open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Chu-kat Liōng

**Chu-kat Liōng** (Hàn-jī: ; 181 nî - 234 nî 8 goe̍h 23 ji̍t), pió-jī **Khóng-bêng** (), sè-jîn chheng-ho͘ choè **Gō͘-liông** ().

Chu-kat Liōng sī Tiong-kok Sam-kok sî-tāi ê Sio̍k-hàn chèng-tī jîn-bu̍t.
Hô-ló Bîn-cho̍k

**Hô-ló bîn-cho̍k** (Hàn-jī: ) sī Tiong-kok lâm-hong ê chi̍t-ê bîn-cho̍k, kán-chheng **Hô-ló**. Hô-ló chú-iàu hun-pò͘ tī Tiong-kok ê Hok-kiàn-séng, Kńg-tang-séng, Hiong-káng iáu-ū hái-gōa ê Tâi-oân, Sin-ka-pho kah Má-lâi-se-a téng-téng kok-ka. Hô-ló sī kin-á-ji̍t Tâi-oân sīong-tōa-ê cho̍k-kûn, chū-chheng Tâi-oân-lâng.

## Bêng-chheng
**Hô-ló** () nn̄g-jī mā tiāⁿ-tiāⁿ hō lâng siá-chòe **Hok-ló** () ia̍h-sī **Ho̍h-ló** (), put-kò āu-bīn nn̄g chióng siá-hoat kah chèng-khak-ê Bân-lâm-gí hoat-im pēng-bô phòe-ha̍p. Tī Tiong-bûn ê siá-hoat tang-tiong, khak tiāⁿ sú-iōng **Bân-lâm-jîn** () kah **Bân-lâm [[bîn-hē]]** () ê iōng-hoat.

## Bîn-cho̍k le̍k-sú
Chū-chiông Hàn Bú-tè kong-táⁿ kiam siau-bia̍t Bân-oa̍t-kok () liáu-āu, tòa tī tiong-goân ê Hoâ-hā-cho̍k khai-sí poaⁿ-sóa lâi-kàu kin-á-ji̍t ê Hok-kiàn iáu-ū Kńg-tang só͘-chāi. Chia--ê Hoâ-hā î-bîn jîn-kháu kah pún-lâi-ê Bân-oa̍t-cho̍k () chiām-chiām kiat-ha̍p sêng-ûi goân-sí-ê Hok-kiàn-lâng. Tī Tiong-kok Chìn-tiâu Ngó͘-ô loān-hoâ ê sî-chūn, koh ín-khí-tio̍h chi̍t-pái pak-hong Hàn-cho̍k tōa-kui-bô͘ poaⁿ-sóa lâm-hong ê sū-kiāⁿ, Choân-chiu sī hit-tong-sî sīong-chē lâng poaⁿ-sóa ê bo̍k-tek só͘-chāi. In-chhú, Choân-chiu-káng tī Tông-tiâu sî-tāi sī sè-kài tē-it tōa ê káng-kháu. Choân-chiu chiu-ûi-ê Chiang-chiu mā tī Tân Goân-kong () toà-niá î-bîn lâi Hok-kiàn liáu-āu, khai-sí ū khai-hoat. Chit-chūn, Hô-ló bîn-cho̍k í-keng ū chho͘-pō͘-ê bô͘-iūⁿ.

## Gí-giân kah Bûn-jī
### Gí-giân

### Hàn-jī bûn-ha̍k

### Pe̍h-ōe-jī

## Bûn-hòa
### Chō-chûn

### Sìn-gióng

### Chú-chia̍h

### Kè-chhōa
**Sio̍k-gí**
* *Chhit-goe̍h chhōa kúi-bó͘* ()
* *Káu-goe̍h káu-thâu tāng, sí-bó͘ koh sí-ang.* ()

## Chham-khó
Khu Ka-hông

**Khu Ka-hông** (邱家洪, 1933-),Tâi-oân Chiong-hoà-koān Siā-thâu lâng, chó͘-che̍k (祖籍) Kńg-tang Jiâu-pêng-koān (饒平縣). Tâi-oân sió-soat-ka, bat chò Tâi-tiong-chhī Chèng-hú Siā-hoē-kio̍k-tiúⁿ, Tâi-tiong-chhī Chèng-hú chú-jīm pì-su.

## Seng-pêng
Ku Ka-hông pit-gia̍p tī Siā-thâu Kok-sió, Séng-li̍p Chiong-hoà Kang-gia̍p Chit-gia̍p Pó͘-si̍p Ha̍k-hāu (taⁿ sio̍k Chiong-su Hù-kang) āu, tī Tâi-thih tam-jīm kī-su̍t-kang. Āu-lâi kàu Tang-hng Ji̍t-pò jīm te̍k-iok kì-chiá, koh tī hia huat-piáu tn̂g-phiⁿ sió-suat *Lo̍k-eng (落英)*.

Siū teng-chi̍p chham-ú 823 Phàu-chiàn āu, Khu Ka-hông tit in bó͘--ê chhin-chiâⁿ Siā Tang-bín (謝東閔) pang-chān, tī Tiong-kok Kok-bîn-Tóng Bîn-Chiòng Ho̍k-bū Siā jīm tóng-chit (黨職). In ū koè "It-téng Te̍k-khó (乙等特考) Siā-hoē Kang-chok Jîn-oân Khó-chhì" téng kong-bū-oân chu-keh khó-chì, 1973 nî hō͘ Tâi-oân-séng Tóng-pō͘ (黨部) chú-úi kéng kàu séng tóng-pō͘, hū-chek kàm-to̍k kì-lio̍k Tâi-oân-séng Gī-hoē gī-oân giân-hêng, koh tùi séng tóng-pō͘ thê-chhut su-bīn pò-kò, jīm "Tóng-chèng Kang-chok Sió-choo" Hū-chek-jîn. M̄-koh bô ha̍h hèng-chhù, siū Tâi-tiong-chhī Chhī-tiúⁿ Cheng Bûn-pho (曾文坡) iau-chhiáⁿ, jīm Tâi-tiong-chhī Siā-hoē Kio̍k-tiúⁿ, liáu-āu tiàu kah Tâi-oân-séng Chèng-hú Siā-hoē-chhù. 1985 nî khí, sian-āu jīm Tâi-tiong Chhī-tiúⁿ Tiuⁿ Chú-goân (張子源), Lîm Pek-iông (林柏榕)--ê chhī-chèng-hú chú-jīm pì-su, tī 1993 nî thoè-hiu.

2006 nî chhut-pán Tāi-hô Sió-soat (大河小說) *[[Tâi-oân Tāi Hong-hûn]]* (-大風雲), siá Hông-bîn-hoà Ūn-tōng (皇民化-) kàu 2000 nî chèng-tóng lûn-thè--ê Tâi-oân-sú, hoán-èng Tâi-oân bún-thó ì-sek, koh tī keh-tńg-nî iōng che the̍h-tio̍h tè 13 kài Bû Éng-ho̍k (巫永福) Bûn-ha̍k-chióng, Tiong Tâi-oân Bûn-ha̍k Sêng-chiū Chióng.

## Tù-chok
*Só͘-ū tù-chok lóng iōng [[Hoâ-gí]]*
### Tn̂g-phiⁿ Sió-soat
*Lo̍k-eng (落英), 1956 nî 10 goe̍h
*Chhī-tiúⁿ--ê Thian-tông (市長的天堂), 1996 nî 7 goe̍h
*Toā Sím-phuàⁿ: Kok-ông Lâng-bé--ê Boán-koa (大審判：國王人馬的輓歌), 1998 nî 6 goe̍h
*Tâi-oân Tāi Hong-hûn (台灣大風雲), 2006 nî 7 goe̍h (Tāi-hô Sió-soat)

### Hoê-ek-lio̍k (回憶錄) kap thoân-kì
*Àm-pâng Chèng-tī: Lîm Pek-iông Bō͘-liâu-tiúⁿ Chèng-toâⁿ Huê-ek-lio̍k (暗房政治：林柏榕幕僚長政壇回憶錄), 1995 nî 4 goe̍h
*Chèng-tī Hô-chêng Tām-po̍k Sim: Siā Tang-bín Thoān (政治豪情淡泊心：謝東閔傳), 1999 nî 10 goe̍h
*Táⁿ-chō Liōng-lē Jîn-seng: Khu Ka-hông Hoê-ek-lio̍k (打造亮麗人生：邱家洪回憶錄), 2007 nî

### Sàn-bûn (散文)
*Tiong-kok Bāng Chhun-hong: Khu Ka-hông Iōng-sim Khoàⁿ Tiong-kok (中國望春風：邱家洪用心看中國), 2000 nî
*Cháu-koè Chhái-hông Sè-kài (走過彩虹世界), 2000 nî
*Chhiòng-hêng Koaⁿ-tiûⁿ: Chò chi̍t-ê ì-khì hong-hoat--ê kong-bū-oân (縱橫官場：做一個意氣風發的公務員), 2000 nî 4 goe̍h

## Chham-khó Bûn-hiān
*
Tân Éng-hôa

**Tân Éng-hôa** (Hàn-jī: ; ), sī Tâi-oân Tang-lêng Ông-tiâu ê bûn-bú tāi-sîn, pió-jī **Ho̍k-hú** (), sè-hō **Bûn-chèng** (). 

Tân Éng-hôa tī Ē-mn̂g chhut-sì, in lāu-pē sī Tiong-kok Bêng-tiâu ê kí-jîn Tân Téng (). Tân Éng-hôa 15 hòe ê sî-chūn, in lāu-pē tam-jīm Tâng-oaⁿ-koān ê kàu-jū, āu-lâi khì hō Chheng-tiâu kun-tūi sat-hāi. Tī i 23 hòe ê sî-chūn, Tēⁿ Sêng-kong tī Ē-mn̂g kiàn-li̍p chèng-koân. 1656 nî, Tân Éng-hôa keng-iû peng-pō͘ sī-nn̂g Ông Tiong-hàu ê kài-siāu, chiâⁿ-choè Tēⁿ Sêng-kong ê kun-su, siū-hong **[[Chu-gī chham-kun]]** (), Tēⁿ Sêng-kong koh o-ló i "*Ho̍k-hú nái kim chi [[Gō͘-liông]]*" ().

Tân Éng-hôa ê hu-jîn sī Âng Siok-cheng (); tī Tâi-oân le̍k-sú sīong, in ê kiáⁿ-jî lóng chin ū miâ-siaⁿ. Tân Éng-hôa tē-2 ê hāu-siⁿ Tân Bōng-kiû () sī Tâi-oân Chheng-tiâu sî-tāi ê tē-it ūi chìn-sū, cha-bó͘-kiáⁿ sī Tang-lêng kàm-kok sè-chú Tēⁿ Khek-chong ê chèng-sek -- Sè-chú-hui Tân--sī ().

Āu-sì iâu-thoân Tân Éng-hôa chiū-sī Thian-tē-hōe ê chhòng-li̍p-chiá **[[Tân Kīn-lâm]]** (), tiāⁿ-tiāⁿ tām hiān-tāi ê bú-hia̍p sió-soat tang-tiong chhut-hiān.
Jeong Yu-mi

**Jeong Yu-mi** (Ko-lê-jī: ; 1984 nî 2 goe̍h 23 ji̍t chhut-sì) sī chi̍t ūi Hân-kok Busan ê cha-bó͘ ián-gôan. I bat ián-kóe siōng chhut-miâ-ê tiān-sī liân-sio̍k-kio̍k sī *[[Chhian-ji̍t ê Iok-sok]]* (2011) iáu-ū *[[Lâu-bé-téng Ông-sè-chú]]* (2012).

