open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Bîn-hūi Hông-hiō

**Bîn-hūi Hông-hiō** (; 896-930), pún-miâ **Lâu Hôa** (), pió-jī **Tek-siù** (), sī Ông--sī Bân-kok tē-3 tāi kun-chú Bân Thài-chong ê tōa-bó͘.

Lâu Hôa pún-lâi sī Lâm Hàn ê **Chheng-óan Kong-chú** (), āu--lâi kè hō Bân-kok ông-chú Ông Iân-kun.

930 nî, Lâu Hôa kòe-sin, sè-miâ **Bîn-hūi** (). Bân Thài-chong teng-ki liáu-āu, tui-hong Lâu Hôa ûi hông-hiō.

## Kiáⁿ-jî
* Ông Kè-giâm
* Bân Khang-chong
* Ông Kè-
* Ông Kè-kiong
* Hông-tióng-lú
* Hông-chhù-lú
Liông-khé Thài-hiō

**Liông-khé Thài-hiō** (), pún-miâ **N̂g Hūi** (), sī Ông--sī Bân-kok khai-kok kun-ông Bân Thài-chó͘ ê jī-pâng hu-jîn kap tē-3 tāi kun-chú Bân Huī-chong ê seⁿ-bú.

I tī Chôan-chiu chhut-sì, lāu-pē sī Kang-pō͘ Sāi-lông N̂g Nah-jū.
Pô Siū-keng

**Pô Siū-keng**(; 1245 nî-1284 nî), hō **Hái-hûn**(), sī Tiong-kok Sòng-tiâu bo̍at-kî kàu Gôan-tiâu chho͘-kî ê Bân-lâm Chôan-chiu seng-lí-lâng, kun-jîn kah chèng-tī-ka. I sī Sunni phài ê Muslim, mā sī tē-it ūi chhut-jīm Gôan-tiâu koaⁿ-ôan ê Sek-ba̍k-lâng.

Pô Siū-keng ka-cho̍k ê chó͘-sian tùi Arabia poaⁿ-sóa lâi-kàu Chôan-chiu tēng-ki, tī hái-káng keng-êng hái-ūn bō͘-e̍k. In ê ka-cho̍k chiām-chiām ián-piàn-sêng chāi-tē chin ū bêng-bōng ê léng-tō-chiá. Hit-tong-sî ê Sòng-tiâu chèng-hú ūi-tio̍h beh khòng-chè in tau ê sè-le̍k, khip-siu Pô Siū-keng lâi tam-jīm Hok-kiàn chúi-kun ê su-lēng-koaⁿ.

1276 nî, Lâm Sòng bo̍at-kî tōng-lōan ê sî-chūn, Tiuⁿ Sè-kia̍t hiòng Pô Siū-keng thê-chhut "chhiân-to͘ Chôan-chiu" ê iau-kiû. Tong-sî ê Pô Siū-keng í-keng sóan-te̍k khò-óa Bông-kó͘-lâng hit pêng, in-chhú tō hā-lēng tui-sat Sòng Sūi-chong kah kî-thaⁿ Sòng-tiâu ê hông-sek sêng-ôan. Gôan-tiâu kiàn-li̍p liáu-āu, Pô Siū-keng kah in ka-cho̍k siū-tio̍h chèng-hú ê tiōng-iōng, khai-sí ji̍t-āu Chôan-chiu-káng ê hoat-tián kah hôan-hôa.
Lân-lêng-ông (tiān-sī)

**Lân-lêng-ông** () sī 2013 nî Tiong-kok kah Tâi-oân lióng-hōaⁿ ha̍p-chok ê tiān-sī liân-sio̍k-kio̍k.

Chit chhut tiān-sī-kio̍k chêng-āu chún-pī 5 nî, tâu-chu chiong-kūn 1 ek Jîn-bîn-pè.

2012 nî 4 goe̍h 16 hō, khai-sí phah-hì; 8 goe̍h 10 hō, oân-chiâⁿ. Keh-nî 8 goe̍h 14 hō, chèng-sek tàm Tiong-kok 4 ê ōe-seng tiān-sī-tâi hòng-sàng.

Chit chhut hì-kio̍k chú-iàu iû Pâng Siāu-hong, Lîm I-sîn, Tân Hiáu-tong, Kù Thian-lîm, Gūi Chheng-siông, Ô͘ Ú-ui kah Mô Lîm-lîm téng-téng ián-goân liân-ha̍p ián-chhut.
Sèng-tek Thài-chú

**Sèng-tek Thài-chú** () sī Ji̍t-pún Hui-niáu Sî-tāi ê hông-sek sîng-oân, Thui-kó͘ Thian-hông chāi-ūi sî-kî ê kái-kek thui-tōng-chiá.

Sèng-tek sī Iōng-bêng Thian-hông ê chhù-hông-chú, i ê seⁿ-bú sī Khim-bêng Thian-hông ê hông-lú--Hiat-sūi-pō͘-kàiⁿ-jîn (); Thui-kó͘ Thian-hông sī i ê a-ko͘.

Sèng-tek pún-miâ **Kì-hō͘** (), in-ūi thoân-soat i tī bé-kì chhut-sì; pa̍t-miâ **Hong-chhong-ní** (), **Siōng-kiong-ông** () téng-téng.
Chhiam-ûi

**Chhiam-ûi** sī chi̍t lūi tn̂g-tō͘ pí khoan-tō͘ kē chiaⁿ chē ê bu̍t-chit, ē-sái hun thian-jiân kap ha̍p-sêng nn̄g chióng. Chū-jiân lâi-goân ū si̍t-bu̍t kap tōng-bu̍t ê mo͘. Jîn-kang chò--ê ū ha̍p-sêng chhiam-ûi, thoàⁿ-sò͘ chhiam-ûi kap po-lê chhiam-ûi téng-téng.

*
Kôtoku Thian-hông

sī Ji̍t-pún tē-36 tāi thian-hông (645 nî~654 nî), Bidatu Thian-hông ê cheng-sun.

Kôtoku in-ūi tùi Soga--sī() ê chiáng-khoân hui-siông iàn-khì, só͘-í bô-ài koán-thāi tiâu-têng chèng-tī.

Hàu-tek pêng-siông-sî kah Nakatomi Kamatari() ê óng-lâi chin bā-sà.
Antoine Lavoisier

**Antoine Laurent de Lavoisier** () sī Hoat-kok ê hòa-ha̍k-ka kiam tiat-ha̍k-ka, i thê-chhut sng-sò͘ lâi ké-soeh jiân-sio hiān-siōng, sī hiān-tāi hòa-ha̍k ê chhòng-kiān-chiá chi it.

I tī Hoat-kok Kek-bēng tiong hong chhú-koat.

Lūi-pia̍t:Hòa-ha̍k-ka
Lūi-pia̍t:Hoat-kok kho-ha̍k-ka
Marie-Anne Pierrette Paulze

**Marie-Anne Pierrette Paulze**, 1758 nî 1 goe̍h 20 ji̍t chhut-sì, 1836 nî 2 goe̍h 10 ji̍t kòe-sin, sī hoat-kok ê kho-ha̍k-ka kiam ōe-ka, i pat sī hòa-ha̍k-ka Antoine Lavoisier ê bó͘, mā sī Lavoisier ê gián-kiù chō͘-lí.

Âu-lâi Lavoisier tī 1794 nî Hoat-kok Kek-bēng sî-kî hông chhù-sí, Marie-Anne Pierrette Paulze tī 1804 nî kap Bí-kok-lâng Benjamin Thompson kiat-hun.

Lūi-pia̍t:Hòa-ha̍k-ka
Lūi-pia̍t:Hoat-kok kho-ha̍k-ka
Jiân-sio

**Jiân-sio** (燃燒; Eng-gí: ) sī jiân-liāu kap sng-hòa-che chi kan ê hoat-jia̍t hòa-ha̍k hoán-èng, sî-siông mā phòe-ha̍p hoat-kng ê hiān-siōng. Pí-lūn khì-thé hêng-sek ê sng-sò͘ kap khó-jiân-bu̍t chi kan san-seng hóe-iām ê hòa-ha̍k hoán-èng tio̍h sī jiân-sio ê chi̍t khoán.

Sng-hòa hoân-goân hoán-èng sī hiān-tāi hòa-ha̍k tùi jiân-sio kòe-têng ê ké-soeh.

Lūi-pia̍t:Hòa-ha̍k
Sam It Ūn-tōng

**Sam It Ūn-tōng**() sī Hân-kok tī Ji̍t Hân Pèng-ha̍p liáu-āu só͘ hoat-khí ê to̍k-li̍p ūn-tōng, in-ūi hoat-seng tī 1919 nî 3 goe̍h 1 hō, só͘-í hō-chòe "Sam It"; lēng-gōa mā kiò-chòe **Sam·It To̍k-li̍p Ūn-tōng** kah **To̍k-li̍p Bān-sòe Ūn-tōng**().

Kin-á-ji̍t, 3 goe̍h 1 hō tī Hân-kok kah Tiâu-sián lóng sī kok-tēng ká-ji̍t, Hân-kok hō-chòe **Sam·It Chiat**().

Tē-it-chhù Sè-kài Tāi-chiàn kiat-sok liáu-āu, kú-hêng Paris Hô-hōe. Bí-kok chóng-thóng Thomas Woodrow Wilson thê-chhut 14 tiám Hô-pêng Goân-chek; kî-tiong, i só͘ pau-hâm ê bîn-cho̍k chū-koat goân-chek kó͘-lē tio̍h chin chē khì tī Ji̍t-pún liû-ha̍k ê Hân-kok ha̍k-seng. Hit tong-sî, Tiâu-sián Ko-chong kòe-sin, "Ji̍t-pún bô͘-sat" ê iâu-giân tàm Hân-kok siā-hōe liû-thoân; tû-liáu ha̍k-seng, Hu̍t-kàu, Thian-tō-kàu kah Ki-tok-kàu lóng-chóng tàu-tīn iok-sok tī 3 goe̍h 3 hō hoat-pió "To̍k-li̍p Soan-giân".

1919 nî 3 goe̍h 1 hō, 33 ūi Hân-kok To̍k-li̍p-ūn-tōng chham-ú-chiá tī Hàn-siâⁿ chhī-tiong-sim ê Thap-tōng Kong-hn̂g hoat-pió "To̍k-li̍p Soan-giân". Che ín-khí chhī-bîn ê chi-chhî kah kun-sûi, tōa-siaⁿ hoah chhut "To̍k-li̍p bān-sòe" ê kháu-hō. Kâng sî-kan, Pêng-jiáng mā hoat-seng sī-ui oa̍h-tāng; āu-lâi chiām-chiām thoànn-khui chì choân-kok.
An Jung-geun

**An Jung-geun**(), pió-jī **Eung-chil**(), sī chhì-sat Itō Hirobumi ê Tiâu-sián-lâng, Tiâu-sián Bîn-cho̍k jīn-uî i sī bîn-cho̍k eng-hiông kah ài-kok-chú-gī-chiá.
Tâi-oân-kun

**Tâi-oân-kun**() sī Ji̍t-pún sî-tāi ê Tâi-oân pō͘-tūi, iû Tâi-oân-kun Su-lēng-koaⁿ() tài-niá.

1919 nî, Tâi-oân-kun chèng-sek sêng-kun, i ê chiân-sin sī Tâi-oân Siú-pī-tūi().

### Siong-koan
* Tâi-oân-kun no Uta
Pi-chêng Siâⁿ-chhī

**Pi-chêng Siâⁿ-chhī** (hàn-jī: ) sī 1989 nî iû Hâu Hàu-hiân tō-ián ê chi̍t chhut Tâi-oân tiān-iáⁿ; tiān-iáⁿ ê pōe-kéng sī 228 sū-kiāⁿ hoat-seng chêng-āu ê Ke-lâng.

