open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
To-chêng Siâⁿ-chhī

****** (hàn-jī:) sī Tâi-oân Bîn-kan Choân-bîn Tâi-sī Kong-si tī Tâi-oân Piau-chún-sî Lé-pài-it kah Lé-pài-gō͘ àm-sî 20:00 pò͘-chhut ê Hiong‑thó-kio̍k.

* Bîn-sī Koaⁿ‑hong-bāng‑chām.
Hun-chiong

**Hun-chiong** (勳章), mā thang kiò chò **Pó-seng** (寶星), sī iû chèng-hú, ông-sek ia̍h kok-chè cho͘-chit pan-hoat ê êng-ū hui-chiong.
Auckland

**Auckland** sī New Zealand Pak Tó ê siâⁿ-chhī, sī hit kok chiàu to͘-hōe-khu lâi sǹg siōng chē jîn-kháu ê tē-hng, to͘-hōe-khu lāi ū 1,628,900 lâng (2018 nî 6 goe̍h).
Kheng-kok oàn-lêng

***Kheng-kok oàn-lêng*** (傾國怨伶) sī Tâi-oân ê siàu-lú bān-ōe, sī *[[Kó͘-kiàⁿ kî-thâm]]* hē-lia̍t ê tē-it-pō͘, sio̍k-chok ûi *[[Hóe-ông]]*. Chok-chiá sī Iû Sò͘-lân, goân chhut-pán-siā sī Hoâ-siōng Bûn-hòa, Tāi-jiân Bûn-hòa, ki̍p Kông-liông Kok-chè.

Lūi-pia̍t:Tâi-oân ê bàng-gah
Lūi-pia̍t:Siàu-lú bàng-gah
Manti

**Manti** (Thó͘-ní-kî-gí: *mantı*; óa-im: "mán-tuh"), chiàu giân-gí kap só͘-chāi ū bô-kâng ê hō-miâ, sī chi̍t khoán Turkic liāu-lí tang-tiong ê pau-á-lūi (*dumpling*) chia̍h-mi̍h.

*Manti* chit jī kap Hân-kok-ōe kóng ê *mandu*, Ji̍t-pún-ōe kóng ê *manjū*, kiam Tiong-kok-ōe kóng ê *mantou* sī kâng gí-goân. Chóng-sī hiah í-keng pìⁿ chò si bô-kâng ê mi̍h-kiāⁿ.

## Koan-liân
* Bán-thô
Diner

***Diner*** (óa-im: "tái-nah") sī chi̍t khoán Bí-kok-sek ê chhan-thiaⁿ, tī hit kok ê Tang-pak-pō͘, Tiong-se-pō͘ te̍k-pia̍t liû-hêng, thong Bí-kok kiam Ka-ná-tah mā bōe-chió. Chit khoán chhan-thiaⁿ bē ê mi̍h chin chē khoán, it-poaⁿ sī Bí-kok liāu-lí, koh ū khin-sang ê khì-hun, phó͘-thong hun nn̄g khoán ūi-á, chi̍t pêng sī chú-chia̍h ê lâng ti̍t-chiap ho̍k-bū ê kháuⁿ-thah (*counter*), chi̍t pêng sī tiàm-oân ho̍k-bū ê toh.
Gî-lân Ko-kip Tiong-ha̍k

**Kok-li̍p Gî-lân ko-ki-Tiong-ha̍k**, Tâi-oân chhut-miâ ê ko-tiong, kán-chheng **Gi-tiong**.

Ha̍k-hāu tī 1941 nî sêng-li̍p, sī gî-lân thâu-1-keng tiong-téng tiong ha̍k-hāu. Thâu-khí-seng hō-miâ **Tâi-pak Chiu-lip gî-lân Tiong Ha̍k-hāu** (台北州立宜蘭中學校). Hit-chūn ū 9-sêng Ji̍t-pún-lâng ha̍k-seng . 1945 nî kái-miâ hō·-chò **Tâi-oân Séng-li̍p Gî-lân Tiong-ha̍k**. Chiàn-āu koh kái hō **Tâi-oân Séng-li̍p Gî-lân kok-gî Tiong-ha̍k**. 2000 nî liáu-āu, mā tòe leh kái chò **kok-li̍p Gî-lân Ko-kip Tiong-ha̍k**, kàu-taⁿ.
Kó͘-kiàⁿ kî-thâm

***Kó͘-kiàⁿ kî-thâm*** (古鏡奇譚) sī Tâi-oân ê siàu-lú bān-ōe hē-lia̍t ha̍p-chi̍p, chok-chiá sī Iû Sò͘-lân, goân chhut-pán-siā sī Hoâ-siōng Bûn-hòa, Tāi-jiân Bûn-hòa, ki̍p Kông-liông Kok-chè. Bo̍k-chiân *Kó͘-kiàⁿ* hē-lia̍t ha̍p-kè pau-hâm sam-pō͘ chok-phín:

# *[[Kheng-kok oàn-lêng]]* (傾國怨伶)
# *[[Hóe-ông]]* (火王)
# *[[Tan U̍t kì]]* (丹聿記)

Lūi-pia̍t:Tâi-oân ê bàng-gah
Lūi-pia̍t:Siàu-lú bàng-gah
Simon Bridges

**Simon Joseph Bridges** (1976 nî 10 goe̍h 12 chhut-sì) sī Niú-se-lân ê cheng-ti-ka, sī Niú-se-lân Bîn-cho̍k Tóng ê thâu-lâng. I chū 2008 nî to̍h chò tāi-piáu Tauranga ê kok-hōe gī-goân.

## Chhut-sin
Bridges ùi 1976 nî tī Auckland chhut-sì. I-ê lāu-pē sī Māori kiam Pākehā (chāi-tē tùi Au-chiu-hē cho̍k-kûn ê hō-miâ), nā lāu-bú oan-ná sio̍k Pākehā. Lāu-pē hit pêng ê a-má, sī Ngāti Kinohaku siā ê lâng
Hoán-hāu (Tiān-iáⁿ)

***Hoán-hāu*** sī kái-pian chū tâng miâ tiān-chú iû-hì ê Tiān-iáⁿ, biâu-su̍t 1950 nî-tāi Tâi-oân Pe̍h-sek Khióng-pò͘ Sî-kî ê soaⁿ-khu ko-tiong lāi 
, chi̍t kûn m̄ goān ho̍k-chiông Ui-khoân-chú-gī ê lâng siū chèng-hú pek-hāi ê kò͘-sū.

2019 nî 9 go̍eh 20 ji̍t chiūⁿ èng.

Lūi-pia̍t:Tâi-oân ê tiān-iáⁿ
Lūi-pia̍t:Hoán-hāu
Jolene Marie Rotinsulu

**Jolene Marie Cholock-Rotinsulu** (1996 nî 3 goe̍h 15 ji̍t chhut-sì) sī Ìn-nî kiam O-su-to-lá-li-ah ê tiān-sī chú-chhî, koa-chhiú, model, bú-iâi ián-oân, kiam bí-jîn kēng-soán ê chham-ka-chiá. I tī 2019 nî ê Miss International tang-tiong tit tio̍h hâm-thâu, sī tē-4-ê iâⁿ tio̍h chit sióng ê Hui-Ìn-nî.

## bộ sưu tập
2014 nî Tâi-oân koān-chhī-tiúⁿ soán-kí

**2014 nî Tiong-hôa Bîn-kok tit-hat chhī-tiúⁿ soán-kí kap 2014 nî Tiong-hôa Bîn-kok koān-chhī-tiúⁿ soán-kí**sī 2014 nî ê Tâi-oân tē-hng kong-chit jîn-oân soán-kí ê chi̍t pō͘-hūn, tī 2014 nî 11 goe̍h 29 hō kí-hêng, pau-hâm tit-hat-chhī chū-tī-hoat si-hêng í-lâi ê tē-6 kài tit-hat chhī-tiúⁿ soán-kí, í-kip tē-hng chū-tī si̍t-si í-lâi ê tē-17 kài koān-chhī-tiúⁿ soán-kí. Tòng-soán-jîn tī kāng-nî 12 goe̍h 25 hō chiū-chit.
Sūi-tián Bîn-chú-phài

**Sūi-tián Bîn-chú-phài** (*Sverigedemokraterna*) sī Sūi-tián ê pó-siú-phài chèng-tóng. In sī 1988 nî khai-ki--ê.
Sūi-se Jîn-bîn Tóng

**Sūi-se Jîn-bîn Tóng** (Tek-gí: *Schweizerische Volkspartei*), chiàu Hoat-gí hō **Tiong-phài Bîn-chú Liân-ha̍p** (*Union démocratique du centre*), sī Sūi-se ê pó-siú-phài chèng-tóng, in sī Liân-pang Gī-hōe ê tē-it tōa tóng.
Canada Pó-siú Tóng

**Canada Pó-siú Tóng**, mā kiò ***Tories***, sī Canada ê liân-pang chèng-tóng. In sī 2003 nî ê sî-chūn chē-ê iū-e̍k chèng-tóng ha̍p chò-hóe kiàn-li̍p--ê.
Tory

**Tory** sī Eng-gí tùi **Tory-phài** (*Toryism*) ê lâng hō--ê chheng-ho͘. In chit phài sī kiâⁿ Eng-kok-sek ê thoân-thóng-chú-gī kiam pó-siú-chú-gī, chi-chhî Eng-lân bûn-hòa keng-kòe le̍k-sú hoat-tián chhut--lâi ê siā-hōe tì-sū.
Thoân-thóng-chú-gī

**Thoân-thóng-chú-gī** tī bô-kâng tiûⁿ-ha̍p ū bô-kâng ì-sù, pí-lūn:

* Thoân-thóng-chú-gī (Thian-chú-kàu)
* Thoân-thóng-phài pó-siú-chú-gī
Jia̍t-chúi-lô͘

**Jia̍t-chúi-lô͘** () sī ē-tàng thê-kiong sio chúi ê chong-tì. Ka-jia̍t ê hong-sek it-poaⁿ ū gá-suh, tiān-khì, thài-iông-lêng.

Lūi-pia̍t:E̍k-keng-á
Chiò-bêng

**Chiò-bêng** (照明) sī lī-iōng kok-chióng kng-goân lâi thê-koân te̍k-tēng tiûⁿ-só͘ ê kng-tō͘. Hiān-tāi ê lâng-kang chiò-bêng chú-iàu sú-iōng tiān-khì chiò-bêng chong-tì. Éng-kòe sī iōng chhin-chhiūⁿ gá-suh-teng, la̍h-chek kap iû-teng.
Kng-hāi

**Kng-hāi** (光害) sī jîn-lūi kòe-tō͘ sú-iōng chiò-bêng hē-thóng só͘ chhut-hiān ê u-jiám būn-tê, só͘-í mā hō-chò **kng-u-jiám** (光汙染). Kng-hāi sī kang-gia̍p hoat-tián ê hù-sán-phín, chú-iàu goân-chū ku-ka chiò-bêng, kóng-kò, pān-kong tōa-lâu, kang-tiûⁿ, lō͘-teng kap lō͘-thiⁿ tōa-hêng ūn-tōng-tiûⁿ. Siū kng-hāi éng-hióng ê kok-ka chú-iàu sī sian-chìn-kok, chhin-chhiūⁿ Bí-kok, Au-chiu kok-kok kap Ji̍t-pún.

