ประกาศกระทรวงเกษตรและสหกรณ์
เรื่อง การจัดสวัสดิภาพช้างในปางช้าง
พ.ศ. ๒๕๖๓

อาศัยอำนาจตามความในมาตรา ๔ และมาตรา ๒๒ แห่งพระราชบัญญัติป้องกันการทารุณกรรมและการจัดสวัสดิภาพสัตว์ พ.ศ. ๒๕๕๗ รัฐมนตรีว่าการกระทรวงเกษตรและสหกรณ์จึงออกประกาศไว้ดังต่อไปนี้

ข้อ ๑ ประกาศนี้เรียกว่า “ประกาศกระทรวงเกษตรและสหกรณ์ เรื่อง การจัดสวัสดิภาพช้าง ในปางช้าง พ.ศ. ๒๕๖๓”

ข้อ ๒ ประกาศนี้ให้ใช้บังคับเมื่อพ้นกำหนดหนึ่งร้อยแปดสิบวันนับแต่วันประกาศในราชกิจจานุเบกษา เป็นต้นไป

ข้อ ๓ ในประกาศนี้ “ปางช้าง” หมายความว่า สถานที่ที่มีการเลี้ยงช้างไว้เพื่อใช้เป็นพาหนะ เพื่อใช้งาน เพื่อใช้ในการแสดง เพื่อใช้ในกิจการท่องเที่ยว เพื่อใช้ในการศึกษาและการอนุรักษ์ ไม่ว่าจะมีการแสวงหาผลประโยชน์โดยตรงจากช้างหรือไม่ก็ตาม

“เจ้าของช้าง” หมายความว่า เจ้าของกรรมสิทธิ์ และให้หมายความรวมถึงผู้ครอบครองช้างหรือผู้ซึ่งได้รับมอบหมายให้ดูแล ไม่ว่าจะได้รับมอบหมายจากเจ้าของกรรมสิทธิ์ หรือผู้ซึ่งได้รับมอบหมายจากเจ้าของกรรมสิทธิ์ให้ดูแลด้วย

“ควายช้าง” หมายความว่า ผู้เลี้ยงช้าง หรือผู้ดูแลช้าง

ข้อ ๔ เพื่อให้ช้างในปางช้างได้รับการเลี้ยงหรือการดูแลให้มีความเป็นอยู่ในสภาพที่เหมาะสม มีสุขภาพอนามัยดี มีที่อยู่ อากาศและน้ำอย่างเพียงพอ ให้เจ้าของช้างและความยุ่งยากดำเนินการจัดสวัสดิภาพช้างตามหลักเกณฑ์ วิธีการ และเงื่อนไข ดังต่อไปนี้

(๑) การจัดการด้านอาหารและน้ำ
(ก) จัดให้ช้างได้รับอาหารที่มีคุณภาพ บริมาณ ความหลากหลายของอาหาร และความถี่ของการให้อาหารอย่างเหมาะสมและเพียงพอ วันละไม่น้อยกว่าร้อยละ 4% จากน้ำหนักตัว
(ข) จัดให้ช้างได้รับน้ำที่สะอาดและเพียงพอตลอดทั้งวัน
(ค) จัดให้ช้างได้รับอาหารเสริมและแร่ธาตุอย่างเหมาะสม
(๒) การจัดการด้านพื้นที่อยู่อาศัยและสิ่งแวดล้อม
(ก) จัดให้ช้างอยู่ในสภาพแวดล้อมที่ถูกสุขลักษณะ มีอุณหภูมิต่ำสม อากาศถ่ายเทสะดวก
(ข) มีโครงสร้างหรือสถานที่พักสำหรับช้างระหว่างวันในขณะที่ช้างไม่ได้วางงาน
(ค) มีโครงสร้างหรือสถานที่พักสำหรับช้างในช่วงเวลากลางคืนซึ่งมีพื้นที่อย่างเพียงพอที่ช้างจะสามารถลุกขึ้นยืน เดิน และลงนอนได้อย่างสะดวก

(ง) มีสถานที่ให้ช้างหลบแดดและฝนได้อย่างเพียงพอสำหรับช้างทุกเชือก
(จ) จัดการขยะมูลฝอยและสิ่งปฏิกูลออกจากปางช้างอย่างเหมาะสม
(ฉ) มีหลัก หรือหมุด และอุปกรณ์มัดล่ามที่ปลอดภัย หรือมีวิธีการควบคุมช้างให้อยู่ในบริเวณที่กำหนด