Tiān-iáⁿ chhiūⁿ-iáⁿ chêng, in-ūi 228 tī Tâi-oân siā-hōe kah cho̍k-kûn chi-kàiⁿ ê cheng-gī, ín-khí chin chē kìm-kī ōe-tê. Tiān-iáⁿ seng tī Italy ê Venezia Iáⁿ-tián hòng-sàng, tit-tio̍h Kim-sai Chióng ê khéng-tēng.

Chhiūⁿ-iáⁿ liáu-āu, Pi-chêng Siâⁿ-chhī ín-khí chin tōa ê thó-lūn. Tû-liáu pò-chóa kah cha̍p-chì ê pò-tō, sīm-chì iáu-ū lūn-bûn kah choan-chu ê choan-bûn gián-kiù kah phêng-lūn. Lēng-gōa, Káu-hūn () mā in-ūi chiit chhut tiān-iáⁿ lâi chhiok-chìn i ê koan-kong sán-gia̍p.

## Kio̍k-chêng
1945 nî, Ji̍t-pún chiàn-pāi, Chiau-hô Thian-hông soan-pò͘ bû-tiâu-kiāⁿ tâu-hâng. Kok-bîn chèng-hú chiap-siu thok-koán Tâi-oân.

Ke-lâng Lîm--sī ka-cho̍k só͘ keng-êng ê "Siáu Siōng-hái" () chiú-lâu tī chiàn-āu koh tiông-sin khai-bō͘.

Lūi-pia̍t:Jī-jī-pat Sū-kiāⁿ
Koeh Hoâi-it

**Koeh Hoâi-it**(; ) sī Hô-lân sî-tāi ê Tâi-oân khai-khún kah kek-bēng ê léng-tō-chiá. I tī Hok-kiàn-séng Choân-chiu-hú Tâng-oaⁿ-koāiⁿ chhut-sì.

Koeh Hoâi-it tī hiān-kim Tâi-lâm-chhī ê Éng-khong-khu kak-sì chiông-sū khai-khún. Tong-sî Hàn-jîn tī Éng-khong só͘-chāi chèng-choh môa kah bí téng keng-chè chok-bu̍t, chiām-chiām piàn-sêng chi̍t ê kau-e̍k chhoan-lo̍k. Koeh Hoâi-it sī chāi-tē ê léng-tō-chiá, Hô-lân ê le̍k-sú kì-lio̍k tiong, i hō-chòe **Ngó͘-koaⁿ Hoâi-it** (). Chū 1650 nî khai-sí, kam-chià ê seng-sán sò͘-liōng kiám-chió, Hàn-jîn khai-khún-chiá seng-oa̍h pháiⁿ kóe; lēng-gōa koh in-ūi put-boán Hô-lân kun-sū cheng-siu tāng-sòe, Koeh Hoâi-it pì-bi̍t kè-e̍k beh khí-gī hoán-khòng.

Put-kò, chāi-tē ê thâu-ke () kā chit ê poān-loān kè-e̍k tâu hō Hô-lân thóng-tī-chiá chai-iáⁿ, iáu-bē chún-pī oân-pī ê Koeh Hoâi-it chí e-sái thê-chá tī 1652 nî 9 goe̍h 7 ji̍t khí-sū. Koeh Hoâi-it kah Hàn-jîn bîn-peng kong-táⁿ Chhiah-khàm, chiàn-pāi thiat-thè. Koeh Hoâi-it tī tô-cháu ê kóe-thêng tiong, hō goân-chū-bîn siā-sí.
Koa Bûn-tiat

**Koa Bûn-tiat** (, ) sī tē 15 jīm Tâi-pak-chhī Chhī-tiúⁿ, í-chá chò Tâi-oân Tāi-ha̍k ê i-ha̍k kàu-siū kiam gōa-kho i-su, bat tī Tâi-tāi Pīⁿ-īⁿ chhòng-siong-kho ho̍k-bū. 1959 nî tī Sin-tek-chhī chhut-sì.

Koa Bûn-tiat ê choan-tióng sī gōa-siong, gōa-kho tāng-chèng i-ha̍k, kip-kiù, khì-koan soá-chai, ECMO kah lâng-kang khì-koan téng-téng.

In-ūi i kàu-siū  ("**p**rofessor") ê sin-hūn, ta̍k-ke tiāⁿ-tiāⁿ chheng-ho͘ i **Koa P** () kah **KP**.

2014 nî tòng-soán Tâi-pak-chhī Chhī-tiúⁿ, chiâⁿ-chò Tâi-pak-chhī kái-chè chò ti̍t-hat-chhī í-lâi thâu-chi̍t-jīm bû-tóng-che̍k chhī-tiúⁿ, 2018 nî liân-jīm sêng-kong. 2019 nî chhòng-li̍p Tâi-oân Bîn-chiòng Tóng, chiâⁿ-chò Bîn-chiòng Tóng ê thâu-chi̍t-jīm tóng-chú-se̍k. 2024 nî chham-soán chóng-thóng m̄-koh chòe-āu lo̍h-soán.

2024 nî  hŏng kiám-kí sia̍p-ji̍p tham-u-àn, kâng-nî 9 goe̍h 5 hō hŏng chhâi-tēng ki-ah kìm-kiàn, pēng-chhiáⁿ it-ti̍t kàu keh-nî 9 goe̍h 8 hō chiah tùi Tâi-pak Khàn-siú-só͘ chhut--lâi, kî-kan tī 2025 nî 1 goe̍h 1 hō chhéng-sî Bîn-chiòng Tóng chú-se̍k. 2026 nî 3 goe̍h 26, Tâi-pak Tē-hng Hoat-īⁿ chò-chhut it-sím phòaⁿ-koat, Koa Bûn-thiat hŏng phòaⁿ 17-tang iú-kî-tô͘-hêng, thí-toa̍t-kong-khoân 6-tang, choân-àn koh ē-tàng siōng-sò͘.

## Chham-khó Chu-liāu

Lūi-pia̍t:Tâi-pak-chhī Chhī-tiúⁿ
Lô Siok-lúi

**Lô Siok-lúi**() sī Tâi-oân Tiong-kok Kok-bîn-tóng ê cha-bó͘ chèng-tī jîn-bu̍t, pún-gia̍p hoē-kè-su, hiān-jīm li̍p-hoat úi-goân.
Ia̍p Gî-tin

**Ia̍p Gî-tin**() sī Tâi-oân Bîn-chú Chìn-pō͘ Tóng ê cha-bó͘ chèng-tī jîn-bu̍t, tī Sin-iâⁿ chhut-sì. Pún-gia̍p lāu-su, hiān-jīm li̍p-hoat úi-goân.

Lūi-pia̍t:Tē-9 kài li̍p-hoat úi-oân
Barbara McClintock

**Barbara McClintock** () sī Bí-kok ê si̍t-bu̍t-ha̍k-ka kiam ûi-thoân-ha̍k-ka. I sī se-pau-ûi-thoân-ha̍k ê léng-tō-chiá chi it, mā sī transposon ê hoat-kiàn-chiá, chit hāng gián-kiù hō͘ i tit tio̍h 1983 nî Nobel chióng.
Tong-ha̍k Lông-bîn Ūn-tōng

**Tong-ha̍k Lông-bîn Ūn-tōng**() sī Hân-kok Tiâu-sián ông-tiâu sî-tāi ê chi̍t tiûⁿ lông-bîn bú-chong khí-gī.

Chit tiûⁿ lông-bîn ūn-tōng iā hō-chòe **Tong-ha̍k Kek-bēng**() kah **Kah-gō͘ Lông-bîn Chiàn-cheng**().

Chit tiûⁿ lông-bîn ūn-tōng chú-iàu sī lông-bîn hoán-khòng lióng-pan kùi-cho̍k kah Ji̍t-pún gōa-kau sè-le̍k ê sū-kiāⁿ, chòe-āu	 ín-khí Ji̍t Chheng Chiàn-cheng ê pho̍k-hoat.
Tâi-oân Chū-kiù Ūn-tōng Soan-giân

**Tâi-oân Chū-kiù Ūn-tōng Soan-giân** () sī 1964 nî 9 goe̍h ê chi̍t phiⁿ Tâi-to̍k soan-giân; iû Phêⁿ Bêng-bín kah i ê ha̍k-seng Siā Chhong-bín kah Gūi Têng-tiâu kiōng-tông choān-siá.

Soan-giân tiong, chí-bêng hoán-kong tāi-lio̍k ê chèng-chhek sī bô si̍t-chāi, koh thê-chhut it Tiong it Tâi kah "tiông-sin chè-hiàn, chun-tiōng jîn-khoân", jīn-ûi Tâi-oân ū lêng-le̍k kiàn-li̍p sin kok-ka.
Lâm-oa̍t Bú-tè

**Tiō Tô**(; Oa̍t-lâm-gí: , ) sī Lâm-oa̍t-kok ê kiàn-kok kun-ông kah hông-tè, iáu-siū tn̂g-siū. Kòe-sin āu, sē-hō **Lâm-oa̍t Bú-tè**() kah **Lâm-oa̍t Bú-ông**().

Tiong-kok Chîn tiâu boán-liân, Tiō Tô tam-jīm Liông-chhoan koāiⁿ-lēng. Lâm-hái-kūn kūn-ut Jīm Hiau() phòa-pīⁿ kòe-sin chêng, kā kūn-ut ê chit-bū kau-hō͘ Tiō Tô. Tiō Tô má-siōng kā Chîn tiâu Lâm-hái Kūn ê koaⁿ-goân lóng-chóng thâi-sí; chêng 203 nî, Lâm-oa̍t-kok chèng-sek kiàn-li̍p.
Lý Thài-chó͘

**Lý Thài-chó͘**(, ), pún-miâ **Lý Công Uẩn** (李公蘊 *Lí Kong-ùn*), sī Oa̍t-lâm Lý Tiâu ê kiàn-kok hông-tè, 1009 nî kàu 1028 nî chāi-ūi.

Liân-hō Sūn-thian (), biō-hō Thài-chó͘ (), sē-hō Sîn-bú Hông-tè (), sí-āu tâi tī Siū Lêng().
Tiuⁿ Seng-hiân

**Tiuⁿ Seng-hiân**(; 1909~1989) sī tē-it ūi Tâi-oân Olympic ūn-tōng-goân. I tī Ji̍t-pún sî-tāi ê Tâi-tiong-thiaⁿ chhut-sì, bat liû-ha̍k Ji̍t-pún Chó-tiū-tiân Tāi-ha̍k, oân-sêng chin chē tiân-kèng ê kì-lio̍k.

## Seng-pêng
Tiuⁿ Seng-hiân ê a-kong ùi Tiong-kok Hok-kiàn Chiang-chiu poaⁿ-sóa lâi kàu Tâi-oân, tī Tâi-tiong keng-êng bí kah bah ê bóe-bōe; Ji̍t-pún sî-tāi chòe kóe pó-chèng. Lāu-pē Tiuⁿ Khé-bêng() goân-pún sī ha̍k-hāu ló-su, āu-lâi kái chòe seng-lí, tiāⁿ-tiāⁿ tī Tâi-oân kah Hok-kiàn nn̄g pîng cháu-chông.

