open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Jane Grey

**Jane Grey** (*Lady Jane Grey*; 1537 nî 10 goe̍h 12 ji̍t – 1554 nî 2 goe̍h 12 ji̍t) sī Eng-lân ê hôa-chok, sī Eng-lân tī 1553 nî 7 goe̍h 10 ji̍t kàu 19 ji̍t che kúi kang sū-si̍t-siōng ê kok-ông.
Æthelstan

**Athelstan** (895 nî – 939 nî 10 goe̍h 27 ji̍t) sī Eng-lân ê kok-ông, chāi-ûi kî-kan sī 927 nî kàu 939 nî 10 goe̍h 27 ji̍t.
Edward 5-sè (Eng-lân)

**Edward 5-sè** (*Edward V*; 1470 nî 11 goe̍h 4 ji̍t – 1483 nî) sī Eng-lân ê kok-ông, chāi-ûi kî-kan sī 1483 nî 4 goe̍h 9 ji̍t kàu 1483 nî 6 goe̍h 26 ji̍t.
Sweyn 1-sè

**Sweyn 1-sè** (*Sweyn I*; 960 nî – 1014 nî 2 goe̍h 3 ji̍t), mā hông hō **Sweyn Nn̄g-phiat-chhiu** (eng. *Sweyn Forkbeard*; tan. *Svend Tveskæg*) sī Eng-lân, Tan-be̍h kiam Lo̍k-ui ê kok-ông, tī Eng-lân ê chāi-ûi kî-kan sī 1013 nî kàu 1014 nî 2 goe̍h 3 ji̍t.
Æthelred

**Æthelred Bû-pī-chiá** (*Ethelred the Unready*; 968 nî – 1016 nî 4 goe̍h 23 ji̍t) sī Eng-lân ê kok-ông, chāi-ûi kî-kan sī 978 nî kàu 1013 nî, 1014 nî kàu 1016 nî.
Harold 1-sè

**Harold 1-sè** (1015 nî – 1040 nî 3 goe̍h 23 ji̍t), mā hông hō **Harold Harefoot** ("Harold Thò͘-á-kha") sī Eng-lân ê kok-ông, chāi-ûi kî-kan sī 1037 nî kàu 1040 nî 3 goe̍h 17 ji̍t.
Cnut Tāi-ông

**Cnut Tāi-ông** (*Cnut the Great*; 1035 nî 11 goe̍h 12 ji̍t kòe-sin), ia̍h ū siá **Canute**, sī Eng-lân, Tan-be̍h kiam Lo̍k-ui ê kok-ông, tī Eng-lân ê chāi-ūi kî-kan sī 1016 nî kàu 1035 nî 11 goe̍h 12 ji̍t.
Hardeknud

**Hardeknud** (1017 nî – 1042 nî 6 goe̍h 8 ji̍t), Eng-gí-miâ **Harthacnut**, sī Tan-be̍h chū 1035 nî kàu 1042 nî ê kok-ông, mā sī Eng-lân tùi 1040 nî kàu 1042 nî 6 goe̍h 8 ji̍t ê kok-ông.
Eadwig

**Eadwig** (940 nî – 959 nî 10 goe̍h 1 ji̍t) sī Eng-lân ê kok-ông, chāi-ûi kî-kan sī 955 nî kàu 959 nî 10 goe̍h 1 ji̍t.
Edmund 2-sè (Eng-lân)

**Edmund 2-sè** (*Edmund II*; 989 nî – 1016 nî 11 goe̍h 30 ji̍t) sī Eng-lân ê kok-ông, chāi-ûi kî-kan sī 1016 nî kàu 1016 nî 11 goe̍h 30 ji̍t.
Edred (Eng-lân)

**Edred** (923 nî – 955 nî 11 goe̍h 23 ji̍t) sī Eng-lân ê kok-ông, chāi-ûi kî-kan sī 946 nî kàu 955 nî 11 goe̍h 23 ji̍t.
Edgar (Eng-lân)

**Edgar** (943 nî – 975 nî 7 goe̍h 8 ji̍t) sī Eng-lân ê kok-ông, chāi-ûi kî-kan sī 959 nî kàu 975 nî 7 goe̍h 8 ji̍t.
Edward Sûn-kàu-chiá

**Edward sûn-kàu-chiá** (*Edward the Martyr*; 962 nî – 978 nî 3 goe̍h 18 ji̍t) sī Eng-lân ê kok-ông, chāi-ûi kî-kan sī 975 nî kàu 978 nî 3 goe̍h 18 ji̍t.
Henry 5-sè (Eng-lân)

**Henry 5-sè** (*Henry V*; 1386 nî 9 goe̍h 16 ji̍t – 1422 nî 8 goe̍h 31 ji̍t) sī Eng-lân ê kok-ông, chāi-ûi kî-kan sī 1413 nî 3 goe̍h 20 ji̍t kàu 1422 nî 8 goe̍h 31 ji̍t.
Henry 7-sè (Eng-lân)

**Henry 7-sè** (*Henry VII*; 1457 nî 1 goe̍h 28 ji̍t – 1509 nî 4 goe̍h 21 ji̍t) sī Eng-lân ê kok-ông, chāi-ûi kî-kan sī 1485 nî 8 goe̍h 22 ji̍t kàu 1509 nî 4 goe̍h 21 ji̍t.
Khalifah-kok

**Khalifah-kok** (A-la-pek-gí: خِلافة‎‎ *khilāfa*) sī siū Islam tiúⁿ-koaⁿ khalifah koán niá ê chèng-khoân. Khalifah sī chí sian-ti Muhammad ê chong-kàu kè-sêng-chiá. Rashidun Khalifah-kok (*Rashidun* ū chiàⁿ-thóng, chiàⁿ-tō ê ì-sù) sī Muhammad ti̍t-chiap ê kè-sio̍k, in keng-kòe shura hōe-gī lâi soán chhut khalifah. Rashidun sî-kî kiat-sok liáu-āu, chē phài ông-ka lóng chú-tiuⁿ ka-tī sī khalifah-kok.

## Siong-koan
* Umayya Khalifah-kok
* Abbas Khalifah-kok
* Fatimah Khalifah-kok

Lūi-pia̍t:Islam
Lūi-pia̍t:A-chiu ê le̍k-sú
Lūi-pia̍t:Hui-chiu ê le̍k-sú
Lūi-pia̍t:Khalifah-kok
Siông-kang Chheng-chin-sī

**Siông-kang Chheng-chin-sī** (松江清真寺) tī Siōng-hái-chhī Siông-kang-khu lāi. Pún chheng-chin-sī sī Bông-kó͘ sî-kî Darughachi tē-hng-koaⁿ kiàn-li̍p--ê, i-ê kiàn-tio̍k pō͘-hūn sī Goân/Bêng Tiong-kok sek-iūⁿ; pō͘-hūn sī A-la-pek-sek siat-kè.
Al-Musta'li

**Al-Musta'li** (1074 nî 9 goe̍h 16 ji̍t – 1101 nî 12 goe̍h 12 ji̍t) sī Fatimah Khalifah-kok ê khalifah, chāi-ûi kî-kan sī 1094 nî kàu 1101 nî.
Al-Amir bi-Ahkami l-Lah

**Al-Amir bi-Ahkami l-Lah** (1096 nî 12 goe̍h 31 ji̍t – 1130 nî 10 goe̍h 8 ji̍t) sī Fatimah Khalifah-kok ê khalifah, chāi-ûi kî-kan sī 1101 nî kàu 1130 nî.
Al-Hafiz

**Al-Hafiz** (1076 nî – 1149 nî) sī Fatimah Khalifah-kok ê khalifah, chāi-ûi kî-kan sī 1130 nî kàu 1149 nî.
Al-Faiz

**Al-Faiz** (1149 nî – 1160 nî) sī Fatimah Khalifah-kok ê khalifah, chāi-ûi kî-kan sī 1154 nî kàu 1160 nî.
Fatimah Khalifah-kok

**Fatimah Khalifah-kok** sī kó͘-chá thóng-tī tùi Âng-hái kàu Tāi-se-iûⁿ chi kan iân-hōaⁿ ê Shia-phài I-su-lân khalifah-kok. 

## Siong-koan
* Fatimah

Lūi-pia̍t:Hui-chiu ê le̍k-sú
Lūi-pia̍t:A-chiu ê le̍k-sú
*
Lūi-pia̍t:Ai-ki̍p ê le̍k-sú
Abbas Khalifah-kok

**Abbas Khalifah-kok** (A-la-pek-gí: الخلافة العباسية‎‎ *al-Khilāfah al-‘Abbāsīyah*) sī tē-3-ê Islam Khalifah-kok, thóng-tī sî-kî sī 750 nî kàu 1258 nî, ông-tiâu sī sio̍k Muhammad ê sè-hàn a-chek Abbas ibn Abd al-Muttalib ê sè-hē.

Abbas ê khalifah tōa-hūn sî-kan tī kiaⁿ-siâⁿ Baghdad thóng-tī tè-kok. 1258 nî Baghdad hō͘ Bông-kó͘ Tè-kok ê Hulagu Hān kong-lio̍k, liáu-āu Abbas-hē ê thóng-tī-chiá tī 1261 nî chiong kù-tiám sóa kòe Mamluk Sultan-kok ê kiaⁿ-siâⁿ Cairo, kè-sio̍k in tī chong-kàu sū-bū ê khoân-le̍k chú-tiuⁿ, it-ti̍t kàu Osman Tè-kok tī 1517 nî cheng-ho̍k Ai-ki̍p kòe-āu chiah kiat-sok.

