# ประกาศกระทรวงเกษตรและสหกรณ์

## เรื่อง การกำหนดมาตรฐานสินค้าเกษตร : การปฏิบัติตามการเกษตรที่ดีสำหรับการทำนาเกลือทะเล
- ตามพระราชบัญญัติมาตรฐานสินค้าเกษตร พ.ศ. ๒๕๕๑

## มาตรฐานสินค้าเกษตร พ.ศ. ๒๕๕๑ เพื่อส่งเสริมสินค้าเกษตรให้ได้คุณภาพ มีมาตรฐาน และปลอดภัย
- อาชีพอำนาจตามความในมาตรา 5 มาตรา 15 และมาตรา 16 แห่งพระราชบัญญัติ มาตรฐานสินค้าเกษตร พ.ศ. ๒๕๕๑ ประกอบมติคณะกรรมการมาตรฐานสินค้าเกษตร ในครั้งที่ 1/2562 เมื่อวันที่ 22 เมษายน ๒๕๖๒ รัฐมนตรีว่าการกระทรวงเกษตรและสหกรณ์ จึงออกประกาศกำหนดมาตรฐานสินค้าเกษตร : การปฏิบัติตามการเกษตรที่ดีสำหรับการทำนาเกลือทะเล มาตรฐานเลขที่ มกษ. 9055-2562 ไว้เป็นมาตรฐานทั่วไปดังมีรายละเอียดแนบท้ายประกาศนี้

## ทั้งนี้ ให้ใช้บังคับตั้งแต่วันถัดจากวันประกาศในราชกิจจานุเบกษาเป็นต้นไป
- **ประกาศ** ณ วันที่ ๑๘ กันยายน พ.ศ. ๒๕๖๒
- **ประภัทร** สุขสวัสดิ์
- **รัฐมนตรีช่วยว่าการกระทรวงเกษตรและสหกรณ์** อภิบดิราชาทรงเทียน
- **รัฐมนตรีว่าการกระทรวงเกษตรและสหกรณ์**

# มาตรฐานสินค้าเกษตร
## การปฏิบัติตามการเกษตรที่ดีสำหรับการทำนาเกลือทะเล
### 1. ขอบข่าย
มาตรฐานสินค้าเกษตรนี้ครอบคลุมขั้นตอนการผลิตเกลือทะเลที่สำคัญ เพื่อให้ได้เกลือทะเลธรรมชาติที่มีคุณภาพและปลอดภัยต่อการบริโภค โดยคำนึงถึงสุขภาพและความปลอดภัยของผู้ปฏิบัติงาน และคำนึงถึงสิ่งแวดล้อม

### 2. นิยาม
ความหมายของคำว่า "มาตรฐานสินค้าเกษตร" มีดังต่อไปนี้

#### 2.1 เกลือทะเลธรรมชาติหรือเกลือสมุทร (natural sea salt) หมายถึง ผลึกเกลือที่ได้จากการระเหยของน้ำทะเล มีไอโอดีนจากธรรมชาติ โดยมีโซเดียมคลอริด (NaCl) เป็นส่วนประกอบหลัก และมีสารประกอบเกลืออื่น ๆ เช่น แมกนีเซียมคลอริด แมกนีเซียมซัลเฟต แคลเซียมซัลเฟต โฟแทสเซียมซัลเฟต โดยไม่มีการปรุงแต่งหรือเติมสารเคมีใด ๆ