Tiuⁿ Seng-hiân kong-ha̍k-hāu 4-nî ê sî-chūn	, i chi̍t-ke-hé poaⁿ-sóa khì kàu Sòaⁿ-thâu chòe seng-lí 2 nî. Tńg--lâi Tâi-oân liáu-āu, i tī Tâi-tiong Siong-gia̍p Ha̍k-hāu chiū-tha̍k. Pit-gia̍p liáu-āu, i khì tī Hok-chiu chòe kàu-goân, bat kah Má Kèng-hôa() soán-chhiú tàu-tīn liān-si̍p kóe.
Chhian-kim-phó͘

**Chhian-kim-phó͘**(), iū-koh hō-chòe **Ku-ka Pit-pī Chhian-kim-phó͘**(), sī chi̍t pún tī Bân-lâm kah Tâi-oân liû-thoân ê Bân-lâm-gú bat-jī kà-chheh.

Liân Hêng tī *[[Ngá-giân]]*() tiong án-ne siá:

.

## Chhian-kim-phó͘ Chn̂g-bûn




## Siong-koan
* Bân-lâm-gú
Gwisil Boksin

**Kúi-sek Hok-sìn** (), mā hō-chòe **Hû-û Hok-sìn**(), sī Pek-chè boán-kî ê chèng-tī jîn-bu̍t kah chiong-kun.

## Seng-pêng
Kúi-sek sī Pek-chè kok-ông Hû-û Chiong() ê sun-á, Gī-chû-ông() ê chik-peh. 

660 nî, Tông-tiâu kah Sin-lô ê liân-kun siau-bia̍t	 Pek-chè, hu-ló͘ Gī-chû-ông. Kúi-sek Hok-sìn hióng Ji̍t-pún chhéng-kiû kun-sū goān-chō͘, siūⁿ-beh ho̍k-heng Pek-chè. 

Keh-nî, Chê-bêng Thian-hông() chhin-sin kiâⁿ-chûn kòe-hái, chún-pī beh goán-cheng siu-ho̍k Pek-chè, tān-sī khiok tī hit nî 7 goe̍h kòe-sin.

Thian-tì Thian-hông() tī 662 nî 5 goe̍h, kā Pek-chè ông-chú Hû-û Hong() sàng tńg-khì Pek-chè, hō Kúi-sek Hok-sìn iòng-hō͘ ûi sin kok-ông. Ji̍t-pún mā khai-sí goān-chō͘ Pek-chè.
A Tek Kaujong

**A Tek Kaujong/A Tek Káu-jiōng** () sī Tâi-oân le̍k-sú siōng ê chi̍t ūi goân-chū-bîn chiong-kun.

1661 nî, A Tek Káu-jiōng toà-niá Tsou-cho̍k chiàn-sū tùi-khòng Tēⁿ Sêng-kong () kun-tūi tùi Middag Ông-kok () ê chhim-ji̍p.

Chòe-āu, A Tek Káu-jiōng tio̍h-chìⁿ chiàn-sí, tān-sī sêng-kong chó͘-tòng Tēⁿ Sêng-kong ê kun-sū hêng-tōng.

"A Tek Káu-jiōng" ê siá-hoat sī kó͘-chá Hàn-jîn sú-chheh ê kì-lio̍k; put-kò kīn-tāi ê Tâi-oân chok-ka khó-lū tio̍h "Káu" () ū chióng-cho̍k kî-sī ê ì-sù, só͘-í lóng kiàn-gī kái iōng **"A Tek Khek-kò͘-lōng"** ().
Tè Tiô-chhun

**Tè Tiô-chhun** (戴潮春), piáu-jī **Bān-seng** (萬生), sī Tâi-oân Chheng léng sî-tāi ê kek-bēng léng-tō-chiá. Tè Tiô-chhun tī Tâi-oân-hú Chiang-hòa-koān Sì-tiuⁿ-lê (taⁿ Tâi-tiong-chhī Pak-tūn-khu Sì-tiuⁿ-lê) chhut-sì. In tau sī chāi-tē ê tē-chú. 1861 nî, Chiang-hòa-koān ti-koān Ko Têng-kèng úi-thok Tè Tiô-chhun cho͘-chit hiong-ióng lâi táⁿ-kek tong-tē ê kiông-tō.
Siōng Thài

**Siōng Thài** () sī Liû-kiû-kok ê tē-28 tāi Tiong-san-ông, mā sī Liû-kiû le̍k-sú siōng ê chòe-āu chi̍t ūi kok-ông; 1848 nî kàu 1879 nî chāi-ūi.

## Seng-pêng
Siōng Thài sī 27 tāi kok-ông Siōng Io̍k() kah ông-hui Hiòng Goân-cheng() ê chhù-lâm. Tōa-hiaⁿ Siōng Chùn() tī 1844 nî kòe-sin liáu-āu, i sêng-uî sè-chú.

1848 nî 6 goe̍h 8 ji̍t, 4 hòe ê Siōng Thài kè-sêng ông-ūi. In-ūi i iáu siuⁿ sòe-hàn, kok-chèng lóng sī thài-hui Hiòng Goân-cheng teh liap-chèng.
Siōng Oân

**Siōng Îⁿ**




Hàn-jī
Kana
Lô-má-jī


**Siōng Oân** (; 1415 nî~1476 nî) sī Liû-kiû-kok tē-7 tāi kok-ông, kah Tē-jī Siōng--sī () ê kiàn-kok tāi kun-ông; 1469 kàu 1476 nî-kan chāi-ūi.

Siōng Oân teng-ki chìn-chêng, goân-miâ **Kim-hoân** (), jú-miâ **Su-tek-kim** ()

I ê sîn-miâ sī **Kim-hoân Àn-si Thiⁿ-boa̍t-sio̍k chi Ông-jîn-chú** ().

## Seng-pêng
1434 nî, Siōng Oân ê pē-bú kòe-sin, i hām sió-tī Siōng Soan-ui () tàu-tīn siⁿ-oa̍h.

1438 nî, Siōng Oân hām in bó͘ kah in sió-tī chò-hóe cháu-lō͘, lâi kàu Kok-thâu ().

1441 nî, 27 hòe ê Siōng Oân chi̍t-ke-hoé keng-kè Kiú-chì () téng só͘-chāi, chòe-āu lâi kàu kiaⁿ-siâⁿ Siú-lí(), tâu-khò Siōng Thài-kiú () ông-chú. Siōng Thài-kiú āu-lâi kā i chhui-chiàn hō kok-ông Siōng Su-ta̍t (), siū hong "Ka-lâi-chhek-thâu" (). 1452 nî, Siōng Îⁿ sêng-ûi ko-kip koaⁿ-oân.
Tiong-san Sè-kàm

**Tiong-san Sè-kàm**
Chok-chiáSiōng Siōng-hiân()
Bûn-jīHàn-bûn kah Hàn-jī
Nî-tāi1650 nî
Kńg sò͘5 kńg

**Tiong-san Sè-kàm**() sī Liû-khiû kok ê tē-it pō͘ chèng-sú.

Lūi-pia̍t:Liû-kiû le̍k-sú
Siú-lí

**Siú-lí** (Liû-kiû-gí:  *Sjui*;  *Syuri*) sī kó͘-chá Liû-kiû-kok ê kiaⁿ-siâⁿ	 **Siú-lí Sam-pêng-téng Kàiⁿ-chhiat** (), chiū-sī kin-á-ji̍t O͘-khí-ná-oah Koān Ná-hah Chhī tang-pak ê chi̍t ê só͘-chāi.

Siú-lí bo̍k-chêng sī chi̍t ê chū-the̍h-khu, bô siáⁿ te̍k-pia̍t sán-gia̍p; put-kò, in-ūi Siú-lí kó͘-chá sī kiaⁿ-siâⁿ, só͘-í sêng-ûi O͘-khí-ná-oah chú-iàu--ê koan-kong tē-khu.

Koè-khì Liû-kiû-kok ê ông-kiong Siú-lí-siâⁿ () kah siong-koan ûi-chek tī 2000 nî ê sî-chūn sêng-ûi sè-kài ûi-sán.

Ji̍t-pún ê koa-tôaⁿ thian-hiō͘ Amuro Namie (An-sek Nāi-bí-hūi; ) chiū-sī tī Siú-lí chhut-sì--ê.
Bân-oa̍t Ông-siâⁿ

**Bân-oa̍t Ông-siâⁿ** () sī Hok-kiàn kó͘-chá Bân-oa̍t kok sî-tāi ê Bân-oa̍t kiàn-tio̍k, ūi-tì tī kin-á-ji̍t ê Bú-î-soaⁿ-chhī.

Bân-oa̍t Ông-siâⁿ sī Bân-oa̍t-ông Bû-chu () chāi-ūi sî-tāi só͘ khí ê ông-siâⁿ.
Hasimoto Ai

**Hasimoto Ai** (; ) sī chi̍t ūi Ji̍t-pún ê cha-bó͘ ián-goân kiam sî-kiâⁿ model.

Bân-lâm-gí ê tha̍k-chheh-im ti̍t-chiap tha̍k chò **Kiô-pún Ài**.

## Keng-le̍k
2008 nî, Hasimoto chham-ka Sony kí-hêng ê "HUAHUA" chin-soán-hōe, tit-tio̍h tāi-chióng; tong-sî chiah 12 hòe ê Hasimoto tī ián-gē-kài chhut-tō. Keh-tńg-nî, Hasimoto koh chham-ka lú-sèng sî-kiâⁿ cha̍p-chì *[[Seventeen]]* kí-pān ê "Miss Seventeen" model chin-soán-hōe, tùi 5,267 ūi kèng-cheng-chiá tang-tiong sèng-chhut. Hasimoto sī tong-sî *Seventeen* cha̍p-chì hōe-siā lāi-té siōng siàu-liân ê model. 2010 nî, Hasimoto chham-ú tiān-iáⁿ *Give and Go* ê ián-chhut.

2010 nî, Hasimoto ián-chhut tiān-iáⁿ *[[Confessions (2010 tiān-iáⁿ)|Confessions]]* tang-tiong ê pan-tiúⁿ. *Confessions* āu-lâi siau-lō͘	 hui-siông hó, tit-tio̍h chin chē chióng-hāng ê khéng-tēng, Hasimoto in-chhú siū-tio̍h koan-chù. 2012 nî 5 goe̍h, Hasimoto ián-chhut tiān-iáⁿ Sadako 3D tiong ê sadako, koh-chài ín-khí tāi-chiòng ê thó-lūn. Ē pòaⁿ-nî, Hasimoto tam-jīm *[[The Kirishima Thing]]* ê chú-kak. Koh ka-siōng nî-bóe ê *[[Tsunagu]]*, Hasimoto tī 2012 nî lóng-chóng chiū ián-chhut 8 chhut tiān-iáⁿ.

2013 nî, Hasimoto ián-chhut NHK sîn-kàiⁿ hì-kio̍k *[[Amachan]]* ê *Adachi Yui* ().
Bí-bī ê Siúⁿ-liām

**Bí-bī ê Siúⁿ-liām**
Hàn-jī
Kok-ka Tâi-oân
Gí-giânHoâ-gí
Chi̍p só͘68 chi̍p
Sî-kanTa̍k chi̍p 60 hun-cheng

**Bí-bī ê Siúⁿ-liām** (; ) sī 2013 nî ê chi̍t chhut Tâi-oân liân-sio̍k-kio̍k.
Heo Jun

**Khó͘ Chùn**
Hàn-jī
Ko-lê-jī
Lô-má-jī

**Khó͘ Chùn** (; 1546 nî~1615 nî), pió-jī **Chheng-goân**(), hō **Ku-gâm**(), sī Hân-kok Tiâu-sián ông-tiâu Tiâu-sián Soan-chó͘ kah Kong-hái Kun sî-tāi ê chi̍t ūi chin chhut-miâ ê hàn-i. Siū hong **Iông-pêng Kun**(), chēng chiàⁿ-it-phín **Hú-kok Êng-lo̍k Tāi-hu**().

