Dz (jī-ha̍p jī-bió)

**Dz** (jī-ha̍p jī-bió) (ing-gú: Dz (digraph); dz), sī tsi̍t-ê Lating jī-bió ê jī-ha̍p jī-bió, iû hú-im ⟨D⟩ hām ⟨Z⟩ nn̄g-ê jī-bió sóo tsoo-sîng ê. ⟨Dz⟩ ē-tàng piáu-sī IPA gú-im /d͡z/, /t͡s/, hi̍k-tsiá /z/, tse lóng-ài iû sóo sú-iōng ê gú-giân lâi kuat-tīng.

## Im-ti̍k piáu-sī
Thong-siông piáu-sī ê im-ti̍k sī to̍k khí-gûn sik-tshat im , tshing khí-gûn sik-tshat im , hi̍k-tsiá to̍k khí-gûn tshat-im .

## Kok-tsióng gú-giân ê sú-iōng
⟨Dz⟩ thong-siông tāi-piáu lating jī-bió tang-tiong ê /d͡z/; pau-kuat Hungarian, Kashubian, Latvian, Lithuanian, Polish, Slovak, hām lating-huà ê Macedonian. M̄-kuh, teh Dene Suline (Chipewyan) hām Kńg-tang gú ê phing-im tang-tiong, ⟨dz⟩ tāi-piáu /t͡s/, khak teh Ua̍t-lâm gú tang-tiong, ⟨dz⟩ sī jī-bió ⟨D⟩ ê huat-im tiông-phing, tāi-piáu /j/.
 
### Esperanto
Tsi̍t-kuá-á Esperanto gú-huat, ti̍k-pia̍t sī Plena Analiza Gramatiko de Esperanto, jīn-uî ⟨dz⟩ sī lô-sat tshat-im [d͡z] ê jī-ha̍p jī-bió, pí-jû edzo "ang-sài". Tsit-tsióng tsōng-hóng ê lí-iû "siong-tong po̍k-jio̍k". Tuā-to-sòo ê Esperanto ha̍k-ka, pau-kuat Esperanto ê gú-giân ha̍k-ka (Janton, Wells) lóng kī-tsua̍t tsit-tsióng lūn-su̍t.

### Hungaria-gú
⟨Dz⟩ sī Hungaria-gú tang-tiong ê tē-7 ê jī-bió. ⟨Dz⟩ hông kiò-tsò dzé (IPA: [d͡zeː]), sī jī-bió tang-tiong ê tsi̍t-ê jī-bió, piáu-sī "to̍k khí-gûn sik-tshat im" (voiced alveolar affricate) ê im-sòo /dz/.

⟨Dz⟩ hām ⟨dzs⟩ teh tē-11 pán Hungaria tsìng-jī huat (1984-nî) tang-tiong hông sik-pia̍t tsò tan jī-bió. Tsāi-tshù tsìn-tsîng, ⟨dz⟩ in hông hun-sik tsò nn̄g-ê jī-bió tsoo-ha̍p ⟨d⟩+⟨z⟩ hām ⟨d⟩+⟨zs⟩。

#### Tn̂g-tōo
Kap tuā-to-sòo ê Hungaria-gú hú-im kāng-khuán, ⟨dz⟩ ē-tàng liân-im. Tsí-put-kò, kan-na teh jī-kàn tíng-kuân ka-siōng tông-huà jī-bué: -eddze, -lopóddzon ê sî-tsūn, ⟨dz⟩ tsit-e jī-ha̍p jī-bió tsiah ē-tàng teh su-bīn hîng-sik tang-tiong ka-puē ⟨ddz⟩.

Teh kui-ê tan-sû tang-tiong, ⟨dz⟩ sī huat tn̂g-im; pí-jû bodza, madzag, edz, pedz. Teh kî-thann tsi̍t-kuá-á huān-lē tang-tiong, huat-im tsiânn-té; pí-jû dzadzíki, dzéta, Dzerzsinszkij (thong-siông teh jī-sû ê khai-sí), sui-bóng ⟨dz⟩tsóng--sī suà--lo̍h-khì teh līng-guā tsi̍t-ê hú-im ê āu-piah (pí-jû teh brindza tang-tiong).

Teh kui-ê í -dzik kiat-bué (結尾) ê tōng-sû (tāi-iok 50-ê) tang-tiong, ē-tàng kah -zik tsū-iû kau-thè; pí-jû csókolódzik hi̍k-tsiá csókolózik, lopódzik hi̍k-tsiá lopózik. Teh kî-thann tōng-sû tang-tiong, bô piàn-thé: birkózik, mérkőzik (kan-na kah ⟨z⟩ tàu-tīn sú-iōng); m̄-koh leledz, nyáladzikp (kan-na kah ⟨dz⟩ tsò-hué sú-iōng, huat-im sī tn̂g-ê). Teh tsi̍t-kuá-á kî-thann ê tōng-sû tang-tiong, ì-sù iú-sòo put-tông: levelez(ik) "tuì-ìng"; m̄-ku leveledzik "sing-tióng tshiū-hio̍h-á".