(๓) การจัดการด้านสุขภาพอนามัย
(ก) เจ้าของช้างต้องดำเนินการตามระบบป้องกันโรคระบาดและระบบควบคุมโรคระบาดในช้างตามหลักเกณฑ์ วิธีการ และเงื่อนไขที่กำหนดตามพระราชบัญญัติโรคระบาดสัตว์ พ.ศ. ๒๕๕๘ และจัดให้ช้างทุกเชือกได้รับวัคซีนป้องกันโรค การถ่ายพยาธิ และคำแนะนำของสัตวแพทย์เป็นประจำทุกปี
(ข) ความช้างต้องได้รับการอบรมในการสังเกตความผิดปกติของช้างและการปฐมพยาบาลช้างเบื้องต้น
(ค) จัดให้มียาและเวชภัณฑ์ที่จำเป็นในการรักษาพยาบาลช้างเบื้องต้นอย่างเพียงพอ
(ง) จัดให้มีมาตรการเฝ้าระวังโรคติดเชื้อไวรัสเฮอร์ปิส (Elephant Endotheliotropic Herpes Virus : EEHV) และจัดให้มีการสุ่มตรวจโรควัณโรคช้างในปางช้างอย่างน้อยปีละ ๑ ครั้ง
(๔) การจัดการด้านพฤติกรรมตามธรรมชาติ
(ก) จัดให้ช้างทุกตัวสามารถแสดงพฤติกรรมในการหาอาหาร การเดิน การเล่น การนอน การผสมพันธุ์ การสื่อสารหรือปฏิสัมพันธ์กับช้างเชือกกอื่น และจำกัดพฤติกรรมลักษณะก้าวร้าวที่เป็นอันตรายต่อช้างเชือกอื่น
(ข) มีแผนจัดการกับช้างตกมันและช้างอาละวาดได้อย่างเหมาะสม
(ค) ห้ามใช้งานช้างที่กำลังตกมัน
(๕) การจัดการด้านสภาวะทางจิตใจ
(ก) การปฏิบัติต่อช้างต้องเป็นไปตามหลักวิธีการควบคุมบังคับช้าง การสื่อสารกับช้างและการเข้าหาช้าง โดยไม่ทำให้ช้างหวาดกลัวหรือหวาดระแวง เว้นแต่กรณีมีเหตุจำเป็นเพื่อป้องกันอันตรายต่อชีวิต ทรัพย์สิน หรือสัตว์อื่น
(ข) จัดให้มีบริเวณเฉพาะเพื่อแยกกักสำหรับช้างที่นำเข้ามาใหม่ และช้างที่มีความหวาดกลัวหรือหวาดระแวง
(ค) มีการให้ความรู้และข้อควรระวังแก่ผู้มาเยี่ยมหรือนักท่องเที่ยวที่เข้ามาทำการกรรมกับช้างเพื่อป้องกันมิให้ช้างตื่นตกใจ หวาดกลัว หรือเกิดความเครียด
(ง) การหย่านมให้กระทำได้เมื่อลูกช้างมีอายุไม่น้อยกว่า ๓๐ เดือน โดยคำนึงถึงขนาดตัวและความสูงของลูกช้าง
(จ) จัดให้แม่ช้างพักท้องอย่างน้อย ๑๒ เดือน

ข้อ ๕ เพื่อประโยชน์ในการจัดสวัสดิภาพช้างในปางช้าง ให้เจ้าของช้าง หรือความชำนาญปฏิบัติตามหลักเกณฑ์ วิธีการ และเงื่อนไข ดังต่อไปนี้

(๑) เจ้าของช้างจัดให้มีความช่วยเหลือกับช้างอย่างเพียงพอสำหรับดูแลช้างและเช็อกให้ได้รับการจัดสวัสดิภาพอย่างเหมาะสมตามประกาศนี้

(๒) การใช้ช้างเพื่อทำงาน หรือเพื่อการแสดง ต้องคำนึงถึงสภาพร่างกายและจิตใจของช้างและปฏิบัติตามเงื่อนไข ดังนี้

(ก) การใช้ช้างเพื่อขึ้นเป็นพาหนะ

๑. ช้างที่ใช้ขึ้นแบบหลังเปล่า ต้องมีอายุตั้งแต่ ๑๐ ปี จนถึง ๖๐ ปีบริบูรณ์ หรือมีความสูงจากพื้นถึงไหล่ของช้าง ไม่น้อยกว่า ๑.๕๐ เมตร

๒. ช้างที่ใช้ขึ้นแบบนั่งแหย่ง ต้องมีอายุตั้งแต่ ๑๕ ปี จนถึง ๖๐ ปีบริบูรณ์ หรือมีความสูงจากพื้นถึงไหล่ของช้าง ไม่น้อยกว่า ๒.๐๐ เมตร

๓. การบรรทุกคนหรือสิ่งของ น้ำหนักบรรทุกรวมต้องไม่เกินร้อยละ ๑๐ ของน้ำหนักตัวของช้าง และไม่เกิน ๓๕๐ กิโลกรัม

