กระทำตามที่ ๑๔๖

เรื่อง แนวทางการแก้ไขปัญหาขยะอิเล็กทรอนิกส์ในประเทศไทย

กราบเรียน ประธานสภาผู้แทนราษฎร

ข้าพเจ้าขอตั้งกระทู้ถาม ถามรัฐมนตรีว่าการกระทรวงอุตสาหกรรม ดังต่อไปนี้

จากการออกคำสั่งของหัวหน้าคณะรักษาความสงบแห่งชาติ (คสช.) ที่ ๔/๒๕๕๙ ยกเว้นกฎหมายผังเมืองสำหรับกิจการโรงไฟฟ้าขยะ โรงงานคัดแยกขยะ ทำให้ส่งผลกระทบทางด้านสิ่งแวดล้อมต่อชุมชนจำนวนมากทั่วประเทศและรุนแรง โดยหลังจากการออกคำสั่งดังกล่าว ทำให้จำนวนโรงงานประเภท ๑๐๕ และ ๑๐๖ สูงขึ้นอย่างเห็นได้ชัด อีกทั้งยังมีพระราชบัญญัติโรงงาน (ฉบับที่ ๒) พ.ศ. ๒๕๖๒ ทำให้โรงงานจำนวนมากไม่อยู่ภายใต้การกำกับของกฎหมายว่าด้วยโรงงานโดยเฉพาะโรงงานคัดแยกขยะและโรงงานรีไซเคิลของเสีย แต่ไปอยู่ภายใต้บังคับข้อบัญญัติท้องถิ่นหรือพระราชบัญญัติการสาธารณสุข พ.ศ. ๒๕๓๕ เทน กิจการดังกล่าวอาจก่อให้เกิดผลผลกระทบด้านสิ่งแวดล้อมมีความเสี่ยงสูงต่อสุขภาพ และส่งผลกระทบอย่างรุนแรงต่อชุมชนในบริเวณใกล้เคียงโรงงานประเภทดังกล่าว จึงขอเรียนถามว่า

๑. กระทรวงอุตสาหกรรมมีแนวทางอย่างไรในการแก้ปัญหาและเยียวยาประชาชนที่ได้รับผลกระทบทางสิ่งแวดล้อมทั่วประเทศในระยะเบื้องต้น และมีแนวทางในการแก้ไขปัญหาขยะอิเล็กทรอนิกส์ในประเทศไทยเป็นเวลายาวนาน

(+) จากการออกคำสั่งของหัวหน้าคณะรักษาความสงบแห่งชาติ (คสช.) ที่ ๔/๒๕๕๙ ยกเว้นกฎหมายผังเมืองสำหรับกิจการโรงไฟฟ้าขยะ โรงงานคัดแยกขยะทำให้ส่งผลกระทบทวงคืนสิ่งแวดล้อมต่อชุมชนจำนวนมากทั่วประเทศ เนื่องจากเมื่อไม่มีกฎหมายควบคุมบริเวณที่สามารถตั้งโรงงานได้และโรงงานประเภทดังกล่าวมักเลือกตั้งใกล้ชุมชนทำให้ชุมชนจำนวนมากได้รับผลกระทบอย่างรุนแรงและออกมาคัดค้านอย่างต่อเนื่องอย่างน้อย 21 จังหวัด กระทรวงอุตสาหกรรมมีแนวโน้มจะยกเลิกคำสั่งดังกล่าวได้หรือไม่ หากไม่สามารถดำเนินการได้ เพราะเหตุใด ขอทราบรายละเอียด

๓. เดือนกรกฎาคม ๒๕๖๒ ที่ผ่านมา รัฐมนตรีว่าการกระทรวงอุตสาหกรรม ได้ยืนยันว่า จะเพิ่มความเข้มข้นในการแก้ปัญหาขยะพิษ ถือเป็นหนึ่งในนโยบายของกระทรวงอุตสาหกรรมที่จะทำให้ เกิดขึ้นภายในระยะเวลา ๑๐๐ วัน พร้อมกับประสานกับองค์กรต่าง ๆ ที่เกี่ยวข้อง จนถึงวันนี้ ดำเนินการไปแล้วอย่างไรบ้าง ขอทราบรายละเอียด

