open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Tē-saⁿ-chhù sán-gia̍p

**Tē-saⁿ-chhù sán-gia̍p** (第三次產業) sī bô seng-sán bu̍t-chit sán-phín ê sán-gia̍p, chú-iàu sī thàu-kòe thê-kiong seng-sán-le̍k lâi ti̍t-tio̍h pò-siû ê hâng-gia̍p, it-poaⁿ sī ho̍k-bū sèng-chit ê khang-khòe, só͘-í sio̍k-chheng chò **ho̍k-bū-gia̍p** (服務業). Kui-sio̍k chāi ho̍k-bū-gia̍p lāi ê hâng-gia̍p chú-iàu ū bō͘-e̍k, pn̄g-tiàm chhan-ím, tāi-chiòng kheh-ūn, chhng-thú bu̍t-liû, hōe-gī tián-lám, kim-iông pó-hiám, pâng-tē-sán tiong-lâng, siong-bū kò͘-būn, kong-kiōng ho̍k-bū, bîn-hông, kò-jîn-hoà ho̍k-bū, siā-khu ho̍k-bū, siā-hōe kang-chok kap tiān-sìn thong-sìn sán-gia̍p téng-téng. Kî-tiong, tiān-sìn thong-sìn sán-gia̍p in-ūi hoat-tián liáu chin toā-hêng, só͘-í mā ū-tang-sî to̍k-li̍p chò tē-sì-chhù sán-gia̍p; ah bûn-hoà sán-gia̍p in-ūi in ko-chân-chhù ê bûn-hoà ì-gī pī kui-lūi chò tē-gō͘-chhù sán-gia̍p.

## Siong-koan
*Sán-gia̍p
*Tē-it-chhù sán-gia̍p
*Tē-jī-chhù sán-gia̍p
*Tē-sì-chhù sán-gia̍p
*Tē-gō͘-chhù sán-gia̍p

Lūi-pia̍t:Sán-gia̍p
Oân-lîm-kūn

**Oân-lîm-kūn** (員林郡) sī Tâi-oân tī Ji̍t-pún sî-tāi ê hêng-chèng-khu, lē-sio̍k tī Tâi-tiong-chiu.

I só͘ koán-hat ê chhī-ke-chng ū Oân-lîm-ke, Khe-ô͘-ke, Tiân-tiong-ke, Toā-chhun-chng, Po͘-iâm-chng, Pho-sim-chng, Éng-chēng-chng, Siā-thâu-chng kap Jī-chúi-chng; hoān-ûi hâm-kài kin-á-ji̍t ê Chiong-hoà-koān Oân-lîm-chhī, Khe-ô͘-tìn, Tiân-tiong-tìn, Toā-chhun-hiong, Po͘-iâm-hiong, Po͘-sim-hiong, Éng-chēng-hiong, Siā-thâu-hiong kap Jī-chúi-hiong.
Pak-táu-kūn

**Pak-táu-kūn** (北斗郡) sī Tâi-oân tī Ji̍t-pún sî-tāi ê hêng-chèng-khu, lē-sio̍k tī Tâi-tiong-chiu.

I só͘ koán-hat ê chhī-ke-chng ū Pak-táu-ke, Jī-lîm-ke, Chhân-bóe-chng, Pi-thâu-chng, Soa-soaⁿ-chng, Toā-siâⁿ-chng, Tek-tn̂g-chng kap Khe-chiu-chng; hoān-ûi hâm-kài kin-á-ji̍t ê Chiong-hoà-koān Pak-táu-tìn, Jī-lîm-tìn, Chhân-bóe-hiong, Pi-thâu-hiong, Hong-oán-hiong, Toā-siâⁿ-hiong, Tek-tn̂g-hiong kap Khe-chiu-hiong.
Tîm-té

**Tîm-té** (沉底) tī hoà-ha̍k siōng sī ùi iông-e̍k tiong sek-chhut kò͘-thé bu̍t-chit ê kòe-têng, mā the̍h-lâi kóng tī tîm-té kòe-têng tiong sek-chhut ê kò͘-thé bu̍t-chit. Si̍t-chè-siōng, tîm-té chē-chē lóng sī lân-iông-sèng ê bu̍t-chit. Tī hoà-ha̍k si̍t-giām kap seng-sán kòe-têng tiong kóng-hoàn èng-iōng tîm-té hong-hoat lâi chìn-hêng bu̍t-chit ê hun-lī.
Lâm-tâu-kūn

**Lâm-tâu-kūn** (南投郡) sī Tâi-oân tī Ji̍t-pún sî-tāi ê hêng-chèng-khu, lē-sio̍k tī Tâi-tiong-chiu.

I só͘ koán-hat ê chhī-ke-chng ū Lâm-tâu-ke, Chháu-tùn-ke, Tiong-liâu-chng kap Bêng-kan-chng; hoān-ûi hâm-kài kin-á-ji̍t ê Lâm-tâu-koān Lâm-tâu-chhī, Chháu-tùn-tìn, Tiong-liâu-hiong kap Bêng-kan-hiong.
Lêng-ko-kūn

**Lêng-ko-kūn** (能高郡) sī Tâi-oân tī Ji̍t-pún sî-tāi ê hêng-chèng-khu, lē-sio̍k tī Tâi-tiong-chiu.

I só͘ koán-hat ê chhī-ke-chng ū Po͘-lí-ke kap Kok-sèng-chng, lēng-goā koh ū chi̍t ê Hoan-tē; hoān-ûi hâm-kài kin-á-ji̍t ê Lâm-tâu-koān Po͘-lí-tìn, Kok-sèng-hiong kap hî-tî-hiong.
Violeta Chamorro

**Violeta Barrios Torres de Chamorro** (1929 nî 10 goe̍h 18 ji̍t chhut-sì) sī Nicaragua ê chèng-tī-chiá, i sī 1990 nî kàu 1997 nî kî-kan ê Nicaragua chóng-thóng, sī Tiong Bí-chiu thâu chi̍t ūi lú-sèng chóng-thóng.

Chamorro tī Rivas chhut-sì, chá-liân tī Bí-kok siū kàu-io̍k, 1950 nî ê sî tó-tńg Nicaragua.

## Chham-khó
*
Mimasaka-kok

sī Ji̍t-pún kó͘-chá San'yôdô ê chi̍t-ê lēng-chè-kok.

## Kūn

## Siong-koan
* Lēng-chè-kok ê lia̍t-pió

Lūi-pia̍t:Mimasaka-kok
Lūi-pia̍t:San'yôdô
Lūi-pia̍t:Lēng-chè-kok
Sandra Day O'Connor

**Sandra Day O'Connor** (1930 nî 3 goe̍h 26 ji̍t chhut-sì) sī chêng Bí-kok Chòe-ko Hoat-īⁿ ê pôe-se̍k tōa-hoat-koaⁿ (*associate justice*). I sī thâu chi̍t ūi ji̍p Bí-kok Chòe-ko Hoat-īⁿ chò hoat-koaⁿ ê lú-sèng, chāi-ūi kî-kan sī 1981 nî kàu 2006 nî.

O'Connor tùi Arizona tōa-hàn, tī Stanford Tāi-ha̍k tit tio̍h hoat-lu̍t ha̍k-ūi.

## Chham-khó
*
Giàn-phiah

**Giàn-phiah** (Eng-gí: *addiction*), he̍k-chiá **giàn**, kî-tha ê kóng-hoat ū **tiòng-to̍k**, **tiâu--leh** téng khoán, sī chi̍t khoán ūi kiû-chhú kiam lī-ēng io̍h-bu̍t kap kî-tha bu̍t-chit lâi kòe ê seng-oa̍h hong-sek. Giàn-phiah tùi hêng-ûi-chiá ū kiông-pek-sèng, jî-chhiá iû-kî nā sī sin-thé-sèng io̍h-bu̍t óa-lōa (*drug dependence*), sī khùn-lân hoán-khòng--ê.

## Chham-khó
*
Tāi-lí-chng

**Tāi-lí-chng** (大里庄) sī Tâi-oân tī Ji̍t-pún sî-tāi ê 1920 nî kàu 1945 nî tiong-kan chûn-chāi ê chhī-ke-chng, lē-sio̍k tī Tâi-tiong-chiu Toā-tūn-kūn; sī kin-á-ji̍t ê Tâi-tiong-chhī Tāi-lí-khu.
Khòng-keh

**Khòng-keh**, ia̍h **khang-pe̍h**, Eng-gí kóng *space* (""; ì-sù: "khong-kan"), tī chi̍t kóa bûn-jī lāi-bīn hông ēng lâi keh-khui pí-lūn tan-gí, bûn-kù, he̍k-chiá im-chat téng sêng-hun. Ta̍k khoán giân-gí ê su-siá hē-thóng tùi khang-pe̍h ê sú-iōng ū bô kâng ê kui-chek. 

Kun-kù ìn-soat ia̍h phah-jī ê su-kiû, chi̍t chióng bûn-jī ê khang-pe̍h khoah-tō͘ sī ē-tàng tiâu-chéng--ê.

Lūi-pia̍t:Piau-tiám
Hong-goân-ke

**Hong-goân-ke** (豐原街) sī Tâi-oân tī Ji̍t-pún sî-tāi ê chhī-ke-chng, tī 1920 nî kàu 1945 nî tiong-kan chûn-chāi, lē-sio̍k tī Tâi-tiong-chiu Hong-goân-kūn; sī kin-á-ji̍t ê Tâi-tiong-chhī Hong-goân-khu.
Chiong-hoà-ke

**Chiong-hoà-ke** (彰化街) sī Tâi-oân tī Ji̍t-pún sî-tāi ê chhī-ke-chng, tī 1920 nî kàu 1933 nî tiong-kan chûn-chāi, lē-sio̍k tī Tâi-tiong-chiu Chiong-hoà-kūn; sī kin-á-ji̍t ê Chiong-hoà-koān Chiong-hoà-chhī.
Tiân-tiong-ke

**Tiân-tiong-ke** (田中街) sī Tâi-oân tī Ji̍t-pún sî-tāi ê chhī-ke-chng, tī 1940 nî kàu 1945 nî tiong-kan chûn-chāi, lē-sio̍k tī Tâi-tiong-chiu Oân-lîm-kūn; sī kin-á-ji̍t ê Chiong-hoà-koān Tiân-tiong-tìn.
Chháu-tùn-ke

**Chháu-tùn-ke** (草屯街) sī Tâi-oân tī Ji̍t-pún sî-tāi ê chhī-ke-chng, tī 1938 nî kàu 1945 nî tiong-kan chûn-chāi, lē-sio̍k tī Tâi-tiong-chiu Lâm-tâu-kūn; sī kin-á-ji̍t ê Lâm-tâu-koān Chháu-tùn-tìn.
Manuel Belgrano

**Manuel Belgrano** (1770 nî 6 goe̍h 3 ji̍t – 1820 nî 6 goe̍h 20 ji̍t), choân-miâ **Manuel José Joaquín del Corazón de Jesús Belgrano**, sī Argentina ê keng-chè-ha̍k-chiá, chèng-tī-chiá, kiam kun-sū léng-tō-chiá. I sī Argentina To̍k-li̍p Chiàn-cheng ê chham-ú-chiá, mā sī Argentina kok-kî ê chhòng-chok-chiá.
Fernando 7-sè

**Se-pan-gâ ê Fernando 7-sè** (*Fernando VII de España*; 1784 nî 10 goe̍h 14 ji̍t – 1833 nî 9 goe̍h 29 ji̍t) sī Se-pan-gâ ê kok-ông, i hun-pia̍t tī 1808 nî tong-nî, kap 1813 nî í-āu kàu i kòe-sin chò ông.