Lūi-pia̍t:A-chiu ê le̍k-sú
Lūi-pia̍t:Hui-chiu ê le̍k-sú
Lūi-pia̍t:Khalifah-kok
*
Lūi-pia̍t:Iran ê le̍k-sú
Lūi-pia̍t:Ai-ki̍p ê le̍k-sú
Al-Zafir

**Al-Zafir** (1132 nî – 1154 nî) sī Fatimah Khalifah-kok ê khalifah, chāi-ûi kî-kan sī 1149 nî kàu 1154 nî.
Al-'Āḍid

**Al-'Āḍid** (1149 nî – 1171 nî) sī Fatimah Khalifah-kok ê khalifah, chāi-ûi kî-kan sī 1160 nî kàu 1171 nî.
Al-Aziz Billah

**Al-Aziz Billah** (955 nî 5 goe̍h 10 ji̍t – 996 nî 10 goe̍h 15 ji̍t) sī Fatimah Khalifah-kok ê khalifah, chāi-ûi kî-kan sī 975 nî kàu 996 nî.
Al-Qa'im Bi-Amrillah

**Al-Qa'im Bi-Amrillah** (893 nî – 946 nî 5 goe̍h 22 ji̍t) sī Fatimah Khalifah-kok ê khalifah, chāi-ûi kî-kan sī 934 nî kàu 946 nî.
Abdullah al-Mahdi Billah

**Abdullah al-Mahdi Billah** (873 nî – 934 nî 3 goe̍h 3 ji̍t) sī Fatimah Khalifah-kok ê khalifah, chāi-ûi kî-kan sī 909 nî kàu 934 nî.
Al-Mansur Billah

**Al-Mansur Billah** (913 nî – 953 nî 3 goe̍h 24 ji̍t) sī Fatimah Khalifah-kok ê khalifah, chāi-ûi kî-kan sī 946 nî kàu 953 nî.
Ali az-Zahir

**Ali az-Zahir** (1005 nî 6 goe̍h 20 ji̍t – 1036 nî 6 goe̍h 13 ji̍t) sī Fatimah Khalifah-kok ê khalifah, chāi-ûi kî-kan sī 1021 nî kàu 1036 nî.
Uthman ibn Affan

**Uthman ibn Affan** (574 nî – 656 nî 7 goe̍h 17 ji̍t) sī Rashidun Khalifah-kok ê khalifah, chāi-ûi kî-kan sī 644 nî kàu 656 nî 6 goe̍h 17 ji̍t.
Iûⁿ Lō͘-siân

**Iûⁿ Lō͘-siân** (楊露禪; ), miâ **Hok-khoe** (福魁), sī Chheng-kok Hô-pak chhut-sin ê bú-su̍t-ka. I só͘ lāi-hâng ê bú-su̍t sī thài-ke̍k-kûn; sī Iûⁿ-sek thài-ke̍k-kûn ê khai-ki jîn-bu̍t.
Harshavarman 2-sè

**Harshavarman 2-sè** (ហឝ៌វម៌្មទី៣; 944 nî kòe-sin) sī Kampuchea ê kok-ông, chāi-ûi kî-kan sī 941 nî kàu 944 nî.
Udayadityavarman 1-sè

**Udayadityavarman 1-sè** (ឧទយាទិត្យវម៌្មទី១) sī Kampuchea ê kok-ông, chāi-ûi kî-kan sī 1001 nî kàu 1002 nî.
Al-Hakim bi-Amr Allah

**Al-Hakim bi-Amr Allah** (985 nî – 1021 nî 2 goe̍h 13 ji̍t) sī Fatimah Khalifah-kok ê khalifah, chāi-ûi kî-kan sī 996 nî 10 goe̍h 19 ji̍t kàu 1021 nî 2 goe̍h 19 ji̍t.
Al-Mu'izz li-Din Allah

**Al-Mu'izz li-Din Allah** (932 nî – 975 nî) sī Fatimah Khalifah-kok ê khalifah, chāi-ûi kî-kan sī 953 nî kàu 975 nî.
Rajendravarman 2-sè

**Rajendravarman 2-sè** (រាជេន្ទ្រវម៌្មទី២; 10 sè-kí – 968 nî) sī Kampuchea ê kok-ông, chāi-ûi kî-kan sī 944 nî kàu 968 nî.
Jayavarman 4-sè

**Jayavarman 4-sè** (ជយវម៌្មទី៥; 941 nî kòe-sin) sī Kampuchea ê kok-ông, chāi-ûi kî-kan sī 928 nî kàu 941 nî.
Jayavarman 6-sè

**Jayavarman 6-sè** (ជយវម៌្មទី៧; 11 sè-kí – 1107 nî) sī Kampuchea ê kok-ông, chāi-ûi kî-kan sī 1080 nî kàu 1107 nî.
Dharanindravarman 1-sè

**Dharanindravarman 1-sè** (ធរណេន្ទ្រវម៌្មទី២; 1113 nî kòe-sin) sī Kampuchea ê kok-ông, chāi-ûi kî-kan sī 1107 nî kàu 1112 nî.
Harshavarman 3-sè

**Harshavarman 3-sè** (ហឝ៌វម៌្មទី៤; 1066 nî – 1080 nî) sī Kampuchea ê kok-ông, chāi-ûi kî-kan sī 1060 nî kàu 1080 nî.
Norodom Sihanouk

**Norodom Sihanouk** (; ) sī Kampuchea ê kok-ông, chāi-ûi kî-kan sī 1941 nî 4 goe̍h 25 ji̍t kàu 1955 nî 3 goe̍h 2 ji̍t.
Harshavarman 1-sè

**Harshavarman 1-sè** (ហឝ៌វម៌្មទី២; 9 sè-kí – 923 nî) sī Kampuchea ê kok-ông, chāi-ûi kî-kan sī 912 nî kàu 923 nî.
Jayavarman 2-sè

**Jayavarman 2-sè** (ព្រះបាទជ័យវរ្ម័នទី២; 8 sè-kí – 9 sè-kí) sī Kampuchea ê kok-ông, chāi-ûi kî-kan sī 802 nî kàu 850 nî.
Suryavarman 1-sè

**Suryavarman 1-sè** (សូរ្យវម៌្មទី១; 10 sè-kí – 1050 nî) sī Kampuchea ê kok-ông.
Yasovarman 1-sè

**Yasovarman 1-sè** (ព្រះបាទយសោវរ្ម័នទី១; 9 sè-kí – 910 nî) sī Kampuchea ê kok-ông, chāi-ûi kî-kan sī 889 nî kàu 910 nî.
Indravarman 1-sè

**Indravarman 1-sè** (ព្រះបាទឥន្រ្ទវរ្ម័នទី១; 9 sè-kí – 890 nî) sī Kampuchea ê kok-ông, chāi-ûi kî-kan sī 877 nî kàu 890 nî.
Bhavavarman 1-sè

**Bhavavarman 1-sè** (ភវវម៌្មទី១; 6 sè-kí – 600 nî) sī Kampuchea ê kok-ông, chāi-ûi kî-kan sī 580 nî kàu 598 nî.
Jayavarman 8-sè

**Jayavarman 8-sè** (ជយវម៌្មទី៩) sī Kampuchea ê kok-ông, chāi-ûi kî-kan sī 1243 nî kàu 1295 nî.
Indravarman 2-sè

**Indravarman 2-sè** (ឥន្ទ្រវម៌្មទី២; 1243 nî kòe-sin) sī Kampuchea ê kok-ông, chāi-ûi kî-kan sī 1218 nî kàu 1243 nî.
Jayavarman 3-sè

**Jayavarman 3-sè** (ជយវម៌្មទី៤; 877 nî kòe-sin) sī Kampuchea ê kok-ông, chāi-ûi kî-kan sī 864 nî kàu 877 nî.
Dharanindravarman 2-sè

**Dharanindravarman 2-sè** (ធរណេន្ទ្រវម៌្មទី៣; 12 sè-kí – 12 sè-kí) sī Kampuchea ê kok-ông, chāi-ûi kî-kan sī 1150 nî kàu 1160 nî.
Jayavarman 5-sè

**Jayavarman 5-sè** (ជយវម៌្មទី៦; 958 nî – 1001 nî) sī Kampuchea ê kok-ông, chāi-ûi kî-kan sī 968 nî kàu 1000 nî.
Ponhea Yat

**Ponhea Yat** (ព្រះបាទពញាយ៉ាត; 1393 nî – 1463 nî) sī Kampuchea ê kok-ông, chāi-ûi kî-kan sī 1421 nî kàu 1467 nî.
Yasovarman 2-sè

**Yasovarman 2-sè** (យឝោវម៌្មទី២; 1166 nî kòe-sin) sī Kampuchea ê kok-ông, chāi-ûi kî-kan sī 1160 nî kàu 1165 nî.
Chey Chettha 2-sè

**Chey Chettha 2-sè** (*Chey Chettha II*; 1573 nî – 1627 nî) sī Kampuchea ê kok-ông, chāi-ûi kî-kan sī 1618 nî kàu 1627 nî.
Thommo Reachea 2-sè

**Thommo Reachea 2-sè** (*Thommo Reachea II*; 1602 nî – 1632 nî) sī Kampuchea ê kok-ông, chāi-ûi kî-kan sī 1629 nî kàu 1632 nî.
Ang Em

**Ang Em** (1674 nî – 1731 nî) sī Kampuchea ê kok-ông, chāi-ûi kî-kan sī 1700 nî kàu 1701 nî.
Mahendravarman

**Mahendravarman** (មហេន្ទ្រវម៌្មទី១; 616 nî kòe-sin) sī Kampuchea ê kok-ông, chāi-ûi kî-kan sī 598 nî kàu 610 nî.
Ang Tong Reachea