Lūi-pia̍t:Hân-kok cha-bó͘ ián-goân

Lūi-pia̍t:1984 nî chhut-sì
Yoon Se-ah

**Yoon Se-ah** (Ko-lê-jī: ; 1978 nî 1 goe̍h 2 ji̍t chhut-sì) sī chi̍t ūi Hân-kok Tāi-khu ê cha-bó͘ ián-gôan. I siōng chhut-miâ-ê tiān-sī liân-sio̍k-kio̍k ián-chhut sī *[[Chhī-chèng-thiaⁿ (TV)|Chhī-chèng-thiaⁿ]]* (2009).

Lūi-pia̍t:Hân-kok cha-bó͘ ián-goân
Lee Young-ae

**Lee Young-ae** (Ko-lê-jī: ; 1971 nî 1 goe̍h 31 ji̍t chhut-sì) sī chi̍t ūi Hân-kok Siú-ní chin chhut-miâ-ê cha-bó͘ ián-goân, i siōng ū miâ-siaⁿ ê tiān-sī liân-sio̍k-kio̍k chok-phín sī bat liû-hêng choân A-chiu ê *[[Tāi Chiáng-kim]]* (2003).

Lee Young-ae tī 2009 nî ê sî-chūn hām Jeong Ho-young kiat-hun; 2011 nî, in ê siang-seⁿ-á chhut-seng.
Yi Sun-sin

**Lí Sùn-sîn** (Hàn-jī: ; Ko-lê-jī: ; 1545 nî - 1598 nî), pió-jī **Jú-hâi** (), hō **Tek-súi** (). Lí Sùn-sîn sī Hân-kok kah Tiâu-sián ê bîn-cho̍k-eng-hiông, tī Tiâu-sián ông-tiâu Soan-chó͘ sî-tāi ê Khai-siâⁿ chhut-sì, sè-hō **Tiong-bú** ().
Tāi Ji̍t-pún Tè-kok

**Tāi-ji̍t-pún Tè-kok** () sī 1889 nî kàu 1945 nî chi-kan Ji̍t-pún chèng-hú kun-kù *[[Tāi-ji̍t-pún Tè-kok Hiàn-hoat]]* só͘ chhái-ēng ê kok-hō. 1936 nî, Tāi-ji̍t-pún Tè-kok ê ēng-hoat chiah khai-sí tī koaⁿ-hong ê bûn-su bīn-téng thong-iōng. *[[Ji̍t-pún-kok Hiàn-hoat]]* tī 1947 nî pan-pò͘ liáu-āu, Ji̍t-pún koaⁿ-hong tio̍h bô chài-koh sú-iōng-kóe chit-ê miâ-chheng.

Lūi-pia̍t:A-chiu ê le̍k-sú
Lūi-pia̍t:Ji̍t-pún ê le̍k-sú
Cho Yeo-jeong

**Cho Yeo-jeong** (Ko-lê-jī: ; 1981 nî 2 goe̍h 10 ji̍t chhut-sì) sī chi̍t ūi Hân-kok Siú-ní ê cha-bó͘ ián-gôan.

Lūi-pia̍t:Hân-kok cha-bó͘ ián-goân

Lūi-pia̍t:1981 nî chhut-sì
Bú-sū-tō

**Bú-sū-tō** (Hàn-jī: ; Kana: ), sī kó͘-chá Ji̍t-pún Bú-sū ê tiat-ha̍k kah tō-tek cheng-sîn.
Emma Watson

**Emma Watson** (1990 nî 4 goe̍h 15 ji̍t chhut-sì), choân-miâ **Emma Charlotte Duerre Watson**. Watson sī chi̍t ūi Eng-kok ê cha-bó͘ ián-gôan kiam model, in-ūi chham-ka *[[Harry Potter]]* chú-kak ê ián-chhut, só͘-í  chhut-miâ. Khai-sí ián-chhut *Harry Potter* ê sî-chūn, i chiah 9-hòe, pēng-bô siū-kóe jīm-hô choan-gia̍p-ê hùn-liān. Watson chham Daniel Radcliffe iáu-ū Rupert Grint tàu-tīn ián-chhut 8-chi̍p *Harry Potter* tiān-iáⁿ, tit-tio̍h chōe-chōe chióng-hāng ê khéng-tēng kah chhiau-kóe 1-chheng-bān Eng-pōng ê siû-kim.

## Ên-sin ua̍t-to̍k

* 
* 

## Guā-pōo liân-kiat
* 
* 
* Emma Watson at UN Women's official website
* Emma Watson at Kering's official website
* Emma Watson on Instagram
Sin To-un

**Sin To-un** (Hàn-jī: ; Ko-lê-jī: ; ) sī chi̍t ūi Hân-kok ê cha-bó͘ ián-gôan.

Lūi-pia̍t:Hân-kok cha-bó͘ ián-goân
Tiong-iong Tāi-ha̍k-hāu

**Tiong-iong Tāi-ha̍k-hāu** (Hàn-jī: ; Ko-lê-jī: ) sī Hân-kok Siú-ní chin chhut-miâ-ê chi̍t-keng su-li̍p-tāi-ha̍k. Kun-kù 2013 nî Hân-kok tāi-ha̍k pâi-hâng, Tiong-iong Tāi-ha̍k-hāu sī choân-kok tē-8; kî-tiong, i-ê hì-kio̍k-hē, tiān-iáⁿ-hē kah liap-éng-hē siōng-kài ū-miâ-siaⁿ.
Gyeonggi Tō

**Gyeonggi Tō** () sī Hân-kok ê chi̍t-ê Tō-kip hêng-chèng-khu, ūi-chāi Tiâu-sián Poàn-tó ê sai-pêng tiong-ng. Gyeonggi Tō ê biān-chek tāi-iok 10,183 km², jîn-kháu 11,571,684 lâng. Kiaⁿ-ki-tō ê siú-hú tī Suwon Chhī, ē-kha koán-lí ê hêng-chèng-khu lóng-chóng ū 27-ê chhī kah 4-ê kūn.

## Hêng-chèng-khu
* Ansan Chhī (안산시)
* Anyang Chhī (안양시)
* Bucheon Chhī (부천시)
* Goyang Chhī (고양시)
* Hwaseong Chhī (화성시)
* Namyangju Chhī (남양주시)
* Seongnam Chhī (성남시)
* Suwon Chhī (수원시)
* Yongin Chhī (용인시)
* Anseong Chhī (안성시)
* Dongducheon Chhī (동두천시) 
* Gimpo Chhī (김포시) 
* Gunpo Chhī (군포시) 
* Guri Chhī (구리시)
* Gwacheon Chhī (과천시) 
* Gwangju Chhī (광주시)
* Gwangmyeong Chhī (광명시) 
* Hanam Chhī (하남시)
* Icheon Chhī (이천시)
* Osan Chhī (오산시) 
* Paju Chhī (파주시) 
* Pocheon Chhī (포천시) 
* Pyeongtaek Chhī (평택시) 
* Siheung Chhī (시흥시) 
* Uijeongbu Chhī (의정부시) 
* Uiwang Chhī (의왕시)
* Yangju Chhī (양주시)
* Yeoju Chhī (여주시)
* Gapyeong Kūn (가평군)
* Yangpyeong Kūn (양평군)
* Yeoncheon Kūn (연천군)
Hàn-iông Tāi-ha̍k-hāu

**Hàn-iông Tāi-ha̍k-hāu** (Hàn-jī: ; Ko-lê-jī: ) sī Hân-kok Siú-ní ê chi̍t-keng su-li̍p-tāi-ha̍k. Chū 1939 nî kiàn-hāu khai-sí, Hàn-iông Tāi-ha̍k-hāu í-keng ū chhiau-kóe 75-tang ê le̍k-sú.

Hàn-iông Tāi-ha̍k-hāu tī kang-ha̍k kah kiàn-tiok-ha̍k ê ha̍k-su̍t-gián-kiù hong-bīn, sī Hân-kok kong-jīn siōng iu-siù-ê tāi-ha̍k; iû-kî sī kang-ha̍k, í-keng ū 60-kúi tang ê hoat-tián. Tī QS sè-kài tāi-ha̍k pâi-miâ tang-tiong, Hàn-iông Tāi-ha̍k-hāu choân-sè-kài pâi-hâng 354, A-chiu tē-khu pâi tī tē-44 miâ.
Tiâu-sián Pat-tō

**Tiâu-sián Pat-tō** (Hàn-jī: ), kán-chheng **Pat-tō**  (Ko-lê-jī: ), sī Tiâu-sián poàn-tó tī Tiâu-sián Ông-tiâu sî-tāi it-kip hêng-chèng-khu ê chóng-chheng, mā-sī hiān-sî Pak Tiâu-sián kah Hân-kok hêng-chèng-khu siat-tì ê ki-chhó. 

## Tiâu-sián Pat-tō
* Gyeonggi Tō ()
* Chungcheong Tō ()
* Gyeongsang Tō ()
* Jeolla Tō ()
* Hwanghae Tō ()
* Pyongan Tō ()
* Gangwon Tō ()
* Hamgyong Tō ()
Suwon Chhī

**Suwon Chhī** (Hàn-jī: ; Ko-lê-jī: ) sī Hân-kok Gyeonggi Tō ê siú-hú, ūi-chāi tang-keng 127-tō͘ kah pak-úi 37-tō͘, i-ê jîn-kháu tāi-iok 100-bān lâng. Suwon Chhī iū-koh hun-chòe Gwonseon Khu, Yeongtong Khu, Jangan Khu kah Paldal Khu.

Suwon Chhī siōng chhut-miâ-ê le̍k-sú kó͘-chek sī Hôa-siâⁿ ().
Jeong Yakyong

**Teng Jio̍k-iông** (Hàn-jī: ; Ko-lê-jī: ; 1762 nî - 1836 nî) sī chi̍t-ūi Tiâu-sián ông-tiâu tiong-kî ê koaⁿ-oân, tiat-ha̍k-ka kiam si̍t-ha̍k-ka. Teng Jio̍k-iông goân-miâ **Kui-lông** (), pió-jī **Bí-iông** (), hō **Tê-san** (). I hām in a-hiaⁿ Teng Jio̍k-chhoan lóng-sī Thian-chú-kàu ê sìn-tô͘.
Lee Yeon-hee

**Lee Yeon-hee** (Ko-lê-jī: ; ) sī chi̍t-ūi Hân-kok-ê cha-bó͘ ián-gôan. Chū Hân-kok Tiong-iong Tāi-ha̍k-hāu hì-kio̍k-hē pit-gia̍p.

Lūi-pia̍t:Hân-kok cha-bó͘ ián-goân
Rudolf Clausius

**Rudolf Julius Emanuel Clausius** () sī 19 sè-kí Tek-kok chi̍t-ūi tiōng-iàu-ê bu̍t-lí-ha̍k-ka kiam sò͘-ha̍k-ka, āu-sì-ê to-sò͘ ha̍k-chiá lóng jīn-ûi i chiū-sī khai-chhòng hiān-tāi jia̍t-le̍k-ha̍k ê tiong-sim jîn-bu̍t chi-it.

Clausius siōng tiōng-iàu-ê lūn-bûn sī i tī 1850 nî ê sî-chūn só͘ hoat-pió ê *On the Moving Force of Heat*; chit-phiⁿ mā sī bu̍t-lí-ha̍k ê le̍k-sú siōng, tē-it pái thê-chhut jia̍t-le̍k-ha̍k tē-jī tēng-lu̍t ê gián-kiù lūn-bûn. Jiân-āu, Clausius koh tī 1865 nî tēng-gī bu̍t-lí-ha̍k ê piàn-sò͘ entropy. 1870 nî, Clausius kiàn-li̍p virial tēng-lí tī jia̍t-le̍k-ha̍k siōng ê èng-iōng.
Ông Tek-lo̍k

**Ông Tek-lo̍k** (Hàn-jī: ; 1770 nî 1 goe̍h 19 ji̍t－1842 nî 2 goe̍h 7 ji̍t), pió-jī **Pah-chiû** (), hō **Gio̍k-hong** (), sè-hō **Kó-gī** ().

