open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Sam-tiông-khu

**Sam-tiông-khu** (), Kū-chheng “Soaⁿ-lêng-po͘”, “Saⁿ-têng-po͘”, ūi Tâi-oân Sin-pak-chhī ē hat ê chi̍t-ê hêng-chèng-khu, kap Tâi-pak-chhī kan-na keh chit-tiâu hô, ūi-tī Tâi-pak Phûn-tē chú-iàu pak-tē ê tiong-sim ūi-tì, sio̍k-tī Tâi-pak To͘-hōe-khu lāi-khoân ê ōe-chhiⁿ siâⁿ-chhī chi-it.

In-ūi chiap-kīn Tâi-pak-chhī, khip-ín tōa-liōng ê jîn-kháu tēng-ki tī Sam-tiông-khu, hoat-tián chiâⁿ chá, kái-chè chêng ê Sam-tiông-chhī sī Tâi-pak-koān ê tē-it-ê koān-hat-chhī, kòe-chōe ê jîn-kháu ka-siōng khah-chá ê hoat-tián, tì-kàu siâⁿ-chhī thó͘-tē sú-iōng kè-tō͘ pá-kek. Chū-chiông seng-keh Sin-pak-chhī Sam-tiông-khu í-lâi, Sam-tiông hoat-tián ê bo̍k-phiau, í chhiok-chìn kong-kiōng-siat-si ho̍k-bū ûi chú, pí-jū oân-siān ūn-tōng-tiong-sim siat-si, hoat-tián tōa-hêng to͘-hōe-kong-hn̂g, thêng-chhia-tiûⁿ kiàn-siat, í-kip kiô-niû ê siu-siān bí-hòa. Sam-tiông thàu-kòe Tiong-hàu-kiô, Tiong-heng-kiô, kap Tâi-pak Se-khu ê Tâi-pak Chhia-chām、Tâi-pak Siang-chú-chhiⁿ Tōa-lâu、Pak-mn̂g Kóng-tiûⁿ、Se-mn̂g-teng téng tōe saⁿ-óa, tī Tâi-pak-chhī phah-piàⁿ thui-tōng ”Se-khu Mn̂g-hō͘ Kè-ōe”, Chia̍t-ūn Ki-tiûⁿ-sòaⁿ téng Kok-chè kang-têng si̍t-si, hō͘ Sam-tiôn-khu ūi-tī Se-khu mn̂g-hō͘ thong-tō tē-it-sòaⁿ siâⁿ-chhī. Lēng-gōa Sin-pak-chhī Chèng-hú in-ūi chō͘-chit ná tōa, pō͘-hūn kiok-chhù hun-sòaⁿ, kè-ōe tī khu lāi ê Jī-tiông-tōe-khu kiàn-siat tē-jī hêng-chèng-tiong-sim. Sam-tiông ê tiōng-iàu-sèng taⁿ ta̍uh-ta̍uh-á thê-seng.

## Kau-thong

### Chia̍t-ūn

; Tâi-pak Chia̍t-ūn

*  (Lô͘-chiu Sòaⁿ): Sam-tiông Kok-sió Chām — Sam-hô Kok-tiong Chām
*  (Sin-chng Sòaⁿ): Tâi-pak-kiô Chām — Chhài-liâu Chām — Sam-tiông Chām — Sian-sek-kiong Chām
* : <span style="color:#888888;">Hun-á-bóe Chām</span> — <span style="color:#888888;">Tiông-iông-kiô Chām</span>
*;

; Thô-hn̂g Chia̍t-ūn

* : <span style="color: #888888">Jī-tiông Chām</span> — Sam-tiông Chām

### Khin-thih
; Sin-pak Chia̍t-ūn

* : <span style="color:#888888;">Hun-á-bóe Chām</span>

### Kong-lō͘

; Ko-sok kong-lō͘

* 
**  Sam-tiông Kau-liû-tō: chiap-tio̍h , 

; Khoài-sok kong-lō͘, Khoài-sok tō-lō͘
* 
**  Sam-tiông Kau-liû-tō: chiap-tio̍h 
* Sin-pak Khoân-hô Khoài-sok-tō-lō͘

; Séng-tō

* 
* 

; Chhī-tō

* 
* 
* 
* 

; Khu-tō

* 
* 
* 
* 

## Chham-khó chu-liāu
Sam-kiap-khu

**Sam-kiap-khu** (三峽區) sī Tâi-oân Sin-pak-chhī ê 1 ê khu. Sam-kiap pún-té hō-chò "Saⁿ-kak-éng", in-ūi chia sī Sam-kiap-hô, Tāi-hàn-khe, Hoâiⁿ-khe saⁿ-tiâu hô ha̍p-chúi ê só͘-chāi. Ji̍t-pún sî-tāi Tāi-chèng 9-nî (1920-nî), Ji̍t-pún kā Saⁿ-kak-éng kái-chò "Sam-kiap" (Ji̍t-gí hoat-im: sankyō / さんきょう), chiàn-āu Tiong-hôa Bîn-kok chèng-hú mā kè-sio̍k iōng chit-ê miâ.
Thô͘-siâⁿ-khu

**Thô͘-siâⁿ-khu** () sī Tâi-oân Sin-pak-chhī ê chi̍t-ê chhī-hat-khu, sī Tâi-pak to͘-hōe-khu ê ōe-chheⁿ siâⁿ-chhī.

## Tē-hō-miâ
"Thô͘-siâⁿ" chit-ê miâ sī ùi chá-chêng Chheng-léng Sî-tāi ê siâⁿ-piah (tī taⁿ khu-kong-só͘ hù-kīn) lâi ê. Í-chá ê lâng koàn-sì kā "thô͘" siá chò "土 (thó͘)", só͘-í pah-gōa nî lâi ê thóng-tī-chiá chhiūⁿ Ji̍t-pún, Tiong-hôa Bîn-kok lóng kā chia siá chò "土城 (Thó͘-siâⁿ)", kah Tâi-gí ê "塗城" bô-kāng jī.

## Hêng-chèng-khu

* Thô͘-siâⁿ chhù-hun-khu:

塗城里, 中正里, 日和里, 日新里, 柑林里, 長風里, 明德里, 員仁里, 員林里, 員信里, 員福里, 埤林里, 埤塘里, 貨饒里, 裕生里, 復興里, 瑞興里, 樂利里, 廣福里, 廣興里, 學士里, 學成里, 學府里

* Chheng-chúi chhù-hun-khu:

平和里, 永富里, 永豐里, 安和里, 延吉里, 延和里, 延祿里, 延壽里, 廷寮里, 青山里, 青雲里, 金城里, 峰廷里, 清水里, 清化里, 清和里, 清溪里

* Téng-po͘ chhù-hun-khu:

大安里, 永寧里, 沛陂里, 祖田里, 頂埔里, 頂新里, 頂福里

* 塗城柑林埤範圍: 今塗城區中北部地區，大約包括瑞興里, 復興里, 廣興里, 埤林里, 樂利里, 明德里, 廣福里, 中正里, 學府里及學士里。

## Bîn-ì tāi-piáu

; Thô͘-siâⁿ-khu li̍p-hoat úi-oân

Chū Tē-7 Kài Li̍p-úi kái-chè khai-sí, Thô͘-siâⁿ kap keh-piah ê Sam-kiap cho͘-sêng Sin-pak-chhī Tē-10 Soán-kí-khu, soán-chhut chi̍t ûi li̍p-úi

* Tē-7 Kài ~ Tē-8 Kài: Lô͘ Ka-sîn
* Tē-9 Kài ~ Tē-11 Kài: Ngô͘ Kî-bêng

## Kau-thong

### Chia̍t-ūn

; Tâi-pak Chia̍t-ūn

* : Hái-san Chām - Thô͘-siâⁿ Chām - Ēng-lêng Chām - Téng-po͘ Chām

### Kok-tō kap Kong-lō͘
縮圖|金城路二段

; Ko-sok kong-lō͘ kap Khoài-sok kong-lō͘

* 
** 
** 
* 
** 
** 
** 

; Séng-tō

* 

; Khu-tō

* : 中正路→金城路  (途中取道清水路).
** 32x32像素|鄉道Pak-88-1-sòaⁿ: 裕民路。
* : 永豐路。
** 32x32像素|鄉道Pak-89-1-sòaⁿ: 青雲路。

; Chú-iàu tō-lō͘

## Chham-khó chu-liāu
Bāng-oaⁿ-hiong

**Bāng-oaⁿ-hiong** (網垵鄉, mā siá chò "望安鄉") sī Tâi-oân Phêⁿ-ô͘-koān ê 1 ê hiong, lóng-chóng hâm 18-ê tó, kî-tiong nn̄g toā sī Bang-oaⁿ-tó kap Chiong-kun-ò-sū (將軍澳嶼). Bāng-oaⁿ chit-ê miâ sī in-ūi Chheng léng Sî-tāi hőng oe̍h ji̍p-khì Bāng-oaⁿ-ò. Tû-liáu Bāng-oaⁿ í-gōa, kó͘-chá-sî mā hō-chò "Poeh-tàu (八罩)", ū ha̍k-chiá jīn-ûi sī in-ūi Bāng-oaⁿ pún tó hō͘ 8-ê tōa tó (Hó͘-chéⁿ-sū (虎井嶼), Chiong-kun-ò-sū, Tang-kiat-sū (東吉嶼), Sai-kiat-sū, Tang-sū-pêⁿ (東嶼坪), Sai-sū-pêⁿ, Hoe-sū (花嶼), Tōa-sū-tó (大嶼島)) pau-ûi tà--leh. 1920 nî (Tāi-chèng káu nî), Ji̍t-pún chèng-hú kā "Bāng-oaⁿ (網垵)" kái chò kāng im ê "bāng-oaⁿ (望安)".

## Chham-khó Chu-liāu
Nâ-lāi-hiong

**Nâ-lāi-hiong** (林內鄉) sī Tâi-oân Hûn-lîm-koān ê 1 ê hiong.

Lūi-pia̍t:Hûn-lîm-koān ê hêng-chèng-khu
Má-keng-chhī

**Má-keng-chhī** (hàn-jī:媽宮市, Tâi-lô: Má-king-tshī) sī Tâi-oân Phêⁿ-ô͘-koān ê 1 ê chhī, mā sī koān-tī ê só͘-chāi-tē. 

## Tē-hō-miâ
Má-keng tē-khu ūi tī Phêⁿ-ô͘ pún-tó (Tōa-soaⁿ-sū) sai-pō͘, chū kó͘-chá-sî tio̍h sī hong-oaⁿ. Tī Bêng Chheng bûn-hiàn lāi-té, tio̍h ū "Niû-keng (娘宮)", "Má-ò (媽澳)", "Má-chó͘-tâi (媽祖臺)", "Chó͘-má-keng (祖媽宮)", "Má-chó͘-ò (馬祖澳)" téng-téng ê kì-chài, kî-tiong "Má-keng" sī siōng chia̍p khòaⁿ ê. In-ūi Má-keng tī Bêng-tiâu Bān-le̍k nî-kan tio̍h ū pài Má-chó͘ ê Phêⁿ-ô͘ Thian-hiō-kiong, só͘-í "Má-keng" èng-kai kah Má-chó͘ sìn-gióng ū koan-hē, lo̍h-bóe mā piàn-chò chāi-tē ê tē-hō-miâ.

