# กฎกระทรวง
## การดำเนินการทางวินัยผู้ต้องขัง
### พ.ศ. ๒๕๖๓

อาศัยอำนาจตามความในมาตรา ๗ วรรคหนึ่ง และมาตรา ๖๙ วรรคสอง แห่งพระราชบัญญัติราชทัณฑ์ พ.ศ. ๒๕๖๐ รัฐมนตรีว่าการกระทรวงยุติธรรมออกกฎกระทรวงไว้
ดังต่อไปนี้

ข้อ ๑ ให้ยกเลิก
(๑) มหวด ๕ การลงโทษฐานผิดวินัย ของส่วนที่ ๗ วินัยของผู้ต้องขัง ข้อ ๙๙ ถึงข้อ ๑๑๙
แห่งกฎหมายมหาดไทยออกตามความในมาตรา ๕๘ แห่งพระราชบัญญัติราชทัณฑ์ พุทธศักราช ๒๔๗๙
(๒) ข้อ 4 เห็นกฎกระทรวง มฉบับที่ 8 (พ.ศ. ๒๕๒๑) ออกตามความในพระราชบัญญัติ
ราชทัณฑ์ พุทธศักราช ๒๔๗๙
(๓) ข้อ 4 และข้อ 5 เห็นกฎกระทรวง มฉบับที่ 14 (พ.ศ. ๒๕๕๓) อ้างตามความใน
พระราชบัญญัติราชทัณฑ์ พุทธศักราช ๒๔๗๙

ข้อ 2 เมื่อเจ้าพนักงานเรือนจำพบเห็นหรือทราบว่าผู้ต้องขังกระทำผิดวินัย โดยทำบันทึก
รายงานพฤติการณ์แห่งการกระทำที่กล่าวหา หากเป็นที่สงสัยว่ากระทำผิด เชื่อตัว และเชื่อสกุล
ของผู้กระทำผิด เป็น เวลากะ และสถานที่เกิดเหตุ และพยานหลักฐานที่เกี่ยวข้องเท่านี้ มี
เสนอผู้บังคับบัญชาเหนือคนนี้ไปทราบ และเสนอผู้บัญชาการเรือนจำพิจารณา

ข้อ 3 เมื่อผู้บัญชาการเรือนจำได้รับบันทึกรายงานพฤติการณ์ตามข้อ 2 เหล็ก ในแต่ละปี
เจ้าพนักงานเรือนจำนำจำนวนไม่น้อยกว่าสามคนแต่ไม่เกินห้าคน เพื่อสอบสวนการกระทำผิดวินัย เฉพาะ
การกระทำผิดนี้มีกระบวนการในการพิจารณาลงโทษเป็นการเฉพาะ

ข้อ 4 เห็นเจ้าพนักงานเรือนจำซึ่งได้รับการแต่งตั้งตามข้อ 3 เจ้าของกล่าวหา หากมีผู้ต้องขัง

ข้อ ๕ เจ้าพนักงานเรือนจำซึ่งได้รับการแต่งตั้งตามข้อ ๓ ต้องดำเนินการสอบสวน
และรวบรวมพยานหลักฐานที่เกี่ยวข้องให้แล้วเสร็จโดยไม่ชักช้า แล้วเสนอความเห็นต่อผู้บัญชาการเรือนจำ
ถึงพฤติการณ์แห่งการกระทำผิดวินัย รวมทั้งโทษที่จะลงแก่ผู้ต้องขัง

การดำเนินการตามวรรคหนึ่ง ให้เจ้าพนักงานเรือนจำดำเนินการให้แล้วเสร็จภายในระยะเวลา
ที่อธิบดีกำหนด

ข้อ ๖ ผู้บัญชาการเรือนจำนามีอำนาจลงโทษทางวินัยผู้ต้องขังซึ่งกระทำผิดวินัยตามที่บัญญัติ
ไว้ในมาตรา ๖๙

