# ประกาศกระทรวงเกษตรและสหกรณ์

## เรื่อง การกำหนดมาตรฐานสินค้าเกษตร : การปฏิบัติตามการเพาะเลี้ยงที่ดีสำหรับฟาร์มสาหร่ายทะเล
- ตามพระราชบัญญัติมาตรฐานสินค้าเกษตร พ.ศ. ๒๕๕๑

## คำเตือน
- โดยคณะกรรมการมาตรฐานสินค้าเกษตร เห็นสมควรกำหนดมาตรฐานสินค้าเกษตร เพื่อส่งเสริมสินค้าเกษตรให้ได้คุณภาพ มั่นคง และปลอดภัย

## มาตรฐานสินค้าเกษตร พ.ศ. ๒๕๕๑
- มาตรฐานสินค้าเกษตร พ.ศ. ๒๕๕๑ ประกอบด้วยมาตรา 5 มาตรา 15 และมาตรา 16 แห่งพระราชบัญญัติ มาตรฐานสินค้าเกษตร พ.ศ. ๒๕๕๑

## ข้อความสำคัญ
- การปฏิบัติตามการเพาะเลี้ยงที่ดีสำหรับฟาร์มสาหร่ายทะเล เป็นมาตรฐานทั่วไป ตามพระราชบัญญัติ มาตรฐานสินค้าเกษตร พ.ศ. ๒๕๕๑ เพื่อส่งเสริมสินค้าเกษตรให้ได้คุณภาพ มาตรฐาน และปลอดภัย

## รายละเอียด
- อ้างอิงจากความเห็นชอบของอนุกรรมการมาตรฐานสินค้าเกษตร ในครั้งประชุม ครั้งที่ 1/2562 เมื่อวันที่ 22 เมษายน พ.ศ. 2562
- มีการปรับปรุงแนวทางการผลิตและการตรวจสอบของมาตรฐานสินค้าเกษตร : การปฏิบัติตามการเพาะเลี้ยงที่ดีสำหรับฟาร์มสาหร่ายทะเล มาตรฐานเลขที่ มกษ. 7434-2562 ไว้เป็นมาตรฐานทั่วไป ดังนี้รายละเอียดโดยประมาณ

## ส่วนล่างของประกาศ
- ประกาศฯ วันที่ 18 กันยายน พ.ศ. ๒๕๖๒
- นายกรัฐมนตรี ปฎิบัติราชการแทนนายกรัฐมนตรี

# มาตรฐานสินค้าเกษตร
## การปฏิบัติตามการเพาะเลี้ยงที่ดีสำหรับ
### ฟาร์มสาหร่ายทะเล
#### 1. ขอบข่าย
มาตรฐานสินค้าเกษตรนี้ครอบคลุมขั้นตอนของการปฏิบัติที่ดีในทุกขั้นตอนของการเพาะเลี้ยงสาหร่ายทะเลชนิดที่สามารถมองเห็นด้วยตาเปล่า (macroalgae) ตั้งแต่การเตรียมพื้นที่เพาะเลี้ยง การเพาะเลี้ยง การเก็บเกี่ยว และการปฏิบัติหลังการเก็บเกี่ยวของสาหร่ายพวงอุ่น (sea grape) สกุล Ulva เช่น สาหร่ายผักกาดทะเล (sea lettuce) สกุล Gracilaria เซ่น สาหร่ายผมนาง (agar seaweed)

#### 2. นิยาม
ความหมายของคำว่า "มาตรฐานสินค้าเกษตร" มีดังต่อไปนี้

2.1 สาหร่ายทะเล (seaweed or macroalgae) หมายถึง สิ่งมีชีวิตที่มีลักษณะคล้ายพืช ประกอบด้วยเซลล์จำนวนมาก โดยไม่มีลำต้น ใน และรากที่แท้จริง แต่มีคลอโรฟิลล์ เจริญเติบโตอยู่ในทะเลหรือน้ำกร่อย อาร์ สาหร่ายในสกุล Caulerpa เช่น สาหร่ายพวงอุ่น (sea grape) สกุล Ulva เช่น สาหร่ายผักกาดทะเล (sea lettuce) สกุล Gracilaria เซ่น สาหร่ายผมนาง (agar seaweed)

