open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Phuttha Loetla Naphalai

**Phra Bat Somdet Phra Borommaracha Phongsachet Mahesvarasundhorn Phra Phuttha Loetla Naphalai** (, ), mā thang kiò **Rama 2-sè**, pún-miâ **Chim** (), sī Siām-lô (Thài-kok) Rattanakosin Ông-kok ê kok-ông, mā sī Chakri Ông-tiâu ê tē 2 tāi kun-chú. 1809 nî kàu 1824 nî chāi-ūi. 

Lūi-pia̍t:Siam-lô Jī-ông
Nangklao

**Phrabat Somdet Phra Paramathiworaset Maha Chetsadabodin Phra Nangklao Chao Yu Hua** (, ), mā thang kiò **Rama 3-sè**, pún-miâ **Thap** (), sī Siām-lô (Thài-kok) Rattanakosin Ông-kok ê kok-ông, mā sī Chakri Ông-tiâu ê tē 3 tāi kun-chú. 1824 nî kàu 1851 nî chāi-ūi.
Vajiravudh

**Phra Bat Somdet Phra Ramathibodi Si Sinthra Maha Vajiravudh Phra Mongkut Klao Chao Yu Hua** (, ), mā thang kiò chò **Rama 6-sè**, pún-miâ **Vajiravudh** (), sī Siām-lô (Thài-kok) Rattanakosin Ông-kok ê kok-ông, mā sī Chakri Ông-tiâu ê tē 6 tāi kun-chú. 1910 nî kàu 1925 nî chāi-ūi.
Ananda Mahidol

**Somdet Phra Chao Yu Hua Ananda Mahidol** (, ), mā thang kiò chò **Rama 8-sè**, pún miâ **Ananda Mahidol** (), sī Thài-kok ê kok-ông, 1935 nî kàu 1946 nî chāi-ūi.
Tē-it-chhù Eng-Hô Chiàn-cheng

**Tē-it-chhù Eng-Hô Chiàn-cheng** sī 1652 nî chì 1654 nî ê chiàn-sū. Chiàn-tiûⁿ tī leh Eng-lân Hái-tō téng só͘-chāi.
Cimbri Chiàn-cheng

**Cimbri Chiàn-cheng** sī Chêng 113 nî chì Chêng 101 nî ê chiàn-sū. Chham-chiàn ê sè-le̍k hâm Lô-má Kiōng-hô-kok, Cimbri, Teuton lâng, Ambrone lâng kap Tigurini.
Ekkathat

**Ekkathat** (, ) sī Thài-kok le̍k-sú lāi-bīn Ayutthaya Ông-kok ê kok-ông, 1758 nî kàu 1767 nî chāi-ūi.
Borommakot

**Borommakot** (, ) sī Thài-kok le̍k-sú lāi-bīn Ayutthaya Ông-kok ê kok-ông, 1733 nî kàu 1758 nî chāi-ūi.

Lūi-pia̍t:Siam-lô Jī-ông
Lūi-pia̍t:Siam-lô Sam-ông
Lō͘-se-a Pho-su Chiàn-cheng

**Lō͘-se-a Pho-su Chiàn-cheng** ū khó-lêng sī kóng:

*Lō͘-se-a Pho-su Chiàn-cheng (1804–1813 nî)
*Lō͘-se-a Pho-su Chiàn-cheng (1826–1828 nî)
Narai

**Narai Tāi-tè** (, ) sī Thài-kok le̍k-sú lāi-bīn Ayutthaya Ông-kok ê kok-ông, 1656 nî kàu 1688 nî chāi-ūi.

Lūi-pia̍t:Siam-lô Jī-ông
Lan Na

**Lanna Ông-kok** (Lanna-gí: , ) sī chi̍t-ê tī Chiang Mai Hú ê Thài-lâng ông-kok, chū 1292 nî kè-sio̍k chì 1775 nî.
Query

***Query*** sī Eng-gí jī, phó͘-thong sī mn̄g tāi-chì ê ì-sù. Chit jī thang piáu-sī:

* *[[The Queries]]*, Isaac Newton chū 1704 nî khai-sí siat-sióng ê 31-ê būn-tê.

## Tiān-náu
* Query giân-gí
* Query string
Bí-kok ê cho͘-chit-hòa siat-li̍p léng-thó͘

**Cho͘-chit-hòa siat-li̍p léng-thó͘** (Eng-gí: *Organized incorporated territories*) sī Bí-kok ê léng-thó͘ tang-tiong ū siat-li̍p (sio̍k Bí-kok pún-thó͘) kiam cho͘-chit-hòa (ū chiàu Bí-kok Kok-hōe ê Cho͘-chit Hoat-àn [*Organic Act*] cho͘-chit chèng-hú) ê hêng-sek. Chū 1959 nî Alaska kap Hawaii sêng-li̍p chiu-hūn (*state*) liáu-āu iáu m̄-bat sin siat chi̍t khoán léng-thó͘.

## Lia̍t-toaⁿ
Gī-hōe keng-lí-lâng chèng-hú

**Gī-hōe keng-lí-lâng chèng-hú hêng-sek** (*council–manager government form*) sī Bí-kok nn̄g khoán chú-liû ê tē-hng chèng-hú hêng-sek chi it (lēng-gōa chi̍t khoán sī chhī-tiúⁿ gī-hōe chèng-hú). Gī-hōe keng-lí-lâng chèng-hú tī Bí-kok ê kūn chèng-hú mā ū leh ēng. Tī Kha-ná-tah kap Ài-ní-lân mā ū chit khoán chèng-hú leh ūn-choán.

## Hêng-sek
Gī-hōe keng-lí-lâng hêng-sek kap kong-khai kong-si (*public company*) ū beh kâng. Chit khoán hêng-sek ū siat chi̍t-ê soán-kí sán-seng ê tī-lí ki-koan, it-poaⁿ hō chò *council* ("gī-hōe"), iā *board of aldermen* téng-téng, sī hū-chek tī li̍p-hoat-khoân lō͘-iōng pí-lūn kiàn-li̍p chèng-chhek, tē-hng tiâu-lē (*local ordinance*), tâu-phiò koat-tēng hun-phòe (*appropriation*), kap hoat-tián lí-sióng, kap kong-si ê táng-sū-hōe beh kâng.

Li̍p-hoat ki-koan chí-tēng chi̍t-ê choan-gia̍p ê keng-lí-lâng (*manager*) khì kàn-tok hêng-chèng ūn-choán, si̍t-hêng chèng-chhek, kiam thê-chhut ì-kiàn. Chit-ê keng-lí-lâng ê khang-khòe toh kap kong-si ê chi̍t-hêng-tiúⁿ (CEO) beh kâng. Ùi pún khoán hêng-sek ê chèng-hú, "chhī-tiúⁿ" (*mayor*) ūi tiāⁿ-tiāⁿ sī gî-sek sèng-chit ê hâm-thâu, ē-tàng tùi gī-hōe gī-oân lāi-té kéng, mā ū keng-kòe soán-kí soán chò bô chi̍t-hêng lō͘-iōng ê gī-oân, kap kong-si bô chi̍t-hêng khoân ê chóng-chhâi beh kâng.
Kong-khai kong-si

**Kong-khai kong-si** sī só͘-iú-khoân pun-sòaⁿ tī kong-chiòng tang-tiong jî-chhiá ē-tàng keng-kòe kau-ōaⁿ-só͘ ia̍h tiàm-thâu chhī-tiûⁿ (*over-the-counter market*) chū-iû kau-e̍k in kó͘-hūn ê chi̍t khoán kong-si. Kong-khai kong-si koh ē-tàng hun chò chiūⁿ-chhī (*listed*) kap bô-chiūⁿ-chhī (*unlisted*) nn̄g khoán.
Kau-ōaⁿ-só͘

**Kau-ōaⁿ-só͘** (Eng-gí: *exchange*) sī ū-cho͘-chit ê chhī-tiûⁿ, choan-bûn tī chèng-koàn, siong-phín, gōa-kok-gîn kau-ōaⁿ, kî-hoè, kap option ê bé-bē.

## Siong-koan
*Chèng-kǹg kau-e̍k-só͘
Schlemiel

**Schlemiel** sī Yiddish iōng-gí, ì-sù sī "ham-bān ê lâng", ia̍h "gōng--ê". Che sī Iû-thài khoe-hâi chi̍t khoán goân-hêng; tī "schlemiel chhiò-khoe" tang-tiong, chit sian schlemiel tiāⁿ tú tio̍h soe-bóe ê tiûⁿ-ha̍p.

Schlemiel tiāⁿ kap pháiⁿ-ūn ê *[[schlimazel]]* jîn-bu̍t phòe-ha̍p. Ū Yiddish sio̍k-gí kóng "schlemiel sī tiāⁿ leh chhia-tó thng ê lâng, ah schlimazel sī khì hō͘ thng lâm--tio̍h-ê".
Uthong

**Uthong** (, ) sī Thài-kok le̍k-sú lāi-bīn Ayutthaya Ông-kok ê kok-ông, 1350 nî kàu 1369 nî chāi-ūi.
Ekathotsarot

**Ekathotsarot** (, ) sī Thài-kok le̍k-sú lāi-bīn Ayutthaya Ông-kok ê kok-ông, 1605 nî kàu 1620 nî chāi-ūi.

Lūi-pia̍t:Siam-lô Jī-ông
Tatibana Kôsi

**Tatibana Kôsi** (橘 公司, ), sī Ji̍t-pún sió-soat-ka.

Lūi-pia̍t:Ji̍t-pún siáu-soat-ka‎
GraphQL

**GraphQL** sī chi̍t khoán khai-hòng goân-sú-bé ê chu-liāu query kiam chhù-lí giân-gí, lī-ēng beh chè-chok API, kiam chò thang query hiān-tī--leh ê chu-liāu ê runtime. GraphQL tāi-seng sī Facebook tī 2012 nî khai-hoat tī lāi-pō͘ lī-ēng--ê, 2015 nî ê sî in hiòng kong-chiòng hoat-piáu. 2018 nî 11 goe̍h 7 ji̍t, GraphQL kè-e̍k chū Facebook sóa kòe sin sêng-li̍p ê GraphQL kim-kim-hōe, hō͘ hui-êng-lī ê Linux Ki-kim-hōe chú-koán.
Ramesuan (Ayutthaya kok-ông)

**Ramesuan** (, ) sī Thài-kok le̍k-sú lāi-bīn Ayutthaya Ông-kok ê kok-ông, 1369 nî kàu 1370 nî kap 1388 nî kàu 1395 nî chāi-ūi.
Vientiane Ông-kok

**Vientiane Ông-kok** sī chi̍t-ê Láu-o ông-kok, chū 1707 nî kè-sio̍k chì 1828 nî.

Vientiane Ông-kok sī tùi Lan Xang hun-lia̍t chhut-lâi ê, i ê siú-to͘ sī Vientiane.

