกำเนิดรังสิต้องควบคุมดูแลให้ผู้ปฏิบัติงานทางรังสียอดเย่นการฝึกอบรมเรียนคณะสถาปนาประสาสนักศึกษาและการทำนาย ในประชากรไทยโดยคำแนะนำของ อ. พ. ส.

ข้อ ๑๐ ผู้มีไว้ในครอบครองหรือใช้เครื่องกำเนิดรังสีต้องจัดให้มีข้อมูล คำแนะนำ และการฝึกอบรมด้านความปลอดภัยทางรังสีที่เหมาะสมแก่ผู้ปฏิบัติงานทางรังสี ผู้ศึกษา ผู้เข้ารับการฝึกอบรม หรือผู้ฝึกงาน

คำแนะนำตามวรรคหนึ่ง อย่างน้อยต้องมีคำแนะนำให้ผู้ปฏิบัติงานทางรังสี ผู้ศึกษา ผู้เข้ารับการฝึกอบรม หรือผู้ฝึกงาน เมื่อพบเห็นเหตุฉุกเฉินรายหรือเหตุที่อาจก่อให้เกิดอันตรายหรือกระทบกระเทือนต่อความปลอดภัยทางรังสี ให้แจ้งให้ผู้มีไว้ในครอบครองหรือใช้เครื่องกำเนิดรังสีทราบโดยเร็ว

ข้อ ๑๑ ในกรณีที่ผู้ปฏิบัติงานทางรังสีซึ่งเป็นหญิงมีครรภ์ได้แจ้งถึงข้อมูลการตั้งครรภ์ให้ผู้มีไว้ในครอบครองหรือใช้เครื่องกำเนิดรังสีทราบ ให้ผู้มีไว้ในครอบครองหรือใช้เครื่องกำเนิดรังสีปรับเปลี่ยนลักษณะการปฏิบัติงานของผู้ปฏิบัติงานทางรังสีซึ่งเป็นหญิงมีครรภ์เพื่อมิให้ได้รับปริมาณรังสีเกินกว่าที่กำหนดไว้ในข้อ ๑๓

หมวด ๕
ชิดจำกัดปริมาณรังสี

ข้อ ๑๒ ผู้มีไว้ในครอบครองหรือใช้เครื่องกำเนิดรังสีต้องควบคุมดูแลให้ผู้ปฏิบัติงานทางรังสีได้รับรางสน้อยที่สุดเท่าที่จะสามารถดำเนินการได้อย่างสมเหตุสมผลตามมาตรฐานการปฏิบัติงานนั้น ๆ และต้องมิให้ได้รับรางสร้อนปริมาณที่กำหนด ดังต่อไปนี้

(๑) ปริมาณรางสร้อนผล ๒๐ มิลลิซีเวิร์ตต่อปี โดยเฉลี่ยในช่วงห้าปิติดต่อกัน ทั้งนี้ ในแต่ละปี จะรับรางสร้อนไม่เกิน ๕๐ มิลลิซีเวิร์ต และตลอดช่วงห้าปิติดต่อกัน จะต้องได้รับรางสร้อนไม่เกิน ๑๐๐ มิลลิซีเวิร์ต

(๒) ปริมาณรางสร้อนมูลสำหรับเลนส์ของดวงตา ๒๐ มิลลิซีเวิร์ตต่อปี โดยเฉลี่ยในช่วงห้าปิติดต่อกัน ทั้งนี้ ในแต่ละปีจะได้รับรางสร้อนไม่เกิน ๑๐๐ มิลลิซีเวิร์ต

(๓) ปริมาณรางสร้อนมูลสำหรับส่วนที่เป็นผิวหนัง มือและเท้า ๕๐๐ มิลลิซีเวิร์ตต่อปี โดยปริมาณรางสร้อนมูลสำหรับส่วนที่เป็นผิวหนังนั้นให้วัดจากค่าเฉลี่ยปริมาณรางสร้อนส่วน ๆ อารางเซนติกเมตรของบริเวณผิวหนังที่ได้รับรางสร้อนมากที่สุด

ข้อ ๑๓ ผู้ปฏิบัติงานทางรางสร้อนเป็นหญิงมีครรภ์ให้ใช้น้ำจักกัดปรมาณรางสร้อนเช่นเดียวกันกับประชาชนทั่วไปตามข้อ ๑๕

ข้อ ๑๔ ผู้มีไว้ในครอบครองหรือใช้เครื่องกำเนิดรางสร้อนมูลค้างคุมดูแลมิตามข้อ เหล่านี้ได้นำระบบความปลอดภัยในการทำลายสารเคมี

(๓) ปริมาณรังสีสมมูล สำหรับส่วนที่เป็นผิวหนัง มือ และเท้า ๑๕๐ มิลลิชีเวิร์ตต่อปี
โดยปริมาณรังสีสมมูลสำหรับส่วนที่เป็นผิวหนังนั้นให้วัดจากค่าเฉลี่ยปริมาณรังสีต่อ ๑ ตารางเซนติเมตร
ของบริเวณผิวหนังที่ได้รับรังสีมากที่สุด

