Tēng Siáu-pêng

**Tēng Siáu-pêng** (鄧小平, ), chêng Tiong-kiōng Tiong-iong kun-úi chú-sek, Kok-bū-īⁿ hù chóng-lí. Tēng Siáu-pêng chāi-siⁿ ê sî-chūn kóng ka-kī sī Tiong-kok Kiōng-sán-tóng kah Tiong-kok kok-ka ê tē-jī tāi léng-tō-lâng, chit-ê kóng-hoat hō͘-lâng kóng-hōan ūn-iōng. Tēng Siáu-pêng sī Tiong-kok kái-kek khai-hòng kah it-kok-lióng-chè ê thê-gī-chiá, sī Tiong-kok àn 1978 nî kàu 1997 nî tiong-kan, chèng-hú sit-chè siōng koân ê léng-tō-jîn. Tēng Siáu-pêng ê chèng-chhek chha-put-to í-keng éng-hiáng-tioh chit ê sî-kî múi chit ê tòa tī Tiong-kok Tāi-liok ê lâng, tī i ê léng-tō chi hā, chhian-chhian bān-bān ê Tiong-kok-lâng, seng-oah chúi-pêⁿ tit-tioh chin tōa ê kái-siān. 

## Chá-nî ê seng-oa̍h
Tēng Siáu-pêng gôan-miâ kiò **Tēng Hi-hiân** (鄧希賢), chhut-sì tī Sù-chhoan-séng tang-pō͘ ê Kóng-an-kōan, hit-tong-sî i ê ka-kéng ôan-ná sǹg-sī bōe-bái. 1919 nî, Tēng Siáu-pêng lī-khui ka-hiong, tī Tiông-khèng 1-keng Liû-ha̍k Ū-pī Ha̍k-hāu tha̍k-chheh, 1920 nî 9 go̍eh, chèng-sek khì Hoat-kok liû-ha̍k. Tī Hoat-kok kî-kan, i ka-ji̍p Tiong-kok Kiōng-sán-tóng, chiông-sū kiōng-sán chú-gī ūn-tōng. 1925 nî nî-bóe, Tēng Siáu-pêng lī-khui Hoat-kok, chêng-óng So͘-liân. Tī Bo̍k-su-kho seng-o̍ah tit-beh 1-nî ê sî-kan, liáu-āu tò-tńg-khì Tiong-kok. Hôe-kok āu, Tēng Siáu-pêng bat tiàm Se-an chham-ka kong-chok. Tāi-iok tī-leh Tē 1 chhù Kok-Kiōng Ha̍p-chok phò-lia̍t liáu-āu, Tēng--sian ê kang-chok chóan-kàu Bú-hàn, " Tēng Siáu-pêng " chit-ê miâ to̍h-sī hit-ê sî-chūn ké--kòe-lâi-ê. 1928 nî, Tēng Siáu-pêng tam-jīm Tiong-kiōng Tiong-iong pì-su-tiúⁿ, hoat-tòng kòe kúi-nā-pái ê khí-gī. 

1931 nî, Tēng Siáu-pêng lâi-kàu Kang-sai, hit-sî i sī Mô͘ Te̍k-tong ê chi-chhî-chiá chi-it, só͘-í mā siū-tioh chó-phài sè-le̍k ê ap-pek. 1934 nî 10 go̍eh, Âng-kun tiông-cheng khai-sí, tī Chun-gī hōe-gī liáu-āu, Mô͘ Te̍k-tong chiâⁿ-chòe Kiōng-sán-tòng ê léng-tō-lâng, koat-tēng hoe-ho̍k Tēng Siáu-pêng gôan-té ê chit-bū. Khòng-Ji̍t chiàn-cheng po̍k-hoat liáu-āu, Tēng Siáu-pêng chiâⁿ-chòe Pat-lō͘-kun chèng-tī-pō· hù chú-jīm. 1945 nî, tī Tiong-kiōng tē-7 chhù tāi-piáu tāi-hōe siōng, i tòng-sóan Tiong-iong úi-ôan. Kok-Kiōng lâi-chiàn ê sî-kî, i chham-ú chin-chōe pái tiōng-tāi ê chiàn-e̍k, sī i hām Lâu Pek-sêng chò-hóe kong-chiām sai-lâm tē-khu ê Hûn-lâm, Kùi-chiu kah Sù-chhoan chià-ê séng-hūn.