Khó͘ Chùn sī *[[Tong-i Pó-kàm]]*() ê chok-chiá, tùi hàn-i ê hoat-tián ē-sái kóng sī kòng-hiàn chin toā, hiō-sè kā i hō-chòe **Hân-kok I-sèng**().
Kong-hái Kun

**Kong-hái Kun**
Hàn-jī
Ko-lê-jī
Lô-má-jī

**Kong-hái Kun** (; 1575 nî~1641 nî), pún-miâ **Lí Kun**(), sī Tiâu-sián ông-tiâu ê tē-15 tāi kok-ông.

1608 nî kàu 1623 nî chāi-ūi.

Kong-hái Kun sī Tiâu-sián Soan-chó͘() ê tē-2 ê hāu-siⁿ.

## Seng-pêng
1575 nî, Kong-hái Kun chhut-sì. In lāu-bú Kiong-pîn Kim--sī() tī 2 nî āu kòe-sin, i kah kâng-bú a-hiaⁿ Lîm-hái Kun() tàu-tīn iû tek-bú Ì-jîn Ông-hīo() hû-ióng tōa-hàn.

1592 nî, Jîm-sîn E-loān() pho̍k-hoat. Toyotomi Hideyosi() niá-peng kong-táⁿ Hú-san, khai-sí toā-kui-bô͘ chhim-lio̍k Tiâu-sián. Soan-chó chheh-hong Kong-hái Kun ûi sè-chú.

1608 nî, Soan-chó eng, Kong-hái Kun chek-ūi. Put-kò, Bêng-tiâu in-ūi Lîm-hái Kun khah tōa-hàn ê goân-in, kī-choa̍t chheh-hong Kong-hái Kun "kok-ông" ê chiok-ūi.

1609 nî, Bêng-tiâu chiah chèng-sek chheh-hong Kong-hái Kun ûi Tiâu-sián-ông. Kong-hái Kun tùi Bêng-tiâu ê thài-tō͘ hui-siông put-boán, che chiū-sī chō-sêng i āu-lâi bô beh phòe-ha̍p Bêng-tiâu ê goân-in.

1609 nî, Lí Têng-piu() thâi-sí ông-hiaⁿ Lîm-hái Kun, tān-sī Kong-hái Kun pèng bô tui-kiù, hō lâng tah-siōng tō-tek o͘-tiám, mā sêng-uî āu-lâi tāi-sîn thui-hoan i ê chi̍t ê lí-iû.

1613 nî, Kong-hái Kun hā-lēng liû-hòng Éng-chhiong Tāi-kun(); Keh-nî, koh hā-lēng tī Kang-hôa tó() pì-bi̍t chiong i sat-hāi. Le̍k-sú siōng hō-chòe Chhit-sù Ge̍k-su().

1623 nî, Jîn-chó͘ niá-peng thui-hoan Kong-hái Kun, chiong i liû-hòng Kang-hôa tó. Le̍k-sú hō-chòe Jîn-chó͘ Hoán-chèng().
Éng-chhiong Tāi-kun

**Éng-chhiong Tāi-kun**
Hàn-jī
Ko-lê-jī
Lô-má-jī

**Éng-chhiong Tāi-kun** (; 1606 nî~1614 nî), pún-miâ **Lí Gī**(), sī Tiâu-sián Soan-chó͘() ê Tek-tióng-chú, lāu-bú sī Jîn-bo̍k Ông-hīo().

1577 nî, Lí Gī siū-hong sêng-uî Éng-chhiong Tāi-kun. In-ūi Tióng-chú kè-sêng chè-tō͘, Éng-chhiong Tāi-kun it-ti̍t lóng sī Kong-hái Kun() ông-uī ê ui-hia̍p	.

1613 nî, Kong-hái Kun chiong Éng-chhiong Tāi-kun liû-hòng Kang-hôa tó(), āu-lâi hā-lēng thâi-sí chiah 8 hòe ê Éng-chhiong Tāi-kun.
Chong-hiàn Sè-chú

**Chong-hiàn Sè-chú**
Hàn-jī
Ko-lê-jī
Lô-má-jī


**Chong-hiàn Sè-chú** (; 1735 nî~1762 nî), pún-miâ **Lí Soan**(), sī Tiâu-sián Eng-chó͘ ê sù-chhut chhù-chú.
Ông Iân-kun

**Ông Iân-kun** (王延鈞, ) sī Tāi Bân ê tē-3 uī hông-tè, 926 nî kàu 935 nî chāi-ūi.

I sī Ông Sím-ti ê kiáⁿ, iā sī Bân Sū-ông Ông Iân-hān ê tī.  935 nî, hō͘ i ê kiáⁿ Ông Kè-phêng thâi--sī. biō-hō **Bân Huī-chong** (閩惠宗), sē-hō **Chê-siok Bêng-hàu Hông-tè** (齊肅明孝皇帝).
Hukusima Rira

thumb|Hukusima Rira
**Fukusima Rira** (福島 リラ *Fukushima Rira*), sī Ji̍t-pún ê ián-goân.

## Liân-kiat
* http://www.imdb.com/name/nm3822462/

Lūi-pia̍t:Ji̍t-pún cha-bó͘ ián-goân
Lūi-pia̍t:Ji̍t-pún model
Trojany

**Trojany** sī Pho-lân Mazowieckie séng Wołomiński kūn Dąbrówka chū-tī-thé ê chi̍t ê chng-thâu.

Lūi-pia̍t:Wołomiński Kūn ê chng-thâu
Lūi-pia̍t:Dąbrówka (gmina)
Ôta Masahiro

**Ôta Masahiro** (太田 政弘, 1871 nî 11 goe̍h 16 ji̍t - 1951 nî 1 goe̍h 24 ji̍t). Tē 14-jīm  Tâi-oân Chóng-tok.

## Chhut-sin

## Keng-le̍k

## Sí-bông

## Nî-phó͘
Chris Pratt

**Chris Pratt** () sī Bí-kok ê cha-po͘ ián-goân.

## Chhut-sin
Christopher Michael Pratt sī ùi Minnesota ê Virginia chhut-sì, sī Kathleen Louise (āu-thâu-sèⁿ Indahl) kap Daniel Clifton Pratt ê siōng sè-hàn kiáⁿ.
Siau Kèng-thêng

**Siau Kèng-thêng** (, , ) sī Tâi-oân chin chhut-miâ ê cha-po͘ koa-chhiú kiam ián-goân. I tī Tâi-pak-chhī chhut-sì. I goân-pún tī chhan-thiaⁿ chhiùⁿ-koa thàn-chîⁿ, āu-lâi chham-ka 2007 nî ê Chhiau-kip chhiⁿ-kng tāi-tō () ê PK pí-sài, it-chiàn-sêng-miâ, chiông-chhú jú-lâi-jú ū miâ-siaⁿ. Chū 2008 nî kah Warner Music chhiam-iok khai-sí, i í-keng hoat-pió kóe 6 tiuⁿ kò-jîn choan-chhip, tī Tâi-oân, Tiong-kok, Hiong-káng, Ò-mn̂g, Sin-ka-pho kah Má-lâi-se-a téng-téng só͘-chāi lóng ū chin hó ê siau-lō͘ kì-lio̍k, tit-tio̍h im-ga̍k-kài kah mûi-thé ê tōa-la̍t chán-siaⁿ. 2011 nî, i chham-ka tiān-iáⁿ *[[Au-iông Sat-chhiú Phûn-chai]]* () ê ián-chhut, tit-tio̍h Hiong-káng Tiān-iáⁿ Kim-siōng-chióng *Chòe-ka Sin-ián-goân Chióng* () ê khéng-tēng. 2013 nî, i ê choan-chhip *[[Í Ài chi Bêng]]* () tit-tio̍h Kim-khek-chióng ê *Chòe-ka Kok-gí Lâm-koa-chhiú Chióng* ().

## Chok-phín
### Kò-jîn Choan-chhip
# *[[Siau Kèng-thêng Tông-bêng Choan-chhip]]* ()
# *[[Ông-hui (Siau Kèng-thêng)|Ông-hui]]* ()
# *[[Love Moment (Siau Kèng-thêng)|Love Moment]]* ()
# *[[Kông-sióng-khek (Siau Kèng-thêng)|Kông-sióng-khek]]* ()
# *[[Mr. Jazz_A Song For You (Siau Kèng-thêng)|Mr. Jazz_A Song For You]]*
# *[[Í Ài chi Bêng]]* ()
# *[[The Song]]*

### Tiān-iáⁿ
# *[[Au-iông Sat-chhiú Phûn-chai]]* ()
# *[[Tāi-the̍h-mn̂g]]* ()
Gô͘ Sam-kùi

**Gô͘ Sam-kùi** (; ), pió-jī **Tiông-pek** () kah **Goe̍h-só͘** (), tī Tiong-kok Liâu-tang chhut-sì. Gô͘ Sam-kùi sī Gô͘ Chu () ê kiàn-kok	 hông-tè.
Tân Îⁿ-îⁿ

**Tân Îⁿ-îⁿ** (; 1624 nî - 1681 nî), pió-jī **Óan-hun** (), pún-miâ **Hêng Gôan** (), tī Tiong-kok Kang-so͘ chhut-sì, sī tong-sî So͘-chiu chin chhut-miâ ê gē-tàn.
Bêng Hi-chong

**Bêng Hi-chong** (明熹宗; ), pún-miâ **Chu Iû-kàu** (朱由校), sī tē-16 tāi Bêng-tiâu hông-tè. Hi-chong sī Kong-chong ê tōa-hàn hông-chú, seⁿ-bú sī Hàu-hô Thài-hiō͘. Hi-chong tī 1620 nî kàu 1627 nî nî-kàiⁿ chāi-ūi, nî-hō **[[Thian-khé (Bêng)|Thian-khé]]** (天啓). Hi-chong ê hông-hiō͘ sī Hàu-ai Tiat Hông-hiō͘.
Siān-tek Lú-ông

**Siān-tek Lú-ông** (Hàn-jī: ; Ko-lê-jī: ; 606 nî - 647 nî), pún-miâ **Kim Tek-bān** (), hō **Sèng-chó͘ Hông-ko͘** ().

Siān-tek sī Sin-lô ê tē-27 tāi kok-ông, pē-bú hun-piat sī Chin-pêng Ông kah Mô͘-iâ Hu-jîn. Siān-tek sī Hân-kok le̍k-sú ê tē-it uī lú-ông.
Chin-pêng-ông

**Chin-pêng Ông** (Hàn-jī: ; Ko-lê-jī: ; ?- 632 nî), pún-miâ **Kim Pe̍k-chēng**(); 579 nî kàu 632 nî chāi-ūi, chêng-āu lóng-chóng 54 tang.

Chin-pêng sī Sin-lô ê tē-26 tāi kok-ông, sī Chin-heng Ông ê sun kah Chin-tì Ông ê sun-á. 624 nî, Tông Ko-chó͘ chheh-hong i chòe **Lo̍k-lōng Kūn-ông**() kah **[[Sin-lô-ông]]**.

Chin-pêng Ông chāi-ūi kî-kan, Sin-lô kiàn-li̍p oân-pī ê koaⁿ-chè kahHoa-lông ê chè-tō͘. Kòe-sin liáu-āu, iû cha-bó͘-kiáⁿ Siān-tek Lú-ông kè-uī.
Tēⁿ Tō-thoân

**Tēⁿ Tō-thoân** (Hàn-jī: ; Ko-lê-jī: ; Hân-gí: ; 1342 nî - 1398 nî 8 goe̍h 26 ji̍t), pió-jī **Chong-chi** (), hō **Sam-hong** (). I sī Hân-kok Ko-lê ông-tiâu boán-kî kah Tiâu-sián ông-tiâu chho͘-kî ê tiōng-iàu koaⁿ-oân, mā sī pang-chō͘ Tiâu-sián Thài-chó͘ kiàn-kok ê kong-sîn.

