กระทู้ถามที่ 219/ร.

สภาผู้แทนราษฎร

๑๗ มิถุนายน ๒๕๖๓

เรื่อง การส่งเสริมการนำเทคโนโลยีมาใช้ในการผลิตและแปรรูปอาหารจากวัตถุดิบทารกเกษตร

กราบเรียน ประธานสภาผู้แทนราษฎร

ข้าพเจ้าขอตั้งกระทู้ถาม ถามนายกรัฐมนตรี ดังต่อไปนี้

การแปรรูปผลผลิตทางการเกษตรเป็นกระบวนการที่ช่วยป้องกันปัญหาผลผลิตล้นตลาดหรือผลผลิตไม่ได้ขนาดตามที่ผู้บริโภคหรือผู้ซื้อต้องการ ทำให้สามารถยกระดับราคาผลิตผลไม่ให้ตกต่ำ และเป็นการสร้างมูลค่าเพิ่มให้แก่ผลิตผลทางการเกษตร โดยการแปรรูปผลผลิตทางการเกษตรให้เป็นผลิตภัณฑ์อาหารหรือวัตถุดิบอาหารมีการใช้เทคโนโลยีในอุตสาหกรรมอาหารที่ทำให้เกิดสายการผลิตที่ไร้คน รวมทั้งมีนวัตกรรมเทคโนโลยีอาหารที่น่าสนใจ เช่น การแปรรูปเพื่อนอมอาหารแบบใช้ความร้อนสูง จะช่วยทำลายจุลินทรีย์ที่ก่อให้เกิดโรค ซึ่งทำให้อาหารเน่าเสีย ทำลายเย็นไขมัน สภาพพิช พยาธิที่ไม่ทน ต่อความร้อน โดยมี 2 วิธีการ ได้แก่ การพาสเจอร์ไรซ์และการสเตอริไลซ์ หรือการแปรรูปอาหาร โดยการทำให้แห้ง คือ การลดความชื้นของอาหารจนถึงระดับที่สามารถยับยั้งการเจริญเติบโตของเชื้อจุลินทรีย์ รวมทั้งอาหารแปรรูปที่ต้องใช้วัสดนานในการหมักหรือบ่ม ก็มีการคิดค้นนวัตกรรม เร่งระยะเวลาการหมักให้เร็วขึ้น แต่อย่างคงได้ผลผลิตที่อยู่เกณฑ์คุณภาพและช่วยยกระดับราคาผลิตผลไม่ให้ตกต่ำ เป็นการเพิ่มมูลค่าของผลิตผลทางการเกษตรมาแปรรูปเป็นอาหารระดับอุตสาหกรรมที่สามารถรับวัตถุดิบเพื่อผลิตเป็นอาหารจำนวนมากได้ ซึ่งการผลิตอาหารให้มีมาตรฐานเพื่อความปลอดภัยต่อผู้บริโภคและการส่งเสริมให้ผู้บริโภคเข้าใจแนวโน้มราคาอาหารให้มีความยืนยาวขึ้นจะทำให้อาหารขายยากขึ้น นอกจากนี้ยังช่วยขยายตลาดการค้าออกใหม่ๆ สู่ต่างประเทศ ช่วยเพิ่มพูนรายได้ให้แก่ประเทศได้อย่างดี จึงขอเรียนถามว่ารัฐบาลมีนโยบายในการส่งเสริมการนำเทคโนโลยีมาใช้ในการผลิตและแปรรูปอาหารจากวัตถุดิบทารกเกษตรหรือไม่ อย่างไร หากทราบรายละเอียด

ขอให้ตอบในที่ประชุมสภา

คำตอบกระทู้ถามที่ ๒๑๙/ร.

ของ นายอองอาจ คล้ามไพบูลย์
สมาชิกสภาผู้แทนราษฎร บัญชีรายชื่อ พรรคประชาธิปัตย์

เรื่อง การส่งเสริมการนำเทคโนโลยีมาใช้ในการผลิตและแปรรูปอาหารจากวัตถุดิบทวงการเกษตร

ข้าพเจ้า พลเอก ประยุทธ์ จันทร์โอชา นายกรัฐมนตรี ขอตอบกระทู้ถาม เรื่อง การส่งเสริมการนำเทคโนโลยีมาใช้ในการผลิตและแปรรูปอาหารจากวัตถุดิบทวงการเกษตร โดยเกี่ยวข้องและสอดคล้องกับประเด็นยุทธศาสตร์ชาติและแผนพัฒนาเศรษฐกิจและสังคมแห่งชาติ ดังต่อไปนี้