## Tiong-kok kiàn-kok chho͘-kî
Tiong-hôa Jîn-bîn Kiōng-hô-kok kiàn-kok ê chho͘-kî, Tēng Siáu-pêng it-ti̍t tiàm-tī sai-lâm séng-hūn kong-chok (tam-jīm sai-lâm-kiok su-kì), chú-iàu sī thui-sak thó͘-tē kái-kek chèng-chhek. 1952 nî, Tēng Siáu-pêng tiāu-khì Pak-kiaⁿ, tam-jīm Kok-bū-īⁿ (hit-sî kiò Chèng-bū-īⁿ) hù chóng-lí, keh-nî iū-koh chiap-jīm Châi-chèng pō͘-tiúⁿ. 1954 nî ê 4 go̍eh, Tēng Siáu-pêng chhut-jīm Tiong-kiōng Tiong-iong pì-su-tiúⁿ, kang-chok tāng-sim ùi chèng-hú chóan-î kàu tóng-lāi. 1955 nî 4 go̍eh, Tēng Siáu-pêng iū-koh ji̍p-sóan Chèng-tī-kio̍k, chìn-ji̍p Kiōng-sán-tóng ê hu̍t-sim ki-kò͘. Tiong-kiōng tē-8 kài it-tiong chôan-hōe liáu-āu, Tēng Siáu-pêng tòng-sóan chò Tiong-iong úi-ôan-hōe chóng-su-kì, kah Lâu Siàu-kî chò-hóe hū-chek ji̍t-siông ê sū-bū. 

Pún-jiân, Tēng Siáu-pêng hām Mô͘ Te̍k-tong, Chiu Un-lâi it-ti̍t sǹg-sī tah-sim ê pêng-iú, chìn-chêng in ê su-jîn koan-hē mā chin-bā. Tāi-io̍k-chìn (大躍進) liáu-āu, Mô͘ Te̍k-tong tī Kiōng-sán-tóng lāi-pō͘ ê kôan-ui tē-ūi siū-kàu thiáu-chiàn, Lâu Siàu-kî hām Tēng Siáu-pêng ê tē-ūi khai-sí siōng-seng, in 2-lâng thui-hêng ê kái-kek tī chôan-kok siū-tio̍h chin-tōa ê chi-chhî. Che chin-tōa ê chhì-kek tio̍h Mô͘Te̍k-tong, Mô͘ Te̍k-tong lú-lâi-lú hôan-ló ē sit-khì kôan-le̍k. Mô͘ Te̍k-tong khai-sí lī-iōng i ê chèng-tī éng-hiáng, tī chôan-kok hōan-ûi-lāi hoat-tōng 1-tiûⁿ ê chèng-tī ūn-tōng, khì-tô͘ chhia-tó i ê chèng-te̍k.

## Bûn-hòa tāi kek-bēng
1966 nî, Tiong-kok bûn-hòa tāi kek-bēng po̍k-hoat, Tēng Siáu-pêng hông jīn-tiāⁿ sī " tē-jī hō cháu-chu-phài " (kiâⁿ chu-pún chú-gī lō͘-sòaⁿ ê phái-pia̍t ), chū-án-ne, chêng 1967 nî liáu-āu, Tēng Siáu-pêng to̍h hán-tit kong-khai lō͘-bīn lo̍h, chhú-khì, Tēng Siáu-pêng koh-khah sī siū-tio̍h âng-ōe-peng giâm-gâi ê phoe-tò͘ kah nńg-kìm, i ê tōa-hàn hāu-seⁿ Tēng Phok-hong hō͘ âng-ōe-peng lêng-tī kah pìⁿ-chiâⁿ pòan-sin-put-sûi, 1-sì-lâng thoa-phiaⁿ (chân-hùi). 1968 nî 10 go̍eh, Tēng Siáu-pêng hông thiat-siau tī tóng-lāi it-chhè ê chit-bū. 