2.2 ฟาร์มสาหร่ายทะเล (seaweed farm) หมายถึง สถานประกอบการเพาะเลี้ยงสาหร่ายทะเลครอบคลุมบ่อเลี้ยง (ข้อ 2.3) และ / หรือพื้นที่เพาะเลี้ยงในแหล่งน้ำสาธารณะ (ข้อ 2.4) รวมถึงสถานที่และบริเวณที่จำเป็นสำหรับการเพาะเลี้ยงสาหร่ายทะเล เช่น บริเวณสำหรับจัดเก็บปัจจัยผลิต บริเวณสำหรับคัดแยกและทำความสะอาดสารละลาย

2.3 บ่อเลี้ยงสาหร่ายทะเล (seaweed rearing pond) หมายถึง สถานที่บนบกที่เก็บกักน้ำทะเลไว้สำหรับเพาะเลี้ยงสารละลาย มีหลายลักษณะ เช่น บ่อดิน บ่คอนกรีต บ่อน้ำใส่ พลาสติก กังพลาสติกซึ่งอาจอยู่กลางแจ้งหรือในโรงเรือน

2.4 การเพาะเลี้ยงสารละลายในแหล่งน้ำสาธารณะ (seaweed culture in public water bodies) หมายถึง การเพาะเลี้ยงสารละลายในแหล่งน้ำซึ่งเป็นพื้นที่สาธารณะสมบัติของแผ่นดินที่ได้รับอนุญาตจากหน่วยงานที่มีอำนาจหน้าที่ในการกำหนดรูปแบบ เช่น การผูกหรือยึดสารละลายไว้กับอุปกรณ์ที่แขวนเหนือลอยในแหล่งน้ำ เพื่อเสียงสารละลายในกระชังที่มีหลายลักษณะ เช่น รูปเหลี่ยมหรือกลมแบบมีโครงสร้างไม่มีโครงผู้ใดดักเสาหรือทุ่นลอยน้ำ

# ข้อกำหนด

## รายละเอียดข้อกำหนดให้เป็นไปตามตารางที่ 1 ดังนี้

| รายการ | ข้อกำหนด |
| --- | --- |
| 1. การขึ้นทะเบียนเกษตรกรผู้เพาะเลี้ยงสัตว์น้ำ | ต้องขึ้นทะเบียนเกษตรกรผู้เพาะเลี้ยงสัตว์น้ำกับหน่วยงานที่มีอำนาจหน้าที่ |
| 2. สถานที่ตั้งฟาร์ม | 2.1 ต้องอยู่ในบริเวณที่ไม่เสี่ยงต่อการปนเปื้อนจากแหล่งกำเนิดมลพิษ ในกรณีที่มีความเสี่ยงต้องมีมาตรการป้องกัน หรือลดความเสี่ยง |
| | 2.2 กรุณาเพาะเลี้ยงในบ่อเลี้ยง สถานที่ตั้งฟาร์มควรอยู่ใกล้แหล่งน้ำที่มีคุณภาพเหมาะสม มีปริมาณเพียงพอ และถ่ายเทน้ำได้ดี สำหรับการเพาะเลี้ยงสาหร่ายทะเลได้อย่างมีประสิทธิภาพ |
| | 2.3 กรุณาเพาะเลี้ยงในแหล่งน้ำสาธารณะ |
| | 2.3.1 ต้องอยู่ในบริเวณที่ได้รับอนุญาตให้ใช้พื้นที่อย่างถูกต้องตามกฎหมาย |
| | 2.3.2 ควรมีในแหล่งที่มีคุณภาพน้ำเหมาะสม |
| | 2.4 ควรมีการคมนาคมสะดวก เพื่อความสะดวกในการขนส่งสาหร่ายทะเลและการปฏิบัติงาน |
| | 2.5 ควรมีสาธารณูปโภคขั้นพื้นฐานที่จำเป็น |
| 3. การจัดการทั่วไป | 3.1 มีคู่มือการจัดการฟาร์มที่สอดคล้องกับมาตรฐาน และดำเนินการตามที่ระบุไว้ในคู่มือ หรือปฏิบัติตามคำแนะนำทางวิชาการด้านการจัดการฟาร์มเลี้ยงสาหร่ายทะเลที่สอดคล้องกับมาตรฐาน |
| | 3.2 เตรียมแผนที่แสดงที่ดินและแผนผังของฟาร์มเพาะเลี้ยงสาหร่ายทะเล |
| | 3.3 เตรียมบ่อเลี้ยงหรือพื้นที่เพาะเลี้ยงสาหร่ายทะเลอย่างถูกต้องตามหลักวิชาการ |