1920 nî (Tāi-chèng 9 nî), Tâi-oân Chóng-tok-hú chìn-hêng hêng-chèng-khu-he̍k kái-chè, goân-pún ê Phêⁿ-ô͘-thiaⁿ kái chò Phêⁿ-ô͘-kūn, Phêⁿ-ô͘-kūn ē-kha ê "Má-keng" tio̍h kái chò hoat-im sio-siâng ê "Má-kong (馬公)", it-ti̍t kàu chiàn-āu Tiong-hôa Bîn-kok Chèng-hú mā tòe leh sú-iōng chit-ê tē-hō-miâ, tān-sī tī Tâi-gí lāi-té kàu-taⁿ lóng iá-sī kā hō-chò "Má-keng".

Jī-chiàn kiat-sok liáu-āu, Má-keng chhī bîn-kan it-ti̍t ū leh thó-lūn kám ài kā miâ kái tńg-khì, bē-chió lâng jīn-ûi "Má-keng" chit-ê miâ chiah thang tián-hiān chāi-tē ê le̍k-sú, chú-tiuⁿ kā "Má-kong-chhī" kái tńg-khì "Má-keng chhī".

## Chham-khó Chu-liāu
Sin-tiàm-khu

**Sin-tiàm-khu** () sī Tâi-oân Sin-pak-chhī ê chi̍t-ê khu.

## Kau-thong
右|縮圖|副 Chām名 "Sin-tiàm Ko-tiong ê Chia̍t-ūn Sió-phek-thâm Chām
[右|縮圖|[Chhit-tiuⁿ Chām Siong-khoan]]
[縮圖|[HTC Sin-tiàm Chóng-pō͘]]

### Chia̍t-ūn

; Tâi-pak Chia̍t-ūn

* : Tōa-pêⁿ-nâ Chām — Chhit-tiuⁿ Chām — Sin-tiàm Khu-kong-só͘ Chām — Sin-tiàm Chām
* : Chhit-tiuⁿ Chām — Sió-phek-thâm Chām
* : Cha̍p-sì-tiuⁿ Chām — Tōa-pêⁿ-nâ Chām — <font color="#888888">Pó-táu-chhù Chām</font> (kui-ōe-tiong)

; Sin-pak Chia̍t-ūn

* : Cha̍p-sì-tiuⁿ Chām — Sin-hô Kok-sió Chām — Iōng-kong Ūn-tōng Kong-hn̂g Chām — An-khong Chām — Kéng-bûn Kho-tāi Chām — Keng-sin An-khong Īⁿ-khu Chām — Tâi-pak Sió-siâⁿ Chām — Mûi-kùi Tiong-kok-siâⁿ Chām — Siang-siâⁿ Chām

; Ko-sok kong-lō͘ kap Khoài-sok kong-lō͘

* 
** Sin-tiàm Kau-liû-tō
** An-kheⁿ Kau-liû-tō
*  (Sin-pak-chhī Pat-lí-khu - Sin-tiàm-khu) 
** Sin-tiàm Toan
* Sin-pak Khoân-hô Khoài-sok Tō-lō͘
** Tiong-an Tōa-kiô Toan
* Chúi-goân Khoài-sok Tō-lō͘
** Sin-tiàm Toan
* Sin-tiàm Khoân-hô Khoài-sok Tō-lō͘
* Sin-tiàm An-kheⁿ It-hō Tō-lō͘ (í-keng oân-kang ê tē-it kî chèng-sek hō-miâ-chò "An-it-lō͘") 

; Séng-tō

*  (Pak-sin-lō͘/Pak-gî-lō͘) 
*  (Sin-ū-lō͘) 

; Chhī-tō

* : Ho̍k-heng-lō͘→Pó-khèng-lō͘→Kéng-bí-khe Kiô (33.4K~34.9K) 
* : An-khong-lō͘ (38.0K~47.0K) 
* : An-hô-lō͘ (6.8K~9.7K) 

; Khu-tō

*  (Bīn-khoân-lō͘) 
*  (Pó-kiô-lō͘) 
*  (Khe-oân-lō͘) 
*  (Tiong-chèng-lō͘) 
*  (Tiong-heng-lō͘) 
*  (Phek-thâm-lō͘／Éng-gia̍p-lō͘／Sin-thâm-lō͘) 
*  (Kùi-san-lō͘／Sì-khàm-chúi-lō͘)
Baltic Hái Kok-ka Lí-sū-hoē

**Baltic Hái Kok-ka Lí-sū-hoē** (Eng-gí: Council of the Baltic Sea States; **CBSS**) sī oá Baltic Hái ê Baltic Tē-khu uî chú-thé só͘ cho͘-chiân ê Kok-chè cho͘-chit, hiān-sî ū 11 ê hoē-oân, pō͘-hūn hoē-oân-kok bô oá Baltic Hái.

## Hoē-oân

*
*
*
*
* (1995)
*
*
*
*
*
*
* Au-chiu Liân-bêng

## Gōa-pō͘ liân-kiat
* Baltic Hái Kok-ka Lí-sū-hoē
Roza Otunbayeva

**Roza Isakovna Otunbayeva** (Kyrgyz-gí: Роза Исаковна Отунбаева, 1950 nî 8 goe̍h 23 ji̍t chhut-sì) sī Kyrgyzstan tùi 2010 nî 4 goe̍h ke̍k-bēng liáu-āu ê chóng-thóng. I-ê chèng-tóng sī Siā-hoē Bîn-chú Tóng.
Vasilij Vasil'evič Kandinskij

**Vasilij Vasil'evič Kandinskij** (Lō͘-se-a-gí: Васи́лий Васи́льевич Канди́нский, 1866 nî 12 goe̍h 4 ji̍t - 1944 nî 12 goe̍h 13 ji̍t) sī Lō͘-se-a chhut-sin ê oē-ka kiam gē-su̍t lí-lūn-ka, i sī hiān-tāi thiu-siōng-oē ê khí-thâu-chiá chi it.
Paul Gauguin

**Eugène Henri Paul Gauguin** (1848 nî 6 goe̍h 7 ji̍t - 1903 nî 5 goe̍h 8 ji̍t) sī Hoat-kok ê gē-su̍t-ka, āu-ìn-siòng-chú-gī ê chhoā-thâu jîn-bu̍t, mā-sī 19 sè-kì siāng chhut-chiòng ê Hoat-kok oē-ka chi it.
Richard Huelsenbeck

**Richard Huelsenbeck** (1892 nî 4 goe̍h 23 ji̍t - 1974 nî 4 goe̍h 20 ji̍t) sī Tek-kok ê si-jîn kiam chok-ka. I sī ge̍-su̍t ūn-tōng Dada ê chhòng-sí-jîn.
Au-chiu Hoà-ha̍k-phín Koán-lí-kio̍k

縮圖
 **Au-chiu Hoà-ha̍k-phín Koán-lí-kio̍k** sī Au-chiu Liân-bêng hū-chek koán-lí Teng-kì, phêng-ko͘, hí-khó kap hān-chè hoà-ha̍k-phín hē-thóng (REACH) ê ki-koan. I ê chóng-pō͘ siat tī Suomi ê Helsinki. 2007 nî 7 goe̍h chhe 1 khai-sí kang-chok.
## Gōa-pō͘ liân-kiat
* Au-chiu Hoà-ha̍k-phín Koán-lí-kio̍k

Lūi-pia̍t:Au-chiu Liân-bêng
Lūi-pia̍t:Hòa-ha̍k
Caspar David Friedrich

**Caspar David Friedrich** (1774 nî 9 goe̍h 5 ji̍t - 1840 nî 5 goe̍h 7 ji̍t) sī Tek-kok ê lōng-bān-chú-gī oē-ka, sī kî-tiōng ê chhoā-thâu jîn-bu̍t. I-ê hong-kéng-oē iû-kî chhut-miâ.
Iker Casillas

**Iker Casillas Fernández** (1981 nî 5 goe̍h 20 ji̍t chhut-sì) sī Se-pan-gâ ê kha-kiû siú-mn̂g-goân, i sio̍k tī chit-gia̍p liân-bêng Primera División ê Real Madrid kiû-tūi, lēng-goā mā sī Se-pan-gâ kok-ka kha-kiû-tūi ê tūi-tiúⁿ.

Lūi-pia̍t:1981 nî chhut-sì
Sù-bîn Īⁿ

**Sù-bîn Īⁿ** (庶民院, *House of Commons*) sī Liân-ha̍p Ông-kok Kok-hoē ê 1 pō͘-hūn. Lāi-té ū 650 sek.

## Gōa-pō͘ liân-kiat
* Liân-ha̍p Ông-kok Kok-hoē: Sù-bîn Īⁿ
Caroline Lucas

**Caroline Patricia Lucas** sī England kap Cymru ê Le̍k Tóng ê gī-oân. Tùi 1999 nî kàu 2010 nî, i sī Europa Gī-hoē ê gī-oân. 2010 nî 5 goe̍h tóng-soán Bîn-chiòng Īⁿ gī-oân, sī Liân-ha̍p Ông-kok ta̍k-ê Le̍k Tóng thâu 1 ê Bîn-chiòng Īⁿ gī-oân.

## Gōa-pō͘ liân-kiat

* Caroline Lucas
Fernando Torres

**Fernando José Torres Sanz** (1984 nî 3 goe̍h 20 ji̍t chhut-sì), siò-,miâ "El Niño", sī Se-pan-gâ ê kha-kiû soán-chhiú. I hiān-sî sio̍k tī Eng-tē ê chit-gia̍p liân-bêng Premier League ê Liverpool Kiû-tūi; lēng-goā mā-sī Se-pan-gâ Kok-ka Kha-kiû-tūi ê chêng-hong. 

Lūi-pia̍t:1984 nî chhut-sì
Sada Mayumi

縮圖
**Sada Mayumi** (Ji̍t-gí: , ) sī Ji̍t-pún Tang-kiaⁿ chhut-sin ê model, koa-chhiú, kiam ián-goân.
Tang-kiaⁿ-oan

**Tang-kiaⁿ-oan** (Ji̍t-gí: 東京湾; Tôkyô-wan) sī Ji̍t-pún Koan-tang tē-hng ê chi̍t-ê hái-oan, kó͘-chá miâ kiò chò **Edo-oan** (江戸湾).
Liân-ha̍p Ông-kok Kok-hōe

**Liân-ha̍p Ông-kok Kok-hoē** (聯合王國國會) sī Liân-ha̍p Ông-kok ê kok-hoē. Siat tī Lûn-tun Westminster Kiong, i ū 3 pō͘-hūn: Ông (taⁿ Elizabeth 2-sè), Kùi-cho̍k Īⁿ, kap Sù-bîn Īⁿ.

## Gōa-pō͘ liân-kiat
* Liân-ha̍p Ông-kok Kok-hoē
Kok-ka Thé-io̍k-tiûⁿ (Ko-hiông-chhī)

Tâi-oân ê **Kok-ka Thé-io̍k-tiûⁿ** (Hàn-jī: 國家體育場) ūi tī teh Ko-hiông-chhī ê Chó-iâⁿ-khu, pat sī 2009 nî ê Sè-kài Ūn-tōng-hoē chú-pān tiûⁿ-só͘, lóng-chóng ū 55000-ê chē-ūi. Chú-iàu ê siat-kè-chiá sī Itô Toyoo (伊東豊雄).
Ko-hiông-káng

**Ko-hiông-káng** (Hàn-jī: 高雄港) ūi tī Tâi-oân ê Ko-hiông-chhī hái-hoāⁿ, sī Tâi-oân ê tē-it toā hái-káng. Káng-kháu gia̍p-bū ê ūn-chok chú-iàu sī Tâi-oân tiong-iong chèng-hú só͘ siat ê Tâi-oân Káng-bū Kong-si lâi koán-lí. 

Chiàu 2008 nî ê kì-lio̍k, Ko-hiông-káng ê hoè-kūi chìn-chhut liōng ū 9677 TEU, tī thong sè-kài pâi tē 12 miâ.