**Ang Tong Reachea** (1602 nî – 1640 nî) sī Kampuchea ê kok-ông, chāi-ûi kî-kan sī 1630 nî kàu 1640 nî.
Barom Reachea 3-sè

**Barom Reachea 3-sè** (*Barom Reachea III*; 1600 nî kòe-sin) sī Kampuchea ê kok-ông, chāi-ûi kî-kan sī 1600 nî.
Barom Reachea 2-sè

**Barom Reachea 2-sè** (*Barom Reachea II*; 1579 nî – 1599 nî) sī Kampuchea ê kok-ông, chāi-ûi kî-kan sī 1596 nî kàu 1599 nî.
Barom Reachea 4-sè

**Barom Reachea 4-sè** (*Barom Reachea IV*; 1619 nî kòe-sin) sī Kampuchea ê kok-ông, chāi-ûi kî-kan sī 1603 nî kàu 1618 nî.
Barom Reachea 5-sè

**Barom Reachea 5-sè** (*Barom Reachea V*; 1628 nî – 1672 nî 12 goe̍h) sī Kampuchea ê kok-ông, chāi-ûi kî-kan sī 1658 nî kàu 1672 nî.
Barom Soccoroch

**Barom Soccoroch** (បរមសោករាជ; 1421 nî kòe-sin) sī Kampuchea ê kok-ông, chāi-ûi kî-kan sī 1417 nî kàu 1421 nî.
Chey Chettha 4-sè

**Chey Chettha 4-sè** (*Chey Chettha IV*; 1656 nî – 1725 nî) sī Kampuchea ê kok-ông, chāi-ûi kî-kan sī 1675 nî kàu 1695 nî.
Chey Chettha 5-sè

**Chey Chettha 5-sè** (*Chey Chettha V*; 1709 nî – 1755 nî) sī Kampuchea ê kok-ông, chāi-ûi kî-kan sī 1749 nî kàu 1755 nî.
Damkhat Sokonthor

**Damkhat Sokonthor** (1473 nî – 1499 nî) sī Kampuchea ê kok-ông, chāi-ûi kî-kan sī 1504 nî kàu 1512 nî.
Jayavarman 9-sè Parameçvara

**Jayavarman 9-sè Parameçvara** (ជយវម៌្មទី១០) sī Kampuchea ê kok-ông, chāi-ûi kî-kan sī 1327 nî kàu 1336 nî.
Chey Chettha 3-sè

**Chey Chettha 3-sè** (*Chey Chettha III*; 1639 nî – 1673 nî) sī Kampuchea ê kok-ông, chāi-ûi kî-kan sī 1672 nî kàu 1673 nî.
Kaev Hua 2-sè

**Kaev Hua 2-sè** (*Kaev Hua II*; 1652 nî – 1677 nî) sī Kampuchea ê kok-ông, chāi-ûi kî-kan sī 1673 nî kàu 1674 nî.
Lampong Reachea

**Lampong Reachea** (លំពង្សរាជា; 1353 nî kòe-sin) sī Kampuchea ê kok-ông, chāi-ûi kî-kan sī 1347 nî kàu 1353 nî.
Outey

**Outey** (1577 nî – 1642 nî 1 goe̍h 5 ji̍t) sī Kampuchea ê kok-ông, chāi-ûi kî-kan sī 1627 nî kàu 1642 nî.
Preah Ram 1-sè

**Preah Ram 1-sè** (1596 nî kòe-sin) sī Kampuchea ê kok-ông, chāi-ûi kî-kan sī 1594 nî kàu 1596 nî.
Ramathipadi 1-sè

**Ramathipadi 1-sè** (1620 nî – 1659 nî) sī Kampuchea ê kok-ông, chāi-ûi kî-kan sī 1642 nî kàu 1658 nî.
Satha 2-sè

**Satha 2-sè** (*Satha II*; 1702 nî – 1749 nî) sī Kampuchea ê kok-ông, chāi-ûi kî-kan sī 1722 nî kàu 1736 nî.
Soriyoteï 1-sè

**Soriyoteï 1-sè** (ស្រីសុរិយោទ័យទី១) sī Kampuchea ê kok-ông, chāi-ûi kî-kan sī 1357 nî kàu 1366 nî.
Thommo Reachea 1-sè

**Thommo Reachea 1-sè** (1446 nî – 1494 nî) sī Kampuchea ê kok-ông, chāi-ûi kî-kan sī 1474 nî kàu 1494 nî.
Thommo Reachea 3-sè

**Thommo Reachea 3-sè** (*Thommo Reachea III*; 1690 nî – 1747 nî) sī Kampuchea ê kok-ông, chāi-ûi kî-kan sī 1702 nî kàu 1704 nî.
Thommo Reachea 4-sè

**Thommo Reachea 4-sè** (*Thommo Reachea IV*; 1706 nî – 1748 nî) sī Kampuchea ê kok-ông, chāi-ûi kî-kan sī 1747 nî.
Sím Éng-kia̍t

**AKRU**, pún-miâ hō-chò **Sím Éng-kia̍t** (沈穎傑), sī Tâi-oân Tâi-pak-chhī chhut-sin ê bān-ōe-ka. Kok-li̍p Tâi-oân Tāi-ha̍k Jîn-lūi-ha̍k-hē pi̍t-gia̍p.
Tiuⁿ Chín-ek

**Tiuⁿ Chín-ek** (張振益; ) sī Tâi-oân ê bān-ōe-ka; tī Tâi-pak chhut-sì.

## Gōa-pō͘ liân-kiat
*
Bān-ōe-ka

**Bān-ōe-ka** (漫畫家), a̍h-sī **bàng-gah-ka** sī kā bàng-gah chhòng-chok tòng-chò chit-gia̍p ê lâng.


Lūi-pia̍t:Ang-á-ōe
Chô Chùn-gān

**Chô Chùn-gān** (曹俊彥; ) sī Tâi-oân ê bān-ōe-ka; tī Tâi-pak Tōa-tiū-tiâⁿ chhut-sì.
Tâi-oân Teng-hōe

**Tâi-oân Teng-hōe** (臺灣燈會; Eng: *Taiwan Lantern Festival*) sī iû Tâi-oân Kau-thong-pō͘ Koan-kong-kio̍k chú-pān, ùi 1990 nî khai-sí tī ta̍k-nî Goân-siau kí-hêng ê tōa-hêng teng-hōe oa̍h-tāng. Che goân-té sī kan-na tī Tâi-pak-chhī kí-pān ê **Tâi-pak Teng-hōe** (臺北燈會), lo̍h-bóe tī 2001 nî khai-sí kái-miâ pēng khai-hòng choân-kok kok koān-chhī sio-cheⁿ múi-chi̍t nî ê chú-pān-khoân, chiâⁿ-chò choân-kok-sèng ê kok-ka-kip oa̍h-tāng.

Iû Tâi-pak-chhī Chèng-hú só͘ kí-pān ê teng-hōe hō-chò Tâi-pak Teng-cheh.
Ke-lâng-seng

**Ke-lâng-seng** (雞籠生), pún-miâ hō-chò **Tân Péng-hông** (陳炳煌; ), sī Tâi-oân Ke-lâng chhut-sin ê chi̍t ūi bān-ōe-ka kiam sàn-bûn-ka.
Ài tek kó͘-lē

**Ài tek kó͘-lē** (愛的鼓勵) sī chi̍t-khoán tī Tâi-oân chin chia̍p-khòaⁿ ê phah-pho̍k-á ê hong-sek.
Iú-sîn-lūn

**Iú-sîn-lūn** (有神論; Eng: *theism*), kóng-gī lâi kóng, sī jīn-ûi chì-chió chûn-chāi chi̍t ūi sîn-bêng ê sìn-liām; hia̍p-gī lâi kóng, sī te̍k-pia̍t teh kóng it-sîn-kàu, jīn-ûi sè-kài ū chi̍t ūi chì-ko ê sîn-bêng.

Iú-sîn-lūn ū chē-chē khoán, kî-tiong í it-sîn-kàu, to-sîn-kàu kap hoàn-sîn-kàu chit 3 khoán khah chia̍p-khòaⁿ.
Chhòng-chō-lūn

**Chhòng-chō-lūn** (創造論), he̍k-chiá **chhòng-sè-lūn** (創世論), siong-sìn lâng, seng-bu̍t, tē-kiû kap ú-tiū lóng-chóng sī iû chhiau-chū-jiân ê le̍k-liōng ia̍h-sī seng-bu̍t só͘ chhòng-chō chhut-lâi ê.
Oa̍t-lâm Siú-siòng

**Oa̍t-lâm Siú-siòng** (*Thủ tướng Việt Nam*), choân-chheng sī **Oa̍t-lâm Siā-hōe-chú-gī Kiōng-hô Chèng-hú Siú-siòng** (*Thủ tướng Chính phủ Cộng hòa Xã hội chủ nghĩa Việt Nam*) sī oa̍t-lâm ê chèng-hú chóng-lí.

## Le̍k-sú
Pak Oa̍t ê Oa̍t-lâm Bîn-chú Kiōng-hô-kok Hồ Chí Minh (Ô͘ Chì-bêng) sî-kî Oa̍t-lâm ê siú-siòng chit-ūi sī hō chò **Chèng-hú Chú-se̍k** (*Chủ tịch Chính phủ*), tē-jī ūi siú-siòng Phạm Văn Đồng sî-kî kái-hō **Chèng-hú Siú-siòng**; kâng chi̍t-ê sî-tāi tī lâm-pêng ê Lâm Oa̍t-lâm Kiōng-hô-kok oa-ná koh ēng Chèng-hú Chú-se̍k. 