#### 2.2 นาเกลือทะเล หมายถึง พื้นที่สำหรับผลิตเกลือทะเลธรรมชาติโดยใช้น้ำทะเล และอาจมีบริเวณสำหรับเก็บรักษาเกลือ พื้นที่สำหรับผลิตเกลือทะเลธรรมชาติหรือแปลงนา มีการแบ่งพื้นที่เป็นบ่อเก็บกักน้ำและกระเทือน ซึ่งเป็นพื้นที่ราบที่มีการแบ่งส่วนโดยมีคันกั้น ดังนี้
1) นายวง หรือนายช้าง หรือวัวช้างข้างน้ำ หมายถึง บ่อเก็บกักน้ำทะเลก่อนเริ่มทำการผลิตเกลือทะเล เพื่อให้เสียเจออปในน้ำทะเล เช่น โคโลนมตม ตกตะกอน ก่อนการผลิตตามขั้นตอนต่อไป น้ำทะเลในขั้นตอนนี้มีความเค็มตามธรรมชาติของน้ำทะเล โดยทั่วไปวัดค่าได้ประมาณ 30 g/kg (ppt) ส่วนใน 1000 ส่วน) หรือ 3 degree Baumé
t) นายตากรายช่างช่วยช่างช่วยช่างช่วยช่างช่วยช่างช่วยช่างช่วยช่างช่วยช่างช่วยช่างช่วยช่างช่วยช่างช่วยช่างช่วยช่างชมพู

3) นารองเชื้อ หมายถึง กระเทียมนาที่รับน้ำทะเลมาจากทางเหนือของประเทศ และสามารถให้น้ำระเหยต่อไป
จนได้ความเค็มประมาณ 100 g/kg ถึง 200 g/kg หรือประมาณ 10 degree Baumé
to 20 degree Baumé

4) น่าเชื่อ หรือนามะดก หมายถึง กระเทียมนาที่ใช้สำหรับการผลิตโดยการรับน้ำจากทางตะวันตกเฉียงใต้ของประเทศไทย
บริเวณจังหวัดสงขลา สิงห์บุรีฉะเชิงเทรา มีลักษณะคล้ายกับน้ำผึ้งป่า และสามารถให้น้ำระเหยต่อไป
ตามมาตรฐานของกรมการแพทย์ (อย่างไม่กำหนด) โดยการรับน้ำจากแหล่งน้ำ เช่น เล็กแลหลอยบนผิวน้ำ
ความเค็มประมาณ 230 g/kg ถึง 250 g/kg หรือประมาณ 23 degree Baumé to 25 degree Baume
ซึ่งในเขตตอนบนจะมีการตกตะกอนของเกลือโซเดียมคลอไรด์เป็นดอกเกลือละลายในน้ำ
และเกิดออกซิเจนจากการแตกสลายของเกลือ

5) การปลูกและการเก็บเกี่ยว
- การปลูก: ในฤดูฝน (มกราคม - พฤศจิกายน)
- การเก็บเกี่ยว: เมื่อน้ำตาลแก่ๆ (ประมาณ 90-120 วัน)

### การแปรสภาพและความเหมาะสมในการเก็บเกี่ยว
- อากาศร้อนและชื้น: เพื่อให้มีการแตกสลายของเกลือและลดความเค็มของน้ำ
- การควบคุมความสะอาดและปลอดภัย: เพื่อป้องกันการปนเปื้อนสารเคมีและสิ่งแปลกปลอมเข้ามาในแหล่งน้ำ

3.1.3 ต้องไม่ทำนาเกลือทะเลในบริเวณที่มีความเสี่ยงต่อการปนเปื้อนที่ส่งผลกระทบต่อความปลอดภัย และคุณภาพของเกลือทะเลธรรมชาติ หรือมีมาตรการป้องกันการปนเปื้อน เช่น มีการตรวจเฝ้าระวังคุณภาพน้ำทะเลหรือผลิตผลเกลือทะเลธรรมชาติ

3.2 การพักน้ำทะเล

หลักการ

การพักหรือเก็บกักน้ำทะเลก่อนนำมาใช้ผลิตเกลือทะเล จะช่วยให้มีการตกตะกอนของสิ่งเจือปนในน้ำทะเล ทำให้คุณภาพน้ำทะเลเหมาะสมสำหรับการทำผลิตเกลือทะเลที่ปลอดภัยสำหรับการบริโภค