Lūi-pia̍t:Se-pan-gâ ê kun-chú
Tōa Colombia

**Tōa Colombia** (Se-pan-gâ-gí: *Gran Colombia*) sī chí goân-té niá Lâm Bí-chiu pak-pêng kap chió hūn Tiong Bí-chiu lâm-pêng ê **Colombia Kiōng-hô-kok**, sî-kan sī 1819 nî kàu 1831 nî, ē-té hâm kin-á-ji̍t ê Colombia, Venezuela, Ecuador, Panama, Peru pak-pō͘, Guyana sai-pō͘, kap Brazil sai-pak-pō͘. 

Lūi-pia̍t:Lâm Bí-chiu ê le̍k-sú
Lūi-pia̍t:Colombia ê le̍k-sú
Pak-káng-kūn

**Pak-káng-kūn** (北港郡) sī Tâi-oân tī Ji̍t-pún sî-tāi ê chi̍t ê hêng-chèng-khu, lē-sio̍k tī Tâi-lâm-chiu. Pak-káng-kūn koán-hat Pak-káng-ke, Goân-chióng-chng, Sì-ô͘-chng, Kháu-ô͘-chng kap Chúi-nâ-chng, iā chiū sī kin-á-ji̍t ê Hûn-lîm-koān Pak-káng-tìn, Goân-chióng-hiong, Sì-ô͘-hiong, Kháu-ô͘-hiong kap Chúi-nâ-hiong.
Táu-la̍k-kūn

**Táu-la̍k-kūn** (斗六郡) sī Tâi-oân tī Ji̍t-pún sî-tāi ê chi̍t ê hêng-chèng-khu, lē-sio̍k tī Tâi-lâm-chiu. Táu-la̍k-kūn koán-hat Táu-la̍k-ke, Táu-lâm-ke, Kó͘-kheⁿ-chng, Toā-pi-chng kap Chhì-tông-chng, iā chiū sī kin-á-ji̍t ê Hûn-lîm-koān Táu-la̍k-chhī, Táu-lâm-tìn, Kó͘-kheⁿ-hiong, Toā-pi-hiong kap Chhì-tông-hiong.
Hó͘-bóe-kūn

**Hó͘-bóe-kūn** (虎尾郡) sī Tâi-oân tī Ji̍t-pún sî-tāi ê chi̍t ê hêng-chèng-khu, lē-sio̍k tī Tâi-lâm-chiu. Hó͘-bóe-kūn koán-hat Hó͘-bóe-ke, Sai-lê-ke, Thô͘-khò͘-ke, Jī-lūn-chng, Lūn-pòe-chng kap Hái-kháu-chng, iā chiū sī kin-á-ji̍t ê Hûn-lîm-koān Hó͘-bóe-tìn, Sai-lê-tìn, Thô͘-khò͘-tìn, Po-tiong-hiong, Jī-lūn-hiong, Lūn-pòe-hiong, Be̍h-liâu-hiong, Tâi-se-hiong kap Tang-sì-hiong.
Ka-gī-kūn

**Ka-gī-kūn** (嘉義郡) sī Tâi-oân tī Ji̍t-pún sî-tāi ê chi̍t ê hêng-chèng-khu, lē-sio̍k tī Tâi-lâm-chiu. Ka-gī-kūn koán-hat Ka-gī-ke, Toā-nâ-ke, Chúi-siōng-chng, Bîn-hiông-chng, Sin-káng-chng, Khe-kháu-chng, Sió-bôe-chng, Tek-kiā-chng, Hoan-lō͘-chng, Tiong-po͘-chng, Toā-po͘-chng kap chi̍t ê bô siat ke-chng ê Hoan-tē, iā chiū sī kin-á-ji̍t ê Ka-gī-chhī hām Ka-gī-koān Toā-nâ-tìn, Chúi-siōng-hiong, Bîn-hiông-hiong, Sin-káng-hiong, Khe-kháu-hiong, Bôe-san-hiong, Tek-kiā-hiong, Hoan-lō͘-hiong, Tiong-po͘-hiong, Toā-po͘-hiong kap A-lí-san-hiong.
Chan-bûn-kūn

**Chan-bûn-kūn** (曾文郡) sī Tâi-oân tī Ji̍t-pún sî-tāi ê chi̍t ê hêng-chèng-khu, lē-sio̍k tī Tâi-lâm-chiu. Chan-bûn-kūn koán-hat Moâ-tāu-ke, Ē-iâⁿ-chng, La̍k-kah-chng, Koaⁿ-tiān-chng kap Toā-lāi-chng, iā chiū sī kin-á-ji̍t ê Tâi-lâm-chhī Moâ-tāu-khu, Ē-iâⁿ-khu, La̍k-kah-khu, Koaⁿ-tiān-khu kap Toā-lāi-khu.
Tang-chio̍h-kūn

**Tang-chio̍h-kūn** (東石郡) sī Tâi-oân tī Ji̍t-pún sî-tāi ê chi̍t ê hêng-chèng-khu, lē-sio̍k tī Tâi-lâm-chiu. Tang-chio̍h-kūn koán-hat Phò-chú-ke, La̍k-kha-chng, Tang-chio̍h-chng, Pò͘-tē-chng, Lo̍k-chháu-chng, Thài-pó-chng kap Gī-tek-chng, iā chiū sī kin-á-ji̍t ê Ka-gī-koān Phò-chú-chhī, La̍k-kha-hiong, Tang-chio̍h-hiong, Pò͘-tē-tìn, Lo̍k-chháu-hiong, Thài-pó-chhī kap Gī-tek-hiong.
Sin-iâⁿ-kūn

**Sin-iâⁿ-kūn** (新營郡) sī Tâi-oân tī Ji̍t-pún sî-tāi ê chi̍t ê hêng-chèng-khu, lē-sio̍k tī Tâi-lâm-chiu. Sin-iâⁿ-kūn koán-hat Sin-iâⁿ-ke, Kiâm-chúi-ke, Pe̍h-hô-ke, Liú-iâⁿ-chng, Āu-piah-chng kap Hoan-siā-chng, iā chiū sī kin-á-ji̍t ê Tâi-lâm-chhī Sin-iâⁿ-khu, Kiâm-chúi-khu, Pe̍h-hô-khu, Liú-iâⁿ-khu, Āu-piah-khu kap Tong-san-khu.
Sin-hoà-kūn

**Sin-hoà-kūn** (新化郡) sī Tâi-oân tī Ji̍t-pún sî-tāi ê chi̍t ê hêng-chèng-khu, lē-sio̍k tī Tâi-lâm-chiu. Sin-hoà-kūn koán-hat Sin-hoà-ke, Siān-hoà-ke, Sin-chhī-chng, An-tēng-chng, San-siōng-chng, Gio̍k-chéⁿ-chng, Lâm-se-chng, Lâm-hoà-chng kap Chó-tìn-chng, iā chiū sī kin-á-ji̍t ê Tâi-lâm-chhī Sin-hoà-khu, Siān-hoà-khu, Sin-chhī-khu, An-tēng-khu, San-siōng-khu, Gio̍k-chéⁿ-khu, Lâm-se-khu, Lâm-hoà-khu kap Chó-tìn-khu.
Pak-mn̂g-kūn

**Pak-mn̂g-kūn** (北門郡) sī Tâi-oân tī Ji̍t-pún sî-tāi ê chi̍t ê hêng-chèng-khu, lē-sio̍k tī Tâi-lâm-chiu. Pak-mn̂g-kūn koán-hat Ka-lí-ke, Sai-káng-chng, Chhit-kó͘-chng, Chiong-kun-chng, Pak-mn̂g-chng kap Ha̍k-kah-chng, iā chiū sī kin-á-ji̍t ê Tâi-lâm-chhī Ka-lí-khu, Sai-káng-khu, Chhit-kó͘-khu, Chiong-kun-khu, Pak-mn̂g-khu kap Ha̍k-kah-khu.
Sin-hong-kūn

**Sin-hong-kūn** (新豐郡) sī Tâi-oân tī Ji̍t-pún sî-tāi ê chi̍t ê hêng-chèng-khu, lē-sio̍k tī Tâi-lâm-chiu. Sin-hong-kūn koán-hat Jîn-tek-chng, Kui-jîn-chng, Koan-biō-chng, Liông-kiā-chng, Éng-khong-chng, An-sūn-chng kap Éng-lêng-chng, iā chiū sī kin-á-ji̍t ê Tâi-lâm-chhī An-lâm-khu, Jîn-tek-khu, Kui-jîn-khu, Koan-biō-khu, Liông-kiā-khu kap Éng-khong-khu.
Camille Pissarro

**Camille Pissarro** (1830 nî 7 goe̍h 10 ji̍t – 1903 nî 11 goe̍h 13 ji̍t) sī Tan-be̍h kap Hoat-kok ê Ìn-siōng-phài kiam Sin-Ìn-siōng-phài ōe-ka. I sī Tan-be̍h niáu St Thomas (hiān-chāi sio̍k Bí-kok Virgin Kûn-tó) chhut-sì--ê.

Lūi-pia̍t:Ìn-siōng-phài
Toā-tūn Kok-li̍p Kong-hn̂g

**Toā-tūn Kok-li̍p Kong-hn̂g** (大屯國立公園) sī Ji̍t-pún sî-tāi tī Tâi-oân siat-li̍p ê kok-ka kong-hn̂g; hoān-ûi tāi-khài sī kin-á-ji̍t ê Iûⁿ-bêng-soaⁿ Kok-ka Kong-hn̂g kap Tām-chúi-hô tùi-bīn ê Koan-im-soaⁿ.
Chhù-ko Thài-ló͘-koh Kok-li̍p Kong-hn̂g

**Chhù-ko Thài-ló͘-koh Kok-li̍p Kong-hn̂g** (次高太魯閣國立公園) sī Ji̍t-pún sî-tāi tī Tâi-oân siat-li̍p ê kok-ka kong-hn̂g; hoān-ûi tāi-khài sī kin-á-ji̍t ê Thài-ló͘-koh Kok-ka Kong-hn̂g kap Soat-pà Kok-ka Kong-hn̂g.
Sin-ko A-lí-san Kok-li̍p Kong-hn̂g

**Sin-ko A-lí-san Kok-li̍p Kong-hn̂g** (新高阿里山國立公園) sī Ji̍t-pún sî-tāi tī Tâi-oân siat-li̍p ê kok-ka kong-hn̂g; hoān-ûi tāi-khài sī kin-á-ji̍t ê Gio̍k-san Kok-ka Kong-hn̂g kap A-lí-san Kok-ka Hong-kéng-khu.

Lūi-pia̍t:Tâi-tiong-chiu
Lūi-pia̍t:Tâi-lâm-chiu
Lūi-pia̍t:Ko-hiông-chiu
Lūi-pia̍t:Tâi-tang-thiaⁿ
Lūi-pia̍t:Hoa-liân-káng-thiaⁿ
Tetris

:*Pún bûn-chiong í 1984 nî goân iû-hì ûi chú chò kài-siāu, kî-tha pán-pún ia̍h mi̍h-kiāⁿ khòaⁿ [[Tetris (khu-pia̍t-ia̍h)]].*

***Tetris*** sī 1984 nî 6 goe̍h 6 ji̍t hoat-hêng ê tiān-náu iû-hì, sǹg sǐ chi̍t chióng chng-á phòe-tūi (*tile-matching*) iû-hì, siāng chá sī So͘-liân sî-tāi Lō͘-se-a ê Alexey Pajitnov siat-kè--ê.