1976 nî í-lâi, tāi-seng sī Chèng-hú Chú-se̍k, 1981 nî kái **Pō͘-tiúⁿ Hōe-gī Chú-se̍k** (*Chủ tịch Hội đồng Bộ trưởng*); 1992 nî chài kái Chèng-hú Siú-siòng.

## Chù-kha

Lūi-pia̍t:Oa̍t-lâm ê chèng-tī
*
Ji̍t-pún hâng-khong-bú-lām Sinano

**Sinano** (Hàn: 信濃; Khá-nah: しなの) sī Tāi Ji̍t-pún Tè-kok Hái-kun tī Tē-jī-chhù Sè-kài Tāi-chiàn sî-kî kiàn-chō ê chi̍t chiah hâng-khong-bú-lām. Che sī Jī-chhù Tāi-chiàn thé-chek siōng-tōa, pâi-chúi-liōng siōng-tāng ê hâng-khong-bú-lām. Tī tē-it pái chhut-hâng kan-na 17 tiám-cheng liáu-āu chiū pī Bí-kok Hái-kun ê USS Archerfish chǹg-chúi-théng kek-tîm.
INS Vikramaditya

**INS Vikramaditya** sī Ìn-tō͘ ê chi̍t chiah hâng-khong-bú-lām.

Che goân-té sī So͘-liân Hái-kun kap Lō͘-se-a Hái-kun ê Admiral Gorshkov, tī 2004 nî choán-niū hō͘ Ìn-tō͘ chìn-hêng tōa-kui-bô͘ ê kái-chō kang-têng. 2013 nî chèng-sek kau hō͘ Ìn-tō͘ Hái-kun.
Liâu-lêng-hō hâng-khong-bú-lām

**Liâu-lêng-hō hâng-khong-bú-lām** (辽宁号航空母舰; liâu-lêng-hō hâng-khong bó-kàm) sī Tiong-kok Jîn-bîn Kái-hòng-kun Hái-kun ê tē-it chiah hâng-khong-bú-lām.

## Gōa-pō͘ liân-kiat

* Varyag Aircraft Carrier－sinodefence.com
* Project 1143.5 Kreml class Aircraft Carrier Cruiser－globalsecurity.org
* 瓦良格号航母赴中国全过程
* 瓦良格號航母平台

Lūi-pia̍t:Tiong-kok jîn-bīng kái-hòng-kun hái-kun hâng-khong bió-kàm
Tè-kok Siú-siòng

**Tè-kok Siú-siòng** (, "Kok-siòng") sī 1871 nî kàu 1945 nî kî-kan Tek-ì-chì Tè-kok (*Deutsches [[Reich]]*) ê chèng-hú chóng-lí hâm-thâu.

## Siong-koan
* Liân-pang Siú-siòng (Tek-kok)
* Tè-kok Chóng-thóng
Thô-hn̂g Hâng-khong-siâⁿ

**Thô-hn̂g Hâng-khong-siâⁿ** (桃園航空城) sī ūi-tī Tâi-oân Thô-hn̂g-chhī Thô-hn̂g Kok-chè Ki-tiûⁿ chiu-piⁿ ê tōa-hêng chong-ha̍p sán-gia̍p hn̂g-khu kiàn-siat kui-ōe-àn. Che mā sī chū-iû keng-chè sī-hoān-khu kè-ōe ê chi̍t pō͘-hūn.
Universiade

**Universiade** sī chi̍t hāng thê-kiong hō͘ tāi-ha̍k-seng ūn-tōng-oân lâi chham-ka ê kok-chè chong-ha̍p-sèng thé-io̍k oa̍h-tāng. Tiong-bûn hoan-e̍k chò **Sè-kài Tāi-ha̍k Ūn-tōng-hōe** (世界大學運動會), kán-chheng **Sè-tāi-ūn** (世大運). I-ê chú-pān ê tan-ūi sī Kok-chè Tāi-ha̍k Ūn-tōng Chóng-hōe. Chit-má ê Universiade hun chò **Hā-kùi Universiade** (*Summer Universiade*) kap **Tang-kùi Universiade** (*Winter Universiade*) 2 chióng, lóng sī 2 tang kí-pān 1 pái.
Piān-bū-sú

**Piān-bū-sú** (辨務署) sī 1897 nî 6 goe̍h 10 hō si̍t-si ê Tâi-oân Ji̍t-pún sî-tāi ê hêng-chèng-khu lūi-pia̍t.
List (thiu-siōng data lūi-hêng)

**List** sī chi̍t khoán thiu-siōng data lūi-hêng, piáu-hiān chò ū sūn-sī thang sǹg ê chi̍t cho͘ ta̍t, jî-chhiá sio-siâng ê ta̍t thang têng-ho̍k chhut-hiān.
Tiong-hôa Bîn-kok chù Tâi-pak Chóng Léng-sū-koán

**Tiong-hôa Bîn-kok chù Tâi-pak Chóng Léng-sū-koán** (中華民國駐臺北總領事館) sī Tiong-hôa Bîn-kok Gōa-kau-pō͘ tī Tāi Ji̍t-pún Tè-kok Tâi-pak-chiu Tâi-pak-chhī só͘ siat-li̍p ê gōa-kau léng-sū-koán. Ùi 1931 nî 4 goe̍h chhe 6 khai-sí, kàu 1938 nî 2 goe̍h chhe 1 sòaⁿ-koán, tāi-iok chûn-chāi 7 tang.
Thài-khong-so Endeavour

**Thài-khong-so Endeavour** (Eng-gí: *Space Shuttle Endeavour*; Kúi-tō-ki Ūn-kū Hoan-hō: *OV-105*) sī NASA Thài-khong-so kè-ōe lāi í-keng thè-ia̍h ê kúi-tō-ki (*orbiter*), sī tē-5 kiam siāng-bé seng-sán ê chi̍t chiah kâng-lūi thài-khong-chûn. I-ê thâu pái jīn-bū sī 1992 nî 5 goe̍h sî ê STS-49; tē-25 kiam chòe-āu chi̍t pái sī 2011 nî 5 goe̍h ê STS-134.
Tek-ì-chì Kok

:*Pún bûn-chiong koan-hē le̍k-sú siōng ê Tek-ì-chì Kok, lēng-gōa khòaⁿ hiān-tāi [[Tek-kok]].*

**Tek-ì-chì Kok** (*Deutsches [[Reich]]*) sī Tek-ì-chì bîn-cho̍k kok-ka tī 1871 nî kàu 1945 nî kan ê hō-miâ. 1943 nî kàu 1945 nî kî-kan, pat siat koan-hong hō-miâ **Tāi Tek-ì-chì Kok** (*Großdeutsches Reich*), m̄-koh bô chèng-sek soan-pò͘.

* Tek-ì-chì Tè-kok (1871–1918)
* Weimar Kiōng-hô (1918–1933)
* Nazi Tek-kok (1933–1945)

Lūi-pia̍t:Tek-kok ê le̍k-sú
Thài-khong-so kè-ōe

**Thài-khong-so kè-ōe** (Eng-gí: *Space Shuttle program*), koan-hong hō-miâ **Thài-khong Ūn-su Hē-thóng** (*Space Transportation System*; **STS**) sī Bí-kok chèng-hú tī 1972 nî kàu 2011 nî kî-kan si̍t-hêng ê chài-lâng hoat-siā ūn-kū (*launch vehicle*) kè-ōe, chú-chhî pō͘-mn̂g sī NASA. 

Pún kè-ōe tùi 1960 nî-tāi khai-sí ū siat-sióng, chèng-sek sêng-li̍p sī 1972 nî, thâu pái chhì poe sī 1977 nî 2 goe̍h 18 ê Enterprise hō thài-khong-so; tē-1 kái thài-khong jīn-bū sī 1981 nî 4 goe̍h 12 ji̍t ê STS-1, sī ēng thài-khong-so Columbia chip-hêng--ê.

2011 nî 7 goe̍h Atlantis ê STS-135 sī siāng-bóe chi̍t pái jīn-bū. Kè-ōe tī tong-nî 8 goe̍h 31 chèng-sek kiat-sok.
Hêng-chèng-īⁿ Tāi-lio̍k Úi-oân-hōe

**Tāi-lio̍k Úi-oân-hōe** (大陸委員會), kán-chheng **Lio̍k-úi-hōe** (陸委會), sī Tâi-oân Tiong-hôa Bîn-kok Chèng-hú teh chhú-lí kap hū-chek Lióng-hōaⁿ sū-bū ê hêng-chèng ko-koan. Lio̍k-úi-hōe hām Tiong-kok ê Kok-tâi-pān tùi-èng. Lio̍k-úi-hōe tī 1991 nî 1 goe̍h sêng-li̍p.

Lūi-pia̍t:Hêng-chèng-īⁿ

C
Lông-gia̍p-pō͘ (Tiong-hôa Bîn-kok)

**Lông-gia̍p-pō͘** (農業部), 2023 nî 8 goe̍h kài-chè chìn-chêng sī **Hêng-chèng-īⁿ Lông-gia̍p Úi-oân-hōe** (行政院農業委員會), kán-chheng **Lông-úi-hōe** (農委會), sī Tâi-oân choân-kok lông-gia̍p sū-bū ê chòe-ko hêng-chèng ki-koan.