คำสั่งลงโทษทางวินัยให้มีผลนับแต่วันที่ผู้ต้องขังได้รับแจ้งคำสั่ง

ข้อ ๗ ในกรณีที่เจ้าพนักงานเรือนจำเห็นว่า ผู้ต้องขังซึ่งจะได้รับโทษหรืออยู่ระหว่าง
การลงโทษทางวินัยตามมาตรา ๖๙ เจ็บป่วยหรือมีเหตุจำกเป็นอื่นใดที่สมควรเพิกถอน เปลี่ยนแปลง งด
หรือรอการลงโทษ ให้รายงานไปยังผู้บัญชาการเรือนจำ

เมื่อผู้บัญชาการเรือนจำได้รับรายงานตามวรรคหนึ่ง อาจเรียกเจ้าพนักงานเรือนจำ หรือ
ผู้ต้องขังมาชี้แจงเพื่อประกอบการพิจารณาเพิกถอน เปลี่ยนแปลง งด หรือรอการลงโทษก็ได้
และเมื่อผู้บัญชาการเรือนจำได้พิจารณาและมีคำสั่งประการใดแล้ว ให้เจ้าพนักงานเรือนจำปฏิบัติตามคำสั่งและบันทึกเหตุแห่งการเพิกถอน เปลี่ยนแปลง งด หรือรอการลงโทษ

คำสั่งของผู้บัญชาการเรือนจำตามวรรคสอง ให้เป็นที่สุด

ข้อ ๘ ให้ผู้บัญชาการเรือนจำภาคทัณฑ์ผู้ต้องขังซึ่งกระทำผิดวินัยไม่ร้ายแรง และได้สำนึกถึงความผิดที่ได้กระทำไปแล้ว

การภาคทัณฑ์ตามวรรคหนึ่ง ให้กระทำโดยวิธีเรียกตัวผู้ต้องขังมาว่ากล่าวส่งสอน ให้ประพฤติตัวอยู่ในวินัย

ข้อ ๙ ให้ผู้บัญชาการเรือนจำนำดการเลื่อนชั้นผู้ต้องขังซึ่งกระทำผิด ดังต่อไปนี้
(๑) ประพฤติผิดระเบียบทะหรือข้อบังคับอันมีไว้สำหรับการเยี่ยมเยียนหรือติดต่อกับบุคคลภายนอก

(๔) พยายามหลบหนี
(๕) ทำรายหรือพยายามทำลายร่างกายผู้อื่น
(๖) ก่อการทะเลาะวิวาท
(๗) เล่นการพนัน
(๘) เสพของมึนเมา
(๙) กระทำผิดเกี่ยวกับสิ่งของต้องห้ามตามมาตรา ๗๒ หรือมาตรา ๗๓

ข้อ ๑๑ การลดชั้นผู้ต้องขังตามข้อ ๑๐ ให้ลดตามลำดับครั้งละหนึ่งชั้น เว้นแต่กรณี
ดังต่อไปนี้

(๑) ประพฤติผิดเงื่อนไขการคุมประพฤติและได้ตัวกลับคืนมา ไม่ว่าขณะที่ปล่อยตัวนักโทษ
เด็ดขาดคนนั้นเพื่อคุมประพฤติจะเป็นนักโทษเด็ดขาดชั้นใด ให้ลดชั้นเป็นชั้นต้องปรับปรุง

(๒) เสภาพยาเสพติด ให้ลดชั้นเป็นชั้นต้องปรับปรุงมาก

(๓) กระทำผิดเกี่ยวกับสิ่งของต้องห้ามตามมาตรา ๗๒ (๑) หรือ (b) หรือร่วมกันกระทำผิด
ทั้งในฐานะตัวการ ผู้ใช้ ผู้สนับสนุน หรือผู้ได้รับประโยชน์จากสิ่งของดังกล่าว ให้ลดชั้นเป็น
ชั้นต้องปรับปรุงมาก

(๔) หลบหนีไปและได้ตัวกลับคืนมา ไม่ว่าก่อนหลบหนีนักโทษเด็ดขาดคนนั้นจะเป็นนักโทษ
เด็ดขาดชั้นใด ให้ลดชั้นเป็นชั้นต้องปรับปรุงมาก

(๕) ทำรายร่างกายเจ้าพนักงานเรือนจำ เจ้าหน้าที่ของรัฐซึ่งเข้าไปปฏิบัติหน้าที่ หรือผู้ปฏิบัติ
หน้าที่อยู่ในเรือนจำ ให้ลดชั้นเป็นชั้นต้องปรับปรุงมาก