## Siong-koan ê bûn-chiong
* Chiân-tìn Hî-káng
* Táⁿ-káu-káng

## Chham-khó chu-liāu
Kî-āu Teng-thah

**Kî-āu Teng-thah** (旗後燈塔; ) ia̍h **Ko-hiông Teng-thah**, **Kî-tin Teng-thah** sī tiàm tī Tâi-oân Ko-hiông-chhī Kî-tin-khu Kî-āu-soaⁿ-téng ê teng-thah.

1883 nî khai-siat; 1916 nî kái-kiàn, 1918 nî oân-sêng. Hiān-sî sī Tâi-oân ê Saⁿ-ki̍p Kó͘-chek.

Lūi-pia̍t:Tâi-oân ê teng-thah
Phoaⁿ Kim-gio̍k

**Phoaⁿ Kim-gio̍k** (潘金玉, 1914 nî 7 goe̍h 21 ji̍t - 2010 nî 10 goe̍h 24 ji̍t), mā hông kiò **Tata**, sī Tâi-oân ê Pazeh-cho̍k tiúⁿ-ló, i sī 2010 nî-tāi thong sè-kài î-it Pazeh-gí koh ē-hiáu kóng liàn-tńg ê lâng. I pang-chō͘ chit chióng gí-giân ê kà-ha̍k, kap Pazeh-gí sû-tián ê pian-siá.

## Goā-po͘ liân-kiat
*YouTube téng ê hóng-m̄ng iáⁿ-phìⁿ.

Lūi-pia̍t:Pazeh jîn-bu̍t
Anne Heche

**Anne Celeste Heche** (1969 nî 5 goe̍h 25 ji̍t chhut-sì) sī Bí-kok ê ián-goân, ū ián koè *Volcano*, *Psycho*, kap *Six Days Seven Nights* téng tiān-iáⁿ; mā pat in-ūi tiān-sī-kio̍k *Another World* ê ián-chhut tit koè Emmy Chióng.
Kushan Tè-kok

**Kushan Tè-kok** sī 1 sè-kí ê sî-chūn tùi Tiong-a chit-ê Go̍at-chi (月氏) pō͘-cho̍k hoat-tián chhut-lâi ê kok-ka, pat khok-tiong kàu Ìn-tō͘ chhù-tāi-lio̍k ê pak-pō͘. In khah heng-ōng ê nî-tāi tāi-io̍k sī 105 nî kàu 250 nî.

## Notes

## Tsù-kái

Lūi-pia̍t:A-chiu ê le̍k-sú
Aragón

**Aragón** (Catalunya-gí: *Aragó*) sī Se-pan-gâ tang-pak-pō͘ ê chi̍t-ê chū-tī siā-lí (*comunidad autónoma*), siú-hú sī Zaragoza, lāi-té hun 3-ê séng (*provincia*): Huesca, Zaragoza, kap Teruel.

## Le̍k-sú
Hiān-tāi ê Aragón tio̍h sī khah-chá Aragón Ông-kok ê só͘-chāi-tē.

## Séng-hūn

*Huesca Séng
*Teruel Séng
*Zaragoza Séng
Aragón Ông-kok

**Aragón Ông-kok** (Se-pan-gâ-gí: Reino de Aragón) sī 1035 nî kàu 1707 nî tī Iberia Poàn-tó chi̍t-ê tāi-iok chi-phoè kin-á-ji̍t Se-pan-gâ Aragón tē-khu ê kok-ka. 

Aragón ê kok-ông mā khòng-chè tio̍h Valencia kap Catalunya.

Lūi-pia̍t:Se-pan-gâ ê le̍k-sú
Kevin Rudd

縮圖|Kevin Rudd (2024)
**Kevin Michael Rudd** (1957 nî 9 goe̍h 21 ji̍t chhut-sì) sī Australia ê tē 26-ê chóng-lí, jīm-kî sī tùi 2007 nî 12 goe̍h 3 ji̍t kàu 2010 nî 6 goe̍h 24 ji̍t. I mā sī Australia Lô-tōng-tóng tùi 2006 nî kàu 2010 nî 6 goe̍h 24 ji̍t ê liân-pang léng-tō-jîn.

I ū hō ka-tī chi̍t-ê Tiong-kok-sek ê miâ kiò chò **Lio̍k Khek-bûn** (陸克文/陆克文; peng-im: *Lù Kèwén*).

Lūi-pia̍t:Ò-chiu siú-siòng
Alfred Hitchcock

**Sir Alfred Joseph Hitchcock**, KBE (1899 nî 8 goe̍h 12 ji̍t - 1980 nî 4 goe̍h 29 ji̍t) sī Eng-tē chhut-sin ê tiān-iáⁿ chè-chok-jîn kiam tō-ián. I sī hiân-gî kap khióng-pò͘ tiān-iáⁿ ê sian-hêng-chiá.
Koān-hat-chhī

**Koān-hat-chhī** (縣轄市) sī Tiong-hoâ Bîn-kok Tâi-oân tē-hng hêng-chèng-khu ê tan-ūi, sio̍k koān koán-lí, tē-ūi kap hiong, tìn pêⁿ. Koān-hat-chhī kap Ji̍t-pún thóng-tī sî-tāi ê **chiu-hat-chhī** (州轄市) ū khan-liân.

Tâi-oân hiān-sî ū 14 ê koān-hat-chhī
:

## Siang-koan ê bûn-chiuⁿ
*Ti̍t-hat-chhī
*Séng-hat-chhī
Uzbek-cho̍k

**Uzbek-cho̍k** sī chú-iàu seng-oa̍h tī Tiong-a ê Tu̍t-keh-hē bîn-cho̍k, kóng Uzbek-gí, lóng-chóng ū tāi-io̍k 3470 bān, toā-hūn toà-tī Uzbekistan, sī hit kok ê chú-thé bîn-cho̍k; tī Afghanistan mā ū 390 bān; Tajikistan ū 190 bān; Kyrgyzstan ū 74 bān.

## Chham-khó chu-liāu
Kyrgyz-cho̍k

**Kyrgyz-cho̍k** sī chú-iàu seng-oa̍h tī Tiong-a ê Tu̍h-keh-hē bîn-cho̍k, kóng Kyrgyz-gí, lóng-chóng ū 400-bān lâng chó͘-iū, toā-hūn toà tī Kyrgyzstan, sī hit-kok ê chú-thé bîn-cho̍k.
Julia Gillard

**Julia Eileen Gillard** (1961 nî 9 goe̍h 29 ji̍t chhut-sì) sī Australia ê tē 27-ê chóng-lí kiam Lô-tōng Tóng léng-tō-jîn, jīm-kî tùi 2010 nî ê 6 goe̍h 24 ji̍t khai-sí. I sī Australia ê thâu-chi̍t-ê lú-sèng chóng-lí.

Lūi-pia̍t:Ò-chiu siú-siòng
Ò-chiu Lô-tōng Tóng

**Ò-chiu Lô-tōng Tóng** (Eng-gí: *Australian Labor Party*) sī Ò-chiu tùi 2007 nî kàu chiang ê chip-chèng-tóng. Hiān-sî tī liân-pang gī-hoē ê léng-siù sī Julia Gillard. In-ê chèng-tī li̍p-tiûⁿ sio̍k tiong-chó-phài, sī Siā-hoē-chú-gī Kok-chè ê sêng-goân.
Chū-iû Tóng (Hui-li̍p-pin)

**Chū-iû Tóng** (Hui-li̍p-pin-gí: *Partido Liberal*; Eng-gí: *Liberal Party*) sī Hui-li̍p-pin ê chèng-tóng.

2010 nî tòng-soán ê chóng-thóng Benigno Aquino III kap chún-pī soán sin chi̍t jīm ê Mar Roxas lóng sio̍k chit tóng.
Valencia Ông-kok

**Valencia Ông-kok** (Valencia-gí: *Regne de València*) ūi tī kó͘-chá ê Iberia Poàn-tó tang-pō͘ hái-hoāⁿ, tāi-io̍k kin-á-ji̍t ê Valencia tē-khu, sī Aragón Ông-koan (Aragón-gí: *Corona d'Aragón*, Aragón kok-ông ê sè-le̍k hoān-ûi) ê chi̍t-hūn. Chi̍t-ê ông-kok tī 1238 nî sêng-li̍p; tī 1707 nî kiat-so̍k. 

Lūi-pia̍t:Se-pan-gâ ê le̍k-sú
Mari Kiviniemi

**Mari Johanna Kiviniemi** (1968 nî 9 goe̍h 27 ji̍t chhut-sì) sī Suomi tùi 2010 nî 6 goe̍h 22 ji̍t khai-sí ê chóng-lí. I mā sī Hun-lân Tiong-iong Tóng ê chú-sek.
Hun-lân Tiong-iong Tóng

**Hun-lân Tiong-iong Tóng** (Hun-lân-gí: *Suomen Keskusta*) sī Hun-lân ê tiong-phài chèng-tóng, sī hit kok 3-ê toā tóng chi it, tī chit-má ê kok-hoē ū siāng-chē ê sek-chù. Hiān-sî ê Tiong-iong Tóng chú-sek Annika Saarikko mā sī Hun-lân ê chóng-lí.
Rachel Weisz

**Rachel Hannah Weisz** () sī Eng-tē chhut-sin ê ián-goân, i tī *The Constant Gardener* ê ián-chhut tit tio̍h liáu Academy Chióng ê Siōng-hó ê Lú Phoè-kak Chióng.
Hugh Grant

**Hugh John Mungo Grant** (1960 nî 9 goe̍h 9 ji̍t chhut-sì) sī Liân-ha̍p Ông-kok ê ián-goân kiam tiān-iáⁿ chè-chok-jîn; ū tit koè Golden Globe Chióng, César Chióng kap BAFTA.
Cantabria

**Cantabria** sī Se-pan-gâ pak-pō͘ hái-hoāⁿ ê chi̍t-ê le̍k-sú khu-he̍k (*región histórica*) kiam chi̍t-séng chū-tī siā-lí (*comunidad autónoma uniprovincial*) kiam séng-hūn (provincia), siú-hú sī Santander.
John Isner

**John Robert Isner** () sī Bí-kok ê the-ní-suh soán-chhiú. 

## Le̍k-sú kì-lio̍k
I tī 2010 nî ê Wimbledon Kím-phiau-sài lāi-té, kap Hoat-kok soán-chhiú Nicolas Mahut phah chhut 1-tiûⁿ liân pí 3-kang, lóng-chóng tn̂g 11 tiám-cheng koh 5 hun-cheng ê pí-sài, chhòng-chō chhut "sè-kài siâng kú ê the-ní-suh pí-sai" kì-lio̍k. Chit tiûⁿ pí-sài siōng-boé sī Isner sèng-lī.
Séng-hat-chhī

**Chhī** (市), khah-chá kiò-chò **Séng-hat-chhī** (省轄市),  sī Tiong-hoâ Bîn-kok Tâi-oân tē-hng hêng-chèng-khu ê tan-ūi, ti̍t-chiap sio̍k séng koán-lí, tē-ūi kap koān pêⁿ.

Tâi-oân hiān-sî ū 3 ê chhī
*Ke-lâng-chhī
*Sin-tek-chhī
*Ka-gī-chhī

## Siang-koan ê bûn-chiuⁿ
*Ti̍t-hat-chhī
*Koān-hat-chhī
Conquistador

**Conquistador** (ho͘-im: [koŋkistaˈðor]) tī Se-pan-gâ-gí kap Phû-tô-gâ-gí sī "**cheng-ho̍k-chia**" ê í-sù, chí Se-pan-gâ tī 15 sè-kí kàu 19 sè-kí ê si̍t-bîn sî-tāi khai-hoat Bí-chiu ê kun-jîn ia̍h-sī thàm-hiám-chiá. Bí-chiu ê Aztec Tè-kok kap Inca Tè-kok lóng sī hō͘ in cheng-ho̍k siau-bia̍t.