Lūi-pia̍t:U-jiám

Lūi-pia̍t:Khoân-kéng pó-hō͘
Lūi-pia̍t:Chiò-bêng
Chúi-chit

**Chúi-chit** (水質) sī chúi ê hòa-ha̍k, bu̍t-lí-ha̍k, seng-bu̍t-ha̍k, kap hòng-siā te̍k-sèng.
Sebastián Piñera

**Miguel Juan Sebastián Piñera Echenique** () sī Chile ê chèng-tī-ka, sī Chile chū 2010 nî chì 2014 nî kiam 2018 nî koh chài-jīm ê chóng-thóng.
Sî-kan seng-bu̍t-ha̍k

**Sî-kan seng-bu̍t-ha̍k** (時間生物學) sī teh gián-kiù seng-bu̍t thé-lāi hām sî-kan ū-koan ê chiu-kî-sèng hiān-siōng, iáu-koh ū chia-ê hiān-siōng ê sî-kan ki-chè.

Lūi-pia̍t:Seng-bu̍t-ha̍k
Lūi-pia̍t:Sîn-keng kho-ha̍k
Tulsi Gabbard

**Tulsi Gabbard** () sī Bí-kok ê chèng-tī-ka, tāi-piáu Hawaii tē-2 kok-hōe hun-khu ê chiòng-gī-goân.
Ann Coulter

thumb|Ann Coulter

**Ann Hart Coulter** () sī Bí-kok ê mûi-thé káng-oân, choan-nôa chok-ka, kiam lu̍t-su. I sī chhut-miâ ê pó-siú-phài miâ-jîn.
Steve Bannon

**Stephen Kevin Bannon** (1953 nî 11 goe̍h 27 chhut-sì) sī Bí-kok ê mûi-thé chú-koán, chèng-tī jîn-bu̍t, chiàn-lio̍k-ka, kiam tâu-chu-ka. I pat chò Breitbart News ê chip-hêng chú-se̍k. Bí-kok Chóng-thóng Donald Trump tú chiūⁿ-jīm ê thâu chhit goe̍h-ji̍t mā ū chò White House ê Siú-se̍k Chiàn-lio̍k-ka.
Hái-chúi tām-hòa

**Hái-chúi tām-hòa** (海水淡化), mā hō-chò **hái-chúi thoat-iâm** (海水脫鹽), sī kā hái-chúi lāi ê iâm-hūn kap khòng-bu̍t-chit the̍h-tiāu lâi tit-tio̍h tām-chúi ê kòe-têng. Hái-chúi tām-hòa chú-iàu sī ūi-tio̍h beh thê-kiong ím-iōng-chúi kap lông-gia̍p iōng-chúi. Tī tām-hòa ê kòe-têng tiong-kan, ū-tang-sî-á si̍t-iōng-iâm mā ē tòng-chò hù-sán-bu̍t pī seng-sán chhut-lâi. Hái-chúi tām-hòa tī hui-siông khiàm-chúi ê Tiong-tang só͘-chāi chiâⁿ liû-hêng; tī chi̍t-kóa tó-sū kap chûn-chiah téng mā ē lī-iōng chit hāng ki-su̍t. Chi̍t-kóa óa hái ê chio̍h-hòa kap goân-chú-le̍k hoat-tiān-só͘ mā óa-khò hái-chúi tām-hòa ki-su̍t lâi thê-kiōng léng-khiok lô͘-sim ê chúi-goân. Hái-chúi tām-hòa su-iàu tāi-liōng lêng-liōng, só͘-í tī khah sàn-chhiah ê kok-ka tē-khu ê keng-chè hāu-ek bô koân. Lēng-gōa, tām-hòa liáu-āu ê hù-sán-phín "iâm-chúi" (iâm-hūn lông-tō͘ chin koân ê chúi) mā ū pâi-hòng ê būn-tê chûn-chāi.

Lūi-pia̍t:Chúi chhú-lí
Chēng-chúi

**Chēng-chúi** (淨水) sī kā chúi lāi-té ê u-jiám-bu̍t the̍h-tiāu ê chēng-hòa kòe-têng. Chēng-chúi ê bo̍k-tek it-poaⁿ lī-iōng te̍k-tēng ê têng-sū lâi tit-tio̍h chúi chēng-hòa ê hāu-kó, pēng iōng chò bô-kāng ê iōng-tô͘. Tāi-to-sò͘ ê chúi lóng thê-kiong hō͘ jîn-lūi lâi lim. Chēng-hòa-chúi mā ū  i-ha̍k, io̍h-lí-ha̍k, hòa-ha̍k kap kang-gia̍p hong-bīn ê iōng-tô͘.

Lūi-pia̍t:Chúi
Lūi-pia̍t:Ím-iōng-chúi
Lūi-pia̍t:Chúi-chit u-jiám
Ge̍k-siàm-thàu

**Ge̍k-siàm-thàu** (逆滲透) sī chi̍t chióng chēng-chúi ê hong-sek.

Lūi-pia̍t:Chúi chhú-lí
Lūi-pia̍t:Po̍h-mo̍͘h ki-su̍t
Gá-suh po̍k-chà

**Gá-suh po̍k-hoat** sī khó-jiân khì-thé ê ì-gōa po̍k-chà, mā thang kiò **khì-po̍k** (氣爆). Gá-suh po̍k-hoat ē ín-khí hóe-chai kap kî-thaⁿ chai-hāi, mā ē chō-sêng giâm-tiōng ê sèⁿ-miā kap châi-sán sún-sit.

Gá-suh po̍k-hoat ū khó-lêng sī in-ūi khì-thé lāu-sia̍p, tì-sú khó-jiân khì-thé kap khong-khì hūn-ha̍p, koh ka-siōng hóe-goân (chhin-chhiūⁿ chēng-tiān ia̍h-sī lài-tah), chòe-āu hūn-ha̍p khì-thé khí hóe-sio lâi chō-sêng--ê.

Tī khiā-ke ê gá-suh po̍k-hoat sū-kò͘ tiong, chú-iàu ê po̍k-chà-sèng khì-thé sī the̍h-lâi chò chú-chia̍h ê khì-thé jiân-liāu, chhin-chhiūⁿ thian-jiân-khì téng-téng. Tī kang-gia̍p po̍k-chà tiong, chē-chē kî-thaⁿ khì-thé mā pān-ián tiōng-iàu kak-sek.
Hòa-ha̍k sèng-chit

**Hòa-ha̍k sèng-chit** (化學性質) sī bu̍t-chit tī hòa-ha̍k hoán-èng tiong só͘ piáu-hiān chhut-lâi ê te̍k-teng kap sèng-chit.
Hong-têng-sek

**Hong-têng-sek** (Hong-têng; hàn-gí: 方程式) sī hâm piàn-sò͘ chāi-lāi ê sò͘-ha̍k téng-sek.

Lūi-pia̍t:Hong-têng
Lūi-pia̍t:Chho͘-téng tāi-sò͘
Slovenia bîn-cho̍k-chú-gī

**Slovenia bîn-cho̍k-chú-gī** sī chú-tiuⁿ Sloven lâng sī chi̍t-ê bîn-cho̍k (*nation*) kiam beh ka-kiông in bûn-hòa it-thé-sèng ê bîn-cho̍k-chú-gī. Tāi-seng ê khí-in sī Hoat-kok Kek-bēng ê su-sióng éng-hióng, hit chūn Napoleon ê kun-tūi ū chiàm Solvenia, tī 1809 nî chì 1813 nî kan ū siat chò Illyria Chu-séng ê chi̍t pō͘-hūn.

Anton Korošec sī Slovenia ê bîn-cho̍k-chú-gī-chiá chi it, i pat chi-chhî Yugoslavia tī Tē-it-chhù Sè-kài Tāi-chiàn sî-tāi ê thóng-it, lâi pang-chō͘ Slovenia thoat-lî Ò-tē-lī Hông-gâ-lī tè-kok ê thóng-tī.

Lūi-pia̍t:Bîn-cho̍k-chú-gī
Croatia bîn-cho̍k-chú-gī

**Croatia bîn-cho̍k-chú-gī** sī beh pò-iông Croat lâng bûn-hòa it-thé-sèng ê bîn-cho̍k-chú-gī.

Hiān-tāi Croatia bîn-cho̍k-chú-gī tī 19 sè-kí tāi-seng khí-heng, hit-tang-chūn in tú siū tio̍h tng leh ka-kiông ê Magyar-hòa ap-le̍k. In su-sióng ê ki-chhó͘ thang hun nn̄g hong-bīn: tiong-sè-kí Croat lâng kok-ka ê liân-sio̍k-sèng, kap tùi Slav lâng ê jīn-tông. Illyria ūn-tōng sī hit-ê sî-tāi ê khí-thâu.
Monkhaen Kaenkoon

**Monkhaen Kaenkoon** (1973 nî 7 goe̍h 20 ji̍t - ), sī Thài-kok ê koa-chhiú.

Lūi-pia̍t:Thài-kok koa-chhiú
Lūi-pia̍t:Thài-kok jîn-bu̍t
Hún-tîn po̍k-chà

**Hún-tîn po̍k-chà** (粉塵爆炸) sī hiân-phû   khó-jiân hún-tîn tī siong-tùi kio̍k-hān ê khong-kan lāi khoài-sok jiân-sio lâi chō-sêng po̍k-chà.

Lūi-pia̍t:Hòa-ha̍k kòe-têng
Ashoka

**Ashoka** sī Ìn-tō͘ Maurya Tè-kok ê tē-3 tāi kun-chú. Tī hàn-jī sè-kài hō-chò **A-io̍k-ông** (阿育王). I sī Bindusara ê hāu-seⁿ. Ashoka pún-sin sī chi̍t ūi Hu̍t-kàu-tô͘.
Sîn-ōe-ha̍k

**Sîn-ōe-ha̍k** (神話學) sī chi̍t chióng bîn-sio̍k-ha̍k, sī koan-î jîn-lūi kap sè-kài piàn-khian ê sîn-sèng kò͘-sū.

Lūi-pia̍t:Sîn-ōe
Lūi-pia̍t:Bîn-sio̍k
Chèng-tī soan-thoân

**Chèng-tī soan-thoân** (政治宣傳) sī chi̍t chióng soan-thoân ê hong-sek, i-ê bo̍k-tek sī beh éng-hióng siā-hōe tāi-chiòng tùi bó͘ chi̍t ê chèng-hú ê li̍p-tiûⁿ kap thāi-tō͘, hō͘ te̍k-tēng jîn-sū kap thoân-thé ē-tàng ùi chia tit-tio̍h lī-ek. Chèng-tī soan-thoân ê ī-kî hāu-kó sī hō͘ bo̍k-piau tāi-chiòng ē-tàng koh-khah chiap-siū bó͘ chi̍t hāng te̍k-tēng ê chèng-tī gī-tê. Chèng-tī soan-thoân ē-tàng khòaⁿ-chò sī chèng-tī chok-chiàn ê chi̍t ê khoân-chiat.
Kok-chè Âng Si̍p-jī kap Âng Goe̍h-bâi Ūn-tōng

**Kok-chè Âng Si̍p-jī kap Âng Goe̍h-bâi Ūn-tōng** (Eng-gí: *International Red Cross and Red Crescent Movement*) sī kok-chè-sèng ê jîn-tō-chú-gī ūn-tōng, tī thong-sè-kài kok-tē ū tāi-iok 9700-bān ūi chì-goān-chiá kap kang-chok jîn-oân. Che sī kok-chè jîn-tō ūn-tōng beh pó-hō͘ lâng ê sèⁿ-miā kap kiān-khong, pó-chiong lâng ê chun-giâm, kiám-kheng kok-che̍k, chéng-cho̍k, chong-kàu sìn-gióng, kai-kip kap chèng-tī koan-liām só͘ ín-khí ê jīm-hô kî-sī.

