กระทู้ถามที่ ๐๓๑ ร.

เรื่อง ธนาคารน้ำใต้ดินแก้ปัญหาภัยแล้ง

กราบเรียน ประธานสภาผู้แทนราษฎร

ข้าพเจ้าขอตั้งกระทู้ถาม ถามนายกรัฐมนตรี ดังต่อไปนี้

นวัตกรรมธนาคารน้ำใต้ดินของหลวงพ่อสมาน สิริปัญโญ ประธานสถาบันน้ำนิเทศศาสตร์

ใช้หลักการการเติมน้ำไปเก็บในชั้นใต้ดิน โดยขุดบ่อในบริเวณที่น้ำท่วม น้ำขัง น้ำหลาก หรือจุดรวมของน้ำ เพื่อกักน้ำให้ซึมลงไปชั้นหิน ชั้นดินอุมน้ำเป็นการพักน้ำรวมไว้เมื่อน้ำนาคร่นำใต้ดิน โดยนำกรวด หิน หรือวัสดุที่มีในท้องถิ่นมามากกว่านี้ไปใส่ในบ่อเพื่อไล่ลงใต้ดินและนำเสียออกมากใช้ได้เร็วขึ้น เหมือนการออมหรือกักเก็บน้ำต้นทุนไว้ใช้ในหน้าแล้งหรือฉุกเฉินในยามน้ำหลาก โดยที่ไม่ต้องสร้างเขื่อนหรืออ่างเก็บน้ำเป็นการแก้ไขปัญหาร้าน้ำท่วม น้ำแล้ง จึงขอเรียนถามว่า

๑. รัฐบาลมีโครงการสร้างธนาคารน้ำใต้ดินหรือไม่ อย่างไร
๒. รัฐบาลมีแนวทางในการส่งเสริมนวัตกรรมธนาคารน้ำใต้ดินหรือไม่ อย่างไร

ขอให้อธิบายในราชกิจจานุเบกษา

ขอแสดงความนับถืออย่างยิ่ง
พันตำรวจโท ไวกุล อารักษ์รัตน์
สมาชิกสภาผู้แทนราษฎร พรรคพลังประชารัฐ
จังหวัดกำแพงเพชร

คำตอบกระทำถาวมที่ ๐๓๑ ร.

ของ พันตำรวจโท ไวพจน์ อาจารณ์รัตน์ สมาชิกสภาผู้แทนราษฎร
เรื่อง ธนาคารน้ำใต้ดินแก้ปัญหาภัยแล้ง

ข้าพเจ้า พลเอก ประยุทธ์ จันทร์โอชา นายกรัฐมนตรี ขอตอบกระทำถาวม เรื่อง ธนาคารน้ำใต้ดิน
แก้ปัญหาภัยแล้ง ของท่านสมาชิกผู้ทรงเกียรติ ดังนี้

คำตอบข้อที่ ๑
การนำน้ำไปเก็บใต้ดิน (Artificial Recharge) เป็นการช่วยเสริมการเติมน้ำใต้ดินตามธรรมชาติ เพื่อช่วยฟื้นฟูสภาพน้ำใต้ดิน เป็นเทคโนโลยีที่มีมานานแล้ว และมีการทำในหลายรูปแบบตามความเหมาะสมทางสภาพแวดล้อม เช่น ธกรณีวิทยา ภูมิประเทศ ชนิดชั้นตะกอน ปริมาณน้ำที่จะใช้เติม ฯลฯสำหรับโครงการธนาคารน้ำใต้ดิน (ดำเนินการโดยสถาบันน้ำนิติศาสตราสนคุณ) เป็นรูปแบบหนึ่งของการเติมน้ำใต้ดิน โดยดำเนินการใน ๒ ระบบ กล่าวคือ ระบบนิด (ขุดหลุม หรือร่องตื้นๆแล้วนำวัสดุมาเติมในหลุมให้เต็ม) มักใช้ในการระบายน้ำท่วมเจิงหนอง และมักทำบริเวณชายคาขอบสนาม แทนท่อระบายน้ำและรวบรวมน้ำ ซึ่งในต่างจังหวัดยังไม่มีระบบท่อระบายน้ำตามบ้านและชุมชนระบบเปิด (ขุดสระ โดยไม่นำวัสดุมาถม) มักใช้ในการกักเก็บน้ำและปล่อยให้น้ำไหลทะลุกันสระลงไบใต้ดิน มีความลึกกว่าที่พบในระบบปิด
กรมทรัพยากรน้ำบาดาล ปัจจุบันได้มีแผนการตามแผนปฏิบัติราชการระยะ ๕ ปี (วาระแรก)
๓ ปี (๒๕๖๓ - ๒๕๖๕) ได้มอบการสนับสนุนงบประมาณในการเติมน้ำลงสู่ชั้นมหาน้ำใต้ดินระดับตื้นจำนวน ๘,๐๐๐แห่งทั่วประเทศ จะชิงในปี พ.ศ. ๒๕๖๓ มีแผนการดำเนินงานโครงการเติมน้ำใต้ดินระดับตื้น