3.2.1 ควรนำน้ำทะเลในช่วงที่มีคุณภาพดีเข้ามาพักหรือกักเก็บไว้ในวังขังน้ำ เพื่อช่วยให้มีการตกตะกอนของสิ่งเจือปนในน้ำทะเล และมีปริมาณเพียงพอสำหรับการทำนาเกลือทะเล

3.3 การปฏิบัติในกระบวนการผลิตเกลือทะเลธรรมชาติ

หลักการ

มีวิธีการปฏิบัติและมาตรการต่าง ๆ ที่จะทำให้มั่นใจว่าเกลือทะเลธรรมชาติผลิตภายใต้สภาวะที่ถูกสุขลักษณะและได้เกลือทะเลธรรมชาติที่มีคุณภาพ ปลอดภัยสำหรับการบริโภค

3.3.1 ควรมีมาตรการดำเนินการเพื่อป้องกันสิ่งปฏิกูล และสิ่งปนเปื้อนอื่น โดยเฉพาะขณะที่มาจากภายนอก

3.3.2 ควรมีการเก็บเศษตะกอนแห้งที่ทับหมอยู่บนพื้นกระเทียม (ขี้เด็ก) ออกจากเครื่องกลในการผลิตและระหว่างการผลิต หากมีขี้เด็กเกิดขึ้นในระบบนี้เอง ควรเก็บออกตามความเหมาะสม

3.3.3 ควรมีการจัดการกับผลิตพลพลอยได้นอกเหนือจากเกลือทะเลธรรมชาติ เชน น้ำเค็ม ดีเซล อื่นๆ อย่างเหมาะสม ไม่ส่งผลกระทบต่อสิ่งแวดล้อม

3.3.4 ควรมีวิธีการแยกเกลือซึ่งมีองค์ประกอบส่วนใหญ่เป็นคลเซียมซัลเฟต จากสารละลายตามความเหมาะสม เช่น การชูด/ร้อนเกลือซึ่งออกจากดิน เพื่อให้สามารถผลิตเกลือทะเลธรรมชาติที่มีคุณภาพ

3.3.5 ควรมีการบำรุงรักษาแหล่งน้ำเหลือง ร่องระบบภายในกระเทียม (บาง) คำเนินรอบกระเทียม ให้อยู่ในสภาพที่เหมาะสมของการปฏิบัตางาน

# การปฏิบัติต่อผลิตผลเกลือทะเลธรรมชาติและการเก็บรักษา
## หลักการ
- ควรมีการปฏิบัติและเก็บรักษาเกลือทะเลธรรมชาติในลักษณะที่สามารถควบคุมการปนเปื้อนที่จะไม่ทำให้เกิดผลกระทบต่อความปลอดภัยและความคุณภาพของเกลือทะเลธรรมชาติ

### 3.4.1 มีการจัดการสถานที่และวิธีการขนย้าย พัก และ/หรือเก็บรักษาเกลือทะเลธรรมชาติอย่างถูกสุขลักษณะ เพื่อป้องกันการปนเปื้อนจากอันตรายและสิ่งแปลกปลอม ที่มีผลต่อความปลอดภัยและความคุณภาพของเกลือทะเลธรรมชาติ

### 3.4.2 มีการป้องกันผลิตผลเกลือทะเลธรรมชาติ ไม่ให้เกิดการปนเปื้อนจากสิ่งสกปรกหรือสิ่งที่เป็นอันตรายอื่น ๆ จากพื้นดินในบริเวณพักและ/หรือเก็บรักษา เช่น การรองพื้นด้วยเกลือ

### 3.5 เครื่องมือและอุปกรณ์
#### หลักการ
เครื่องมือและอุปกรณ์บางชนิดอาจก่อให้เกิดอันตรายต่อผู้ปฏิบัติงานได้ ผู้ปฏิบัติงานจึงต้องเรียนรู้วิธีการใช้งานอย่างถูกต้อง รวมทั้งต้องมีการทำความสะอาดและบำรุงรักษาอย่างเหมาะสม เพื่อป้องกันการปนเปื้อน