Lūi-pia̍t:Láu-o ê le̍k-sú
Lan Xang

**Lan Xang** () sī chi̍t-ê Láu-o ông-kok, chū 1354 nî kè-sio̍k chì 1707 nî.

Lūi-pia̍t:Láu-o ê le̍k-sú
Âng-sek Khmer Toā-tô͘-sat

**Âng-sek Khmer Toā-tô͘-sat** () sī Bîn-chú Kampuchea tī 1975 nî kàu 1979 nî iû Kampuchea Kiōng-sáng-tóng (Âng-sek Khmer) hoat-khí ê chi̍t ê chèng-tī pek-hāi ūn-tōng.
Kán-po͘-chē Kiōng-sán Tóng

**Kán-po͘-chē Kiōng-sán Tóng** (; ) sī Kán-po͘-chē ê chi̍t ê kiōng-sán-chú-gī chèng-tóng. I ê chi-chhî-chiá kiò chò Âng-sek Khmer.

Kán-po͘-chē Kiōng-sán Tóng sī Bîn-chú Kán-po͘-chē ê chip-chèng-tóng.
Bîn-chú Kán-po͘-chē

**Bîn-chú Kán-po͘-chē** (; ) sī Kán-po͘-chē le̍k-sú siōng ê chi̍t ê kiōng-sán-chú-gī kok-ka, chûn-chāi sî-kan sī 1975 nî kàu 1979 nî.

Bîn-chú Kán-po͘-chē ê chip-chèng-tóng sī Kán-po͘-chē Kiōng-sán Tóng, chia tóng ê tui-sûi-chiá kiò chò Âng-sek Khmer. Tī Bîn-chú Kán-po͘-chē sî-kî, Kán-po͘-chē hoat-seng Âng-sek Khmer Toā-tô͘-sat. Kin-á-ji̍t Kán-po͘-chē lâng chiong chia chèng-khoân kiò chò "Toā-tô͘-sat chèng-khoân" (). 

Lūi-pia̍t:Kampuchea ê le̍k-sú
Láu-o Ông-kok

**Láu-o Ông-kok** sī chi̍t-ê Láu-o ê ông-kok, chū 1947 nî kè-sio̍k chì 1975 nî.

Lūi-pia̍t:Láu-o ê le̍k-sú
Lâm-kiaⁿ Toā-tô͘-sat

**Lâm-kiaⁿ Toā-tô͘-sat** (南京大屠殺) mā thang kiò chò **Lâm-kiaⁿ Toā-ge̍k-sat** (南京大虐殺), sī Tiong-Ji̍t Chiàn-cheng sî-kî Tāi Ji̍t-pún Tè-kok tī 1937 nî 12 goe̍h 13 ji̍t chiàm-niá Tiong-hoâ Bîn-kok siú-to͘ Lâm-kiaⁿ í-āu hoat-seng ê tô͘-sat sū-kiāⁿ.
Khmer Kiōng-hô-kok

**Khmer Kiōng-hô-kok** () sī Kampuchea le̍k-sú siōng ê chi̍t ê kiōng-sán-chú-gī kok-ka, chûn-chāi sî-kan sī 1970 nî kàu 1975 nî.

Lūi-pia̍t:Kampuchea ê le̍k-sú
Konbaung Ông-tiâu

**Konbaung Ông-tiâu** () sī Bián-tiān le̍k-sú siōng ê chi̍t ê ông-tiâu, chûn-chāi sî-kan sī 1752 nî kàu 1885 nî.
Sù-chhoan-lâng

**Sù-chhoan-lâng** (四川-) sī kā Sù-chhoan-oē chò-ûi bó-gú ê Hàn-jîn bîn-cho̍k.

Lūi-pia̍t:Sù-chhoan-séng
Lūi-pia̍t:Hàn-jîn bîn-cho̍k
Ô͘-lâm-lâng

**Ô͘-lâm-lâng** (湖南-) sī kā Siong-gí chò-ûi bó-gú ê Hàn-jîn bîn-cho̍k.

Lūi-pia̍t:Ô͘-lâm-séng
Lūi-pia̍t:Hàn-jîn bîn-cho̍k
Tiô-chiu-lâng

**Tiô-chiu-lâng** () sī kā Tiô-chiu-oē chò-ûi bó-gí ê Hàn-jîn bîn-cho̍k.

## Chham-khó

Lūi-pia̍t:Tiô-chiu-lâng
Lūi-pia̍t:Hok-kiàn-lâng
Hà Tiên Séng

**Hà Tiên** (Hàn-jī: 河仙, *Hô-sian*) sī Oa̍t-lâm goân-lâi ê chi̍t ê séng, 1832 nî kiàn-li̍p, 1956 nî hùi-tû. Hú-siâⁿ tiàm tī Hà Tiên.

Chia séng goân-lâi sī Kampuchea ê chi̍t pō͘-hūn, Khmer-gí kiò chò **Peam** (), iû Tiong-kok lâi ê Lûi-chiu-lâng Bo̍h Kiú koán-lí. 1708 nî, Bo̍h Kiú poān-loān, tâu-hâng Oa̍t-lâm ê Nguyễn Chú, Peam kái-miâ kiò chò *Hà Tiên trấn*. Hà Tiên tī Thài-kok bûn-hiàn kiò chò **Mueang Phutthaimat** (), thâu-lâng kiò chò *Phraya Rachasethi* () ia̍h *Chao Mueang Phutthaimat*.

## ''Hà Tiên trấn'' ê thâu-lâng
*Bo̍h Kiú (鄚玖)
*Bo̍h Thian-sù (鄚天賜) ia̍h Bo̍h Sū-lîn (莫士麟)
*Tân Liân (陳聯)
*Bo̍h Chú-seng (鄚子泩)
*Bo̍h Kong-pèng (鄚公柄)
*Bo̍h Chú-thiam (鄚子添)
*Bo̍h Kong-jiû (鄚公榆)
*Bo̍h Kong-châi (鄚公材)

Lūi-pia̍t:Oa̍t-lâm ê séng
Lūi-pia̍t:Kiên Giang Séng
Hà Tiên

**Hà Tiên** sī Oa̍t-lâm Kiên Giang Séng ê chi̍t ê chhī-siā (*thị xã*).

## Koh khoàⁿ
*Hà Tiên (séng)

Lūi-pia̍t:Kiên Giang Séng
Bo̍h Kiú

**Bo̍h Kiú** (鄚玖, , , ) sī chi̍t ê Tiong-kok ê mō͘-hiám-ka, i tī Kampuchea kap Oa̍t-lâm chi-kan pān-ián tiōng-iàu kak-sek.

I tī Tiong-kok Kńg-tang Lûi-chiu chhut-sì. Boán-chheng ji̍p Koan í-āu cháu khì Kampuchea. Tāi-khài 1687 nî kàu 1695 nî chi-kan, hō͘ Kampuchea kok-ông jīm-bēng chò Peam () ê *Uknhea* (), toà-niá Tiong-kok î-bîn lâi Banteay Meas hū-kīn khai-hoat. Tān-sī, Banteay Meas ê Khmer-cho̍k iáu iû Khmer-cho̍k chóng-tok *Uknhea Reachea Settheay* () koán-lí kàu 1771 nî.

I tī Peam khí--liāu chi̍t ê kiò chò Hà Tiên (Hô-sian) ê siâⁿ-chhī. 1708 nî, Bo̍h Kiú poān-loān, tâu-hâng Oa̍t-lâm ê Nguyễn Chú, hō͘ Nguyễn Phúc Chu chhek-hong chò *Cửu Ngọc hầu* (玖玉侯, Kiú-gio̍k Hâu), Peam kái chò Oa̍t-lâm miâ-jī *Hà Tiên trấn*. 1715 nî, Kampuchea kok-ông Thommo Reachea 3-sè phah *Hà Tiên trấn*, i cháu khì Lũng Kỳ (Kep), kàu 1735 nî chiah tńg lâi.

I tī 1736 nî koè-sin, i ê kiáⁿ Bo̍h Sū-lîn kè-jīm Hà Tiên chóng-tok.

## Ka-cho̍k
*Kiáⁿ: Bo̍h Sū-lîn
*Cha-bó͘-kiáⁿ: kè hō͘ Tân Siōng-chhoan

Lūi-pia̍t:Kampuchea jîn-bu̍t
Lūi-pia̍t:Oa̍t-lâm jîn-bu̍t
Lūi-pia̍t:Hok-kiàn-lâng
Lūi-pia̍t:Bo̍h--sī
Chûn-bîn

**Chûn-bîn** (船民, Tiô-chiu-ōe, Kńg-tang-ōe kiò-chò **Tāng-ke** 蜑家) sī Tiong-kok ê chi̍t ê seng-oa̍h tī hái siōng ê Hàn-jîn bîn-cho̍k.

Lūi-pia̍t:Hàn-jîn bîn-cho̍k
Cognac Liân-bêng Chiàn-cheng

**Cognac Liân-bêng Chiàn-cheng** sī 1526 nî chì 1530 nî ê chiàn-sū. Chham-chiàn ê sè-le̍k hâm , Sîn-sèng Lô-má Tè-kok, Habsburg Se-pan-gâ, Ferrara Kong-kok, Hoat-lân-se Ông-kok, Kàu-hông-léng, Venezia Kiōng-hô-kok, Firenze Kiōng-hô-kok, Eng-lân Ông-kok, Navarra Ông-kok, Genova Kiōng-hô-kok, Milano Kong-kok kap Mantua Kong-kok. Chiàn-tiûⁿ tī leh Í-tāi-lī téng só͘-chāi.
Lô-má Seleucid Chiàn-cheng

**Lô-má Seleucid Chiàn-cheng** sī Chêng 192 nî chì Chêng 188 nî ê chiàn-sū. Chham-chiàn ê sè-le̍k hâm Lô-má Kiōng-hô-kok, Seleucid Tè-kok, Aetolia Liân-bêng, Athamania lâng, Cappadocia, Achaean Liân-bêng, Macedonia, Pergamon kap Rhodes. Chiàn-tiûⁿ tī leh Hi-lia̍p, Aegea Hái kap  téng só͘-chāi.
Albania Venezia Chiàn-cheng

**Albania Venezia Chiàn-cheng** sī 1447 nî 12 goe̍h chì 1448 nî 10 goe̍h 4 ji̍t ê chiàn-sū. Chham-chiàn ê sè-le̍k hâm Lezhë Liân-bêng, Venezia Kiōng-hô-kok kap Osman Tè-kok. Chiàn-tiûⁿ tī leh Albania téng só͘-chāi. 

Lūi-pia̍t:Albania ê le̍k-sú
Pat Sèng-jîn Chiàn-cheng

**Pat Sèng-jîn Chiàn-cheng** sī 1375 nî chì 1378 nî 7 goe̍h ê chiàn-sū. Chham-chiàn ê sè-le̍k hâm Kàu-hông-léng, Firenze Kiōng-hô-kok, Milano kap Siena Kiōng-hô-kok. Chiàn-tiûⁿ tī leh Í-tāi-lī poàn-tó téng só͘-chāi.
Tē-jī-chhù Sudan Lōe-chiàn

**Tē-jī-chhù Sudan Lōe-chiàn** sī 1983 nî 6 goe̍h 5 ji̍t chì 2005 nî 1 goe̍h 9 ji̍t ê chiàn-sū. Chham-chiàn ê sè-le̍k hâm Sudan, Lâm Sudan Hông-ōe-kun, SPLA-Nasir, Noer Pe̍h Kun, Uganda, Zaire, Sudan Jîn-bîn Kái-hòng Kun, Lâm Sudan Kái-hòng Ūn-tōng, Anyanya 2-sè kap Tang Chiân-tīn. Chiàn-tiûⁿ tī leh Lâm Nî-lô-hô téng só͘-chāi.
Eng-kok Sūi-tián Chiàn-cheng

**Eng-kok Sūi-tián Chiàn-cheng** sī 1810 nî 11 goe̍h 17 ji̍t chì 1812 nî 7 goe̍h 18 ji̍t ê chiàn-sū. Chham-chiàn ê sè-le̍k hâm Sūi-tián kap Tāi Britain kap Ài-ní-lân ê Liân-ha̍p Ông-kok. 