*Tetris* chha-put-to tī só͘-ū thang chò iû-hì ê ke-khì téng-bīn lóng ū hoat-hêng pán-pún. Sī thong sè-kài le̍k-sú siōng siāng liû-hêng ê tiān-náu iû-hì chi it.
Un-tō͘-kè

**Un-tō͘-kè** (溫度計), he̍k-chiá kóng **tō͘-chiam** (度針), **pōng-chiam** (磅針) kap **hân-loán-kè** (寒暖計), sī niû giām un-tō͘ ê khì-kū. Phó͘-thong ê un-tō͘-kè siōng-bô su-iàu nn̄g hāng sêng-hun, tē-it sī sén-sah (*sensor*), pí-lūn chúi-gîn un-tō͘-kè ê po-lê-kiû, lâi kám-siū koan-hē ūn-tō͘ bu̍t-lí piàn-hòa; tē-jī sī chiong bu̍t-lí piàn-hòa piáu-hiān chò tō͘-sò͘ ê siat-kè, pí-lūn chúi-gîn un-tō͘-kè ê tn̂g po-lê chhiò tō͘ https://www.neonics.co.th/%E0%B8%AA%E0%B8%B4%E0%B8%99%E0%B8%84%E0%B9%89%E0%B8%B2%E0%B8%AB%E0%B8%A5%E0%B8%B1%E0%B8%81/%e0%b9%80%e0%b8%97%e0%b8%ad%e0%b8%a3%e0%b9%8c%e0%b9%82%e0%b8%a1%e0%b8%a1%e0%b8%b4%e0%b9%80%e0%b8%95%e0%b8%ad%e0%b8%a3%e0%b9%8c
.

Un-tō͘-kè tī sán-gia̍p, kho-ha̍k, i-ha̍k, kap ji̍t-siông seng-oa̍h téng hun-iá lóng ū phó͘-phiàn ê lī-ēng.)
Gustave Caillebotte

**Gustave Caillebotte** (1848 nî 8 goe̍h 19 ji̍t – 1894 nî 2 goe̍h 21 ji̍t) sī Hoat-kok ê Ìn-siōng-phài ōe-ka, jî-chhiá i-ê chhòng-chok hong-sek kēng-ka phian hiòng siá-si̍t-phài.
Snake

***Snake*** ("Sir-nè-khoh" "Chôa"), sī chi̍t lūi tiān-náu iû-hì, hō͘ sńg-chiá khòng-chè chi̍t tiâu thang kái ōaⁿ hong-hiòng sóa kiâⁿ ê ti̍t-chōa (chi̍t chiah "chôa"), ti̍t-chōa pún-sin ē tòng tio̍h ka-tī ê sóa-tāng.

Siāng chá sǹg sī Snake ê iû-hì sī 1976 nî ê *[[Blockade]]*. Kòe 1998 nî Nokia kong-si tī in-ê hêng-tōng tiān-ōe an-chong pún khoán iû-hì, hō͘ Snake kēng-ka chai-miâ.
Tiān-chó͘

**Tiān-chó͘** (Eng-gí: *electrical resistance*), ia̍h sī kóng **tiān-khì té-khòng**, sī tiān-khì thoân-tō-thé sàng tiān-liû ê khùn-lân-sèng kè-sǹg liōng. Tī SI tan-ūi tiān-khì té-khòng sī chhái-ēng ohm (Ω).

Tò-péng ê liōng sī tiān-tō (*conductance*), SI tan-ūi sī siemens (S).
Chû-khì

:*Koan-hē chi̍t lūi thô͘-chio̍h châi-liāu khòaⁿ [[hûi]].*

**Chû-khì** (Eng-gí: *magnetism*) ia̍h **chû-sèng**, sī chi̍t lūi bu̍t-lí hiān-siōng, keng-kòe chû-tiûⁿ chok-iōng.
Zodiac Killer

**Zodiac Killer** ("N̂g-tō-tòa Hiong-chhiú") sī 1960 nî-tāi bóe kàu 70 nî-tāi chhe tī California pak-pō͘ oa̍h-tāng ê liân-sòa thâi-lâng hiong-chhiú. I ê sin-hun kàu chit-má iáu bô chheng-chhó, pau-koat tī Benicia, Vallejo, Lake Berryessa kap San Francisco lóng ū siū-hāi-chiá. 

"Zodiac" chi̍t-ê hō-miâ sī chhut-hiān tī tong-sî tē-hng iû-kio̍k siu tio̍h ê chi̍t hē-lia̍t thó-chiàn phoe.
Tâi-tiong-chhī Chèng-hú

**Tâi-tiong-chhī Chèng-hú** (臺中市政府) sī Tiong-hoâ Bîn-kok (Tâi-oân) Tâi-tiong-chhī tē-hng chū-tī sū-hāng ê chòe-ko hêng-chèng ki-koan. Tī Tiong-hoâ Bîn-kok Chèng-hú ê kè-kò͘ tiong sī ti̍t-hat-chhī chū-tī ê hêng-chèng ki-koan, mā tông-sî hū-chek chip-hêng tiong-iong ki-koan úi-pān ê sū-hāng. Tâi-tiong-chhī ê chū-tī kàm-tok ki-koan sī Hêng-chèng-īⁿ. Tâi-tiong-chhī lóng-chóng siat ū 28 ê it-kip ki-koan, 28 ê khu-kong-só͘, 172 ê jī-kip ki-koan, 307 keng kok-kip ha̍k-hāu, 22 keng iù-tī-hn̂g. Lēng-goā, Tâi-tiong-chhī Chèng-hú koh ū keng-êng 2 ê chhī-êng sū-gia̍p ki-kò͘.
Lîm Bo̍k-sūn

**Lîm Bo̍k-sūn** (林木順; 1904 nî 4 goe̍h 3 ji̍t chuht-sì) sī Tâi-oân ê kiōng-sán-chú-gī-chiá kiam chá-kî to̍k-li̍p chhiòng-tō-chiá.
Tiān-ōe hō-bé

**Tiān-ōe hō-bé** / **tiān-ōe hō-má** (電話號碼) sī liân-chhoàn ê sò͘-jī cho͘-ha̍p. Chi̍t cho͘ hō-má tùi-èng chi̍t tiâu tiān-ōe-soàⁿ.
Miâ-goân

**Miâ-goân** (Eng-gí: *Eponym* "ep-oh-nìm") sī kóng chi̍t-ê jîn-bu̍t, só͘-chāi, ia̍h sī kî-tha mi̍h-kiāⁿ, sī bó͘ lâng ia̍h bó͘ mi̍h hō-miâ ê lâi-goán. Pí-lūn nā Ô͘ Chì-bêng Chhī ê miâ-goân, sī Ô͘ Chì-bêng.
Tek-lī (tiān-chú-ha̍k)

**Tek-lī** (Eng-gí: *gain*) sī chiam-tùi siang kháu hôe-lō͘ (*two-port circuit*) tùi su-ji̍p hiòng su-chhut kháu chin-kiông sìn-hō ia̍h chin-ka tiān-le̍k ê lêng-le̍k ê kè-sǹg-ta̍t.
Tiān-kám

**Tiān-kám** (*inductance*) sī tiān-chû-ha̍k sī chí tiān-khì thoân-tō-thé ê chi̍t khoán sèng-chit, chí tiān-liû lāi ê tiān-o chok-iōng, thang ín-tō chhut chi̍t-ê hiòng thoân-tō-thé pún-sin ê tiān-tōng-le̍k (*electromotive force*).
Tiān-chó͘-khì

**Tiān-chó͘-khì** (Eng-gí: *resistor*) sī pī-tōng-sèng ê siang bóe tiàn-khì pō͘-kiāⁿ, thang chiap tī hôe-lō͘ lāi chò tiān-chó͘ kong-lêng.

Lūi-pia̍t:Tiān-chú goân-kiāⁿ
Tiān-chú goân-kiāⁿ

**Tiān-chú goân-kiāⁿ** (Eng-gí: *electronic component*) sī chí tī tiān-chú hē-thóng lāi éng-hióng tiān-chú kap siong-koan hiān-siōng ê kò-pia̍t ki-pún ê hun-sòaⁿ chong-tì.

Kài-liām-sèng ê tiān-chú goân-kiāⁿ mā kiò chò tiān-khì iāu-sò͘.
Tiān-khì iàu-sò͘

**Tiān-khì iàu-sò͘** (Eng-gí: *electrical element*) sī chí tùi tiān-khì goân-kiāⁿ ê khài-liām-sèng thiu-siōng pián-ta̍t.
Goân-kiāⁿ

**Goân-kiāⁿ**, he̍k-chiá kóng **pō͘-kiāⁿ**, **pō͘-phín**, **lêng-kiāⁿ**, tī chē khoán ki-su̍t ia̍h ha̍k-su̍t hun-iá chí tōa hāng chín-thé lāi thâng kò-pia̍t hun-sòaⁿ--chhut-lâi ê pō͘-hūn. Pau-koat ū:

* Hē-thóng goân-kiāⁿ
* Tiān-chú goân-kiāⁿ
* Ki-hâi goân-kiāⁿ
* Nńg-thé goân-kiāⁿ

## Siong-koan
* Iàu-sò͘
Piàn-ap-khì

**Piàn-ap-khì** (Eng-gí: *transformer*) sī chi̍t khoán thang tī chē-ê hôe-lō͘ chi kan keng-kòe tiān-chû kám-èng (*electromagnetic induction*) thoân-sàng tiān-khì lêng-liōng ê tiān-khì siat-pī.
Tiān-khì chong-tì

**Tiān-khì chong-tì** (電氣裝置), ū-ê kiò **tiān-khì siat-pī**, it-poaⁿ kóng **tiān-khì** (電器), sī seng-sán hō͘ sán-gia̍p ia̍h kò-jîn lī-ēng, óa-khò ia̍h sī chhau-chok tiān-le̍k ūn-chok ê chong-tì.
Hòa-chio̍h jiân-liāu

**Hòa-chio̍h jiân-liāu** sī chí tāi tī tē-chân ē-té seng-bu̍t sí-thé téng mi̍h keng-kòe chu-jiân kòe-têng sán-seng ê jiân-liāu.
Po̍k-chà-bu̍t

**Po̍k-chà-bu̍t**, he̍k-chiá **po̍k-hoat-bu̍t**, khah phó͘-thong ê hêng-sek mā kiò **chà-io̍h**, sī ū tōa-liōng chhàng-sè (Eng-gí: *potential energy*), nā sek-hòng chiō thang sán-seng po̍k-chà ê hoán-èng bu̍t-chit. Kng, jia̍t, siaⁿ-im kap ap-e̍k tiāⁿ sûi in-ê po̍k-hoat chhut-hiān. 

Po̍k-chà-bu̍t só͘ pó-chûn ê chhàng-sè pau-koat ū hòa-ha̍k-sè (*chemical energy*), siū ap-le̍k ê khì-thé, hu̍t-chú-sè téng khoán.
Asikaga Yosiaki

**Asikaga Yosiaki** (足利 義昭, ) sī Ji̍t-pún Muromati bō͘-hú ê tē 15 tāi chiong-kun, tī 1568 nî kàu 1588 nî chāi-jīm.
Teng-á-hoe (choan-chi̍p)

***Teng-á-hoe*** (釘子花) sī Gō͘-pah & China Blue 2016 nî 12 goe̍h 28 ji̍t hoat-hêng ê Tâi-gí-koa choan-chi̍p.

## Hō-miâ
Gō͘-pah ké-soeh i sè-hàn thiaⁿ kìⁿ "Teng-á-hoe" (燈仔花) chit jī, sim lāi siuⁿ tio̍h ê Hàn-jī siá-hoat sī "釘子花", it-ti̍t kàu chhut pún choan-chi̍p ê chêng kúi tang khah chaiⁿ-iáⁿ "Teng-á-hoe" chèng-khak ì-gī kap tùi-tâng ê Hàn-jī siá-hoat. I hō-miâ ēng "釘",  chiō sī piáu-hiān chit khoán "hông ngō͘-kái ê Teng-á-hoe".