- **ประเด็นยุทธศาสตร์ชาติ** ระยะ ๒๐ ปี (พ.ศ. ๒๕๖๑ - ๒๕๘๐)

ยุทธศาสตร์ชาติ ด้านการสร้างความสามารถในการแข่งขัน ประเด็นการเกษตร สร้างมูลค่าเพิ่มเกษตรคุณภาพสูงและขับเคลื่อนการเกษตรด้วยเทคโนโลยีและนวัตกรรม

ประเด็นย่อยเกษตรอัจฉริยะนำเทคโนโลยีและนวัตกรรมมาประยุกต์ใช้ในการพัฒนาเป็นฟาร์มอัจฉริยะ เพื่อเพิ่มผลผลิตการเกษตรในเชิงมูลค่าและปริมาณต่อพื้นที่สูงสุด มีการคำนึงถึงการใช้ทรัพยากรอย่างยั่งยืนและเป็นมิตรกับสิ่งแวดล้อม ตลอดจนสร้างสมดุลเกษตรอาหารและเกษตรพลังงานโดยการสร้างและนำเทคโนโลยี นวัตกรรม และวิทยาการสมัยใหม่มาใช้ในการเกษตรใช้เทคโนโลยีเกษตรด้านความแม่นยำการปรับเปลี่ยน การทำเกษตรกรรมให้เหมาะสมกับศักยภาพพื้นที่ด้วยเทคโนโลยีและนวัตกรรมรวมทั้งส่งเสริมการถ่ายทอดองค์ความรู้แก่เกษตรกรให้เข้าถึงและใช้ประโยชน์จากเทคโนโลยีและนวัตกรรมทางการเกษตร การจัดการภาคเกษตร ที่เป็นมิตรกับสิ่งแวดล้อม

- **แผนพัฒนาเศรษฐกิจและสังคมแห่งชาติ** ในช่วง (๒๕๖๐ – ๒๕๖๔) ยุทธศาสตร์ที่ ๓ การสร้างความเข้มแข็งทางเศรษฐกิจและแข่งขันได้อย่างยั่งยืนโดยแนวทางการพัฒนาภาคเกษตรเสริมสร้างฐานการผลิตการเกษตรให้เข้มแข็งและยั่งยืน สร้างและถ่ายทอดองค์ความรู้ทางวิชาการวิทยาศาสตร์ เทคโนโลยีและนวัตกรรม และภูมิปัญญาท้องถิ่นด้านการเกษตรแบบมีส่วนร่วม ยกระดับการผลิตสินค้าเกษตรเข้าสู่ระบบมาตรฐานและสอดคล้องกับความต้องการของตลาด เสริมสร้างขีดความสามารถในการผลิตในห่วงโซ่อุตสาหกรรมเกษตร ส่งเสริมและเร่งขยายผลแนวคิดการทำเกษตรตามหลักปรัชญาของเศรษฐกิจพอเพียง พัฒนาปัจจัยสนับสนุนในการบริหารจัดการภาคเกษตรและสนับสนุนเกษตรกรรุ่นใหม่ กิจทางการพัฒนาภาคการเกษตร ในช่วงแผนฯ ๑๒ ปี ๒๕๖๐ – ๒๕๖๔

ภาคเกษตรไทยบรรลุวิสัยทัศน์ที่ว่า “ภาคเกษตรก้าวไกลด้วยเทคโนโลยี และนวัตกรรม ตลาดนำการผลิต
ชีวิตเกษตรกรมีคุณภาพ ทรัพยากรการเกษตรมีความสมดุลและยั่งยืน”

จากประเด็นยุทธศาสตร์ชาติและแผนพัฒนาเศรษฐกิจและสังคมแห่งชาติ ดังกล่าว รัฐบาล
โดยกระทรวงอุตสาหกรรม ได้ดำเนินการในส่วนที่เกี่ยวข้องกับการส่งเสริมการนำเทคโนโลยีมาใช้ในการผลิต
และแปรรูปอาหารจากวัตถุดิบทาการเกษตร ดังนี้