Lūi-pia̍t:Koan-sia̍p tio̍h Liân-ha̍p Ông-kok ê chiàn-cheng
Lūi-pia̍t:Koan-sia̍p tio̍h Sūi-tián ê chiàn-cheng
Bo̍h Sū-lîn

**Bo̍h Sū-lîn** (莫士麟, , , ), mā thang kiò chò **Bo̍h Chong** (鄚琮, , ), **Bo̍h Thian-sù** (鄚天賜, , ) ia̍h **Bo̍h Thian-sek** (鄚天錫, ), sī Hà Tiên (Hô-sian) chóng-tok, 1736 nî kàu 1771 nî kap 1773 nî kàu 1777 nî chāi-jīm. Kampuchea bûn-hiàn kiò i **Neak Somdec Preah Sotoat** (), Siam-lô (Thài-kok) ê bûn-hiàn kiò i **Phraya Rachasethi Yuan** () ia̍h **Ong Chien Chun** ().

Bo̍h Sū-lîn sī Bo̍h Kiú ê toā-kiáⁿ, tī 1736 nî kè-jīm Hà Tiên chóng-tok, hō͘ Nguyễn Phúc Chú chhek-hong chò *Tông Đức hầu* (琮德侯, Chong-tek Hâu). Chāi-jīm ê sî-kî, chiong Hà Tiên hoat-tián sêng Thài-kok-oan ê tiōng-iàu káng-kháu. 1739 nî, i pang-chān Outey 2-sè toa̍t kàu Kampuchea ông-ūi. 

1767 nî, Bián-tiān bia̍t-bông Ayutthaya Ông-kok, Thai Sa ê sun-á Chao Chui cháu lâi Hà Tiên. Siam-lô kok-ông Taksin iau-kiû kau chhut Chao Chui, hō͘ i kī-choa̍t. 1771 nî, Taksin phài Phraya Phiphit (Tân Liân) chiàm-niá, i cháu khì Trấn Giang (kin-á-ji̍t Cần Thơ), 1773 nî chiah tńg lâi Hà Tiên.

Bo̍h Sū-lîn tī Oa̍t-lâm loē-chiàn lāi-bīn chi-chhî Nguyễn Chú, hoán-tùi Tây Sơn Tiâu. Nguyễn Chú bia̍t-bông í-āu, i cháu khì Siam-lô, siū kàu Taksin ê siu-liû. 1780 nî, i siūⁿ-beh cháu tńg Hà Tiên, hō͘ Taksin lia̍h khí-lâi sím-mn̄g. I tī kaⁿ-lô lāi-bīn chū-sat.

## Ka-cho̍k
Bo̍h Sū-lîn ū chin chē kiáⁿ-jî, pau-koat:

*Kiáⁿ:
** Bo̍h Chú-hông (鄚子潢, Mạc Tử Hoàng)
** Bo̍h Chú-iông (鄚子溶, Mạc Tử Dung) *ia̍h* Bo̍h Chú-iân (鄚子沿, Mạc Tử Duyên)
** Bo̍h Chú-tóng (鄚子淌, Mạc Tử Thảng)
** Bo̍h Chú-seng (鄚子泩, Mạc Tử Sanh)
** Bo̍h Chú-chùn (鄚子浚, Mạc Tử Tuấn)
** Bo̍h Chú-thiam (鄚子添, Mạc Tử Thiêm)
*Cha-bó͘-kiáⁿ:
** Bo̍h--sī Liông (鄚氏隆, Mạc Thị Long)
** Bo̍h--sī Tâi (鄚氏咍, Mạc Thị Hai)
** Bo̍h--sī Kak (鄚氏灚, Mạc Thị Giác)
## Chù-kái

## Chham-khó
*
*
*
Lūi-pia̍t:Kampuchea jîn-bu̍t
Lūi-pia̍t:Oa̍t-lâm jîn-bu̍t
Lūi-pia̍t:Hok-kiàn-lâng
Lūi-pia̍t:Bo̍h--sī
Osman Venezia Chiàn-cheng

**Osman Venezia Chiàn-cheng** sī 1499 nî chì 1503 nî ê chiàn-sū. Chham-chiàn ê sè-le̍k hâm Venezia Kiōng-hô-kok, Osman Tè-kok kap Thian-chú-kàu Kun-chú. Chiàn-tiûⁿ tī leh Adriatic Hái téng só͘-chāi. 

Lūi-pia̍t:Koan-sia̍p tio̍h Osman Tè-kok ê chiàn-cheng
Tē-it-chhù Olynthus Chiàn-cheng

**Tē-it-chhù Olynthus Chiàn-cheng** sī Chêng 382 nî chì Chêng 379 nî ê chiàn-sū. Chham-chiàn ê sè-le̍k hâm Sparta kap Chalcidia Liân-bêng.
Chīn-tiong-phài ê cháu-chhut

Tī Bí-kok Kek-bēng kî-kan, kè-sio̍k chi-chhî Tāi Eng-kok Kok-ông George 3-sè ê lâng hō chò sī Chīn-tiong-phài (*Loyalists*). In kap chi-chhî Kek-bēng ê Ài-kok-phài (*Patriots*) tùi-te̍k. Le̍k-sú-ka ko͘-sǹg Bí-kok Kek-bēng hit chūn tī kok si̍t-bîn-tē ê pe̍h-lâng jîn-khái lāi-bīn ū 15 kàu 20 pha-sén, ia̍h sī kóng chha-put-to 500,000 ê lâng sī Chīn-tong-phài. Chiàn-cheng tī Tāi Eng-kok chiàn-su hō͘ Bí-kok kiam Hoat-kok-lâng ê chêng-hêng tang-tiong liáu-kiat, hia khah oa̍h-hiáⁿ ê Chīn-tiong-phài bô siū Bí-kok ê hoan-gêng, tiō sûn beh sóa khì Tāi-eng Tè-kok pa̍t-ê só͘-chāi. Tōa-to-sò͘ (chha-put-to 80%–90%) ê Chīn-tiong-phài kè-sio̍k lâu tī Bí-kok, jî-chhiá chiap-siū kong-bîn-khoân.

Chiàu kî-tiong chi̍t chióng ko͘-sǹg, lóng-chóng ū 60,000 ê pe̍h-lâng khai-khún-chiá lî-khui sin khí ê Bí-kok. In tang-tiong tōa-pō͘-hūn, chha-put-to 33,000 cháu khì New Brunswick kap Nova Scotia, 6,600 chó-iū khì Quebec, 2,000 khì Prince Edward Island. Ia̍h ū 5,000 chó-iū ê pe̍h-lâng Chīn-tiong-phài khì Florida, in koh chhōa 6,500 chó-iū ê lô͘-lē kòe hia. Ū tāi-iok 13,000 ê lâng khì Tāi Eng-kok (phòe 5,000 ê chū-iû o͘-lâng). Chia 60,000 ê pe̍h-lâng chiàm 10% ê goân Chīn-tiong-phài jîn-khái. Mā ū sin gián-kiù ko͘-sǹg ê sò͘-jī sī 100,000.

## Chham-chiàu
Christchurch

**Christchurch** sī New Zealand Lâm-tó siāng tōa ê siâⁿ-chhī, sī Canterbury Tōa-khu ê chèng-hú chē-chí.
Siōng Sûn ê Chéng-cho̍k

***Siōng Sûn ê Chéng-cho̍k: Pak-tiâu-sián lâng án-choáⁿ khoàⁿ ka-kī, che ūi-hô ū iàu-kín*** (*The Cleanest Race: How North Koreans See Themselves and Why it Matters*), sī Brian Reynolds Myers giân-kiù Pak-tiâu-sián--ê soan-thoân pûn-kiāⁿ āu, tī 2010 nî hoat-hêng--ê Eng-gí lūn-su̍t chheh, jīn-ûi Pak-tiâu-sián--ê thóng-tī, sī chiàu Ji̍t-pún Tè-kok--ê Fasci-chú-gī lâi--ê chéng-cho̍k chú-gī, m̄-sī kiōng-sán chú-gī.

Lūi-pia̍t:Tiâu-sián Bîn-chú-chú-gī Jîn-bîn Kiōng-hô-kok
Hô-lân Tè-kok

**Hô-lân si̍t-bîn tè-kok** sī hâm Hô-lân te̍k-hí kong-si (chòe-chú-iàu sī Hô-lân Sai Ìn-tō͘ kap Hô-lân Tang Ìn-tō͘ Kong-si), kap āu--lâi ê Hô-lân Kiōng-hô-kok (1581–1785 nî), kiam tè-bóe Hiān-tāi ê Kē-tē-kok Ông-kok (1815 nî āu) khòng-chè kap koán-lí ê hái-gōa léng-thó͘ kap bō͘-e̍k-chām.
Habsburg Kun-chú-kok

**Habsburg Kun-chú-kok** sī chi̍t-ê hui-chèng-sek ê iōng-gí, le̍k-sú-ka ēng chit-ê miâ piáu-sī chū 1526 nî chì 1780 nî kan Habsburg Ông-ka tī Ò-tē-lī ê hun-ki, kap āu--lāi kè-sêng ê Habsburg-Lorraine sè-le̍k chì 1918 nî kan thóng-tī ê kok-ka kiam séng-hūn.