Ông Tek-lo̍k tī Hok-kiàn-séng Tâi-oân-hú Chu-lô-koān ê Kau-bóe chhut-sì.
Chhiong-tek-kiong

**Chhiong-tek-kiong** (Hàn-jī: ; Ko-lê-jī: ) sī Hân-kok Tiâu-sián ông-tiâu sî-tāi ê ông-kiong, mā-sī Tiâu-sián poàn-tó 5-tōa ông-kiong chi-it. 1997 nî, Chhiong-tek-kiong ji̍p-soán chiâⁿ-chòe Sè-kài Ûi-sán. In-ūi Chhiong-tek-kiong sī Thài-chong tī Kéng-hok-kiong tang-pêng lēng-gōa kiàn-chō ê ông-kiong, só͘-í i mā hō-chòe **Tong-khoat** ().
Tāi-hân Tè-kok

**Tāi-hân Tè-kok** (Hàn-jī: ; Ko-lê-jī: ) sī Tiâu-sián ông-tiâu 1897 nî kàu 1910 nî kî-kan só͘ sú-iōng ê kok-hō. Tāi-hân Tè-kok chí-sī Tiâu-sián ông-tiâu le̍k-sú ê chi̍t-pō͘-hun, chū Tiâu-sián kok-ông Ko-chong tī Tek-siū-kiong chū-chheng hông-tè khai-sí kái-piàn kok-hō. Tāi-hân Tè-kok ê siú-to͘ iû-goân tī Hàn-iông.

Lūi-pia̍t:Tiâu-sián Ông-tiâu
Seoul Tāi-ha̍k-hāu

**Seoul Tāi-ha̍k-hāu** () sī chi̍t-keng ūi-chāi Hân-kok Seoul Chhī ê kok-li̍p-tāi-ha̍k. I-ê chiân-sin sī Tiâu-sián Ji̍t-pún sî-tāi ê **[[Kiaⁿ-siâⁿ Tè-kok-tāi-ha̍k]]** (). Chū 1946 nî khai-sí, kái-miâ Seoul Tāi-ha̍k-hāu; sī 10-keng Hân-kok kok-li̍p-kî-chhì tāi-ha̍k tang-tiong, siōng-chá kiàn-li̍p ê chi̍t-keng.

Seoul Tāi-ha̍k-hāu chham Ko-lê Tāi-ha̍k-hāu kah Yonsei Tāi-ha̍k-hāu nn̄g-keng su-li̍p-tāi-ha̍k ha̍p-chheng Hân-kok tāi-ha̍k ê **SKY**. Tī 2011 nî ê QS sè-kài tāi-ha̍k pâi-miâ tang-tiong, Seoul Tāi-ha̍k-hāu pâi-miâ choân-sè-kài tē-42, A-chiu tē-5, Hân-kok tē-1.
Koa-á-chheh

**Koa-á-chheh** (Hàn-jī: ) sī Koa-á ê chhiùⁿ-pún, sī kīn-tāi chin tiōng-iàu-ê chi̍t-chióng Bân-lâm-gí iá-sī Tâi-gí ê pe̍h-ōe bûn-ha̍k kah thong-sio̍k bûn-ha̍k, chú-iàu liû-hêng tī kó͘-chá-ê Tiong-kok hok-kiàn-séng kah Tâi-oân téng-téng Hô-ló bîn-cho̍k ku-chū ê só͘-chāi.
Jang Hyuk

**Jang Hyuk** (Ko-lê-jī: ; 1976 nî 12 goe̍h 20 ji̍t chhut-sì) sī chi̍t-ūi Hân-kok ê cha-po͘ ián-gôan.

 
Lūi-pia̍t:Hân-kok cha-po͘ ián-goân
Jung Woo-sung

**Jung Woo-sung** (Ko-lê-jī: ; 1973 nî 3 goe̍h 20 ji̍t) sī chi̍t-ūi Hân-kok ê cha-po͘ ián-gôan.

Lūi-pia̍t:Hân-kok cha-po͘ ián-goân
Lee Ji-ah

**Lee Ji-ah** (Ko-lê-jī: ; 1981 nî 2 goe̍h 2 ji̍t chhut-sì) sī chi̍t-ūi Hân-kok ê cha-bó͘ ián-gôan. Lee Ji-ah ê pún-miâ hō-chòe **Kim Sang-eun** (), āu-lâi kái-miâ **Kim Ji-ah** (), chòe-āu soán-te̍k sú-iōng Lee Ji-ah chòe i-ê gē-miâ. 2007 nî, i chham-ka *[[Thài-ông Sù-sîn kì]]* ê ián-chhut, chiām-chiām ū miâ-siaⁿ.

Lūi-pia̍t:Hân-kok cha-bó͘ ián-goân‎
Lee Min-jung

**Lee Min-jung** (Hàn-jī; Ko-lê-jī: ; 1982 nî 2 goe̍h 16 ji̍t chhut-sì) sī chi̍t-ūi Hân-kok ê cha-bó͘ ián-gôan.

Lūi-pia̍t:Hân-kok cha-bó͘ ián-goân‎

Lūi-pia̍t:1982 nî chhut-sì
Lee Da-hae

**Lee Da-hae** (Hàn-jī: ; Ko-lê-jī: ; 1984 nî 4 goe̍h 19 ji̍t chhut-sì), pún-miâ hō-chòe **Byun Da-hae** (), sī chi̍t-ūi Hân-kok ê cha-bó͘ ián-gôan. Chāi sêng-ûi gē-jîn chìn-chêng, Lee Da-hae bat hām i-ê chhù-lāi-lâng poaⁿ-sóa khì Ò-chiu ê Sydney seng-oa̍h 5-tang. Hiān-chāi, i hām in lāu-bú tàu-tīn tòa tī Seoul. 2005 nî, Lee Da-hae in-ūi ián-chhut *[[My Girl]]*, só͘-í tit-tio̍h A-chiu chin-chōe lâng ê kah-ì kah se̍k-sāi.

Lūi-pia̍t:Hân-kok cha-bó͘ ián-goân‎

Lūi-pia̍t:1984 nî chhut-sì
Chungcheong Tō

**Chungcheong Tō** (Hân-kok-gí:  *Tiong-chheng-tō*) sī kó͘-chá Tiâu-sián Pat-tō ê kî-tiong chi̍t-tō, ūi-chāi Tiâu-sián Poàn-tó ê sai-lâm-pō͘, siú-hú tī hiān-kim-ê Gongju Chhī.

1356 nî, siat-tì Chungcheong Tō. Chungcheong ê bêng-chheng sī iû Chungju kah Cheongju só͘ ha̍p-sêng.

Hiān-tāi, Chungcheong Tō í-keng hun-chòe Chungcheong Pak-tō kah Chungcheong Lâm-tō.
Busan Kóng-he̍k-chhī

**Busan Kóng-he̍k-chhī** () sī Hân-kok tē-2 tōa ê siâⁿ-chhī. Kun-kù 2010 nî sî-chūn ê thóng-kè, Busan ê jîn-kháu sī 360-bān lâng. Busan sī Hân-kok siōng-tōa-ê lîm-hái siâⁿ-chhī, mā-sī choân-sè-kài siōng-hoat-tián ê hái-káng chi-it.

## Hêng-chèng-khu
* Buk Khu (북구)
* Busanjin Khu (부산진구)
* Dong Khu (동구)
* Dongnae Khu (동래구)
* Gangseo Khu (강서구)
* Geumjeong Khu (금정구)
* Haeundae Khu (해운대구)
* Jung Khu (중구)
* Nam Khu (남구)
* Saha Khu (사하구)
* Sasang Khu (사상구)
* Seo Khu (서구)
* Suyeong Khu (수영구)
* Yeongdo Khu (영도구)
* Yeonje Khu (연제구)
* Gijang Kūn (기장군)
Lōa Ngá-giân

**Lōa Ngá-giân** (Hàn-jī: ; 1979 nî 12 goe̍h 5 ji̍t chhut-sì) sī Tâi-oân Sin-pak-chhī ê chi̍t-ūi cha-bó͘ ián-gôan, koa-chhiú kiam model.
Tân Gú-an

**Tân Gú-an** (Hàn-jī: ; ) sī Tâi-oân Sin-pak-chhī ê chi̍t-ūi cha-bó͘ ián-gôan kiam model. Tân Gú-an sī gē-miâ, i-ê pún-miâ hō-chòe **Tân Khái-thêng** (), Eng-bûn miâ-jī hō-chòe **Katie Chen**.
Kim So-yeon

**Kim So-yeon** (Ko-lê-jī: ; *Kim Sò͘-giân*; 1980 nî 11 goe̍h 2 ji̍t chhut-sì) sī chi̍t-ūi Hân-kok ê cha-bó͘ ián-gôan.

 

Lūi-pia̍t:Hân-kok cha-bó͘ ián-goân
Tiuⁿ (sèⁿ)

**Tiuⁿ** (Hàn-jī: ) sī choân-sè-kài 10-tōa Hàn-sèⁿ chi-it, hiān-kim Tiong-kok tē-3-tōa ê sèng-sī.
Chông-lé-mn̂g

**Chông-lé-mn̂g** (Hàn-jī: ; Ko-lê-jī: ) sī Hân-kok Siú-ní-chhī Tiong-khu ê chi̍t-ê siâⁿ-mn̂g, 1398 nî Tiâu-sián ông-tiâu sî-tāi ê kiàn-tiok, mā tiāⁿ-tiāⁿ hō-chòe **Lâm-tāi-mn̂g** (). 1962 nî 12 goe̍h 20 ji̍t, Chông-lé-mn̂g chiâⁿ-chòe Hân-kok ê tē-it-hō kok-pó. 2008 nî, ū lâng pàng-hoé hō Chông-lé-mn̂g hoé-sio, chí-ū chio̍h-thâu-chhiûⁿ ê pō͘-hun oân-hó bô sún-hāi. 2013 nî, Chông-lé-mn̂g tiông-sin kiàn-chō oân-sêng. Chông-lé-mn̂g hū-kīn ū Lâm-tāi-mn̂g chhī-tiûⁿ.