Lūi-pia̍t:Bí-chiu ê le̍k-sú
Lūi-pia̍t:Se-pan-gâ ê le̍k-sú
Mûi-kùi Sèng-bú Sèng-tiān Chú-kàu-chō-tn̂g

**Mûi-kùi Sèng-bú Sèng-tiān Chú-kàu-chō-tn̂g** (Hàn-jī: 玫瑰聖母聖殿主教座堂; Eng-gí: *Holy Rosary Cathedral Minor Basilica*), mā hōng kiò **Mûi-kùi Kàu-tn̂g**, sī Thian-chú-kàu tī Ko-hiông Kàu-khu ê chi̍t chō chú-kàu-chō-tn̂g, ūi tī teh Ko-hiông-chhī ê Chiân-kim-khu kap Lêng-ngá-khu kau-kài ê sò͘-chāi. 

Thian-chú-kàu tī 1859 nî khai-sí tī Táⁿ-káu soan-kàu; 1863 nî goân-lâi ê kàu-tn̂g khí-hò, sī Tâi-oân ê thâu chi̍t keng Thian-chú-kàu kàu-tn̂g. Hiān-sî ê chú kiàn-tio̍k sī tī 1931 nî só͘ kiàn-sêng.

## Liân-kia̍t
* Mûi-kùi Sèng-bú Sèng-tiān Chú-kàu-chō-tông

Lūi-pia̍t:Thian-chú-kàu
Andalucía

**Andalucía** sī Se-pan-gâ lâm-pō͘ ê chi̍t-ê chū-tī siā-lí (*comunidad autónoma*), mā sǹg sī chi̍t-ê le̍k-sú kok-ka (*nacionalidad histórica*), ē-kha lóng-chóng hun 8-ê séng (*provincia*).
Asturias Thâu-lâng-kok

**Asturias Thâu-lâng-kok** (Se-pan-gâ-gí: *Principado de Asturias*; Asturias-gí: *Principáu d'Asturies*) sī Se-pan-gâ tī pak-pō͘ hái-hoāⁿ ê chi̍t-ê chū-tī siā-lí (*comunidad autónoma*), tông-sî mā sī hit kok ê chi̍t-ê séng (*provincia*), sī kó͘-chá Asturias Ông-kok ê só͘-chāi-tē.
Táⁿ-káu

**Táⁿ-káu** (打狗) sī Tâi-oân Ko-hiông-chhī ê kū tē-miâ. Chit-ê tē-miâ siāng chá ê Hàn-bûn kì-lo̍k sī 1603 nî Tân Tē ê *[[Tong-hoan-kì]]*. Táⁿ-káu tē-miâ ê iû-lâi, bo̍k-chiân khah chē ha̍k-chiá chiap-siū Ji̍t-pún ha̍k-chiá Inō Kanori ê kóng-hoat, i jīn-ûi "Táⁿ-káu" ê miâ goân-chū goân-té tòa tī chia ê pêⁿ-po͘-cho̍k Makatao ê cho̍k-gí, sī "tek-á-nâ" ê ì-sù.
Thian-chú-kàu

**Thian-chú-kàu**, ia̍h tio̍h sī **Thian-chú-kàu-hoē**, sī **Lô-má Thian-chú Kàu-hoē** ia̍h-sī kóng **Lô-má Kong-kàu Kàu-hoē** ê Tang-iûⁿ-sek hō-miâ, sī thong sè-kài siāng toā ê Ki-tok-kàu kàu-hoē, ū chhiau-koè 10 e̍k ê sìn-chiòng. Chit-ê kàu-hoē ê kiōng-tông léng-siù sī Kàu-hông, sìn-gióng ê ki-chhó͘ sī Sèng-keng.

Thian-chú-kàu-hōe jīn ka-tī sī Ia-so͘ Ki-tok só͘ chhòng-kiàn ê chiàⁿ kàu-hōe, sêng-chiap ki-to̍k ê tē-it-tāi sù-tô͘, le̍k-tāi kàu-hông sī Sèng Pek-to-lo̍k (Pí-tek) ê āu-kè.

## Siong-koan ê bûn-chiong
*Sèng-chō
Má-lī-a (khu-pia̍t-ia̍h)

**Má-lī-a** sī tùi Hi-lia̍p-gí "Maria" ê chi̍t chióng hoan-e̍k, tī Sin-iok Sèng-keng lāi-té sī kúi-a-ê jîn-bu̍t ê miâ, kî-tiong ū:

*Ia-so͘ ê lāu-bú Má-lī-a;
*Bo̍at-tāi-lia̍p ê Má-lī-a;
*Pek-tāi-nî ê Má-lī-a;
*Ngá-kok kap Iok-se ê lāu-bú Má-lī-a;
*Kek-liû-pa ê bó͘ Má-lī-a;
*Má-khó ê lāu-bú Má-lī-a;
*Lēng-goā ê Má-lī-a (tī Lô-má-su 16:5).

## Siong-koan
*Má-lī
*Maria
*Marie
*Mary
Blaise Pascal

**Blaise Pascal** () sī Hoat-kok ê sò͘-ha̍k-ka, bu̍t-lí-ha̍k-ka kiam tiat-ha̍k-ka. I tùi liû-thé, kúi-hô ia̍h kè-sǹg-ki téng gián-kiù ê chá-kî khai-chhòng-chiá chi it, tùi Thian-chú-kàu su-sióng mā ū kòng-hiàn. 

## Siong-koan ê bûn-chiong
* Pascaline
* Pascal saⁿ-kak-hêng
Pascaline

**Pascaline** sī Hoat-kok sò͘-ha̍k-ka Blaise Pascal tī 1642 nî hoat-bêng ê chi̍t khoán ki-hâi, ē-sái chō ti̍t-chiap ê ka-hoat kap kiám-hoat. Chit-ê hoat-bêng  khai-chhòng liáu āu-lâi kúi-a pah nî ê kè-sǹg-ki gián-kiù.
Pascal saⁿ-kak-hêng

**Pascal saⁿ-kak-hêng** sī pâi chò saⁿ-kak-hêng ê jī-hāng-sek hē-sò͘. "Pascal" sī kì-liām the̍h-chhut chit hāng siūⁿ-hoat ê Hoat-kok sò͘-ha̍k-ka Blaise Pascal; sui-jiân tī Ìn-tō͘, Pho-su, Tiong-kok, Italia kap Hoat-kok mā lóng ū pat-ê lâng hoat-hiān Pascal saⁿ-kak-hêng, m̄-koh Pascal tùi Chit-ê kài-liām ū khah chē hoat-tián.
Evangelista Torricelli

**Evangelista Torricelli** () sī Í-tāi-lī ê bu̍t-lí-ha̍k-ka kiam sò͘-ha̍k-ka, i sī khì-ap-kì ê hoat-bêng-chiá. Ūi-tio̍h kì-liām i, āu-sè ēng "Torr" lâi chò khì-ap ê chi̍t chióng tan-ūi.

## Siong-koan ê bûn-chiong
* Torricelli tēng-lu̍t

Lūi-pia̍t:Í-tāi-lī kho-ha̍k-ka
Port Elizabeth

**Port Elizabeth** sī Lâm-hui-kok ê toā siâⁿ-chhī chi it, ūi tī teh Eastern Cape Séng, sī hit kok ê chú-iàu káng-kháu. Kể từ tháng 2 năm 2021, tên Gqeberha, từ tên Xhosa của thị trấn Walmer, đã được chính phủ Nam Phi chính thức hóa để chỉ định thành phố Port Elizabeth.
Kleopatra 7-sè

**Kleopatra 7-sè Philopator** (; , ) sī Ai-ki̍p Ptolemaios Ông-tiâu ê kun-chú, i sī siāng boé chi̍t-ê chheng chò pharaoh ê Ai-ki̍p thâu-lâng. I ê goā-hô "Philopator" sī "ài-pē-chiá" ê ì-sù. 

Kleopatra pat kap Lô-má ê léng-tō-chiá Julius Caesar kiat-bêng lâi kióng-kò͘ ka-tī ê chèng-koân. Tī Caesar sí āu, i mā kap Marcus Antonius liân-ha̍p tùi-khòng ha̍p-hoat ê kè-sêng-chiá Gaius Julius Caesar Octavianus (āu-lâi kiò Augustus). Tī Kleopatra sí āu, Ai-ki̍p chiâⁿ chò Lô-má ê hêng-séng.
Elizabeth Taylor

Dame **Elizabeth Rosemond Taylor**, DBE (1932 nî 2 goe̍h 27 ji̍t - 2011 nî 3 goe̍h 23 ji̍t) sī Eng-kok chhut-sin ê Bí-kok ián-goân. I sī Bí-kok Hollywood tiān-iáⁿ gián-goân ê tāi-piáu jîn-bu̍t chi it, pat tī 1960 nî kap 1966 nî tit tio̍h Oscar Chióng.

2011 nî 3 goe̍h 23 ji̍t, Elizabeth Taylor tī Los Angeles koè-sin.

## Chham-khó
Richard Burton

**Richard Burton**, CBE () sī Eng-kok chhut-sin ê ián-goân, pat sī Hollywood sin-kè siāng koân ê ián-goân. I kap Elizabeth Taylor ê âng-á-bó͘ koan-hē chin siū koan-chù.
Lô͘ Giān-hun

**Lô͘ Giān-hun** (盧彥勳, 1983 nî 8 goe̍h 14 ji̍t chhut-sì) sī Tâi-oân ê the-ní-suh soán-chhiú. Kàu 2010 nî 6 goe̍h 21 ûi-chí, i tī sè-kài pâi tē 82 miâ; A-chiu pâi tē 1 miâ. 

I tī 2010 nî ê Wimbledon phah iâⁿ Andy Roddick, chiâⁿ chò thâu-1-ê tī Grand Slam chìn-ji̍p poàⁿ chún-koat-sài (8 kiông) ê Tâi-oân lâng.

Lūi-pia̍t:1983 nî chhut-sì
Andy Roddick

**Andrew Stephen Roddick** (1982 nî 8 goe̍h 30 ji̍t chhut-sì) sī Bí-kok ê the-ní-suh soán-chhiú. I pat tī sè-kài pâi tē-1 miâ.

Lūi-pia̍t:1982 nî chhut-sì
Michael Jordan

**Michael Jeffrey Jordan** (1963 nî 2 goe̍h 17 ji̍t chhut-sì) sī Bí-kok ê chit-gia̍p nâ-kiû soán-chhiú. I tī 1980 nî-tāi kap 1990 nî-tāi chin chhut-thâu, sī Bí-kok siāng ū-miâ ê ūn-tōng bêng-seng chi it.

I tī 1984 nî ka-ji̍p NBA ê Chicago Bulls, the̍h tio̍h 1991 nî, 1992 nî kap 1993 nî ê koan-kun liáu-āu, tī 1994 nî thâu chi̍t pái thè-hiu, ka-ji̍p iá-kiû ūn-tōng. Jodan tī 1995 nî koh tó-tńg chham-ka Bulls, chài-tō͘ the̍h tio̍h 1996 nî, 1997 nî kap 1998 nî ê NBA koan-kun, kàu 1999 nî tē jī kái thè-hiu. I āu-lâi koh tī 2001 nî ka-ji̍p Washington Wizards chi̍t toāⁿ sî-kan.