## Siong-koan
*Ò-tē-lī Tè-kok
Sisowath Monivong

**Sisowath Monivong** (1875 nî 12 goe̍h 27 ji̍t – 1941 nî 4 goe̍h 24 ji̍t) sī Kampuchea ê kok-ông.
Norodom Suramarit

**Norodom Suramarit** (1896 nî 3 goe̍h 6 ji̍t – 1960 nî 4 goe̍h 3 ji̍t) sī Kampuchea ê kok-ông.
Norodom Sihamoni

**Norodom Sihamoni** (, ) sī Kampuchea ê kok-ông, tùi 2004 nî 10 goe̍h 14 ji̍t khai-sí kàu taⁿ chāi-ūi.
Mahadhammaraza Dipadi

**Mahadhammaraza Dipadi** (, ) sī Myanmar Taungoo Ông-tiâu ê kok-ông, 1733 nî kàu 1752 nî chāi-ūi.
Luang Prabang

**Luang Prabang** () sī Láu-o Luang Prabang Séng ê hú-siâⁿ.

## Tô͘-siōng


File:Luang Prabang Takuhatsu ルアンパバーン 托鉢 DSCF7017.JPG|Monks collecting alms at dawn, Luang Prabang
File:Haw Kham palace (August 2009).jpg|Royal Palace, Luang Prabang
File:Luang Prabang Primary School.jpg|Primary school, Luang Prabang
File:LUANG PRABANG MARKET LAOS FEB 2012 (6992417213).jpg|Luang Prabang night market
File:LuangPrabang VatVisounarath4 tango7174.jpg|Buddha images at Vat Visounarath
File:MEEKONG RIVER LUANG PRABANG LAOS FEB 2012 (6943464157).jpg|Boats on the Mekong at Luang Prabang
File:Pak Ou Caves laos ラオス・パークウー洞窟 DSCF7454.jpg|Pak Ou Caves
File:Working_at_the_consolidation_of_a_wooden_footbridge_in_Luang_Prabang_-_1_(Side_view).jpg|Landscape with a wooden footbridge crossing the Nam Khan river, where two workers are working at the consolidation of this structure, holding a big beam during the monsoon


## Chù-kái

## Gōa-pō͘  liân-kiat

* 
* City portal of Luang Prabang on Luangprabang-laos.com

Lūi-pia̍t:Láu-o ê siâⁿ-chhī
Angkor Wat

**Angkor Wat** sī Kampuchea kó͘-chek Angkor ê chi̍t pō͘-hūn, tī Siem Reap Séng ê Angkor Thom Koān.
Assaka

**Assaka** (), hàn-bûn hoan-e̍k chò **A-sip-pho** (阿濕波), sī kó͘-chá Ìn-tō͘ ê chi̍t ê ông-kok, sī Cha̍p-la̍k-tāi-kok ê kî-tiong chi̍t ê.
Maratha Tè-kok

**Maratha Tè-kok** sī Ìn-tō͘ le̍k-sú siōng ê chi̍t ê tè-kok, chûn-chāi sî-kan sī 1674 nî kàu 1818 nî.
Uparaja

**Uparaja** (), mā thang kiò chò **Ouparach** (), **Upparat** () ia̍h **Oupahat** (), hàn-bûn hoan-e̍k chò **hù-ông**, sī Tang-lâm-a kok-ka Myanmar, Kampuchea, Laos, Thài-kok kap Chiam-pô ê ông-ūi thui-tēng kè-sêng-jîn (heir presumptive) ê hâm-thâu.

## Koh khoàⁿ
* Jī-ông (Siam-lô)
* Sam-ông (Siam-lô)
* Thài-chú

Lūi-pia̍t:Ông-cho̍k ê chheng-hō
Jī-ông (Siam-lô)

**Jī-ông** (二王, ) ia̍h sī hoan-e̍k chò **tē-jī-ông** (第二王), sī Siam-lô uparaja ê hâm-thâu.

## Koh khoàⁿ
* Uparaja
* Sam-ông (Siam-lô)
* Thài-chú

Lūi-pia̍t:Siam-lô Jī-ông
Lūi-pia̍t:Ông-cho̍k ê chheng-hō
Sam-ông (Siam-lô)

**Sam-ông** (三王, ) ia̍h sī hoan-e̍k chò **tē-sam-ông** (第三王), sī Siam-lô uparaja ê thui-tēng kè-sêng-jîn (heir presumptive) ê hâm-thâu.

## Koh khoàⁿ
* Uparaja
* Jī-ông (Siam-lô)

Lūi-pia̍t:Siam-lô Sam-ông
Lūi-pia̍t:Ông-cho̍k ê chheng-hō
Kong-chiok

**Kong-chiok** (公爵) sī chi̍t ê kùi-cho̍k chiok-ūi, tī ông-chiok ê ē-kha, hâu-chiok ê koán-téng.

Tī se-hng kok-ka mā ū chia chiok-ūi, Eng-gí kiò chò *duke*.
Hâu-chiok

**Hâu-chiok** (侯爵) sī chi̍t ê kùi-cho̍k chiok-ūi, tī kong-chiok ê ē-kha, pek-chiok ê koán-téng.

Tī se-hng kok-ka mā ū chia chiok-ūi, Eng-gí kiò chò *marquess*.
Lâm-chiok

**Lâm-chiok** (男爵) sī chi̍t ê kùi-cho̍k chiok-ūi, tī chú-chiok ê ē-kha.

Tī se-hng kok-ka mā ū chia chiok-ūi, Eng-gí kiò chò *baron*.
Pek-chiok

**Pek-chiok** (伯爵) sī chi̍t ê kùi-cho̍k chiok-ūi, tī hâu-chiok ê ē-kha, chú-chiok ê koán-téng.

Tī se-hng kok-ka mā ū chia chiok-ūi, Eng-gí kiò chò *count*.
Chú-chiok

**Chú-chiok** (子爵) sī chi̍t ê kùi-cho̍k chiok-ūi, tī pek-chiok ê ē-kha, lâm-chiok ê koán-téng.

Tī se-hng kok-ka mā ū chia chiok-ūi, Eng-gí kiò chò *viscount*.
Sultan Abdullah Ri'ayatuddin Al-Mustafa Billah Shah ibni Sultan Haji Ahmad Shah Al-Musta'in Billah

**Sultan Abdullah Ri'ayatuddin Al-Mustafa Billah Shah ibni Sultan Haji Ahmad Shah Al-Musta'in Billah** () ia̍h **Al-Sultan Abdullah Al-Haj**, sī chi̍t ê Pahang Sultan, 2019 nî kàu taⁿ chāi-ūi. I mā sī Má-lâi-se-a ê Yang di-Pertuan Agong, 2019 nî kàu taⁿ chāi-chit.
Kaiser

**Kaiser** sī se-hng kok-ka ê chi̍t ê kun-chú ēng ê hâm-thâu, mā thang hoan-e̍k chò hông-tè.

Lūi-pia̍t:Kun-chú hâm-thâu
Thammathibet

**Thammathibet Chaiyachet Suriwong** (, ) sī Thài-kok le̍k-sú lāi-bīn Ayutthaya Ông-kok ê chi̍t ê jī-ông, 1732 nî kàu 1746 nî chāi-jīm.

Lūi-pia̍t:Siam-lô Jī-ông
Inthraphithak

**Chao Fa Krom Khun Inthraphithak** (, ), pún-miâ **Chui** (), sī Thài-kok le̍k-sú lāi-bīn Thonburi Ông-kok ê chi̍t ê jī-ông, ?? nî kàu 1782 nî chāi-jīm.

Lūi-pia̍t:Siam-lô Jī-ông
Maha Sura Singhanat

**Somdet Phra Boworn Rat Chao Maha Sura Singhanat** (, ), pún-miâ **Bunma** (), sī Thài-kok le̍k-sú lāi-bīn Rattanakosin Ông-kok ê chi̍t ê jī-ông, 1782 nî kàu 1803 nî chāi-jīm.

Lūi-pia̍t:Siam-lô Jī-ông
Maha Sakdiphonlasep

**Somdet Phra Bowonrat Chao Maha Sakdiphonlasep** (, ), pún-miâ **Arunotai** (), sī Thài-kok le̍k-sú lāi-bīn Rattanakosin Ông-kok ê chi̍t ê jī-ông, 1824 nî kàu 1832 nî chāi-jīm.

Lūi-pia̍t:Siam-lô Jī-ông
Pinklao

**Phra Bat Somdet Pwarenthramet Mahisaret-rangsant Phra Pinklao Chao Yu Hua** (, ), pún-miâ **Pinklao** (), sī Thài-kok le̍k-sú lāi-bīn Rattanakosin Ông-kok ê chi̍t ê jī-ông, 1851 nî kàu 1866 nî chāi-jīm.

Lūi-pia̍t:Siam-lô Jī-ông
Wichaichan

**Krom Phra Ratchawang Bowon Wichaichan** (, ), pún-miâ **Yotch Wochingtan** (), sī Thài-kok le̍k-sú lāi-bīn Rattanakosin Ông-kok ê chi̍t ê jī-ông, 1868 nî kàu 1885 nî chāi-jīm.

Lūi-pia̍t:Siam-lô Jī-ông
Phithak Thephamat

**Krom Phra Thephamat** (, ), pún-miâ **Iang** () ia̍h **Nok-iang** (), sī Siam-lô Thonburi Ông-kok ê chi̍t ê ông-thài-hiō. I sī Yong Saetae ê ke-āu, mā sī Taksin ê lāu-bú.

Lūi-pia̍t:Thài-kok jîn-bu̍t
Lūi-pia̍t:Ông-hui
Anurak Devesh

**Somdet Phra Chao Lan Thoe Chaofa Krom Phra Anurak Devesh** (, ), pún-miâ **Thong-In** (), sī Thài-kok le̍k-sú lāi-bīn Rattanakosin Ông-kok ê chi̍t ê sam-ông, 1782 nî kàu 1806 nî chāi-jīm.

Lūi-pia̍t:Siam-lô Sam-ông
Yong Saetae

**Yong Saetae** (, ) Tiong-kok miâ-jī **Tēⁿ Iông** (鄭鏞), pún-miâ **Tēⁿ Ta̍t** (鄭達), sī Siam-lô ê chi̍t ê chèng-tī jîn-bu̍t. I sī Taksin ê lāu-pē.

Tēⁿ Ta̍t sī Tiô-chiu-lâng, chhut-sì tī Tiong-kok Kńg-tang ê Têng-hái. I hō͘ hiong-chhin kiò chò **Pháiⁿ-kiáⁿ Ta̍t** (歹囝達). Chha-put-to tī Eng-chèng nî-kan i lâi kàu Siam-lô, chò liāu Ayutthaya Ông-kok siu-soè ê koaⁿ-liâu.

Lūi-pia̍t:Thài-kok jîn-bu̍t
Lūi-pia̍t:Tiô-chiu-lâng
Amarindra

**Amarindra** (, ) sī Thài-kok kok-ông Phuttha Yotfa Chulalok ê ông-hiō, mā sī Phuttha Loetla Naphalai ê lāu-bú.

Lūi-pia̍t:Thài-kok jîn-bu̍t
Lūi-pia̍t:Ông-hui
Debsirindra

**Debsirindra** (, ) sī Thài-kok kok-ông Mongkut ê ông-hiō, mā sī Chulalongkorn ê lāu-bú.

Lūi-pia̍t:Thài-kok jîn-bu̍t
Lūi-pia̍t:Ông-hui
Batboricha

**Krom Luang Batboricha** (, ), pún-miâ **Son** ( ia̍h ), sī Siam-lô Thonburi Ông-kok ê chi̍t ê ông-hiō. I sī Taksin ê ke-āu, mā sī Inthraphithak ê lāu-bú.

Lūi-pia̍t:Thài-kok jîn-bu̍t
Lūi-pia̍t:Ông-hui
Saovabha Phongsri

**Saovabha Phongsri** (, ) sī Thài-kok kok-ông Chulalongkorn ê ông-hiō, mā sī Vajiravudh kap Prajadhipok ê lāu-bú.

Lūi-pia̍t:Thài-kok jîn-bu̍t
Lūi-pia̍t:Ông-hui
Sirikit

**Sirikit** (, ) sī Thài-kok kok-ông Bhumibol Adulyadej ê ông-hiō, mā sī Vajiralongkorn ê lāu-bú.

Lūi-pia̍t:Thài-kok jîn-bu̍t
Lūi-pia̍t:Ông-hui
Mahidol Adulyadej

**Mahidol Adulyadej** (, ) sī Thài-kok ê chi̍t ê ông-chú. I sī Chulalongkorn kap Savang Vadhana ê kiáⁿ, mā sī Ananda Mahidol kap Bhumibol Adulyadej ê lāu-pē.