Tiâu-sián Thài-chong hui-siông thó-ià Tēⁿ Tō-thoân, kā i tòng-choè sī ge̍k-sîn; in-chhú, ū chin tn̂g ê chi̍t tōaⁿ sî-kan, Tēⁿ Tō-thoân lóng hō lâng khì-hiâm.

1791 nî, Tiâu-sián Chèng-chong chiah bēng-lēng gián-kiù i ê ha̍k-būn, koh khan-hêng i ê bûn-chi̍p*[[Sam-hong Chi̍p]]*().

1865 nî, Heng-soan Tāi-īⁿ Kun teh têng-khí Kéng-hok Kiong ê sî-chūn, khoe-ho̍k Tēⁿ Tō-thoân í-chêng ê só͘-ū kong-hun kah chiok-ūi.

1870 nî, tui-chēng sē-hō **Bûn-hiàn** ().

Lūi-pia̍t:Tiâu-sián Ông-tiâu jîn-bu̍t
Bōng-khe Pit-tâm

***Bōng-khe Pit-tâm*** () sī Tiong-kok Sòng-tiâu sî-tāi ê pit-kì chok-phín, chok-ka sī Sím Koat ().

Lūi-pia̍t:Tiong-bûn pek-kho choân-su
Sím Koat

**Sím Koat** (; 1031 nî - 1095 nî), pió-jī **Chûn-tiong** (), hō **Bōng-khe tiōng-jîn** (), sī Tiong-kok Sòng-tiâu ê kho-ha̍k-ka, *[[Bōng-khe Pit-tâm]]* () ê chok-ka.
Ian

**Ian** () sī Tiong-kok Chiu-tiâu sî-tāi ê chi̍t ê chu-hô͘ kok-ka. Chiàn-kok sî-tāi sī Chhit-hiông chi-it. Ian it-poaⁿ lóng hō-chòe **Ian-kok** (), le̍k-sú chêng-āu tāi-iok 800 nî, lóng-chóng keng-koè 43 tāi kun-ông ê thóng-tī; Ian-kok chòe-āu hō Chîn-kok siau-bia̍t.

## Le̍k-sú

## Kun-chú
{| class="wikitable" | style="align: left; margin: 0px" |

! Tāi ||style="white-space:nowrap;"| Chheng-hō || Miâ-jī || Chāi-uī
|-
| 01 || Ian-hâu Khek () || Khek () || 
|-
| 02 || Ian-hâu Chí () || Chí () || 
|-
| 03 || Ian-hâu Bú () || Bú () || 
|-
| 04 || Ian-hâu Hiàn () || Hiàn () || 
|-
| 05 || Ian-hâu Hô () || Hô () || 
|-
| colspan=4 align="center"| Kî-kan put-bêng.
|-
|  || Ian-pek Sèng () || Sèng () || 
|-
| colspan=4 align="center"| Kî-kan put-bêng.
|-
| 10 || Ian Huī-hâu () ||  || chiân 864 nî - chiân 827 nî 
|-
| 11 || Ian Lî-hâu () ||  || chiân 826 nî - chiân 791 nî 
|-
| 12 || Ian Khéng-hâu () ||  || chiân 790 nî - chiân 767 nî 
|-
| 13 || Ian Ai-hâu () ||  || chiân 766 nî - chiân 765 nî 
|-
| 14 || Ian Tēng-hâu () || Tēng () || chiân 764 nî - chiân 729 nî 
|-
| 15 || Ian Bo̍k-hâu () ||  || chiân 728 nî - chiân 711 nî 
|-
| 16 || Ian Soan-hâu () ||  || chiân 710 nî - chiân 698 nî 
|-
| 17 || Ian Hoân-hâu () ||  || chiân 697 nî - chiân 691 nî 
|-
| 18 || Ian Chong-kong () ||  || chiân 690 nî - chiân 658 nî 
|-
| 19 || Ian Siong-kong () ||  || chiân 657 nî - chiân 618 nî 
|-
| 20 || Ian Hoân-kong () ||  || chiân 617 nî - chiân 602 nî 
|-
| 21 || Ian Soan-kong () ||  || chiân 601 nî - chiân 587 nî 
|-
| 22 || Ian Chiau-kong () ||  || chiân 586 nî - chiân 574 nî 
|-
| 23 || Ian Bú-kong () ||  || chiân 573 nî - chiân 555 nî 
|-
| 24 || Ian Bûn-kong () ||  || chiân 554 nî - chiân 549 nî 
|-
| 25 || Ian Ì-kong () ||  || chiân 548 nî - chiân 545 nî 
|-
| 26 || Ian Huī-kong () || Khoán () || chiân 544 nî - chiân 536 nî 
|-
| 27 || Ian Tō-kong () ||  || chiân 535 nî - chiân 529 nî 
|-
| 28 || Ian Kiōng-kong () ||  || chiân 528 nî - chiân 524 nî 
|-
| 29 || Ian Pêng-kong () ||  || chiân 523 nî - chiân 505 nî 
|-
| 30 || Ian Kán-kong () ||  || chiân 504 nî - chiân 493 nî 
|-
| 31 || Ian Hàu-kong () || Hoân () || 
|-
| 32 || Ian Sêng-kong () || Chài () || 
|-
| 33 || Ian Bín-kong () ||  || 
|-
| 34 || Ian Kán-kong () || Chài () || 
|-
| 35 || Ian Hoân-kong () ||  ||  
|-
| 36 || Ian Bûn-kong () ||  ||  
|-
| 37 || Ian Ī-ông () ||  ||  
|-
| 38 || Ian-ông Khòai () || Khòai () ||  
|-
|  || Chú-chi () || Chú-chi () ||  
|-
| 39 || Ian Chiau-ông () || Chit () ||  
|-
| 40 || Ian Huī-ông () || Jiông-jîn () ||  
|-
| 41 || Ian Bú-sêng-ông () ||  ||  
|-
| 42 || Ian Hàu-ông () ||  ||  
|-
| 43 || Ian-ông Hí () || Hí () ||  
|}

## Siong-koan
Lô͘ Kóng-tiōng

**Lô͘ Kóng-tiōng** (Hàn-jī: ***'; [[Eng-bûn]]: ***'; ) sī Tâi-oân ê to̍k-li̍p im-ga̍k koa-chhiú. I tī Tâi-lâm-chhī Jîn-tek-khu chhut-sì, Tām-kang Tāi-ha̍k pit-gia̍p. Teh tha̍k tāi-ha̍k jī-nî ê sî-chūn, i tit-tio̍h Tām-kang Tāi-ha̍k ê *Kim-siâu Chióng* () kah Chèng-tī Tāi-ha̍k ê *Kim-soân Chióng* (). Āu-lâi koh tī 2009 nî lâi tit-tio̍h Kim-khek Chióng *Chòe-ka Sin-jîn Chióng* () ê khéng-tēng.
Chhî Ka-êng

**Chhî Ka-êng** (Hàn-jī: ; Eng-bûn: ; ) sī Tâi-oân chin chhut-miâ ê Hôa-gí liû-hêng im-ga̍k cha-bó͘ koa-chhiú. I tī Hoa-liân-koān chhut-sì, lāu-pē sī khong-kun kun-koan, lāu-bú sī iù-tī-hn̂g ê sian-siⁿ, chhù-lāi pâi-hâng tē-3. 2008 nî, i chham-ka Chhiau-kip chhiⁿ-kng tāi-tō () ê pí-sài, kāng-nî 8 goe̍h 15 ji̍t tit-tio̍h it-téng, jiân-āu chhut-tō.
Bảo Đại

**Bảo Đại** (保大, ), pún-miâ **Nguyễn Phúc Vĩnh Thụy** (阮福永瑞 *Ńg Hok Éng-sūi*), sī Oa̍t-lâm le̍k-sú ê chòe-āu chi̍t ūi hông-tè, Nguyễn Tiâu tē 13-tāi kun-chú, 1926 kàu 1945 nî chāi-ūi, nî-hō **[[Pó-tāi (nî-hō)|Pó-tāi]]** (保大). Bảo Đại ê hông-hiō sī Nam Phương.
Lîm Iū-ka

**Lîm Iū-ka** (Hàn-jī: ***'; [[Eng-bûn]]: ***'; ) sī Tâi-oân chin chhut-miâ ê Hôa-gí liû-hêng im-ga̍k cha-po koa-chhiú.
Alan Dawa Dolma

**Alan Dawa Dolma** (; ; ) sī chi̍t uī Tiong-kok Chōng-cho̍k ê cha-bó͘ koa-chhiú, tī Sù-chhoan-séng chhut-sì. 2007 nî 11 goe̍h 27 ji̍t, Alan tī Ji̍t-pún chhut-tō, bat hoat-pió kòe chin chē Ji̍t-gí ê liû-hêng im-ga̍k chok-phín. Kīn-nî, Alan mā ū tńg-khì Tiong-kok hoat-tián.

2009 nî, Alan ê tē-9 tiuⁿ tan-khek *[[Kiú-oán ê Hô]]* () tī Oricon tan-chiu pâi-hâng tē-3, phah-phòa Ông Hui ê *[[Eyes on Me]]* tī 1999 nî pâi-hâng tē-9 ê kì-lio̍k; Alan sêng-ûi bo̍k-chêng tī Oricon pâi-hâng siōng thâu-chêng ê Tiong-kok koa-chhiú.

## Keng-le̍k
### Tiong-kok sêng-tióng
Alan tī Tiong-kok Sù-chhoan-séng ê Garzê Chōng-cho̍k Chū-tī-chiu Tan-pa-koāiⁿ chhut-sì, āu-lâi poaⁿ-sóa kàu Khong-tēng-koāiⁿ sêng-tióng. Alan ê lāu-pē sī Sù-chhoan-séng ê kong-bū jîn-oân, lāu-bú goân-pún sī chi̍t ê koa-chhiú. Alan chū 8 hòe tō khai-sí o̍h giú jī-ô͘ kah ián-chhiùⁿ; 9 hòe ê sî-chūn koh chham-ka Tiong-iong Tiān-sī-tâi *Thài-iông Lú-sîn* () chú-iàu kak-sek ê ián-chhut. Āu-lâi, Alan tī Sêng-to͘ ê Sù-chhoan Im-ga̍k Ha̍k-īⁿ chiap-siū jī-ô͘ ê choan-gia̍p hùn-liān. Alan tī 16 hòe ê sî-chūn, lo̍k-chhú Pak-kiaⁿ Tiong-kok Jîn-bîn Kái-hòng-kun Gē-su̍t Ha̍k-īⁿ ê siaⁿ-ga̍k-hē, sêng-ûi Lí Siang-kang () ê ha̍k-seng. 2007 nî 7 goe̍h, chū Gē-su̍t Ha̍k-īⁿ pit-gia̍p, sêng-chek iu-téng.

### Ji̍t-pún hoat-tián
Chi̍t khai-sí, Alan ê pē-bú pēng-bô chàn-sêng i chêng-óng Ji̍t-pún hoat-tián im-ga̍k sū-gia̍p, in-ūi koa-chhiú ê chit-gia̍p bô-siáⁿ ún-tēng. Put-kò, in āu-lâi iáu-sī sūn Alan ê koat-tēng, hō i khì Ji̍t-pún. Alan kóng in pē-bú sī sè-kài siōng siōng liáu-kái i ê nn̄g ê lâng.