## Siòng-phìⁿ


File:Namdaemun in the Joseon Period.JPG|1890 nî-tāi
File:Namdaemun1904.jpg|1904 nî
File:Nandaimon in the Japanese Period.JPG|Tiâu-sián Ji̍t-pún-sî-tāi
File:Korea-Seoul-Namdaemun-Sungnyemun-09.jpg|Pián
File:Namdaemun 2008 fire-01.jpg|Hoé-sio liáu-āu
File:Sungnyemun under repair 200807.jpg|Ho̍k-goân
|Chiu-ûi só͘-chāi
File:Sungryemun of seoul.jpg|Ho̍k-goân liáu-āu
Hóe-chhia-thâu

**Hóe-chhia-thâu** (), kán-chheng **chhia-thâu**, mā ē-sái kiò-chòe **hóe-chhia-chām** (火車站), sī hóe-chhia kò͘-tēng thêng beh hō͘ lâng mi̍h chiūⁿ-lo̍h-chhia ê só͘-chāi. Chá-kî ê chhia-thâu thong-siông sī kheh-hòe nn̄g iōng, chit khoán chhia-thâu chit-má iu-goân ū, m̄-koh tī Au-Bí, hòe-ūn it-poaⁿ í-keng chi̍p-tiong tī chú-iàu ê chhia-thâu. Tōa-pō͘-hūn ê chhia-thâu lóng sī tī thih-lō͘ piⁿ, he̍k-chiá tī lō͘-sòaⁿ ê chiong-tiám. Chhia-thâu lāi ū goa̍t-tâi (pêng-tâi ia̍h khiā-tâi) lī-piān sêng-kheh chiūⁿ-lo̍h-chhia, goa̍t-tâi iōng pōng-khang ia̍h kiô hām chhia-thâu tōa-tn̂g liân-chiap. Kî-thaⁿ chhia-thâu siat-pī pau-koat siū-phiò, hāu-chhia-sek, tī goa̍t-tâi téng hāu-chhia ê chē-ūi téng-téng.
Chhián-chháu-sī

**Chhián-chháu-sī** (Hàn-jī: ), mā hō-chòe **Kim-liông-san Chhián-chháu-sī** (), Ji̍t-gí tha̍k-chòe **Sensō-ji** (Kana: ), sī Ji̍t-pún Tang-kiaⁿ-to͘ Tâi-tong-khu Chhián-chháu só͘-chāi ê chi̍t-keng hu̍t-sī.
Koan-im

**Koan-im** (Hàn-jī: ), mā hō-chòe **Koan-sè-im Phô͘-sat** (), khah thong-sio̍k-ê kóng-hoat sī **Koan-im-má** (). Koan-im sī Hu̍t-kàu-ê Sù-tōa-phô͘-sat chi-it, i mā-sī Ke̍k-lo̍k sè-kài O-bí-tô-hu̍t tò-pêng-ê phô͘-sat, lēng-gōa hām Tāi-sè-chì Phô͘-sat pēng-chheng Se-hong Sam-sèng.
Kong-hòa-mn̂g

**Kong-hòa-mn̂g** (Hàn-jī: ; Ko-lê-jī: ) sī Hân-kok Tiâu-sián ông-tiâu chiàⁿ-kiong Kéng-hok-kiong ê lâm-mn̂g; mā-sī Kéng-hok-kiong tang-sai-lâm-pak 4-ê siâⁿ-mn̂g tang-tiong, siōng-tōa-ê chi̍t-ê. Kong-hòa-mn̂g ūi-chāi Siú-ní-chhī Cheng-lō͘-khu ê Sè-chong-lō͘ kah Kong-hòa-mn̂g Tōa-tiâⁿ pak-pêng.
Hông-siâⁿ Seng-liông

**Hông-siâⁿ Seng-liông** (Hàn-jī: ; Oa̍t-lâm Kok-gí-jī: ****) sī Oa̍t-lâm Hô-lāi-chhī ê chi̍t-keng ông-siâⁿ, hiān-chāi sī chi̍t-ê kong-hn̂g. Chi̍t-ê kong-hn̂g tī 2010 nî ê sî-chūn ji̍p-soán chiâⁿ-chòe Liân-ha̍p-kok Kàu-kho-bûn Chó͘-chit ê Sè-kài Ûi-sán. Chin-chōe Oa̍t-lâm kó͘-chá-ê tiâu-tē (Lí-tiâu, Tân-tiâu kah Āu Lê-tiâu) lóng tī chia kiàn-li̍p ka-kī-ê to͘-siâⁿ.
Bí-lē-tó Chām

**Bí-lē-tó Chām** () ūi-chāi Tâi-oân Ko-hiông-chhī Sin-heng-khu, sī Ko-hiông Chia̍t-ūn Âng-sòaⁿ kah Kiat-sòaⁿ kau-chhe ê chia̍t-ūn chhia-chām. Bí-lē-tó Chām ê miâ-jī sī iû 1979 nî 12 goe̍h 10 ji̍t tī chia pho̍k-hoat ê Bí-lē-tó sū-kiāⁿ lâi hō-miâ kì-liām.

|-
Sin-iâⁿ Chhia-thâu

**Sin-iâⁿ Chhia-thâu** () mā hō-chò **Sin-iâⁿ Chhia-chām** (), sī Tâi-oân ê chi̍t-ê hoé-chhia-thâu, ūi-chāi Tâi-lâm-chhī ê Sin-iâⁿ-khu.

Lūi-pia̍t:Tâi-oân ê hóe-chhia-thâu
Trần Tiâu

**Trần Tiâu** (), sī kó͘-chá Oa̍t-lâm ê chi̍t-ê tiâu-tāi. 1225 nî nî-bóe, Lý Tiâu chòe-āu-ê hông-tè Lý Chiêu Hoàng niū-ūi hō Trần Thài-chong, Trần Tiâu chèng-sek kiàn-li̍p; Trần Tiâu ê kiaⁿ-siâⁿ tī Thăng Long, kok-hō hō-chòe **Đại Việt** (, *Tāi-oa̍t*). 1400 nî, bia̍t-bông.

Lūi-pia̍t:Oa̍t-lâm ê le̍k-sú
Lūi-pia̍t:Trần Tiâu
Kiàn-chiu

**Kiàn-chiu** (Hàn-jī: ) sī Tiong-kok Tông-tiâu sî-tāi ê chiu, tī hiān-tāi-ê Hok-kiàn-séng kéng-lāi.
Kiàn-au-chhī

**Kiàn-au-chhī** (Hàn-jī: ), kó͘-chá hō-chòe **Kiàn-an** (), sī Tiong-kok Hok-kiàn-séng Lâm-pêng-chhī ê chi̍t-ê chhī.
Kok-li̍p Tâi-lâm Tē-it Ko-kip Tiong-ha̍k

**Tâi-lâm It-tiong** (Hàn-jī: ), it-poaⁿ lóng hō-chòe **Lâm-it-tiong**, sī Tâi-oân Tâi-lâm-chhī ê chi̍t-keng ko-tiong, sī chāi-tē chho͘-tiong ha̍k-seng ê tē-1 chì-goān. Lâm-it-tiong sī Ji̍t-pún sî-tāi chhòng-li̍p ê ha̍k-hāu, hiān-sî i-ê choân-miâ sī **Kok-li̍p Tâi-lâm Tē-it Ko-kip-tiong-ha̍k** (), pa̍t-miâ **Tek-oân-kong** ().

Lâm-it-tiong ūi-chāi Tâi-lâm-chhī ê Tang-khu, keh-piah kah hū-kīn ū Sêng-kong Tāi-ha̍k kah Tâi-lâm Chhia-thâu.
Tâi-tiong Chhī-li̍p Tâi-tiong Tē-it Ko-kip Tiong-téng Ha̍k-hāu

**Tâi-tiong Chhī-li̍p Tâi-tiong Tē-it Ko-kip Tiong-téng Ha̍k-hāu** (臺中市立臺中第一高級中等學校) sī Tâi-oân Tâi-tiong-chhī ê chi̍t-keng ko-tiong, mā-sī chāi-tē chho͘-tiong ha̍k-seng ê tē-1 chì-goān, it-poaⁿ lóng hō-chòe **Tâi-tiong It-tiong** (臺中一中), **Tiong-it-tiong** (中一中).
Lú-chin

**Lú-chin** (Hàn-jī: ; Lú-chin-bûn: ), mā siá-chòe **Lú-ti̍t** (), khó-lêng sī Siok-sīn () ê āu-tāi. Tiong-kok Hàn-tiâu kàu Chìn-tiâu ê sî-chūn hō-chòe Iap-lâu (); Lâm-pak-tiâu ê sî-chūn hō-chòe Bu̍t-kiat (); Tông-tiâu chheng-ho͘ Hek-súi Bo̍at-ha̍t (). Liâu-tiâu sî-tāi chiah khai-sí sú-iōng Lú-chin ê chheng-ho͘.

Liâu-kok chèng-hú kā Lú-chin hun-chòe Chheⁿ-lú-chin () kah Sek-lú-chin () nn̄g-chióng. Chheng-tiâu í-āu, kái hō-chòe Boán-cho̍k (). Bêng-tiâu ê sî-chūn, kā Lú-chin hun-chòe 3-chióng: hun-piat sī Kiàn-chiu Lú-chin (), Hái-se Lú-chin () kah Iá-jîn Lú-chin ().

Lūi-pia̍t:Tiong-kok ê hoat-tēng bîn-cho̍k
Lūi-pia̍t:Lú-chin
Lūi-pia̍t:Boán-chiu
Thài-pêng Thian-kok

**Thài-pêng Thian-kok** (太平天囯) sī Âng Siù-choân tī 1851 nî kiàn-li̍p ê chèng-khoân, siú-to͘ sī Thian-kiaⁿ (kin-á-ji̍t ê Lâm-kiaⁿ). 1864 nî hō͘ Boán-chheng siau-bia̍t.

Thài-pêng Thian-kok sī ùi tī 1844 nî sêng-li̍p ê Pài Siōng-tè Hōe ián-piàn lâi--ê.

Kheh-gí sī Thài-pêng Thian-kok ê koaⁿ-hong gí-giân.

Lūi-pia̍t:Tiong-kok ê le̍k-sú
Liâu

**Liâu** (Hàn-jī: ; 916 nî - 1125 nî), kok-hō choân-miâ hō-chòe **Tāi Liâu** (), sī chi̍t-ê iû Tiong-kok pak-hong-ê Khè-tan bîn-cho̍k kiàn-li̍p ê tè-kok, mā hō-chòe **Khè-tan-kok** (; Khè-tan-tōa-jī: ). Liâu sī chi̍t-ê tiông-siū-ê kok-ka, chûn-chāi lóng-chóng 210 nî.

916 nî 3 goe̍h 17 ji̍t, Ia-lu̍t A-pó-ki () kiàn-kok, teng-ki chiâⁿ-chòe hông-tè.

Lūi-pia̍t:Liâu-tiâu
Lūi-pia̍t:Tiong-kok ê le̍k-sú
Lūi-pia̍t:Khè-tan
Tāi-lí-kok

**Tāi-lí-kok** (大理國; Peh-gí: ; 937 nî - 1253 nî) sī Tiong-kok Peh-cho̍k kiàn-li̍p ê le̍k-sú kok-ka.

Lūi-pia̍t:Tiong-kok ê le̍k-sú
Lūi-pia̍t:Peh-cho̍k
Pe̍h-cho̍k

**Peh-cho̍k** (Hàn-jī: ; Peh-gí: **Baipho**) sī Tiong-kok Hûn-lâm-séng ê chi̍t-ê bîn-cho̍k. Peh-cho̍k bat kiàn-li̍p Tāi-lí-kok.

Lūi-pia̍t:Tiong-kok ê hoat-tēng bîn-cho̍k
Lūi-pia̍t:Peh-cho̍k
Chiau-hián Sè-chú

**Chiau-hián Sè-chú** (Hàn-jī: ; Ko-lê-jī: ; 1612 nî- 1645 nî) sī Tiâu-sián ông-tiâu tē-16 tāi kok-ông Jîn-chó͘ ê goân-chú; Hàu-chong ê a-hiaⁿ. I-ê chhin-siⁿ lāu-bú sī Jîn-lia̍t Ông-hiō. Pún-miâ **Lí Ong** (). 1625 nî, i chheh-hong chiâⁿ-chòe ông-sè-chú. 1627 nî, pho̍k-hoat Teng-báu Ô͘-loān, Chiau-hián hām Bián-hoâi Pîn () tī Thài-pêng-koán kiat-hun. 1637 nî, chiân-óng Chheng-kok chòe hu-ló͘. 1645 nî, tńg-khì Tiâu-sián; 4 goe̍h 26 ji̍t tī Chhiong-khèng-kiong sí-bông, tâi tī Chhiong-khèng-oân ().
Kiàn-chiu Lú-chin

**Kiàn-chiu Lú-chin** (Hàn-jī: ) sī Lú-chin è 3-tōa cho̍k-kûn chi-it, hun-pò͘ tī Bó͘-tan-kang, Sui-hun-kang kah Pe̍h-thâu-san só͘-chāi.
Pe̍k-siâ-toān

***Pe̍k-siâ-toān*** (Hàn-jī: ) sī chin chhut-miâ-ê Tiong-kok bîn-kan thoân-soat, chham *[[Bēng-kiong-lú]]*, *[[Gû-nn̂g Chit-lú]]* kah *[[Niû-soaⁿ-pek ú Chiok-eng-tâi]]* ha̍p-chheng Tiong-kok Sù-tāi Bîn-kan-thoân-soat. *Pe̍k-siâ-toān* mā hō-chòe **Khó͘-sian ú Pe̍k-liông-chú** ().