Lūi-pia̍t:Thài-kok jîn-bu̍t
Sirindhorn

**Maha Chakri Sirindhorn** (, ) sī Thài-kok ê chi̍t ê kong-chú. I sī Bhumibol Adulyadej kap Sirikit ê cha-bó͘-kiáⁿ.

Lūi-pia̍t:Thài-kok jîn-bu̍t
Phraya Rachasethi Chin

**Phraya Rachasethi Chin** (, ), ia̍h **Khun Phiphit Wathi** (), **Luang Phiphit** (), **Phraya Phiphit** (), **Phraya Rachasethi Chin** (), sī Siam-lô (Thài-kok) Thonburi Ông-kok ê chi̍t ê chiong-kun.

Pún-miâ **Chiam** (), sī chi̍t ê Tiô-chiu-lâng, i ê Tiong-kok miâ-jī kiò chò **Tang Lieng** () ia̍h **Tân Liân** (陳聯). 1771 nî, Taksin chiàm-niá Hà Tiên, jīm-bēng i chò Hà Tiên ê chóng-tok. 1773 nî, Taksin chiong Hà Tiên hêng hō͘ Bo̍h Sū-lîn, i tńg kàu Siam-lô.

Lūi-pia̍t:Thài-kok jîn-bu̍t
Lūi-pia̍t:Tiô-chiu-lâng
Indrasakdi Sachi

​
**Indrasakdi Sachi** (, ) sī Thài-kok kok-ông Vajiravudh ê ông-hiō.

Lūi-pia̍t:Thài-kok jîn-bu̍t
Lūi-pia̍t:Ông-hui
Rambai Barni

​
**Rambai Barni** (, ) sī Thài-kok kok-ông Prajadhipok ê ông-hiō.

Lūi-pia̍t:Thài-kok jîn-bu̍t
Lūi-pia̍t:Ông-hui
Shogun: Total War

**Shogun: Total War** sī Creative Assembly chhut-phín ê 1-ê tiān-náu iû-hì. 

Lūi-pia̍t:Nńg-thé
Lūi-pia̍t:Tiān-náu iû-hì
Dalai Lama 7-sè

**Dalai Lama 7-sè** (), hoat-miâ hō-chòe **Kelzang Gyatso** (), sī Se-chōng hu̍t-kàu ê 1-ê Tulku, iû 1720 nî kàu 1757 nî sī Gelug-phài--ê Dalai Lama.
Mí-nih-bé

**Mí-nih-bé** (Eng-gí: *miniature horse*) sī chiàu in ē sin-koân tēng-gī--ê, tī Au-chiu kap Bí-chiu te̍k-pia̍t ū chhut-sán, sī keng-kòe kúi-nā pah tang soán-chéng ê kiat-kó. Kun-kù it-tēng ê phín-chéng tēng-kì, chit khoán bé-á tùi bé-chang siāng ē-té só͘-chài (kha-chiah-phiaⁿ) khì niû ê koân-tō͘ sī bô chhiau-kòe 34–38 ìn-chhih (*inch*).
Dalai Lama 10-sè

**Dalai Lama 10-sè** (), hoat-miâ hō-chòe **Tsultrim Gyatso** (), sī Se-chōng hu̍t-kàu ê 1-ê Tulku, iû 1826 nî kàu 1837 nî sī Gelug-phài--ê Dalai Lama.
Dalai Lama 9-sè

**Dalai Lama 9-sè** (), hoat-miâ hō-chòe **Lungtok Gyatso** (), sī Se-chōng hu̍t-kàu ê 1-ê Tulku, iû 1810 nî kàu 1815 nî sī Gelug-phài--ê Dalai Lama.
Dalai Lama 8-sè

**Dalai Lama 8-sè** (), hoat-miâ hō-chòe **Jamphel Gyatso** (), sī Se-chōng hu̍t-kàu ê 1-ê Tulku, iû 1762 nî kàu 1804 nî sī Gelug-phài--ê Dalai Lama.
Dalai Lama 4-sè

**Dalai Lama 4-sè** (), hoat-miâ hō-chòe **Yonten Gyatso** (), sī Se-chōng hu̍t-kàu ê 1-ê Tulku, iû 1601 nî kàu 1617 nî sī Gelug-phài--ê Dalai Lama.
Dalai Lama 3-sè

**Dalai Lama 3-sè** (), hoat-miâ hō-chòe **Sonam Gyatso** (), sī Se-chōng hu̍t-kàu ê 1-ê Tulku, iû 1578 nî kàu 1588 nî sī Gelug-phài--ê Dalai Lama.
Dalai Lama 2-sè

**Dalai Lama 2-sè** (), hoat-miâ hō-chòe **Gendun Gyatso** (), sī Se-chōng hu̍t-kàu ê 1-ê Tulku, iû 1492 nî kàu 1542 nî sī Gelug-phài--ê Dalai Lama.
Dalai Lama 12-sè

**Dalai Lama 12-sè** (), hoat-miâ hō-chòe **Trinley Gyatso** (), sī Se-chōng hu̍t-kàu ê 1-ê Tulku, iû 1860 nî kàu 1875 nî sī Gelug-phài--ê Dalai Lama.
Dalai Lama 11-sè

**Dalai Lama 11-sè** (), hoat-miâ hō-chòe **Khedrup Gyatso** (), sī Se-chōng hu̍t-kàu ê 1-ê Tulku, iû 1842 nî kàu 1856 nî sī Gelug-phài--ê Dalai Lama.
Dalai Lama 1-sè

**Dalai Lama 1-sè** (), hoat-miâ hō-chòe **Gendun Drup** (), sī Se-chōng hu̍t-kàu ê 1-ê Tulku, sī Gelug-phài--ê Dalai Lama.
Changkya Khutukhtu

**Changkya Khutukhtu** (, Chōng-gí: ) sī Lāi-bông-kó͘ Se-chōng Hu̍t-kàu Gelug-phài--ê 1--ê choán-sè thoân-sêng--ê tulku (hoa̍t-hu̍t).
Jebtsundamba Khutuktu

**Jebtsundamba Khutuktu** (, Chōng-gí: ) ia̍h kiò **Bogdo Gegeen** (), sī Bông-kó͘ Se-chōng Hu̍t-kàu Gelug-phài--ê 1--ê choán-sè thoân-sêng--ê tulku (hoa̍t-hu̍t).
Anouvong

**Xaiya Setthathirath 5-sè** (, ), miâ **Anouvong** (), sī Láu-o ê Vientiane Ông-kok ê kok-ông, 1805 nî kàu 1828 nî chāi-ūi.
Bé-chang

**Bé-chang** sī seⁿ tī bé-á khoán tōng-bu̍t âm-kún téng-koân-bîn ê mn̂g, tùi bé-thâu (*poll*) seⁿ ka keng-kah-thâu (*withers*); thâu-hia̍h-mn̂g (*forelock*) mā sǹg bé-chang chi̍t pō͘-hūn.
React

**React** sī chi̍t cho͘ beh siat-kè iōng-chiá kài-bīn ê JavaScript library. Che sī Facebook kiam chi̍t kóa kò-jîn khai-hoat-chiá kap kong-si leh pó-ióng.
Pumpuang Duangjan

**Pumpuang Duangjan** (1961 nî 8 goe̍h 4 ji̍t - 1992 nî 6 goe̍h 13 ji̍t, Krasnodar Thài-kok ê koa-chhiú.

Lūi-pia̍t:Thài-kok koa-chhiú
Lūi-pia̍t:Thài-kok jîn-bu̍t
Nursultan Nazarbayev

縮圖
**Nursultan Äbishuly Nazarbayev** (, ) sī Kazakhstan ê tē 1 jīm chóng-thóng, 1990 nî kàu 2019 nî chāi-jīm.
Tiān-hā

**Tiān-hā** (殿下) sī tùi chhin-ông ê ê kèng-chheng. Tiâu-sián Ông-tiâu kok-ông ê kèng-chheng iā sī kiò chò tiān-hā.
Lēng-hô

**Lēng-hô** (令和 *Reiwa*) sī Ji̍t-pún ê Naruhito ê goân-hō (元號), chiap tī Pêng-sêng (平成, *heisei*) liáu āu, tùi 2019 nî 5 goe̍h 1 ji̍t khai-sí īng.
Góa khòaⁿ--tio̍h góa tiō chai-iáⁿ

**Góa khòaⁿ--tio̍h góa tiō chai-iáⁿ** (Eng-gí: *I know it when I see it*) sī chi̍t kù leh piáu-hiān kóng-ōe ê lâng siūⁿ beh kā chi̍t kóa thang koan-chhat ê sū-si̍t ia̍h sū-kiāⁿ pun-kui-lūi, chóng--sī hia-ê hun-lūi sī chiâⁿ chú-koan ia̍h sī bô chheng-chhó thang tēng-gī ê sèng-chit. Chit kù ōe sī 1964 nî Bí-kok Chòe-ko Hoat-koaⁿ Potter Stewart tī *[[Jacobellis v. Ohio]]* àn-kiāⁿ tang-tiong ê tîn-su̍t, leh kái-soeh chóaⁿ-iūⁿ àn-kiāⁿ lāi-bīn ê châi-liâu chiàu Roth chhì-giām bô thang sǹg siâ-îm-mi̍h (*obscene*).
Kun-hoa̍t sî-tāi

**Kun-hoa̍t Sî-tāi** (軍閥時代) sī Tiong-hoâ Bîn-kok le̍k-sú siōng e chi̍t ê sî-tāi, tùi 1916 nî kàu 1928 nî.

Lūi-pia̍t:Tiong-kok ê le̍k-sú
Tang Turkestan Tē-it Kiōng-hô-kok

**Tang Turkestan Tē-it Kiōng-hô-kok** () sī Uyghur-cho̍k tī Sin-kiong kiàn-li̍p ê chi̍t ê kok-ka, chûn-chāi sî-kan tùi 1933 nî kàu 1934 nî. Siú-to͘ tiàm tī Kashgar. Che sī chi̍t ê Islam kok.
## Koh Khoàⁿ
*Tang Turkestan Tē-jī Kiōng-hô-kok
*Tang Turkestan
*Tang Turkestan to̍k-li̍p ūn-tōng

Lūi-pia̍t:Sin-kiong Uyghur Chū-tī-khu
Lūi-pia̍t:Bô-tī-leh ê kok-ka
Tiōng pak khing lâm

**Tiōng pak khing lâm** （Hôa-gí: ） sī kok-bîni-tóng tsìng-hú tuì Tâi-uân pak-pōo kah thiànn-sioh，ho Tâi-uân lâm-pōo-lâng kám-kak hui-siông put-buán ê hiān-siōng。

## bûn-hiàn
Thím

**Thím** (Eng-gí: *team*) sī chi̍t tīn kò-thé ê cho͘-ha̍p, sī cho͘ pí-lūn beh chò-hóe ta̍t-sêng chi̍t hāng bo̍k-phiau.
 
## Koan-liân
* Tūi
* Tīn
* Gu-lù-puh
* Tóng
Tūi

**Tūi** (隊) ū ēng tī bô-kâng tiûⁿ-ha̍p piáu-sī chi̍t-ê cho͘-chit ia̍h chi̍t tīn lâng. Pí-lūn kun-tūi, kiû-tūi, siâu-hông-tūi.