Kok-chè Âng Si̍p-jī kap Âng Sin-goe̍h Ūn-tōng ū 3 ê pō͘-hūn: Âng Si̍p-jī Kok-chè Úi-oân-hōe, Âng Si̍p-jī kap Âng Goe̍h-bâi Kok-chè Liân-ha̍p-hōe, kok-kok ê Âng Si̍p-jī Hōe kap Âng Goe̍h-bâi Hōe. Chit 3 ê chó͘-sêng pō͘-hūn siong-tùi to̍k-li̍p, m̄-koh ū kiōng-tông ê ki-pún goân-chek, bo̍k-piau, piau-chì kap chiong-thêng.

Lūi-pia̍t:Kok-chè cho͘-chit
Lūi-pia̍t:Siā-hōe ūn-tōng
Lūi-pia̍t:Jîn-tō oān-chō͘
Kak-tō͘

**Kak-tō͘** (角度) sī iû nn̄g tiâu sio kau-chhe ê ti̍t-chōa só͘ chó͘-sêng ê kí-hô-ha̍k tô͘-àn.

## Hun-lūi


Lūi-pia̍t:Saⁿ-kak-hoat
Lūi-pia̍t:Chho͘-téng kí-hô-ha̍k
Tai Orathai

**Tai Orathai** (1980 nî 3 goe̍h 27 ji̍t - ), Krasnodar Thài-kok ê koa-chhiú.

Lūi-pia̍t:Thài-kok koa-chhiú
Lūi-pia̍t:Thài-kok jîn-bu̍t
Khó-jiân-sèng

**Khó-jiân-sèng** (可燃性) sī bu̍t-chit ê chi̍t chióng hòa-ha̍k sèng-chit. Khó-jiân ê bu̍t-chit ē-tàng tī khong-khì tiong jiân-sio.
Chio̍h-iû hòa-ha̍k

**Chio̍h-iû hòa-ha̍k** (石油化學), kán-chheng **chio̍h-hòa** (石化), sī teh gián-kiù chio̍h-iû cho͘-sêng, sèng-chit kap ka-kang kòe-têng ê ha̍k-kho. Siāng chia̍p-khòaⁿ ê 2 chióng chio̍h-hòa sán-phín sī hi-kēng kap hong-hiong-kēng.

Lūi-pia̍t:Thian-jiân-khì
Pin-gûi bu̍t-chéng

**Pin-gûi bu̍t-chéng** (瀕危物種), sī chiâⁿ ū khó-lêng bia̍t-choa̍t ê bu̍t-chéng. Kok-chè Chū-jiân Pó-hō͘ Liân-bêng (IUCN) ê Âng-sek Lia̍t-toaⁿ siu-lio̍k chē-chē pin-gûi bu̍t-chéng, tāi-bé **EN** (*endangered*). Chia-ê bu̍t-chéng sī tī IUCN kà-kò͘ hā, iá-seng bu̍t-chéng tiong tē-jī giâm-tiōng ê pó-hō͘ chōng-hóng (siāng giâm-tiōng ê sī ke̍k-gûi bu̍t-chéng). 2012 nî ê IUCN Âng-sek Lia̍t-toaⁿ lāi-té ū 3079 chióng pin-gûi tōng-bu̍t kap 2655 chióng pin-gûi si̍t-bu̍t. Pin-gûi cu̍t-chéng in-ūi kòe-tō͘ phah-la̍h, khoân-kéng phò-hoāi, sò͘-liōng chió, seng-chûn sò͘-chāi e̍h téng-téng goân-in, tì-sú in-ê iá-seng cho̍k-kûn tī bô-kú ê chiong-lâi ē biān-lîm bia̍t-choa̍t ê ki-lu̍t chin koân. Chi̍t ê koan-kiān bu̍t-chéng ê bia̍t-choa̍t khó-lêng ē phò-hoāi tong-tē ê si̍t-bu̍t liân-só, chō-sêng seng-thài-hē ê bô ún-tēng, chòe-āu chō-sêng kui-ê seng-thài-hē ê óa-kái.
Chhek-tēng

**Chhek-tēng** (測定) sī tùi chi̍t chióng bu̍t-lí-liōng chìn-hêng chhek-liông. Chhek-tēng it-poaⁿ iōng piau-chún ê tan-ūi hē-thóng lâi piau-ta̍t. Chhek-tēng m̄-nā ū sò͘-ti̍t, mā ài ū tan-ūi. Chhek-tēng sī tōa pō͘-hūn chū-jiân kho-ha̍k, kang-têng-ha̍k, keng-chè-ha̍k kap kî-thaⁿ siā-hōe kho-ha̍k chò tēng-liōng gián-kiù ê ki-chhó͘.
Lêng-liōng siú-hêng tēng-lu̍t

**Lêng-liōng siú-hêng tēng-lu̍t** (能量守恆定律) kóng: ko͘-li̍p hē-thóng ê chóng lêng-liōng *E* pó-chhî put-piàn.

Lūi-pia̍t:Lêng-liōng
Ko͘-li̍p hē-thóng

**Ko͘-li̍p hē-thóng** (孤立系統)
* tī kó͘-tián le̍k-ha̍k tiong, kóng ê sī chi̍t ê bōe kap gōa-kài sán-seng kau-hō͘ chok-iōng ê hē-thóng; hē-thóng ê ūn-tōng-liōng bōe cheng-ka mā bōe kiám-chió.
* tī jia̍t-le̍k-ha̍k tiong, kóng ê sī chi̍t ê oân-choân bōe kap gōa-kài kau-ōaⁿ lêng-liōng ia̍h chit-liōng ê hē-thóng. Jīm-hô lêng-liōng kap chit-liōng lóng bē-tàng chìn-jip ia̍h lī-khui chi̍t ê ko͘-li̍p hē-thóng, ka-nā ē-tàng tī hē-thóng lāi-pō͘ sóa-tāng.

Lūi-pia̍t:Bu̍t-lí hē-thóng
Alzheimer pēⁿ

**Alzheimer pēⁿ**, Hàn-bûn kiò **A-chu-hái-be̍k-chèng** (阿茲海默症), sī chi̍t chióng hoat-pēⁿ chìn-têng bān, sûi sî-kan put-toān ok-hòa ê sîn-keng thè-hòa chiòng-gāi; chit khoán pēⁿ chiàm sit-tì-chèng sêng-in ê 60% chì 70%. Siāng chia̍p-khòaiⁿ ê chá-kî chèng-thâu sī sòng-sit té-kî kì-ek; tòe pēⁿ-chèng ta̍uh-ta̍uh hoat-tián, khó-lêng ē chhut-hiān gí-giân chiòng-gāi, tēng-hiòng chiòng-gāi, chêng-sū bô ún-tēng, sòng-sit tōng-ki, bô-hoat-tō͘ chú-lí téng-téng būn-tê. Tī chêng-hóng chhî-sio̍k ok-hòa ê sî, hoān-chiá tiāⁿ-tiāⁿ lóng ē in-ūi án-ne hām ka-têng ia̍h-sī siā-hōe thoat-chat, chiām-chiām sòng-sit sin-thé ki-lêng, chòe-āu óng-seng.

Alzheimer pēⁿ ê chin-chiàⁿ sêng-in kàu-taⁿ iu-goân put-bêng. Bo̍k-chiân, Alzheimer pēⁿ pī jīn-tēng sī chi̍t chióng sîn-keng thè-hòa chiòng-gāi, chiong-kīn 70% ê hong-hiám in-chú hām ûi-thoân ū-koan; kî-thaⁿ hong-hiám in-chú koh ū thâu-pō͘ gōa-siong, ut-chut kap ko-hoeh-ap.
Pháng-chit

**Pháng-chit** (紡織) sī kā pháng-chit chhiam-ûi châi-liāu ka-kang chiâⁿ-chò sán-phín ê kòe-têng.
Ông Éng-chāi

**Ông Éng-chāi** (王永在; ) sī chi̍t ūi Tâi-oân ê seng-lí-lâng. I kap a-hiaⁿ Ông Éng-khèng sī Tâi-sok chi̍p-thoân ê kiōng-tông chhòng-pān-jîn.
Siáu-thiú-á

**Siáu-thiú-á** sī chi̍t khoán choan-bûn tī chhiò-khoe tōng-chok ê piáu-ián-chiá. 

Lūi-pia̍t:Chit-gia̍p
Tân Chi-hàn

**Tân Chi-hàn** (陳之漢; ), pún-miâ **Tân Su-hān** (陳思翰), sī chi̍t ūi Tâi-oân Sin-pak-chhī chhut-sin ê ti̍t-pò͘-chú, YouTuber, bāng-lō͘ âng-jîn, khì-gia̍p-ka, chû-siān-ka, ūn-tōng-oân, ūn-tōng kàu-liān, kap sàn-táⁿ bú-su̍t-ka. I sī liân-só kiān-sin-pâng Sêng-kiat-su-hān (成吉思汗) ê chhòng-pān-jîn, só͘-í lâng mā kiò i **Koán-tiúⁿ** (館長).

Lūi-pia̍t:Tâi-oân ê YouTuber
Ngô͘ Tek-kong

**Ngô͘ Tek-kong** (吳德功; ), piáu-jī **Lú-lêng** (汝能), hō **Li̍p-hian** (立軒), Tâi-oân Chiang-hòa chhut-sin. Ngô͘ sī Chiang-hòa Gîn-hâng ê kî-tiong chi̍t ūi chhòng-pān-jîn; i tùi Chiang-hòa tē-khu ê siā-hōe hok-lī mā chiâⁿ ū kòng-hiàn, bat chú-chhî kòe Chiang-hòa ê io̍k-eng-tn̂g, tiong-gī-sû, kap chiat-hàu-sû ê tiû-kiàn sū-gî. I āu-lâi tī Chiang-hòa Chiat-hàu-sû ê tiông-siu kap khian-kiàn siōng mā ū chhut-la̍t.

Ngô͘ Tek-kong ê tù-chok ū *Sūi-thô-chai Si-kó* (瑞桃齋詩稿), *Sūi-thô-chai Bûn-kó* (瑞桃齋文稿), *[[Tè Tiô-chhun|Tè]]-àn Kì-lio̍k* (戴案紀略), *Si-àn Kì-lio̍k* (施案紀略), *[[Jiōng-tâi-kì]]* (讓臺記), *Chiang-hòa Chiat-hàu Chheh* (彰化節孝冊), kap *Tâi-oân Iû-kì* (臺灣遊記) téng chheh.
Tâi-oân-séng Chham-gī-hōe

**Tâi-oân-séng Chham-gī-hōe** (臺灣省參議會) sī Tâi-oân-séng Gī-hōe ê chiân-sin, chiàn-āu chho͘-kî Tâi-oân-séng ê chòe-ko bîn-ì ki-koan. 1946 nî 5 goe̍h 1 hō sêng-li̍p, 1951 nî 12 goe̍h hòe-chí. Chham-gī-hōe siat tī Tâi-pak-chhī Lâm-hái-lō͘ kap Choân-chiu-lō͘ oat-kak-á ê Goân Tâi-oân Kàu-io̍k Hōe-koán.