*Pe̍k-siâ-toān* ê kò͘-sū tī Sòng-tiâu chiū í-keng chhut-hiān, Chheng-tiâu ê sî-chūn khai-sí tām Tiong-kok ê siā-hōe bîn-kan sî-kiâⁿ. *Pe̍k-siâ-toān* kóng-ê sī chi̍t-ê jîn-hêng siâ-chiⁿ kah chi̍t-ê hoân-jîn ê ài-chêng kò͘-sū. Chit-ê thoân-soat ê kò͘-sū sī tī Hâng-chiu, So͘-chiu kah Tìn-kang téng-téng só͘-chāi hoat-seng.
Tiong-kok Sù-tāi Bîn-kan-thoân-soat

**Tiong-kok Sù-tāi Bîn-kan-thoân-soat** (Hàn-jī: ) kóng-ê sī:
* Niû-soaⁿ-pek ú Chiok-eng-tâi ()
* Pe̍h-siâ-tōan ()
* Bēng-kiong-lú ()
* Gû-nn̂g Chit-lú ()
Chhui-lí

**Chhui-lí** (Hàn-jī: ) sī lī-iōng lí-sèng kah chiân-tê lâi tit-tio̍h lūn-toàn ê kóe-thêng.
Otto von Bismarck

**Otto Eduard Leopold von Bismarck-Schönhausen** () sī Lauenburg ê kong-chiok kiam Phó͘-ló͘-se Ông-kok kah Tek-ì-chì Tè-kok ê siú-siòng. Sè-jîn lóng kiò i **Thih-hoeh Chái-siòng** (鐵血宰相, ); hoat-tōng Thih-hoeh Chèng-chhek.
Kun-kok-chú-gī

**Kun-kok-chú-gī** (Eng-bûn: ; Hàn-jī: ) sī chi̍t-chióng siōng-bú cheng-sîn, jīn-ûi kun-sū le̍k-liōng sī kok-ka an-ún ê ki-chhó.
Chiu Éng-khong

**Chiu Éng-khong** (周永康, ), goân-miâ **Chiu Goân-kun** (周元根), sī Tiong-kok kah Tiong-kok Kiōng-sán-tóng ê chêng-jīm léng-tō-chiá chi-it. Tī Kang-so͘-séng Bû-sek chhut-sì, chū Pak-kiaⁿ Chio̍h-iû Tāi-ha̍k pit-gia̍p.
Bú-lia̍t-ông

**Bú-lia̍t-ông** (Hàn-jī: ; Ko-lê-jī: ; 603 nî - 661 nî), miâ **Kim Chhun-chhiu** (; ), biō-hō **Thài-chong** (), sī tē-29 tāi Sin-lô kok-ông.
Sîn-bûn-ông

**Sîn-bûn-ông** (Hàn-jī: ; Ko-lê-jī: ; ? - 692 nî), miâ **Kim Chèng-bêng** (; ), sī tē-31 tāi Sin-lô kok-ông.
Bûn-bú-ông

**Bûn-bú-ông** (Hàn-jī: ; Ko-lê-jī: ; 626 nî - 681 nî), miâ **Kim Hoat-bín** (; ), sī tē-30 tāi Sin-lô kok-ông.
Hàu-chiau-ông

**Hàu-chiau-ông** (Hàn-jī: ; Ko-lê-jī: ; 686 nî - 702 nî), miâ **Kim Lí-hông** (; ), sī tē-32 tāi Sin-lô kok-ông.
Sèng-tek-ông

**Sèng-tek-ông** (Hàn-jī: ; Ko-lê-jī: ; 691 nî - 737 nî), miâ **Kim Liông-ki** (; ), sī tē-33 tāi Sin-lô kok-ông.
Hàu-sêng-ông

**Hàu-sêng-ông** (Hàn-jī: ; Ko-lê-jī: ; ? - 742 nî), miâ **Kim Sêng-khèng** (; ), sī tē-34 tāi Sin-lô kok-ông.
Kéng-tek-ông

**Kéng-tek-ông** (Hàn-jī: ; Ko-lê-jī: ; ? - 765 nî), miâ **Kim Hiàn-eng** (; ), sī tē-35 tāi Sin-lô kok-ông.
Hūi-kiong-ông

**Hūi-kiong-ông** (Hàn-jī: ; Ko-lê-jī: ; 758 nî - 780 nî), miâ **Kim Khiân-ūn** (; ), sī tē-36 tāi Sin-lô kok-ông.
Soan-tek-ông

**Soan-tek-ông** (Hàn-jī: ; Ko-lê-jī: ; ? - 785 nî), miâ **Kim Liông-siòng** (; ), sī tē-37 tāi Sin-lô kok-ông.
Ai-chong-ông

**Ai-chong-ông** (Hàn-jī: ; Ko-lê-jī: ; 788 nî - 809 nî), miâ **Kim chheng-bêng** (; ), sī tē-40 tāi Sin-lô kok-ông.
Chiau-sèng-ông

**Chiau-sèng-ông** (Hàn-jī: ; Ko-lê-jī: ; ? - 800 nî), miâ **Kim Chùn-iong** (; ), sī tē-39 tāi Sin-lô kok-ông.
Heng-tek-ông

**Heng-tek-ông** (Hàn-jī: ; Ko-lê-jī: ; ? - 836 nî), miâ **Kim Siù-chong** (; ), sī tē-42 tāi Sin-lô kok-ông.
Hi-khong-ông

**Hi-khong-ông** (Hàn-jī: ; Ko-lê-jī: ; 836 nî - 838 nî), miâ **Kim Tē-liông** (; ), sī tē-43 tāi Sin-lô kok-ông.
Bín-ai-ông

**Bín-ai-ông** (Hàn-jī: ; Ko-lê-jī: ; 817 nî - 839 nî), miâ **Kim Bêng** (; ), sī tē-44 tāi Sin-lô kok-ông.
Sîn-bú-ông

**Sîn-bú-ông** (Hàn-jī: ; Ko-lê-jī: ; ? nî - 839 nî), miâ **Kim Iū-teng** (; ), sī tē-45 tāi Sin-lô kok-ông.
Bûn-sèng-ông

**Bûn-sèng-ông** (Hàn-jī: ; Ko-lê-jī: ; ? - 857 nî), miâ **Kim Khèng-eng** (; ), sī tē-46 tāi Sin-lô kok-ông.
Hiàn-an-ông

**Hiàn-an-ông** (Hàn-jī: ; Ko-lê-jī: ; ? - 861 nî), miâ **Kim Gî-chēng** (; ), sī tē-47 tāi Sin-lô kok-ông.
Hiàn-tek-ông

**Hiàn-tek-ông** (Hàn-jī: ; Ko-lê-jī: ; ? - 826 nî), miâ **Kim Giān-seng** (; ), sī tē-41 tāi Sin-lô kok-ông.
Kéng-bûn-ông

**Kéng-bûn-ông** (Hàn-jī: ; Ko-lê-jī: ; 846 nî - 875 nî), miâ **Kim Eng-liâm** (; ), sī tē-48 tāi Sin-lô kok-ông.
Hiàn-khong-ông

**Hiàn-khong-ông** (Hàn-jī: ; Ko-lê-jī: ; 861 nî - 886 nî), miâ **Kim Chéng** (; ), sī tē-49 tāi Sin-lô kok-ông.
Tēng-khong-ông

**Tēng-khong-ông** (Hàn-jī: ; Ko-lê-jī: ; 863 nî - 887 nî), miâ **Kim Hóng** (; ), sī tē-50 tāi Sin-lô kok-ông.
Chin-sèng Lú-ông

**Chin-sèng Lú-ông** (Hàn-jī: ; Ko-lê-jī: ; 865 nî - 897 nî), miâ **Kim Bān** (; ), sī tē-51 tāi Sin-lô kok-ông.
Hàu-kiong-ông

**Hàu-kiong-ông** (Hàn-jī: ; Ko-lê-jī: ; 883 nî - 912 nî), miâ **Kim Giâu** (; ), sī tē-52 tāi Sin-lô kok-ông.
Kéng-bêng-ông

**Kéng-bêng-ông** (Hàn-jī: ; Ko-lê-jī: ; ? - 924 nî), miâ **Phok Seng-eng** (; ), sī Sin-lô kok-ông.
Kéng-ai-ông

**Kéng-ai-ông** (Hàn-jī: ; Ko-lê-jī: ; ? - 927 nî), miâ **Phok Gūi-eng** (; ), sī Sin-lô kok-ông.
Kèng-sūn-ông

**Kèng-sūn-ông** (Hàn-jī: ; Ko-lê-jī: ; ? - 978 nî), miâ **Kim Pò͘** (; ), sī Sin-lô chòe-āu-ê kok-ông.
Tong-bêng Sèng-ông

**Tong-bêng Sèng-ông** (Hàn-jī: ; Ko-lê-jī: ; chêng 59 nî - chêng 19 nî), miâ **Ko Chu-bông** (), sī Ko-kù-lê thoân-soat-ê kiàn-kok kun-ông.

Chu-bông 2-jī mā ē-sái siá-chòe **Cho͘-bô͘** (), **Chiòng-kái** ().
Hû-û Hong

**Hû-û Hong** (Hàn-jī: ; Ko-lê-jī:), Ji̍t-pún siá-chòe **Hû-û Hong-chiong** (), sī Pek-chè Gī-chû-ông ê ông-chú.
Pu̍t-hái-kok

**Pu̍t-hái-kok** (渤海國) sī tī chú-āu 698 nî kàu 926 nî, í Boa̍t-hat chò chú-thé bîn-cho̍k, iân-si̍p Siok-sīn ê bîn-cho̍k ki-chhó͘ só͘ kiàn-li̍p ê kun-chú-chè koh to-bîn-cho̍k ê kok-ka chèng-khoân. Pu̍t-hái-kok ê kiàn-kok-chiá sī Tāi Chó͘-êng.

## Le̍k-tāi ê ông
*Khit-khit Tiōng-siōng
*Tāi Chó͘-êng
*Tāi Bú-gē
*Tāi Khim-bō͘
*Tāi Goân-gī
*Tāi Hoâ-sū
*Tāi Siong-lîn
*Tāi Goân-jû
*Tāi Giân-gī
*Tāi Bêng-tiong
*Tāi Jîn-siù
*Tāi Î-chìn
*Tāi Khiân-hoáⁿ
*Tāi Hiân-sek
*Tāi Úi-kai
*Tāi In-choān
*Tāi Kong-hián
Eng-bûn Wikipedia

**Eng-gí Wikipedia** (Eng-bûn: ) sī Wikipedia ê Eng-gí pán-pún, mā-sī siōng-chá khai-sí pian-chhoàn ê Wikipedia, iû Wikimedia hū-chek î-chhî. Kàu bo̍k-chiân ûi-chí, Eng-gí Wikipedia sī só͘-ū gí-giân tang-tiong, kui-bô͘ pâi-hâng tē-it ê Wikipedia pán-pún. Eng-gí Wikipedia ê kè-e̍k chū 2001 nî khai-sí si̍t-hêng; kàu 2014 nî 12 goe̍h ûi-chí, í-keng ū chiau-kóe 4,666,200 phiⁿ ê pah-kho bûn-chiuⁿ (tāi-iok chiam Wikipedia choân-pō͘ bûn-chiuⁿ ê 15%) kah 700-gōa-ek ê pian-chip sò͘-liōng. Chù-chheh ēng-hō͘ mā ū 2336-gōa-bān lâng.
Yahoo! Kî-mô͘ Tì-sit +

**Yahoo! Kî-mô͘ Tì-sit +** (Hàn-jī: ****; Eng-bûn: ) sī chi̍t-ê tì-sek bāng-chām.

Lūi-pia̍t:Yahoo!
Tâi-pak 101

**Tâi-pak 101** () sī Tâi-oân Tâi-pak-chhī Sìn-gī-khu ê chi̍t-keng tāi-hā, lâu-koâiⁿ 509.2 kong-chhioh (1,671 eng-chhioh), it-poaⁿ hō-chòe **101 Tōa-lâu** (), kán-chheng **101**. 101 tē-bīn-siōng 101 chàn, tē-hā 5 chàn, si̍t-chè sī lóng-chóng ū 106 chàn. 101 tong-chho͘ sī iû Tâi-oân kiàn-tiok-su Lí Chó͘-goân () só͘ siat-kè, KTRT thoân-tūi lâi kiàn-chō. 1999 nî tāng-kang, 2004 nî 12 goe̍h 31 ji̍t oân-kang, chèng-sek khai-hòng sú-iōng. Chi̍t-khai-sí, 101 sī hō-chòe **Tâi-pak Kok-chè Kim-hiông Tiong-sim** (), 2003 nî chiah kái-miâ chòe hiān-sî-ê Tâi-pak 101. Chū 2004 nî 12 goe̍h 31 ji̍t khai-sí, it-ti̍t kàu 2010 nî 1 goe̍h 4 ji̍t ûi-chí, Tâi-pak 101 bat sī sè-kài tē-it tāi-hā; bo̍k-chiân pâi-hâng sè-kài tē-11 kah Tâi-oân tē-it. 