## Koan-liân
* Tūi (kun-sū)
Phá-thih

**Phá-thih** (Eng-gí: *party*) sī chi̍t tīn lâng hō͘ bó͘ chi̍t-ê chú-lâng chio chò-hóe poa̍h-nóa chhit-thô ê oa̍h-tāng, ia̍h sī pān chò te̍k-sû khèng-chiok oa̍h-tāng ê chi̍t pō͘-hūn. Phó͘-thong kóng ê phá-thih ū chhoân chia̍h--ê kap ím-liāu, tiāⁿ phòe im-ga̍k, thiàu-bú ia̍h kî-tha gû-lo̍k hāng-bo̍k.

## Chham-chiàu
Event Horizon Telescope

**Event Horizon Telescope** (**EHT**; "Sū-kiāⁿ Tē-pîⁿ-bîn Tiàu-kiàⁿ") sī chi̍t-ê tōa-hêng ê tiàu-kiāⁿ phòe-lia̍t (*telescope array*), hâm chi̍t thò la-jí-oh tiàu-kiàⁿ ê choân-kiû bāng-lō͘, kiam tùi tē-kû-téng chē-ê hui-siông-tn̂g ki-sòaⁿ kan-sia̍p-hoat (*very-long-baseline interferometry*) koan-chhek-chām cho͘-ha̍p chu-liāu. EHT kè-ōe ê bo̍k-phiau sī beh koan-chhat chhiau-kip chit-liōng o͘-khang (*supermassive black hole*).
Pa-lí Tiâu-iok (1229 nî)

**Pa-lí Tiâu-iok**, mā hō **Meaux Tiâu-iok**, sī 1229 nî 4 goe̍h 12 Toulouse ê Raymond 7-sè kap Hoat-kok ê Louis 9-sè tī Pa-lí hū-kīn Meaux siâⁿ chhiam--ê. Hit-tang-chūn Louis koh sè-hàn, sī in lāu-bú Castile ê Blanche leh hū-chek tiâu-iok. Pún tiâu-iok chèng-sek liáu-kiat chū 1209 nî khai-sí ê Albi Si̍p-jī-kun chiàn-cheng, khah-tēng Raymond phah-su hō͘ Louis 9-sè.
Homo luzonensis

***Homo luzonensis*** sī chi̍t khoán í-keng bia̍t-choa̍t ê *[[Homo]]* sio̍k chéng-bu̍t. Hòa-chio̍h ê sin-thé sī 2007 nî Armand Salvador Mijares ùi Hui-li̍p-pin Luzon ê Callao Soaⁿ-khut hoat-kìⁿ--ê.
Systema Naturae

******, goân-pún Latin siá ******, sī Sūi-tián si̍t-bu̍t-ha̍k-chiá, tōng-bu̍t-ha̍k-chiá, kiam i-su Carl Linnaeus ê chú-iàu chok-phín chi it. Pún chok kài-siāu liáu Linnaeus hun-lūi-ha̍k. Sui-bóng hit thò hē-thóng, chit-má hō chò siang-bêng hō-miâ-hoat, pō͘-hūn tī 200 tang chêng to̍h ū Gaspard kap Johann hiaⁿ-tī leh hoat-tián, 
Linnaeus sī tāi-seng tī kui pún chheh tang-tiong it-tì lī-iōng ê lâng. Thâu pán sī 1735 nî chhut--ê. 1758 nî ê tē 10 pán, sī siōng kài tiōng-iàu ê chi̍t pán.

## Chham-chiàu
Kò͘-kí

**Kò͘-kí**, mā ū kóng **[[Lī-kí-chú-gī|lī-kí]]**, **chū-su**, sī kóng ka-taⁿ koan-sim ka-tī ê lī-ek, hó-chhù, kap khài-lo̍k, bô koán pa̍t-lâng án-chóaⁿ ê ì-sù.

## Chham-chiàu
Kò͘-kí ê Ûi-thoân-chú

***Kò͘-kí ê Ûi-thoân-chú*** (Eng-gí: *The Selfish Gene*) sī Richard Dawkins tī 1976 nî lūn chìn-hòa ê chheh, sī kun-kù George C. Williams tī *[[Sek-èng kap Chū-jiân Soán-tek]]* (*Adaptation and Natural Selection*; 1966 nî) ê lí-lūn chò ki-chhó͘. Dawkins ēng "kò͘-kí ê ûi-thoân-chú" (*selfish gene*) lâi piáu-tat chìn-hòa ê ûi-thoân-chú tiong-sim-koan (*gene-centred view of evolution*), kā 1960 nî-tāi W. D. Hamilton téng lâng hoat-tián ê khài-liām thong-sio̍k-hòa.
Frankenstein

***Frankenstein; or, The Modern Prometheus*** ("Frankenstein; ia̍h, Hiān-tāi Prometheus") sī Eng-lân chok-ka Mary Shelley (1797–1851 nî) siá ê siáu-soat, leh kóng siàu-liân kho-ha̍k-ka Victor Frankenstein tī chi̍t kái hui-chèng-thóng kho-ha̍k si̍t-giām tang-tiong chhòng-chō chhut bái-khoán, ū tì-hūi ê oa̍h-mi̍h ê kò͘-sū. Shelley chū 18-hòe to̍h khai-sí siá chit-ê kò͘-sū, thâu chi̍t pán ê siáu-soat sī 1818 nî 1 goe̍h chhe 1 tī Lûn-tun bô-miâ chhut-pán--ê, hit chūn i 20-hòe. I-ê miâ thâu-chi̍t pái chhut-hiān sī ùi 1823 nî chhut ê tē-jī-pán.

## Chham-chiàu
Ulysses

***Ulysses*** sī Ài-ní-lân chok-ka James Joyce ê hiān-tāi-phài siáu-soat. Kò͘-sū tāi-seng sī liân-sòa chhut tī 1918 nî 3 goe̍h chì 1920 nî 12 goe̍h ê Bí-kok cha̍p-chì *[[The Little Review]]*, āu--lâi kui-ê ùi Pa-lí keng-kòe Sylvia Beach tī 1922 nî 2 goe̍h 2 ji̍t, Joyce 40-hòe seⁿ-ji̍t hit kang chhut-pán. Pún siáu-soat hông jī-ûi sī hiān-tāi-phài bûn-ha̍k siāng kài tiōng-iàu ê chok-phín chi it, ū kóng sī "kui-ê ūn-tōng ê tián-sī kiam thiah-iāu".
## Chham-chiàu
Balikatan

**Balikatan** sī Hui-li̍p-pin kap Bí-kok chiu-liân kun-sū ián-si̍p ê hō-miâ. *Balikatan* sī chi̍t-ê Tagalog-gí ê tan-jī, ì-sù sī "keng-thâu óa keng-thâu".


File:Balikatan 2019 Combined Arms Live-Fire Exercise Image 9 of 9.jpg|
File:Philippine army Lt. Col. Henry Bellan, left, and U.S. Army Lt. Col. John Garrity, the deputy commanders of Joint Civil Military Operations Task Force, bury a time capsule containing the construction plans for 130318-N-VN372-145.jpg|
File:PMC Martial Arts.JPG|
File:US Navy 080221-N-6936D-017 Capt. Anthony Pachuta, center, commander Amphibious Squadron (CPR) 11), and Capt. Leopoldo Alano, Commander Task Force 80, are briefed on Philippine and U.S. Navy events during Balikatan 2008.jpg|
File:US Navy 060303-N-4772B-128 Philippine Marines and villagers from the nearby town of Tiptipon pose with U.S. Marines and Sailors assigned to the 31st Marine Service Support Group (MSSG) before they depart the island.jpg|


## GuaGuā-pōo liân-kiat

* Official Facebook page
Thian-tō-bêng

**Thian-tō-bêng** (天道盟) sī Tâi-oân ū-miâ ê o͘-siā-hōe cho͘-chit, sī Tâi-oân siāng tōa ê pún-séng kak-thâu liân-bêng. 1986 nî sêng-li̍p, sè-le̍k hui-siông tōa. Chit kúi tang, in-ūi ū khah kiông ê tē-iân koan-hē, hoat-tián liáu chiâⁿ kín. Bo̍k-chiân, chham Tek-liân-pang kap Sù-hái-pang ha̍p-chheng Tâi-oân 3 tōa o͘-tō.
Chheh-phôe

**Chheh-phôe** sī pó-hò͘-sèng ê om-khàm-mi̍h, kap chheh ê chóa-ia̍h tàu chò-hóe. Siōng phó͘-thong ê hun-pia̍t sī ngē-phôe kap chóa-phôe nn̄g khoán
Lí ê Kiáⁿ M̄ Sī Lí ê Kiáⁿ

***Lí ê Kiáⁿ M̄ Sī Lí ê Kiáⁿ*** (Hàn-jī: **你的囝毋是你的囝**，Hôa-gí: **你的孩子不是你的孩子**)，sī chi̍t-pō͘ 2018 nî Tâi-oân Si-soán (詩選) Tiān-sī-kio̍k, ùi chok-ka Ngô͘ Hiáu-ngāu (Hàn-jī: 吳曉樂) ê kāng-miâ chok-phín lāi-bīn ê gō͘-ê kò͘-sū, hun-pia̍t sī *[[Ma-ma ê Lī-mó͘-khòng]]* (媽媽的遙控器), *[[Niau ê Kiáⁿ]]* (貓的孩子), *[[Ba̍k-nī ê Chòe-āu Chi̍t Kang]]* (茉莉的最後一天), *[[Khóng-chhiok (Tiān-sī-kio̍k)|Khóng-chhiok]]* (孔雀), *[[Pit-su Kòe-tāng]]* (必須過動). Múi-ê kò͘-sū nn̄g-chip, choân-pō͘ chóng-kiōng cha̍p-chip, iû Tân Hūi-lêng (陳慧翎) lâi chòe tō-ián. Kò͘-sū í chhin-chú (親子) chi-kan ê hō͘-tōng (互動) chò chú-tê, tī kho-hoàn (科幻) goân-sò͘ ê pau-chong chi-hā, khau-sé (剾洗) thé-chè ē-bīn niú-khiok (扭曲)--ê chhin-chú koan-hē (親子關係) kap kàu-io̍k khùn-kéng (教育困境), gō͘-ê kò͘-sū tang-tiong ê a-bú hun-pia̍t iû Koa Sò͘-hûn (柯素雲), Cheng Him-lêng (鍾欣凌), Ún Heng (尹馨), Chiā Khiông-loán (謝瓊煖) kap Ia̍p Choân-chin (葉全真) ián-chhut. Iáⁿ-chip ēng 4K chhiau-koân ōe-chit (超懸畫質) ki-su̍t liap-iáⁿ (攝影), 2017 nî 8 goe̍h 7 ji̍t khui-kiàⁿ (開鏡). Kong-sī Chú-pîn (公視主頻) tī 2018 nî 7 goe̍h chhe-chhit àm-sî 9 tiám siú-pò͘ (首播), mā tī Kong-sī+, Netflix kap LINE TV téng tong-ji̍t (當日) keng-sin siōng sin--ê chi̍t-chip. myVideo tī 2018 nî 8 goe̍h chhe-gō͘ choân-chi̍p chiūⁿ-kè (上架). Tû-liáu tiān-sī-kio̍k, Kong-sī mā tâng-pō͘ thui-chhut kái-pian tiān-tōng *Kiáⁿ-jî KIDZ* (孩子 KIDZ).