๔. กำหนดเวลาการทำงานปกติไม่เกิน ๘ ชั่วโมงต่อวัน โดยระยะเวลาทำงานจริงไม่เกิน 4/5% ชั่วโมงต่อวัน หากจำแนกเวลาทำงานติดต่อกันแต่ละครั้งต้องไม่เกิน ๑ ชั่วโมง และกำหนดเวลาพักช้างหลังทำงานแต่ละครั้งไม่น้อยกว่า ๑๕นาที

**5.** เฉลาะเวลาการฝึกฝนเพื่อขึ้นเป็นพาหนะ จะไม่เกินวันละ **1** ชั่วโมง (ข) การใช้ช้างเพื่อการแสดง

- **1.** หากที่จะใช้ในการแสดง มีอายุตั้งแต่ **3** สิบปีถึง **60** สิบปีบริบูรณ์
- **2.** มีลักษณะทางการแสดงที่ไม่เป็นการแสดงที่มีผลกระทบต่อสวัสดิภาพของช้าง เช่น การให้ข้าวเหนียวของชา การยืนบนหัวหรือเดินบนหัวอุปกรณ์ต่าง ๆ การขับขี่อุปกรณ์เสียหาย การใช้เสียดสัง เป็นต้น
- **3.** หากกำหนดเวลาการทำงานปกติไม่เกิน **8** ชั่วโมงต่อวัน โดยระยะเวลาทำงานจริงไม่เกิน **4/5%**% ในระหว่างทำการแสดงที่ใดๆ คนแต่อย่างไรก็ดี
- **4.** หากกำหนดเวลาการฝึกฝนเพื่อการแสดง จะไม่เกินวันละ **1** ชั่วโมง (ค) การใช้ช้างเพื่อประกอบกิจกรรมร่วมกับช้าง

- **1.** หากที่จะใช้งาน มีอายุตั้งแต่ **3** สิบปีถึง **60** สิบปีบริบูรณ์
- **2.** หากกำหนดเวลาการทำงานปกติไม่เกิน **8**%% ในระหว่างทำการแสดงที่ใดๆ คนแต่อย่างไรก็ดี

๒. น้ำหนักสำหรับการชักลากร ช้างหนึ่งเชือกต้องไม่เกินร้อยละ ๕๐ ของน้ำหนักตัว

๓. กำหนดเวลาทำงานปกติไม่เกิน ๔ ชั่วโมงต่อวัน

๔. ระยะทางในการชักลากทางราบทุกๆ ครั้งไม่เกิน ๕๐๐ เมตร และกำหนดเวลาพักช้างหลังทำงานแต่ละครั้งไม่น้อยกว่า ๑๕ นาที

๕. ระยะทางในการชักลากทางลาดชัน ครั้งละไม่เกิน ๑๐๐ เมตร และกำหนดเวลาพักช้างหลังงานแต่ละครั้งไม่น้อยกว่า ๑๕ นาที

(๓) บันทึกและจัดเก็บข้อมูลเกี่ยวกับช้างในปางช้าง ดังนี้

(ก) บันทึกข้อมูลเกี่ยวกับช้างแต่ละเชือก ประกอบด้วย

- หลักฐานการขึ้นทะเบียนตามที่กฎหมายกำหนด และหมายเลขโทรศัพท์ (ถ้ามี)
- ประวัติสุขภาพ เช่น การตรวจสุขภาพ การเจ็บป่วย การตกมัน การได้รับวัคซีนป้องกันโรค การตรวจคัดกรองโรค การผสมพันธุ์ และการตกลูก
- ประวัติการทำงานช้างตามที่อธิบดีกรมปศุสัตว์ประกาศกำหนด
- การจัดเก็บข้อมูลให้เจ้าของช้างเก็บรักษาตลอดอายุของช้างเชื่อมโยง
- การควบคุมและจับบังคับช้าง ต้องกระทำอย่างเหมาะสม เท่าที่จำเป็น และพอสมควรแก่เหตุ
- คนควบคุมช้างต้องได้รับการอบรมการควบคุมและจับบังคับช้าง รวมถึงการใช้อุปกรณ์ต่าง ๆ อายุเหมาะสม กุดต้องตามหลักวิธีการควบคุมบังคับช้างและคำแนะนำสวัสดิภาพช้างเป็นสำคัญ
- การใช้อุปกรณ์ต่าง ๆ ในกระบวนการควบคุมและจับบังคับช้างสามารถกระทำได้ในกรณีที่ช้างอาจกระทำอันตรายต่อชีวิตทรัพย์สินและสัตว์อื่น
- (๕) จัดเตรียมแผนสำรองกรณีเกิดโรคลำบาดร้าย พิบัติ และเหตุฉุกเฉินอื่นที่อาจส่งผลกระทบต่อการจัดสวัสดิภาพของช้างอย่างร้ายแรง

ประกาศณ วันที่ 29 กันยายน พ.ศ. 2563
ประภาตรโพรสุขน