#### Tsíng-lí
Tsit-ê jī-ha̍p jī-bió ê iōng-huat kah Pholân gú hām Slovak gú luī-sū: Sui-jiân ⟨dz⟩ sī-iû ⟨d⟩ hām ⟨z⟩ tsoo-sîng ê jī-ha̍p jī-bió; m̄-ku ⟨dz⟩ hông khuànn-tsò sī tsi̍t-ê jī-bió, sīm-tsì sok-siá sû mā pó-tshî tsit-ê jī-ha̍p jī-bió ê uân-tsíng.

### Pholân gú
⟨Dz⟩ it-puann piáu-sī [d͡z]. M̄-koh, teh āu-piah tuè-tio̍h i ê sî-tsūn, dz ē go̍k-huà tsò [d͡ʑ] ê im.

#### ⟨Dz⟩ ê sī-lē
 (*tsing (bell)*)
 (*luī-hîng (kind, type)*)

Pí-kàu ⟨dz⟩ āu-piah tuè-tio̍h ⟨i⟩:

 (*gín-á (child)*)
 (*tsa-bóo gín-á (girl), tsa-bóo pîng-iú (girlfriend)*)

### Slovak-gú
Teh Slovak-gú tang-tiong, jī-ha̍p jī-bió ⟨dz⟩ sī Slovak-gú jī-bió tang-tiong tē-9 ê jī-bió. Tài-iú ⟨dz⟩ im-sòo ê tan-sû huān-lē pau-kuat:

medzi = tsi-kan , tsi-tiong
hrádza = tsuí-pà, thê-hông
Jī-ha̍p jī-bió íng-uán bē-īng-eh hōo liân-jī hû hun-khui:

medzi → me-dzi
hrádza → hrá-dza
M̄-kuh, teh ⟨d⟩ hām ⟨z⟩ lâi-tsū bô kâng ê gú-sòo ê sî-tsūn, ⟨dz⟩ in hông khuànn-tsò tan-to̍k ê jī-bió; pīng-tshiánn pit-su iōng liân-jī hō hun-keh:

odzemok = bîn-tso̍k bú-tō luī-hîng → od-ze-mok
nadzvukový = tshiau im-sok → nad-zvu-ko-vý
Teh tsit nn̄g-tsióng tsîng-hóng tsi-hā, od- (lâi-tsū) hām nad- (í-siōng) lóng sī sû-kàn zem (tē-kiû) hām zvuk (siann-im) ê tsiân-tuè.

### Ua̍t-lâm gú
⟨Dz⟩ ū-tang-sî-á teh ua̍t-lâm gú ê miâ-jī tang-tiong iōng-tsò jī-bió ⟨D⟩ ê huat-im lâi tiông-sin phing-siá. Kuí-ā ê tiānn-tiānn khuànn-ê Ua̍t-lâm miâ-jī sī-iōng jī-biò ⟨D⟩ lâi khui-thâu, pau-kuat Dũng, Dụng hām Dương. Sui-jiân ⟨D⟩ teh tuā-to-sòo lating jī-bió tang-tiong huat-im uî bóo-tsióng khí-im hi̍k-tsiá gê-tsô sat-im; m̄-ku Ua̍t-lâm jī-bió tang-tiong  phok-sòo ê ⟨D⟩ tāi-piáu /z/ (Hanoi gú) hi̍k-tsiá /j/ (Saigon gú) ê im-sòo; put-jî-kò jī-bió ⟨Đ⟩ tāi-piáulô-khí tsô-lāi pok-im /ɗ/ hi̍k-tsiá kin-kì Thompson (1959) ê kóng-huat, siann-mn̂g tsiân lô khí-gîn im (/ʔd/).[7] ⟨Z⟩ pún-sin pīng-hui  tsok-uî jī-bió pau-kuat teh Ua̍t-lâm jī-bió tang-tiong.

Lî-tshiánn hiān-tāi Ua̍t-lâm gú  ê ⟨D⟩ hām ⟨Gi⟩ kâng-im; m̄-koh teh kuè-khìtiong-kóo Ua̍t-lâm gú hun-pia̍t uî D (/ð/) hām ⟨Gi⟩ (/ʝ/) ê im, sóo-í nn̂g-ê im ê khu-pia̍t teh sû-guân ê bô kâng, hiān-tāi Ua̍t-lâm gú piáu-sī huat /z/ im ê ⟨D⟩, siá-tsò ⟨Dz⟩, tuā-pōo-hūn iōng-teh pak-pōo hong-giân; jî-lâi huat /j/ im ê ⟨D⟩, mā ē-tàng siá-tsò ⟨Y⟩, tuā-pōo-hūn iōng-teh lâm-pōo ê hong-giân.