Chiàu 1945 nî siu-tēng liáu-āu ê *Séng-chham-gī-oân Soán-kí Tiâu-lē* (省參議員選舉條例) ê kui-tēng, séng-chham-gī-oân thàu-kòe kàn-chiap soán-kí hong-sek sán-seng, iā chiū sī iû kok koān-chhī chham-gī-hōe ê chham-gī-oân lâi tam-jīm soán-kí-jîn. Goân-té kui-tēng múi koān-chhī kan-na ē-tàng soán-kí 1 lâng, āu-lâi keng-kòe Tâi-oân-séng Hêng-chèng Tióng-koaⁿ Kong-sú thêng-pò Kok-bîn Chèng-hú he̍k-chún liáu-āu, chiàu jîn-kháu tiâu-chéng. 1946 nî 4 goe̍h 15 hō, choân séng 17 koān-chhī chóng-kiōng soán chhut tē-it-kài séng-chham-gī-oân 30 lâng, koh ka-siōng āu-lâi tiong-iong lîn-soán 6 lâng, kap cheng-gia̍h ê soann-tē-che̍k séng-chham-gī-oân 1 lâng, lóng-chóng hoat-tēng miâ-gia̍h 37 lâng.
Bûn-hòa Chu-sán Pó-chûn Hoat

***Bûn-hòa Chu-sán Pó-chûn Hoat*** (文化資產保存法), kán-chheng ***Bûn-chu-hoat*** (文資法), sī Tâi-oân Tiong-hôa Bîn-kok Chèng-hú ūi-tio̍h beh pó-chûn bûn-hòa chu-sán, chhiong-si̍t kok-bîn cheng-sîn seng-oa̍h, kap hoat-iông to-goân bûn-hòa só͘ li̍p ê hoat-lu̍t. It-chhè bûn-hòa chu-sán ê pó-chûn, î-hō͘, soan-iông, kap khoân-lī choán-î lóng-chóng ài chiàu chit tiâu hoat-lu̍t ê kui-tēng lâi chò; bô kui-tēng ê pō͘-hūn, chiàu kî-thaⁿ siong-koan hoat-lu̍t ê kui-tēng. *Bûn-chu-hoat* siāng chá tī 1982 nî chè-tēng; 2005 nî chìn-hêng chéng-thé-sèng kap kiat-kò͘-sèng ê siu-hoat; 2016 nî chìn-hêng choân-bûn siu-chèng, hiān-sî chóng-kiōng ū 11 chiong 113 tiâu.

Kin-kì siāng sin ê *Bûn-chu-hoat* lōe-iông, bûn-hòa chu-sán sī keng-kòe chí-tēng ia̍h teng-lio̍k ê kok-chióng ū kè-ta̍t ê sū-bu̍t. Iú-hêng bûn-hòa chu-sán pun chò "kó͘-chek", "le̍k-sú kiat-tio̍k", "kì-liām kiàn-tio̍k", "chū-lo̍k kiàn-tio̍k kûn", "khó-kó͘ ûi-chí", "sú-chek", "bûn-hòa kéng-koan", "kó͘-bu̍t" (kok-pó, tiōng-iàu bûn-bu̍t, kap it-poaⁿ bûn-bu̍t), kap "chū-jiân tē-kéng" téng 9 lūi. Bû-hêng bûn-hòa chu-sán pun chò thoân-thóng piáu-ián gē-su̍t, thoân-thóng kang-gē, kháu-su̍t le̍k-sú, bîn-sio̍k, thoân-thóng tì-sek kap si̍t-chiān téng 5 lūi. Tû-liáu chū-jiân tē-kéng iû Lông-úi-hōe chú-koán í-gōa, kî-thaⁿ kok-lūi lóng-chóng iû Bûn-hòa-pō͘ chò chú-koán ki-koan.

Lūi-pia̍t:Tâi-oân ê hoat-lu̍t
Tè-kok Seng-bēng Hōe-siā Kū-hā

**Tè-kok Seng-bēng Hōe-siā Kū-hā** (帝國生命會社舊廈) sī Tâi-oân Tâi-pak-chhī ê ti̍t-hat chhī-tēng kó͘-chek, khí tī Tâi-pak-chhī Tiong-chèng-khu Phok-ài-lō͘ kap Pó-khèng-lō͘ oat-kak-á, óa Chóng-thóng-hú, chū-chí sī Tâi-pak-chhī Tiong-chèng-khu Phok-ài-lō͘ 162 hō.

Tè-kok Seng-bēng Hōe-siā Kū-hā tī 1910 nî chho͘-kiàn, goân-té sī Ji̍t-pún Tè-kok Seng-bēng Pó-hiám (Tiau-ji̍t Seng-bēng Pó-hiám ê chiân-sin) Tâi-pak Chi-tiàm ê pān-kong tōa-lâu. Tú khí hó ê sî-chūn ū tiong-iong chiam-thah ê hêng-sek; m̄-koh chho͘-kiàn oân-sêng liáu-āu cho-siū hiā-hāi, 1936 nî iû Tek-tiong Kang-bū-tiàm kái-kiàn, kā chiam-thah the̍h-tiāu, tī 1937 nî 6 goe̍h lo̍h-sêng. Jī-chhù tāi-chiàn liáu-āu, Tè-kok Seng-bēng Hōe-siā Kū-hā choán hō͘ Tiong-hôa Bîn-kok Gōa-kau-pō͘ kap Tâi-oân Gîn-hâng téng ki-koan sú-iōng. Che sī 1930 nî-tāi ê pān-kong kiàn-tio̍k-bu̍t ê tāi-piáu.

1998 nî 5 goe̍h 4 hō, Tâi-pak-chhī Chèng-hú Bîn-chèng-kio̍k hoat-pò͘ *Hú-bîn-sam-jī Tē-8702427101 hō* kong-kò, kā Tè-kok Seng-bēng Hōe-siā Kū-hā tēng chò "ti̍t-hat chhī-tēng kó͘-chek". Bo̍k-chiân Tè-kok Seng-bēng Hōe-siā Kū-hā ê sán-khoân sio̍k-î Tâi-oân Gîn-hâng, chit-má iû Tâi-oân Gîn-hâng Bûn-bu̍t-koán kap Tâi-oân Gîn-hâng Kok-chè-pō͘ ha̍p-iōng.

Lūi-pia̍t:Tâi-pak-chhī ê kó͘-chek
Tāi-kah-khe

**Tāi-kah-khe** (大甲溪) sī Tâi-oân tiong-pō͘ tiōng-iàu ê hô-chhoan, sio̍k-î tiong-iong-koán hô-chhoan. Tāi-kah-khe ê chúi-goân-thâu sī Lâm-ô͘-khe, i-ê goân-liû Tiong-iong-chiam-khe ê hoat-goân-tē sī Lâm-ô͘-tōa-soaⁿ Tang-hong (koân 3,632 kong-chhioh). Liû-he̍k chú-iàu hun-pò͘ tī Tâi-tiong-chhī, lēng-gōa mā hâm-kài Lâm-tâu-koān kap Gî-lân-koān ê pō͘-hūn tē-khu. Lâm-ô͘-khe lâu khì kah 730 lîm-tō khoân-soaⁿ kiám-cha-só͘ hū-kīn kap hoat-goân chū Lâm-tâu-koān Jîn-ài-hiong ê tōa chi-liû Ha̍p-hoan-khe hōe-ha̍p liáu-āu, kè-sio̍k lâu khì kah Tâi-7-kah-soàⁿ 65.5 kong-lí ê só͘-chāi hām lēng-gōa chi̍t tiâu tōa chi-liû I-khah-oân-khe hōe-ha̍p liáu-āu, chiah khai-sí hō-chò Tāi-kah-khe. Tāi-kah-khe lâu keng-kòe Lê-san (梨山), Ka-iông (佳陽), Tek-ki (德基), Kok-kuan (谷關), (白冷), (馬鞍), 流入Sin-siā-khu, Tang-sì-khu後，逐漸進入平地，後流經Chio̍h-kng-khu, Hong-goân-khu, Āu-lí-khu, Sin-kóng-khu, Goā-po͘-khu, Chheng-chúi-khu, Tāi-kah-khu kap Tāi-an-khu, 最後注入Tâi-ôan Hái-kiap.

Lūi-pia̍t:Tâi-oân ê khe
Hoe-sū

**Hoe-sū** (花嶼) sī Phêⁿ-ô͘ ê chi̍t tè tó. Hêng-chèng siōng sī siat chò Bāng-oaⁿ-hiong koán-lāi ê **Hoe-sū-chhoan**.

Lūi-pia̍t:Phêⁿ-ô͘ Kûn-tó
Ông Chhiu-siâm

**Ông Chhiu-siâm** (王秋蟾), pún-miâ **Ông Phoān** (王伴), sī Tâi-oân Ji̍t-pún sî-tāi ê chi̍t ūi cha-bó͘ si-jîn. Ông Chhiu-siâm tī 12 hòe ê sî-chūn ji̍p-khì Tâi-oân Chit-pò͘ Tu-sek Hōe-siā chò lú-kang; ū-êng ê sî-chūn ē khì hàn-o̍h-á o̍h Hàn-bûn kap Hàn-sī siá-chok. I mā bat chham-ka Tâi-lâm Soan-siā (臺南珊社) ê oa̍h-tāng, siūⁿ beh chiâⁿ-chò si-jîn. Āu-lâi tī 1935 nî hām Siā Kéng-hûn se̍k-sāi kap loân-ài, 1939 nî kiat-hun. Kiat-hun liáu-āu chiām-chiām bô koh chhòng-chok, i-ê chok-phín siu-lo̍k tī N̂g Hông-iām pian ê *[[Êng-hái Si-chi̍p]]* (瀛海詩集).
Tâi-lâm Khóng-chú-biō

**Tâi-lâm Khóng-chú-biō** (臺南孔子廟) sī Tâi-oân ê tē-it keng khóng-chú-biō. 1665 nî ê sî-chūn khí tī kin-á-ji̍t ê Tâi-lâm-chhī Tiong-se-khu (goân Sêng-thian-hú Lêng-lâm-hong). Che tī Chheng léng chho͘-kî sī choân Tâi-oân gín-á ûi-it ê tha̍k-chheh só͘-chāi, só͘-í mā kiò chò **Choân Tâi Siú-ha̍k** (全臺首學). Tâi-lâm Khóng-chú-biō tī 1983 nî 12 goe̍h 28 hō kong-kò chiâⁿ-chò sû-biō-lūi kok-ka it-kip kó͘-chek; 1997 nî *[[Bûn-hòa Chu-sán Pó-chûn Hoat|Bûn-chu-hoat]]* siu-hoat liáu-āu chiâⁿ-chò kok-tēng kó͘-chek.

Lūi-pia̍t:Tâi-oân ê kó͘-chek
Tâi-oân Tiān-le̍k Kong-si

**Tâi-oân Tiān-le̍k Kó͘-hūn Iú-hān Kong-si** (台灣電力股份有限公司), kán-chheng **Tâi-tiān** (台電), sī Tâi-oân kui-bô͘ siāng tōa ê tiān-le̍k kong-si. Tâi-tiān ê chiân-sin sī Ji̍t-pún sî-tāi ê Tâi-oân Tiān-le̍k Tu-sek Hōe-siā. Bo̍k-chiân sī Tiong-hôa Bîn-kok Keng-chè-pō͘ ê kok-êng sū-gia̍p ki-koan, mā sī Tâi-oân tiān-le̍k lêng-goân chèng-chhek ê chip-hêng tan-ūi, hū-chek Tâi-Phêⁿ-Kim-Má ê tiān-le̍k kiong-èng. Chia̍t-chì 2017 nî, Tâi-tiān sī choân Tâi-oân si̍t-siu chu-pún-gia̍h siāng tōa ê kong-si. Tī 1995 nî Tiong-hôa Bîn-kok Chèng-hú si̍t-si "tiān-le̍k chū-iû-hòa" chìn-chêng, Tâi-tiān hū-chek só͘-ū ê hoat-tiān, sàng-tiān, kap phòe-tiān; khai-hòng bîn-kan heng-kiàn hoat-tiān-chhiúⁿ liáu-āu, bîn-kan hoat-tiān-chhiúⁿ só͘ hoat chhut ê tiān-le̍k lóng hō͘ Tâi-tiān bé--khí-lâi.