## Siong-koan
* Tâi-pak Kim-iông Tōa-lâu Kong-si
Alpha soe-piàn

**Alpha soe-piàn** (Eng-bûn: ****), it-poaⁿ siá-chòe **α soe-piàn**, sī chi̍t-chióng soe-piàn ê kóe-têng. Alpha soe-piàn hoat-seng ê sî-chūn, 1-ê alpha lia̍p-chí ē tùi goân-chú-hu̍t lāi-té siā-chhut-lâi; soe-piàn hoat-seng liáu-āu, goân-chú-hu̍t ê chit-liōng-sò͘ ē kiám-chió 4-ê tan-ūi, goân-chú-sī mā-ē kiám-chió 2-ê tan-ūi.

Alpha soe-piàn sī chi̍t-chióng hu̍t-hun-lia̍t, i-ê hoán-èng kóe-têng ū khan-liân-tio̍h liōng-chú bu̍t-lí-ha̍k ê liōng-chú chhoan-suī hāu-èng, hām beta soe-piàn bô-kâng-ê só͘-chāi sī iû kiông hō-siong chok-iōng lâi khòng-chè.
Pythagoras tēng-lí

**Pythagoras tēng-lí** (Eng-bûn: ) sī Euclidean kí-hô-ha̍k ê chi̍t-ê chin tiōng-iàu ê tēng-lí. Tiong-bûn hō-chòe **Ko͘-kó͘ tēng-lí** ()

Pythagorean tēng-lí soeh-bêng: Tī chi̍t-ê pîⁿ-bīn koâiⁿ-téng, ti̍t-kak saⁿ-kak-hêng ê 2-tiâu lîn-pian ê chū-sēng-ha̍p kah siâ-pian ka-kí-ê chū-sēng sī kâng-khoán-ê. Nā-sī tian-tò-thâu kóng, ū chi̍t-ê saⁿ-kak-hêng ê 2-tiâu pian ê chū-sēng-ha̍p kah tē-3-tiâu ê chū-sēng sio-kâng, chit-ê saⁿ-kak chiū-sī ti̍t-kak saⁿ-kak-hêng. 

Ē-tàng siá chò:

::a^2+b^2=c^2

Téng-bīn *c* tāi-piáu siâ-pian tn̂g-tō͘, *a* kap *b* sī lîn-pian.

## Le̍k-sú
Le̍k-sú siōng si̍t-chè thâu kái pún tēng-lí ê hoat-hiān kap chèng-bêng sî-kan sī bô chheng-chhó--ê. Le̍k-sú-ka Jöran Friberg sī jīn-ûi ū chèng-kù chí chhut Chêng 20 kàu Chêng 16 sè-kí, ia̍h tio̍h sī Pythagoras ê chheng-gōa tang chêng, Tē-it Pa-pí-lûn Ông-tiâu sî-kî tio̍h í-keng ū-lâng bat--ah.

Ùi Ìn-tō͘ kap Tiong-kok ia̍h ū tùi chi̍t khoán sò͘-ha̍k koan-hē ê kì-lio̍k kap te̍k-sû chêng-hêng ê chèng-bêng.

Tāi-khài tī Chêng 300 nî ê sî, ùi Euclid ê Goân-lūn lāi-bīn, siāng kó͘ ê kong-lí-te̍k chèng-bêng (*axiomatic proof*) hông kì-lio̍k.
Chiàⁿ lio̍k-biān-thé

**Chiàⁿ lio̍k-biān-thé** (正六面體; *hexahedron*) sī iû 6-ê chiàⁿ-hong-hêng pêng-bīn só͘ chó͘-sêng ê chiàⁿ to-biān-thé. I ū 12-tiâu pian kah 8-ê téng-tiám. It-poaⁿ iā ē-ēng kiò-chò **sù-hong-thé** (四方體) ia̍h-sī khah pe̍h-ōe ê **tâu-á-hêng** (骰仔形).
Goân-sèng-ông

**Goân-sèng-ông** (Hàn-jī: ; Ko-lê-jī: ; 741 nî - 798 nî), miâ **Kim Kèng-sìn** (; ), sī tē-38 tāi Sin-lô kok-ông.
Methane

**Methane** sī siōng kan-tan-ê chi̍t-khóaⁿ Alkane, i-ê hòa-ha̍k-sek siá-chòe **CH<sub>4</sub>**. 1-ê methane sī 1-ê carbon keng-iû 4-ê sp3 hūn-sêng kúi-tō lâi  hām 4-ê hydrogen só͘ chó͘-sêng ê hoà-ha̍p-bu̍t. Methane sī thian-jiân-khì ê chú-iàu sêng-hun. In-ūi methane ū siong-tùi kah koâiⁿ-ê sán-liōng, só͘-í i sī chi̍t-ê chin jia̍t-mn̂g-ê jiân-liāu; put-kò, siu-chi̍p methane ē khì tú-tio̍h kī-su̍t-ê thiau-chiàn, in-ūi methane tī phiau-chún chōng-hóng chi-hā sī khì-thé.

## Tsù-kái

## Tsham-khó bûn-hèn

*

## Guā-pōo lên-ket

* Methane at *[[The Periodic Table of Videos]]* (University of Nottingham)
* International Chemical Safety Card 0291
* Gas (Methane) Hydrates – A New Frontier – United States Geological Survey
* 
* CDC – Handbook for Methane Control in Mining
Hòa-ha̍k-sek

**Hòa-ha̍k-sek** (Hàn-jī: ; Eng-bûn: ****) sī the̍h-lâi piáu-sī hòa-ha̍p-bu̍t ê hong-sek.

Lūi-pia̍t:Piau-kì-hoat
Si̍t-giām-sek

**Si̍t-giām-sek** (Hàn-jī: ; Eng-bûn: ) sī chi̍t-chióng siōng kán-tan-ê hòa-ha̍k-sek ê piáu-sī hong-sek. Si̍t-giām-sek ê siá-hoat chiū-sī: 1 hun-chú ê hòa-ha̍p-bu̍t lāi-té, só͘-ū gôan-sò͘ kok-chū sò͘-liōng ê kán-tan pi-lē. Pí-lūn-kóng, H2O2 ê si̍t-giām-sek sī siá-chòe HO; H2O ê siá-hoat iû-gôan sī H2O bô-piàn.

Keng-iû si̍t-giām-sek, lán bô-hoat-tō͘ ti̍t-chiap khòaⁿ-chhut chi̍t-chióng hun-chú lāi-té-ê gôan-chú sò͘-liōng kah kiat-kò͘.
Hun-chú-liōng

**Hun-chú-liōng** () sī hun-chú ê chit-liōng, eng-bûn hō-chòe **molecular mass** ia̍h-sī **molecular weight**. Hun-chú-liōng sī chi̍t-ê hun-chú lāi-tóe só͘-ū gôan-sò͘ kok-chū-ê gôan-chú-liōng ê chóng-hô.

## Tēng-gī

## Chham-khó

## Pó͘-chhiong
* A Free Android application for molecular and reciprocal weight calculation of any chemical formula
* Stoichiometry Add-In for Microsoft Excel  for calculation of molecular weights, reaction coefficients and stoichiometry.
Duran Duran

**Duran Duran** sī 1-ê Eng-lân new wave ê rock ga̍k-thoân, sêng-li p tī 1978 nî.
## Kioh-siàu
* Simon Le Bon
* Nick Rhodes
* Roger Andrew Taylor
* John Taylor
* Warren Cuccurullo
* Andy Taylor
* Sterling Campbell
* Stephen Duffy
* Andy Wickett
* Alan Curtis
* Simon Colley
* Jeff Thomas
* Guy Oliver Watts
## Chok-phín
* *Duran Duran* (1981)
* *[[Rio]]* (1982)
* *[[Seven and the Ragged Tiger]]* (1983)
* *[[Notorious]]* (1986)
* *[[Big Thing]]* (1988)
* *Liberty* (1990)
* *[[Duran Duran AKA Wedding Album]]* (1993)
* *Thank You* (1995)
* *Medazzaland* (1997)
* *Pop Trash* (2000)
* *Astronaut* (2004)
* *Red Carpet Massacre* (2007)
* *All You Need Is Now* (2010)
* *Paper Gods* (2015)
* *Future Past* (2021)
Chhoà Un

**Chhoà Un** (蔡溫, ), piáu-jī Bûn-jio̍k (文若), sī Liû-kiû-kok Tē-jī Siōng--sī Ông-tiâu ê chèng-tī-ka kah jû-ha̍k-ka, 1728 nî kàu 1752 nî sī Liû-kiû ê sam-su-koan. I sī kok-ông Siōng Kèng ê sian-siⁿ.

I sī Bêng-tiâu phài kàu Liû-kiû ê Bân-jîn Sam-si̍p-lio̍k-sèng ê āu-tāi, I ē chó͘-che̍k sī Chôan-chiu ê Lâm-oaⁿ.
Thian-jiân-khì

**Thian-jiân-khì** (; ) sī tùi tē-hā khai-chhái chhut-lâi ê chi̍t-khóaⁿ chio̍h-hòa jiân-liāu, i-ê lâi-gôan chú-iàu lâi-chū keng-kóe tn̂g-kî ko-ap si-ka ê kó͘-chá seng-bu̍t si-thé. Si̍t-bu̍t goân-pún tùi thài-iông khip-siu ê lêng-liōng, pō͘-hūn āu-lâi tō thú-chûn tī thian-jiân-khì ê hoà-ha̍k-kiān lāi-té.
Piau-chún chōng-hóng

**Piau-chún chōng-hóng** (Hàn-jī: ; Eng-bûn: ****) sī ūi-tio̍h beh pí-kàu si̍t-giām sò͘-kì só͘ kiàn-li̍p ê piau-chún. Siōng it-poaⁿ-ê piau-chún sī Kok-chè sûn-chhùi kah èng-iōng hòa-ha̍k liân-bêng (IUPAC) kah Kok-ka piau-chún ki-su̍t gián-kiù-só͘ (NIST) só͘ sóan-iōng ê piau-chún.

Tī hòa-ha̍k ê léng-he̍k, IUPAC chè-tēng **Piau-chún un-tō͘ kah ap-le̍k** (Standard temperature and pressure, **STP**) sī tī un-tō͘ 273.15 K (0 °C, 32 °F) kah cho̍at-tùi ap-le̍k 100.00 kPa.