## ข้อกำหนด

| รายการ | รายละเอียด |
| --- | --- |
| 3.4 | กรนีเผาเสียงในแหล่งน้ำสาธารณะต้องติดตั้งคอมไฟหรือเครื่องหมายเพื่อแสดงอาณาเขตพื้นที่เผาเสียงสาหร่ายทะเลให้ผู้สัญจรทางน้ำเห็นได้ชัดเจน |
| 3.5 | ควรมีการจัดการเพื่อรักษาสภาพแวดล้อมในการเผาเสียงและคุณภาพของสาหร่ายทะเลอย่างเหมาะสมตลอดระยะเวลาการเผาเสียง |
| 3.6 | เมื่อสาหร่ายทะเลมีความผิดปกติ ควรตรวจหาสาเหตุเบื้องต้นและพิจารณาจัดการสภาพแวดล้อมในการเผาเสียงให้เหมาะสมพร้อมทั้งบันทึกข้อมูลความผิดปกติและวิธีการจัดการ |
| 3.7 | ผู้ปฏิบัติตามควรมีความรู้ หรือได้รับการอบรม หรือเข้าร่วมการประชุมเกี่ยวกับการเผาเสียงสาหร่ายทะเลและกฎระเบียบที่เกี่ยวข้อง |
| 4.1 | ใช้ต้นพันธุ์สาหร่ายทะเลที่มีคุณภาพดี และสามารถตรวจสอบแหล่งที่มาได้ |
| 4.2 | ห้ามใช้วัตถุและสารเคมีอันตรายทุกชนิดในการเผาเสียงสาหร่ายทะเล ยกเว้น การใช้สารประกอบไฮโดคลอไรท์ (คลอรีน) และจุลินทรีย์เพื่อนำปรุงคุณภาพน้ำในบ่อเลี้ยง |
| 4.3 | ปัจจัยการผลิตที่ใช้ต้องปราศจากยาและสารต้องห้ามตามประกาศของทางราชการ |
| 4.4 | กรนีเผาเสียงในบ่อเลี้ยง การใช้สารอาหาร¹ควรใช้เท่าที่จำเป็นและเชื่อมโยงมีความรับผิดชอบต่อสิ่งแวดล้อม |
| 4.5 | ห้ามใช้มูลสัตว์สดในการเผาเสียงสาหร่ายทะเลโดยตรง |
| 4.6 | กรนีเผาเสียงในแหล่งน้ำสาธารณะ ห้ามใช้สารอาหารทุกชนิด เพื่อไม่ให้เกิดผลกระทบต่อสิ่งแวดล้อม |
| 4.7 | กรนีที่มีการใช้ผลิตภัณฑ์จุลินทรีย์ ต้องเลือกใช้ผลิตภัณฑ์จุลินทรีย์ที่มีการขึ้นทะเบียนกับหน่วยงานที่มีอำนาจหน้าที่ และปฏิบัติตามคำแนะนำการใช้งานฉลากระบะ |

¹สารอาหารสำหรับสาหร่ายทะเล (nutrients for seaweed) มหายถึงสารอินทรีย์ อินทรีย์สังเคราะห์ หรือนิวทรีย์ไม่ว่าจะเป็นโดยธรรมชาติหรือทำขึ้นก็ตาม ส่วนใหญ่ใช้เพื่อการเจริญเติบโตของสาหร่ายทะเล

