Ng (jī-ha̍p jī-bió)

**Ng ()** (sió-siá: ng) sī iû jī-bó ⟨N⟩ hām jī-bó ⟨G⟩ sóo tsoo-sîng ê lating jī-bió tsi . ⟨Ng⟩ Sú-iōng teh ing-gú, welsh-gú (gallois), tik-gú, , tuvalu-gú, uzbek-gú, hunlân-gú, ua̍tlâm-gú, māori-gú, tagalog-gú, tonga-gú, filipino-gú, gilbert-gú tíng-tíng ê gú-giân lāi-té. Kok-tsè im-piau ê piáu-sī uî ŋ (ū-tang-sî-á iah-iōng [ŋɡ); lî-tshiánn teh tsi̍t-kuá-á  lāi-té mā hông khuànn-tsò sī tsi̍t-ê tan-it jī-bó.

## Im-ti̍t piáu-sī
⟨Ng⟩ thong-siông ê im-ti̍t piáu-sī Nńg-kok phīⁿ-im (teh kok-tsè im-piau (IPA) lāi-té iû  hû-hō piáu-sī), hi̍k-tsiá tso̍k nńg-kok sat-im () ê  (/n͡g/ hi̍k-tsiá /ⁿg/).

## Kok gú-giân ê im-ti̍k piáu-sī
İ-hā sī ⟨ng⟩ teh kok-tsióng gú-giân, pí-lû Pak-bí-tsiu gú-giân, Au-tsiu , Tiong-a gú-giân, Hui-tsiu , Lâm-tó gú-giân, A-tsiu , tíng-tíng ê gú-giân tang-tiong in-ê im-ti̍k tsi piáu-sī:

### Pak-bí-tsiu gú-giân
Teh Pak-bí-tsiu ê ing-gú tang-tiong tsú-iàu iōng teh  í ⟨ing⟩ lâi piáu-sī, iōng-lâi kòo-sîng hiān-tsāi hun-sû kah tōng-bîng-sû. ⟨Ng⟩ mā iōng teh kî-thann tsi̍t-kuá-á gú-sû tang-tiong, pí-jû teh ⟨king⟩ (kok-ông) tsit-ê gú-sû lāi-té. Iú-kuan ⟨Ng⟩ tsit-ê jī-ha̍p jī-bó teh ing-gú tang-tiong huat-im ê huat-tián; tshiánn tsham-ua̍t  hām . Teh Pak-bí-tsiu guân-tsū-bîn gú-giân ê jī-bó tang-tiong, thong-siông lóng ē iōng ⟨Ŋ ŋ⟩ lâi tshú-tāi ⟨Ng ng⟩.

### Au-tsiu gú-giân
Teh  ê Gaeilge-gú tang-tiong, ⟨ng⟩ siōng-thâu-á iōng-tsō ⟨g⟩ ê  pīng piáu-sī /ŋ/, pí-jû ⟨ár ngalar⟩ /ɑːɾˠ ˈŋɑɫəɾˠ/  "lán ê pēnn" (tsham-kiàn /ˈɡɑɫəɾˠ/). Teh tsit-ê gú-kù ê ūn-tsok kong-lîng tang-tiong, ⟨ng⟩ sī tuā-siá ê ⟨nG⟩, pí-jû "i teh *nG*aillimh".

Welsh-gú hām  iōng ⟨ng⟩ lâi piáu-sī nńg-kok phīnn-im /ŋ/.

İah koh-teh Hunlân-gúsú-iōng jī-ha̍p jī-bó "⟨ng⟩" lâi piáu-sī im-uī tn̂g ê nńg-kok phīnn-im /ŋː/, kah ⟨nk⟩ /ŋk/ hîng-sîng tuì-pí, āu-tsiá sī hú-im tsiām-piàn tsi-hā ê "kiông" hîng-sik, sī tsi̍t-tsióng ka-tn̂g ê hîng-sik. Jio̍k-huà ê /k/ sán-sing tsi̍t-ê guân-sú ê "nng-kok tshat-im", tsò-uî piau-tsún ê Hunlân-gú tang-tiong put-tsûn-tsāi ê nńg-kok tshat-im. ⟨Ng⟩ tông-huà tsò thâu-tsîng ê /ŋ/, sán-sing tsit-ê im /ŋː/. Sui-bóng phing-siá uî "⟨ng⟩"; m̄-ku teh siánn-mih sî-tsūn ⟨ng⟩ lóng bô sia̍p-ki̍p /ɡ/. Sóo-í jī-ha̍p jī-bió ⟨ng⟩ m̄ sī tsi̍t-ê to̍k-li̍p ê jī-bió. ⟨G⟩ thong-siông tuè-teh ⟨N⟩ ê āu-piah tâng-tsê huat ⟨Ng⟩ ê im, kî-thann ê tsîng-hóng ⟨G⟩ mā kan-na iōng-lâi phing-siá guā-lâi-gú. In-tshú ⟨ng⟩ sī im-uī guân-tsik ê tsi̍t-ê lē-guā, ⟨n⟩ iah-sī ⟨g⟩ sī piau-tsún Hunlân-gú jī-bió tang-tiong tsiânn-tsē ê jī-bió lāi-té ê tsi̍t-ê.