#### 3.5.1 ตรวจสอบอุปกรณ์ เครื่องมือ รวมถึงเครื่องใช้ไฟฟ้าอย่างสม่ำเสมอ เพื่อป้องกันอุบัติเหตุและอันตรายต่อผู้ปฏิบัติงาน

#### 3.5.2 ควรมีการออกแบบ/สอนงานผู้ปฏิบัติงานในการใช้งานอุปกรณ์และเครื่องมือที่อาจก่อให้เกิดอันตรายต่อผู้ปฏิบัติงานได้อย่างถูกวิธี

#### 3.5.3 ควรทำความสะอาดและบำรุงรักษา อุปกรณ์ เครื่องมือ เครื่องใช้ในการทำนาเกลือทะเลและขนย้ายเกลือทะเลธรรมชาติ รวมทั้งภาชนะที่ใช้ในการบรรจุทุกครั้งหลังการใช้งาน และจัดเก็บอุปกรณ์ เครื่องมือ เครื่องใช้ อย่างถูกสุขลักษณะ

### 3.6 การจัดการสารละลาย/โม่/บด (ถ้ามี) และการบรรจุ
#### หลักการ
- มีการป้องกันการปนเปื้อนในขั้นตอนการสารละลาย/โม่/บด (ถ้ามี) และการบรรจุ จะช่วยสร้างความมั่นใจในความปลอดภัยของเกลือทะเลธรรมชาติ

#### 3.6.1 ควรทำความสะอาดภาชนะ เครื่องมือ อุปกรณ์ เครื่องใช้ ให้สะอาด

#### 3.6.2 ควรจัดให้มีระบบป้องกันการปนเปื้อนจากสิ่งแปลกปลอม เช่น แก้ว หรือเศษโลหะจากเครื่องจักรสารเคมีที่ไม่พึงประสงค์

#### 3.6.3 ควรหลีกเลี่ยงการบรรจุในบริเวณที่มีฝุ่นละอองที่จะทำให้เกิดการปนเปื้อน หรือนามมาตรการป้องกัน

3.6.4 ควรมีการตรวจสอบและคัดเลือกเกลือทะเลก่อนล้าง/ไม่/บด (ถ้ามี) และการบรรจุ

3.6.5 ควรใช้ภาชนะบรรจุที่สามารถป้องกันการปนเปื้อนของเกลือทะเลได้เพียงพอ

3.6.6 กรุณาใช้ถุงซ้ำ ต้องไม่ใช้ถุงที่ผ่านการบรรจุปุ๋ย ซีเมนต์ สารเคมี หรือสารอันตรายอื่น ๆ

3.6.7 การบรรจุในถุงขนาดใหญ่/กระสอบ น้ำหนักบรรจุไม่ควรเกิน 50 kg
# 3.7 การควบคุมสัตว์พาหะนำเชื้อ
## หลักการ
สัตว์พาหะนำเชื้อเป็นสาเหตุหลักที่เป็นอันตรายที่มีผลต่อความปลอดภัยของอาหาร จึงควร มีการปฏิบัติต่อยางถูกสุขลักษณะเพื่อลดเสี่ยงการก่อให้เกิดสภาพแวดล้อมที่จะซักนำ สัตว์พาหะนำเชื้อเข้ามาในพื้นที่ปฏิบัติงาน รวมถึงการตรวจเฝ้าระวังที่ดี จะสามารถลดการเข้าอยู่ อาศัยของสัตว์พาหะนำเชื้อ

3.7.1 มีการป้องกันไม่ให้มีสัตว์เลี้ยงอยู่ในพื้นที่ปฏิบัติงาน โดยเฉพาะบริเวณเก็บเกี่ยว บรรจุ และเก็บรักษา ผลผลิตเกลือทะเลธรรมชาติ