## Chham-khó
Ki-koan-chhèng

**Ki-koan-chhèng**  sī choân chū-tōng ê hóe-khì, ū an-chong kò͘-tēng he̍k-chiá chhiù-the̍h ê khoán-sek. Ki-koan-chhèng sī siat-kè lâi khòa-sok liân-sòa siā chhut khan tī tān-tòa liān-á he̍k-chiá té ùi tān-chhng kheh-á ê chhèng-chí.
Tiān-kám-khì

**Tiān-kám-khì** (Eng-gí: *inductor*) sī pī-tōng-sèng ê siang bóe tiān-khì goân-kiāⁿ, tong tiān-liû keng-kòe ê sî, thang siu chûn tiān-khì lêng-liōng tī chû-tiûⁿ lāi-bīn.
He̍k-chú bú-khì

**He̍k-chú bú-khì** (核子武器) sī po̍k-chà chong-tì chi̍t khoán, lī-ēng he̍k-chú hoán-èng sán-seng phò-hoāi le̍k-liōng, ē-tàng hun he̍k-hun-lia̍t kap hun-lia̍t kiam iông-ha̍p sio-ha̍p ê hêng-sek.

## Siong-koan
* Goân-chú-tōaⁿ
Kiàm

**Kiàm** sī to-lūi bú-khì chi̍t khoán, kiàm ê hêng-sek bô it-tēng phiau-chún, it-poaⁿ chú-iàu sī chí ná tn̂g ná ti̍t, óa-khò thuh kap chám lâi kong-ke̍k ê iūⁿ-sek.
Jîn-lūi chìn-hòa

Jîn-lūi ê chìn-hòa kòe-têng ē-tàng tùi lêng-tióng-lūi iû-kî sī *[[Homo]]* sio̍k ê chìn-hòa le̍k-sú kóng-khí, kàu  *[[Homo sapiens]]* (hiān-tāi jîn-lūi) ê chhut-hiān, kap kīn-chhin bu̍t-chéng ê koan-hē, í-kip pún-sin chāi seng-bu̍t sèng-chit chân-bīn ê hoat-tián.
Tiān-khòng

**Tiān-khòng** (Eng-gí: *electrical reactance* "tiān-khì hoán-èng") sī tiān-chú hôe-lō͘ tùi tiān-o ê chi̍t khoán tò-hoán.

Tī chi̍t koán hong-bīn, hoán-èng ná chhiūⁿ sī AC chêng-hêng hā ê tiān-khì té-khòng, chóng-sī nn̄g khoán hiān-siōng sī bô-kâng--ê, in-ê piàn-tōng sī ē-tàng to̍k-li̍p--ê.
Roanoke Si̍t-bîn-tē

**Roanoke Si̍t-bîn-tē** (Eng-gí: *Roanoke Colony*), ma hông kiò **Phàng-kiàn ê Si̍t-bîn-tē** (*Lost Colony*), sī ùi Roanoke Tó, sio̍k kin-á-ji̍t North Carolina Dare Kūn lāi. I-ê kiàn-li̍p sī 16 sè-kí bóe-kî Eng-kok kok-ông Elizabeth 1-sè beh tī Pak Bí-chiu kiàn-li̍p éng-kiú chng-siā ê chi̍t pái hêng-tōng. Si̍t-bîn-tē khai-siat-chiá sī Sir Walter Raleigh.

Roanoke ê si̍t-bîn-chiá tè-bé soah tī Eng Se Chiàn-cheng tang-tiong bô--khì, hit chūn sī téng chi̍t kái Eng-lân hòe-chûn lâi kàu ê saⁿ tang āu. Āu--lâi it-ti̍t bô khak-tēng ê chèng-kù thang soeh-bêng tàu-tóe hia-ê si̍t-bîn-chiá hoat-seng siáⁿ-mi̍h tāi-chì.

Lūi-pia̍t:Pak Bí-chiu ê le̍k-sú
Edmund Hillary

Sir **Edmund Percival "Ed" Hillary** KG ONZ KBE (1919 nî 7 goe̍h 20 ji̍t – 2008 nî 1 goe̍h 11 ji̍t) sī Niú-se-lân ê teng-san-ka, thàm-hiám-ka, kiam chû-siān-ka. I kap Nepal Sherpa lâng Tenzing Norgay sī ū kì-lio̍k thâu chi̍t kái chiūⁿ Everest Soaⁿ soaⁿ-chiam ê lâng.
Four Corners

**Four Corners** ("Sì-ê Oat-kak") sī Bí-kok ê chi̍t-ê tē-hng, hâm Colorado sai-lâm kak, Utah tang-lâm kak, Arizona tang-pak kak, kap New Mexico sai-pak kak; ia̍h chiō sī chia 4-ê chiu-hūn pian-kài sio óa ê tē-tiám kap tē-tiám sì-ûi.

Four Corners lāi-bīn tōa-hūn thó͘-tē lóng sio̍k chi̍t kóa pòaⁿ chū-tī ê goân-chū-bîn kok (*nation*) teh koán-lí, siāng tōa ê sī Navajo Kok, lēng-gōa mā ū Hopi, Ute, Zuni téng pō͘-cho̍k ê pó-liû-tē.
Vasco da Gama

**Vasco da Gama** (iok 1460 nî-tāi – 1524 nî 12 goe̍h 24 ji̍t) sī Phû-tô-gâ thàm-hiám-ka, siāng chá keng-kòe hái-lō͘ kòe Ìn-tō͘ ê Au-chiu-lâng. I kòe ìn-tō͘ ê lú-tô͘ tī 1497 nî kàu 1499 nî kî-kan, sī siāng chá tùi Tāi-se-iûⁿ thàng kòe Ìn-tō͘-iûⁿ ê hâng-hêng
Navajo

**Navajo** sī Bí-chiu ê goân-chū bîn-cho̍k, seng-oa̍h tī Bí-kok sai-lâm-pō͘. Tī Bí-kok liân-pang jīn-tēng ê pō͘-cho̍k lāi-bīn, in sī tē-jī chē jîn-kháu--ê, pâi ùi Cherokee āu-piah, chiàu 2015 nî sò͘-jī ū 300,460 ūi teng-kì ê pō͘-cho̍k sêng-goân.

Navajo Kok (*Navajo Nation*) sī Navajo lâng kiàn-li̍p ê to̍k-li̍p chèng-hú, chú-koán Four Corners tē-hng ê Navajo pó-liû-tē sū-bū. Navajo ê chāi-tē giân-gí sī Navajo-gí, chóng--sī tōa-hūn jîn-bîn mā kóng Eng-gí.
Chhî Kia̍t-hu

**Chhî Kia̍t-hu** (徐杰夫; 1871 nî 12 goe̍h 1 ji̍t – 1959 nî) sī Tâi-oân ê seng-lí-lâng, Cheng-tiâu sî-kî ê siù-châi, Ji̍t-pún sî-tāi Ka-gī Gîn-hâng lí-sū, hù-thâu-chhú (副頭取).

## Chham-khó

Lūi-pia̍t:Tâi-oân Sin-chiong hū-ú jîn-bu̍t
Fascinator

**Fascinator** sī chi̍t khoán siú-sek, thang sǹg chi̍t chióng bō-á, nā sī te̍k-pia̍t chò chhiūⁿ sè-téng bô-á khoán ê hêng, mā kiò **hatinator**.

Lūi-pia̍t:Bō-á
Bân-lâm-gú chhut-pán-bu̍t lia̍t-toaⁿ

Che sī chi̍t-ê koan-î **[[Bân-lâm-gú]] chhut-pán-bu̍t** ê lia̍t-toaⁿ.

## Lia̍t-toaⁿ

## Siong-koan
*Bân-lâm-gú
Tōng-bu̍t Pêng-iú

***Tōng-bu̍t Pêng-iú*** (Ji̍t-gí: , *Kemono Hurenzu*, ì-sù sī: "iá-siù pêng-iú") sī Ji̍t-pún--ê hāⁿ-mûi-thé (-媒體, **) kè-oē, pau-hâm: chhiú-ki iû-hì, ang-á-oē kap tōng-oē (2017 nî chhut). Loē-iông iú-koan chi̍t-koá tōng-bu̍t--ê bêng-gí-jîn-hoà (萌擬人化).
Chu Lē

**Chu Lē** (朱麗; 1878 nî 12 goe̍h 17 ji̍t – 1936 nî 9 goe̍h 1 ji̍t) sī Tâi-oân ê seng-lí-lâng, pat chhòng-li̍p Bō-se̍k Chè-chō Hōe-siā, kiam chò Tāi-kah-khu-tiúⁿ.

Lūi-pia̍t:Tâi-oân Sin-chiong hū-ú jîn-bu̍t
Lí Chông-lé

**Lí Chông-lé** (李崇禮; 1874 nî 2 goe̍h 14 ji̍t – 1951 nî 3 goe̍h 11 ji̍t) sī Tâi-oân ê chèng-tī-chiá, gîn-hâng-ka, pat chò Tâi-oân Chóng-tok-hú pêng-gī-oân, chiong-hòa-ke-tiúⁿ, Tâi-oân-séng chham-gī-hōe gī-oân téng chit-ūi.

## Chham-khó

Lūi-pia̍t:Tâi-oân Sin-chiong hū-ú jîn-bu̍t
Dogecoin

**Dogecoin** sī chi̍t chióng àm-hō thong-hòe, i-ê hō-miâ kap logo lâi-goân sī sī tùi bāng-lō͘ meme "Doge", chi̍t khai-sí sī ūi khoe-hâi ê bo̍k-te̍k chhòng-chō--ê, tè-bé mā hoat-tián chhut liû-thong-sèng kap it-tēng ê kè-ta̍t.

## Chham-khó
Tokugawa Iemitu

**Tokugawa Iemitu** (; ) sī Ji̍t-pún Edo sî-tāi ê tē 3 tāi chiong-kun, 1623 nî kàu 1651 nî chi-kan chāi-jīm.
Leifur Eiríksson

**Leifur Eiríksson** (iok 970 nî – iok 1020 nî), Kó͘ Norse-gí siá **Leifr Eiríksson**, sī Peng-tó ê thàm-hiám-ka, i sī Au-chiu-lâng lāi-bīn iú kì-lio̍k tāi-seng hoat-kìⁿ tû-liáu Greenland í-gōa Pak Bí-chiu thó͘-tē ê lâng.
Thong-hòe

**Thong-hòe** (-hè; Eng-gí: *currency*), he̍k-chiá kóng **hòe-pè**, sī chîⁿ si̍t-chè liû-thong kiam hông ēng chò kau-ōaⁿ mûi-kài ê hêng-sek, siāng phó͘-thong--ê chiō sī gîn-phiò kap gîn-kak.