## Hù-sio̍k ki-koan
#### 3-kip ki-koan
* Lông-niû-sú
* Lông-tiân Chúi-lī-sú
* Hî-gia̍p-sú
* Lîm-gia̍p ki̍p Chū-jiân Pó-io̍k-sú
* Lông-gia̍p Kim-iông-sú
* Tōng-si̍t-bu̍t Hông-e̍k Kiám-e̍k Sú
* Lông-chhoan Hoat-tián ki̍p Chúi-thó͘ Pó-chhî-Sú
* Lông-gia̍p Chhì-giām-só͘
* Lîm-gia̍p Chhì-giām-só͘
* Chúi-sán Chhì-giām-só͘
* Thiok-sán Chhì-giām-só͘
* Ka-thiok Ōe-seng Chhì-giām-só͘
* Lông-gia̍p Io̍h-bu̍t To̍k-bu̍t Chhì-giām-só͘
* Seng-bu̍t To-iōng-sèng Giân-kiù-só͘

#### 4-kip ki-koan
* Thô-hn̂g-khu Lông-gia̍p Kái-liông-tiûⁿ
* Biâu-le̍k-khu Lông-gia̍p Kái-liông-tiûⁿ
* Tâi-tiong-khu Lông-gia̍p Kái-liông-tiûⁿ
* Tâi-lâm-khu Lông-gia̍p Kái-liông-tiûⁿ
* Ko-hiông-khu Lông-gia̍p Kái-liông-tiûⁿ
* Hoa-liân-khu Lông-gia̍p Kái-liông-tiûⁿ
* Tâi-tang-khu Lông-gia̍p Kái-liông-tiûⁿ
* Tê ki̍p Ím-liāu Chok-bu̍t Kái-liông-tiûⁿ
* Chèng-biâu Kái-liông Hoân-si̍t-tiûⁿ
* Pîn-tong Lông-gia̍p Seng-bu̍t Kho-ki Hn̂g-khu

## Siong-koan
* Lông-gia̍p Kho-ki Gián-kiù-īⁿ
Pîn-tong Lông-gia̍p Seng-bu̍t Kho-ki Hn̂g-khu

**Pîn-tong Lông-gia̍p Seng-bu̍t Kho-ki Hn̂g-khu** (屏東農業生物科技園區), kán-chheng **Lông-kho** (農科), sī Tâi-oân ê tē-it chō lông-gia̍p seng-bu̍t kho-ki hn̂g-khu, ūi-tī Pîn-tong-koān Tióng-tī-hiong, che mā sī thong-sè-kài ûi-it ê lông-gia̍p choan-gia̍p kho-ha̍k hn̂g-khu. Lē-sio̍k tī Lông-gia̍p-pō͘. Lông-kho sêng-li̍p ê bo̍k-tek sī ūi-tio̍h beh hoat-tián lông-gia̍p kho-ki, ín-chìn lông-gia̍p kho-ki jîn-châi, hêng-sêng lông-gia̍p kho-ki ê sán-gia̍p chū-lo̍h, chhiok-chìn lông-gia̍p sán-gia̍p ê choán-hêng seng-kip, lâi khak-pó Tâi-oân lông-gia̍p ê éng-sio̍k keng-êng.

## Chham-khó

Lūi-pia̍t:Lông-gia̍p-pō͘
Tōng-si̍t-bu̍t Hông-e̍k Kiám-e̍k-sú

**Tōng-si̍t-bu̍t Hông-e̍k Kiám-e̍k Sú** (動植物防疫檢疫署), kán-chheng **Hông-kiám-sú** (防檢署), sī Tâi-oân Tiong-hôa Bîn-kok Chèng-hú Lông-gia̍p-pō͘ ê hū-sio̍k ki-koan, tī 1998 nî 8 goe̍h chhe1 sêng-li̍p, hū-chek tōng-si̍t-bu̍t ê kiám-e̍k kang-chok.

Lūi-pia̍t:Lông-gia̍p-pō͘
Lông-gia̍p-pō͘ Siù-i Gián-kiú-só͘

**Lông-gia̍p-pō͘ Siù-i Gián-kiú-só͘ (農業部獸醫研究所),** kū-miâ kiò **Ka-thiok Ōe-seng Chhì-giām-só͘** (家畜衛生試驗所), kán-lio̍k **Ka-thiok-só͘** (家畜所), kán-chheng **Siù-i-só͘**, sī hū-chek Tâi-oân ê cheng-seⁿ ōe-seng chhì-giām gián-kiù kang-chok ê chèng-hú ki-koan, lē-sio̍k tī Hêng-chèng-īⁿ Lông-gia̍p-pō͘. Ka-thiok-só͘ tī Ji̍t-pún sî-tāi 1904 nî sêng-li̍p, ūi-tī hiān-kim ê Sin-pak-chhī Tām-chúi-khu.

Lūi-pia̍t:Lông-gia̍p-pō͘
Lông-gia̍p-pō͘ Lîm-gia̍p ki̍p Chū-jiân Pó-io̍k-sú

**Lîm-gia̍p khip Chū-jiân Pó-io̍k-sú** (林業及自然保育署), 2023 nî 8 goe̍h kài-chè chìn-chêng sī **Lîm-bū-kio̍k** (林務局), sī Tâi-oân Tiong-hôa Bîn-kok Chèng-hú Lông-gia̍p-pō͘ ê hū-sio̍k ki-koan; chú-koán choân-kok chhiū-nâ ê keng-êng koán-lí kap chū-jiân seng-thài pó-io̍k téng-téng siong-koan gia̍p-bū ê thui-tōng kap chèng-chhek hoat-kui ê gí-tēng kap chip-hêng.

## Hù-sio̍k ki-koan
*Lîm-gia̍p khip Chū-jiân Pó-io̍k-sú Gî-lân Hun-sú
*Lîm-gia̍p khip Chū-jiân Pó-io̍k-sú Sin-tek Hun-sú
*Lîm-gia̍p khip Chū-jiân Pó-io̍k-sú Tâi-tiong Hun-sú
*Lîm-gia̍p khip Chū-jiân Pó-io̍k-sú Lâm-tâu Hun-sú
*Lîm-gia̍p khip Chū-jiân Pó-io̍k-sú Ka-gī Hun-sú
*Lîm-gia̍p khip Chū-jiân Pó-io̍k-sú Pîn-tong Hun-sú
*Lîm-gia̍p khip Chū-jiân Pó-io̍k-sú Hoa-liân Hun-sú
*Lîm-gia̍p khip Chū-jiân Pó-io̍k-sú Tâi-tang Hun-sú

## Siong-koan
*Kok-ka Sim-lîm Iû-lo̍k-khu
*A-lí-san Lîm-gia̍p Thih-lō͘

Lūi-pia̍t:Lông-gia̍p-pō͘
Lîm-gia̍p Chhì-giām-só͘

**Lîm-gia̍p Chhì-giām-só͘** (林業試驗所), kán-chheng **Lîm-chhì-só͘** (林試所), sī lē-sio̍k tī Tâi-oân Tiong-hôa Bîn-kok Chèng-hú Lông-gia̍p-pō͘ ê tōa-hêng sim-lîm-ha̍k gián-kiù ki-koan.

Lūi-pia̍t:Lông-gia̍p-pō͘
Thô-hn̂g-khu Lông-gia̍p Kái-liông-tiûⁿ

**Thô-hn̂g-khu Lông-gia̍p Kái-liông-tiûⁿ** (桃園區農業改良場), kán-chheng **Thô-kái-tiûⁿ** (桃改場), sī lē-sio̍k tī Tâi-oân Tiong-hôa Bîn-kok Chèng-hú Hêng-chèng-īⁿ Hêng-chèng-īⁿ Lông-gia̍p-pō͘ ê hêng-chèng ki-koan, hū-chek Tâi-pak-chhī, Sin-pak-chhī, Thô-hn̂g-chhī, Ke-lâng-chhī, Sin-tek-chhī kap Sin-tek-koān ê lông-gia̍p chhì-giām èng-iōng kap thui-kóng gia̍p-bū.

## Chham-khó

Lūi-pia̍t:Lông-gia̍p-pō͘
Tâi-pak Lông-sán Ūn-siau

**Tâi-pak Lông-sán Ūn-siau Kó͘-hūn Iú-hān Kong-si** (臺北農產運銷股份有限公司), kán-chheng **Pak-lông** (北農), **Tâi-pak Lông-sán** (臺北農產), sī chi̍t keng lông-gia̍p ūn-siau kong-si.

Lūi-pia̍t:Lông-gia̍p-pō͘
Pak-hūi 37-tō͘ sòaⁿ

**Pak-hūi 37-tō͘ sòaⁿ** sī Tē-kiû téng hūi-tō͘ tùi chhiah-tō hiòng pak 37-tō͘ ê iân chōa. Thong-kòe ê só͘-chāi pau-koat Au-chiu, Tē-tiong-hái, Hui-chiu, A-chiu, Thài-pêng-iûⁿ, Pak Bí-chiu, kap Tāi-se-iûⁿ.
Bí-kok kok chiu kap léng-thó͘ ê jîn-kháu lia̍t-toaⁿ

Pún lia̍t-toaⁿ khai-lia̍t Bí-kok ta̍k chiu kiam léng-thó͘ ê jîn-kháu chu-liāu.

## Chiu kap léng-thó͘

Lūi-pia̍t:Bí-kok koan-liân lia̍t-toaⁿ
Lông-chhoan Hoat-tián ki̍p Chúi-thó͘ Pó-chhî-Sú

**Lông-chhoan Hoat-tián ki̍p Chúi-thó͘ Pó-chhî-Sú** (農村發展及水土保持署), 2023 nî 8 goe̍h kái-chè chìn-chêng sī **Chúi-thó͘ Pó-chhî Kio̍k** (水土保持局), kán-chheng **Chúi-pó-kio̍k** (水保局), sī lē-sio̍k tī Tâi-oân Tiong-hôa Bîn-kok Chèng-hú Lông-gia̍p-pō͘ ê hêng-chèng ki-koan; hū-chek kok-lāi ê chúi-thó͘ pó-chhî, tē-chit thàm-khàm, khòng-sán chu-goân khai-hoat, kún-kau-lêng kéng-kài hoat-pò͘ ê kang-chok. Chúi-pó-kio̍k mā sī chē-chē siong-koan hoat-kui ê chú-koán ki-koan.