(b) มีผู้อื่น ก่อการทะเลาะวิวาท หรือทำรายร่างกายผู้อื่น ให้ลดชั้นนำโทษเด็ดขาด
ดังต่อไปนี้

(g) มีผู้อื่น ก่อการทะเลาะวิวาท หรือทำรายร่างกายผู้อื่จนเป็นเหตุให้ถึงแก่ความตาย
ให้ลดชั้นเป็นชั้นต้องปรับปรุงมาก

(h) ก่อการทะเลาะวิวาทหรือทำรายร่างกายผู้อื่จนเป็นเหตุให้ได้รับอันตรายสาหัส

{"natural_text": "(๓) กระทำผิดเกี่ยวกับสิ่งของต้องห้ามตามมาตรา ๗๒ หรือมาตรา ๗๓\n(๔) พยายามหลบหนีหรือหลบหนีไปแล้วแต่ได้ตัวกลับคืนมา\n\nข้อ ๑๓ ให้ผู้บัญชาการเรือนจำลดประโยชน์และรางวัลแก่ผู้ต้องขังซึ่งกระทำผิด ดังต่อไปนี้\n\n(๑) ละทิ้งหรือเพิกเฉยต่อการงานอันเป็นหน้าที่\n(๒) ทำให้ทรัพย์สินของผู้อื่นเสียหาย\n(๓) ก่อการทะเลาะวิวาทในขณะทำการงาน\n\nการลดประโยชน์และรางวัลตามวรรคหนึ่ง ให้พึงลดเพียงอย่างเดียวตามที่เห็นสมควร\n\nข้อ ๑๔ ให้ผู้บัญชาการเรือนจำดูประโยชน์และรางวัลแก่ผู้ต้องขังซึ่งกระทำผิดตามข้อ ๑๓ โดยเจตนาและมีความเสียหายเกิดขึ้น และจะงดเพียงอย่างเดียวก็ได้\n\nข้อ ๑๕ ให้ผู้บัญชาการเรือนจำขังเดียวผู้ต้องขังซึ่งกระทำผิด ดังต่อไปนี้\n\n(๑) เล่นการพนันโดยเป็นเจ้ามือหรือสมคบกับผู้อื่นเล่นการพนันตั้งแต่สองครั้งขึ้นไป\n(๒) ทะเลาะวิวาทดังแต่สองครั้งขึ้นไป\n(๓) เสพยาเสพติด\n\n(๔) กระทำผิดเกี่ยวกับสิ่งของต้องห้ามตามมาตรา ๗๒ (๑) หรือ (b) หรือร่วมกันกระทำผิดทั้งในฐานะตัวการ ผู้ใช้ ผู้สนับสนุน หรือผู้ได้รับประโยชน์จากสิ่งของดังกล่าว\n\n(๕) พยายามหลบหนีหรือหลบหนีไปแล้วแต่ได้ตัวกลับคืนมา\n(٩) หาร้ายร่างกายผู้อื่นจนเป็นเหตุให้ได้รับอันตรายสาหัสหรือถึงแก่ความตาย\n(๗) กราด้างกระเดื่องต่อเจ้าพนักงานเรือนจำซึ่งมีตำแหน่งตั้งแต่ชั้นพัสดีขึ้นไป การขังเดียวตามวรรคหนึ่ง ให้กระทำโดยวิธีแยกผู้ต้องขังซึ่งกระทำผิดจากผู้ต้องขังอื่นและคุมขังไว้ในที่ที่จัดขึ้นเป็นพิเศษ และห้ามการติดต่อหรือพูดจาให้กับผู้อื่น เว้นแต่เป็นสิทธิตามที่กฎหมายกำหนด\n\nให้มีพัสดีจัดให้มีผู้คอยตรวจการขังเดียวให้เป็นไปตามวรรคสอง ในกรณีที่ผู้ต้องขังมีอาการเจ็บป่วย จะมีการรักษาพยาบาล หากการกระทำผิดตามวรรคหนึ่ง เป็นความผิดที่จะต้องถูกลงโทษตามข้ออื่นด้วย ให้ลงโทษตามข้อนี้ก่อน และจึงลงโทษข้างเคียงอีกสถานหนึ่ง การลงโทษข้างเคียงให้กระทำได้ไม่เกินหนึ่งเดือน สักชิงเดียวเกินกว่าสิบห้าวัน หากกระทำต่อเนื่องได้ครั้งละไม่เกินสิบห้าวัน โดยมีระยะเวลาเว้นช่วงในแต่ละครั้งไม่น้อยกว่าห้าวัน\n\nข้อ ๑๖ มักโทษเด็กขาดช่องได้รับการลดวันของโทษ