# การกำหนดมาตรฐานการผลิตน้ำหมักชีวภาพใช้เองในฟาร์มควรดำเนินการอย่างถูกสุขลักษณะ

## ระบบนำเข้าของเสือจากผู้ผลิต
- **5.1** ระบบน้ำทิ้งจากที่พักอาศัยภายในฟาร์ม ต้องแยกจากร้านน้ำใช้ในการพาเลี้ยงสาหร่ายทะเลในป้องกัน

- **5.2** ห้องสุขาต้องแยกเป็นส่วนส่วน ถูกสุขลักษณะ และสามารถป้องกันสิ่งปฏิกูลไม่ให้ปนเปื้อนเข้าสู่ระบบการพาเลี้ยงสาหร่ายทะเล

- **5.3** ควรจัดการของเสียจากการพาเลี้ยงสาหร่ายทะเล วัสดุของเหลือใช้และขยะอย่างถูกวิธีและถูกสุขลักษณะ

- **5.4** ไม่ให้สัตว์เลี้ยงเข้าไปในบริเวณที่มีกิจกรรมการพาเลี้ยงสาหร่ายทะเล

- **5.5** ควรดูแลรักษา อุปกรณ์ เครื่องมือให้สะอาดทุกครั้งหลังการใช้งาน

## การเก็บเกี่ยวและการปฏิบัติหลังการเก็บเกี่ยวจนจำหน่าย
- **6.1** กรณีที่เกิดการปนเปื้อนระหว่างการพาเลี้ยง ต้องมีการตรวจคุณภาพสารละลายในแหล่งน้ำเพื่อหาปริมาณเจลินทรีย์เกินกว่าความจำเป็นตามมาตรฐานที่กำหนดในกฎหมาย หรือเกณฑ์มาตรฐานที่กำหนดเอง

- **6.2** ควรมีวิธีการเก็บเกี่ยวสาหร่ายทะเลอย่างถูกสุขลักษณะ

- **6.3** ควรมีการทำความสะอาดก่อนใส่น้ำหมักชีวภาพและดูแลรักษาคุณภาพสารละลายหลังการเก็บเกี่ยวอย่างถูกสุขลักษณะ

- **6.4** กรณีสารละลายตกตะกอนบริเวณสำหรับซากสารละลายควรสะอาดและไม่มีตะกอนสารละลายบนพื้นโดยตรงเพื่อลดโอกาสของการปนเปื้อน

## ความรับผิดชอบของคนงาน
- **7.1** ที่ทำการฟาร์มไม่ควรกระทบการดำรงชีวิตหรือกิจกรรมของคนในท้องถิ่น

- **7.2** ควรมีหนังสือสถานการณ์การทำงาน

- **7.3** ควรจะมีลูกจ้างที่อายุไม่ต่ำกว่า 18 ปีบริบูรณ์

- **7.4** กรณีเป็นแรงงานต่างด้าวต้องมีหนังสือเดินทางที่ถูกต้องตามกฎหมายและมีใบอนุญาตทำงาน

- **7.5** ต้องจัดสวัสดิการแก่ลูกจ้างอย่างเหมาะสมและเพียงพอ

# การบริหารจัดการน้ำเสีย

## ข้อกำหนด
- **ความรับผิดชอบของหน่วยงาน**
  - มูลนิธิฯ และกรมสิ่งแวดล้อม ดำเนินการตามแผนการอนุรักษ์และมีมาตรการป้องกันและควบคุมมลพิษทางน้ำ เนื้อหาสาระสำคัญ:
    - การรักษาคุณภาพน้ำ
    - การตรวจสอบและเฝ้าระวังสถานการณ์น้ำเสีย
    - การประสานงานกับหน่วยงานที่เกี่ยวข้อง

- **มาตรฐานการบริหารจัดการน้ำเสีย**
  - มาตรฐานนี้กำหนดให้มีการบริหารจัดการน้ำเสียอย่างเหมาะสม โดยคำนึงถึงความสะอาด สุขภาพ และทรัพยากรธรรมชาติ รวมถึง:
    - การรักษาคุณภาพน้ำ
    - การตรวจสอบและเฝ้าระวังสถานการณ์น้ำเสีย
    - การประสานงานกับหน่วยงานที่เกี่ยวข้อง