ขอให้ตอบในที่ประชุมสภา

ขอแสดงความนับถืออย่างยิ่ง

ปดิพัทธ์ สันติภาดา

สมาชิกสภาผู้แทนราษฎร พรรคอนาคตใหม่

จังหวัดพิษณุโลก

คำตอบกระทำถามที่ ๑๔๖

ของ นายปฏิพัทธ์ สันติภาดา สมาชิกสภาผู้แทนราษฎร พรรคอนาคตใหม่
เรื่อง แนวทางการแก้ไขปัญหาขยะอิเล็กทรอนิกส์ในประเทศไทย

ข้าพเจ้า นายสุริยะ จึงรุ่งเรืองกิจ รัฐมนตรีว่าการกระทรวงอุตสาหกรรม ขอตอบกระทำถาม
ของท่านสมาชิกผู้ทรงเกียรติ ดังนี้

กระทำถาม เรื่อง แนวทางการแก้ไขปัญหาขยะอิเล็กทรอนิกส์ในประเทศไทย
คำถามที่ ๑ กรณีการออกแบบสำหรับกิจการโรงไฟฟ้าขยะ โรงงานคัดแยกขยะ ทำให้ส่งผลกระทบ
ที่ ๔/๒๕๕๙ ยกเว้นกฎหมายผังเมืองสำหรับกิจการโรงไฟฟ้าขยะ โรงงานคัดแยกขยะ ทำให้ส่งผลกระทบ
ด้านสิ่งแวดล้อมต่อชุมชนจำนวนมากทั่วประเทศและรุนแรง โดยหลังจากการออกคำสั่งดังกล่าว ทำให้
จำนวนโรงงานประเภท ๑๐๕ และ ๑๐๖ สูงขึ้นอย่างเห็นได้ชัด อีกทั้งยังมีพระราชบัญญัติโรงงาน
(ฉบับที่ ๒) พ.ศ. ๒๕๖๒ ทำให้โรงงานจำนวนมากไม่อยู่ภายใต้การกำกับของกฎหมายว่าด้วยโรงงาน
โดยเฉพาะโรงงานคัดแยกขยะ และโรงงานรีไซเคิลของเสีย แต่ไปอยู่ภายใต้บังคับข้อบัญญัติต้องถ่น
หรือตามพระราชบัญญัติการสาธารณสุข พ.ศ. ๒๕๓๕ แทน กิจการดังกล่าวอาจก่อให้เกิดผลกระทบทะ
ด้านสิ่งแวดล้อม มีความเสี่ยงสูงต่อสุขภาพและส่งผลกระทบอย่างรุนแรงต่อชุมชนในบริเวณใกล้เคียง
โรงงานประเภทดังกล่าว กระทรวงอุตสาหกรรมมีแนวทางอย่างไรในการแก้ปัญหา และเยียวยาประชาชน
ที่ได้รับผลกระทบด้านสิ่งแวดล้อมทั่วประเทศในระยะเริ่มต้น และมีแนวทางในการแก้ไขกฎหมาย
ว่าด้วยโรงงานดังกล่าวหรือไม่ และเหตุใดจึงไม่มีเรื่องมาตรการประกันภัยเพื่อการเยียวยาความเสียหาย
ที่อาจเกิดจากการประกอบกิจการโรงงานในกฎหมายว่าด้วยโรงงาน

คำตอบ การแก้ไขนโยบาย “โรงงาน” ดังกล่าว แม้วางแผนประเภท ๑๐๕ และ ๑๐๖ หรือ
โรงงานประเภทอื่นที่ใช้เครื่องจักรไม่ถึง ๕๐ แรงม้า หรือคนงานไม่ถึง ๕๐ คน จะไม่ถือว่าเป็นโรงงาน
ตามกฎหมายว่าด้วยโรงงานอีกต่อไปก็ตาม โรงงานในกลุ่มดังกล่าวนี้ยังคงอยู่ภายใต้การกำกับดูแล
ตามกฎหมายอื่น เช่น กฏหมายว่าด้วยการสาธารณสุข กฏหมายว่าด้วยการส่งเสริมคุณภาพสิ่งแวดล้อม
เป็นต้น อย่างไรก็ตามข้อกังวลเกี่ยวกับคำถามดังกล่าวนี้ได้มีการดำเนินการพิจารณามาแล้วในชั้น
การพิจารณาของสภานิติบัญญัติแห่งชาติ โดยคณะกรรมการวิสามัญพิจารณาร่วงพระราชบัญญัติ
โรงงาน (ฉบับที่ .. ) พ.ศ. ....... นอกจากนิติบัญญัติแห่งชาติ มาปรับปรุงแก้ไขกฎใหม่ เพื่อให้งานโดยรอบ