Thong-hòe mā ē-táng tēng-gī chò te̍k-pia̍t bó͘ chi̍t chióng chîⁿ ê hē-thóng ia̍h sī kóng chîⁿ ê tan-ūi, pí-lūn Bí-kim, Ji̍t-phiò téng kok-tēng ê chîⁿ ê tan-ūi, chiō kò-pia̍t lóng sī chi̍t khoán thong-hòe.
Kenzô Thian-hông

**Kenzô Thian-hông** (顕宗天皇, ) sī Ji̍t-pún tē 23 tāi thian-hông, 485 nî kàu 487 nî chāi-ūi.
Ninken Thian-hông

**Ninken Thian-hông** (仁賢天皇, ) sī Ji̍t-pún tē 24 tāi thian-hông, 488 nî kàu 498 nî chāi-ūi.
Buretu Thian-hông

**Buretu Thian-hông** (武烈天皇, ) sī Ji̍t-pún tē 25 tāi thian-hông, 498 nî kàu 507 nî chāi-ūi.
Ankan Thian-hông

**Ankan Thian-hông** (安閑天皇, ) sī Ji̍t-pún tē 27 tāi thian-hông, 531 nî kàu 536 nî chāi-ūi.
Senka Thian-hông

**Senka Thian-hông** (宣化天皇, ) sī Ji̍t-pún tē 28 tāi thian-hông, 536 nî kàu 539 nî chāi-ūi.
Uda Thian-hông

**Uda Thian-hông** (宇多天皇, ) sī Ji̍t-pún tē 59 tāi thian-hông, 887 nî kàu 897 nî chāi-ūi.
Yôzei Thian-hông

**Yôzei Thian-hông** (陽成天皇, ) sī Ji̍t-pún tē 57 tāi thian-hông, 876 nî kàu 884 nî chāi-ūi.
Kôkô Thian-hông

**Kôkô Thian-hông** (光孝天皇, ) sī Ji̍t-pún tē 58 tāi thian-hông, 884 nî kàu 887 nî chāi-ūi.
Daigo Thian-hông

**Daigo Thian-hông** (醍醐天皇, ) sī Ji̍t-pún tē 60 tāi thian-hông, 897 nî kàu 930 nî chāi-ūi.
Suzaku Thian-hông

**Suzaku Thian-hông** (朱雀天皇, ) sī Ji̍t-pún tē 61 tāi thian-hông, 930 nî kàu 946 nî chāi-ūi.
Murakami Thian-hông

**Murakami Thian-hông** (村上天皇, ) sī Ji̍t-pún tē 62 tāi thian-hông, 946 nî kàu 967 nî chāi-ūi.
Reizei Thian-hông

**Reizei Thian-hông** (冷泉天皇, ) sī Ji̍t-pún tē 63 tāi thian-hông, 967 nî kàu 969 nî chāi-ūi.
En'yû Thian-hông

**En'yû Thian-hông** (円融天皇, ) sī Ji̍t-pún tē 64 tāi thian-hông, 969 nî kàu 984 nî chāi-ūi.
Kazan Thian-hông

**Kazan Thian-hông** (花山天皇, ) sī Ji̍t-pún tē 65 tāi thian-hông, 984 nî kàu 986 nî chāi-ūi.
Itizyô Thian-hông

**Itizyô Thian-hông** (一条天皇, ) sī Ji̍t-pún tē 66 tāi thian-hông, 986 nî kàu 1011 nî chāi-ūi.
Sanzyô Thian-hông

**Sanzyô Thian-hông** (三条天皇, ) sī Ji̍t-pún tē 67 tāi thian-hông, 1011 nî kàu 1016 nî chāi-ūi.
Go-Itizyô Thian-hông

**Go-Itizyô Thian-hông** (後一条天皇, ) sī Ji̍t-pún tē 68 tāi thian-hông, 1016 nî kàu 1036 nî chāi-ūi.
Go-Suzaku Thian-hông

**Go-Suzaku Thian-hông** (後朱雀天皇, ) sī Ji̍t-pún tē 69 tāi thian-hông, 1036 nî kàu 1045 nî chāi-ūi.
Go-Reizei Thian-hông

**Go-Reizei Thian-hông** (後冷泉天皇, ) sī Ji̍t-pún tē 70 tāi thian-hông, 1045 nî kàu 1068 nî chāi-ūi.
Horikawa Thian-hông

**Horikawa Thian-hông** (堀河天皇, ) sī Ji̍t-pún tē 73 tāi thian-hông, 1087 nî kàu 1107 nî chāi-ūi.
Toba Thian-hông

**Toba Thian-hông** (鳥羽天皇, ) sī Ji̍t-pún tē 74 tāi thian-hông, 1107 nî kàu 1123 nî chāi-ūi.
Sutoku Thian-hông

**Sutoku Thian-hông** (崇徳天皇, ) sī Ji̍t-pún tē 75 tāi thian-hông, 1123 nî kàu 1142 nî chāi-ūi.
Konoe Thian-hông

**Konoe Thian-hông** (近衛天皇, ) sī Ji̍t-pún tē 76 tāi thian-hông, 1142 nî kàu 1155 nî chāi-ūi.
Kôgon Thian-hông

, miâ **Kazuhito** (量仁), sī Ji̍t-pún Nanboku-tyô sî-tāi Pak-tiâu ê tē 1 tāi thian-hông, 1331 nî kàu 1333 nî chāi-ūi.
Go-Murakami Thian-hông

, sī Ji̍t-pún Nanboku-tyô sî-tāi Lâm-tiâu ê tē 2 tāi thian-hông, mā sī Ji̍t-pún ê tē 97 tāi thiân-hông, 1339 nî kàu 1368 nî chāi-ūi. Miâ **Noriyosi** (義良, āu-lâi kái chò 憲良).
Sirakawa Thian-hông

**Sirakawa Thian-hông** (白河天皇, ) sī Ji̍t-pún tē 72 tāi thian-hông, 1073 nî kàu 1087 nî chāi-ūi.
Go-Sanzyô Thian-hông

**Go-Sanzyô Thian-hông** (後三条天皇, ) sī Ji̍t-pún tē 71 tāi thian-hông, 1068 nî kàu 1073 nî chāi-ūi.
Tyôkei Thian-hông

, sī Ji̍t-pún Nanboku-tyô sî-tāi Lâm-tiâu ê tē 3 tāi thian-hông, mā sī Ji̍t-pún ê tē 98 tāi thiân-hông, 1368 nî kàu 1383 nî chāi-ūi. Miâ **Yutanari** (寛成).
Go-Kameyama Thian-hông

, sī Ji̍t-pún Nanboku-tyô sî-tāi Lâm-tiâu ê tē 4 tāi thian-hông, mā sī Ji̍t-pún ê tē 99 tāi thiân-hông, 1383 nî kàu 1392 nî chāi-ūi. Miâ **Hironari** (熙成).
Kômyô Thian-hông

, miâ **Yutahito** (豊仁), sī Ji̍t-pún Nanboku-tyô sî-tāi Pak-tiâu ê tē 2 tāi thian-hông, 1336 nî kàu 1348 nî chāi-ūi.
Sukô Thian-hông

, sī Ji̍t-pún Nanboku-tyô sî-tāi Pak-tiâu ê tē 3 tāi thian-hông, 1348 nî kàu 1351 nî chāi-ūi. I choè chhe miâ **Masuhito** (益仁), āu-lâi kái chò **Okihito** (興仁).
Go-Kôgon Thian-hông

, miâ **Iyahito** (弥仁), sī Ji̍t-pún Nanboku-tyô sî-tāi Pak-tiâu ê tē 4 tāi thian-hông, 1352 nî kàu 1371 nî chāi-ūi.
Go-En'yû Thian-hông

, miâ **Ohito** (緒仁), sī Ji̍t-pún Nanboku-tyô sî-tāi Pak-tiâu ê tē 5 tāi thian-hông, 1371 nî kàu 1382 nî chāi-ūi.
Tutimikado Thian-hông

**Tutimikado Thian-hông** (土御門天皇, ) sī Ji̍t-pún tē 83 tāi thian-hông, 1198 nî kàu 1210 nî chāi-ūi.
Zyûntoku Thian-hông

**Zyûntoku Thian-hông** (順徳天皇, ) sī Ji̍t-pún tē 84 tāi thian-hông, 1210 nî kàu 1221 nî chāi-ūi.
Tyûkyû Thian-hông

**Tyûkyû Thian-hông** (仲恭天皇, ) sī Ji̍t-pún tē 85 tāi thian-hông, 1221 nî 5 goe̍h 13 ji̍t kàu 7 goe̍h 29 ji̍t chāi-ūi.
Go-Horikawa Thian-hông

**Go-Horikawa Thian-hông** (後堀河天皇, ) sī Ji̍t-pún tē 86 tāi thian-hông, 1221 nî kàu 1232 nî chāi-ūi.
Sizyô Thian-hông

**Sizyô Thian-hông** (四条天皇, ) sī Ji̍t-pún tē 87 tāi thian-hông, 1232 nî kàu 1242 nî chāi-ūi.
Go-Hukakusa Thian-hông

**Go-Hukakusa Thian-hông** (後深草天皇, ) sī Ji̍t-pún tē 89 tāi thian-hông, 1246 nî kàu 1260 nî chāi-ūi.
Go-Saga Thian-hông

**Go-Saga Thian-hông** (後嵯峨天皇, ) sī Ji̍t-pún tē 88 tāi thian-hông, 1242 nî kàu 1246 nî chāi-ūi.
Kameyama Thian-hông

**Kameyama Thian-hông** (亀山天皇, ) sī Ji̍t-pún tē 90 tāi thian-hông, 1260 nî kàu 1274 nî chāi-ūi.
Chhî Hok

**Chhî Hok** (Hàn-jī: 徐福 ia̍h 徐巿) sī Tiong-kok Chîn-tiâu ê chi̍t ê hong-sū (方士), choè koè Chîn Sí Hông ê gū-i (御醫).

Àn *[[Sú-kì]]* ê kóng-hoat, Chhî Hok tī Chîn Sí Hông 37 nî (chêng 210 nî) toà-niá siàu-liân lâm-lú kúi chheng lâng ji̍p hái chhoē ē tn̂g-siū ê io̍h, m̄-koh choè-āu bô tńg--lâi. In khó-lêng choè-āu lâi kàu kin-á-ji̍t ê Ji̍t-pún, Liû-kiû, Tâi-oân he̍k-chiá Bí-chiu, ia̍h-sī khó-lêng tī hái gū tio̍h hong-thai sit-chong.
THAAD

**THAAD**, choân-miâ kiò chò **Tiong-toan Ko Koân-tō͘ Hông-oē Hui-toâⁿ** (終端高懸度防衛飛彈, Eng-gí: **), sī Bí-kok Lio̍k-kun tùi 1987 nî giân-kiù khai-hoat, 2008 nî khé-iōng--ê, cha̍h té-têng, tiong-têng kap tn̂g-têng hui-toâⁿ--ê tiong-toan hông-gū hē-thóng.

## Chù-kái

## Gōa-pō· liân-kiat

* Lockheed Martin THAAD web page
* MDA THAAD page
* THAAD program details
* THAAD program history on, designation-systems.net
* TPY-2 X-band Radar on Missile Threat CSIS site
Maya lâng

**Maya lâng** sī tùi chi̍t kóa Mesoamerica ê chāi-tē bîn-cho̍k ê hō-miâ, in seng-oa̍h tī kin-á-ji̍t Mexico lâm-pō͘, Guatemala, Belize, El Salvador kap Honduras téng tē. Ùi *Maya* chi̍t-ê chi̍p-ha̍p ēng-gí ē-té, si̍t-chè siōng sī chē khoán bô kâng le̍k-sú, bûn-hòa, ê siā-hōe kap bîn-cho̍k.