I 2006 nî khai-sí chò kiû-tūi Charlotte Bobcats (āu-bé kái Charlotte Hornets) ê thâu-ke.
To͘-chhī thoân-soat

**To͘-chhī thôan-soat** sī chi̍t koá tī hiān-tāi siā-hoē liû-thoân ê kò͘-sū he̍k-chiá siūⁿ-hoat. In ū-sî ū chin-si̍t ê ki-chhó͘, m̄-koh ka-thiⁿ chi̍t koá ná chin ná ké ê khong-sióng, koh-ū hâm chi̍t koá koài-kî ê sêng-hun chāi lāi; tī liû-thong ê koè-têng, ū khó-lêng sán-seng kúi-a chióng pán-pún, jî-chhiá saⁿ-lām kî-tha thoân-soat.

Lūi-pia̍t:Siā-hōe
Lūi-pia̍t:Thoân-soat
*
Ìn-tō͘ chhù-tāi-lio̍k

**Ìn-tō͘ chhù-tāi-lio̍k** sī A-chiu ê chi̍t-hūn, sī Himalayas lâm-pêng chi̍t tè hiòng Ìn-tō͘-iûⁿ tham-chhut ê lio̍k-tē, tē-chit-siong sio̍k Ìn-tō͘ Pán-tè.
Emma Roberts

thumb|Emma Roberts, 2015

**Emma Rose Roberts** () sī Bí-kok ê ián-goân kiam koa-chhiú. I sī ián-goân Eric Roberts ê cha-bó͘-kiáⁿ, Julia Roberts kap Lisa Roberts Gillan ê ti̍t-lú.

Lūi-pia̍t:Bí-kok ián-goân
Julia Roberts

**Julia Fiona Roberts** () sī Bí-kok ê ián-goân, pat tī 2001 nî in-ūi tiān-iáⁿ *[[Erin Brockovich (tiān-iáⁿ)|Erin Brockovich]]* ê ián-chhut tit tio̍h Academy Chióng ê siōng-hó ê lú ián-goân chióng. I mā sī thong sè-kài sin-súi siāng koân ê ián-goân chi it.
Jean-Henri Fabre

**Jean-Henri** Casimir **Fabre** (1823 nî 12 goe̍h 21 ji̍t - 1915 nî 10 goe̍h 11 ji̍t) sī Hoat-kok ê phok-bu̍t-ha̍k-ka, khun-thiông-ha̍k-ka, mā sī chok-ka kiam si-jîn. I tī khun-thiông-ha̍k ê kòng-hiàn iû-kî chhut-thâu.
Tân Sơn Nhất Ki-tiûⁿ

**Tân Sơn Nhất Ki-tiûⁿ** (Oa̍t-lâm-gí: ; IATA: SGN, ICAO: VVTS) sī tiàm-tī Oa̍t-lâm Hồ Chí Minh Chhī ê kok-lāi-soàⁿ ki-tiûⁿ. Tân Sơn NhấtKi-tiûⁿ ùi 1930 nî khai-sí ūn-chok, hiān-chú-sî kan-tāⁿ ū Oa̍t-lâm Hâng-khong pōe Hà Nội, Đà Nẵng, Nha Trang, Huế, Hải Phòng, Vinh, Đồng Hới, Chu Lai, Quy Nhơn, Pleiku, Buôn Ma Thuột, Đà Lạt, Cần Thơ, Phú Quốc, Cà Mau, Côn Đảo ê hâng-soàⁿ.
Hêng-hô

**Hêng-hô** (恒河, Eng-gí: *Ganges*; Hindi-gí: गंगा *Ganga*; Bengal-gí: গঙ্গা *Gônga*) sī Ìn-tō͘ chhù-tāi-lio̍k siāng toā ê hô-liû, tùi Himalaya soaⁿ-khu hoat-goân, hiòng tang pêng keng-koè Hêng-hô Pêng-goân lâu-ji̍p Bangladesh, tī Bengal Oan chhut-hài. Tn̂g-tō͘ tāi-io̍k ū 2510 kong-lí.

## Chham-chiàu
Amelia Earhart

**Amelia Mary Earhart** (1897 nî 7 goe̍h 24 ji̍t chhut-sì, 1937 nî 7 goe̍h 2 ji̍t sit-chong; 1939 nî 1 goe̍h 5 ji̍t soan-pò͘ sí-bông) sī Bí-kok ê hui-hêng sian-hêng-chiá. I sī thâu chi̍t ê to̍k-chū poe oa̍t Tāi-se-iûⁿ ê lú-sèng hui-hêng-goân.
Georges-Pompidou Tiong-sim

**Georges-Pompidou Kok-ka Gē-su̍t kap Bûn-hoà Tiong-sim** (Hoat-gí: *le centre national d’art et de culture Georges-Pompidou*), it-poaⁿ mā kóng **Pompidou Tiong-sim** (*centre Pompidou*), sī Pa-lí tē-4 khu ê chi̍t chō gē-su̍t tiong-sim. Hoat-kok ê Kok-ka Hiān-tāi Gē-su̍t Phok-bu̍t-koán (*musée national d’art moderne*) siat tī chia.
Kara

**Kara** sī Hân-kok ê ián-chhiùⁿ thoân-thé, sêng-goân ū 5-ê, khah û miâ ê chok-phín ū *Break It* kap *Lupin* téng-téng.
 
## Sêng-oân miâ-toaⁿ

## Goā-pō͘ liân-kiat
*  
*  
*
Afyonkarahisar (séng)

**Afyonkarahisar** sī Thó͘-ní-kî ê chi̍t-ê séng (*il*), jîn-kháu ū 701,326, siú-hú sī Afyonkarahisar.

## Hêng-chèng-khu
* Afyonkarahisar
* Başmakçı
* Bayat
* Bolvadin
* Çay
* Çobanlar
* Dazkırı
* Dinar
* Emirdağ
* Evciler
* Hocalar
* İhsaniye
* İscehisar
* Kızılören
* Sandıklı
* Sinanpaşa
* Sultandağı
* Şuhut
Aksaray (séng)

**Aksaray** sī Türkiye ê chi̍t-ê séng (*il*), jîn-kháu ū 396,084, siú-hú sī Aksaray.

## Hêng-chèng-khu
* Ağaçören
* Aksaray
* Eskil
* Gülağaç
* Güzelyurt
* Ortaköy
* Sarıyahşi
* Sultanhanı
Ankara (séng)

**Ankara** sī Thó͘-ní-kî ê chi̍t-ê séng (*il*), jîn-kháu ū 5,017,914, siú-hú sī Ankara.

## Hêng-chèng-khu
* Akyurt
* Altındağ
* Ayaş
* Bala
* Beypazarı
* Çamlıdere
* Çankaya
* Çubuk
* Elmadağ
* Etimesgut
* Evren
* Gölbaşı
* Güdül
* Haymana
* Kahramankazan
* Kalecik
* Keçiören
* Kızılcahamam
* Mamak
* Nallıhan
* Polatlı
* Pursaklar
* Sincan
* Şereflikoçhisar
* Yenimahalle
Çanakkale (séng)

**Çanakkale** sī Türkiye ê chi̍t-ê séng (*il*), jîn-kháu ū 464,975, siú-hú sī Çanakkale.

## Koān
*Ayvacık
*Bayramiç
*Biga
*Bozcaada
*Çan
*Çanakkale
*Eceabat
*Ezine
*Gelibolu
*Gökçeada
*Lapseki
*Yenice
Diyarbakır (séng)

**Diyarbakır** sī Türkiye ê chi̍t-ê séng (*il*), jîn-kháu ū 1,362,708, siú-hú sī Diyarbakır.
Edirne (séng)

**Edirne** sī Thó͘-ní-kî ê chi̍t-ê séng (*il*), jîn-kháu ū 402,606, siú-hú sī Edirne.

## Hêng-chèng-khu
* Edirne
* Enez
* Havsa
* İpsala
* Keşan
* Lalapaşa
* Meriç
* Süloğlu
* Uzunköprü
Erzincan (séng)

**Erzincan** sī Thó͘-ní-kî ê chi̍t-ê séng (*il*), jîn-kháu ū 316,841, siú-hú sī Erzincan.

## Hêng-chèng-khu
* Çayırlı
* Erzincan
* İliç
* Kemah
* Kemaliye
* Otlukbeli
* Refahiye
* Tercan
* Üzümlü
Istanbul (séng)

**Istanbul** sī Thó͘-ní-kî ê chi̍t-ê séng (*il*), jîn-kháu ū 11,622,257, siú-hú sī Istanbul.

## Hêng-chèng-khu
* Adalar
* Arnavutköy
* Ataşehir
* Avcılar
* Bağcılar
* Bahçelievler
* Bakırköy
* Başakşehir
* Bayrampaşa
* Beşiktaş
* Beykoz
* Beylikdüzü
* Beyoğlu
* Büyükçekmece
* Çatalca
* Çekmeköy
* Esenler
* Esenyurt
* Eyüp
* Fatih
* Gaziosmanpaşa
* Güngören
* Kadıköy
* Kağıthane
* Kartal
* Küçükçekmece
* Maltepe
* Pendik
* Sancaktepe
* Sarıyer
* Silivri
* Sultanbeyli
* Sultangazi
* Şile
* Şişli
* Tuzla
* Ümraniye
* Üsküdar
* Zeytinburnu
Kars (séng)

**Kars** sī Türkiye ê chi̍t-ê séng (*il*), jîn-kháu ū 325,016, siú-hú sī Kars.

## Hêng-chèng-khu

*Akyaka koān
*Arpaçay koān
*Digor koān
*Kars koān
*Kağızman koān
*Sarıkamış koān
*Selim koān
*Susuz koān
Konya (séng)

**Konya** sī Thó͘-ní-kî ê chi̍t-ê séng (*il*), jîn-kháu ū 2,192,166, siú-hú sī Konya.

## Hêng-chèng-khu
Şırnak (séng)

**Şırnak** sī Thó͘-ní-kî ê chi̍t-ê séng (*il*), jîn-kháu ū 353,197, siú-hú sī Şırnak.

## Hêng-chèng-khu
*Beytüşşebap
*Cizre
*Güçlükonak
*İdil
*Silopi
*Şırnak
*Uludere
Zonguldak (séng)

**Zonguldak** sī Thó͘-ní-kî ê chi̍t-ê séng (*il*), jîn-kháu ū 615,599, siú-hú sī Zonguldak.

## Hêng-chèng-khu
* Alaplı
* Çaycuma
* Devrek
* Ereğli
* Gökçebey
* Kilimli
* Kozlu
* Zonguldak
Ka-lâm Toā-chùn

**Ka-lâm Toā-chùn** (Hàn-jī: 嘉南大圳) sī Tâi-oân tī Ji̍t-pún sî-tāi goân-sêng ê chi̍t hāng chúi-lī kang-têng, pau-hâm O͘-soaⁿ-thâu Chúi-khò͘ kap Tâi-lâm-chiu Ka-lâm Pêng-goân téng ê koàn-kài chúi-tō. Chú-iàu ê siat-kè-chiá sī Hatta Yoichi (八田與一). Chit hāng kang-têng hō͘ Ka-lâm tē-khu ê chúi-chhân bīn-chek ka-thiam 30 poē.
A-la-pek-gí ê hong-giân

Sio̍k Samit gí-giân ê **[[A-la-pek-gí]]** tī kok tē ū chin chē bô-kâng ê hong-giân kap piàn-hoà. Tī A-la-pek sè-kài thong-hêng chi̍t khoán Kó͘-tián A-la-pek-gí, ia̍h sī Phiau-chún A-la-pek-gí, sī it-poaⁿ bûn-ha̍k sú-ēng ê gí-giân; lēng-goā tī kok tē mā ū ka-tī chāi-tē ê A-la-pek-gí.