Lūi-pia̍t:Bu̍t-lí hòa-ha̍k
Kok-ka Piau-chún Ki-su̍t Gián-kiù-só͘

**Kok-ka piau-chún ki-su̍t gián-kiù-só͘** (, kán-siá **NIST**) sī Bí-kok Siong-gia̍p Pō͘ ê chi̍t ê gián-kiù ki-kò͘.

## Chù-kái

## Chham-khó Chu-liāu

Lūi-pia̍t:Bí-kok liân-pang chèng-hú
Ethane

**Ethane** sī hoà-ha̍k-sek siá-chòe **C<sub>2</sub>H<sub>6</sub>** ê chi̍t-ê alkane hoà-ha̍p-bu̍t. Tī piau-chún chōng-hóng chi-hā, ethane sī chi̍t-khóan bô-sek iā bô-bī ê khì-thé. Ethane tī kang-gia̍p siōng sī tùi thian-jiân-khì thê-liān chhut-lâi ê, mā-sī chio̍h-iû thê-liān ê hù-sán-bu̍t. Ethane chú-iàu-ê iōng-tô͘ sī the̍h-lâi tòng-chòe ha̍p-sêng ethylene (C2H4) ê gôan-liāu.
Tâi-pak-chhī Chhī-tiúⁿ

**Tâi-pak-chhī Chhī-tiúⁿ** (台北市市長) sī Tâi-oân Tâi-pak-chhī ê hêng-chèng siú-tiúⁿ. Hiān-jīm Tâi-pak-chhī Chhī-tiúⁿ sī Tiong-kok Kok-bîn Tóng-che̍k ê Chiúⁿ Bān-an.

Lūi-pia̍t:Tâi-oân ê tē-hng siú-tiúⁿ
Propane

**Propane** sī hoà-ha̍k-sek siá-chòe **C<sub>3</sub>H<sub>8</sub>** ê chi̍t-ê alkane hoà-ha̍p-bu̍t. Tī piau-chún chōng-hóng chi-hā, propane it-poaⁿ sī khì-thé, tān-sī ūi-tio̍h hong-piān, tiāⁿ-tiāⁿ kā i ap-siok chiâⁿ-chòe e̍k-thé lâi ūn-sàng. Propane sī thian-jiân-khì kah chio̍h-iû thê-liān ê kî-tiong chi̍t-ê hù-sán-bu̍t, mā-sī e̍k-hòa chio̍h-iû-khì chú-iàu-ê sêng-hun.
Bob Hoskins

**Robert William** "**Bob**" **Hoskins, Jr.** (1942 nî 10 goe̍h 26 ji̍t – 2014 nî 4 goe̍h 29 ji̍t) sī Eng-kok ê ián-goân.
Bân-lâm-gí hàn-jī

## Tāi-bêng-sû
### Jîn-chheng

## Bêng-sû
### Ka-cho̍k

### Jîn-bu̍t

### Óaⁿ-tī

## Tōng-sû

## Hêng-iông-sû
### Kám-siū

### Chōng-hóng

## Hù-sû
### Hó͘-tēng

### Gî-būn

### Thêng-tō͘

### Sî-kan
Butane

**Butane** sī chi̍t-ê hoà-ha̍k-sek siá-chòe **C<sub>4</sub>H<sub>10</sub>** ê alkane hoà-ha̍p-bu̍t, 1 hun-chú ê butane pau-hâm 4 hun-chú ê carbon gôan-chú. Butane tī sek-un kah 1 atm ê chōng-hóng hā, sī chi̍t-ê khì-thé hoà-ha̍p-bu̍t. Butane ū 2-chióng ī-sèng-thé, hun-pia̍t sī n-butane kah isobutane; butane it-poaⁿ lóng-sī chit 2-chióng ī-sèng-thé ê hūn-ha̍p-bu̍t; put-kò, nā àn-chiàu IUPAC só͘ chè-tēng ê hō-miâ hong-sek, "butane" só͘ tāi-piáu-ê chí-ū "n-butane" ī-sèng-thé. Butane sī chi̍t-ê chin o̍ah-phoat-ê bû-sek khó-jiân-bu̍t.
Koaⁿ-lêng-ki

**Koaⁿ-lêng-ki** (Hàn-jī: ; Eng-bûn: ****) sī iú-ki hoà-ha̍k léng-he̍k lāi-té, chi̍t-chióng te̍k-tēng-ê gôan-chú-kûn. Koaⁿ-lêng-ki tāi-piáu
Isobutane

**Isobutane** (**''i''-butane**), mā ē-sái piáu-sī sêng **methylpropane**, sī hoà-ha̍k-sek siá-chòe **C<sub>4</sub>H<sub>10</sub>** ê chi̍t-ê alkane hoà-ha̍p-bu̍t; i mā tông-sî sī n-butane ê ī-sèng-thé.
Jû-ka

**Jû-ka** (儒家, iā ē-sái tha̍k **Lû-ka**) iā hō-choè **Jû-kàu** (儒教), sī Tang-a thuân-thóng ê su-sióng thé-hē, hō͘ ū lâng lia̍h-choè sī chi̍t-chióng chong-kàu.

Jû-ka sī Tiong-kok Chhun-chhiu bóe-kî ê su-sióng-ka Khóng-chú chhòng-li̍p ê.
Ba̍k-kiàⁿ

**Ba̍k-kiàⁿ** () sī tì tī-leh ba̍k-chiu thâu-chêng ê chi̍t-siang thàu-kiàⁿ, it-poaⁿ the̍h-lâi chò sī-le̍k kiáu-chèng.
Tâi-oân-hú-siâⁿ

:*"Tâi-oân-hú-siâⁿ" ê kî-tha ì-sù chhiáⁿ khòaⁿ [[Tâi-oân-hú-siâⁿ (khu-pia̍t-ia̍h)]].*

**Tâi-oân-hú-siâⁿ** () sī Tâi-oân-hú ê hú-siâⁿ, 1887 nî sin siat Tâi-lâm-hú í-āu kái Tâi-lâm-hú-siâⁿ.
 

Lūi-pia̍t:Tâi-lâm le̍k-sú
Sin-tiâu-liû-hē

**Sin-tiâu-liû-hē** () sī Bîn-chìn-tóng tóng-lāi ê chi̍t-ê pâng-thâu phài-hē, kán-chheng **Sin-hē** (). Sin-tiâu-liû chá-kî chú-tiuⁿ siā-hōe bîn-chú chú-gī, thôan-kiat-tio̍h lô-kang kah siā-hōe ūn-tōng ê thôan-thé, siūⁿ-beh lâi éng-hióng chèng-chhek ê chè-tēng kah si̍t-hêng. In mā si̍t-hêng "kûn-chiòng lō͘-sòaⁿ", tí-chè iòng-iú kong-bū-ôan sin-hūn ê chèng-tī jîn-bu̍t tùi tóng-gōa sè-le̍k ia̍h-sī Bîn-chìn-tóng ê léng-tō kah éng-hióng. Sin-tiâu-liû chū-chheng sī "tó-lāi" ê Tâi-ôan to̍k-li̍p ūn-tōng-chiá (hām hái-gōa ê Tâi-to̍k sè-le̍k chò khu-pia̍t), thui-tōng *[[Tâi-to̍k tóng-kang]]* ê chè-tēng. O͘-miâ-toaⁿ kái-kìm liáu-āu, Sin-tiâu-liû chiām-chiām chham hái-gōa ê Tâi-to̍k sè-le̍k sêng-li̍p ha̍p-chok-ê koan-hē. 2006 nî, Bîn-chìn-tóng koat-gī kái-sàn phài-hē liáu-āu, Sin-tiâu-liû chóan-hêng chiâⁿ-chòe tì-khò͘.

Sin-tiâu-liû-hē sī iû Lī Kím-siông, Gô͘ Nái-jîn kah Lîm Cho̍k-súi kiōng-tông chhòng-li̍p--ê. Sin-tiâu-liû si̍t-hêng chi̍p-thé léng-tō, in-ê léng-tō-chiá hō-chòe "chèng-hia̍p", kiōng-tông tiàu-khai "chèng-hia̍p hōe-gī". Gân Bān-chìn, Kán Siah-kai, Âng Kî-chhiong, Gô͘ Nái-jîn kah Niû Bûn-kia̍t téng-jîn lóng bat tam-jīm kòe "chèng-hia̍p úi-gôan" ê chit-bū. Kun-kù Liāu Éng-lâi ê kóng-hoat, Sin-tiâu-liû-hē ê chèng-hia̍p úi-gôan sī iû tóng-gôan tāi-piáu sóan-chhut, lóng-chóng 11 lâng, jīm-kî 1 nî, ē-sái liân-jīm. Sin-tiâu-liû-hē ta̍k lé-pài tiàu-khai chi̍t-pái koat-chhek hōe-gī.

## Le̍k-sú
### Chhòng-li̍p
1983 nî 9 go̍eh 9 ji̍t, **Tóng-gōa phian-chip chok-ka liân-gī-hōe** () chèng-sek sêng-li̍p, kán-chheng **Tóng-gōa phian-liân-hōe** (), sī Sin-tiâu-liû-hē ê chiân-sin cho͘-chit. Jiân-āu, Phian-liân-hōe liam-mi hoat-tōng "Phoe-khng ūn-tōng" (), phoe-phòaⁿ Khng Lêng-siông. Sòa-lo̍h-lâi, in koh hoat-khí "Ke-thò͘ būn-tê" (), siang-kha kah sì-kha hun-pia̍t sī chheng-khì kah lah-sap-ê tóng-gōa ê kong-bū jîn-gôan.

1987 nî, Sin-tiâu-liû-hē chèng-sek chhòng-li̍p. Chú-iàu iû í-chá tī *Sin-tiâu-liû Cha̍p-chì* () jîn-bu̍t lâi chhōa-niá, hō-chòe "Si̍p-pat hui-eng" (); hun-pia̍t sī Khu Gī-jîn, Gô͘ Nái-jîn, Gô͘ Nái-tek, Âng Kî-chhiong, Lîm Cho̍k-súi, Lâu Siú-sêng, Hō Toan-han, Siā Sú-lóng, Kán Siah-kai, Tiân Chhiu-kín, Gūi Têng-io̍k, Tân Hông-sêng, Iûⁿ Phek-chhoan, Iû Hông, Siā Éng-chheng, N̂g Chiau-khái, Tân Bú-chìn kah Lâu Hong-siông téng-téng 18 lâng, lēng-gōa iáu-ū āu-lâi lī-khui ê Tân Bûn-chhiàn. Sin-tiâu-liû-hē chá-kî chú-iàu chú-tiuⁿ Tâi-ôan to̍k-li̍p, kûn-chiòng ūn-tōng kah siā-hōe bîn-chú téng-téng chèng-tī lí-liām.
### Sêng-tióng

### Kái-sàn

## Chham-khó

## Gōa-pō͘
*Tâi-ôan sin-siā-hōe tì-khò͘
Ló-chú

**Ló-chú** (老子, iā ē-sái tha̍k **Nó͘-chú**) sī Tiong-kok Chhun-chhiu bóe-kî ê su-sióng-ka kah tiat-ha̍k-ka. I sī hit sî-hāu Tō-ka su-sióng ê chhòng-sí-jîn, «Tō-tek-keng» sī i siá ê.

Tō-kàu Thài-siōng Ló-kun ê goân-hêng tiō sī i.

## Chham-khó
* Wolfgang Kosack:*Laotse Von der Kraft und Vom Sinn*. Buch der Sinnsprüche in 81 Abschnitten und 2 Teilen. Uebertragen aus den Seidentexten zu Ma Wang Dui  Christoph Brunner, Basel 2014. ISBN 978-3-906206-18-9.