## Siong-koan ê bûn-chiuⁿ
* Maya bûn-bêng

Lūi-pia̍t:Bí-chiu goân-chū-bîn
Go-Uda Thian-hông

**Go-Uda Thian-hông** (後宇多天皇, ) sī Ji̍t-pún tē 91 tāi thian-hông, 1274 nî kàu 1287 nî chāi-ūi.
Àm-bé thong-hòe

**Àm-bé thong-hòe** (暗碼通貨, ) sī chi̍t khoán lī-ēng àm-bé-ha̍k chhù-lí kau-ōaⁿ kap khòng-chè thong-hòe seng-sán ê sò͘-ūi chu-sán (*digital asset*).

## Siong-koan
* Bitcoin
* Blockchain
Go-Nizyô Thian-hông

**Go-Nizyô Thian-hông** (後二条天皇, ) sī Ji̍t-pún tē 94 tāi thian-hông, 1301 nî kàu 1308 nî chāi-ūi.
Hanazono Thian-hông

**Hanazono Thian-hông** (花園天皇, ) sī Ji̍t-pún tē 95 tāi thian-hông, 1308 nî kàu 1318 nî chāi-ūi.
Àm-bé-ha̍k

**Àm-bé-ha̍k** (Eng-gí: *cryptography*) sī thong-sìn an-choân ê ha̍k-būn kap si̍t-hêng, iû-kî sī chí keng-kòe thong-sìn hia̍p-tēng ê kiàn-li̍p kap hun-sek lâi hông-pī tha-jîn tùi su-jîn ia̍h pì-bi̍t sìn-sek ê thau-khòaⁿ kap lī-ēng.
Husimi Thian-hông

**Husimi Thian-hông** (伏見天皇, ) sī Ji̍t-pún tē 92 tāi thian-hông, 1287 nî kàu 1298 nî chāi-ūi.
Go-Husimi Thian-hông

**Go-Husimi Thian-hông** (後伏見天皇, ) sī Ji̍t-pún tē 93 tāi thian-hông, 1298 nî kàu 1301 nî chāi-ūi.
Tokugawa Ietuna

**Tokugawa Ietuna** (; ) sī Ji̍t-pún Edo sî-tāi ê tē 4 tāi chiong-kun, 1651 nî kàu 1680 nî chi-kan chāi-jīm.
Tokugawa Ienobu

**Tokugawa Ienobu** (; ) sī Ji̍t-pún Edo sî-tāi ê tē 6 tāi chiong-kun, 1709 nî kàu 1712 nî chi-kan chāi-jīm.
Tokugawa Ietugu

**Tokugawa Ietugu** (; ) sī Ji̍t-pún Edo sî-tāi ê tē 7 tāi chiong-kun, 1713 nî kàu 1716 nî chi-kan chāi-jīm.
Tokugawa Iesige

**Tokugawa Iesige** (; ) sī Ji̍t-pún Edo sî-tāi ê tē 9 tāi chiong-kun, 1745 nî kàu 1760 nî chi-kan chāi-jīm.
Tokugawa Ieharu

**Tokugawa Ieharu** (; ) sī Ji̍t-pún Edo sî-tāi ê tē 10 tāi chiong-kun, 1760 nî kàu 1786 nî chi-kan chāi-jīm.
Tokugawa Ienari

**Tokugawa Ienari** (; ) sī Ji̍t-pún Edo sî-tāi ê tē 11 tāi chiong-kun, 1787 nî kàu 1837 nî chi-kan chāi-jīm.
Bûn-pún (bûn-ha̍k lí-lūn)

thumb|Bûn-pún
**Bûn-pún** (Eng-gí: *text*) tī bûn-ha̍k lí-lūn tang-tiong sī thang hō͘ lâng "tha̍k" ê mi̍h-kiāⁿ, chhan-chhiūⁿ bûn-ha̍k, lō͘-pâi, kiàn-tio̍k-bu̍t ê an-pâi hêng-sek, ho̍k-chong ê iūⁿ-sek lóng thang tòng chò bûn-pún lâi liáu-kái.

Lūi-pia̍t:Bûn-hòa gián-kiù
Lūi-pia̍t:Giân-gú-ha̍k
Tokugawa Ieyosi

**Tokugawa Ieyosi** (; ) sī Ji̍t-pún Edo sî-tāi ê tē 12 tāi chiong-kun, 1837 nî kàu 1853 nî chi-kan chāi-jīm.
Tokugawa Iesada

**Tokugawa Iesada** (; ) sī Ji̍t-pún Edo sî-tāi ê tē 13 tāi chiong-kun, 1853 nî kàu 1858 nî chi-kan chāi-jīm.
Tokugawa Iemoti

**Tokugawa Iemoti** (; ) sī Ji̍t-pún Edo sî-tāi ê tē 14 tāi chiong-kun, 1858 nî kàu 1866 nî chi-kan chāi-jīm.
Tâi-pak Chhia-thâu

**Tâi-pak Chhia-thâu** (臺北車頭), he̍k-chiá **Tâi-pak Chhia-chām** (臺北車站), sī ūi-tī Tâi-oân Tâi-pak-chhī Tiong-chèng-khu ê tē-hā-hoà hóe-chhia-thâu; bo̍k-chiân iû Tâi-oân Thih-lō͘ Kong-si, Tâi-oân Ko-sok Thih-lō͘, Tâi-pak Chia̍t-ūn kap Thô-hn̂g Chia̍t-ūn kiōng-tông sú-iōng. Che m̄-nā sī Tâi-oân pak-pō͘ tē-it tiōng-iàu ê kau-thong chóng-lō͘-thâu, mā sī choân Tâi-oân siōng-toā ê hóe-chhia-thâu, ta̍k-kang ū tāi-iok 50-bān jîn-chhù ê sêng-kheh, tī thong-sè-kài pâi tē-25.
Munetaka Chhin-ông

**Munetaka Chhin-ông** (宗尊親王, ) sī Ji̍t-pún Kamakura bō͘-hú ê tē 6 tāi chiong-kun, tī 1252 nî kàu 1266 nî chāi-jīm.
Koreyasu Chhin-ông

**Koreyasu Chhin-ông** (惟康親王, ) sī Ji̍t-pún Kamakura bō͘-hú ê tē 7 tāi chiong-kun, tī 1266 nî kàu 1289 nî chāi-jīm.
Hisaaki Chhin-ông

**Hisaaki Chhin-ông** (久明親王, ) sī Ji̍t-pún Kamakura bō͘-hú ê tē 8 tāi chiong-kun, tī 1266 nî kàu 1308 nî chāi-jīm.
Morikuni Chhin-ông

**Morikuni Chhin-ông** (守邦親王, ) sī Ji̍t-pún Kamakura bō͘-hú ê tē 9 tāi chiong-kun, tī 1266 nî kàu 1333 nî chāi-jīm.
Kaneyosi Chhin-ông

**Kaneyosi Chhin-ông** (懐良親王, ) sī Ji̍t-pún Nanboku-tyô sî-tāi ê chi̍t ê chhin-ông, i sī Go-Daigo Thian-hông ê hông-chú.
Hun-hong

:*Lēng-gōa ū chi̍t pō͘ chiàn-chêng kàu-io̍k khan-bu̍t "[[Hun-hong (Tâi-oân Kàu-io̍k-hōe)|Hun-hong]]".*
***Hun-hong*** (薰風 *kunpu*) sī Tâi-oân ê chi̍t pō͘ cha̍p-chì, 2017 nî 1 goe̍h hoat-hêng chhòng-khan-hō, chhut-pán-siā sī Sêng-hê-siā (成蹊社), lōe-iông chú-iàu sī koan-hē Ji̍t-pún bûn-hòa, Tâi-oân bûn-hòa, kap Ji̍t Tâi koan-hē téng chú-tê bûn-chiong.

## Chham-khó
* 
* 

## Liân-kiat
* Koan-hong-chām
Huziwara no Yoritugu

**Huziwara no Yoritugu** (藤原 頼嗣, ) sī Ji̍t-pún Kamakura bō͘-hú ê tē 5 tāi chiong-kun, tī 1244 nî kàu 1252 nî chāi-jīm.
Huziwara no Yoritune

**Huziwara no Yoritune** (藤原 頼経, ) sī Ji̍t-pún Kamakura bō͘-hú ê tē 4 tāi chiong-kun, tī 1226 nî kàu 1244 nî chāi-jīm.
Chhiòng-koàn-sòaⁿ (pak-tōaⁿ)

**Chhiòng-koàn-soàⁿ pak-toāⁿ** (縱貫線北段) sī Chhiòng-koàn-soàⁿ ùi Ke-lâng kàu Tek-lâm tiong-kan ê lō͘-toāⁿ, iû Tâi-oân Thih-lō͘ Kong-si keng-êng ê thih-lō͘ kàn-soàⁿ. Pak-toāⁿ keng-kòe Tâi-oân jîn-kháu siōng-chē ê Tâi-pak to͘-hōe-khu, só͘-í i-ê liû-liōng sī Chhiòng-koàn-soàⁿ só͘-ū lō͘-toāⁿ tiong siōng-koân ê.

Tī Chhit-tó͘ kàu Chhiū-nâ tiong-kan sī lia̍t-chhia chhia-chhù siōng-kài bi̍t-chi̍p ê khu-kan, ta̍k-kang tan-hiòng tāi-iok ū 150 chì 160 chhia-chhù thong-kòe.

## Chhia-chām
Thô-hn̂g Chhia-thâu (Ko-thih)

**Ko-thih Thô-hn̂g Chhia-thâu** sī Tâi-oân Ko-sok Thih-lō͘ ê chi̍t chō hóe-chhia-thâu, ūi-tī Thô-hn̂g-chhī Tiong-le̍k-khu Chheⁿ-po͘, só͘-í iā hō-chò **Ko-thih Chheⁿ-po͘-chām** (青埔站). Sī kap Thô-hn̂g Chia̍t-ūn Ko-thih Thô-hn̂g Chām kâng sò͘-chāi.
Sin-tek Chhia-thâu (Ko-thih)

**Ko-thih Sin-tek Chhia-thâu**, he̍k-chiá sī **Ko-thih Lio̍k-ka Chām**, sī Tâi-oân Ko-sok Thih-lō͘ ūi-tī Sin-tek-koān Tek-pak-chhī ê chhia-thâu, tī Tâi-thih Lio̍k-ka Soàⁿ Lio̍k-ka Chhia-thâu piⁿ-á.
Chiang-hòa Chhia-thâu (Ko-thih)

**Ko-thih Chiong-hoà Chhia-thâu** sī Tâi-oân Ko-sok Thih-lō͘ ūi-tī Chiong-hoà-koān Tiân-tiong-tìn ê chhia-thâu.
Hûn-lîm Chhia-thâu (Ko-thih)

**Ko-thih Hûn-lîm Chhia-thâu** sī Tâi-oân Ko-sok Thih-lō͘ ūi-tī Hûn-lîm-koān Hó͘-bóe-tìn ê chhia-thâu.
Ka-gī Chhia-thâu (Ko-thih)

**Ko-thih Ka-gī Chhia-thâu** sī Tâi-oân Ko-sok Thih-lō͘ ūi-tī Ka-gī-koān Thài-pó-chhī ê chhia-thâu.
Sin-chó-iâⁿ Chhia-thâu

**Sin-chó-iâⁿ Chhia-thâu**, he̍k-chiá Ko-thih **Chó-iâⁿ Chhia-thâu**, sī chi̍t chō ūi-tī Ko-hiông-chhī Chó-iâⁿ-khu ê chhia-thâu, iû Tâi-oân Thih-lō͘ Kong-si, Tâi-oân Ko-sok Thih-lō͘ kap Ko-hiông Chia̍t-ūn kiōng-tông sú-iōng.
Táu-la̍k-ke

**Táu-la̍k-ke** (斗六街) sī tī 1920 nî kàu 1945 nî tiong-kan chûn-chāi ê Tâi-oân Ji̍t-pún sî-tāi hêng-chèng-khu, lē-sio̍k tī Tâi-lâm-chiu Táu-la̍k-kūn; sī kin-á-ji̍t ê Hûn-lîm-koān Táu-la̍k-chhī kap Nâ-lāi-hiong.
Tâi-tiong Chhia-thâu (Ko-thih)

**Ko-thih Tâi-tiong Chhia-thâu**, he̍k-chiá sī **Ko-thih O͘-ji̍t Chām**, sī Tâi-oân Ko-sok Thih-lō͘ ūi-tī Tâi-tiong-chhī O͘-ji̍t-khu ê chhia-thâu. Sī kap Tâi-thih Sin O͘-ji̍t Chhia-thâu kap Tâi-tiong Chia̍t-ūn Ko-thih Tâi-tiong Chām kâng sò͘-chāi.
Ka-gī-ke

**Ka-gī-ke** (嘉義街) sī tī 1920 nî kàu 1930 nî tiong-kan chûn-chāi ê Tâi-oân Ji̍t-pún sî-tāi hêng-chèng-khu, lē-sio̍k tī Tâi-lâm-chiu Ka-gī-kūn; sī kin-á-ji̍t ê Ka-gī-chhī.

