# ประกาศคณะกรรมการหมอพื้นบ้าน

## เรื่อง ลักษณะ ประเภท หรือกรรมวิธีของภูมิปัญญาการแพทย์แผนไทย

### พ.ศ. ๒๕๖๒

โดยที่เป็นการสมควรกำหนดลักษณะ ประเภท หรือกรรมวิธีของภูมิปัญญาการแพทย์แผนไทย เพื่อใช้ประกอบการรับรองหมอพื้นบ้าน ตามระเบียบกระทรวงสาธารณสุข ว่าด้วยการรับรองหมอพื้นบ้าน พ.ศ. ๒๕๖๒

อาศัยอำนาจตามความในข้อ ๑๔ (๓) (ก) แห่งระเบียบกระทรวงสาธารณสุข ว่าด้วยการรับรองหมอพื้นบ้าน พ.ศ. ๒๕๖๒ คณะกรรมการหมอพื้นบ้านจึงออกประกาศไว้

## ข้อ 1
- **ประกาศนี้** เรียกว่า "ประกาศคณะกรรมการหมอพื้นบ้าน เรื่อง ลักษณะ ประเภท หรือกรรมวิธีของภูมิปัญญาการแพทย์แผนไทย พ.ศ. ๒๕๖๒"

## ข้อ 2
- **ประกาศนี้**ให้ใช้บังคับตั้งแต่วันถัดจากวันประกาศเป็นต้นไป

## ข้อ 3
- **กำหนดลักษณะ ประเภท หรือกรรมวิธีของภูมิปัญญาการแพทย์แผนไทย**

### (1) ลักษณะการเป็นหมอพื้นบ้าน
- **ลักษณะที่หนึ่ง:** เป็นหมอพื้นบ้านที่เรียนรู้และฝึกฝนความชำนาญจากการปฏิบัติ มีการเรียนวิชาจากครูหมอพื้นบ้านคนเดียวหรือหลายคน และอาจมีการศึกษาเพิ่มเติมจากตำราพื้นบ้าน หรือคัมภีร์ใบลาน เช่น **หมอยาสมุนไพร**, **หมอนวด**, **หมอตำแย**, **หมอกระดูก**, **หม่องู** เป็นต้น
- **ลักษณะที่สอง:** เป็นหมอพื้นบ้านที่มีประสบการณ์รักษาโรคจากเหตุการณ์หรือประสบการณ์เฉพาะที่เป็นไปตามความเชื่อและศรัทธาของมนุษย์ เช่น คนทรง, **หมอราผีฟ้าและเฒ่าจ้ำ** ในชุมชนหมอบางคน มีความสามารถทั้งสองลักษณะ ช่วยรักษาโรคทางกายและทางใจให้กับชาวบ้าน

### (2) **ประเภทของหมอพื้นบ้าน**
- **หมอตำแย**คือผู้ที่มีความชำนาญในการดูแลสุขภาพในกลุ่มหญิงตั้งแต่ก่อนตั้งครรภ์ระยะตั้งครรภ์ ระยะคลอด และการดูแลช่วงหลังคลอด รวมถึงการดูแลสุขภาพในกลุ่มเด็กทารก
- **หมอยาสมุนไพร**คือผู้ที่มีความรู้ความสามารถในการใช้มวนไฟปรักษาโรคหรือส่งเสริมและดูแลสุขภาพ โดยใช้กรรมวิธีตามภูมิปัญญาพื้นบ้านที่ได้รับสืบทอดมาจากบรรพบุรุษของชาวอีสาน มีความสำคัญในวงจรลักษณะช่วยรักษาโรคทางกายและทางใจให้กับชาวบ้าน
- **หมอนวดพื้นบ้าน**คือผู้ที่มีความชำนาญในการใช้งานสมุนไพรและการใช้วัสดุดัดแปลง การใช้อย่างเคร่งครัดหรือสมุนไพร เพื่อบำรุงสภาพความเจ็บปวด เมื่อยล้าทางรางกาย หรือนโยบายที่เกิดจากโครงสร้างรางกาย

๔. หมอกระดูก คือ ผู้ที่มีความชำนาญดูแลรักษาอาการเจ็บป่วย การบาดเจ็บที่เกี่ยวเนื่องกับกระดูกแตก หัก หรือเคลื่อน

๕. หมออรักษาสัตว์พิษกัด คือ ผู้ที่มีความชำนาญในการดูแลรักษาอาการเจ็บป่วยที่เกิดจากสัตว์ เช่น งู ต่อ แทน ผึ้ง ตะขาบ แมลงป่อง แมลงมุม เป็นต้น

๖. หมอพิธีกรรม คือ ผู้ที่มีประสบการณ์รักษาโรคจากเหตุการณ์หรือประสบการณ์เฉพาะเป็นไปตามความเชื่อและศรัทธาของมนุษย์ ซึ่งอาจเกี่ยวข้องกับอำนาจเหนือธรรมชาติ เช่น ผีสิงศักดิ์สิทธิ์ และพลังจิต เป็นต้น เพื่อบำบัดดูแลสภาพร่างกายและจิตใจ

(๓) กรรมวิธี

กรรมวิธีด้านการแพทย์พื้นบ้านในการส่งเสริม ดูแล รักษา พื้นฟู ผู้ป่วยที่มีการสืบทอดองค์ความรู้จากบรรพบุรุษ หรือตามวิถีวัฒนธรรมชุมชน แบ่งออกเป็น ๖ ด้าน ดังนี้

๑. ด้านการนวด

๑.๑ นวด
๑.๒ ดอกเส้น
๑.๓ เอาเอ็น เอาม่าน
๑.๔ บีบเส้น
๑.๕ ขยำเส้น ขยุ้มเส้น
๑.๖ คลึงเส้น
๑.๗ ธิดเส้น
๑.๘ ดึงเส้น
๑.๙ ทุบและสับเส้น
๑.๑๐ บิดอ้าว บิดเส้น
๑.๑๑ กดเส้น เต็ก
๑.๑๒ จากเส้น ล้วงเส้น
• • •
• . .