(ค) ก่อการทะเลาะวิวาตกับผู้ต้องขัง
(ง) กระด้างกระเดื่องต่อเจ้าพนักงานเรือนจำ
(๒) ตั้งแต่สิบห้าวันแต่ไม่เกินสามสิบวัน
(ก) ละทิ้งหรือเผิกเฉยต่อการงานอันเป็นหน้าที่
(ข) พยายามทำให้ผู้อื่นหรือกิจการของเรือนจำเสียหาย
(ค) ทะเลาะวิวาทดังแต่สองครั้งขึ้นไป
(ง) ทำร้ายหรือพยายามทำร้ายผู้อื่น
(๓) ตั้งแต่สามสิบวันแต่ไม่เกินหกสิบวัน
(ก) ไม่ปฏิบัติตามคำสั่งที่ชอบด้วยกฎหมายของเจ้าพนักงานเรือนจำ
(ข) กระทำผิดเกี่ยวกับสิ่งของต้องห้ามตามมาตรา ๗๒ หรือมาตรา ๗๓
(ค) สโมบทกับผู้อื่นก่อความไม่สงบเรียบร้อยขึ้น
(ง) จงใจทำให้ผู้อื่นหรือกิจการของเรือนจำเสียหาย
(จ) พยายามหลบหนีหรือหลบหนีไปแล้วแต่ได้ตัวกลับคืนมา
(ฉ) ทำร้ายหรือพยายามทำร้ายเจ้าพนักงานเรือนจำ เจ้าหน้าที่ของรัฐซึ่งเข้าไปปฏิบัติหน้าที่ หรือผู้ปฏิบัติหน้าที่อยู่ในเรือนจำ

ในกรณีที่นักโทษเด็ดขาดซึ่งกระทำผิดวินัยมีวันที่ได้รับการลดวันต้องโทษจำกัดน้อยกว่าที่จะถูกตัดให้ตัดจำนวนวันที่ได้รับการลดวันต้องโทษจำกัดคุกที่มีอยู่ทั้งหมด การตัดจำนวนวันที่ได้รับการลดวันต้องโทษจำกัดคุกตามมาตรา ๕๒ (๖)

ข้อ ๑๗ ถ้ามีการกระทำผิดอย่างอื่นนอกจากที่กำหนดในกฎกระทรวงนี้ ให้ผู้บัญชาการเรือนจำพิจารณาลงโทษทางวินัยตามมาตรา ๕๒ (๖)

ข้อ ๑๘ กรุณาผู้ต้องขังครอบครองหรือใช้สิ่งของต้องห้ามตามมาตรา ๗๒ หรือมาตรา ๗๓ ในขณะที่อยู่นอกเรือนจำ ให้ผู้บัญชาการเรือนจำนางโทษทางวินัยเช่นเดียวกับการกระทำผิดวินัยในเรือนจำ

ข้อ ๑๙ กรุณาผู้ต้องขังกระทำผิดวินัยและความผิดนั้นมีโทษหลายสถาน หากลงโทษเกินกว่าสามสถาน

ข้อ ๒๐ กรุณาผู้ต้องขังกระทำผิดวินัยและไม่อยู่ในสถานะที่จะลงโทษตามที่กฎหมายกำหนดได้ หากผู้บัญชาการเรือนจำนางโทษทางวินัยสถานอื่นตามความเหมาะสม