## Hun-lūi
### Sai A-la-pek-gí cho̍k
* Iberia kûn
* Maghrib kûn
* Sicilia-Malta kûn 
* Badawī kûn

### Tang A-la-pek-gí cho̍k
* Nil kûn
* Levant kûn
* Mesopotamia kûn
* A-la-pek kûn
Āu-kháu tōng-bu̍t

**Āu-kháu tōng-bu̍t** (Deuterostomia), mā kóng **sin-kháu tōng-bu̍t**, sī tōng-bu̍t ê chi̍t-ê toā hun-chi, sī chó-iū tùi-chheng tōng-bu̍t ê chi̍t hūn. 

Āu-kháu tōng-bu̍t kap goân-kháu tōng-bu̍t siong-tùi. "Āu-kháu" ê ì-sù sī kóng chi̍t khoán tōng-bu̍t tī phoe-hoat-seng ê kòe-têng tiong, thâu-chi̍t-ê sán-seng ê khang-kháu ē piàn chò kāng-mn̂g, āu-lâi sán-seng ê hit-ê khang ē piàn chhùi; nā "goân-kháu" tio̍h-sī tò-péng.
Fiordland Khiā-gô

**Fiordland Khiā-gô** (*Eudyptes pachyrhynchus*) sī *[[Eudyptes]]* lūi ê chi̍t khoán khiā-gô, seng-oa̍h tī New Zealand ê Fiordland hái-hoāⁿ kap hū-kīn ê chi̍t koá tó-sū.
Rattus

***Rattus*** sī chhí-kho ē-kha ê 1-ê sio̍k, lóng-chóng hun 64-ê chéng, tī thong sè-kài siōng phó͘-phiàn ê 2-chéng sī o͘-chhí (*Rattus Rattus*) kap khat-chhí (*Rattus norvegicus*). 

Tī ji̍t-siông ê kiò-hoat, *Rattus* kap chin chē chhí-lūi kâng-khoán, lóng kiò chò niáu-chhí.
Niáu-chhí

**Niáu-chhí** sī kúi khoán chhí-lūi tōng-bu̍t ê miâ, bô it-tēng ê hun-lūi tēng-gī. Chhan-chhiūⁿ toā-chhí (*Rattus*), sió-chhí (*Mus*), chhng-chhí (Cricetinae) chit-koá kha sè-hêng ê chhí-lūi lóng tiāⁿ hông kiò chò niáu-chhí. 

Tī bûn-hoà siōng, niáu-chhí sī chi̍t kóa bûn-hòa lāi-bīn seⁿ-siùⁿ ê 12-ê tāi-piáu tiōng-bu̍t chi it.
Pe̍h Chhù

**Pe̍h Chhù** (Eng-gí: *White House* "Hoái-thoh Hàu-suh"), thong-sio̍k sī hoan-e̍k chò **Pe̍h Kiong**, siat tī Bí-kok ê siú-tō͘ Washington, D.C. (Hôa-hú), sī in Chóng-thóng khiā-khí kiam pān-kong ê só͘-chāi, chū John Adams sî-tāi lī-ēng kàu chit-má. .

## Kiàn-tio̍k-bu̍t
Kiàn-tio̍k ê goân siat-kè-chiá sī James Hoban.
Tàⁿ-á-mī

**Tàⁿ-á-mī** sī chi̍t khoán Tâi-lâm tiám-sim, tī Tâi-oân kok tē liû-hêng.

Lūi-pia̍t:Mī
Chhng-chhí

**Chhng-chhí** (Eng-gí: *hamster*) tī hun-lūi-siōng ê miâ sī **Cricetinae**, sio̍k Rodentia tōng-bu̍t, hiān-sî tiāⁿ hōng chhī chò thióng-bu̍t.
Ke-lāi-hòa

**Ke-lāi-hòa** (Eng-gí: *domestication*), tùi tōng-bu̍t ē-tàng kóng **ka-thiok-hòa**, sī chi̍t khoán kòe-têng, kî-tiong lâng kā tōng-bu̍t lo̍h-sèng he̍k-chiá chai-pôe si̍t-bu̍t, hō͘ chia tong-si̍t-bu̍t sán-seng kui-ê ha̍p ióng-chhī-chiá lí-sióng, ē-tàng siū lâng lī-ēng kiam khòng-chè ê kûn-thé.

Tùi chìn-hòa seng-bu̍t-ha̍k ê kak-tō͘ lâi kóng ke-lāi-hòa sī chi̍t khoán jîn-kang soán-te̍k ê koè-têng.

## Siong-koan ê bûn-chiong
* Sek-hòa
* Io̍k-chéng
Sek-hoà

**Sek-hoà** (Eng-gí: *acclimatization/acclimation*) sī seng-bu̍t kò-thé bīn-tùi khoân-kéng lāi-té ē un-tō͘, chia̍h-mi̍h, ia̍h sī kî-thaⁿ chûn-oa̍h ap-le̍k, lâi sán-seng ê phiáu-hiàn-hêng (*phenotype*) tiâu-chén ê koè-têng.

## Siong-koan ê bûn-chiong
* Sek-èng
* Lo̍h-sèng
Sek-èng

:*Pún bûn-chiong kài-siāu chìn-hòa siōng ê sek-èng kài-liām, kî-tha ì-sù chhiáⁿ khòaⁿ "[[sek-èng (khu-pia̍t-ia̍h)]]".

*'sek-èng*' (適應; [[Eng-gí]]: *adaptation'') sī seng-bu̍t-thé tùi i só͘ khiā ê khoân-kéng ê sek-ha̍p-sèng, thang hō͘ che seng-bu̍t-thé sêng-kong chûn-oa̍h kiam seⁿ-thòaⁿ. Kho-ha̍k siōng só͘ kóng ê sek-èng, sī chi̍t khoán chū-jiân soán-tek ê kiat-kó. Sek-èng tû-liáu sī chí sán-seng--chhut-lâi ê sèng-chit pún-sin, mā chí sán-seng ê kòe-têng.

## Iōng-gí
Tī bô-kâng ê hun-iá, "sek-èng" ê ì-sù ke-kiám bô-kâng, tī seng-lí-ha̍k-kài khah ū khó-lêng sī kóng hoat-seng tī kò-pia̍t seng-bu̍t-thé sin-ku téng ê kòe-têng; nā chìn-hòa kho-ha̍k-kài chú-iàu sī kā sek-èng chit jī the̍h lâi tāi-piáu chìn-hòa ê kòe-têng kap kiat-kó. Kóng chi̍t chiah seng-bu̍t "í-keng sek-èng" liáu bó͘ khoán khoân-kéng, ē-tàng kóng i-ê chûn-oa̍h pún-sin to̍h sī sek-èng ê chèng-bêng, tùi chì-hòa-ha̍k-ka lâi kóng, in ê gián-kiù tùi-siòng to̍h sī hia chûn-oa̍h-chiá ê sek-èng goân-in kap kòe-têng.

## Chham-chiàu
Kûn-thé

**Kûn-thé** (Eng-gí: *population*), he̍k-chiá kóng **kò-thé-kûn** (Ji̍t-gí: 個体群), lēng-gōa ia̍h ū **chéng-kûn** (Hôa-gí: 种群), **cho̍k-kûn**, **chi̍p-thoân** téng kong-hoat, sī chi̍t-ê só͘-chāi tī kâng sî-kan lāi ê tan-to̍k bu̍t-chéng só͘-ū ê seng-bu̍t-thé ê chi̍p-thé. Pún khài-liām nā ēng tī lâng ê siā-hoē, to̍h ē-tàng thè-ōaⁿ chò **[[jîn-kháu]]** lâi piáu-sī.

Wilhelm Johannsen tī 1903 nî tāi-seng the̍h chhut chit-ê kài-liām.
Bâi-kín

**Bâi-kín** sī tùi Ji̍t-gí ê "黴菌" (ばいきん, *baikin*) lâi ê goā-lâi-gí, tû liáu chiàu-jī "bî-khún" ê ì-sù, mā hâm kok chióng tùi lâng iú hāi ê sè-khún, chin-khún, kap pēⁿ-to̍k téng bî-seng-bu̍t.

Lán-lâng-oē kháu-gí kóng ‘ko͘’, chhin-chhiūⁿ kóng ‘seⁿ-ko͘’ ê ‘ko͘’.
Ned Kelly

**Edward "Ned" Kelly** (1854 nî ia̍h 1855 nî - 1880 nî 11 goe̍h 11 ji̍t) sī Australia ê bushranger (ì-sù: "tī chhiū-nâ-á lāi iû-cháu ê lâng"). I in-ūi tùi-khòng si̍t-bîn chèng-hú, chiâⁿ chò hia ê chi̍t-ê bîn-kan eng-hiông.

Lūi-pia̍t:Ò-chiu jîn-bu̍t
Lō͘-Thó͘ Chiàn-cheng (1877 nî)

1877 nî kàu 1878 nî kî-kan ê **Lō͘-se-a Thó͘-ní-kî Chiàn-cheng**, sī Osman Tè-kok kap Lō͘-se-a Tè-kok niá-chhoā ê Tang-chèng-kàu liân-bêng chi kan ê chiàn-cheng. Siōng-boé Lō͘-se-a sèng-lī, chō-sêng chi̍t koá Balkan kok-ka ê to̍k-li̍p

Lūi-pia̍t:Au-chiu ê le̍k-sú
Lūi-pia̍t:Chiàn-cheng
Tang Chèng-kàu

**Tang Chèng-kàu**, ia̍h tio̍h sī **Chèng-kàu-hoē**, sī 1054 nî chó-iū, Ki-tok-kàu tang-pêng Constantinopolis ê kàu-hoē tùi Lô-má ê kàu-hoē hun-liat sán-seng ê tâng-hng kàu-hoē.
Kong-kàu

**Kong-kàu** sī chi̍t koá hōng-hêng "phó͘-kong" (*catholic*) sìn-gióng hêng-se̍k kap cheng-sîn ê Ki-tok-kàu kàu-hoē, kî-tiong ū Thian-chú-kàu-hoē, Tang Chèng-kàu, Tang-hong Ki-tok-kàu (*Oriental Orthodox Church*), Tang-hong Assyria Kàu-hoē koh ū Phó͘-sè Sèng-kong-hoē téng-téng.
Andrea Bocelli

**Andrea Bocelli** (1958 nî 9 goe̍h 22 ji̍t) sī Italia ê koa-chhiú.

## Khiok-pôaⁿ
* 1994 - *Il Mare Calmo della Sera*
* 1995 - *Bocelli*
* 1995 - *Viaggio Italiano*
* 1997 - *Romanza*
* 1998 - *Aria - the opera album*
* 1999 - *Sogno*
* 1999 - *Sacred Arias*
* 2000 - *Verdi*
* 2000 - *La Bohème*
* 2000 - *Requiem*
* 2001 - *Cieli di Toscana*
* 2002 - *Sentimento*
* 2003 - *Tosca*
* 2004 - *Il Trovatore*
* 2004 - *Andrea*
* 2005 - *Werther*
* 2006 - *Amore*
* 2006 - *Pagliacci*
* 2007 - *Cavalleria Rusticana*
* 2007 - *The Best of Andrea Bocelli: Vivere*
* 2008 - *Carmen*
* 2008 - *Incanto*
* 2009 - *My Christmas*
* 2010 - *Andrea Chénier*