Lūi-pia̍t:Kong-sī ê tiān-sī-kio̍k
Lán kap Ok ê Kū-lî

***Lán kap Ok ê Kū-lî*** (Hàn-jī: 咱佮惡的距離, Hôa-gí: , ) sī Tâi-oân Kong-kiōng Tiān-sī tī 2019 nî thui-chhut--ê siā-hōe siá-si̍t-kio̍k (社會寫實劇), iû Lîm Kun-iông (林君陽) lâi chòe tō-ián, Kim-cheng Pian-kio̍k Lī Sī-oān (呂蒔媛) lâi siá kio̍k-pún. Chú-ián ûi: Kó͘ Chēng-bûn (賈靜雯), Un Seng-hô (溫昇豪), Ngô͘ Khóng-jîn (吳慷仁), Chiu Chhái-si (周采詩), Lîm Hō͘-hi (林予晞), Si Bêng-sòe (施名帥), Honduras (洪都拉斯), Tân Û (陳妤), Chan Phài-chû (曾沛慈), Lîm Tiat-hi (林哲熹), Û Hūi-kiâu (于卉喬), Kiám Chhiâng (檢場) kap Chiā Khiông-loán (謝瓊煖). Pún-kio̍k tī 2018 nî 4 goe̍h 20 ji̍t khai-sí hip, 7 goe̍h 16 ji̍t hip-liáu. Kò͘-sū tùi-tiōng (對重) tī biâu-hōe (描繪) bô-chha-pia̍t sat-jîn sū-kiāⁿ tiong, ka-hāi-chiá kap pī-hāi-jîn ta̍k-ê ka-sio̍k (家屬) ê sim-lí chōng-thài.
 
Lūi-pia̍t:Kong-sī ê tiān-sī-kio̍k
Madame Bovary

***Madame Bovary*** (goân-chéng Hoat-gí tê-bo̍k: *Madame Bovary. Mœurs de province*) sī Hoat-kok chok-ka Gustave Flaubert tī 1856 nî chhut ê siáu-soat, sī i ê thâu chi̍t pún.
Moby-Dick

***Moby-Dick; or, The Whale*** ("Mó͘-bí Lì-koh; ia̍h, Hit chiah Hái-ang") sī 1851 nî Bí-kok chok-ka  Herman Melville chhut ê siáu-soat. Kò͘-sū sī kiâⁿ-chûn-lâng Ishmael leh kì-su̍t Ahab, lia̍h-hái-hang-chûn ê chûn-tiúⁿ beh hiòng pe̍h-sek hái-ang Moby Dick pò oan-siû ê tāi-chì
The Great Gatsby

***The Great Gatsby*** ("Úi-tāi ê Gatsby") sī 1925 nî Bí-kok chok-chiá F. Scott Fitzgerald chhut ê siáu-soat, kì-su̍t chi̍t kóa tòa tī Long Island téng-bīn hi-kò͘ chng-thâu West Egg kap East Egg tī 1922 nî loa̍h-thiⁿ ê seng-oa̍h. Kò͘-sū chú-iàu sī koan-hè chi̍t-ê hō chò Jay Gatsby ê siàu-liân kiam sîn-bi̍t hó-gia̍h-lâng.
Tāi-oā Sin-bûn

**Tāi-oā Sin-bûn** (大話新聞) sī Tâi-oân Sam-li̍p Tiān-sī ê chi̍t ê chèng-lūn chiat-bo̍k. Chú-chhî-jîn sī Tēⁿ Hông-gî.
Jintara Poonlarp

**Jintara Poonlarp** (1969 nî 3 goe̍h 6 ji̍t - ), Krasnodar Thài-kok ê koa-chhiú.

Lūi-pia̍t:Thài-kok koa-chhiú
Lūi-pia̍t:Thài-kok jîn-bu̍t
Lîm Kiàn-liông

**Lîm Kiàn-liông** (林建隆), Tâi-oân Ke-lâng chhut-sin, sī chi̍t ūi hiān-tāi-si si-jîn, mā sī Tong-ngô͘ Tāi-ha̍k ê kàu-siū kiam chèng-tī phêng-lūn-chiá. I siāng ū-miâ ê tù-chok sī *[[Lô͘-môa Kàu-siū]]*, bat kái-pian chò tiān-sī-kio̍k.
Coelacanth

**Coelacanths** (Eng-gí ho͘-im:  óa-im: "sí-le-kan-suh") sī hî ê chi̍t bo̍k, hâm koh ū ê nn̄g chéng pun tī *[[Latimeria]]* sio̍k lāi-bīn: the Sai Ìn-tō͘-iûⁿ coelacanth (*Latimeria chalumnae*), chú-iàu chhut tī Hui-chiu tang hái-hōaⁿ ê Comoro Kûn-tó hū-kīn; kap Ìn-nî coelacanth (*Latimeria menadoensis*). 

Coelacanth tn̂g sî-kan hông jīn-ûi sī "oa̍h-hòa-chio̍h", in-ūi kho-ha̍k-ka jīn-ûi in sī chi̍t-ê taxon (hun-lūi tang-goân) ē-té taⁿ chhun--lo̍h-lâi ê chi̍t khoán, kî-tha beh kâng ê lóng taⁿ ū hòa-chio̍h tī--leh, jî-chhiá in tī 400 pah-bān-tang chêng tiō í-keng chìn-hòa kah kap chit-má beh kâng.

Chóng--sī, chi̍t kóa kīn-taⁿ ê gián-kiù tián-sī chhut coelacanth ê hêng-thé sī pí pún-té chai-iáⁿ--ê koh khah kok-iūⁿ.

## Chham-chiàu
Jeff Eagle

**Jeffrey "Jeff" Eagle** (1947 4 goe̍h 26 ji̍t ùi Brooklyn (New York Chhī) chhut-sì) sī Bí-kok ê ián-gôan. I tī *[[Slammer Girls]]* (1987) ê ián-chhut chin ū-miâ.

## Chham-khó

Lūi-pia̍t:1947 nî chhut-sì
Lūi-pia̍t:Bí-kok ián-goân
Lūi-pia̍t:Chāi-sè jîn-bu̍t
Hòa-ha̍k bú-khì

**Hòa-ha̍k bú-khì** (化學武器), kán-chheng chò **hòa-bú** (化武), sī tī hòa-ha̍k chiàn-cheng sî sú-iōng ū to̍k-sèng ê hòa-ha̍k bu̍t-chit chò-ûi bú-khì. Chit khoán bú-khì hām he̍k-chú bú-khì kap seng-bu̍t bú-khì lóng sio̍k-î "tōa kui-bô͘ sat-siong-sèng bú-khì". Thong-kòe sek-tong ê pó-hō͘ chong-pī, pôe-hùn kap pâi-tû u-jiám chhò͘-si, hòa-ha̍k bú-khì ê chú-iàu chok-iōng ē-tàng tit-tio̍h iú-hāu ap-chè. Chē-chē kok-ka ióng-iú tōa-liōng bú-khì-hòa ê hòa-ha̍k chè-che khò͘-chûn chò pī-chiàn chi iōng.
Ông Ûi

Ông Ûi (王維; ) sī Tiong-kok Tông-tiâu sî-tāi ê chi̍t ūi si-jîn.

Lūi-pia̍t:Ông--sī
Gina Rinehart

thumb|Gina Rinehart (2015)
**Georgina Hope "Gina" Rinehart** (āu-thâu-sèⁿ **Hancock**, kū-sèⁿ **Hayward**; 1954 nî 2 goe̍h 9 ji̍t chhut-sì) sī Australia ê khòng-gia̍p-ka, sī in lāu-pē Lang Hancock khai-ki ê khai-hoat kong-si Hancock Prospecting ê kè-sêng-chiá kiam chú-se̍k. Rinehart sī Australia siōng kài hó-gia̍h ê lâng chi it, chiàu 2019 nî ê kì-lio̍k i thàn ū 14.8 cha̍p-e̍k bí-kim ê lī-sûn.

Lūi-pia̍t:Ò-chiu jîn-bu̍t
Lūi-pia̍t:1954 nî chhut-sì
Castor

***Castor*** sio̍k ê tōng-bu̍t, sī chú-iàu kiâⁿ iā-hêng-sèng ê pòaⁿ-chúi-seng (*semiaquatic*) giat-khí-lūi.

## Chham-chiàu
Medici

**Medici** sī Italia ê gîn-hâng-gia̍p ka-cho̍k kiam chèng-tī tiâu-tē. In tāi-seng sī tùi 15 sè-kì Firenze Kiōng-hô-kok sî-tāi ê Cosimo de' Medici khai-sí oa̍h-hiáⁿ. Ka-cho̍k khí-goân ê só͘-chāi sī Tuscana ê Mugello tē-hng, in ta̍uh-ta̍uh-á lúi-chek châi-sán āu-bóe thang kiàn-li̍p Medici Gîn-hâng.
Chernobyl sū-kò͘

**Chernobyl sū-kò͘**, ia̍h sī kóng **Chernobyl chai-hāi**, sī 1986 nî 4 goe̍h 25–26 kî-kan hoat-seng ê he̍k-chú chai-hāi. Tāi-chì sī Chernobyl He̍k-chú-le̍k Hoat-tiān-só͘ ê 4-hō hoán-èng-ki chhut būn-tê, só͘-chāi tī Soviet Ukraina pa̍k-pō͘ ê Pripyat hū-kīn, chit-má hit-ê só͘-chāi í-keng sī pha-hng-tē.
Iâ-lō͘-sat-léng Ông-kok

**Iâ-lō͘-sat-léng Ông-kok** (Kingdom of Jerusalem) sī khah-chá chi̍t-ê si̍p-jī-kun kok-ka, kiàn-li̍p tī lâm-pō͘ Levant tē-hng, sī 1099 nî Tē-it-chhù Si̍p-jī-kun liáu-āu Bouillon ê Godfrey khai-ki--ê. Chit-ê ông-kok kè-sio̍k beh nn̄g pah tang, chū 1099 nî chì 1291 nî, lo̍h-bóe chòe-āu chi̍t-ê siâⁿ Acre khì hō͘ Mamluk lâng phah-phòa.
Luc Besson

**Luc Paul Maurice Besson** (1959 nî 3 goe̍h 18 chhut-sì) sī Hoat-kok ê tiān-iáⁿ kàn-tok, iáⁿ-chok-ka, kiam chè-chok-jîn. I kàn-tok ia̍h chè-chok ê chok-phín ū *Subway* (1985 nî), *The Big Blue* (1988 nî), *Nikita* (1990 nî), kap *The Fifth Element* (1997 nî) téng-téng.
Chhōa-lō͘-káu

**Chhōa-lō͘-káu** () sī chi̍t khoán ho̍k-bū-káu, sī te̍k-pia̍t hùn-liān beh chhōa sit-bêng-chiá ia̍h sī-le̍k siū sún-hāi ê lâng oa̍h-tāng ê káu-á.
2006 nî Lī-pa-lùn Chiàn-cheng