1969 nî 10 go̍eh, Tēng Siáu-pêng hô͘-lâng sàng-khì Kang-sai ê chi̍t-ê kang-tiûⁿ chiap-siū lô-kài. Kàu-kah 1971 nî, chèng-tī kio̍k-sè kái-piàn, Tēng Siáu-pêng siāng chú-iàu ê chèng-te̍k Lîm Piu hoat-tòng chèng-piàn sit-pāi jî-chhiáⁿ tī-leh tô-bông ê sî-chūn in-ūi hui-ki sit-sū siak--sí. Tēng Siáu-pêng siá-phoe hō͘ Mô͘ Te̍k-tong, iau-kiû hoe-hok kang-chok. 1973 nî 2 go̍eh, Tēng Siáu-pêng lī-khui Kang-sai, tò-tńg-khì Pak-kiaⁿ, hoe-hok Kok-bū-īⁿ hù chóng-lí ê chit-bū. Ah-m̄-koh bô-lōa-kú liáu-āu, " Sù-lâng-pang " hoat-tōng àm-tiong chiam-tui Chiu Un-lâi ê " phoe Lîm phoe khóng ūn-tōng " , tō-tì Tēng Siáu-pêng ê tē-ūi ū khó-lêng sûi-sî péng-pôaⁿ. Hó-ka-chài, chit-tiûⁿ ê phoe-tò· pēng bô ián-tó Chiu Un-lâi. 1974 nî nî-thâu, Chiu Un-lâi kiàn-khong chōng-hóng ok-hòa, Tēng Siáu-pêng chhut-bīn chú-chhî chèng-hú ji̍t-siông ê khang-khoè. 1974 nî 4 go̍eh, Tēng Siáu-pêng tī-leh Niú-iok chhut-se̍k Liân-ha̍p-kok hōe-gī ê sî-chūn, thê-chhut chiong kok-che pun-chòe " 3-ê sè-kài " ê koan-tiám. 1975 nî, tī Mô͘ Te̍k-tong ê thê-gī chi hā, Tēng Siáu-pêng chhut-jīm Kok-bū-īⁿ tē-it hú chóng-lí, lio̍h-á ū chhú-tāi Ông Hông-bûn chiap-pan ê khóan-sè, tī-sú 4-lâng-pang ê tē-ūi khai-sí tín-tāng--khì-lâi. 1975 nî nî-thâu ê hêng-sè tùi Tēng Siáu-pêng hām i ê chi-chhî-chiá lâi-kóng kán-na ū khah iú-lī, Mô͘ Te̍k-tong koh 1-pái tī tóng-lāi phoe-phêng 4-lâng-pang, Ông Hông-bûn mā hông tiāu tńg-khì Siōng-hái. Put-lī-kò kàu-kah nî-té, kio̍k-sè hiông-hiông iū-koh chóan-piàn, Tēng Siáu-pêng chhiáng-gī pēng-chhiáⁿ thui-sak keng-chè kiàn-siat ê chèng-chhek ín-khì Mô͘ Te̍k-tong ê hóan-kám, hit-sî, Mô͘ Te̍k-tong jîn-ûi chèng-tī kang-chok iu-gôan ài khng-tī tē-it-ūi. 1976 nî nî-thâu, Chiu Un-lâi kòe-sin, Tēng Siáu-pêng koh-1-pái cho-siū phoe-tò͘. Sui-jiân 4-lâng-pang thàn-tio̍h ki-hōe hòng-sù khau-sé kah boah-o͘ Tēng Siáu-pêng, m̄-koh khiok-sī bōe-tàng tī-tio̍h kûn-chiòng ê hiáng-èng, tian-tó, tī 4 go̍eh-hūn ê Thian-an-bûn sū-kiāⁿ--lih, chin-chōe lâng tah-chhut tōa-jī-pò, piáu-sī ài Tēng Siáu-pêng chhut-lâi chiap-pan. Kòe-āu, Mô͘ Te̍k-tong koh-1-pái phoe-chún kái-tû Tēng Siáu-pêng ê it-chhe chit-bū, chí-sī pó-liû i ê tóng-chek.