## Liân-kiat

* andreabocelli.com
* andreabocelli.us 
* bocelli.de

Lūi-pia̍t:Koa-chhiú
Lūi-pia̍t:Í-tāi-lī jîn-bu̍t
1769 nî

## Liân-hō
* Tāi-chheng-kok: Khiân-liông (乾隆) 34 nî
* Ji̍t-pún (Edo sî-tāi): Bêng-hô (明和) 6 nî
* Tāi-oa̍t-kok (Oa̍t-lâm): Kéng-heng (景興) 30 nî

## Tang A-chiu kun-chú kì-goân
* Tāi-chheng-kok: Ko-chong (高宗) 34 nî
*  Tiâu-sián-kok: Eng-chó͘ (正祖) 45 nî
* Tāi-oa̍t-kok (Oa̍t-lâm): 
** Pak-hng (Lê Tiâu Tiong-heng): Hián-chong (顯宗) 30 nî
** Lâm-hng (Nguyễn Chú): Định vương (定王, "Tēng-ông") 4 nî
* Liû-kiû-kok: Siōng Bo̍k Ông (尚穆王) 18 nî

## Sū-kiāⁿ

### Bô ji̍t-kî
* Papal conclave.
## Kok-ka léng-tō-chiá

## Chhut-sì
* 2 goe̍h 20 ji̍t: Hamengkubuwana 3-sè, O-lân Tang Ìn-tō͘ lâng. Yogyakarta ê sultan. 1814 nî kòe-sin.
* 8 goe̍h 15 ji̍t: Napoléon 1-sè, Hoat-kok-lâng.
* 8 goe̍h 23 ji̍t: Georges Cuvier, Hoat-kok tōng-bu̍t-ha̍k-ka. Hoat-kok Goân-ló-īⁿ gī-oân.
### Bô ji̍t-kî
* Ngó͘ Péng-kàm, Tiong-kok seng-lí-lâng. 1843 nî kòe-sin.
* Lotf Ali Khan, Iran lâng. Shah. 1794 nî kòe-sin.

## Kòe-sin
* 2 goe̍h 2 ji̍t: Kàu-hông Clemens 13-sè, Kàu-hông-kok sèng-chhit-chiá. Kàu-hông. 1693 nî chhut-sì.
* 10 goe̍h 18 ji̍t: Yohannes 2-sè. Ethiopia Hông-tè. 1697 nî chhut-sì.

## Ji̍t-chì

## Chham-khó chu-liāu
1760 nî-tāi

**1760 nî-tāi** sī 1760 nî kàu 1769 nî ê 10 tang.

## Sū-kiāⁿ kap tiâu-liû
* 1760 nî
* 1761 nî
* 1762 nî
* 1763 nî
* 1764 nî
* 1765 nî
* 1766 nî
* 1767 nî
* 1768 nî
* 1769 nî
1768 nî

## Liân-hō
* Tāi-chheng-kok: Khiân-liông (乾隆) 33 nî
* Ji̍t-pún (Edo sî-tāi): Bêng-hô (明和) 5 nî
* Tāi-oa̍t-kok (Oa̍t-lâm): Kéng-heng (景興) 29 nî

## Tang A-chiu kun-chú kì-goân
* Tāi-chheng-kok: Ko-chong (高宗) 33 nî
*  Tiâu-sián-kok: Eng-chó͘ (正祖) 44 nî
* Tāi-oa̍t-kok (Oa̍t-lâm): 
** Pak-hng (Lê Tiâu Tiong-heng): Hián-chong (顯宗) 29 nî
** Lâm-hng (Nguyễn Chú): Định vương (定王, "Tēng-ông") 3 nî
* Liû-kiû-kok: Siōng Bo̍k Ông (尚穆王) 17 nî

## Sū-kiāⁿ
## Kok-ka léng-tō-chiá

## Chhut-sì
* 1 goe̍h 7 ji̍t: José 1-sè Bonaparte, Hoat-kok chèng-tī-chiá. Se-pan-gâ Kok-ông. 1844 nî kòe-sin.
* 2 goe̍h 12 ji̍t: Franz 2-sè, Ò-tē-lī Tè-kok lâng. Sèng Lô-má Hông-tè. 1835 nî kòe-sin.
* 3 goe̍h 21 ji̍t: Joseph Fourier, Hoat-kok sò͘-ha̍k-ka. 1830 nî kòe-sin.
* 7 goe̍h 27 ji̍t: Charlotte Corday, Hoat-kok lâng.
## Koè-sin

## Ji̍t-chì

## Chham-khó chu-liāu
1767 nî

## Liân-hō
* Tāi-chheng-kok: Khiân-liông (乾隆) 32 nî
* Ji̍t-pún (Edo sî-tāi): Bêng-hô (明和) 4 nî
* Tāi-oa̍t-kok (Oa̍t-lâm): Kéng-heng (景興) 28 nî

## Tang A-chiu kun-chú kì-goân
* Tāi-chheng-kok: Ko-chong (高宗) 32 nî
*  Tiâu-sián-kok: Eng-chó͘ (正祖) 43 nî
* Tāi-oa̍t-kok (Oa̍t-lâm): 
** Pak-hng (Lê Tiâu Tiong-heng): Hián-chong (顯宗) 28 nî
** Lâm-hng (Nguyễn Chú): Định vương (定王, "Tēng-ông") 2 nî
* Liû-kiû-kok: Siōng Bo̍k Ông (尚穆王) 16 nî

## Sū-kiāⁿ
## Kok-ka léng-tō-chiá

## Chhut-sì
* 3 goe̍h 15 ji̍t: Andrew Jackson, Bí-kok chèng-tī-chiá.
* 7 goe̍h 11 ji̍t: John Quincy Adams, Bí-kok chèng-tī-chiá.

## Koè-sin
* 3 goe̍h 20 ji̍t: Firmin Abauzit, Hoat-kok bu̍t-lí-ha̍k-ka.
* 6 goe̍h 25 ji̍t: Georg Philipp Telemann, Tek-kok chok-khek-ka.
### Bô ji̍t-kî
* Trịnh Doanh, Oa̍t-lâm lâng. 1720 nî chhut-sì.

## Ji̍t-chì

## Chham-khó chu-liāu
1766 nî

## Liân-hō
* Tāi-chheng-kok: Khiân-liông (乾隆) 31 nî
* Ji̍t-pún (Edo sî-tāi): Bêng-hô (明和) 3 nî
* Tāi-oa̍t-kok (Oa̍t-lâm): Kéng-heng (景興) 27 nî

## Tang A-chiu kun-chú kì-goân
* Tāi-chheng-kok: Ko-chong (高宗) 31 nî
*  Tiâu-sián-kok: Eng-chó͘ (正祖) 42 nî
* Tāi-oa̍t-kok (Oa̍t-lâm): 
** Pak-hng (Lê Tiâu Tiong-heng): Hián-chong (顯宗) 27 nî
** Lâm-hng (Nguyễn Chú): Định vương (定王, "Tēng-ông") goân nî
* Liû-kiû-kok: Siōng Bo̍k Ông (尚穆王) 15 nî

## Sū-kiāⁿ
## Kok-ka léng-tō-chiá

## Chhut-sì
* 4 goe̍h 22 ji̍t: Germaine de Staël, Hoat-kok chok-ka. 1817 nî kòe-sin.
### Bô ji̍t-kî
* Slimane, Morocco chèng-tī-chiá. Morocco ê sultan. 1822 nî kòe-sin.

## Koè-sin
* 2 goe̍h 23 ji̍t: Stanisław Leszczyński, Hoat-kok lâng. Pho-lân Kok-ông. 1677 nî chhut-sì.
* 4 goe̍h 25 ji̍t: Krishnaraja Wadiyar 2-sè, Mysore Ông-kok lâng. Mysore ê Maharaja. 1728 nî chhut-sì.

## Ji̍t-chì

## Chham-khó chu-liāu
1765 nî

## Liân-hō
* Tāi-chheng-kok: Khiân-liông (乾隆) 30 nî
* Ji̍t-pún (Edo sî-tāi): Bêng-hô (明和) 2 nî
* Tāi-oa̍t-kok (Oa̍t-lâm): Kéng-heng (景興) 26 nî

## Tang A-chiu kun-chú kì-goân
* Tāi-chheng-kok: Ko-chong (高宗) 30 nî
*  Tiâu-sián-kok: Eng-chó͘ (英祖) 41 nî
* Tāi-oa̍t-kok (Oa̍t-lâm): 
** Pak-hng (Lê Tiâu Tiong-heng): Hián-chong (顯宗) 26 nî
** Lâm-hng (Nguyễn Chú): Võ vương (武王, "Bú-ông") 27 nî
* Liû-kiû-kok: Siōng Bo̍k Ông (尚穆王) 14 nî

## Sū-kiāⁿ
## Kok-ka léng-tō-chiá

## Chhut-sì
* 8 goe̍h 21 ji̍t: William 4-sè, Liân-ha̍p Ông-kok lâng. kun-chú. 1837 nî kòe-sin.
* 9 goe̍h 18 ji̍t: Kàu-hông Gregorius 16-sè, Thian-chú-kàu sîn-hū. Kàu-hông. 1846 nî kòe-sin.
### Bô ji̍t-kî
* Lê Chiêu Thống, Oa̍t-lâm lâng. 1793 nî kòe-sin.

## Koè-sin
* 8 goe̍h 18 ji̍t: Franz 1-sè, Hoat-kok hôa-cho̍k. Sèng Lô-má Hông-tè. 1708 nî chhut-sì.
### Bô ji̍t-kî
* Nguyễn Phúc Khoát, Oa̍t-lâm lâng. 1714 nî chhut-sì.
* Sultan Badruddin Johan Syah, Aceh Sultan-kok lâng. Aceh ê sultan. 
* Ala Singh, Patiala Kok lâng. Patiala Maharaja. 1691 nî chhut-sì.

## Ji̍t-chì

## Chham-khó chu-liāu
1764 nî

## Liân-hō
* Tāi-chheng-kok: Khiân-liông (乾隆) 29 nî
* Ji̍t-pún (Edo sî-tāi): Pó-le̍k (寶曆) 14 nî; Bêng-hô (明和) goân nî
* Tāi-oa̍t-kok (Oa̍t-lâm): Kéng-heng (景興) 25 nî

## Tang A-chiu kun-chú kì-goân
* Tāi-chheng-kok: Ko-chong (高宗) 29 nî
*  Tiâu-sián-kok: Eng-chó͘ (英祖) 40 nî
* Tāi-oa̍t-kok (Oa̍t-lâm): 
** Pak-hng (Lê Tiâu Tiong-heng): Hián-chong (顯宗) 25 nî
** Lâm-hng (Nguyễn Chú): Võ vương (武王, "Bú-ông") 26 nî
* Liû-kiû-kok: Siōng Bo̍k Ông (尚穆王) 13 nî

## Sū-kiāⁿ
## Kok-ka léng-tō-chiá

### Chhut-sì

### Koè-sin
* 7 goe̍h 16 ji̍t: Ivan 6-sè, Lō͘-se-a Tè-kok lâng. Lō͘-se-a Hông-tè. 1740 nî chhut-sì.
* 10 goe̍h 26 ji̍t: William Hogarth, Liân-ha̍p Ông-kok ōe-ka.

