Tâi-oân-ōe

**Tâi-oân-ōe** (臺灣話), mā hō-chò **Tâi-gí/Tâi-gú**, **Tâi-oân Tâi-gí/Tâi-gú**,**Tâi-oân Bân-lâm-gí(gú)** (Tiong-hôa Bîn-kok Kàu-io̍k-pō͘ bat chheng-ho͘), sī chú-iàu tī Tâi-oân liû-thong ê chi̍t khoán giân-gí, sī Tâi-oân 60% jîn-kháu thoân-thóng-siōng ê bó-gí. I sǹg sī khoah-khǹg ì-sù ê Bân-lâm-gí tang-tiong chi̍t khoán.

## Hō-miâ
Ùi Tâi-oân-ōe pún-sin ê iōng-gí, tùi pún giân-gí ê hō-miâ kî-tiong chi̍t khoán sī **Ho̍h-ló-ōe**; “Ho̍h-ló” chit-ê khài-liām khó-lêng ê gí-goân sī Kńg-tang-hē ê Kheh-lâng ia̍h Kńg-hú-lâng tùi Tiô-chiu téng tha-cho̍k ê chheng-ho͘, ùi Hok-kiàn khah hán lâng chai.

Tī ha̍k-su̍t-kài it-poaⁿ ê jīn-sek lāi-bīn, Tâi-oân-ōe sǹg Bân-lâm-gí chi̍t chióng, nā chiàu hit khoán lí-lō͘, mā thang ēng **Tâi-oân Bân-lâm-gí** lâi chí-miâ Tâi-oân-ōe. Chóng-sī Tâi-oân-ōe ēng-chiá pún-sin tī kháu-gí siōng khah hán teh ēng “Bân-lâm-gí” chheng-ho͘ ka-tī teh kóng ê ōe. Lēng-gōa tī chi̍t-kóa tiûⁿ-ha̍p, "Tâi-oân-gí", "Tâi-gí" téng iōng-gí, hō͘-lâng ēng-lâi chí kok-khoán Tâi-oân ê giân-gí chéng-thé.

Tâi-gí ia̍h Bân-lâm-gí tī éng-pái tiāⁿ hông kóng sī Tiong-kok-ōe ê chi̍t khoán hong-giân. M̄-koh nā khó-lū tio̍h hō͘-siong hui-lí-kái-sèng (*mutual unintelligibility*), Bân-lâm-gí sī sǹg Hàn gí-cho̍k (*Sinitic family*; sio̍k Hàn-Chōng gí-hē chi̍t hūn) ē-té ê chi̍t khoán giân-gí. Nā Bân-lâm-gí kap Tâi-gí ê koan-hē, mā ū ha̍k-chiá chú-tiuⁿ ài khó-lū in-ê chèng-tī pian-kài, kā khòaⁿ chò ná Tek-gí kap Hô-lân-gí ê koan-hē.

Kin-kì gián-kiù, tōa-pō͘-hūn Tâi-oân Kheh-lâng lia̍h "Tâi-gí" chí "tī Tâi-oân--ê Ho̍h-ló-ōe", chò pà-tō kap bô kong-pêⁿ--ê, tì-kàu siū tio̍h cheng-gī.

## Khí-goân

Kīn-taⁿ Tâi-oân-ōe ê chú-liû khiuⁿ-kháu, chú-iàu sī chi̍t khoán Chiang-choân-lām, ia̍h chiū sī goân-lâi tī Tâi-oân hun-pia̍t liû-thong tī pō͘-hūn tē-hng ê Chiang-chiu-ōe kap Choân-chiu-ōe nn̄g khoán ōe saⁿ-lām liáu-āu sán-seng--ê. Tû-liáu Chiang-Choân ê lâi-goân, Tiô-chiu-ōe mā chiàm liáu chin chió-hūn ê éng-hióng, Tiô-chiu-hē ê jîn-kûn tī Tâi-oân ē-tàng kóng í-keng pun-sòaⁿ tī chāi-tē Ho̍h-ló-lâng lāi-bīn. 

Kap Hok-kiàn he̍k-chiá sī Lâm-iûⁿ téng kî-tha Bân-lâm-hē giân-gí khah bô kâng ê pō͘-hūn chi it, sī Tâi-oân-ōe khah chē tùi Ji̍t-pún-ōe he̍k-chiá sī keng-kòe Ji̍t-pún-ōe thoân ji̍p ê gōa-lâi-gí, lēng-gōa ia̍h ū chi̍t kóa chāi-tē Lâm-tó giân-gí ê sêng-hun, kap pō͘-hūn in-ūi Hô-lân kap Tēⁿ--sī kiam Chheng-kok thóng-tī téng te̍k-sû le̍k-sú pōe-kéng éng-hióng sán-seng ê sû-lūi kap ho͘-im. Chiàn-āu, Tâi-gí tī gí-im kap Hàn-jī ho͘-im bûn-pe̍h soán-te̍k ê piàn-hòa téng hong-bīn mā siū Hôa-gí éng-hióng.

## Gí-im
### Chú-im

# Chi̍h-téng sat-chhat chú-im and bôa-chhat-im ùi  thâu-chêng ē piàn khí-gûn chhùi-kòa-im, ia̍h chiō sī kóng , , , kap  hông ho͘ chò , , , kap .
# Chú-im  ū khó-lêng hông lí-kái chò bôa-chhat-im; ia̍h chiō tōa-hūn tiûⁿ-ha̍p sī hông tòng chò , tī  thâu-chêng koh chò .
# Tī chi̍t kóa chêng-hêng, Iú-siaⁿ phòa-im ( kap ) hun-pia̍t piàn bôa-chhat-im ( kap ).

### Bó-im

Bó-im  ū nn̄g khoán ho͘-im. Lâm-pō͘, chhiūⁿ Ko-hiông, Tâi-lâm téng só͘-chāi, chú-iàu ho͘  im; tī Tâi-pak chú-iàu ho͘ .

## Chù-kái

## Chham-chiàu
### Su-chì
* 

### Chù-kha

## Liân-kiat
* ''Holopedia.net'' ê kū-pán-pún

Lūi-pia̍t:Giân-gú
Lūi-pia̍t:Bân-lâm-gí

Lūi-pia̍t:Tâi-oân ê giân-gí