### Tiong-a gú-giân
Tī Tiong-a gú-giân ê Uzbek-gú lāi-té, ⟨ng⟩ sī jī-bó tang-tiong ê tē-29 ê jī-bó. ⟨Ng⟩ hông khuànn-tsò tsi̍t-ê tan-to̍k ê jī-bó; sī Uzbek-gú jī-bó ê tsuè-āu ê tsi̍t-ê ( tio̍h-sī tē-29 ê) jī-bó, āu-piah tsiap "phiat-hō" (tutuq belgisi). Lî-tshiánn teh Alapik-gú lāi-té, ⟨ng⟩ sī tsò-uî jī-bó ⟨ڭ ⟩ ê tsuán-siá.

### Hui-tsiu gú-giân
Teh Hui-tsiu guân-tsū-bîn ê   tang-tiong, thong-siông lóng ē iōng ⟨Ŋ ŋ⟩ lâi tshú-tāi ⟨ng⟩. Līng-guā teh tsi̍t-kuá-á Hui-tsiu gú-giân (, , ) tang-tiong piáu-sī   (/ⁿɡ/)。

### Lâm-tó gú-giân
Teh tsiânn-tsē Lâm-tó gú-giân Māori-gú, Tagalog-gú, Tonga-gú, Gilbert-gú, Tuvalu-gú, Ìnnî-gú, Chamorro-gú, tang-tiong, ⟨ng⟩ hông jīn-uî sī tan-it jī-bó. 

Koh-teh Sepangâ sî-tāi ê Tagalog-gú  kah kî-thann ê  lāi-té, ⟨ng⟩ tāi-piáu tsîng phīnn-huà im hē-lia̍t /ŋɡ/. Nńg-kok phīnn-im /ŋ/ ū tsiânn-tsē tsióng su-siá hong-sik, tsik-sī "⟨n͠g⟩", "⟨ñg⟩", "⟨gñ⟩" (pí-jû teh jī-sû "Sagñay" lāi-té ê ⟨gñ⟩), í-ki̍p——teh guân-im tsi āu——ū-tang-sî-á sī "⟨g̃⟩". Koh-lâi teh 20 sè-kí tsá-kî Tagalog-gú, kah kî-thann Huili̍ppin gú-giân ê piau-tsún-huà kuè-tîng tang-tiong, ⟨ng⟩ hông iōng teh nńg-phīnn-im /ŋ/; put-jî-kò tsîng phīnn-huà im /ŋɡ/ tio̍h hông siá-tsò ⟨ngg⟩. Tshú-guā, ⟨ng⟩ mā iōng teh huat-im tsò /naŋ/ ê tiānn-tiānn khuànn ê  tsōo-sû, tio̍h kā i kah  tsōo-sû ⟨nang⟩ khu-hun tshut-lâi. Teh Tagalog-gú lāi-té, ⟨ng⟩ iah-sī tsi̍t-ê tan-to̍k ê jī-bó, tha̍k-tsò "Nang". 

Kî-thann ê  ê gú-giân tang-tiong, /ŋ/ im ū-tang-sî-á phing-tsò "⟨ng⟩", iah ū-tang-sî-á kan-nā phing-tsò "⟨G⟩" nā-niā. Tuì New Zealand Māori-gú lâi-kóng, ⟨ng⟩ sī tsi̍t-ê tan-to̍k ê jī-bó. Teh Tâi-uân guân-tsū-bîn tso̍k-gú lāi-té, ⟨ng⟩ sī tsi̍t-ê tan-to̍k ê jī-bôo, piáu-sī /ŋ/ im.

### A-tsiu gú-giân
A-tsiu  ⟨ng⟩ teh hàn-tsōng gú-giân tang-tiong, Kah ing-gú í-ki̍p kî-thann kuí-ā tsióng Au-tsiu sóo ián-sing ê tsìng-jī-huat (pí-jû ua̍t-lâm-gú) kāng-khuán, thong-siong piáu-sī nńg-kok phīnn-im /ŋ/. Teh Bân-lâm-gú , Kheh-ka-uē, Bân-tang-gú Hok-tsiu-uē lāi-té; ⟨ng⟩ sī tsi̍t-ê tan-to̍k ê jī-bó, tāi-piáu tio̍h ūn-huà hú-im nńg-kok phīnn-im tha̍k-tsò /ŋ/.

## Kè-sǹg-ki tāi-bé
Tshiūnn tuā-to-sòo jī-ha̍p jī-bió kāng-khuán, teh tan-it ê hû-hō tsi-hā pīng-bô ⟨ng⟩ ê pian-bé, ⟨ng⟩ tsóng--sī thong-kuè sio-tsiap tsi̍t-ê ⟨N⟩ hām tsi̍t-ê ⟨g⟩ lâi kòo-sîng e̊.

*jī-bió kiat-kòo hun-kái (ki-pún lating jī-bió, piàn-im hû-hō):

## Tsù-kiok

## Tsù-kái

## Tsham-ua̍t
* (Lettres supplémentaires de l'alphabet latin)
*Digramme
*Garay alphabet

## Guā-pōo liân-kiat

* 
* Буква Nна сайте graphemica.com 
* Буква n на сайте graphemica.com 
* Буква g на сайте graphemica.com 
* 

Lūi-pia̍t:Lating bûn-jī jī-ha̍p jī-bió
Lūi-pia̍t:Māori-gú