Kàu 2016 nî ûi-chí, Tâi-tiān chóng-kiōng ū 11 chō chúi-le̍k hoat-tiān-chhiúⁿ, 11 chō hóe-le̍k hoat-tiān-chhiúⁿ, kap 3 chō êng-ūn-tiong ê he̍k-lêng hoat-tiān-chhiúⁿ. Hoat-tiān chong-tì chóng iông-liōng ū 4213.25-bān chheng-óa, hoat-tiān liōng 2257.92-ek tō͘. Kî-tiong, hóe-le̍k hoat-tiān chiàm 79.9% (pau-hâm jiân-môe 36.9%, jiân-iû 4.4%, jiân-khì 36%, khì-tiān kiōng-seng 2.6%), chài-seng lêng-goân chiàm 5.1%, chúi-le̍k 1.5%, he̍k-lêng 13.5%.

Lūi-pia̍t:Tâi-oân ê kong-êng sū-gia̍p
Liân-hoat Kho-ki

**Liân-hoat Kho-ki Kó͘-hūn Iú-hān Kong-si** (聯發科技股份有限公司), kán-chheng **Liân-hoat-kho** (聯發科), hui-chèng-sek kán-siá **MTK**, sī Tâi-oân ê chi̍t keng bô-chhiúⁿ pòaⁿ-tō-thé kong-si; choan-bûn thè bô-sòaⁿ thong-sìn, ko-ōe-chit tiān-sī, DVD, kap n̂g-kng kong-tia̍p thê-kiong hē-thóng cheng-phìⁿ kái-koat hong-àn. Liân-hoat-kho tī 1997 nî sêng-li̍p, chiân-sin sī Liân-hôa Tiān-chú ê to-mûi-thé pō͘-bûn, chóng-pō͘ tī Sin-tek Kho-ha̍k Hn̂g-khu; tī choân-kiû mā ū siat 25 ê hun-kong-si kap pān-sū-chhù. 2013 nî chiâⁿ-chò choân-kiû tē-4 tōa bô-chhiúⁿ IC siat-kè-siong, 2016 nî chiâⁿ-chò choân-kiû tē-3 tōa.

## Tsù-kái
Pó-sêng Kang-gia̍p

**Pó-sêng Kang-gia̍p Kó͘-hūn Iú-hān Kong-si** (寶成工業股份有限公司) sī Tâi-oân ê chi̍t keng ê-á tāi-kang khì-gia̍p. Pó-sêng Kang-gia̍p bo̍k-chiân tāi-kang ê chú-iàu kok-chè phín-pâi kheh-hō͘pau-hâm Nike, Under Armour, Adidas, Reebok, Asics, New Balance, Puma, Converse, Merrell, Salomon, kap Timberland téng, mā sī Tâi-oân khòa-kok khì-gia̍p tiong chió-sò͘ í Tiong Tâi-oân chò ki-tē--ê. 2008 nî 6 goe̍h, Forbes kong-pò͘ Pó-sêng Chi̍p-thoân chhòng-pān-jîn Chhòa Kî-sūi châi-hù chēng-ta̍t 12-ek Bí-kim, liân-sio̍k 4 tang pâi Tâi-oân tē-20. Keh-nî, *[[Thian-hā Cha̍p-chì]]* kong-pò͘ Tâi-oân 1000 tōa chè-chō-gia̍p pâi-hâng-póng, Pó-sêng í êng-siu chóng-gia̍h Sin-tâi-phiò 2306.59-ek kho͘ pâi Tâi-oân chè-chō-gia̍p chiūⁿ-chhī kong-si tē-18 miâ. Pó-sêng ê chú-iàu kēng-cheng tùi-siōng ū Hong-thài téng-téng.

Lūi-pia̍t:Pó-sêng Kok-chè Chi̍p-thoân
Ji̍t-goa̍t-kong Pòaⁿ-tō-thé

**Ji̍t-goa̍t-kong Pòaⁿ-tō-thé Chè-chō Kó͘-hūn Iú-hān Kong-si** (日月光半導體製造股份有限公司) sī Tâi-oân ê chi̍t keng pòaⁿ-tō-thé hong-chng kap chhek-chhì chè-chō ho̍k-bū kong-si; thê-kiong pòaⁿ-tō-thé kheh-hō͘ pau-hâm cheng-phiàⁿ chiân-tōaⁿ chhek-chhì, cheng-îⁿ chiam-chhek, kap āu-tōaⁿ ê hong-chng, châi-liāu kap sêng-phín chhek-chhì ê it-goân-hòa ho̍k-bū. Ji̍t-goa̍t-kong ê chóng-pō͘ siat tī Ko-hiông-chhī Lâm-chú-khu, tī Thô-hn̂g-chhī Tiong-le̍k-khu siat-li̍p hun-kong-si. Ji̍t-goa̍t-kong bo̍k-chiân sī choân-kiû siāng tōa ê hong-chng kap chhek-chhì tōa chhiúⁿ.
Kok-thài Jîn-siū

**Kok-thài Jîn-siū Pó-hiám Kó͘-hūn Iú-hān Kong-si** (國泰人壽保險股份有限公司), káng-chheng **Kok-siū** (國壽), sī chi̍t keng Tâi-oân ê jîn-siū pó-hiám kong-si; chóng-pō͘ siat tī Tâi-pak-chhī Tāi-an-khu. Kok-thài Jîn-siū sī Kok-thài Kim-iông Khòng-kó͘ kî-hā ê chi̍t keng chú-kong-si. 2018 nî Bí-kok *[[Fortune (cha̍p-chì)|Fortune]]* cha̍p-chì tiong pâi choân-kiû tē-410 tōa kong-si.

Kok-thài Jîn-siū tī 1957 nî 8 goe̍h 15 hō iû Chhòa Bān-chhun kap Chhòa Bān-lîm hiaⁿ-tī nn̄g lâng kiōng-tông chhòng-li̍p, mā sī Lîm-oân Chi̍p-thoân kap chi̍p-thoân kî-hā ê Kok-thài Kim-khòng ê he̍k-sim khì-gia̍p. 1964 nî 11 goe̍h 7 hō, Kok-thài Jîn-siū kó͘-phiò tī Tâi-oân Chèng-koàn Kau-e̍k-só͘ kòa-pâi, kó͘-phiò tāi-hō 2882, sī Tâi-oân tē-it keng kó͘-phiò chiūⁿ-chhī ê pó-hiám kong-si.

2004 nî 12 goe̍h, Kok-thài Jîn-siū kap Tiong-kok Tang-hong Hâng-khong kiōng-tông chhut-chu tī Tiong-kok Siōng-hái siat-li̍p Kok-thài Jîn-siū Pó-hiám Iú-hān Chek-jīm Kong-si (國泰人壽保險有限責任公司). 2005 nî 1 goe̍h 24 hō, Kok-thài Jîn-siū Pó-hiám Iú-hān Chek-jīm Kong-si chèng-sek tùi-gōa siau-siū pó-toaⁿ. 2005 nî 2 goe̍h 24 hō, Kok-thài Jîn-siū Iú-hān Chek-jīm Kong-si tī Siōng-hái Kok-chè Hōe-gī Tiong-sim kí-hêng khai-gia̍p tián-lé. Kok-thài Jîn-siū ùi 2005 nî khai-sí lio̍k-sio̍k tī Tiong-kok ê chú-iàu siâⁿ-chhī siat-tì hun-kong-si kap ho̍k-bū kì-tiám, sī tē-it keng he̍k-chún tī Tiong-kok siat-li̍p hun-kong-si ê Tâi-oân kim-iông kong-si. 2008 nî 7 goe̍h 4 hō, Kok-thài Jîn-siū tī Oa̍t-lâm Ô͘-chì-bêng-chhī to̍k-chu siat-li̍p Oa̍t-lâm Kok-thài Jîn-siū (越南國泰人壽), só͘-tēng tī Oa̍t-lâm tâu-chu ê Tâi-siong kap tong-tē bîn-chiòng ǔi-chú ê siū-hiám chhī-tiûⁿ.

Lūi-pia̍t:Lîm-oân Chi̍p-thoân
Ngó͘-chiu Chè-io̍h

**Ngó͘-chiu Chè-io̍h Kó͘-hūn Iú-hān Kong-si** (五洲製藥股份有限公司) sī chi̍t keng Tâi-oân ê i-io̍h-phín chè-chō-siong. Ngó͘-chiu Chè-io̍h siāng ū-miâ ê kóng-kò sêng-io̍h ū Bín-koaⁿ-lêng (敏肝寧), Su-su (斯斯), Ek-khó-hu (益可膚), Chio̍k-sóng (足爽) téng. I-ê chú-iàu gia̍p-bū sī seng-sán chhú-hng-io̍h kap hui-chhú-hng-io̍h.
Kanye West

**Kanye Omari West** (1977 nî 6 goe̍h 8 ji̍t chhut-sì) sī Bí-kok ê rap-chhiú, koa-chhiú, chok-sû, chè-chok-jîn, ián-gē-ka, kiam sî-sek siat-kè-su. I ê im-ga̍k chin chē khoán, ū hip hop, soul, baroque pop, electro, indie rock, synth-pop, industrial, kap gospel téng-téng.
Chick-fil-A

**Chick-fil-A** (óa-im: "chhik húi-leh") sī Bí-kok ê liân-só khoài-chhan-tiàm. In sī choan-bûn tī ke-bah san-tó-i-chih ê chhan-thiaⁿ lāi-té siāng tōa--ê. Pún-siā siat tī Georgia ê College Park siâⁿ.
Hok-kiàn bûn-hòa

Hok-kiàn ū Hok-chiu, Choân-chiu, Chiang-chiu, kap Teng-chiu téng 4 ê Kok-ka Le̍k-sú Bûn-hòa Miâ-siâⁿ, sè-kài bûn-hòa, kap chū-jiân siang-têng ûi-sán Bú-î-soaⁿ í-ki̍p sè-kài bûn-hòa ûi-sán thó͘-lâu téng.

In-ūi soaⁿ-niá chó͘-keh, Hok-kiàn ê bûn-hòa, te̍k-pia̍t sī gí-giân, hui-siông to-iūⁿ-hòa. Tī Hok-kiàn ê gí-giân tiong, Bân-lâm-gí ê thong-hêng hoān-ûi siāng-kài tōa, Bân-tang-gí pâi tē-jī. Chit nn̄g chióng gí-giân hun-pia̍t tāi-piáu Hok-kiàn kéng-lāi nn̄g ê siāng tōa ê cho̍k-kûn bûn-hòa Bân-lâm bûn-hòa kap Bân-tang bûn-hòa. Lâi-chū bô-kāng gí-giân-khu ê lâng tiāⁿ-tiāⁿ su-iàu thàu-kòe tiong-kài gí-giân chiah ē-tàng chìn-hêng kau-liû; taⁿ, Phó͘-thong-ōe (Koaⁿ-ōe) í-keng chiâⁿ-chò siāng chia̍p sú-iōng ê tiong-kài gí-giân.