1930 nî 1 goe̍h ùi Ka-gī-ke seng-keh chò Ka-gī-chhī.
Moriyosi Chhin-ông

**Moriyosi Chhin-ông** (護良親王, ) sī Ji̍t-pún Nanboku-tyô sî-tāi ê chi̍t ê Cheng-î Tāi-chiong-kun, i sī Go-Daigo Thian-hông ê hông-chú.
Sakanoue no Tamuramaro

**Sakanoue no Tamuramaro** (坂上 田村麻呂, ) sī Ji̍t-pún Nara sî-tāi kap Heian sî-tāi ê chi̍t ê Cheng-î Tāi-chiong-kun.
Muneyosi Chhin-ông

**Muneyosi Chhin-ông** (宗良親王, ) ia̍h **Munenaga Chhin-ông**, sī Ji̍t-pún Nanboku-tyô sî-tāi ê chi̍t ê Cheng-î Tāi-chiong-kun, i sī Go-Daigo Thian-hông ê hông-chú.
Macedonia (kó͘-tāi ông-kok)

**Macedonia** () sī óa ùi Kū Hi-lia̍p kap Kó͘-tián Hi-lia̍p gōa-ûi ê kó͘-tāi ông-kok. In āu-lâi hoat-tián chò chi-phòe Hi-lia̍p-hòa sî-kî Hi-lia̍p ê sè-le̍k

Lūi-pia̍t:Hi-lia̍p-hòa kok-ka
Sin-iâⁿ-ke

**Sin-iâⁿ-ke** (新營街) sī tī 1933 nî kàu 1945 nî tiong-kan chûn-chāi ê Tâi-oân Ji̍t-pún sî-tāi hêng-chèng-khu, lē-sio̍k tī Tâi-lâm-chiu Sin-iâⁿ-kūn; sī hiān-kim ê Tâi-lâm-chhī Sin-iâⁿ-khu.

Tī 1920 nî kàu 1933 nî tiong-kan hō-chò **Sin-iâⁿ-chng** (新營庄), lo̍h-bóe chiah seng-keh.
Siān-hoà-ke

**Siān-hoà-ke** (善化街) sī tī 1940 nî kàu 1945 nî tiong-kan chûn-chāi ê Tâi-oân Ji̍t-pún sî-tāi hêng-chèng-khu, lē-sio̍k tī Tâi-lâm-chiu Sin-hoà-kūn; sī hiān-kim ê Tâi-lâm-chhī Siān-hoà-khu.

Tī 1920 nî kàu 1940 nî tiong-kan hō-chò **Siān-hoà-chng** (善化庄), lo̍h-bóe chiah seng-keh.
Abe no Seimei

**Abe no Seimei** (, ) sī Ji̍t-pún Heian sî-tāi ê chi̍t ê chhut-miâ ê im-iông-su (陰陽師).
Ono no Komati

**Ono no Komati** (小野 小町; iok 809 nî – iok 901 nî) sī Ji̍t-pún Heian sî-tāi ê cha-bó͘ si-jîn kap bûn-ha̍k-ka.
Huziwara no Kamatari

**Huziwara no Kamatari** (藤原 鎌足, ), goân-lâi ê miâ-jī kiò chò **Nakatomi no Kamatari** (中臣 鎌足), sī Ji̍t-pún Asuka sî-tāi ê 1 ê chèng-tī-ka.
Suharto

**Suharto** (kū-sek pheng-im **Soeharto**; ) sī Ìn-nî ê tē 2 jīm chóng-thóng ,tùi 1967 nî kàu 1998 nî chāi-jīm.
Bacharuddin Jusuf Habibie

**Bacharuddin Jusuf Habibie** () sī Ìn-nî ê tē 3 jīm chóng-thóng ,tùi 1998 nî kàu 1999 nî chāi-jīm.
Khián Tông sú

**Khián Tông sú** (遣唐使) sī 7 sè-kí kàu 9 sè-kí Ji̍t-pún phài khì Tông-tiâu ê sú-chiá.

Lūi-pia̍t:Ji̍t-pún ê le̍k-sú
Lūi-pia̍t:Tông-tiâu
Yang di-Pertuan Agong

**Yang di-Pertuan Agong** (Jawi-bûn: ) sī Má-lâi-se-a ê choè ko goân-siú. Chia chit-ūi tī 1957 nî Malaya Liân-pang tùi Eng-kok to̍k-li̍p ê sî-hāu siap-li̍p.

Àn Má-lâi-se-a ê hiàn-hoat, Yang di-Pertuan Agong iû Pahang Sultan, Negeri Sembilan Yang di-Pertuan Besar, Selangor Sultan, Kedah Sultan, Kelantan Sultan, Perlis Raja, Terengganu Sultan, Perak Sultan, Johor Sultan àn sūn-sī lûn-liû chò. Kin-á-ji̍t ê Yang di-Pertuan Agong sī Al-Sultan Abdullah Al-Haj, tī 2019 nî 1 goe̍h 31 ji̍t chiū-jīm.

Yang di-Pertuan Agong ê bó͘ kiò chò Raja Permaisuri Agong.

Lūi-pia̍t:Kun-chú hâm-thâu
Johor Sultan

**Johor Sultan** (Má-lâi-gí: Sultan Johor) sī Johor ê sultan, mā sī Johor ê choè ko thóng-tī-chiá. Àn Má-lâi-se-a ê hiàn-hoat, Johor Sultan ū khoân-le̍k tī Raja-Raja Hoē-gī (Majlis Raja-Raja) tâu-phiò soán-kí Yang di-Pertuan Agong, iā ū koân-le̍k tòng-soán.

Kin-á-ji̍t ê Johor Sultan sī Ibrahim Ismail.
Yang di-Pertuan Besar

**Yang di-Pertuan Besar** sī Má-lâi-se-a kap Ìn-nî thóng-tī-chiá ê chi̍t ê hâm-thâu, ì-sù sī "úi-tāi ê kun-ông".

Kin-á-ji̍t Negeri Sembilan ê thóng-tī-chiá tō sī iōng chia hâm-thâu.

## Koh khoàⁿ
*Negeri Sembilan Yang di-Pertuan Besar
Melaka Yang di-Pertua Negeri

**Melaka Yang di-Pertua Negeri** (Má-lâi-gí: Yang di-Pertua Negeri Melaka) sī Melaka ê Yang di-Pertua Negeri, mā sī Melaka ê choè ko thóng-tī-chiá. Àn Má-lâi-se-a ê hiàn-hoat, Melaka Yang di-Pertua Negeri ū khoân-le̍k chham-ka Raja-Raja Hoē-gī (Majlis Raja-Raja), m̄-kò bô koân-le̍k tâu-phiò soán-kí ia̍h-sī tòng-soán Yang di-Pertuan Agong.

Kin-á-ji̍t ê Melaka Yang di-Pertua Negeri sī Mohd Khalil Yaakob.
Raja

**Raja** (Hoân-gí: राजा) sī chi̍t khoán hâm-thâu, sī Lâm-a, Tang-lâm-a kap Ìn-tō͘ kun-chú ê chheng-hō. It-poaⁿ tī Ìn-tō͘-kàu ê kok-ka teh iōng.

## Koh khoàⁿ
*Maharaja
*Sultan

Lūi-pia̍t:Kun-chú hâm-thâu
Francis Drake

Sir **Francis Drake** (iok 1540 nî – 1596 nî 1 goe̍h 27 ji̍t) sī Eng-lân Elizabeth sî-tāi ê chûn-tiúⁿ, su-lia̍h-chiá, kiam chèng-tī-chiá. Tùi 1577 nî kàu 1580 nî kan, i goân-sêng liáu sè-kài tē-jī kái ê se̍h Tē-kiû hêng-tōng, mā sī thâu chi̍t pái í chûn-tiúⁿ sin-hun goân-sêng chi̍t hāng sū-kang ê lâng.
Vitus Bering

**Vitus Jonassen Bering** (1681 nî 8 goe̍h 5 ji̍t siū-sé,  1741 nî 12 goe̍h 19 ji̍t kòe-sin) sī Tan-be̍h ê tē-tô͘-ha̍k-chiá. I mā sī ùi Lō͘-se-a hái-kun kun-koaⁿ, sī Lō͘-se-a ê thàm-hiám-ka.

Bering Hái-kiap, Bering Hái téng tē-lí hō-miâ sī ēng i-ê miâ hō--ê.
Willem Barentsz

**Willem Barentsz** (iok 1550 nî – 1597 nî 6 goe̍h 20 ji̍t) sī Hô-lân ê hang-hái-ka, tē-tô͘-ha̍k-ka. I hiòng óa Pak-ke̍k ê só͘-chāi chhōa liáu 3 kái ê thàm-hiám oa̍h-tāng.
Libya A-la-pek Siā-hoē-chú-gī Jîn-bîn Toā Kok

**Libya A-la-pek Siā-hoē-chú-gī Jîn-bîn Toā Kok** (A-la-pek-gí: الجماهيرية العربية الليبية الشعبية الإشتراكية, Hoat-gí: *Grande Jamahirya arabe libyenne populaire et socialiste*) sī Libya tī 1977 nî kàu 2011 nî ê kok-miâ. Kek-bēng Thâu-lâng sī Muammar al-Qaddafi.
Jjangkkae

**Jjangkkae** (짱깨), sī Hân-kok-lâng tùi Tiong-kok-lâng chi̍t khoán bô-lé-māu ê kiò-hoat, lâi-goân sī "*Chheng-kok-lô͘*" (淸國奴 청국노 chung-kuk*-no*).

Lūi-pia̍t:Hân-kok-gí
Lūi-pia̍t:Cho̍k-hē kap chong-kàu chha-pia̍t-gú
Lūi-pia̍t:Jī-sû
Vikings

***Vikings*** sī Bí-kok ê History tiān-sī-tâi chè-chok hòng-sàng ê le̍k-sú-hì, 2013 nî 3 goe̍h 3 ji̍t tī Ka-ná-tah siú-ián. Lōe-iông chú-iàu sī siū Viking lâng ê saga *[[Ragnar Lodbrok]]* tiám-hòa--lâi-ê, sī Viking pō͘-cho̍k tī Au-chiu oa̍h-tāng ê chi̍t kóa kò͘-sū.
Narcos

***Narcos*** sī Bí-kok bāng-lō͘ tiān-sī Netflix tùi 2015 nî 8 goe̍h 28 ji̍t khai-sí hòng-sàng ê iáⁿ-chi̍p. Thâu 2-ê kùi (*season*) ê lōe-iông chú-iàu sī Bí-kok DEA jîn-goân, Colombia chāi-tē kéng-chha̍t, chèng-hú, tùi-hú bâ-io̍h chi̍p-thoân thâu-lâng Pablo Escobar chò chú-tê ê kò͘-sū .