## Chiâⁿ-chòe Kiōng-sán-tóng ê léng-tō-lâng
1977 nî 3 go̍eh, Hòa Kok-hong tiāu-khui kang-chok hōe-gī, ū-lâng thê-gī hōe-hok Tēng Siáu-pêng ê thâu-lō͘. 4 go̍eh 10 hō, Tēng Siáu-pêng siá-phoe hō͘ Hòa Kok-hong, piáu-sī chi-chhî, āu--lâi ,tī 7 ge̍h tiāu-khui ê Tiong-kiōng 10-kài 3-tiong chôan-hōe, koat-tēng hoe-hok Tēng Siáu-pêng chìn-chêng tī Tóng, chèng, kun (黨政軍) ê it-chhè chit-bū. Tēng Siáu-pêng mā tī chit-chhù ê hōe-téng hoat-piáu káng-ōe, piáu-sī it-tēng ài kian-chhî " si̍t-sū kiû-sī " (實事求是), put-kò, khiok-sī bô kóng-tio̍h Hòa Kok-hong ê " 2-ê hōan-sī " (两個凡是) . 

1978 nî 5 go̍eh, *[[Kong-bêng ji̍t-pò]]* hoat-piáu 1-phiⁿ iû Tēng Siáu-pêng ê chhin-sìn Ô͘ Iāu-pang chhin-pit só͘-siá ê bûn-chiuⁿ, tê-bo̍k hō-choè *Si̍t-chiàn sī kiám-giām chin-lí ê ûi-it piau-chún* (實踐是檢驗真理的唯一標準). Bûn-chiuⁿ bêng-hiān sī teh phoe-phêng iòng-hō͘ " 2-ê hōan-sī " ê Hòa Kok-hong kah Ang Tong-heng, bûn-chiuⁿ ê hoat-piáu, tī chôan-kok chiâⁿ-chòe chiau-tiám, tit-tio̍h chin-chē chiàⁿ-bīn ê phêng-kè. Che mā ûi Tēng Siáu-pêng ê chiūⁿ-tāi phah lo̍h chin-hó ê gû-lūn ki-chhó͘. Tī che í-āu, tng-nî 12 go̍eh ê Tiong-kiōng 11-kài 3-tiong chôan-hōe tang-tiong, Tēng Siáu-pêng chiâⁿ-chòe siōng-kôan ê léng-tō-chiá, i tī hōe-gī téng, chài-tō· kiông-tiāu *si̍t-sū kiû-sī, kái-hōng su-sióng* (實事求是 解放思想), thê-chhut beh tī Tiong-kok kiàn-siat " 4-ê hiān-tāi-hòa " (四個現代化) kah thiat-té kiú-chèng chìn-chêng chhò-gō͘ ê chèng-tī lō͘-sòaⁿ. Tī chit-pái ê hōe-gī liáu-āu, Ô͘ Iāu-pang chiâⁿ-chòe Chèng-tī-kio̍k úi-ôan, bô-lōa-kú liáu-āu iū-koh chhut-jīm Tiong-iong pì-su-tiúⁿ kiam Soan-thôan pō͘-tiúⁿ. 

1980 nî, Tēng Siáu-pêng ê lēng-gōa 1-miâ chi-chhî-chiá Tiō Chí-iông chhú-tāi Hòa Kok-hong, chhut-jīm Kok-bū-īⁿ chóng-lí. 1981 nî, Ô͘ Iāu-pang iū-koh chhú-tāi Hòa Kok-hong ê tóng-chú-se̍k chit-bū. Kàu-kah chit-ê khám-chām, Tēng Siáu-pêng sui-jiân miâ-gī siōng chí-sī Tóng-tiong-iong kun-sū úi-ôan-hōe chú-se̍k, m̄-koh si̍t-chè siōng í-keng sī Tiong-kok siōng-kôan ê léng-tō-lâng.

## Kái-kek khai-hòng: Tiong-kok te̍k-sek ê siā-hōe chú-gī
Tēng Siáu-pêng kái-kek ê bo̍k-phiau sī kā Tiong-kok kiàn-siat chiâⁿ-chòe i-ê lông-gia̍p, kang-gia̍p, kho-ki kah kok-hông chôan-bīn hiān-tāi-hòa ê kok-ka, gôan-chek to̍h-sī siā-hōe chú-gī chhī-tiûⁿ keng-chè. 