Lūi-pia̍t:Lông-gia̍p-pō͘
Chúi-sán Chhì-giām-só͘

**Chúi-sán Chhì-giām-só͘** (水產試驗所), kán-chheng **Chúi-chhì-só͘** (水試所), sī lē-sio̍k tī Tâi-oân Tiong-hôa Bîn-kok Chèng-hú Hêng-chèng-īⁿ Lông-gia̍p-pō͘ ê chúi-sán chhì-giām gián-kiù ki-koan; tī 1929 nî sêng-li̍p, ūi-tī Ke-lâng-chhī.

Lūi-pia̍t:Lông-gia̍p-pō͘
Hî-gia̍p-sú

**Hî-gia̍p-sú** (漁業署) sī Tâi-oân hî-gia̍p sū-bū ê tiong-iong chú-koán ki-koan; tī 1984 nî sêng-li̍p, lē-sio̍k tī Tiong-hôa Bîn-kok Chèng-hú Lông-gia̍p-pō͘.

Lūi-pia̍t:Lông-gia̍p-pō͘
Thiok-sán Chhì-giām-só͘

**Thiok-sán Chhì-giām-só͘** (畜產試驗所), kán-chheng **Thiok-chhì-só͘** (畜試所), sī hū-chek Tâi-oân thiok-sán chhì-giām gián-kiù kang-chok ê chèng-hú ki-koan.

Lūi-pia̍t:Lông-gia̍p-pō͘
Lông-gia̍p-pō͘ Lîm-gia̍p khip Chū-jiân Pó-io̍k-sú Sin-tek Hun-sú

**Lîm-gia̍p khip Chū-jiân Pó-io̍k-sú Sin-tek Hun-sú** (林業及自然保育署新竹分署), kū-miâ **Sin-tek Lîm-khu Koán-lí-chhù** (新竹林區管理處), sī Tâi-oân Tiong-hôa Bîn-kok Chèng-hú Hêng-chèng-īⁿ Lông-gia̍p-pō͘ Lîm-gia̍p khip Chū-jiân Pó-io̍k-sú ê tē-khu lîm-chèng ki-koan; hū-chek chiáng-koán Sin-pak-chhī, Thô-hn̂g-chhī, Sin-tek-koān, Sin-tek-chhī kap Biâu-le̍k-koān tē-khu ê kok-iú lîm-pan-tē.

Lūi-pia̍t:Lông-gia̍p-pō͘
Lông-gia̍p Kho-ki Gián-kiù-īⁿ

**Châi-thoân Hoat-jîn Lông-gia̍p Kho-ki Gián-kiù-īⁿ** (財團法人農業科技研究院), kán-chheng **Lông-kho-īⁿ** (農科院), sī ūi-tī Tâi-oân Sin-tek-chhī Hiong-san-khu ê chi̍t keng kong-ka ê lông-gia̍p gián-kiù ki-koan. Siat-li̍p ê chong-chí sī ūi-tio̍h beh kái-koat chèng-hú lông-gia̍p kho-ki jîn-le̍k ê chìn-iōng, lâi ka-sok thê-seng lông-gia̍p gián-kiù chúi-chún, cheng-chìn chóng-thé lông-gia̍p kēng-cheng-le̍k.

Lūi-pia̍t:Lông-gia̍p-pō͘
Tâi-pak Si̍t-bu̍t-hn̂g

**Tâi-pak Si̍t-bu̍t-hn̂g** (台北植物園) sī ūi-tī Tâi-oân Tâi-pak-chhī Tiong-chèng-khu ê jia̍t-tài keng-chè chhiū-chéng ê chai-si̍t chhì-giām-só͘, mā sī Tâi-pak-chhī ū-miâ ê hiu-hân kong-hn̂g.
Lông-gia̍p-pō͘ Seng-bu̍t To-iōng-sèng Giân-kiù-só͘

**Lông-gia̍p-pō͘ Seng-bu̍t To-iōng-sèng Giân-kiù-só͘** (生物多樣性研究所), 2023 nî 8 goe̍h kái-chè chìn-chêng sī **Te̍k-iú Seng-bu̍t Gián-kiù Pó-io̍k Tiong-sim** (特有生物研究保育中心), kán-chheng **Te̍k-seng Tiong-sim** (特生中心), sī Tâi-oân Lông-gia̍p-pō͘ ê chhì-giām gián-kiù tan-ūi, chú-iàu chiam-tùi Tâi-oân te̍k-iú-chéng, tiⁿ-kùi kap hi-iú seng-bu̍t lâi chìn-hêng bu̍t-chéng hun-pò͘, cho̍k-kûn sò͘-liōng, seng-thài le̍k-sú, chhe-sek-tē khoân-kéng, hù-io̍k hong-hoat kap seng-thài kàu-io̍k ê tiau-cha gián-kiù kang-chok.

Lūi-pia̍t:Lông-gia̍p-pō͘
Chèng-biâu Kái-liông Hoân-si̍t-tiûⁿ

**Chèng-biâu Kái-liông Hoân-si̍t-tiûⁿ** (種苗改良繁殖場), kán-chheng **Chèng-biâu-tiûⁿ** (種苗場), lē-sio̍k tī Hêng-chèng-īⁿ Lông-gia̍p-pō͘, choan-bûn hū-chek gián-kiù kap kái-liông Tâi-oân lông-chok-bu̍t kap oân-gē chok-bu̍t ê chai-á.

Lūi-pia̍t:Lông-gia̍p-pō͘
Lông-gia̍p Chhì-giām-só͘

**Lông-gia̍p Chhì-giām-só͘** (農業試驗所), kán-chheng **Lông-chhì-só͘** (農試所), tī 1895 nî 8 goe̍h sêng-li̍p, hū-chek Tâi-oân ê lông-gia̍p chhì-giām gián-kiù kang-chok.

Lūi-pia̍t:Lông-gia̍p-pō͘
Lông-gia̍p Kim-iông-sú

**Lông-gia̍p Kim-iông-sú** (農業金融署), kán-chheng **Lông-kim-sú** (農金署), tī 2004 nî sêng-li̍p, hū-chek Tâi-oân lông-gia̍p kim-iông ki-koan ê kàm-lí kap chèng-chhek-sèng lông-gia̍p choan-àn tāi-khoán ê kui-ōe thui-tōng kang-chok.

Lūi-pia̍t:Lông-gia̍p-pō͘
Lông-niû-sú

**Lông-niû-sú** (農糧署), tī 1946 nî sêng-li̍p, sī lē-sio̍k tī Tâi-oân Tiong-hôa Bîn-kok Chèng-hú Lông-gia̍p-pō͘ ê hêng-chèng ki-koan; hū-chek Tâi-oân lông-niû siong-koan gia̍p-bū.

Lūi-pia̍t:Lông-gia̍p-pō͘
Lông-gia̍p-pō͘ Lông-gia̍p Io̍h-bu̍t Chhì-giām-só͘

**Lông-gia̍p-pō͘ Lông-gia̍p Io̍h-bu̍t Chhì-giām-só͘** (農業部農業藥物試驗所), kán-chheng **Lông-io̍h-só͘** (農藥所), tī 1971 nî sêng-li̍p, hū-chek Tâi-oân lông-io̍h gián-kiù kap hoat-tián, lông-sán-phín chân-liû iú-to̍k bu̍t-chit koán-chè, si̍t-bu̍t pó-hō͘ sin hong-hoat kai-hoat, ki-su̍t ho̍k-bū kap tēng-tēng kok-chióng kiám-tēng hong-hoat kap phêng-kó͘ piau-chún, lâi khak-pó lông-io̍h ê an-choân sú-iōng kap lông-sán-phín ê an-choân phín-chit.

Lūi-pia̍t:Lông-gia̍p-pō͘
Tâi-tiong-khu Lông-gia̍p Kái-liông-tiûⁿ

**Tâi-tiong-khu Lông-gia̍p Kái-liông-tiûⁿ** (臺中區農業改良場), lē-sio̍k tī Lông-gia̍p-pō͘, hū-chek Tâi-oân Tâi-tiong-chhī, Chiong-hòa-koān, Lâm-tâu-koān ê lông-gia̍p chhì-giām èng-iōng kap thui-kóng gia̍p-bū.

Lūi-pia̍t:Lông-gia̍p-pō͘
Lông-gia̍p-pō͘ Tê ki̍p Ím-liāu Chok-bu̍t Kái-liông-tiûⁿ

Lông-gia̍p-pō͘ Tê ki̍p Ím-liāu Chok-bu̍t Kái-liông-tiûⁿ (農業部茶及飲料作物改良場), 2023 nî 8 goe̍h keí-chè í-chêng sī **Tê-gia̍p Kái-liông-tiûⁿ** (茶業改良場), kán-chheng **Tê-kái-tiûⁿ** (茶改場), sī lē-sio̍k tī Tâi-oân--ê Tiong-hôa Bîn-kok Chèng-hú Hêng-chèng-īⁿ Lông-gia̍p-pō͘ ê ki-koan, hū-chek Tâi-oân só͘-ū tê-hio̍h siong-koan ê gia̍p-bū.