ไม่ถึง ๕๐ คน ได้ กรณีนี้ กระทรวงอุตสาหกรรมได้ดำเนินการโดยมีหนังสือแจ้งกระทรวงมหาดไทย
กระทรวงทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อม กระทรวงสาธารณสุข และกระทรวงแรงงาน
เพื่อดำเนินการตามข้อสังเกตของคณะกรรมการต่อไปแล้ว สำหรับมาตรการประกันภัยเพื่อการเยียวยา
ความเสียหายที่เกิดจากการประกอบกิจการโรงงาน ในร่างพระราชบัญญัติโรงงาน (ฉบับที่ ..) พ.ศ. ...
ที่กระทรวงอุตสาหกรรมเสนอ ได้มีบทบัญญัติให้โรงงานบางประเภทจะต้องจัดให้มีการทำประกัน หรือ
วางหลักประกัน อย่างไรก็ดีบทบัญญัติดังกล่าวไม่ผ่านการพิจารณาในชั้นการพิจารณาร่วมกับสำนักงาน
คณะกรรมการกฤษฎีกา กรณีหากมีผลกระทบทจากการใช้บังคับของกฎหมายฉบับนี้ กระทรวง
อุตสาหกรรมจะได้ดำเนินการสำรวจ เก็บข้อมูล ผลกระทบ ปัญหาอุปสรรค ข้อเสนอของประชาชน
องค์กรและหน่วยงานที่เกี่ยวข้อง เพื่อนำมาประเมินผลสัมฤทธิ์ของกฎหมายว่าด้วยโรงงานฉบับนี้ภายใน
ห้าปี (พ.ศ. ๒๕๖๗) เพื่อให้เป็นไปตามพระราชบัญญัติหลักเกณฑ์การจัดทำร่างกฎหมายและ
การประเมินผลสัมฤทธิ์ของกฎหมาย พ.ศ. ๒๕๖๒ ต่อไป

คำถามที่ ๒ จากการออกแบบของหัวหน้าคณะรักษาความสงบแห่งชาติ (คสช.)
ที่ ๔/๒๕๕๙ ยกเว้นกฎหมายผังเมืองสำหรับกิจการโรงไฟฟ้าขยะ โรงงานคัดแยกขยะทำให้ส่งผลกระทบ
ด้านสิ่งแวดล้อมต่อชุมชนจำนวนมากทั่วประเทศ เนื่องจากเมื่อไม่มีกฎหมายผังเมืองควบคุมบริเวณ
ที่สามารถตั้งโรงงานได้ และโรงงานประเภทดังกล่าวมักเลือกตั้งใกล้ชุมชนทำให้ชุมชนจำนวนมากได้รับ
ผลกระทบอย่างรุนแรงและออกมาคัดค้านอย่างต่อเนื่องอย่างน้อย ๒๑ จังหวัด กระทรวงอุตสาหกรรม
มีแนวโน้มจะยกเลิกคำสั่งดังกล่าวได้หรือไม่ หากไม่สามารถดำเนินการได้ เพราะเหตุดังกล่าว
คำตอบ สืบเนื่องจากประเทศไทยประสบปัญหาความมั่นคงในการจัดการพลังงานและปัญหา
ด้านสิ่งแวดล้อม ซึ่งจำเป็นต้องแก้ไขอย่างเร่งด่วน ไม่ว่าจะเป็นความต้องการใช้พลังงานไฟฟ้า
อย่างต่อเนื่อง และมีแนวโน้มเพิ่มสูงขึ้นในอนาคตเนื่องจากเป็นปัจจัยสำคัญในการขับเคลื่อนและดำเนิน
กิจกรรมทางเศรษฐกิจ รวมทั้งปัญหาขยายล้นเมืองจนนำไปสู่การกำหนดให้การแก้ไขปัญหาขยายล้นเมือง
เป็นวาระแห่งชาติที่ต้องเร่งดำเนินการ ทั้งในระยะเร่งด่วน และระยะยาว ซึ่งในความพยายามแก้ไข
ปัญหาดังกล่าวกลับปรากฏข้อขัดข้องหรืออุปสรรคจากข้อกำหนดทางกฎหมายบางประการ
จึงจำเป็นต้องระงับและแก้ไขข้อขัดข้องดังกล่าวเพื่อประโยชน์ในการพัฒนาเศรษฐกิจของประเทศ และ
เตรียมความพร้อมเข้าสู่ประชาคมเศรษฐกิจอาเซียน โดยอาศัยมาตรา ๔๔ ของรัฐธรรมนูญ
แห่งราชอาณาจักรไทย (ฉบับชั่วคราว) พ.ศ. ๒๕๕๗ ซึ่งในการพิจารณาออกไปอนุญาตกฎหมายประกอบกิจการ
โรงงาน (ร.บ.4) ต้องมีการพิจารณาพื้นที่โรงงาน พื้นที่ต้องมีบริเวณเพียงพอ และมีพื้นที่เหมาะสม