### Hôe-kok hoat-tián

## Hi-bāng

## Im-ga̍k chok-phín
### Ji̍t-gí khek-pôaⁿ
#### Tan-khek

#### Choan-chhip

### Hoâ-gí khek-pôaⁿ
#### Tan-khek

#### Choan-chhip

## Ián-chhiùⁿ-hōe

## Chham-khó

## Gōa-kháu
* Alan Dawa Dolma ê Ji̍t-pún koan-hong website
* Alan Dawa Dolma ê Tiong-kok koan-hong webpage 
* Alan Dawa Dolma ê Ji̍t-bûn koan-hong blog
* Alan Dawa Dolma ê Tiong-bûn koan-hong blog
* Alan Dawa Dolma ê Twitter
* Alan Dawa Dolma ê Weibo
A-Lin

**A-Lin** (), pún-miâ **N̂g Lē-lêng** (黃麗玲), sī chi̍t ūi Ko-hiông Lêng-ngá chhut-sin ê Tâi-tang A-bí-cho̍k cha-bó͘ koa-chhiú. I ê chhiùⁿ-koa ū-la̍t, sī Tâi-oân chhut-miâ ê si̍t-le̍k-phài koa-chhiú, bat chē-chē pái ji̍p-ûi Tâi-oân Kim Khek Chióng, iā to-chhù siū-iau tī tiōng-iàu pan-chióng tián-lé téng hiàn-chhiùⁿ. 

## Seng-pêng
### Ián-gē sū-gia̍p
1999 nî, A-Lin tī Lâm-tâu kà 921 tē-tāng siū-chai jî-tông gîm-chhiùⁿ sèng-si *[[Amazing Grace]]* ê sî pī i-ê chêng keng-kí-jîn Jason hoat-ku̍t. 4 tang āu, siang-hong chài-chhù tī A-Lin ê chū-chhiùⁿ chiú-pa EZ5 phòng-bīn, tī 2005 nî 4 go̍eh 15 hō chèng-sek chhiam-iok, ha̍p-iok lōe-iông sī 10 nî 9 tiuⁿ im-ga̍k chok-phín.

2006 nî 2 goe̍h 10 hō, i hoat-hêng kò-jîn tē-it tiuⁿ choan-chi̍p *[[Sit-loân Bô-chōe]]*, tit-tio̍h liáu "Thian-seng Ko-ki" (天生歌姬) ê miâ-hō. Kāng-nî, i tī Tiuⁿ Hūi-mōe chú-tōng iau-iok hā chham-ú i chè-chok ê *Ài-siōng Khah-bûn* (愛上卡門) im-ga̍k-kio̍k, ián tē-jī lí-chú-kak, chhái-pâi pòaⁿ-nî āu tī nî-bóe tī Tâi-pak Sió Kī-tàn ián-chhut 2 tiûⁿ.

2007 nî 5 goe̍h, A-Lin í kò-jîn tē-it tiuⁿ choan-chi̍p *Sit-loân Bô-chōe* tē-it pái ji̍p-ûi Kim Khek Chióng Chòe-ka Sin-jîn Chióng. Kāng-nî 6 goe̍h, Avex Taiwan hoat-hêng liáu A-Lin ê tē-it tiuⁿ EP choan-chi̍p *[[Ài Chhiáⁿ-mn̄g Chím-mô͘ Cháu]]*. In-ūi kiat-hun seⁿ-kiáⁿ téng goân-in, A-Lin lo̍h-bóe tō it-ti̍t bô thui-chhut choan-chi̍p.

2008 nî 12 goe̍h, Avex Taiwan hoat-hêng liáu A-Lin ê tē-jī tiuⁿ choan-chi̍p *[[Thian-seng Ko-ki]]*; i iā chioh chit-tiuⁿ choan-chi̍p tē-it pái ji̍p-ûi Kim Khek Chióng Chòe-ka Kok-gí Lú Koa-chhiú Chióng.

## Chok-phín
### Im-ga̍k chok-phín
#### Lio̍k-im-sek choan-chi̍p

#### EP

#### Cheng-soán-chi̍p

#### Iáⁿ-im choan-chi̍p

#### Tan-khek

#### Ha̍p-chok tan-khek

### Ián-chhiùⁿ-hōe
#### Sió-hêng siū-phiò ián-chhiùⁿ-hōe

#### Sè-kài sûn-hôe ián-chhiùⁿ-hōe

### Im-ga̍k-kio̍k

### Phòe-im

## Kóng-kò tāi-giân

## He̍k-chióng
### Kim Khek Chióng

### Kî-thaⁿ chióng-hāng

## Chham-khó

## Gōa-pō͘ liân-kiat
*A-Lin Tiong-bûn koaⁿ-hong bāng-chām
*A-Lin Avex koaⁿ-hong bāng-chām
*
*
Motida Kaori

**Motida Kaori** (Ji̍t-bûn: ; ) sī Ji̍t-pún cha-bó͘ koa-chhiú kiam chok-sû-ka, tam-jīm Every Little Thing ê chok-sû kah ián-chhiùⁿ, chí-chūn mā ū i ka-kī tan-hui ê chok-phín. Mochida tī Tang-kiaⁿ-to Kôtô-khu chhut-sì, tiong-ha̍k-hāu pit-gia̍p.
Kim Soo-hyun

**Kim Soo-hyun** (Ko-lê-jī: ; Bân-lâm im: *Kim Siù-hiân*; ) sī A-chiu kah Hân-kok chin chhut-miâ ê cha-po͘ ián-gôan kiam koa-chhiú. I sīong ū miâ-siaⁿ ê chok-phín sī 2013 nî ê *[[Tùi Chhiⁿ-sîn lâi ê Lí]]* ().

Lūi-pia̍t:Hân-kok cha-po͘ ián-goân
Jun Ji-hyun

**Jun Ji-hyun** (Hàn-jī: ; Ko-lê-jī:  *Chn̂g Tì-hiân*; ), sī Lâm-hân ê cha-bó͘ ián-gôan, pún-miâ **Wang Ji-hyun** ( *Ông Tì-hiân*).

Lūi-pia̍t:Hân-kok cha-bó͘ ián-goân
Tâi-tiān Tōa-lâu Chām

**Tâi-tiān Tōa-lâu Chām** (; Eng-bûn: ) sī Tâi-pak Chia̍t-ūn Siông-san Sin-tiàm Sòaⁿ ê chi̍t ê chia̍t-ūn-chām. Chhia-chām ê ūi-tì tiám Tâi-oân Tâi-pak-chhī Tiong-chèng-khu kah Tāi-an-khu ê kau-kài só͘-chāi.

## Kài-siāu
Tâi-tiān Tōa-lâu Chām ê chhia-chām khí tī-leh Roosevelt-lō ē-kha kah Su-tāi-lō-kháu hām Sin-hāi-lō-kháu ê tiong-kan. Chhia-chām tāi-bé sī **G9**.

1980 nî-tāi, chhia-chām ê bêng-chheng goân-pún beh hō-chòe "Sam-chóng Chām" (), āu-lâi in-ūi Sam-kun Chóng-pēⁿ-īⁿ chóng-pō͘ poaⁿ-sóa kàu Lāi-ô͘-khu, m̄-chiah kái hō-chòe **Tâi-tiān Tōa-lâu Chām**. Put-kò, Tâi-tiān Tōa-lâu Chām kah Tâi-tiān Tōa-lâu si̍t-chè sīong sī bô-kâng só͘-chāi, Tōa-lâu ê ūi-tì sī tī Tâi-tiān Tōa-lâu Chām kah Kong-koán Chām chi-kan.
Tâi-pak Chia̍t-ūn

**Tâi-pak To͘-hōe-khu Tāi-chiòng Chia̍t-ūn Hē-thóng** (Hàn-jī: 臺北都會區大眾捷運系統), kán-chheng **Tâi-pak Chia̍t-ūn** (臺北捷運) kap **Pak-chia̍t** (北捷), sī Tâi-oân Tâi-pak to͘-hōe-khu ê tāi-chiòng chia̍t-ūn hē-thóng, sī choân Tâi-oân tē-it chō tâu-ji̍p êng-ūn kap kui-bô͘ siōng-tōa ê chia̍t-ūn hē-thóng. Pak-chia̍t ê chú-iàu kong-lêng sī kái-siān Tâi-pak kau-thong tn̂g-kî í-lâi ê that-chhia būn-tê, lēng-gōa koh ē-sái chhiok-chìn Tâi-pak chhī-tiong-sim kap chiu-piⁿ ê ōe-seng to͘-chhī ê hoân-êng hoat-tián. Pak-chia̍t ê êng-ūn kong-si sī Tâi-pak Chia̍t-ūn Kong-si, kang-têng heng-kiàn iû lēng-gōa ê Chia̍t-ūn Kang-têng-kio̍k lâi hū-chek. Ùi 1996 nî êng-ūn kàu-taⁿ, Pak-chia̍t bo̍k-chiân lóng-chóng ū 5-tiâu chú-iàu lō͘-soàⁿ, lēng-gōa iáu-ū 2-tiâu tan-chām chi-soàⁿ; lō͘-soàⁿ ê lí-têng 136.6 kong-lí, êng-ūn lí-têng 131.2 kong-lí, êng-ūn chhia-chām lóng-chóng 121-chām. Pa̍k-chia̍t ê ho̍k-bū hoān-ûi hâm-kài Tâi-pak-chhī, Sin-pak-chhī kap Thô-hn̂g-chhī, sī Tâi-pak to͘-hōe-khu ê kau-thong kut-kàn. Pak-chia̍t sī Kok-chè Tē-thih Liân-bêng ê sêng-oân.

## Lō͘-soàⁿ
*  (Chang-soàⁿ 棕線, 1 hō soàⁿ) 
*  (Âng-soàⁿ 紅線, 2 hō soàⁿ) 
*  (Le̍k-soàⁿ 綠線, 3 hō soàⁿ) 
*  (Kiat-soàⁿ 橘線, 4 hō soàⁿ) 
*  (Nâ-soàⁿ 藍線, 5 hō soàⁿ) 

## Chham-khó

## Goā-pō· liân-kiat
* Tâi-pâk khòai-chhia hē-thóng kong-si 

Lūi-pia̍t:Tâi-oân ê chia̍t-ūn
Weather Girls

**Weather Girls** (Ji̍t-bûn: ) sī Tâi-oân ê Lú-chú Im-ga̍k-chó͘-ha̍p, hoat-pió chin chē Ji̍t-gí ê chok-phín.
Kikuchi Kazuhito

**Kikuchi Kazuhito** (Ji̍t-bûn: ; 1977 nî 10 goe̍h 15 ji̍t chhut-sì) sī Ji̍t-pún ê chok-khek-ka, hoeh-hêng A. Kikuchi tī im-ga̍k sè-ka chhut-sì, in a-má sī *[[Hōaⁿ-piah ê Bú]]* () ê ián-chhiùⁿ-chiá Kikuchi Akiko ().

Lūi-pia̍t:Chok-khek-ka
Every Little Thing

**Every Little Thing** (Kana: ) sī Ji̍t-pún ê im-ga̍k thoân-thé, iû Mochida Kaori (), Itō Ichirō () kah Igarasi Mitsuru () saⁿ lâng chó͘-ha̍p. Every Little Thing sī sio̍k-u Avex ē-kha ê thoân-thé, it-poaⁿ kán-chheng **ELT**. 1996 nî 8 goe̍h, ELT hoat-pió tan-khek *[[Feel My Heart (ELT)|Feel My Heart]]* chèng-sek chhut-tō. ELT chū chhut-tō khai-sí, í-keng hoat-hêng kóe 7 tiuⁿ it-téng choan-chhip kah 6 tiuⁿ it-téng tan-khek; kî-tiong, tē-2 tiuⁿ choan-chhip *[[Time to Destination]]* ê siau-lō͘ sò͘-liōng chhiau-kóe 352-bān tiuⁿ, sī Ji̍t-pún bo̍k-chiân siau-lō͘ sò͘-liōng pâi-miâ tē-10 hó ê im-ga̍k choan-chhip.