- การสำรวจคัดเลือกพื้นที่และกำหนดวิธีการก่อสร้างระบบนิดน้ำใต้ดินระดับตื้นที่เหมาะสมจำนวน ๒,๕๓๐แห่ง ในพื้นที่แอ่งน้ำบาดาลาเจ้าพระยาตอนบน (จังหวัดนครสวรรค์ พิจิตร กรุงเทพฯ พิษณุโลก สุโขทัย และจังหวัดอุตรดิตถ์) และพื้นที่แอ่งน้ำบาดาลาจันทบุรี - กรุงเทพฯ(จังหวัดฉะเชิงเทรา)
- การก่อสร้างระบบนิดน้ำใต้ดินระดับตื้น 2500แห่ง ในพื้นที่แอ่งนอกบางลำภูกำแพงเพชร พิษณุโลก สุโขทัย และจังหวัดอุตรดิตถ์) และพื้นที่แอ่งบางคล้าจันทบุรี - กรุงเทพฯ(จังหวัดฉะเชิงเทรา)
- การจัดอบรมถ่ายทอดองค์ความรู้ด้านการเติมน้ำใต้ดินตามแผนดำเนินงานปี พ.ศ. (2561 -2564ภายใต้โครงการศูนย์เรียนรู้ด้านการอนุรักษ์และฟื้นฟูทรัพยากรน้ำบาดาล พื้นที่แอ่งเจ้าพระยาตอนบนโดยจะดำเนินการจัดอบรมถ่ายทอดองค์ความรู้ให้แก่หน่วยงานราชการ อังค์กรปกครองส่วนท้องถิ่นและประชาชนทั่วไป มีละ5ครั้ง ๆ และคนซึ่งที่ผ่านมาในปี พ.ศ.

ได้ดำเนินการจัดอบรมถ่ายทอดองค์ความรู้ด้านการเติมน้ำใต้ดินระดับตื้นในพื้นที่จังหวัดสุโขทัย และจังหวัดพิษณุโลก รวมผู้เข้าร่วมอบรมจำนวน ๕๐๐ คน เพื่อให้ความรู้ด้านการเติมน้ำใต้ดินระดับตื้น และส่งเสริมให้เกิดการนำรูปแบบการเติมน้ำใต้ดินระดับตื้นมาปรับใช้ให้เหมาะสมกับสภาพของแต่ละพื้นที่ เป็นการขยายผลการเติมน้ำสู่พื้นที่อื่น

ในส่วนของกรมส่งเสริมการปกครองท้องถิ่น ก็ได้มีการตั้งโครงการให้องค์กรปกครองส่วนท้องถิ่นดำเนินการเช่นกัน

คำตอบข้อที่ ๒

การเติมน้ำใต้ดินเป็นการช่วยส่งเสริมและฟื้นฟูสภาพความชื้นในดิน และน้ำใต้ดิน เป็นหลักการที่รัฐบาลให้ความสนใจที่จะสนับสนุนให้ประชาชนดำเนินการ โดยจะต้องปฏิบัติตามคู่มือ เติมน้ำใต้ดินระดับตื้น ซึ่งเป็นคู่มือแนะนำการเติมน้ำที่ถูกวิธี สำหรับการดำเนินการโดยการใช้งบประมาณภาครัฐซึ่งจะมีการลงทุนเป็นจำนวนมาก จะต้องคำนึงถึงความคุ้มค่า น่านหมายถึง การเติมน้ำที่คุ้มค่า การลงทุnnั้นมิได้ทำได้ทุกพื้นที่เพราะบางพื้นที่อัตราการซึมไม่เหมาะสม แหล่งน้ำ ที่ใช้เติมอาจไม่เหมาะสม จนกระทั่งมีผลกระทบทางลบเท่าตามมา กล่าวคือต้องมีเกณฑ์ในการคัดเลือก พื้นที่ที่ดีในการดำเนินการ และหากดำเนินการเป็นจำนวนมากในพื้นที่ใดภายใต้โครงการภาครัฐ ต้องมีระบบตรวจวัดประเมินผล และติดตามคุณภาพน้ำใต้ดินในบริเวณใกล้เคียงอย่างสม่ำเสมอ เพื่อเป็นการรับประกันว่าปลอดผลกระทบนี้

ปัจจุบัน กรมทรัพยากรน้ำบาดาล ซึ่งเป็นหน่วยงานของรัฐที่รับผิดชอบด้านทรัพยากร น้ำบาดาล มีนโยบายที่จะส่งเสริมสนับสนุนให้หน่วยงานในท้องถิ่นตลอดจนภาคประชาชนได้มีดำเนินการ ขยายและต่อยอดการเติมน้ำใต้ดินระดับตื้นให้แพร่หลาย เพื่อเป็นการแก้วปัญหาวิกฤตการลดระดับ น้ำใต้ดินระดับตื้น ซึ่งเป็นชั่วน้ำบาดาลหลักที่ถูกสูบขึ้นมาใช้ในการเกษตร ตลอดจนเป็นการแก้วปัญหา กัวแล้งและบรรเทาปัญหาน้ำท่วมขังในระยะยาว กรมทรัพยากรน้ำบาดาลจึงได้มีดำเนินการกำหนด แบบมาตรฐานการก่อสร้างและคู่มือเติมน้ำใต้ดินระดับตื้นขึ้นมา พร้อมทั้งเผยแพร่ให้นหน่วยงานราชการ ที่เกี่ยวข้อง เช่น สำนักงานทรัพยากรแห่งชาติ กรมส่งเสริมการปกครองท้องถิ่น ตลอดจนองค์กร ปกครองส่วนท้องถิ่น และประชาชนที่สนใจได้นำไปประยุกต์ให้เหมาะสมกับพื้นที่ตนเอง อีกทั้ง ยังได้มียแพร่มอบคู่มือเติมน้ำใต้นระบาดฉับฉ้อนผ่านทางเว็บไซต์ และช่องทางสื่อสารออนไลนอนไลเนอรูปแบบต่าง ๆ เพื่อให้มีประชาชนทั่วไปสามารถเข้าถึงข้อมูลได้อย่างรวดเร็วมากขึ้น