Lūi-pia̍t:Lông-gia̍p-pō͘
Tâi-oân ê te̍k-iú-chéng lia̍t-toaⁿ

**Tâi-oân ê te̍k-iú-chéng lia̍t-toaⁿ** pau-hâm Tâi-oân ê te̍k-iú-chéng kap te̍k-iú ê a-chéng. Te-he̍k siōng hâm-kài Tâi-oân pún-tó kap lī-tó.

## Siong-koan
*Tâi-oân ê si̍t-bu̍t te̍k-iú-chéng lia̍t-toaⁿ
*Tâi-oân ê tōng-bu̍t te̍k-iú-chéng lia̍t-toaⁿ

## Gōa-pō͘ liân-kiat
*Taiwan Endemic Species Research Institute 
*Taiwan Biodiversity National Information Network
*Taiwan Ecological Research Network 
*Ecogrid project
Tâi-lâm-khu Lông-gia̍p Kái-liông-tiûⁿ

**Tâi-lâm-khu Lông-gia̍p Kái-liông-tiûⁿ** (臺南區農業改良場), lē-sio̍k tī Hêng-chèng-īⁿ Lông-gia̍p-pō͘, hū-chek Tâi-oân Tâi-lâm-chhī, Ka-gī-koān, Ka-gī-chhī kap Hûn-lîm-koān ê lông-gia̍p chhì-giām èng-iōng kap thui-kóng gia̍p-bū.

Lūi-pia̍t:Lông-gia̍p-pō͘
Tâi-tang-khu Lông-gia̍p Kái-liông-tiûⁿ

**Tâi-tang-khu Lông-gia̍p Kái-liông-tiûⁿ** (臺東區農業改良場), lē-sio̍k tī Hêng-chèng-īⁿ Lông-gia̍p-pō͘, hū-chek Tâi-oân Tâi-tang-koān ê lông-gia̍p chhì-giām èng-iōng kap thui-kóng gia̍p-bū.

Lūi-pia̍t:Lông-gia̍p-pō͘
Hoa-liân-khu Lông-gia̍p Kái-liông-tiûⁿ

**Hoa-liân-khu Lông-gia̍p Kái-liông-tiûⁿ** (花蓮區農業改良場), lē-sio̍k tī Hêng-chèng-īⁿ Lông-gia̍p-pō͘, hū-chek Tâi-oân Hoa-liân-koān kap Gî-lân-koān ê lông-gia̍p chhì-giām èng-iōng kap thui-kóng gia̍p-bū.

Lūi-pia̍t:Lông-gia̍p-pō͘
Hông-gâ-lī Kông-si-khek

***Hông-gâ-lī Kông-si-khek***, S.244, R.106 (hoat. *Rhapsodies hongroises*; tek. *Ungarische Rhapsodien*; hông. *Magyar rapszódiák*) sī 19 siú pi-á-noh ga̍k-khek ê cho͘-ha̍p, chú-tê sī Hông-gâ-lī bîn ga̍k, chok-khek-chiá sī Franz Liszt, tùi 1846 nî kàu 1853 nî kap 1882 nî kàu 1885 nî kan siá--ê. Liszt mā sī koán-hiân-ga̍k pán kiam pi-á-noh siang-jîn kap sam-jîn pán-pún chhòng-chok-chiá.

Lāi-bīn te̍k-pia̍t chhut-miâ ê ū Tē-2, Tē-10 kap Tē-6 téng hō.

## Siong-koan
* Kông-si-khek
Ko-hiông-khu Lông-gia̍p Kái-liông-tiûⁿ

**Ko-hiông-khu Lông-gia̍p Kái-liông-tiûⁿ** (高雄區農業改良場), lē-sio̍k tī Hêng-chèng-īⁿ Lông-gia̍p-pō͘, hū-chek Tâi-oân Ko-hiông-chhī, Pîn-tong-koān kap Phêⁿ-ô͘-koān ê lông-gia̍p chhì-giām èng-iōng kap thui-kóng gia̍p-bū.

Lūi-pia̍t:Lông-gia̍p-pō͘
Lông-gia̍p-pō͘ Lîm-gia̍p khip Chū-jiân Chū-jiân Pó-io̍k-sú Tâi-tiong Hun-sú

**Lîm-gia̍p khip Chū-jiân Pó-io̍k-sú Tâi-tiong Hun-sú** (林業及自然保育署臺中分署), kū-miâ **Tang-sì Lîm-khu Koán-lí-chhù** (東勢林區管理處), sī Tâi-oân Tiong-hôa Bîn-kok Chèng-hú Hêng-chèng-īⁿ Lông-gia̍p-pō͘ Lîm-gia̍p khip Chū-jiân Pó-io̍k-sú ê tē-khu lîm-chèng ki-koan; hū-chek chiáng-koán Tâi-tiong-chhī, Biâu-le̍k-koān, Gî-lân-koān kap Lâm-tâu-koān tē-khu ê kok-iú lîm-pan-tē.

Lūi-pia̍t:Lông-gia̍p-pō͘
Warner Bros.

**Warner Bros.**, choân-miâ **Warner Bros. Gû-lo̍k Kong-si** (Eng-gí: *Warner Bros. Entertainment Inc.*), sī Bí-kok ê gû-lo̍k-gia̍p, tiān-iáⁿ chè-chok-só͘ kiam hoat-hêng-siong, sī Time Warner ê kiáⁿ kong-si, chóng-pō͘ tī California ê Burbank. In sī Bí-kok thoân-thóng "6 tōa" tiān-iáⁿ chè-chok-só͘ chi it.

*
Lūi-pia̍t:Time Warner
Tiān-náu mé-mo-lih

**Mé-mo-lih** (Eng-gí: *memory*), iah-sī **kì-e̍k-thé**, sī choan-bûn tī siu-khǹg chu-sìn ê tiān-náu ngē-thé chong-tì. Khài-liām siōng chú-iàu só͘ kóng ê "chho͘-kip siu-khǹg-thé" (*primary storage*), it-poaⁿ thang sìn-sok ūn-chok hō͘ tiān-náu chhù-lí chu-sìn, nā ū su-iàu ê sî, chiah chìn-chi̍t-pō͘ í hi-gí mé-mo-lih (*virtual memory*) ê hêng-sek lī-ēng chhù-kip siu-khǹg-thé.

Bo̍k-chêng chú-iàu hông èng-iōng ê mé-mo-lih sī poàn-tó-thé mé-mo-lih khoán-sek--ê.
Chiàu-jī kap phì-jū

**Chiàu-jī** (Eng-gí: *literal*) kap **phì-jū** (*figurative*) ê hun-pia̍t, sī tùi giân-gí tī bûn-thé-lūn (*stylistics*), siu-sû kiam ì-bī-lūn siōng ê chi̍t khoán hun-sek.

Chiàu-jī, sī kóng sú-iōng gí-sû goân-pún ia̍h cheng-bi̍t ê tēng-gī; nā phì-jū, sī sú-iōng thoat-lî goân-pún tēng-gī ê ì-sù, thang sán-seng khah ho̍k-cha̍p ê lí-lō͘ ia̍h sī ka-kiông piáu-ta̍t. 

## Chham-chiàu
Ko͘-to̍k ê Bí-si̍t-ka

***Ko͘-to̍k ê Bí-si̍t-ka*** (Ji̍t: 孤独のグルメ; Eng: *The Solitary Gourmet*) sī iû Ji̍t-pún ê bān-ōe-ka Kusumi Masayuki goân-tù, Taniguti Zirô ōe ê chi̍t phō bàng-gah. Lo̍h-bóe koh iû TV Tokyo kap Kyodo Television hip chò tiān-sī-kio̍k.

Lūi-pia̍t:Ji̍t-pún iáⁿ-chi̍p
Kok-li̍p Tâi-oân Tô͘-su-koán

**Kok-li̍p Tâi-oân Tô͘-su-koán** (國立臺灣圖書館) sī Tâi-oân ê chi̍t keng kok-li̍p kong-kiōng tô͘-su-koán, lē-sio̍k tī Hêng-chèng-īⁿ Kàu-io̍k-pō͘, ūi-tī Sin-pak-chhī Tiong-hô-khu. I-ê tēng-ūi sī gián-kiù-hêng kong-kiōng tô͘-su-koán,  hām Kok-li̍p Kong-kiōng Chu-sìn Tô͘-su-koán tàu-tīn hū-chek hú-tō choân-kok 520-gōa keng kong-kiōng tô͘-su-koán ê jīm-bū.

## Le̍k-sú

## Le̍k-jīm koán-tiúⁿ

## Cho͘-chit

## Chham-khó

## Gōa-pō͘ liân-kiat
Kok-ka Ūn-tōng Hùn-liān Tiong-sim

**Hêng-chèng Hoat-jîn Kok-ka Ūn-tōng Hùn-liān Tiong-sim** (行政法人國家運動訓練中心), kán-chheng **Kok-hùn Tiong-sim**, sī Tâi-oân kok-ka thé-io̍k tāi-piáu-tūi soán-chhiú ê hùn-liān tiûⁿ-tē, sī Hêng-chèng-īⁿ Ūn-tōng-pō͘ ê to̍k-li̍p hêng-chèng hoat-jîn ki-koan.

## Gōa-pō͘ liân-kiat

*Kok-ka Ūn-tōng Hùn-liān Tiong-sim
Kok-li̍p Hái-iûⁿ Seng-bu̍t Phok-bu̍t-koán

**Kok-li̍p Hái-iûⁿ Seng-bu̍t Phok-bu̍t-koán** (國立海洋生物博物館), kán-chheng **Hái-seng-koán** (海生館), sī Tâi-oân ê chi̍t keng í hái-iûⁿ seng-bu̍t chò chú-tê ê tōa-hêng phok-bu̍t-koán, ūi-tī Pîn-tong-koān Chhia-siâⁿ-hiong. 1991 nî tiû-pī sêng-li̍p, tī 2000 nî 2 goe̍h 25 hō khai-hòng.