Lūi-pia̍t:Hok-kiàn-séng
Hôa-tang

**Hôa-tang** (華東) sī Tiong-kok ê tang-pō͘ tē-khu; sī Tiong-kok tē-lí tōa-khu. "Hôa-tang" chiū sī "Hôa-tang 6 séng 1 chhī", pau-hâm Soaⁿ-tang, Kang-so͘, An-hui, Chiat-kang, Kang-sai, Hok-kiàn, kap Siōng-hái. Lēng-gōa, Tiong-kok koaⁿ-hong kā Tâi-oân khoàⁿ chò Hôa-tang ê chi̍t pō͘-hūn, m̄-koh, Tiong-hôa Jîn-bîn Kiōng-hô-kok chèng-hú m̄-bat si̍t-chè khòng-chè kòe Tâi-Phêⁿ-Kim-Má.
Hông-hái Kho-ki Chi̍p-thoân

**Hông-hái Kho-ki Chi̍p-thoân** (鴻海科技集團) sī Tâi-oân khì-gia̍p-ka Koeh Tâi-bêng chhòng-pān ê khòa-kok khì-gia̍p, chóng-pō͘ tī Sin-pak-chhī Thô͘-siâⁿ-khu, chú-iàu seng-sán-tē tī Tiong-kok, ēng **Foxconn** chò-ûi siong-piau miâ-chheng, Hàn-bûn siá chò **Hù-sū-khong** (富士康). Hông-hái choan-chù chāi tiān-khì sán-phín ê tāi-kang ho̍k-bū (CM), gián-hoat seng-sán cheng-bi̍t tiān-khì goân-kiāⁿ, ki-khak, chún-hē-thóng, hē-thóng cho͘-chng, kng-thong-sìn goân-kiāⁿ, e̍k-cheng hián-sī-kiāⁿ téng 3C sán-phín siōng-hā-iû sán-phín kap ho̍k-bū. Kî-hā chē keng kong-si tī Tâi-oân Chèng-koàn Kau-e̍k-só͘, Hiong-káng Kau-e̍k-só͘, Tang-kiaⁿ Chèng-koàn Kau-e̍k-só͘ kòa-pâi chiūⁿ-chhī, pau-hâm chò-ûi chi̍p-thoân he̍k-sim ê Hông-hái Cheng-bi̍t, tī sè-kài chē-chē kok-ka lóng ū siat chhiúⁿ-pâng, oân-kang chóng-sò͘ chhiau-kòe pah-bān lâng.

Hông-hái Kho-ki Chi̍p-thoân sī tī chhòng-pān-jîn Koeh Tâi-bêng hoat-sióng ê "eCMMS" bô͘-sek chìn-hêng sán-gia̍p siōng-hā sûi-ti̍t thóng-ha̍p, lâi kiàn-li̍p keng-chè kui-bô͘. Kî-hā kok koan-hē khì-gia̍p ê gián-hoat, siat-kè, chè-chō, siau-siū, siū-āu ho̍k-bū téng léng-he̍k pau-hâm cheng-bi̍t lêng-cho͘-kiāⁿ, gōa-koan, kiat-kò͘-kiāⁿ, hē-thóng cho͘-chng, kng-thong-sìn goân-kiāⁿ, e̍k-cheng hián-sī, pòaⁿ-tō-thé siat-pī téng. 2010 nî, i-ê chi̍p-thoân ê chú-iàu khì-gia̍p Hông-hái Cheng-bi̍t ha̍p-pèng êng-siu chhiau-kòe chheng-ek Bí-kim, koh lia̍t-ji̍p *[[Forbes]]* choân-kiû chêng 50 tōa pâi-hâng-póng kap sè-kài tē-saⁿ tōa chu-sìn kho-ki kong-si. Hông-hái tī Bí-kok *[[Fortune]]* cha̍p-chì tiong pâi tē-jī-cha̍p-sì miâ.

Lūi-pia̍t:Tâi-oân ê tiān-chú kong-si
Hông-hái Cheng-bi̍t

**Hông-hái Cheng-bi̍t Kang-gia̍p** (鴻海精密工業), kán-chheng **Hông-hái**, sī Tâi-oân ê chi̍t keng tiān-chú chè-chō kong-si, mā sī Hông-hái Chi̍p-thoân ê he̍k-sim khì-gia̍p, iû Koeh Tâi-bêng tī 1974 nî chhòng-li̍p. I chi̍t khai-sí sī chò o͘-pe̍h tiān-sī lêng-kiāⁿ, mā ū chò bô͘-kū chè-chō. Ji̍t-āu khòa-ji̍p tiān-chú ki-hāi tāi-kang léng-he̍k, ùi chè-chō liân-chiap-khì, tiān-sòaⁿ tiān-lám, tiān-náu ki-khak, tiān-goân kiong-èng-khì téng lêng-kiāⁿ, kàu tiān-náu cho͘-chng chún-hē-thóng, kap hêng-tōng tiān-ōe téng. Chit-má i-ê sū-gia̍p pán-tô͘ í-keng sia̍p-ki̍p só͘-ū ê chu-sìn kho-ki sán-phín cho͘-chng tāi-kang.

2001 nî, Hông-hái Cheng-bi̍t ê êng-gia̍p-gia̍h chhiau-kòe cheng-îⁿ tāi-kang liông-thâu Tâi-chek-tiān, chiâⁿ-chò Tâi-oân tē-it tōa bîn-êng khì-gia̍p; 2005 nî, koh chhiau-kòe kok-êng kong-si Tiong-iû, chiâⁿ-chò Tâi-oân siāng tōa ê khì-gia̍p.

Lūi-pia̍t:Tâi-oân ê tiān-chú kong-si
Tâi-oân Tiong-iû

**Tâi-oân Tiong-iû Kó͘-hūn Iú-hān Kong-si** (台灣中油股份有限公司), kán-siá **CPC**, kán-chheng **Tiong-iû**, sī Tâi-oân kui-bô͘ siāng tōa ê chio̍h-hòa lêng-goân kong-si; sī Tiong-hôa Bîn-kok Keng-chè-pō͘ ē-kha ê kok-êng sū-gia̍p. Tiong-iû ê sū-gia̍p pán-tô͘ hêng-khòa chio̍h-iû kap thian-jiân-khì ê khai-chhái, liān-chè, sán-phìn hêng-siau téng oân-chéng kiong-èng-liān. 1946 nî tī Tiong-kok Siōng-hái sêng-li̍p, goân-miâ **Tiong-kok Chio̍h-iû Kong-si** (中國石油公司); lo̍h-bóe tī 2007 nî Tân Chúi-píⁿ chèng-hú chip-chèng sî kái-miâ.

Tiong-iû tī Tâi-oân ê kok-hāng siat-si, pō͘-hūn goân-té sī Ji̍t-pún sî-tāi kiat-sok liáu-āu chiap-siu ha̍p-pèng Tāi Ji̍t-pún Tè-kok Hái-kun Tē-6 Jiân-liāu-chhiúⁿ, Tè-kok Chio̍h-iû (taⁿ ê Kok-chè Chio̍h-iû Khai-hoat Tè-se̍k), Ji̍t-pún Chio̍h-iû (taⁿ ê JXTG Lêng-goân) Ko-hiông Chè-iû-só͘, Ji̍t-pún Chio̍h-iû Sin-tek-chiu Chè-iû-só͘, Tâi-thok Hòa-ha̍k Kang-gia̍p Tu-sek Hōe-siā, Tâi-oân Chóng-tok-hú Thian-jiân Gá-suh Gián-kiù-só͘ téng tan-ūi.

Tiong-iû kòe-óng tī Tâi-oân chio̍h-iû-gia̍p sī to̍k-chiàm sū-gia̍p. Tiong-iû le̍k-keng 2 pái chio̍h-iû gûi-ki, hū-chek an-tēng kok-lāi bu̍t-kè ê tiōng-chek tōa-jīm. 1990 nî-tāi khí, Keng-chè-pō͘ khai-hòng bîn-kan tâu-chu chio̍h-iû-gia̍p, Tâi-sok Chi̍p-thoân sêng-li̍p Tâi-sok Chio̍h-hòa hām Tiong-iû kēng-cheng. Tiong-iû bo̍k-chiân chú-iàu ê gia̍p-bū hoān-ûi pau-hâm chio̍h-iû kap thian-jiân-khì ê thàm-kham, khai-hoat, liān-chè, ūn-sàng, kap siau-siū, í-ki̍p chio̍h-iû hòa-ha̍k goân-liāu ê seng-sán kiong-èng, gia̍p-bū siat-si hun-pò͘ choân Tâi-oân. Kin-kì *[[Thian-hā Cha̍p-chì]]* 2014 nî ê tiâu-cha, Tiong-iû í êng-gia̍p-gia̍h Sin-tâi-phiò 1-tiāu 1,877-ek îⁿ ê kui-bô͘ miâ-lia̍t Tâi-oân tē-jī tōa khì-gia̍p, tē-it sī Hông-hái Cheng-bi̍t; tī Tâi-oân kok kong-êng sū-gia̍p tiong pâi tē-it, pí pâi tē-jī ê Tâi-oân Tiān-le̍k Kong-si chē Sin-tâi-phiò 5,928-ek îⁿ.
Lêng-goân an-choân

**Lêng-goân an-choân** (能源安全) sī chi̍t ê kok-ka an-choân miâ-sû, thàm-thó lêng-goân tùi kok-ka lī-ek só͘ tòa-lâi ê chiâm-chāi būn-tê.

Siāng chia̍p-khòaiⁿ ê lêng-goân an-choân būn-tê sī lêng-goân khoat-hoa̍t, iû-kî sī bô-hoat-tō͘ chū-sán lêng-goân ê kok-ka pit-su i-lāi chìn-kháu, nā-sī lâi-goân kok-ka chhiat-tn̄g kiong-èng ia̍h-sī kau-thong sòaⁿ siū-tio̍h chó͘-gāi, liâm-mi ē hoat-seng lêng-goân put-chiok, kang-gia̍p thêng-pái, siā-hōe tōng-loān téng būn-tê, kok-kaan-choân  téng-î sī chhiau-khòng tī gōa-pō͘ in-sò͘ chhiú-tiong.

Khak-pó lêng-goân an-choân ê ûi-it lí-lūn hong-hoat chí-ū chhiok-chìn chū-sán lêng-goân pí-lu̍t, chū-sán pí-lu̍t jú koân an-choân jú koân, kî-chhù sī lêng-goân to-goân-hòa, kiám-chió i-lāi tan-it lêng-goân hêng-thài chhin-chhiūⁿ chio̍h-hòa jiân-liāu ê chio̍h-iû ia̍h thian-jiân-khì. Nā-sī tan-it lêng-goân kòe koân, tī hit-ê thé-hē phò-hāi ia̍h hoat-seng būn-tê ê sî, siā-hōe thêng-pái ê chân-bīn jú tōa.

A
Lūi-pia̍t:An-choân
Kang-gia̍p-hòa lông-gia̍p

**Kang-gia̍p-hòa lông-gia̍p** (工業化農業) sī chi̍t chióng hiān-tāi ê lông-gia̍p seng-sán hong-sek. Che sī lī-iōng kang-gia̍p-hòa, sán-gia̍p-hòa, chi̍p-kûn-hòa ê hong-sek lâi seng-sán niû-si̍t, ke-ah, cheng-seⁿ. Tāi-liōng sú-iōng pau-hâm lông-io̍h, hòa-pûi, kek-sò͘ kap khòng-seng-sò͘ chāi-lāi ê kok-chióng hòa-ha̍k bu̍t-chit, sú-iōng kàng-kē jîn-lūi lô-tōng kiông-tō͘ ê lông-gia̍p ki-hāi. Tī seng-sán lông-chok-bu̍t sî, thong-siông sī tī khui-khoah ê thó͘-tē siōng tâu-ji̍p tāi-liōng chu-kim lâi chìn-hêng seng-sán. Chū Jī-chiàn í-lâi, sè-kài kok-kok (te̍k-pia̍t sī sian-chìn-kok) kóng-hoàn khai-tián kang-gia̍p-hòa lông-gia̍p. I-ê te̍k-tiám pau-hâm tōa-tōa kàng-kē liáu lông-sán-phín kè-siàu, ta̍k tang siu-koah ê chhù-sò͘ cheng-ka, seng-sán kāng-khoán sò͘-liōng ê lông-san-phín só͘ su-iàu ê lâng-kang lô-tōng-la̍t kiám-chió, ùi chhân-tē kàu chia̍h-pn̄g-toh chi-kan ê sî-kan kiám-chió téng-téng.