## Kài-siāu

## Sêng-goân

## Chok-phín
### Tan-khek

### Choan-chhip

### [[Cheng-soán-chhip]]

### Cheng-soán koa-khek

## Ián-chhiùⁿ-hōe
### Nî-tō͘ ián-chhiùⁿ-hōe

### Tan-khek kong-ián

### Iim-ga̍k cheh-ji̍t
## Chham-khó
Tiâu-sián Thài-chong

**Tiâu-sián Thài-chong** (Hàn-jī: ; Ko-lê-jī: ; Hân-gí: ; 1367 nî 6 goe̍h 13 ji̍t - 1422 nî 5 goe̍h 30 ji̍t) sī Tiâu-sián Ông-tiâu ê tē-3 ūi kok-ông, 1400 nî kàu 1418 nî chāi-ūi, 1418 nî kàu 1422 nî sī thài-sīong-ông. Thài-chong pún-miâ **Lí Hong-oán** (), pió-jī **Ûi-tek** (), biō-hō **[[Thài-chong]]** (), Bêng-tiâu hông-tè sù-sē ê sè-hō sī **Kiong-tēng Ông** ().

## Seng-pêng
Lí Hong-oán sī Tiâu-sián Thài-chó͘ ê tē-5 ūi ông-chú, hong-hō **Chēng-an Kun** ().

## Chham-khó
Kiàn-kok Kong

**Kiàn-kok Kong** (; 1605 nî - 1659 nî), pún-miâ **Tēⁿ Chhái** (), sī Tiong-kok Bêng-tiâu boán-kî ê kun-sū jîn-bu̍t.
Hú-jîn Tāi-ha̍k

**Hú-jîn Tāi-ha̍k** (輔仁大學) sī chi̍t keng Tâi-oân chin chhut-miâ ê su-li̍p tāi-ha̍k, kán-chheng chò **Hú-tāi** (輔大).

## Le̍k-sú
*1925 nî, tī Pak-kiaⁿ-chhī chhòng-li̍p.
*1961 nî, tī Tâi-pak-koān chhòng-li̍p.

## Goā-pō͘ liân-kiat
* Hú-jîn Tāi-ha̍k
Uranari

**Uranari** sī Ji̍t-pún chok-ka Pán-kiô Ngá-hông(板橋雅弘) ê khin-sió-soat, iû Gio̍k-oa̍t Phok-hēng (玉越博幸) oē-tô͘. Choân-pō͘ ū gō͘-pún.
## Kio̍k-chêng
Kok-tiong saⁿ-nî ê Hek-bo̍k Chún, ū chi̍t-kang, tī i bīn-thâu-chêng chhut-hiān chi̍t-ê chin chhià ê cha-bó͘, hiông-hiông kā i bok.
## Jîn-but Kài-siāu
;Hek-bo̍k Chún (黒木隼, ハヤブサ (Hayabusa))
:Ko-tiong it-nî-á. Chham-ka chhiú-kiû-siā. Seⁿ chò chin koân koh chin sán, só͘-í Chhiò-liông kiò i uranri.
;Têng-sim  Chhiò-liông (藤森咲良)
:Ko-tiong it-nî-á. Ùi Tiông-iá kàu Tang-kiaⁿ tha̍k-chheh.
### Chún ê pē-bú
;A-pà
:Lî-iân liáu-āu kah Chún toà.
;A-bú
:Lî-iân āu kah Ná-su kiat-hun.
### Chhiò-liông ê ka-jîn
;Ná-su
:Chhiò-liông ê lāu-pē. Lî-iân aū kah Chún ê lāu-bú kiat-hun.
;Gîn-hô(Ginga)
:Têng-sim sian-siⁿ ê kiáⁿ. Kah-ì Chhiòng-liông.
;Hiáng(Hibiki)
:Têng-sim sian-siⁿ kap Chhiòng-liông ê lāu-bú siⁿ ê cha-bó͘-kiáⁿ. Ià sī âng-eⁿ-á.

### Chhiú-kiû-pō͘
;Chiau-hong(Ayakaze)
:Chhiú-kiû-siā siā-oân.
;Chhut-hûn(Izumo)
:Chhiú-kiû-siā siā-oân.
;Hū-sū(Huzi)
:Kap Chhiò-liông tha̍k kāng-ê ha̍k-hāu. Chhiú-kiû-siā ê.
;Luā-hō͘(Seto) sian-siⁿ
:Chhiú-kiû-siā ê kò͘-būn.
### Kî-thaⁿ
;Kong(Hikari)
:Tī Chhiò-liông toà e siok-siā chhan-thiaⁿ chiah-thâu-lō͘ e cha-bó͘ tāi-hak-siⁿ.
;Kok-chhoan(Tanigawa)
:Chhiò-liông ê kok-tiong tông-chhong.
## Chhut-pán ê chheh
#Uranari(ウラナリ) (2008/08/14)
#Uranari Thau-cháu-chhù (ウラナリ、北へ)  (2008/11/03)
#Uranari Loân-ài Gûi-ki (ウラナリと春休みのしっぽ)  (2009/02/09)
#Uranari ê Hoân-ló (ウラナリは泣かない)  (2009/06/22)
#Uranari Bô-ài Kóng Chài-hoē (ウラナリ、さよなら)  (2009/10/05)
Sekai no Owari

**Sekai no Owari** (Ji̍t-bûn: ***') sī [[Ji̍t-pún]] ê chi̍t ê 4 lâng [[im-ga̍k thoân-thé]], kán-chheng '''Sekaowa''' (). [[2007 nî]], Sekaowa tī [[Tang-kiaⁿ]] chó͘-ha̍p; [[2011 nî]], in hoat-pió [[tan-khek]] ''[[INORI]]'' lâi chèng-sek chhut-tō, tông-sî mā chiâⁿ-chòe [[TOY'S FACTORY]] ê chhiam-iok thoân-thé. Sekaowa iû ián-chhiùⁿ [[Fukase]], guitar [[Nakajin]], piano [[Saori]] kah [[DJ Love]] chó͘-sêng.

"Sekai no Owari" ê ì-sù sī "[[Sè-kài Boa̍t-ji̍t]]", [[sè-kài]] kiat-sok ê ì-sù. [[Eng-bûn]] ê hoan-e̍k tiāⁿ-tiāⁿ kā siá-chòe ***'.

## Le̍k-sú
### 2007-2009

### 2010

### 2011

### 2012

### 2013

### 2014

## Sêng-goân

## Chok-phín
### Tan-khek

## Ián-chhiùⁿ-hōe

## Chham-khó
Ko Joon-hee

**Ko Joon-hee** (Ko-lê-jī: ****; ) sī Lâm-hân ê chi̍t ê cha-bó͘ ián-gôan.

Ko Joon-hee ê pún-miâ hō-chòe **Kim Un-chu** ().

Lūi-pia̍t:Hân-kok cha-bó͘ ián-goân‎
Chiúⁿ Kài-chio̍h ka-cho̍k

## Ka-cho̍k
* Chiúⁿ Tiāu-chhong () chhōa Ông Chhái-gio̍k ()
** Chiúⁿ Kài-chio̍h () chhōa tōa-bó͘ -- Mô Hok-mûi () kah sè-î -- Iô Iá-sêng (), Tân Kiat-jû (), Sòng Bí-lêng ()
*** Chiúⁿ Keng-kok (; siⁿ-bú sī Mô Hok-mûi) chhōa tōa-bó͘ -- Chiúⁿ Hong-liông () kah sè-î -- Chiong A-jio̍k ()
**** Chiúⁿ Hàu-bûn () chhōa Chhî Nái-gím ()
***** Chiúⁿ Iú-mûi ()
**** Chiúⁿ Hàu-chiong () kè Jû Iông-hô ()
***** Jû Chó͘-seng ()
**** Chiúⁿ Hàu-bú () chhōa tōa-bó͘ -- Ong Tiông-si () kah sè-î -- Chhòa Hūi-bôe ()
***** Chiúⁿ Iú-siông ()
***** Chiúⁿ Iú-lân ()
**** Chiúⁿ Hàu-ióng () chhōa Png Tì-î ()
***** Chiúⁿ Iú-pek ()
***** Chiúⁿ Iú-siông ()
***** Chiúⁿ Iú-chheng ()
Lo̍k-káng Ko͘-ka

**Lo̍k-káng Ko͘-ka** (鹿港辜家) sī Tâi-oân ê gō͘-toā ka-cho̍k chi-it, chó͘-chhù tī Chiong-hoà ê Lo̍k-káng. Ko͘-ka sī tī Ko͘ Hián-êng hit tāi khai-sí ngiauh-khí, tī Tâi-oân Ji̍t-pún sî-tāi kap chiàn-āu kàu-taⁿ it-ti̍t lóng tī keng-chè kap chèng-tī pān-ián tio̍h tiōng-iàu kak-sek ê toā ka-cho̍k.

## Ka-cho̍k
* Ko͘ Hián-êng ()
** Ko͘ Ga̍k-hú ()
*** Ko͘ Liâm-siông ()
**** Ko͘ Tiōng-liōng ()
**** Ko͘ Tiōng-êng ()
**** Ko͘ Tiōng-li̍p ()
**** Ko͘ Tiōng-gio̍k ()
** Ko͘ Chín-hú ()
**** Ko͘ Khé-ún ()
**** Ko͘ Sêng-ún ()
** Ko͘ Úi-hú ()
** Ko͘ Khoan-bín ()
Giân-lūn ê chū-iû

**Giân-lūn chū-iû** (Hàn-jī: ; Eng-bûn: ***') sī [[jîn-lūi]] siōng-kài ki-pún ê [[chèng-tī]] [[koân-lī]], kui-tēng chí-iàu sī tī pa̍t-lâng ē-sái chiap-siū ê chōng-hóng hā, jīm-hô kò-thé lóng ū piáu-ta̍t ka-kī ì-kiàn ê [[chū-iû]]. Tī Eng-bûn tang-tiong, giân-lūn chū-iû mā tiāⁿ-tiāⁿ siá chòe ***', ì-sù chiū sī **piáu-ta̍t chū-iû** ().HJJE

Múi-chi̍t-ê kok-ka lóng ke-kiám ē hān-chè jîn-bîn ê giân-lūn chū-iû. Kah it-poaⁿ ê hān-chè pau-koat: boah-o͘, sek-chêng, siàn-tōng, siû-hūn giân-lūn
Chiúⁿ Iú-pek

**Chiúⁿ Iú-pek** (Hàn-jī: ; 1976 nî 9 goe̍h 10 ji̍t chhut-sì) sī Chiúⁿ Kài-chio̍h ê cheng-sun, Chiúⁿ Keng-kok ê sun.

Chiúⁿ Iú-pek sī Chiúⁿ Kài-chio̍h ka-cho̍k tē-4 tāi, pē-bú sī Chiúⁿ Keng-kok ê tē-4 ê hāu-seⁿ Chiúⁿ Hàu-ióng kah Png Tì-î.