Tsiânn-tsē Ua̍t-lâm bûn-huà jîn-bu̍t ê jī-sènn, pit-miâ hi̍k-tsiá gē-miâ lóng ài-iōng ⟨Dz⟩, jî m̄ sī iōng ⟨D⟩, tsí-iàu teh kiông-tiāu Hanoi ê huat-im. Pí-jû kua-khik tsok-ka Dzoãn Mẫn, si-jîn Hồ Dzếnh kap tiān-sī tsóng-phòo-sai Nguyễn Dzoãn Cẩm Vân.[8] Kî-thann ê huān-lē pau-kuat Bùi Dzinh hām Trương Đình Dzu。

Ū tsi̍t-kuá-á tuà-teh ing-gú kok-ka ê hái-guā ua̍t-lâm jîn mā kā miâ-jī tang-tiong ê ⟨D⟩ thè-uānn tsò ⟨Dz⟩. Miâ kiò-tsò Dũng ê lâm-sìng khó-lîng ē kā ka-kī ê miâ-jī phing-siá tsò ǲung, í-lâi phiah-bián teh siā-huē khuân-kíng tang-tiong hông kiò-tsò "dung" (sái). Tsit-tsióng iōng-huat ê huān-lē pau-kuat Ua̍t-lâm ì Bí-kok jîn Việt Dzũng hām Dzung Tran. (ū-tang-sî-á, ⟨D⟩ ē hōo ⟨Y⟩ tshú-tāi, í-lâi kiông-tiāu Saigon huat-im, pí-jû Yung Krall.)

## Unicode
⟨Dz⟩ teh Unicode tang-tiong piáu-sī uī-tio̍h lating khok-tián B khu-tè tang-tiong ê 3-ê tan-to̍k jī-hîng. ⟨Dz⟩ sī hán-kiàn ê jī-hîng tsi it, ⟨Dz⟩ i-ê tuā-siá, piau-tê tuā-sió siá kap sió-siá hîng-sik lóng-ū tan-to̍k ê jī-hîng.

Tan jī-guân pán-pún tsú-iàu teh kah tsi-uān  hām Yugoslav pian-bé sio-iông, kî-tiong tsit-ê jī-ha̍p jī-bió tuì-ìng kiril jī-bió ⟨S⟩.

### Piàn-thé jī-bió
⟨Dz⟩ jī-ha̍p jī-bió ê kî-thann piàn-thé mā iōng Unicode lâi pian-bé.

* teh Croatia, Bosnia, kap Slovak jī-bió tang-tiong iōng-tsò to̍k-li̍p ê jī-bió U+01C5 (Dž).

* sī U+01C5 (ǅ) ê tuā-siá hîng-sik.

* sī U+01C5 (ǅ) ê sió-siá hîng-sik.

* teh li̍k-sú siōng pat iōng-teh piáu-sī IPA tang-tiong ê to̍k khí-gûn sik-tshat im.

* sī U+02A3 ê siōng-piau hîng-sik, mā sī tsi̍t-ê IPA ê  siōng-piau jī-bió

* li̍k-sú siōng iōng-teh piáu-sī IPA tang-tiong ê to̍k gûn-go̍k sik-chhat im.

* sī U+02A5 ê siōng-piau hîng-sik, mā sī IPA ê siōng-piau jī-bió.

* sī iōng-teh hàn-ha̍k hām tsōng-gú tsuán-lio̍k tang-tiong ê to̍k kuán-sia̍t sat-tshat im (voiced retroflex affricate).

* sī U+AB66 ê siōng-piau hîng-sik, mā sī IPA ê siōng-piau jī-bió

* sī sió-siá d hām ezh (tài bué-pōo ê z) ê liân-jī, í-tsîng iōng-teh IPA

* sī U+02A4 ê siōng-piau hîng-sik, mā sī IPA ê jī-bió

* iōng-teh gú-im tsuán-siá

* í-king iōng-teh Pholân-gú ê gú-im biâu-su̍t tang-tiong

## Tsù-kái

## Tsham-ua̍t

*Multigraph
*Digraph
*Trigraph
*Pentagraph
*Tetragraph
*Hexagraph
*Bigram
*Diphthong

## Guā-pōo liân-kiat

*LATIN CAPITAL LETTER 01F1--DZ
*LATIN CAPITAL LETTER D WITH SMALL LETTER Z 01F2--Dz
*LATIN SMALL LETTER 01F3--dz

Lūi-pia̍t:Pho-lân-gí