Tēng Siáu-pêng thê-chhut tù-miâ ê siā-hōe chú-gī chho͘-kip kai-tōaⁿ (社會主義初級階段) lí-lūn, i jīn-ûi che to̍h-sī Tiong-kok bo̍k-chiân ê siā-hōe chú-gī, Kiōng-sán-tóng ê chit-chek to̍h-sī ôan-siān Tiong-kok Te̍k-sek Siā-hoē-chú-gī (中國特色社會主義). Chit-chióng kái-sek kàng-kē keng-chè būn-tê tang-tiong ì-sek hêng-thāi ê tiōng-iàu-sèng, koh-khah chù-tiōng chèng-chhek ê si̍t-chè hāu-lêng. Tēng Siáu-pêng chí-chhut, siā-hōe chú-gī m̄-sī ì-bī tio̍h kiōng-tông sàn-chhiah, che hām Mô͘ Te̍k-tong ê koan-tiám ôan-chôan bô-kâng. Tēng Siáu-pêng kah kî-thaⁿ ê Kiōng-sán-tóng lâng bô kāng-khóan, i sī 1-ê chhiong-bóan kái-kek su-sióng ê léng-tō-lâng. 

Tēng Siáu-pêng ūi Tiong-kok ê kái-kek thê-chhut sin ê lí-lūn ki-chhó͘, i tī-leh chè-tēng chèng-chhek ê sî m̄-nā ài seng tiàm tē-hng chèng-hú si̍t-si chhì-giām, mā ē chham-khó chiok-chōe gōa-kok-lâng ê keng-giām.

## It-kok lióng-chè
Tēng Siáu-pêng tī-leh gōa-kau hong-bīn ê chok-hong, mā hām Mô͘ Te̍k-tong bô-kâng, i hán-tit tâm kek-bēng, kēng-ka kiông-tiāu thong-kòe hô-pêng chhiú-tōaⁿ kái-koat kok-ka chi-kan ê cheng-toan. Lēng-gōa Tēng Siáu-pêng ê gōa-kau chèng-chhek mā pí i ê chiân-pòe koh-khah bū-si̍t, i jīn-ûi gōa-kau to̍h-sī kok-ka cheng-kiông si̍t-la̍t kah kok-chè éng-hiáng ê chhiú-tōaⁿ chi-it. Tiong-kok tī-leh ka-kiông kah Bí-kok koan-hē ê tông-sî, mā ta̍uh-ta̍uh-á teh kái-siān chham So͘-liân ê koan-hē. Siōng kin-pún--ê, Tiong-kok ê gōa-kau chèng-chhek sī hōng-hêng To̍k-li̍p chū-chú ê gôan-chek. 

Kah kî-thaⁿ ê Tiong-kok léng-tō-jîn kāng-khóan, Tēng Siáu-pêng chin-chiàⁿ tiōng-sī kok-ka ê thóng-it, i siōng-chá khó-lū tio̍h ê sī Tâi-ôan. 1981 nî, Tēng Siáu-pêng tùi 1-ê Bí-kok tāi-piáu-thôan piáu-sī kóng, thóng-it liáu-āu Tâi-ôan ē-tàng pó-chhî ka-tī ê chèng-tī chè-tō͘, chèng-hú kah kun-tūi, Tâi-ôan léng-tō-jîn sīm-chí koh ē-tit tam-jīm chôan-kok-sèng ê léng-tō chit-bū. che to̍h-sī it-kok-lióng-chè (一國兩制) siōng-chá ê thê-gī. it-kok lióng-chè siōng chá sī chiam-tūi Tâi-oân būn-tê lâi siat-kè--ê, chòe-āu seng-kong ê ūn-iōng tī Hiong-káng kah Ò-mn̂g, iah Tâi-ôan khiok-sī it-chài kū-cho̍at chit-ê thê-àn. 1984 nî 12 ge̍h, Tiong-Eng 2-kok chhiam-sú liân-ha̍p seng-bêng, koat-tēng chiong Hiong-káng hêng hō͘ Tiong-kok; 1986 nî , Tiong-Phû 2-kok mā kāng-khóan chhiam-sú kui-hêng Ò-mn̂g ê seng-bêng. Hiong-káng kah Ò-mn̂g hun-pia̍t tī 1997 kah 1999 nî hôe-kui Tiong-kok. 

## Éng-hiáng kah phêng-kè

## Chham-khó

## Gōa-pō͘ liân-kiat
* 我们对香港问题的基本立场  
* 邓小平纪念馆  --Tiong-kok koaⁿ-hong ê phêng-kè 
* 邓小平传