Lūi-pia̍t:Bí-kok iáⁿ-chi̍p
Netflix

**Netflix, Inc.** sī Bí-kok ê ngô͘-lo̍k kong-si, 1997 nî 8 goe̍h 29 ji̍t tī California sêng-li̍p. In goân-té sī choan-bûn tī thê-kiong streaming mûi-thé, sòaⁿ-téng VOD, kap DVD chhut-cho͘ kià-sàng ho̍k-bū. 2013 nî in khai-sí hoat-tián sòaⁿ-téng hòng-sàng, chè-chok tiān-iáⁿ kap tiān-sī chiat-bo̍k.

## Tsù-kái

## Guā-pōo liân-kiat

*  – official site
Pablo Escobar

thumb|1976 nî ê hoān-chōe hi̍p-siōng.

**Pablo Emilio Escobar Gaviria** () sī Colombia ê bâ-io̍h chi̍p-thoân thâu-lâng, mā sī narco khióng-pō͘-chú-gī ê hoat-tōng-chiá. I ê chi̍p-thoân tī i siāng iú-le̍k ê sî keng-êng Bí-kok beh 80% ê cocaine cháu-sū liōng.

Tû-liáu bâ-io̍h sū-gia̍p, i ê Medellín Chi̍p-thoân mā hoat-tōng chē pái hiòng Colombia chèng-hú ki-koan kap jîn-goân ê kong-kek.

Lūi-pia̍t:Colombia jîn-bu̍t
Taylor Momsen

**Taylor Momsen** () sī Bí-kok ê ián-goân kap koa-chhiú, sī The Pretty Reckless ga̍k-thôan ê chú-chhiùⁿ.

Lūi-pia̍t:Bí-kok koa-chhiú
Lūi-pia̍t:Bí-kok ián-goân
To̍k-phín

**To̍k-phín** (毒品) sī tùi chi̍t kóa khah tiāⁿ chō-sêng giàn-phiah ia̍h sī it-poaⁿ jīn-ûi tùi lâng iú hāi ê io̍h-bu̍t ia̍h kî-tha hòa-ha̍k chè-phín chhām thian-jiân bu̍t-chit ê kóng-hoat. "To̍k-phín" chit-ê Hàn-jī-sû chú-iāu sī thong tī Hôa-gí tē-khu, chiàu-jī ê ì-sù sī "ū to̍k ê mi̍h". 

## Hoat-lu̍t tēng-gī
Tī Tiong-hôa Jîn-bîn Kiōng-hô-kok kap Tiong-hôa Bîn-kok ê hoat-lu̍t ū tùi "to̍k-phín" chit jī chò choan-bûn ê tēng-gī. 

Nā chiàu *Tiong-hôa Jîn-bîn Kiōng-hô-kok Hêng-hoat*, to̍k-phín sī chí "a-phiàn, heroin, methamphetamine, mô͘-hui, tōa-bâ, cocaine kap kî-tha chiàu kok-ka kui-tēng koán-chè thang hō͘ lâng sán-seng giàn-phiah ê bâ-chùi io̍h-phín kap cheng-sîn io̍h-phín." In lēng-gōa tī *Bâ-chùi io̍h-phín kap cheng-sîn io̍h-phín phín-chióng bo̍k-lio̍k* (麻醉药品及精神药品品种目录) khai-lia̍t 121 chióng bâ-chùi io̍h-phín kap 130 chióng cheng-sîn io̍h-phín.

## Bô siū hoat-lu̍t kìm-chí ê to̍k-phín
Chi̍t kóa liâm-che tī siā-hōe siōng ū hông tòng chò "to̍k-phín" sú-iōng, chia ê bu̍t-chit pún-sin tī hoat-lu̍t siōng it-poaⁿ sī bô te̍k-pia̍t siū kìm-chí--ê. Pí-lūn nā chiàu Tâi-oân si̍t-si ê Tiong-hôa Bîn-kok hoat-lu̍t lâi kóng, phīⁿ "kiông-le̍k-ka" (強力膠 *qiánglìjiāo*) chò bê-hûn-io̍h lō͘-ēng ê hêng-ûi ū khó-lêng siū *Siā-hōe Tì-sū Ûi-hō͘-hoat* (社會秩序維護法) hoa̍t-chîⁿ; che sī tùi hêng-ûi ê koán-chè, m̄-sī tùi mi̍h-kiāⁿ ê kìm-chí.

## Chham-chiàu

## Siong-koan
* Io̍h-bu̍t ê kìm-chí
* Bâ-io̍h

Lūi-pia̍t:Siā-hōe būn-tê
Lūi-pia̍t:Hoat-lu̍t
Io̍h-bu̍t ê kìm-chí

Tùi io̍h-bu̍t ê kìm-chí, chú-iàu sī chèng-hú keng-kòe hoat-lu̍t téng hong-sek kìm ēng ngô͘-lo̍k-sèng ê io̍h-bu̍t ia̍h kî-tha hòa-ha̍k bu̍t-chit ê sú-iōng.

Chiàu chi̍t kóa hoat-lu̍t ê kui-tēng, ū-ê io̍h-bu̍t nā chhî-iú sī hui-hoat--ê. Mā chin chē chèng-hú sī te̍k-pia̍t chiam-tùi it-tēng chióng-lūi ê io̍h-á chò seng-sán, pun-sòaⁿ, kóng-kò, hoān-bē kap sú-iōng téng hāng-bo̍k keng-kòe chhú-hong hē-thóng chò koán-chè. Pí-lūn ū-ê io̍h nā ū i-seng khui chhú-hong, chiō thang ha̍p-hoat chhî-iú.

Ū-ê io̍h-bu̍t sī goân-choân hông kìm-chí--ê. Chòe phó͘-phiàn siū tio̍h kìm-chí ê bu̍t-chit pau-koat chi̍t kóa cheng-sîn-io̍h (*psychoactive drug*).

Siū kìm-chí ê io̍h-bu̍t tiāⁿ chiō sī it-poaⁿ só͘ kóng ê to̍k-phín, chóng-sī nā hoat-lu̍t bô kui-tēng tio̍h, he̍k-chiá sī te̍k-pia̍t khai-hòng lâng sú-iōng ê "to̍k-phín", sī bô siū kìm-chí--ê.

## Siong-koan
* Chiú-lūi ê kìm-chí
* Ta-bá-koh ê kìm-chí

Lūi-pia̍t:Hoat-lu̍t
Tâi-pa-chú

**Tâi-pa-chú** (台巴子 *táibāzi* "thai-pá-chìr") sī Tiong-kok-lâng tùi Tâi-oân-lâng ê chi̍t khoán khì-hiâm ê kiò-hoat.

*Bāzi* goân-lâi sī kū Siōng-hái-ōe ê ēng-gí.

Lūi-pia̍t:Cho̍k-hē kap chong-kàu chha-pia̍t-gú
Bayer

**Bayer [[Aktiengesellschaft|AG]]** sī Tek-kok ê khòa-kok hòa-ha̍k, chè-io̍h kap sè-miā kho-ha̍k kong-si. In ê chóng-pō͘ tī Leverkusen.
Aktiengesellschaft

***Aktiengesellschaft*** (Tek-gí ho͘-im: [ˈʔakt͡si̯ənɡəˌzɛlʃaft]), kán-lio̍k chò **AG** (ho͘ [ʔaːˈgeː]) sī Tek-gí lāi-bīn tùi kó͘-hūn iú-hān kong-si ê kiò-hoat. Chi̍t jī sú-iōng tī Tek-kok, Ò-tē-lī, Sūi-se, Lâm Tyrol, kap Pí-lī-sî téng kok, tī Luxembourg mā ū pō͘-hūn ê chhái-ēng.

*Aktiengesellschaft* chiàu-jī ê ì-sù sī "kó͘-hūn" (*Aktien*) tàu "hōe-siā" (*Gesellschaft*).

Chiàu Tek-kok ê siong-gia̍p hoat (§ 19 Handelsgesetzbuch), sī kui-tēng kong-si ài tī hō-miâ lāi ka-chiūⁿ hoat-lu̍t hêng-sek ê ēng-gí, só͘-í pún lūi kong-si ê chèng-sek hō-miâ ē tàu chiūⁿ *Aktiengesellschaft* he̍k-chiá sī i-ê kán-lio̍k *AG*.

## Chù-kha

## Siong-koan
* GmbH

Lūi-pia̍t:Kong-si
Lūi-pia̍t:Tek-kok ê kong-si
Bolzano Chū-tī Séng

**Bolzano Chū-tī Séng**, he̍k-chiá kiò **Sudtirolo** (Tek-gí: *Südtirol*) ia̍h sī **Alto Adige**, sī Italia pak-pō͘ ê chū-tī séng, sio̍k-í Trentino-Alto Adige/Südtirol chū-tī tōa-khu koán lāi.
Stein Rokkan

thumb|Stein Rokkan
**Stein Rokkan** (1921 nî 7 goe̍h 4 ji̍t – 1979 nî 6 goe̍h 22 ji̍t) sī Nô͘-ui ê chèng-tī-ha̍k-ka kiam siā-hōe-ha̍k-ka. I pat sī Bergen Tāi-ha̍k ê pí-kàu chèng-tī kàu-siū.

Lūi-pia̍t:1921 nî chhut-sì
Lūi-pia̍t:1979 nî kòe-sin
Tom Paine

**Thomas Paine** (1737 nî 2 goe̍h 9 ji̍t [kū-le̍k 1736 nî 1 goe̍h 29 ji̍t] – 1809 nî 6 goe̍h 8 ji̍t) sī Eng-lân/Bí-kok ê chèng-tī oa̍h-tāng-chiá, tiat-ha̍k-ka, chèng-tī lí-lūn-ka kiam kek-bēng-ka. I sī Bí-kok ê Kiàn-kok Chu-hū chi it.
Bí-kok ê Khai-ki Chu-hū

**Bí-kok ê Khai-ki Chu-hū** (Eng-gí: *Founding Fathers of the United States*) sī chí Pak Bí-chiu Cha̍p-saⁿ Si̍t-bîn-tē chhut-sin niá-chhōa Bí-kok Kek-bēng ê chi̍t kûn jîn-bu̍t. Nā khah giân-keh ê ì-sù, sī choan-bûn chí 1776 nî chhiam-sú To̍k-li̍p Soan-giân ê lâng, he̍k-chiá sī 1787 nî Chè-hiān Tāi-hōe ê tāi-piáu. Lēng-gōa iáu ē-tàng ka-chiūⁿ chhiam-sú Tāi-lio̍k Cho͘-ha̍p (*Continental Association*) ia̍h sī Pang-liân Tiâu-khoán (*Articles of Confederation*) ê lâng.

Mā ū chi̍t kóa le̍k-sú-ka chiong pún ēng-gí pau-koat Bí-kok kiàn-kok tong-sî ê chèng-tī-chiá, hoat-lu̍t-ka, kun-jîn, gōa-kau-koaⁿ kap phó͘-thong chhī-bîn.

Lūi-pia̍t:Bí-kok ê le̍k-sú