๑) ศูนย์ปฏิรูออุตสาหกรรม ๔.๐ (Industry Transformation Center : ITC) สู่การปฏิวัติ
เพื่ออนาคตของอุตสาหกรรมไทย โดยกระทรวงอุตสาหกรรม ได้ดำเนินการจัดตั้งศูนย์ปฏิรูพอุตสาหกรรม ๔.๐
ภายใต้โครงการพัฒนาอุตสาหกรรมเกษตรแปรรูป และอุตสาหกรรมอาหารครบวงจร เพื่อให้สอดคล้อง
กับนโยบายของรัฐบาล และยกระดับการบริการของสำนักงานอุตสาหกรรมจังหวัดสู่การเป็น “ศูนย์ปฏิรูป
อุตสาหกรรม ๔.๐ ระดับจังหวัด (Mini ITC)” ทั้งนี้ เพื่อกระจายความช่วยเหลือ บ่มเพาะ และต่อยอด
ธุรกิจ SMES ไทยสู่ธุรกิจยุค ๔.๐ ผ่านการถ่ายทอดองค์ความรู้ให้แก่ผู้ผลิตระดับชุมชนและผู้ประกอบการ
SMEs เป็นการยกระดับโครงสร้างพื้นฐานในการรองรับการบริการด้านนวัตกรรม การแปรรูป การออกแบบ
และพัฒนาผลิตภัณฑ์ เพื่อยกระดับ SMEs ไทย ในธุรกิจยุค ๔.๐ สู่มาตรฐานสากล เพื่อให้
พร้อมแข่งขันได้ในตลาดโลกและได้ผลิตภัณฑ์มูลค่าเพิ่ม สอดคล้องกับความต้องการของตลาดทั้งใน
ด้านรูปลักษณ์ บรรจุภัณฑ์ รวมถึงสินค้าอาหารปลอดภัยตามมาตรฐานสากล โดยพร้อมเปิดให้บริการ
ศูนย์ปฏิรูพอุตสาหกรรมที่ให้บริการครอบคลุม ๑๐๕ แห่ง ใน ๗๗ จังหวัดทั่วประเทศ

๒) สถาบันอาหาร ภายใต้กระทรวงอุตสาหกรรม ทำหน้าที่เป็นแกนนำในการพัฒนา
อุตสาหกรรมอาหาร ควบคู่ไปกับการแก้ไขปัญหาและอุปสรรคต่อการพัฒนาภาคอุตสาหกรรม โดยมีภารกิจ
เป็นแหล่งให้บริการข้อมูลด้านการค้าและเทคโนโลยี การบริการด้านการตรวจวิเคราะห์ การประสาน
ความร่วมมือเพื่อการแก้ไขปัญหา และยกระดับขีดความสามารถของอุตสาหกรรมอาหาร

โดยภาคอุตสาหกรรมอาหารแปรรูป ก็อเป็นหนึ่งในสาขาอุตสาหกรรมที่สำคัญต่อระบบ
เศรษฐกิจไทย อย่างไรก็ตาม ปัญหาสำคัญสำหรับผู้ประกอบการภาคอุตสาหกรรมอาหารแปรรูป
คือการแสดงศักยภาพในการแปรรูปสินค้าจากสินค้าเกษตรพื้นฐานสู่การเป็นสินค้าเกษตรที่มีมูลค่าสูง
โดยผู้ประกอบการส่วนใหญ่ยังอาศัยกระบวนการแปรรูปพื้นฐานในกระบวนการผลิต เช่น การอบ
ตาแห้ง เผา คว่ำ เช่แข็ง การทำเค็ม การหมักดอง การทำให้แห้งโดยอาศัยธรรมชาติ
และการฉายรังสีอาหาร เป็นตน ทางออกของปัญหาดังกล่าว จำเป็นต้องมีการพึ่งพาณวัตกรรม
และเทคโนโลยีสมัยใหม่ ซึ่งเป็นกลไกสำคัญในการสร้างมูลค่าเพิ่มให้แก่วัตถุดิบทาการเกษตร
สำหรับสถานประกอบการขนาดใหญ่ การวิจัยและพัฒนา (R&D) เพื่อสร้างนวัตกรรมเป็นภารกิจที่สำคัญ
และเป็นส่วนหนึ่งของการสนับสนุนให้สถานประกอบการอยู่รอดและสามารถแข่งขันในตลาดโลก
แต่สำหรับ SMEs และ OTOP ที่มีทุนและแรงงานน้อย การสร้างนวัตกรรมเป็นเรื่องยาก