{"natural_text": "## ประกาศคณะกรรมการหมอพื้นบ้าน\n### เรื่อง ลักษณะ ประเภท หรือกรรมวิธีของภูมิปัญญาการแพทย์แผนไทย\n#### พ.ศ. 2562\n\nโดยที่เป็นการสมควรกำหนดลักษณะ ประเภท หรือกรรมวิธีของภูมิปัญญาการแพทย์แผนไทย เพื่อใช้ประกอบการรับรองหมอพื้นบ้าน ตามระเบียบกระทรวงสาธารณสุข ว่าด้วยการรับรองหมอพื้นบ้าน พ.ศ. 2562\n\nอาศัยอำนาจตามความในข้อ ๑๔(3)(ก) แห่งระเบียบกระทรวงสาธารณสุข\n\nคณะกรรมการหมอพื้นบ้านจึงออกประกาศไว้\n\n## ข้อกำหนด\n- **๑.** ประกาศนี้เรียกว่า “ประกาศคณะกรรมการหมอพื้นบ้าน เรื่อง ลักษณะ ประเภท หรือกรรมวิธีของภูมิปัญญาการแพทย์แผนไทย พ.ศ. 2562”\n- **๒.** ประกาศนี้ให้ใช้บังคับตั้งแต่วันถัดจากวันประกาศเป็นต้นไป\n- **๓.** กำหนดลักษณะ ประเภท หรือกรรมวิธีของภูมิปัญญาการแพทย์แผนไทย ดังต่อไปนี้\n\t- **ลักษณะการเป็นหมอพื้นบ้าน:**\n\t\t- เป็นหมอพื้นบ้านที่เรียนรู้และฝึกฝนความชำนาญจากการปฏิบัติ เรียนวิชาจากครูหมอพื้นบ้านคนเดียวหรือหลายคน และอาจมีการศึกษาเพิ่มเติมจากตำราพื้นบ้าน หรือคัมภีร์ใบลาน เช่น หมอยาสมุนไพร หมอนวด หมอตำแย หมอกระดูก หม่องู เป็นต้น\n\t\t- เป็นหมอพื้นบ้านที่มีประสบการณ์รักษาโรคจากเหตุการณ์หรือประสบการณ์เฉพาะที่เป็นไปตามความเชื่อและศรัทธาของมนุษย์ ซึ่งอาจเกี่ยวข้องกับอำนาจน้ำผึ้งธรรมชาติ (ผีและอำนาจบัณฑิต) และพิธีกรรมในการรักษาโรค เช่น คนทรง หมอราผีฟ้าและเฒ่าจำปาของชาวอีสาน\n\t\t- ในชุมชนหมอบางคน มีความสามารถทั้งสองลักษณะ ช่วยรักษาโรคทางกายและทางใจให้กับชาวบ้าน\n\t- **ประเภทของหมอพื้นบ้าน:**\n\t\t- **๑.** **หมอตำแย:** ผู้ที่มีความชำนาญในการดูแลสุขภาพในกลุ่มหญิงตั้งแต่ก่อนตั้งครรภ์ระยะตั้งครรภ์ ระยะคลอด และการดูแลช่วงหลังคลอด รวมถึงการดูแลสุขภาพในกลุ่มเด็กทารก\n\t\t- **๒.** **หมอยาสมุนไพร:** ผู้ที่มีความรู้ความสามารถในการใช้สมุนไพรรักษาโรคหรือส่งเสริมและดูแลสุขภาพ โดยใช้กรรมวิธีตามภูมิปัญญาพื้นบ้านที่ได้รับสืบทอดมาจากบรรพบุรุษของมนุษย์ (ผู้ใดใครทำให้มวลสมุด)\n\t\t- **๓.** **หมอนวดพื้นบ้าน:**\n\t\t\t- การใช้อวัยวะ เครื่องมือหรือสมุนไพร เพื่อบรรเทาความเจ็บปวด เมื่อยล้าทางร่างกาย\n\t- **๔.** การรักษากระดูก:\n\t\t- **๑.** *จัดกระดูก* กะโหลกร่างกาย เพื่อรักษาอาการกระดูกหัก\n\t\t- **๒.** *

## ๖. ด้านอื่นๆ
- ๖.๑ เช็ด
- ๖.๒ แหก
- ๖.๓ จบเสือด
- ๖.๔ จูบเสือด
- ๖.๕ กรอกเลือด
- ๖.๖ บ่งต้อ
- ๖.๗ ตัดต้อ
- ๖.๘ สัก
- ๖.๙ ฝังดิน / ฝังทราย

ประกาศ ณ วันที่ ๓๐ กรกฎาคม พ.ศ. ๒๕๖๒
ประพนธ์ ตั้งศรีเกียรติกุล
รองปลัดกระทรวงสาธารณสุข
หัวหน้ากลุ่มภารกิจด้านพัฒนาการแพทย์
ประธานกรรมการหมอพื้นบ้าน