ข้อ ๒๑ เมื่อผู้ต้องขังได้รับคำสั่งลงโทษทางวินัยแล้ว ไม่ว่าจะคำสั่งนั้น จะมีสิทธิอุทรรณ์คำสั่งโดยยืดหยุ่นสำหรับคำสั่งภายในสิบห้าวันนับแต่วันที่ผู้ต้องขังได้รับแจ้งคำสั่ง

การอุทธรณ์ตามวรรคหนึ่ง ไม่เป็นเหตุให้ทุเลาการปฏิบัติตามคำสั่งลงโทษของผู้บัญชาการ

เรือนจำ

ข้อ ๒๒ การออกคำสั่งลงโทษทางวินัย การเพิกถอน การอุทธรณ์ การพิจารณาอุทธรณ์
และการแจ้งคำวินิจฉัยอุทธรณ์คำสั่งลงโทษทางวินัย ให้นำความในกฎหมายว่าด้วยวิธีปฏิบัติราชการ
ทางปกครองมาใช้บังคับโดยอนุโลม

ข้อ ๒๓ กรณีที่มีการเพิกถอนคำสั่งลงโทษผู้ต้องขังซึ่งกระทำผิดวินัย ให้ผู้บัญชาการเรือนจำ
ดำเนินการเยียวยาผู้ต้องขังซึ่งถูกลงโทษ ดังต่อไปนี้

(๑) โทษลดการเลื่อนชั้น ให้เลื่อนชั้นย้อนหลังไปถึงงวดการเลื่อนชั้นที่ถูกงด
(๒) โทษลดชั้น ให้คืนชั้นกลับสู่ชั้นเดิมก่อนถูกลงโทษและให้ย้อนหลังไปถึงวันที่คำสั่งลงโทษ
มีผลใช้บังคับ
(๓) โทษตัดการอนุญาตให้ได้รับการเยี่ยมเยียนหรือติดต่อกับบุคคลภายนอก ให้จัดวันเยี่ยม
ทดแทนนอกจากวันเยี่ยมปกติเท่ากับจำนวนวันที่ถูกตัด
(๔) โทษขังเดียว ให้จัดให้ได้รับการเยี่ยมเยียนเพิ่มขึ้นนอกจากวันเยี่ยมปกติเป็นจำนวนสองเท่า
ของวันที่ถูกขังเดียว หรือเพิ่มระยะเวลาการเยี่ยมเยียนเป็นสองเท่าของระยะเวลาตามปกติ
(๕) โทษตัดจำนวนวันที่ได้รับการลดวันต้องโทษจำกุด ให้คืนจำนวนวันที่ได้รับการลดวัน
ต้องโทษจำกัดเท่ากับจำนวนวันที่ถูกตัด

เมื่อเพิกถอนคำสั่งลงโทษทางวินัยแล้ว ให้บันทึกการเพิกถอนคำสั่งในทะเบียนประวัติผู้ต้องขัง
คนนั้น และให้ได้รับสิทธิประโยชน์ที่เป็นผลจากการถูกลงโทษนั้นคืนด้วย

ให้ว่า ณ วันที่ ๒๕ กันยายน พ.ศ. ๒๕๖๓
สมศักดิ์ เทพสุทน
รักษมนตรีว่าการกระทรวงยุติธรรม

หมายเหตุ :- เหตุผลในการประกาศใช้กฎกระทรวงฉบับนี้ คือ โดยที่มาตรา ๖๙ วรรคสอง
แห่งพระราชบัญญัติราชทัณฑ์ พ.ศ. ๒๕๖๐ บัญญัติให้มีการดำเนินการพิจารณาลงโทษทางวินัย การลงโทษ
การเพิกถอน การเปลี่ยนแปลง การงด หรือการรอการลงโทษ และการอุทธรณ์คำสั่งลงโทษทางวินัย
ของผู้ต้องขัง รวมทั้งผู้มีอำนาจในการดำเนินการดังกล่าว ให้เป็นไปตามหลักเกณฑ์ วิธีการ และเงื่อนไข
ที่กำหนดในกฎกระทรวง จึงจำเป็นต้องออกกฎกระทรวงนี้

เล่ม ๑๓๗ ตอนที่ ๘๔ ก

หน้า ๕๙
ราชกิจจานุเบกษา
๑๒ ตุลาคม ๒๕๖๓