ดังนั้น ในการส่งเสริมการนำเทคโนโลยีมาใช้ในการผลิตและแปรรูปอาหารจากวัตถุดิบทวงการเกษตร กรมส่งเสริมอุตสาหกรรมร่วมกับสถาบันอาหารให้ความสำคัญในการส่งเสริมการนำเทคโนโลยีมาใช้ในการผลิตและแปรรูปอาหารจากวัตถุดิบทวงการเกษตร ผ่านการบริการรูปแบบต่าง ๆ อาทิ การบริการข้อมูล ศูนย์การเรียนรู้ การบริการตรวจวิเคราะห์ การบริการด้านนวัตกรรมอาหาร รวมทั้งเครื่องจักรกลทางการเกษตรเพื่อการแปรรูปอาหารโดยเฉพาะ ซึ่งเป็นเทคโนโลยีและนวัตกรรมอาหารแปรรูปสมัยใหม่

ในส่วนของกระทรวงเกษตรและสหกรณ์ ไดดำเนินการตามแผนแม่บทภายใต้ยุทธศาสตร์ชาติ ประเด็น “การเกษตร” ที่ให้ความสำคัญกับการยกระดับผลิตให้มีคุณภาพมาตรฐานความปลอดภัยสร้างความมั่นคงทางด้านอาหาร การใช้ประโยชน์จากความโดดเด่นและอัตลักษณ์ รวมถึงความหลากหลายทางชีวภาพในแต่ละท้องถิ่น การพัฒนาสินค้าเกษตรและการแปรรูปให้เป็นผลิตภัณฑ์อาหารเพื่อสร้างมูลค่า และคุณค่าให้กับผลผลิตทางการเกษตร “การประยุกต์ใช้เทคโนโลยีและนวัตกรรมเกษตรสมัยใหม่” ทั้งด้านผลิต การจัดการฟาร์ม การแปรรูป และระบบโลจิสติกส์ ล้วนมีบทบาทสำคัญ ในการสร้างมูลค่าเพิ่มภาคเกษตรด้วยผลงานวิจัยที่สามารถเสริมความสามารถแข่งขันของเกษตรกรสู่ระดับอุตสาหกรรม และลดความเหลื่อมล้ำในภาคการเกษตรที่ยังเป็นประเด็นหลักของประเทศ ซึ่งหน่วยงานพันธมิตร ด้านการวิจัยและนวัตกรรมที่ได้รับการสนับสนุนจากรัฐบาล อากาศ กระทรวงการอุดมศึกษา วิทยาศาสตร์ วิจัยและนวัตกรรม (สว.) สำนักงานพัฒนาการวิจัยการเกษตร (องค์การมหาชน) (สวก.) สำนักงานนวัตกรรมแห่งชาติ (NIA) เหนยวบริหารจัดการทุกด้านการเพิ่มความสามารถในการแข่งขันของประเทศ (บพช.) และสำนักงานพัฒนาวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยีแห่งชาติ (สวทช.) ได้ร่วมกันขยายผลสำเร็จ จากงานวิจัยเชิงพื้นที่สู่เศรษฐกิจฐานราก และผลักดันสู่ภาคเอกชนผู้ลงทุนนำเทคโนโลยีและนวัตกรรมร่วมยกระดับศักยภาพวัตถุดิบทวงการเกษตร ส่งเสริมสนับสนุนผลิตภัณฑ์แปรรูปอาหารให้เป็นที่ยอมรับ และมีการเชื่อมโยงเศรษฐกิจภายในประเทศ (จากชุมชนสู่จังหวัด และกลุ่มจังหวัด) เศรษฐกิจภูมิภาค (อาเซียน) และเศรษฐกิจโลก ในปี ๒๕๖๒ ประเทศไทยเป็นผู้ส่งออกอาหารอันดับ ๑๑ ของโลก และเป็นอันดับที่ ๒ ของเอเชียรองจากประเทศจีน โดยการส่งเสริมการนำเทคโนโลยี และนวัตกรรมมาใช้ ก็อีกเป็นปัจจัยสนับสนุนการผลิตและการแปรรูปอาหารจากวัตถุดิบทวงการเกษตรของประเทศ มาบนโยบาย “ระบบตลาดนำการผลิต” ของกระทรวงเกษตรและสหกรณ์ พลิกกับนโยบาย “ครัวไทยสู่ครัวโลก” ของกระทรวงพาณิชย์ ได้อย่างมีประสิทธิภาพ