I sī in chit pâng ê tōa-kiáⁿ, ē-kha iáu-koh ū Chiúⁿ Iú-siông kah Chiúⁿ Iú-chheng nn̄g ê sió-tī.
Jîn-bîn

**Jîn-bîn** (Hàn-jī: ; Eng-bûn: ****), chiàu tiûⁿ-ha̍p ū-sî kóng **lâng** ia̍h **bîn-cho̍k**, sī tāi-piáu lâng ê kûn-thé, chhin-chhiūⁿ bîn-cho̍k kah cho̍k-kûn.

Phì-jū kóng bú-gí sī Bân-lâm-gí ê kûn-thé chiū hō-chòe Hô-ló (); tī Tâi-oân chhut-sì ê kûn-thé chiū hō-chòe Tâi-oân-lâng ().

## Siong-koan
* Jîn-bîn hō-miâ

Lūi-pia̍t:Siā-hōe
Bîn-cho̍k

**Bîn-cho̍k** (Hàn-jī: ; Eng-gí: *nation*) sī chi̍t khoán lâng ê chi̍p-thé, siông-sè ì-sù chē khoán jî-chhiáⁿ toè sî-kan leh kái-piàn. Bîn-cho̍k ê khài-liām pí cho̍k-kûn khah thiu-siōng jî-chhiá khah chèng-tī-sèng kiam hui-kò-jîn-sèng. Ta̍k-ê bîn-cho̍k tiāⁿ ū in ka-kī ê khí-goân sîn-ōe kah le̍k-sú, lēng-gōa iáu khó-lêng ū kāng-khoán ê bûn-hòa, tē-iân kah gí-giân.

Bîn-cho̍k, chiàu *nation* ê ēng-hoat, ia̍h ū óa-kīn "kok-ka" ê ì-sù, pau-koat chèng-tī-sèng ê pang-kok (*state*) kap tē-lí-sèng ê kok-ka (*country*). Chhiūⁿ bîn-cho̍k, pang-kok, kok-ka, cho̍k-kûn téng-téng, chia-ê iōng-gí giâm-keh ê ì-sù ū chha chóng-sī sú-iōng tang-tiong ke-kiám ū ài-māi ê só͘-chāi.

Ū-ê kok-ka pún-sin mā thang sǹg chi̍t-ê bîn-cho̍k, chóng-sī mā ū chin chē bîn-cho̍k bô kiàn-li̍p khí chú-khoân-sèng ê kok-ka, pí-lūn Bí-chiu ê Iroquois lâng.

## Iōng-gí
"Bîn-cho̍k" chit jī sī kīn-tāi tùi se-iûⁿ giân-gí pí-lūn Eng-gí *nation* ê hoan-e̍k, tāi-seng lâi-goân sī Hoat-gí ê *nacion*, ū "tàn-seng" (*naissance*), "chhut-sin-tē" ê ì-sù. Gí-goân sī Latin-gí ê *natio*, chiàu-jī ì-sù to̍h sī "chhut-siⁿ".

*Nation*, nā chham-khó Hôa-gí-kài ê chit khoán sin hoan-e̍k, thang kóng "kok-cho̍k" (國族), chóng-sī nā khó-lū tio̍h koan-liân ê iōng-gí, pí-lūn *nation-state*, ē chō-sêng sûn-khoân tēng-gī ê būn-tê.

## Bîn-cho̍k ê koan-liām
### Kok-ka kap kong-bîn-sek
Tī chhan-chhiuⁿ Eng-kok, Hoat-kok, Se-pan-gâ, Hô-lân, Bí-kok kap Ka-ná-tah chi̍t khoán ê kok-ka, in-ê bîn-cho̍k sī chi̍t chióng khah chèng-tī-sek, kong-bîn-sek kap léng-thó͘-sèng--ê iōng-gí, m̄-sī óa-khò chong-kàu, chéng-cho̍k, cho̍k-kûn, he̍k-chiá sī bûn-hòa má-kuh leh sú-iōng, sī chiàu chū-sin pang-kok (*state*) ê léng-thó͘ tēng--chhut-lâi ê chèng-tī sêng-oân. Chiàu chit khoán lí-lō͘ lâi kóng bîn-cho̍k ê sêng-oân tiō sī in kok-ka ê kong-bîn, put-koán sī chhut-sì chò pún-kok-lâng he̍k-chiá sī āu--lâi kui-hòa--ê.

### Bûn-hòa kap cho̍k-kûn-sek
Mā ū chi̍t khoán bîn-cho̍k koan-liām sī óa-khò chéng-cho̍k, cho̍k-kûn, chong-kàu, le̍k-sú, ia̍h kî-tha bûn-hòa goân-sò͘ koat-tēng--ê. In-ê sêng-oân ū khó-lêng sī kè-sêng--ê, hui-chū-goān--ê mi̍h, te̍k-pia̍t khah koan-sim in kiōng-tông chó͘-sian ê khài-liām. Nā chiàu chit khoán ì-sù, in-ê bîn-cho̍k sī thian-seng seⁿ-chiâⁿ ê tāi-chì. Chit khoán bûn-hòa ia̍h cho̍k-kûn-sek ê bîn-cho̍k koan-liām, sán-seng ê só͘-chāi sī 18 sè-kí ê Tek-kok, jî-chhiá hiòng Tang Au-chiu kap sè-kài kî-tha só͘-chāi pò-iông.

Cho̍k-kûn-sek ê bîn-cho̍k, sui-bóng it-poaⁿ mā ū kiàn-kok ê bo̍k-phiau, chóng-sī ē-tàng tī bô kiàn-kok ê chêng-hêng tang-tiong chûn-chāi. Che tùi chi̍t kóa jīn ka-tī chò bîn-cho̍k, m̄-koh bô kok-ka ê jîn-kûn lâi kóng sī te̍k-pia̍t ha̍h-ēng. Bû-kok-ka bîn-cho̍k (*stateless nation*), ū pí-lūn Se-pan-gâ ê Catalunya lâng, Eng-kok ê So͘-kat-lân-lâng, koh ū Ka-ná-tah ê Quebec lâng. Chiá-ê bîn-cho̍k bô it-tēng beh kiàn-kok. In sī-m̄-sī ū kok-ka, tōa-hūn sī koan-hē tio̍h khoân-le̍k chèng-tī ê būn-tê. Pí-lūn tùi Kurd bîn-cho̍k lâi kóng, í-keng ūi kiàn-kok phah-piàⁿ chin chē nî-tang, chóng-sī iû-oân siū kok-chè chèng-tī ê chó͘-gāi.

## Chham-chiàu

## Koan-liân
* Bîn-cho̍k-chú-gī

Lūi-pia̍t:Siā-hōe
Lūi-pia̍t:Kiōng-tông-thé
Lūi-pia̍t:Bîn-cho̍k-chú-gī
Siā-hōe khè-iok lí-lūn

***Siā-hōe khè-iok lí-lūn*** (Hàn-jī: ; Eng-bûn: ******) sī Sūi-se chok-ka Jean-Jacques Rousseau 1762 nî ê chèng-tī-ha̍k chok-phín. *Siā-hōe khè-iok lí-lūn* sī chi̍t pún gián-kiù kah kui-hoān beh àn-chóaⁿ tī chu-pún siā-hōe tang-tiong lâi kiàn-li̍p chèng-hú ê chheh.

Lūi-pia̍t:Chèng-tī-ha̍k
Tēⁿ Khek-chong

**Tēⁿ Khek-chong** (; ) sī Tâi-oân Tang-lêng-kok sî-tāi Iân-pêng-ông Tēⁿ Keng ê sè-chú, pún-miâ **Tēⁿ Khim** ().

In-ūi Tēⁿ Keng ê tiong-kiong Ông-hui Tn̂g--sī pēng-bô hāu-siⁿ, só͘-í Tân Chiau-liông só͘-seⁿ ê tōa-hàn ông-chú Tēⁿ Khim sêng-ûi goân-chú. Put-kò, Tēⁿ Khim chhut-sì ê sî-chūn, chin chē lâng iâu-thoân i sī "*Lí--sī chi chú*" (), m̄-sī Tēⁿ Keng ê chhin-siⁿ hāu-siⁿ, tān-sī Tēⁿ Keng pún-lâng pēng-bô siong-sìn chit khoán kóng-hoat. Tēⁿ Khim ê chhut-sì āu-lâi pìⁿ-chòe sī Tang-lêng sū-tāi-hu tùi Tēⁿ--sī ông-sek ê chhiò-khoe, in-chhú chō-sêng Tēⁿ Sêng-kong hui-siông ê put-boán, hā-lēng beh thâi-sí Tēⁿ Keng bú-á-kiáⁿ.

Tēⁿ Khim sòe-hàn ê sî-chūn, Tēⁿ Keng chiū bēng-lēng Chu-gī chham-kun Tân Éng-hôa lâi kā kà-sī. Tēⁿ Khim tōa-hàn liáu-āu, chiū kah Tân Éng-hôa ê cha-bó͘-kiáⁿ kiat-hun, i chiū-sī Sè-chú-hui Tân--sī ().

1679 nî, Tēⁿ Khim chiap-siū Tēⁿ Keng ê chheh-hong sêng-ûi sè-chú kiam kàm-kok, hō-chòe **Kàm-kok Sè-sun** ().

1681 nî 3 goe̍h, Tēⁿ Keng phòa-pīⁿ eng-khì, Pâng Sek-hoān tī Ông-hui Táng--sī ê hòng-chiòng chi-hā, liân-ha̍p Tang-lêng chong-chhin sat-hāi Tēⁿ Khim.
Tô Chiâm

**Tô Chiâm** (Hàn-jī: ; 365 nî - 427 nî), mā hō-chòe **Tô Ian-bêng** (). I pió-jī **Goân-liōng** (), hō **Gō͘-liú sian-siⁿ** (), sè-hō **Chēng-chiat** ().
Liông Bú-tè

**Liông Bú-tè** (梁武帝; ), pún-miâ **Siau Ián** (蕭衍), pió-jī **Siok-ta̍t** (叔達), biō-hō **[[Ko-chó͘]]** (高祖). I sī Lâm Liông ê khai-kok hông-tè.
Lîm Hiàn-tông

**Lîm Hiàn-tông** (Hàn-jī: ; 1881 nî 10 goe̍h 22 ji̍t - 1956 nî 9 goe̍h 8 ji̍t), miâ **Tiau-thim** (), **Hiàn-tông** sī i ê pió-jī, hō **Koàn-oân** ().

Lîm Hiàn-tông tī Tâi-tiong-chhī Bū-hong-khu chhut-sì, sī Bū-hong Lîm-ka () ê ka-cho̍k sêng-goân.

Lîm Hiàn-tông sī Tâi-oân Ji̍t-pún sî-tāi hô-pêng chèng-tī khòng-cheng ê tāi-piáu jîn-bu̍t, bat thui-tōng Tâi-oân Gī-hōe siat-tì chhéng-goān ūn-tōng ().

1947 nî, Tâi-oân hoat-seng Jī-jī-pat sū-kiāⁿ. Lîm Hiàn-tông kiaⁿ ē hō Tiong-kok Kok-bîn-tóng sat-hāi, só͘-í i chí-ū soán-te̍k lī-khui Tâi-oân, poaⁿ-sóa khì Ji̍t-pún lâi pó-choân sèⁿ-miā, āu-lâi chiū tām hia kòe-sin. Sí-āu, i lo̍h-chòng Tâi-oân. I poaⁿ-sóa toà tī Ji̍t-pún ê sî-chūn, iáu ū lâu-hā tùi Tâi-oân ê su-liām ê si-koa chok-phín: "*Īⁿ-kok kang-san kham sió-chū, kó͘-hn̂g hoe-chháu iú sûi liân?*" ().

Lūi-pia̍t:Tâi-oân Chóng-tok-hú Phêng-gī-hōe-oân