Lūi-pia̍t:Lông-gia̍p
Tâi-pak Siông-san Ki-tiûⁿ

**Tâi-pak Siông-san Ki-tiûⁿ** (臺北松山機場; IATA tāi-bé: **TSA**; ICAO tāi-bé: **RCSS**) sī chi̍t chō tī Tâi-oân Tāi-pak-chhī Siông-san-khu ê kok-chè ki-tiûⁿ. Tī 1936 nî khé-iōng.

## Siong-koan Bûn-chiuⁿ
* Siông-san Ki-tiûⁿ Chām
IATA ki-tiûⁿ tāi-bé

**IATA ki-tiûⁿ tāi-bé** sī chi̍t ê iû Kok-chè Khong-ūn Hia̍p-hōe (IATA) kui-tēng, the̍h-lâi tāi-piáu choân sè-kài tāi-to-sò͘ ki-tiûⁿ ê tāi-bé hē-thóng. I-ê pian-hō kui-chek sī ēng 3 ê jī-bó cho͘-sêng. Siāng chia̍p-khoàiⁿ ê só͘-chāi sī tī teng-ki-chèng kap hêng-lí pâi-á téng.

Chia-ê tāi-bé ê hun-phòe iû IATA tē 763 hō koat-gī lâi koat-tēng, iû tī Montréal ê IATA chóng-pō͘ koán-lí. Chia-ê tāi-bé múi pòaⁿ-nî chhut-pán chi̍t pái, siu-lo̍k tī IATA ê hâng-khong kong-si pian-bé bo̍k-lio̍k lāi-té. M̄-koh tāi-to-sò͘ kok-ka ê chèng-sek hâng-khong khan-bu̍t lāi-bīn lóng sú-iōng ICAO tāi-bé, bô teh ēng IATA tāi-bé.

IATA mā ū thè hóe-chhia-thâu kap ki-tiûⁿ keng-êng si̍t-thé thê-kiong tāi-bé. I mā ū chi̍t hūn hâng-khong kong-si kap thih-ki-lō͘-sòaⁿ (pau-hâm Amtrak, SNCF kap Tek-kok Thih-lō͘) tāi-békiōng-hióng hia̍p-gī, kap chi̍t hūn tī Bí-kok kap Ka-ná-tāi Amtrak chhia-thâu sú-iōng ê tan-to̍k chām-bé bo̍k-lio̍k.
Teng-ki-chèng

**Teng-ki-chèng** (登機證) sī chi̍t chióng thê-kiong bîn-iōng hâng-khong sêng-kheh teng-ki chèng-bêng ê phiò-chèng, thong-siông sī tī sêng-kheh pān-lí liáu teng-ki pò-tò chhiú-sio̍k liáu-āu iû hâng-khong kong-si thê-kiong. Tī teng-ki-chèng téng-thâu, chì-chió ē piau-bêng sêng-kheh sèⁿ-miâ, pan-ki hō-bé, tah-ki ji̍t-kî kap sî-kan. It-poaⁿ teng-ki-chèng sī seⁿ chò tn̂g-tiâu-chōng ê kám-jia̍t-chóa, pòe-bīn ū chû-tiâu hō͘ chū-tōng tho̍k-má-ki lâi tha̍k. Chi̍t pō͘-hūn hâng-khong kong-si (te̍k-pia̍t sī liâm-kè hâng-khong kong-si) ūi-tio̍h beh kàng-kē iōng-chóa sêng-pún, kái ēng phó͘-thong chóa lâi lia̍t-ìn teng-ki-chèng, koh ēng jī-chhù-goân tiâu-bé chhú-tāi chû-tiâu, mā kó͘-lē sêng-kheh tī hâng-khong kong-si bāng-chām téng sòaⁿ-téng pò-tò lâi chū-hêng lia̍t-ìn teng-ki-chèng.

Pō͘-hūn hâng-khong kong-si koh kā teng-ki-chèng kiam chò ki-tiûⁿ kùi-pin-sek ê iau-chhiáⁿ-khah, hō͘ thâu-téng-chhng, siong-bū-chhng ia̍h-sī kî-thaⁿ hû-ha̍p chu-keh ê lú-kheh chìn-ji̍p kùi-pin-sek sú-iōng.

To-sò͘ ki-tiûⁿ kap hâng-khong kong-si lóng ū chū-tōng tho̍k-má-ki, lī-piān tī khong-kiô ia̍h-sī teng-ki-mn̂g he̍k-tùi sêng-kheh ê teng-ki-chèng, tông-sî tho̍k-má-ki mā ē kā chu-liāu thoân-sàng khì hâng-khong kong-si ê chu-liāu-khò͘, khak-jīn sêng-kheh kám ū teng-ki iáu-koh ū i-ê hêng-lí kám ū tī hui-ki téng, thê-seng teng-ki ê hāu-lu̍t, mā pī-bián sêng-kheh chiūⁿ m̄-tio̍h hui-ki.

Lūi-pia̍t:Bîn-iōng hâng-khong
Lūi-pia̍t:Phiò
Kiap-ki

**Kiap-ki** (劫機) sī lī-iōng bú-khì kap ui-hia̍p téng chhiú-tōaⁿ, ia̍h-sī í kî-thaⁿ hui-chèng-tong thêng-sū lâi toa̍t-chhú bîn-hâng-ki ia̍h kun-iōng-ki ê chhiau-chong-khoân ê hêng-ûi.

Kiap-ki ê bo̍k-tek hui-siông chē. Chú-iàu ū in-ūi beh sûn-kiû chèng-tī pī-hō͘ ia̍h-sī sò͘-kiû sek-hòng chèng-tī-hoān téng-téng ê chèng-tī in-sò͘ ê kiap-ki; í chong-kàu bêng-gī ia̍h-sī hoān-chōe cho͘-chit chí-hui ê khióng-pò͘ oa̍h-tāng; in-ūi kok-chióng goân-in lâi pò-ho̍k bó͘ lâng ia̍h bó͘ cho͘-chit; mā ū gūi-chng chò khong-lān sū-kiāⁿ beh lâi chà-khi pó-hiám-kim téng bo̍k-tek ì-sek bêng-khak ê kiap-ki hêng-ûi; mā ū tùi kau-thong kang-kū chū-sin ū ī-siông hèng-chhù ia̍h-sī cheng-sîn chhò-loān téng in-sò͘ só͘ ín-khí ê kiap-ki hêng-ûi.
Hòa-ha̍k-lêng

**Hòa-ha̍k-lêng** (化學能) sī chi̍t chióng lōe-lêng, chí chi̍t-kóa su-iàu keng-iû hòa-ha̍k hoán-èng lâi sek-hòng chhut-lâi ê lêng-liōng. Pí-lūn môe-thòaⁿ ê lêng-liōng sī thàu-kòe jiân-sio lâi sek-hòng chhut-lâi ê, thú-chûn tī môe-thòaⁿ lāi-té ê lêng-liōng chiū sī hòa-ha̍k-lêng. Tiān-tî lāi-té ê hòa-ha̍k bu̍t-chit sī chioh-tio̍h hòa-ha̍k piàn-hòa lâi sán-seng tiān-khì. Sèⁿ-miā-thé thé-lāi ê ho͘-khip chok-iōng kap kng-ha̍p chok-iōng só͘ sán-seng ê lêng-liōng mā sǹg sī hòa-ha̍k-lêng.

In-ūi hòa-ha̍k-lêng sī tī hòa-ha̍k hoán-èng sî sán-seng ê, só͘-í sī chi̍t chióng chhàng-tiâu-leh ê lêng-liōng, bē-tàng ti̍t-chiap the̍h-lâi chok-kong, chí-ū tī hoat-seng hòa-ha̍k piàn-hòa ê sî, chiah sek-hòng chhut-lâi, piàn-sêng jia̍t-lêng ia̍h-sī kî-thaⁿ hêng-sek ê lêng-liōng.

Lūi-pia̍t:Lêng-liōng

Lūi-pia̍t:Hoà-ha̍k hoán-èng
Lêng-goân

**Lêng-goân** (能源) ê sú-iōng tī jîn-lūi siā-hōe í-keng chiâⁿ-chò chi̍t ê koan-kiān ê ki-su̍t hoat-tián. Tī jīm-hô chi̍t ê siā-hōe lóng bô-hoat-tō͘ pī-bián koán-lí lêng-goân ê sú-iōng. Tī kang-gia̍p-hòa kok-ka lāi-pō͘, lêng-goân chu-goân tī hoat-tián lông-gia̍p, kau-thong, pùn-sò siu-chi̍p, chu-sìn kho-ki kap thong-sìn sī chiâⁿ-chò hoat-ta̍t siā-hōe ê sian-koat tiâu-kiāⁿ. Chū-chiông kang-gia̍p kek-bēng liáu-āu, lêng-goân ê sú-iōng jú-lâi-jú chē, mā tòa-lâi chi̍t-kóa giâm-tiōng ê būn-tê; chhin-chhiūⁿ Tē-kiû sio-lo̍h-hòa tùi bo̍k-chiân sè-kài ū chiâm-chāi ê giâm-tiōng hong-hiám. Lēng-gōa, in-ūi keng-chè oa̍h-tāng, pí-lūn chè-chō-gia̍p kap ūn-su-gia̍p ê bi̍t-chi̍p, lêng-goân hāu-lu̍t, i-lāi, an-choân kap kè-siàu téng būn-tê mā hō͘ lâng koan-chù.

Tī jîn-lūi siā-hōe pōe-kéng hā ê lêng-goân chu-goân it-poaⁿ sī teh kóng jiân-liāu, chio̍h-iû ka-kang sán-phín kap tiān-le̍k. Chia-ê lóng sī ē-tàng lī-iōng ê lêng-goân lâi-goân, in-ūi in ē-tàng chin kán-tan lâi choán-hòa chò kî-thaⁿ ūi-tio̍h te̍k-tēng iōng-tô͘ ê lêng-goân.

Tī chū-jiân-kài tiong, lêng-goân ē-tàng í kúi-nā chióng bô-kāng ê hêng-sek chûn-chāi: jia̍t, tiān, hok-siā, hòa-ha̍k-lêng téng-téng. Chē-chē chia-ê hêng-sek ē-tàng chin iông-ī choán-hòa chò lēng-gōa chi̍t chióng. Hiān-tāi lêng-goân it-poaⁿ ē-tàng pun chò thang-chài-seng lêng-goân kap thè-tāi lêng-goân.
Eng-chhioh

**Eng-chhioh** (英尺), it-poaⁿ siá chò **ft** (Eng-gí: *foot*), sī Eng-chè ê tn̂g-tō͘ tan-ūi, tī Eng-kok, i-ê si̍t-bîn-tē, kap Tāi Eng Kok-hia̍p tē-khu sú-iōng. Tī Bí-kok, Ìn-tō͘, Liberia kap Bián-tiān mā teh sú-iōng. Hiong-káng ê pâng-tē-sán lóng iōng pêng-hong eng-chhioh teh kè-sǹg biān-chek.
Bú-lêng Lông-tiûⁿ

**Bú-lêng Lông-tiûⁿ** (武陵農場) tī Tâi-oân Tâi-tiong-chhī Hô-pêng-khu Pêng-téng-lí, sī óa-kīn Soat-pà Kok-ka Kong-hn̂g ê tiōng-iàu hiu-hân tē-tiám, hái-poa̍t koân 1750 chì 2200 kong-chhioh, sī Tiong-hôa Bîn-kok Kok-kun Thè-tû-ia̍h Koaⁿ-peng Hú-tō Úi-oân-hōe keng-êng ê kong-iú sū-gia̍p. Bú-lêng Lông-tiûⁿ hām Chheng-kéng Lông-tiûⁿ kap Hok-siū-soaⁿ Lông-tiûⁿ ha̍p-chheng Tâi-oân 3 tōa ko-soaⁿ lông-tiûⁿ.