ข้อ ๑๕ ผู้มีไว้ในครอบครองหรือใช้เครื่องกำเนิดรังสีต้องควบคุมดูแลมิให้ประชาชนทั่วไป
ได้รับรังสีเกินปริมาณที่กำหนดไว้ ดังต่อไปนี้
(๑) ปริมาณรังสียังผล ๑ มิลลิชีเวิร์ตต่อปี
(๒) ปริมาณรังสีสมมูล สำหรับเลขส์ของดวงตา ๑๕ มิลลิชีเวิร์ตต่อปี
(๓) ปริมาณรังสีสมมูล สำหรับส่วนที่เป็นผิวหนัง มือและเท้า ๕๐ มิลลิชีเวิร์ตต่อปี

ข้อ ๑๖ บุคคลแต่ละประเภทตามข้อ ๑๒ ข้อ ๑๓ ข้อ ๑๔ หรือข้อ ๑๕ ที่มีความเป็นไปได้
ที่จะได้รับรังสีจากหลายแหล่ง ผลรวมของปริมาณรังสีจากทุกแหล่งต้องไม่เกินขีดจำกัดปริมาณรังสี
ที่กำหนดไว้ในข้อ ๑๒ ข้อ ๑๓ ข้อ ๑๔ หรือข้อ ๑๕ เหล่านี้

ข้อ ๑๗ ในกรณีที่บุคคลแต่ละประเภทตามข้อ ๑๒ ข้อ ๑๓ ข้อ ๑๔ หรือข้อ ๑๕
มีความเป็นไปได้ที่จะได้รับรังสีเกินขีดจำกัดปริมาณรังสีที่กำหนดไว้ ให้ผู้มีไว้ในครอบครองหรือ
ใช้เครื่องกำเนิดรังสีแจ้งให้สำนักงานทราบโดยเร็ว

ข้อ ๑๘ มิตามความในข้อ 15,16 และข้อ ๆ มาใช้บ้างคำแนะนำเจ้าหน้าที่ซึ่งมีหน้าที่
เข้าระงับเหตุฉุกเฉินทางนิวเคลียร์และรางสี

ข้อ ๆ เพื่อประโยชน์เกี่ยวกับความปลอดภัยทางรางสี ในกรณีที่ผู้มีไว้ในครอบครองหรือ
ใช้เครื่องกำเนิดรางสประมงค์จะยกเลิกการมีไว้ในครอบครองหรือใช้เครื่องกำเนิดรางสว่างใด หากจัดการกับ
เครื่องกำเนิดรางสนั้นตามหลักเกณฑ์และวิธาระการประกาศกำหนด

ให้ว่าเมื่อวันที่ “ กรกฎาคม พ.ศ. " ( )

# แบบสัญลักษณ์ทางรังสี

## ท้ายกฎกระทรวงความปลอดภัยทางรังสีสำหรับเครื่องกำเนิดรังสี

### พ.ศ. ๒๕๖๖

- เหตุผล: เพื่อให้ชัดเจนเรื่องขนาดและตำแหน่งของส่วนประกอบต่างๆ ในโครงสร้างหลักของเครื่องกำเนิดรังสี และเพื่อป้องกันหรือลดโอกาสในการได้รับรังสีอันเกิดจากอุบัติเหตุหรือเหตุการณ์ใด ๆ อันอาจคาดหมายได้ โดยคำนึงถึงความปลอดภัยของคนและสิ่งแวดล้อม

## กราฟิกแสดงขนาดและตำแหน่งของส่วนประกอบต่างๆ ในโครงสร้างหลักของเครื่องกำเนิดรังสี

![กราฟิก](image)

| รายละเอียด | ขนาด |
| --- | --- |
| พื้นที่เหลือง | 60° |
| สีดำหรือม่วงแดง | - |
| X/2 | - |
| 5X | - |

### หมายเหตุ:

- สัญลักษณ์ทางรังสี มีสัดส่วนของวงกลมตรงกลางมีรัศมี X และมีรายละเอียดดังรูป
- สัญลักษณ์ทางรังสี ต้องมีพื้นที่เหลือง วงกลมและแถบมีสีดำหรือม่วงแดง

หมายเหตุ :- เหตุผลในการประกาศใช้กฎกระทรวงฉบับนี้ คือ โดยที่มาตรา ๕ วรรคสอง มาตรา ๘ (๑๘) และมาตรา ๙๑/๑ วรรคหนึ่ง แห่งพระราชบัญญัติพลังงานนิวเคลียร์เพื่อสันติ พ.ศ. ๒๕๕๙ ซึ่งแก้ไขเพิ่มเติมโดยพระราชบัญญัติพลังงานนิวเคลียร์เพื่อสันติ (ฉบับที่ ๒) พ.ศ. ๒๕๖๒ รัฐมนตรีว่าการกระทรวงการอุดมศึกษา วิทยาศาสตร์ วิจัยและนวัตกรรม โดยคำแนะนำของคณะกรรมการพลังงานนิวเคลียร์เพื่อสันติ มีอำนาจออกกฎกระทรวงกำหนดหลักเกณฑ์และวิธีการเกี่ยวกับความปลอดภัยทางรางสีเพื่อให้ผู้มีไว้ในครอบครองหรือใช้เครื่องกำเนิดรางสีตามมาตรา ๒๖/๒ ต้องปฏิบัติตามหลักเกณฑ์ดังกล่าว จึงจำเป็นต้องออกกฎกระทรวงนี้