ต้องไม่ก่อให้เกิดเหตุเดือดร้อน กรณีก่อเหตุเดือดร้อนจะมีกลไกลทางกฎหมายในการจัดการกับโรงงานสำหรับคำสั่งของหัวหน้าคณะรักษาความสงบแห่งชาติ (คสช.) ที่ ๔/๒๕๕๙ ยกเว้นกฎหมายผังเมืองสำหรับกิจการโรงไฟฟ้าขยะ ทำให้ส่งผลกระทบตามคำสั่งดังกล่าว ก็จะมีผลตามประกาศผังเมืองรวมใหม่ทันที ซึ่งเห็นว่าการประกาศกำหนดผังเมืองรวมในพื้นที่ต่าง ๆ นั้น หน่วยงานรับผิดชอบจะเป็นผู้กลั่นกรองถึงความเหมาะสมตามความจำเป็นซึ่งการจะพิจารณาอนุญาตตั้งโรงงานลำดับที่ ๑๐๕ และลำดับที่ ๑๐๖ ก็จะต้องดำเนินการให้เป็นไปตามประกาศผังเมืองรวมของแต่ละพื้นที่

ในส่วนของกระทรวงอุตสาหกรรม ไม่มีข้อขัดข้องใด ๆ หากจะมีการทบทวนคำสั่งดังกล่าว เนื่องจากโรงงานลำดับที่ ๑๐๕ และลำดับที่ ๑๐๖ เป็นกิจการที่นำของเสียมาผ่านกระบวนการอาวก่อให้เกิดความเดือดร้อนรำคาญและมลพิษสู่สิ่งแวดล้อมสูงหากการประกอบกิจการไม่เป็นไปตามที่กฎหมายกำหนด จึงควรอยู่ในเขตผังเมืองที่เหมาะสม แต่อย่างไรก็ดี การทบทวนคำสั่งดังกล่าวควรพิจารณาถึงการดำเนินการเพื่อร้องรับการจัดการขยะมูลฝอยในแต่ละพื้นที่ว่าบรรลุวัตถุประสงค์ตามแผนแม่บทการจัดการขยะมูลฝอยแห่งชาติที่กระทรวงทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อมเป็นผู้รับผิดชอบแล้วหรือไม่ด้วย

คำถามที่ ๓ เดือนกรกฎาคม ๒๕๖๒ ที่ผ่านมา รัฐมนตรีว่าการกระทรวงอุตสาหกรรมได้ยืนยันว่าจะเพิ่มความเข้มข้นในการแก้ไขปัญหาขยะพิษ สื่อเป็นหนึ่งในแผนนโยบายของกระทรวงอุตสาหกรรม ที่จะทำให้เกิดขึ้นภายในระยะเวลา ๑๐๐ วัน พร้อมกับประสานกับองค์กรต่าง ๆ ที่เกี่ยวข้องจนถึงวันนี้ ดำเนินการไปแล้วอย่างไรบ้าง