## Ji̍t-chì

## Chham-khó chu-liāu
1763 nî

## Liân-hō
* Tāi-chheng-kok: Khiân-liông (乾隆) 28 nî
* Ji̍t-pún (Edo sî-tāi): Pó-le̍k (寶曆) 13 nî
* Tāi-oa̍t-kok (Oa̍t-lâm): Kéng-heng (景興) 24 nî

## Tang A-chiu kun-chú kì-goân
* Tāi-chheng-kok: Ko-chong (高宗) 28 nî
*  Tiâu-sián-kok: Eng-chó͘ (英祖) 39 nî
* Tāi-oa̍t-kok (Oa̍t-lâm): 
** Pak-hng (Lê Tiâu Tiong-heng): Hián-chong (顯宗) 24 nî
** Lâm-hng (Nguyễn Chú): Võ vương (武王, "Bú-ông") 25 nî
* Liû-kiû-kok: Siōng Bo̍k Ông (尚穆王) 12 nî

## Sū-kiāⁿ
* 2 goe̍h 10 ji̍t: Pa-lí Tiâu-iok, Chhit-nî Chiàn-cheng kiat-sok.
* 2 goe̍h 15 ji̍t: Liáu-kiat Tē-saⁿ-chhù Silesia Chiàn-cheng ê Hubertusburg Tiâu-iok chhiam-tēng.
### Bô ji̍t-kî

## Chhut-sì

### Bô ji̍t-kî
* Trịnh Tông. 1786 nî kòe-sin.
## Kok-ka léng-tō-chiá

## Kòe-sin
* 3 goe̍h 31 ji̍t: Marco Foscarini, Venice Kiōng-hô-kok chok-ka. Venezia ê Doge. 1696 nî chhut-sì.
* 5 goe̍h 3 ji̍t: George Psalmanazar, Hoat-kok lâng.
* 10 goe̍h 5 ji̍t: August 3-sè Sas, Pho-lân Lietuva lâng. Pho-lân Kok-ông. 1696 nî chhut-sì.

## Ji̍t-chì

## Chham-khó chu-liāu
1762 nî

## Liân-hō
* Tāi-chheng-kok: Khiân-liông (乾隆) 27 nî
* Ji̍t-pún (Edo sî-tāi): Pó-le̍k (寶曆) 12 nî
* Tāi-oa̍t-kok (Oa̍t-lâm): Kéng-heng (景興) 23 nî

## Tang A-chiu kun-chú kì-goân
* Tāi-chheng-kok: Ko-chong (高宗) 27 nî
*  Tiâu-sián-kok: Eng-chó͘ (英祖) 38 nî
* Tāi-oa̍t-kok (Oa̍t-lâm): 
** Pak-hng (Lê Tiâu Tiong-heng): Hián-chong (顯宗) 23 nî
** Lâm-hng (Nguyễn Chú): Võ vương (武王, "Bú-ông") 24 nî
* Liû-kiû-kok: Siōng Bo̍k Ông (尚穆王) 11 nî

## Sū-kiāⁿ
* 6 goe̍h 24 ji̍t: Chhit-nî Chiàn-cheng ê Wilhelmsthal Chiàn-tò͘.
* 7 goe̍h 21 ji̍t: Phó͘-kok kap Ò-tē-lī khí Burkersdorf Chiàn-tò͘.
* 8 goe̍h 30 ji̍t: Hannover téng kok kap Hoat-kok khí Nauheim Chiàn-tò͘.
* 9 goe̍h 15 ji̍t: Hoat-kok kap Eng-kok phah Signal Hill Chiàn-tò͘.
* 10 goe̍h 5 ji̍t: Eng-kok kiam Phû-tô-gâ kap Se-pan-gâ khí Vila Velha Chiàn-tò͘.
* 10 goe̍h 29 ji̍t: Phó͘-kok kap Ò-tē-lī hoat-seng Freiberg Chiàn-tò͘.

### Bô ji̍t-kî
## Kok-ka léng-tō-chiá

## Chhut-sì
* 2 goe̍h 8 ji̍t: Ka-liông Hông-tè, Oa̍t-lâm keng-sè-ka.
* 8 goe̍h 5 ji̍t: Teng Jio̍k-iông, tiat-ha̍k-ka.
* 8 goe̍h 12 ji̍t: George 4-sè, Liân-ha̍p Ông-kok lâng. kun-chú. 1830 nî kòe-sin.

## Kòe-sin
* 5 goe̍h 19 ji̍t: Francesco Loredan, Venice Kiōng-hô-kok chèng-tī-chiá. Venezia ê Doge. 1685 nî chhut-sì.
* 8 goe̍h 31 ji̍t: Momozono Thian-hông, Ji̍t-pún lâng. Thian-hông. 1741 nî chhut-sì.
### Bô ji̍t-kî
* Trịnh Giang, Oa̍t-lâm lâng. 1711 nî chhut-sì.

## Ji̍t-chì

## Chham-khó chu-liāu
1761 nî

## Liân-hō
* Tāi-chheng-kok: Khiân-liông (乾隆) 26 nî
* Ji̍t-pún (Edo sî-tāi): Pó-le̍k (寶曆) 11 nî
* Tāi-oa̍t-kok (Oa̍t-lâm): Kéng-heng (景興) 22 nî

## Tang A-chiu kun-chú kì-goân
* Tāi-chheng-kok: Ko-chong (高宗) 26 nî
*  Tiâu-sián-kok: Eng-chó͘ (英祖) 37 nî
* Tāi-oa̍t-kok (Oa̍t-lâm): 
** Pak-hng (Lê Tiâu Tiong-heng): Hián-chong (顯宗) 22 nî
** Lâm-hng (Nguyễn Chú): Võ vương (武王, "Bú-ông") 23 nî
* Liû-kiû-kok: Siōng Bo̍k Ông (尚穆王) 10 nî

## Sū-kiāⁿ
* 1 goe̍h 14 ji̍t: Durrani Tè-kok kap Maratha Tè-kok ùi Ìn-tō͘ hoat-seng Tē-saⁿ-chhù Panipat Chiàn-tò͘.
* 2 goe̍h 15 ji̍t: Phó͘-ló͘-su kap Hoat-kok khí Langensalza Chiàn-tò͘.

### Bô ji̍t-kî
* Tan-kok hoat khí tùi A-lá-pek ê A-lá-pek lú-hêng tiāu-cha.
## Kok-ka léng-tō-chiá

## Chhut-sì
* 4 goe̍h 28 ji̍t: Marie Harel, chhì-juh sai-hū. 1844 nî kòe-sin.
* 11 goe̍h 20 ji̍t: Kàu-hông Pius 8-sè, Thian-chú-kàu sîn-hū. Kàu-hông. 1830 nî kòe-sin.
* 12 goe̍h 24 ji̍t: Selim 3-sè, Osman Tè-kok chèng-tī-chiá. Osman Tè-kok ê Sultan. 1808 nî kòe-sin.

## Kòe-sin
* 7 goe̍h 13 ji̍t: Tokugawa Iesige, Ji̍t-pún samurai. 1712 nî chhut-sì.
### Bô ji̍t-kî
* Chhoà Un, Liû-kiû Ông-kok chèng-tī-chiá. Sam-su-koaⁿ. 1682 nî chhut-sì.

## Ji̍t-chì

## Chham-khó chu-liāu
1760 nî

## Liân-hō
* Tāi-chheng-kok: Khiân-liông (乾隆) 25 nî
* Ji̍t-pún (Edo sî-tāi): Pó-le̍k (寶曆) 10 nî
* Tāi-oa̍t-kok (Oa̍t-lâm): Kéng-heng (景興) 21 nî

## Tang A-chiu kun-chú kì-goân
* Tāi-chheng-kok: Ko-chong (高宗) 25 nî
*  Tiâu-sián-kok: Eng-chó͘ (英祖) 36 nî
* Tāi-oa̍t-kok (Oa̍t-lâm): 
** Pak-hng (Lê Tiâu Tiong-heng): Hián-chong (顯宗) 21 nî
** Lâm-hng (Nguyễn Chú): Võ vương (武王, "Bú-ông") 22 nî
* Liû-kiû-kok: Siōng Bo̍k Ông (尚穆王) 9 nî

## Sū-kiāⁿ
* 1 goe̍h 22 ji̍t: Eng-kok kap Hoat-kok ê Tang Ìn-tō͘ Kong-si jiá Wandiwash Chiàn-tò͘.
* 6 goe̍h 23 ji̍t: Phó͘-kok kap Ò-tē-lī phah Landeshut Chiàn-tò͘.
* 7 goe̍h 8 ji̍t: Eng-kok kap Hoat-kok phah Restigouche Chiàn-tò͘.
* 7 goe̍h 14 ji̍t: Eng-kok kap Hoat-kok jiá Emsdorf Chiàn-tò͘.
* 8 goe̍h 15 ji̍t: Phó͘-ló͘-sū kap Ò-tē-lī khí Liegnitz Chiàn-tò͘.
* 10 goe̍h 15 ji̍t: Hoat-kok kap chē kok phah Kloster Kampen Chiàn-tò͘.

### Bô ji̍t-kî
## Kok-ka léng-tō-chiá

## Chhut-sì
* 4 goe̍h 22 ji̍t: Akbar Shah 2-sè, Ìn-tō͘ lâng. Mogul hông-tè. 1837 nî kòe-sin.
* 8 goe̍h 22 ji̍t: Kàu-hông Leo 12-sè, Thian-chú-kàu sîn-hū. Kàu-hông. 1829 nî kòe-sin.
* 10 goe̍h 17 ji̍t: Claude Henri de Rouvroy de Saint-Simon, Hoat-kok tiat-ha̍k-ka.
* 10 goe̍h 31 ji̍t: Katusika Hokusai, Ji̍t-pún ōe-ka. 1849 nî kòe-sin.
* 11 goe̍h 13 ji̍t: Ka-khèng Hông-tè, Tiong-kok chèng-tī-chiá. Tiong-kok Hông-tè.
### Bô ji̍t-kî
* Alauddin Muhammad Syah, Aceh Sultan-kok lâng. Aceh ê sultan. 1795 nî kòe-sin.
* Mohammad Ali Khan, Iran Shah. 1779 nî kòe-sin.

## Kòe-sin

### Bô ji̍t-kî
* Sultan Alauddin Johan Syah, Aceh Sultan-kok lâng. Aceh ê sultan. 

## Ji̍t-chì

## Chham-khó chu-liāu
1750 nî-tāi

**1750 nî-tāi** sī 1750 nî kàu 1759 nî ê 10 tang.

## Sū-kiāⁿ kap tiâu-liû
* 1750 nî
* 1751 nî
* 1752 nî
* 1753 nî
* 1754 nî
* 1755 nî
* 1756 nî
* 1757 nî
* 1758 nî
* 1759 nî
Chiuⁿ-hî

**Chiuⁿ-hî**, Tâi-oân-oē mā kóng **thá-khò͘**, **chio̍h-kī**, **chio̍h-kū**, sī só͘-ū sio̍k **Octopoda**-lūi ê thâu-chiok-lūi hái-iûⁿ tōng-bu̍t. Chia-ê tōng-bu̍t ū 4-tùi chhiú-pì (mā ē-sái kóng sī kha). In-ê chhùi seⁿ tī 8-ki chhiú-pì ê tiong-sim. Chiuⁿ-hî it-poaⁿ lāi goā lóng bô kut-keh, ē-tàng nǹg koè chin e̍h ê kong-kan. Pí-khí kî-thaⁿ ê bô-chek-chui tōng-bu̍t, chiuⁿ-hî sǹg sī tì-le̍k khah koân ê chi̍t lūi.

## Chham-khó chu-liāu
Diane Keaton

thumb|Diane Keaton (2009)

**Diane Keaton** () sī Bí-kok ê tiān-iáⁿ ián-goân, tùi 1970 nî-tāi khai-sí oa̍h-tāng kàu taⁿ. I ū ián koè *The Godfather* lāi-té ê Kay Adams; i tī 1977 nî ê *Annie Hall* ê ián-chhut, hō i tit tio̍h Academy Chióng ê "siāng-hó ê lú ián-goân chióng".