3.7.2 มีการป้องกัน ดูแลให้มีสัตว์พาหะนำเชื้อภายในบริเวณที่เก็บรักษาผลผลิตเกลือทะเลธรรมชาติ รวมถึงบริเวณการล้าง/ไม่/บด (ถ้ามี) และการบรรจุ
# 3.8 สุขลักษณะส่วนบุคคล
## หลักการ
ผู้ที่ไม่รักษาความสะอาดส่วนบุคคลไว้ในระดับที่เหมาะสม ผู้ที่เจ็บป่วย หรือมีพฤติกรรม ที่ไม่เหมาะสม สามารถทำให้เกิดการปนเปื้อนในอาหารและทำให้ผู้บริโภคเจ็บป่วยได้

3.8.1 ห้ามไม่ให้บุคลากรที่เจ็บป่วยด้วยโรคติดต่อที่อาจส่งผ่านสู่อาหารได้ เช่น โรคนิด โรคบิด โรคอุจจาระร่วง โรคไทฟอยด์ โรคออหิวาตกโรค เอาไปในบริเวณปฏิบัติงาน

3.8.2 บุคลากรที่ปฏิบัติงานประจำ เช่น เจ้าของนา ผู้จัดการ (นายนา หรือคนเดินน้ำ) ควรมีความรู้/ ได้รับการฝึกอบรม/ประชุม เรื่องสุขลักษณะที่ควรปฏิบัติ

3.8.3 พนักงานปฏิบัติงานต้องล้างมือให้สะอาดทุกครั้งหลังใช้วัสดุสุขา

3.8.4 คนสวมชุดสำหรับการปฏิบัติงานที่เหมาะสมและสะอาด เกาสวมถุงมือ คนใช้งวงมือที่สะอาด

3.8.5 คนปฏิบัติงานต้องล้างเท้าให้อาลาดก่อนปฏิบัติงานในการเก็บเกียว เพื่อสวมรองเท้าที่สะอาด และเหมาะสม ก่อนลงปลอดภัยในการปฏิบัติงาน

3.8.7 ควรจัดทำสื่อ เช่น ป้ายประกาศ รูปภาพ หรือสัญลักษณ์ เพื่อแนะนำด้านสุขลักษณะส่วนบุคคล
ที่ผู้ปฏิบัติงานเข้าใจและสามารถปฏิบัติตามได้ง่าย

## 3.9 ระบบเอกสารและบันทึกข้อมูล
### หลักการ

ระบบเอกสารและบันทึกข้อมูลสามารถช่วยส่งเสริมความน่าเชื่อถือ และประสิทธิภาพของระบบควบคุมความปลอดภัยของอาหาร รวมถึงสามารถใช้เป็นแนวทางในการปรับปรุงและพัฒนาการทำนาเกลือทะเล และมีเอกสารหลักฐานที่ใช้ในการตามสอบผลผลิตได้

#### 3.9.1 ควรบันทึกข้อมูลของกระบวนการผลิตเกลือทะเล ดังต่อไปนี้
- ข้อมูลรหัสแปลงนาและข้อมูลประจำแปลงนา
- วัน เดือน ปี ที่นำน้ำทะเลข้า เก็บเกี่ยว และบรรจุ
- ปริมาณเกลือทะเลธรรมชาติที่เก็บเกี่ยวได้ในแต่ละกระทะลงนา
- ข้อมูลผู้รับซื้อหรือแหล่งที่นำผลิตผลไปจำหน่าย รวมถึงปริมาณที่จำหน่าย (ในกรณีมีการจำหน่ายผลิตผลเกลือทะเล)
- ข้อมูลการใช้พาหนะขนส่ง
- ข้อมูลเกี่ยวกับประวัติการฝึกอบรม/สอนงาน

#### 3.9.2 เก็บรักษาบันทึกข้อมูลการปฏิบัติงานและเอกสารสำคัญที่เกี่ยวข้องกับการปฏิบัติงานไว้อย่างน้อย 3 ปี จากการผลิตติดต่อกัน หรือตามข้อกำหนดของผู้ซื้อหรือประเทศคู่ค้า เพื่อให้สามารถตามสอบ และเรียกคืนสินค้าเมื่อเกิดปัญหาได้