Lūi-pia̍t:Tō-ka
Sam-kok Ián-gī

***Sam-kok-ián-gī*** () sī Tiong-kok bûn-ha̍k ê 1 ê keng-tián chok-phín, tī Bêng-tiâu ê sî-hāu chhut-pán.

Chiah chu kóng ê sī Sam-kok sî-tāi ê le̍k-sú kò͘-sū.

Lūi-pia̍t:Chú-pō͘ Siáu-soat-ka-lūi
Chúi-hó͘

**Chúi-hó·** (水滸) sī Tiong-kok kó·-tián bûn-ha̍k ê 1 ê keng-tián chok-phín, tī Bêng-tiâu ê sî-hāu chhut-pán.

Chiah chu kóng ê sī Sòng-tiâu sî-āu Sòng Kang tī Niû-san-po̍h khí-phiaⁿ hoán-khòng tiâu-têng, boé-á hō͘ tiâu-têng chiau-an ê kò͘-sū. Le̍k-sú téng-koân ū Sòng Kang chiah lâng, tān-sī bô chiah chu án-ni kóng ê tāi-chì.

Lūi-pia̍t:Chú-pō͘ Siáu-soat-ka-lūi
Bî-hun hong-têng-sek

**Bî-hun hong-têng-sek** () sī chi̍t-chióng pau-hâm hâm-sò͘ pún-sin kah bî-hun ê sò͘-ha̍k hong-têng-sek. Tī èng-iōng ê hong-bīn, hâm-sò͘ it-poaⁿ tāi-piáu bu̍t-lí-liōng, hâm-sò͘ ê bî-hun tāi-piáu bu̍t-lí-liōng ê piàn-hòa-lu̍t; hong-têng-sek tāi-piáu 2-ê chi-kan ê koan-hē. Tī kang-têng-ha̍k, bu̍t-lí-ha̍k, keng-chòe-ha̍k kah seng-bu̍t-ha̍k téng choē-choē si̍t-chè-ê èng-iōng siōng, bî-hun hong-têng-sek lóng sī chin tiōng-iàu-ê kak-sek.
Bēng-chú

:*Khu-pia̍t: Kāng-miâ ê chheh, chhiáⁿ khoàⁿ [[Bēng-chú (chheh)]]*

**Bēng-chú** (孟子, 372 BC - 289 BC) sī Tiong-kok Chiàn-kok sî-kî Jû-ka ê su-sióng-ka, tiat-ha̍k-ka kah kàu-io̍k-ka. I hō͘ chin chē ê Tang-a lâng hō-choè „A-sèng“ (亞聖).
Chong-chú

:*Khu-pia̍t: Kāng-miâ ê chheh, chhiáⁿ khoàⁿ [[Lâm-hôa-keng]]*

**Chong-chú** (莊子) sī Tiong-kok Chiàn-kok sî-kî ê su-sióng-ka, tiat-ha̍k-ka, sī Tō-ka su-sióng ê tāi-piáu jîn-bu̍t. *[[Lâm-hôa-keng]]* sī i siá ê.

I hō͘ sìn Tō-kàu ê lâng hō-choè **Lâm-hôa Chin-jîn** (南華真人).
Siā-hōe bîn-chú chú-gī

**Siā-hōe bîn-chú chú-gī** () sī chi̍t-ê siūⁿ-beh keng-iû chiām-chìn chú-gī kah kái-liông chú-gī lâi kiàn-siat Bîn-chú siā-hōe chú-gī ê chèng-tī lí-sióng.
Lîm Cho̍k-súi

**Lîm Cho̍k-súi**,iá-sī **Lîm Lô-chúi**(Hàn-jī: ; 1947 nî 3 go̍eh 25 ji̍t chhut-sì), pún-miâ hō-chòe **Lîm Chong-iāu** (), Tâi-oân Lâm-tâu-kōan Po͘-lí chhut-sin ê chèng-tī jîn-bu̍t. Phian-miâ **Tâi-to̍k lí-lūn tāi-sai** (), sī Bîn-chìn-tóng Sin-tiâu-liû-hē ê tiōng-iàu khai-chhòng-chiá, bat chek-ke̍k thui-tōng *[[Tâi-to̍k tóng-kang]]* ê chè-tēng.
Tēⁿ Chiu-éng

**Tēⁿ Chiu-éng** (Hàn-jī: ; Ko-lê-jī: ; 1915 nî 11 go̍eh 25 ji̍t - 2001 nî 3 go̍eh 21 ji̍t), pió-jī **Ngô-san** (), sī Hân-kok Hiān-tāi chi̍p-thôan ê chhòng-li̍p-chiá.
Hái-thih-ke

**Hái-thih-ke** (), iā hō-chòe **Tâi-oân so͘-thih** kah **Kńg-tang so͘-thih**, sī hun-pò͘ tī Tâi-oân kah Tiong-kok Hok-kiàn-séng iáu-ū Kńg-tang-séng ê chi̍t-chióng so͘-thih si̍t-bu̍t.
Lí Oán-tiat

**Lí Oán-tiat** (李遠哲; ; ) sī Tâi-oân Sin-tek-chhī ê hòa-ha̍k-ka, mā-sī tē-it ūi tit-tio̍h Nobel Chióng ê Tâi-oân kho-ha̍k-ka.

Lūi-pia̍t:Hòa-ha̍k Nobel tit-chióng-jîn
Siōng Chin

**Siōng Chin** (, Syôsin, 1465 nî - 1527 nî 1 goe̍h 12 ji̍t) sī Liû-kiû-kok tē 12 tāi kok-ông, kah Tē-jī Siōng--sī (第二尚氏) ê tē 3 tāi kun-ông; 1477 nî kàu 1526 nî chāi-ūi. Jú-miâ Chin-ka-hō͘-chun-kim (眞加戸樽金), sîn-hō Î-e̍k-iá-ka-bō͘-huī (於義也嘉茂慧).

I sī Siōng Oân ê kiáⁿ, chāi-ūi ê sî-āu pêng-tēng Yaeyama kah Miyako, hit sî-āu ê Liû-kiû choè kiông-tāi.
Siōng Lêng

**Siōng Lêng** (, 1564 nî - 1620 nî 10 goe̍h 14 ji̍t) sī Liû-kiû-kok tē 16 tāi kok-ông, kah Tē-jī Siōng--sī (第二尚氏) ê tē 7 tāi kun-ông; 1589 nî kàu 1620 nî chāi-ūi.

I sī Siōng Éng ê kiáⁿ-sài. 1609 nî, Ji̍t-pún chhim-lio̍k Liû-kiû, i hō͘ lia̍h khì Ji̍t-pún ê Kagoshima. 1611 nî, chiah in-uī Bêng-tiâu ê kau-sia̍p pàng tńg Liû-kiû.
Siōng Pa-chì

**Siōng Pa-chì** (尚巴志, 1372 nî - 1439 nî) sī Liû-kiû-kok tē 4 tāi kok-ông, kah Tē-ji̍t Siōng--sī (第一尚氏) ê tē 2 tāi kun-ông; 1421 nî kàu 1439 nî chāi-ūi.

I sī Siōng Su-siāu ê kiáⁿ. 1406 nî, pang-tsān i ê a-pah tua̍t Tiong-san ê ông-ūi. 1416 nî, toà phiaⁿ bia̍t-bông Pak-san. 1429 nî, koh bia̍t Lâm-san, thóng-it Liû-kiû.
Bân-jîn Sam-si̍p-lio̍k-sèng

**Bân-jîn Sam-si̍p-lio̍k-sèng** (閩人三十六姓), mā kóng **Hok-kiàn Sam-si̍p-lio̍k-sèng** (福建三十六姓) kah **Kiú-bí Sam-si̍p-lio̍k-sèng** (久米三十六姓), sī Bêng-tiâu ê sî-āu Bêng Thài-chó͘ phài kàu Liû-khiû kok ê Sam-si̍p-lio̍k-sèng Hok-kiàn lâng ê thóng-chheng, in toā-po͘-hūn sī Hok-kiàn Chôan-chiu hi̍k-tiá Chiang-chiu ê, iā ū kuí chhù sī Hok-chiu ê. In to tsū tī Liû-khiû ê Kiú-bí-chhun.

Lūi-pia̍t:Liû-kiû-kok
Lūi-pia̍t:Hok-kiàn-séng
Bêng Thài-chó͘

**Bêng Thài-chó͘** (明太祖; ) sī Tiong-kok Bêng-tiâu ê khai-kok hông-tè. Bêng Thài-chó͘ pún-miâ **Chu Tiông-pat** (朱重八), āu-lâi kái hō-chòe **Goân-chiong** (元璋), pió-jī **Kok-sūi** (國瑞). Chu Gôan-chiong tī hiān-sî ê An-hui-séng Hōng-iông-kōan chhut-sì. biō-hō **Thài-chó͘**, sè-hō **Ko Hông-tè** (高皇帝).
Naruhito

sī Ji̍t-pún tē-126-tāi ê thian-hông, hiān-sî--ê , 2019 nî 5 goe̍h 1 ji̍t kè-jīm, nî-hō sī . Naruhito ê pē-bú sī siōng-hông Akihito hām siōng-hông-hiō Mitiko ê tióng-lâm.
Lōe-koh

**Lōe-koh** () sī chèng-hú ko-kip koaⁿ-gôan tāi-piáu kok pō͘-bûn siong-gī chèng-chhek ê hêng-chèng ki-kò͘, khí-gôan chū Eng-kok.
Hiàn-chèng chú-gī

**Hiàn-chèng chú-gī** (), sī chi̍t-chióng chú-tiuⁿ kok-ka kôan-le̍k lâi-chū ki-pún hoat-lu̍t ê iok-sok ê chèng-tī su-sióng, Eng-bûn siá-chòe ****.

Lūi-pia̍t:Hiàn-chè-sèng hoat-lu̍t
Pit-kì sió-soat

**Pit-kì sió-soat** () sī chi̍t-chióng pit-kì-sek ê té-phiⁿ kò͘-sū. In-ê te̍k-tiám sī phiⁿ-hok té-sió chham lōe-iông hôan-cha̍p. Pit-kì sió-soat chū Tiong-kok Lâm-pak-tiâu sî-tāi khai-sí chhut-hiān, Ló͘ Sìn chiong in hun-lūi chòe chì-jîn sió-soat kah chì-kòai sió-soat nn̄g-ê chú-iàu lūi-hêng.
Ji̍t-pún hông-sek

Ji̍t-pún ê **Hông-sek** () pau-hâm thian-hông hām hông-cho̍k. Tû-liáu hian-hông pún-lâng í-gōa, só͘-ū-ê lōe-têng hông-cho̍k hō-chòe "lōe-têng", kî-thaⁿ-ê cha-po͘ hông-cho̍k kah in kok-chū-ê ka-têng chó͘-sêng chōe-chōe kiong-ka. Ji̍t-pún hông-sek ê sêng-gôan pēng-bô sèⁿ-sī kah sóan-kí-kôan, bô siū-tio̍h it-poaⁿ Ji̍t-pún hō͘-che̍k hoat-lu̍t ê kóan-lí; hông-sek ū lēng-gōa chè-tēng ê *[[Hông-sek tián-hōan]]* lâi kui-tēng.

## Kài-siāu
### Chheng-hō

### Sin-hūn

### Kè-sêng

## Sêng-gôan
### Lōe-têng

#### Tong-kiong

### Chhiu-siáu-kiong

### Siông-lio̍k-kiong

### Sam-li̍p-kiong

### Ko-gôan-kiong
Lân-ha̍k

**Lân-ha̍k** () sī Kang-hō͘ sî-tāi keng-iû Hô-lân seng-lí-lâng thôan-ji̍p Ji̍t-pún ê só͘-ū se-iûⁿ ha̍k-su̍t, bûn-hòa kah ki-su̍t.