**2006 nî Lebanon Chiàn-cheng** sī 2006 nî 7 goe̍h 12 ji̍t chì 2006 nî 8 goe̍h 14 ji̍t ê chiàn-sū. Chham-chiàn ê sè-le̍k hâm Í-sek-lia̍t Hông-ōe-kun, Hizb Allah, Amal Ūn-tōng, Lebanon Kiōng-sán-tóng kap Palestine Kái-hòng Jîn-bîn Chiân-tīn – Chóng Su-lēng. Chiàn-tiûⁿ tī leh Levant téng só͘-chāi.
Tē-jī-chhù Seminole Chiàn-cheng

**Tē-jī-chhù Seminole Chiàn-cheng** sī 1835 nî 12 goe̍h 23 ji̍t chì 1842 nî 8 goe̍h 14 ji̍t ê chiàn-sū. Chham-chiàn ê sè-le̍k hâm Bí-kok kap Seminole. Chiàn-tiûⁿ tī leh Florida téng só͘-chāi.
Travancore Hô-lân Chiàn-cheng

**Travancore Hô-lân Chiàn-cheng** sī chi̍t kái chiàn-sū. Chham-chiàn ê sè-le̍k hâm Hô-lân Liân-ha̍p Tang Ìn-tō͘ Kong-si kap Travancore.
Tē-sì-chhù Macedonia Chiàn-cheng

**Tē-sì-chhù Macedonia Chiàn-cheng** sī Chêng 150 nî chì Chêng 148 nî ê chiàn-sū. Chham-chiàn ê sè-le̍k hâm Lô-má Kiōng-hô-kok kap Macedonia. Chiàn-tiûⁿ tī leh Macedonia téng só͘-chāi.
Tē-saⁿ-chhù Su-lī-a Chiàn-cheng

**Tē-saⁿ-chhù Su-lī-a Chiàn-cheng** sī Chêng 246 nî chì Chêng 241 nî ê chiàn-sū. Chham-chiàn ê sè-le̍k hâm Seleucid Tè-kok kap Ptolemy Ông-kok.
Suthida

**Suthida** (, ) sī Thài-kok kok-ông Vajiralongkorn ê ông-hiō.

Lūi-pia̍t:Thài-kok jîn-bu̍t
Lūi-pia̍t:Ông-hui
Osman Venezia Chiàn-cheng (1463–1479 nî)

**Osman Venezia Chiàn-cheng** sī 1463 nî chì 1479 nî ê chiàn-sū. Chham-chiàn ê sè-le̍k hâm Venezia Kiōng-hô-kok, Osman Tè-kok, Kàu-hông-léng, Skanderbeg, Zeta Chhin-ông-kok, Mani lâng kap Hi-lia̍p-lâng. Chiàn-tiûⁿ tī leh Friuli téng só͘-chāi.
Kôaⁿ-thiⁿ Chiàn-cheng

**Kôaⁿ-thiⁿ Chiàn-cheng** sī 1939 nî 11 goe̍h 30 ji̍t chì 1940 nî 3 goe̍h 13 ji̍t ê chiàn-sū. Chham-chiàn ê sè-le̍k hâm Hun-lân kap So͘-liân. Chiàn-tiûⁿ tī leh Hun-lân téng só͘-chāi.
1965 nî Ìn-tō͘ Pakistan Chiàn-cheng

**1965 nî Ìn-tō͘ Pakistan Chiàn-cheng** sī 1965 nî 8 goe̍h chì 1965 nî 9 goe̍h 23 ji̍t ê chiàn-sū. Chham-chiàn ê sè-le̍k hâm Ìn-tō͘ kap Pakistan. Chiàn-tiûⁿ tī leh Kashmir téng só͘-chāi. 

Lūi-pia̍t:Koan-sia̍p tio̍h Ìn-tō ê chiàn-cheng
Paquisha Chiàn-cheng

**Paquisha Chiàn-cheng** sī 1981 nî 1 goe̍h 28 ji̍t chì 1981 nî 2 goe̍h 5 ji̍t ê chiàn-sū. Chham-chiàn ê sè-le̍k hâm Peru kap Ecuador.
Kampuchea Oa̍t-lâm Chiàn-cheng

**Kampuchea Oa̍t-lâm Chiàn-cheng** sī 1977 nî 4 goe̍h 30 ji̍t chì 1991 nî 10 goe̍h 23 ji̍t ê chiàn-sū. Chham-chiàn ê sè-le̍k hâm Oa̍t-lâm, Kampuchea Kiù-kok Liân-ha̍p Chiàn-sòaⁿ, Bîn-chú Kampuchea, Kampuchea Jîn-bîn Kiōng-hô-kok, Bîn-chú Kampuchea Liân-ha̍p Chèng-hú kap Thài-kok. Chiàn-tiûⁿ tī leh Kampuchea téng só͘-chāi.
Pokémon Detective Pikachu

***Pokémon Detective Pikachu*** sī 2019 nî ê chi̍t chhut to͘-chhī khong-sióng (*urban fantasy*) gî-sîn tiān-iáⁿ (*mystery film*), kàn-tok sī Rob Letterman, i kap Dan Hernandez, Benji Samit, kiam Derek Connolly ha̍p siá hì-bûn, kò͘-sū tāi-seng sī Hernandez, Samit kap Nicole Perlman pian--ê. Pún chhut sī kun-kù Satosi Taziri chhòng-chō ê Pokémon hē-lia̍t kap 2016 nî ê bí-ti-oh-gém *[[Detective Pikachu]]* phah--ê, chè-chok sī Warner Bros. Pictures, Legendary Pictures kap The Pokémon Company, kiam kah Toho Co., Ltd. ha̍p-chok. Che sī thâu chi̍t chhut Pokémon hē-lia̍t ê chin-lâng kiam tōng-ōe tiān-iáⁿ, piáu-hiān chi̍t-ê kap chú-sòaⁿ iû-hì kap anime bô-kâng ê sè-kài.

Hì lāi ê Pikachu sī Ryan Reynolds hoat-siaⁿ kiam lia̍h piáu-chêng, phòe Justice Smith, Kathryn Newton, Suki Waterhouse, Omar Chaparro, Chris Geere, Ken Watanabe kap Bill Nighy téng kioh.
Chesko Bîn-cho̍k Koh-heng

**Chesko Bîn-cho̍k Koh-heng** sī Chesko chu-kok (*České země*) tī 18 chì 19 sè-kí tang-tiong ê chi̍t hāng bûn-hòa ūn-tōng. Pún ūn-tōng ê bo̍k-te̍k sī beh koh-heng Chesko ê giân-gí, bûn-hòa, kiam bîn-cho̍k tông-it-sèng. Koh-heng ūn-tōng lāi-bīn siāng chhut-miâ ê jîn-bu̍t hâm Josef Dobrovský kap Josef Jungmann.

Lūi-pia̍t:Chesko
Illyria ūn-tōng

**Illyria ūn-tōng** (Croatia-gí: *Ilirski pokret*) sī chi̍t-ê hoàn Lâm Slav ê bûn-hòa kiam chèng-tī ūn-tōng, chū chá-kî hiān-tāi puh-gê, kàu 19 sè-kí chiân-pòaⁿ-kî, tāi-iok 1835 chì 1849 nî kan, koh tī chi̍t kûn siàu-liân tha̍k-chheh-lâng ê chi-chhî tang-tiong koh-heng.

Pún ūn-tōng ê bo̍k-phiau sī beh tī Ò-tē-lī Hông-gâ-lī tè-kok ê thóng-tī tang-tiong, keng-kòe tùi in giân-gí kap cho̍k-kûn ê liân-ha̍p, khì kiàn-li̍p Croatia-lâng ê bîn-cho̍k thé-chè, koh lī-ēng chia ê ki-chhó͘ beh liân-ha̍p kui-ê Lâm Slav jîn-bîn.
Pho-lân bîn-cho̍k-chú-gī

**Pho-lân bîn-cho̍k-chú-gī**, jīn Pho-lân-lâng sī chi̍t-ê Pho-lân bîn-cho̍k, chi-chhî Pho-lân-lâng ê bûn-hòa it-thé-sèng.
Ô͘-lâm bîn-cho̍k-chú-gī

**Ô͘-lâm bîn-cho̍k-chú-gī** sī kin-á-ji̍t Tiong-kok Ô͘-lâm-séng tī khah-chá tāi-khài Bêng-tiâu āu-kî khai-sí ê chi̍t khoán bîn-cho̍k-chú-gī, hiān-tāi ê Tiong-kok tāi-seng mā ū lâng chú-tiuⁿ ô͘-lâm to̍k-li̍p, chóng—sī kàu-bóe oa-ná hō͘ Tiong-kok bîn-cho̍k-chú-gī chi-phòe.

Lūi-pia̍t:Ô͘-lâm-séng
Lūi-pia̍t:Bîn-cho̍k-chú-gī
Latvia Bîn-cho̍k Kak-chhéⁿ

**Latvia Bîn-cho̍k Kak-chhéⁿ** ē-tàng piáu-sī 3-ê bô-kâng m̄-koh koan-liām-siōng ū koan-hē ê bîn-cho̍k koh-heng ūn-tōng:

* Tē-it-kái Kak-chhéⁿ sī 1850 nî-tāi chì 1880 nî-tāi Siàu-liân Latvia-lâng niá-chhōa ê bîn-cho̍k koh-heng,
* Tē-jī-kái Kak-chhéⁿ, mā hō "Sin Tiâu-liû", sī ín-chhōa chhut 1918 nî Latvia To̍k-li̍p soan-kò ê ūn-tōng,
* Tē-saⁿ-kái Kak-chhéⁿ sī ín-chhōa chhut Latvia keng-kòe 1987 chì 1991 nî kan "Chhiùⁿ-koa Kek-bēng" khoe-ho̍k to̍k-li̍p ê ūn-tōng.
Lietuva Bîn-cho̍k Koh-heng

**Lietuva Bîn-cho̍k Koh-heng**, ia̍h sī kóng **Lietuva Bîn-cho̍k Kak-chhéⁿ**, sī Lietuva tī 19 sè-kí ê chi̍t toān sî-kî, hit chūn tōa-pō͘-hūn tòa Lietuva-lâng ê só͘-chāi lóng sio̍k Lō͘-se-a Tè-kok. Lietuva-lâng ê chū-koat chú-tiuⁿ soah tng khí-heng, ín-chhōa chhut hiān-tāi Lietuva bîn-cho̍k ê seⁿ-sêng, kàu-bóe kiâⁿ chhut to̍k-li̍p Lietuva kok-ka ê têng-sin kiàn-li̍p.

Tī Lietuva ê bîn-cho̍k koh-heng tang-tiong, siāng kài oa̍h-hiáⁿ ê ūn-tōng-chiá ū Vincas Kudirka kap Jonas Basanavičius.
Karelia lâng

**Karelia lâng** sī chi̍t-ê Hun-lân-hē cho̍k-kûn, Pak Au-chiu chāi-tē ê jîn-kûn, seng-oa̍h tī Karelia tē-hng, tī kin-á-ji̍t Hun-lân kap Lō͘-se-a tiong-ng.