คำตอบ การจัดการภาคอุตสาหกรรมภายในประเทศ กระทรวงอุตสาหกรรมได้มอบหมายให้กรมโรงงานอุตสาหกรรม สำนักงานอุตสาหกรรมจังหวัด และการนิคมอุตสาหกรรมประเทศไทยเข้มงวดในการกำกับดูแลให้โรงงานดำเนินการจัดการภาคอุตสาหกรรมให้ถูกต้อง สำหรับการเร่งรัดโรงงานให้เช้าสู่ระบบการจัดการภาคอุตสาหกรรมอย่างถูกต้อง ภายใต้โครงการช่วยเหลือและติดตามการทำงานของอายุโรงงานที่ขาดการจัดการภาคอุตสาหกรรมได้ดำเนินการเรียบร้อยแล้ว

สำหรับการจัดการชิ้นส่วนอุปกรณ์ไฟฟ้าและอิเล็กทรอนิกส์และเศษพลาสติกที่นำเข้าจากต่างประเทศ มีปัจจัยบันกระรวงอุตสาหกรรมไม่มีการออกแบบให้นำเข้าขยะอิเล็กทรอนิกส์และเศษพลาสติก และได้ออกประกาศกระรวงอุตสาหกรรม เรื่อง การขนชินิดและแหล่งกำเนิดวัสดุดิบ

ที่จะนำมาใช้ในโรงงาน พ.ศ. ๒๕๖๓ ลงวันที่ ๒๘ กุมภาพันธ์ ๒๕๖๓ เพื่อห้ามนำเข้าส่วนอุปกรณ์
ไฟฟ้าและอิเล็กทรอนิกส์ (Electronic Waste) จากต่างประเทศมาใช้เป็นวัตถุดิบในโรงงานอุตสาหกรรม
สำหรับมาตรการป้องกันการลักลอบนำเข้าขยะพลาสติกที่ไม่เป็นไปตามเงื่อนไขการอนุญาต
ในรายที่ใบอนุญาตเดิมยังไม่หมดอายุ ปัจจุบันเหลือเพียง ๑๘ ใบอนุญาต กรมโรงงานอุตสาหกรรม
ได้กำหนดเงื่อนไขและขั้นตอนสำหรับผู้รับใบอนุญาตต้องปฏิบัติต่อย่างเคร่งครัด ดังนี้

ผู้ประกอบการแจ้งรายละเอียดชนิดเศษพลาสติก ปริมาณการนำเข้าและวันที่จะนำเข้าสินค้าเศษพลาสติก
พร้อมสำแดงสำเนาใบ Bill of Lading และใบ Invoice ผ่านระบบอิเล็กทรอนิกส์ของกรมโรงงานอุตสาหกรรม

กรมโรงงานอุตสาหกรรมส่งเจ้าหน้าที่สนับสนุนกรมศุลกากรในการตรวจตู้สินค้า ณ ด่านศุลกากร ๓ ด่านหลัก ได้แก่
ด่านท่าเรือแหลมฉบัง ด่านศุลกากรท่าเรือกรุงเทพ ด่านศุลกากรตรวจสินค้าลาดกระบัง

ผู้ประกอบการดำเนินพิธีการศุลกากร นำตู้สินค้าเข้าทำการ X-ray
หากกรมศุลกากรตรวจผ่านแล้ว จึงทำการเปิดตู้สินค้าว่าเป็นไปตามเงื่อนไขที่ได้รับอนุญาต

ผู้ประกอบการลากตู้สินค้าไปยังโรงงานปลายทางตามที่ได้รับอนุญาต

เจ้าหน้าที่สำนักงานอุตสาหกรรมจังหวัดตรวจสอบตู้สินค้า ณ โรงงานปลายทาง
ยืนยันว่าเศษพลาสติกไม่ถูกนำไปยังที่อื่น หรือถูกทิ้งระหว่างทาง

หมายเหตุ –
(๑) หากกรมศุลกากรพิจารณาภาพ X-ray ตู้สินค้าแล้วพบว่าตู้สินค้ามีสิ่งต้องน่าสงสัย จะดำเนินการรื้อตู้สินค้า
(๒) หากกรมโรงงานอุตสาหกรรมเปิดตู้สินค้าแล้วพบว่าเศษพลาสติกไม่เป็นไปตามเงื่อนไขที่ได้รับอนุญาตจะแจ้งต่อ
กรมศุลกากร ลงบันทึกการตรวจร่วมกัน และให้กรมศุลกากรดำเนินการตามกฎหมายที่เกี่ยวข้อง