Lūi-pia̍t:Tâi-oân ê lông-tiûⁿ
Lūi-pia̍t:Soat-pà Kok-ka Kong-hn̂g
Lông-tiûⁿ

**Lông-tiûⁿ** (農場) sī lông-gia̍p ê seng-sán tan-ūi, cho͘-chit ia̍h khì-gia̍p, í chiông-sū lông-gia̍p seng-sán ia̍h thiok-bo̍k ióng-si̍t ûi-chú, keng-êng kok-chióng lông-sán-phín kap thiok-bo̍k sán-phín.

Lūi-pia̍t:Lông-gia̍p
Thiok-bo̍k-gia̍p

**Thiok-bo̍k-gia̍p** (畜牧業) sī hoân-si̍t ia̍h chhī-ióng lio̍k-tē tōng-bu̍t kap chiau-á-lūi ê sán-gia̍p. Thiok-bo̍k-gia̍p it-poaⁿ bô pau-hâm chúi-sán ióng-si̍t. Thiok-bo̍k-gia̍p sō jîn-lūi seng-sán tiong siāng kó͘-chá ê hong-sek chi-it. Bo̍k-chiân, tī sè-kài kok-tē ê chē-chē tāi-ha̍k tiong, lóng ū koan-î thiok-bo̍k ê ha̍k-kho. Jîn-lūi chìn-hêng thiok-bo̍k ê bo̍k-tek chú-iàu sī beh ùi tōng-bu̍t ê sin-khu téng tit-tio̍h si̍t-bu̍t, phôe-mn̂g téng goân-châi-liāu, mā ū ūi-tio̍h beh pó-hō͘ chi̍t-kóa pin-lîm bia̍t-choa̍t ê tōng-bu̍t chéng-kûn só͘ chìn-hêng thiok-bo̍k ê lē.
Amtrak

**Amtrak**, it-poaⁿ hō-chò **Bí-kok Kok-thih** (美國國鐵) ia̍h **Bí-thih** (美鐵), choân-miâ **Kok-ka Thih-lō͘ Khek-ūn Kong-sī** (*National Railroad Passenger Corporation*) sī Bí-kok ê chi̍t keng choan-bûn teh keng-êng tn̂g-tô͘ thih-lō͘ kheh-ūn ê êng-lī-sèng kong-si. 1971 nî 5 goe̍h chhe 1 sêng-li̍p, chóng-pō͘ siat tī Hôa-sēng-tùn ê Liân-ha̍p Chhia-thâu. Amtrak bo̍k-chiân ū chhiau-kòe 20,000 ê oân-kang. Choân-kok chóng lō͘-sòaⁿ tn̂g 35,000 kong-lí, ho̍k-bū hoān-ûi hâm-kài Bí-kok 46 ê chiu í-ki̍p Ka-ná-tāi 3 ê séng-hūn, chóng-kiōng 500 ê chhia-thâu.

## Chù-kái
Siú-lí-siâⁿ

**Siú-lí-siâⁿ** (首里城) sī tī Liû-kiû Kûn-tó Okinawa Tó Naha-chhī tang-pō͘ ê chi̍t chō Liû-kiû siâⁿ-pó. Tī 13 sè-kí bóe-kî kàu 14 sè-kí tiong-kan kiàn-chō, ùi 15 sè-kí kàu 19 sè-kí lóng sī Liû-kiû-kok ê to͘-siâⁿ kap ông-kiong só͘-chāi-tē, kàu-taⁿ ū 500 gōa tang ê le̍k-sú. Tī kong-goân 2000 nî ê sî-chūn chiâⁿ-chò Liân-ha̍p-kok ê sè-kài ûi-sán. 2019 nî 10 goe̍h 31 hō pòaⁿ-mê 2 tiám 40 hun chó-iū hoat-seng tōa-hóe, pau-hâm chiàⁿ-tiān, pak-tiān kap lâm-tiān téng 7 tòng kiàn-tio̍k-bu̍t pī sio-tiāu.

Lūi-pia̍t:Ji̍t-pún ê Sè-kài Ûi-sán
Tân Chùn-siù

**Tân Chùn-siù** (陳俊秀; ) sī Tâi-oân A-bí-cho̍k ê chit-gia̍p iá-kiû soán-chhiú. Chit-má tī Tiong-hôa Chit-pāng ê Tiong-sìn Hiaⁿ-tī-tūi.
Kang Hái-ka

**Kang Hái-ka** (江海迦), Eng-bûn miâ **Agatha Kong**, gē-miâ **AGA**, sī chi̍t ūi Hiong-káng ê cha-bó͘ chhòng-chok koa-chhiú. I sī Tiong-kok kap Se-pan-gâ pòaⁿ-hóng. I-ê sai-hū sī Su-bûn, jiân-āu tī 2013 nî hām chhiùⁿ-phìⁿ kong-si Khoân-kiû Chhiùⁿ-phìⁿ chhiam-iok chèng-sek chhut-tō.
N̂g Chia̍p

**N̂g Chia̍p** (黃捷);  sī Tâi-oân ê chi̍t ūi chèng-tī jîn-bu̍t, Sî-tāi Le̍k-liōng tóng-che̍k. Ko-hiông-chhī Hōng-soaⁿ-khu chhut-sin, hiān-jīm Ko-hiông-chhī Gī-hōe tē 3 jīm gī-oân. N̂g Chia̍p 18 hòe ùi Ko-hiông Lú-tiong pit-gia̍p liáu-āu khì Tâi-oân Tāi-ha̍k tha̍k-chheh. 22 hòe chhú-tit kong-kiōng ōe-seng-ha̍k kap siā-hōe-ha̍k siang chú-siu ha̍k-ūi. Tāi-ha̍k pit-gia̍p liáu-āu khó tiâu Tâi-tāi Kong-ōe Gián-kiù-só͘, tha̍k bô gōa kú jīn-ûi ha̍k-hāu chu-goân put-chiok lâi pān-lí hiu-ha̍k. Tē-it pái hiu-ha̍k ê sî, soán-te̍k chò kì-chiá lâi koan-chhat siā-hōe, chòe-āu soán-te̍k ka-ji̍p Sî-tāi Le̍k-liōng tam-jīm Li̍p-hoat-īⁿ tóng-thoân chō͘-lí. Tē-jī pái hiu-ha̍k ê sî, soán-te̍k tńg-khì Hōng-soaⁿ-khu chham-soán tē-saⁿ kài Ko-hiông-chhī gī-oân.

Lūi-pia̍t:Tâi-oân chèng-tī jîn-bu̍t
C
Ko-hiông Nńg-thé Kho-ki Hn̂g-khu

**Ko-hiông Nńg-thé Kho-ki Hn̂g-khu** (高雄軟體科技園區), kán-chheng **Ko-nńg** (高軟), sī siat tī Ko-hiông-chhī Chiân-tìn-khu ê tì-hūi kho-ki hn̂g-khu, mā sī Tâi-oân ûi-it óa-hái ê kho-ki hn̂g-khu, choan-bûn beh hoat-tián A-Thài tē-khu ê chu-sìn nńg-thé, sò͘-ūi iáⁿ-im, tiān-náu thong-sìn téng sán-gia̍p. I ūi-tī Ko-hiông To-kong-lêng Keng-bō͘ Hn̂g-khu, óa A-chiu Sin Oan-khu, tī 2000 nî 12 goe̍h kí-hêng tōng-thó͘ tián-lé.

Tâu-chu kong-si í-keng ū 248 keng, tâu-chu kim-gia̍h Sin-tâi-phiò 201-ek îⁿ. Hn̂g-khu thó͘-tē chhut-cho͘-lu̍t 100%, bo̍k-chiân oân-kang 3,900 lâng, hêng-sêng chu-sìn nńg-thé, gián-hoat siat-kè, kap sò͘-ūi lōe-iông téng tì-sek bi̍t-chi̍p-hêng sán-gia̍p chū-lo̍h.

Lūi-pia̍t:Ko-hiông-chhī ê keng-chè
Lūi-pia̍t:Tâi-oân ê kho-ki hn̂g-khu
Lūi-pia̍t:Chiân-tìn-khu
Kok-ka Si̍t-giām Gián-kiù-īⁿ

**Kok-ka Si̍t-giām Gián-kiù-īⁿ** (國家實驗研究院), kán-chheng **Kok-gián-īⁿ** (國研院), sī Tâi-oân chi̍t ê í kho-ha̍k gián-kiù ûi bo̍k-tek ê kong-ka châi-thoân hoat-jîn ki-koan, chú-koán ki-koan sī Kok-ka Kho-ha̍k kip Ki-su̍t Úi-oân-hōe, chú-iàu bo̍k-tek sī thóng-ha̍p kap hia̍p-tiau kok-kok si̍t-giām-sek ê ūn-chok, lâi in-èng Tâi-oân kho-ki hoat-tián kap kok-ka bī-lâi kho-ki gián-kiù ê su-kiû.

Kok-gián-īⁿ tāi-kài sī chiàu Kang-gián-īⁿ ê bô͘-sek sêng-li̍p, m̄-koh Kok-gián-īⁿ lē-sio̍k tī Kho-ki-pō͘, ah Kang-gián-īⁿ lē-sio̍k tī Keng-chè-pō͘.

## Tsham-ua̍t
* Kok-ka Kho-ha̍k kip Ki-su̍t Úi-oân-hōe 

## Guā-pōo liân-kiat

*
Kok-ka Tông-pō͘ Hok-siā Gián-kiù Tiong-sim

**Kok-ka Tông-pō͘ Hok-siā Gián-kiù Tiong-sim** (國家同步輻射研究中心), kán-siá **NSRRC**, tī Sin-tek Kho-ha̍k Hn̂g-khu, ū nn̄g chō tông-pō͘ ka-sok-khì siat-si, hun-pia̍t sī Tâi-oân Kng-goân (TLS) kap Tâi-oân Kng-chú-goân (TPS).

1993 nî 10 goe̍h, TLS chèng-sek khé-iōng, sī Tâi-oân tē-it chō, mā sī A-chiu tē-it chō oân-sêng ê tē-saⁿ tāi tông-pō͘ hok-siā siat-si. TLS í-keng ū 27 tiâu kng-sok-sòaⁿ kap 54 chō si̍t-giām-chām, thê-kiong Tâi-oân kap choân-kiû kok-tē ê gián-kiù thoân-tūi chìn-hêng kho-ha̍k si̍t-giām. Lēng-gōa tī Ji̍t-pún ê SPring-8 ê BL12U kap BL12B nn̄g tiâu kng-sok-sòaⁿ mā hō͘ NSRRC lâi hū-chek ūn-choán kap koán-lí.

Lūi-pia̍t:Hêng-chèng-īⁿ
To͘-chhī keng-sin

**To͘-chhī keng-sin** (都市更新), kán-chheng **to͘-keng** (都更), sī to͘-chhī lāi in-ūi chá-kî khiàm-khoat to͘-chhī kui-ōe ia̍h-sī kiàn-tio̍k-bu̍t kū, lâi chò-chhut choân-bīn-sèng ia̍h pō͘-hūn-sèng ê tiông-sin heng-kiàn ia̍h chéng-lí kè-ōe kang-têng. Tī chē-chē hoat-tián le̍k-sú siong-tong iu-kiú ê to͘-chhī, lóng su-iàu thàu-kòe to͘-chhī keng-sin lâi kái-koat goân-iú chhī-tiong-sim kong-lêng úi-sok ê būn-tê, m̄-koh teh si̍t-hêng ê tông-sî, tiāⁿ-tiāⁿ ē ū hoán-tùi ê ì-kiàn, ián-piàn chò teng-á-hō͘.


Lūi-pia̍t:To͘-chhī kè-ōe
Lūi-pia̍t:Thó͘-tē kui-ōe