## Gōa-pō͘ liân-kiat
*Kok-li̍p Hái-iûⁿ Seng-bu̍t Phok-bu̍t-koán
*
Phok-bu̍t-koán

**Phok-bu̍t-koán** (博物館; *museum*) sī siu-chông kó͘-tóng ê kiàn-tio̍k-bu̍t ia̍h-sī ki-koan.

Phok-bu̍t-koán siu-chông pēng î-hō kū-iú kho-ha̍k, gē-su̍t ia̍h-sī le̍k-sú tiōng-iàu-sèng ê mi̍h-kiāⁿ, pēng thàu-kòe tián-sī, hō͘ tāi-chiòng ē-tàng koan-khòaⁿ chia-ê mi̍h-kiāⁿ. Tōa-pòaⁿ ê tōa-hêng phok-bu̍t-koán ūi-tī sè-kài sì-kè ê tiōng-iàu siâⁿ-chhī. Phok-bu̍t-koán it-poaⁿ ū tián-chông, gián-kiù, tián-sī kap kàu-io̍k 4-tōa kong-lêng.

Lūi-pia̍t:Kàu-io̍k
Kok-li̍p Tâi-oân Gē-su̍t Kàu-io̍k-koán

**Kok-li̍p Tâi-oân Gē-su̍t Kàu-io̍k-koán** (國立臺灣藝術教育館), kán-chheng **Gē-kàu-koán** (藝教館), sī choan-bûn teh thui-kóng Tâi-oân ha̍k-hāu gē-su̍t kàu-io̍k ê kok-li̍p bûn-kàu ki-koan, hū-chek Tâi-oân gē-su̍t kàu-io̍k ê gián-kiù, thui-kóng kap hú-tō ê jīm-bū; ūi-tī Tâi-pak-chhī Tiong-chèng-khu.

Lūi-pia̍t:Tâi-oân ê bí-su̍t-koán
Lūi-pia̍t:Tâi-pak-chhī ê phok-bu̍t-koán
T
Tiong-hôa Bîn-kok Kàu-io̍k-pō͘

**Tiong-hôa Bîn-kok Kàu-io̍k-pō͘** (中華民國教育部) sī Tâi-oân Tiong-hôa Bîn-kok Chèng-hú iú-koan kàu-io̍k ha̍k-su̍t kap chheng-liân sū-bū ê chòe-ko chú-koán ki-koan, mā kàm-tok kok tē-hng chèng-hú ê kàu-io̍k hêng-chèng ki-koan.

## Le̍k-sú

## Cho͘-chit kiat-kò͘
### Pō͘-sio̍k tan-ūi

### Pō͘-sio̍k ki-koan kap ki-kò͘
* Kok-bîn ki̍p Ha̍k-tsîng Kàu-io̍k-sú (國民及學前教育署)
* Chheng-liân Hoat-tián-sú (青年發展署)
* Kok-ka Kàu-io̍k Gián-kiù-īⁿ (國家教育研究院)
* Kok-li̍p Kàu-io̍k Kóng-pò͘ Tiān-tâi (國立教育廣播電臺)
* Kok-ka Tô͘-su-koán (國家圖書館)
* Kok-li̍p Tâi-oân Tô͘-su-koán
* Kok-li̍p Kong-kiōng Chu-sìn Tô͘-su-koán (國立公共資訊圖書館)
* Kok-li̍p Tâi-oân Kho-ha̍k Kàu-io̍k-koán
* Kok-li̍p Chū-jiân Kho-ha̍k Phok-bu̍t-koán
* Kok-li̍p Kho-ha̍k Kāng-gē Phok-bu̍t-koán
* Kok-li̍p Hái-iûⁿ Seng-bu̍t Phok-bu̍t-koán
* Kok-li̍p Hái-iûⁿ Kho-ki Phok-bu̍t-koán (國立海洋科技博物館)
* Kok-li̍p Tâi-oân Gē-su̍t Kàu-io̍k-koán

### Só͘-sio̍k kok-li̍p ha̍k-hāu

## Le̍k-jīm siú-tiúⁿ

## Siong-koan
*Tâi-oân ê kàu-io̍k

## Chham-khó

## Gōa-pō͘ liân-kiat
* 
*
Thong-lêng Siàu-lí

***Thong-lêng Siàu-lí*** he̍k ***Thong-lêng Siàu-lú*** (通靈少女; Eng: *The Teenage Psychic*) sī 2017 nî ê chi̍t chhut Tâi-oân tiān-sī-kio̍k, goân-tù sī Tân Hô-jû tī 2013 nî chhòng-chok ê ha̍k-seng kio̍k-tián chok-phín *[[Sîn-soàn]]* (神算). Che sī Kong-kiōng Tiān-sī kap HBO Asia tē-it pái ha̍p-chok ê khòa-kok iáⁿ-chi̍p, iû Koeh Su-iâu, Chhòa Hoân-hi, Tân Bō͘-gī, Tēⁿ In-seng kap Siā Siông-ngá niá-hâm chú-ián. Chit chhut hì ùi 2016 nî 7 goe̍h 19 hō khai-sí hip, kui chhut hì lóng tī Tâi-oân hip, í Tâi-oân ê keng-biō bûn-hòa chò chú-tê.

## Ián-ôan lia̍t-pió
### Chú-iàu ián-ôan
* Koeh Su-iâu : Siā Ngá-chin (謝雅真)
* Chhòa Hoân-hi : Hô Ín-lo̍k (何允樂)
* Tân Bō͘-gī : kim sèng-chāi (金勝在)
* Tēⁿ In-seng : N̂g Khiáu-bî (黃巧薇)
* Siā Siông-ngá : Tiuⁿ Liām-bûn (張念文)
Kong-tia̍p

**Kong-tia̍p** (光碟; Eng: *optical disc*) sī ēng lûi-siā sàu-biâu ê kì-lo̍k kap tha̍k-chhú hong-sek lâi thú-chûn chu-sìn ê chi̍t chióng kài-chit. 1965 nî tī Bí-kok hoat-bêng, hit-tang-chūn ê thú-chûn keh-sek iu-goân sī í lūi-pí (*analog*) ûi-chú. Tāi-iok tī 1990 nî-tāi chó-iū khai-sí phó͘-kip, ū chûn-hòng tōa-liōng chu-liāu ê te̍k-sèng.

## Lūi-pia̍t

## Chham-khó

Lūi-pia̍t:Kong-tia̍p chè-chok
Lîm-gia̍p khip Chū-jiân Pó-io̍k-sú Gî-lân Hun-sú

**Lîm-gia̍p khip Chū-jiân Pó-io̍k-sú Gî-lân Hun-sú** (林業及自然保育署宜蘭分署), Kū-miâ **Lô-tong Lîm-khu Koán-lí-chhù** (羅東林區管理處), sī Tâi-oân Tiong-hôa Bîn-kok Chèng-hú Hêng-chèng-īⁿ Lông-gia̍p-pō͘ Lîm-gia̍p khip Chū-jiân Pó-io̍k-sú ê tē-khu lîm-chèng ki-koan; hū-chek chiáng-koán Gî-lân-koān, Tâi-pak-chhī, Sin-pak-chhī, Ke-lâng-chhī kap pō͘-hūn Hoa-liân-koān tē-khu ê kok-iú lîm-pan-tē.

Lūi-pia̍t:Lông-gia̍p-pō͘
Kàu-io̍k-pō͘ Kok-gí Sû-tián

***Kàu-io̍k-pō͘ Kok-gí Sû-tián*** (教育部國語辭典) sī Tiong-hôa Bîn-kok Kàu-io̍k-pō͘ ê chi̍t phō tōa-hêng sû-tián. Bo̍k-chiân siōng sin ê pán-pún sī 2015 nî 12 goe̍h thui-chhut ê *Tiông-pian Kok-gí Sû-tián Siu-tēng-pún* (重編國語辭典修訂本) bāng-lō͘ pán-pún. 2013 nî khai-sí iû Kàu-io̍k-pō͘ Kok-ka Kàu-io̍k Gián-kiù-īⁿ î-hō.
Má-kai I-ha̍k-īⁿ

**Má-kai I-ha̍k Tāi-ha̍k** (馬偕醫學大學; Eng: *MacKay Medical University*), goân-pún hō-chò **Má-kai I-ha̍k-īⁿ** (馬偕醫學院; Eng: *Mackay Medical College*), sī chi̍t keng iû Tâi-oân Ki-tok Tiúⁿ-ló Kàu-hōe chhòng-li̍p ê su-li̍p i-ha̍k-īⁿ, ūi-tī Sin-pak-chhī Sam-chi-khu. 2009 nî 3 goe̍h 30 hō, Kàu-io̍k-pō͘ thong-kòe li̍p-àn sin-chhéng, he̍k-chún li̍p-àn chiau-seng, Má-kai I-ha̍k-īⁿ chiâⁿ-chò choân Tâi-oân tē-12 keng i-ha̍k-īⁿ.

## Chham-khó

## Gōa-pō͘ liân-kiat
*Má-kai I-ha̍k-īⁿ 
*Má-kai I-hō͘ Koán-lí Choan-kho Ha̍k-hāu
*Má-kai Kì-liām I-īⁿ 
*Chiong-hòa Ki-tok-kàu I-īⁿ 
*Sin-lâu I-liâu Châi-thoân Hoat-jîn 
*Tiúⁿ-ló Kàu-hōe 

Lūi-pia̍t:Tâi-oân ê Ki-tok-kàu
Durango (khu-pia̍t-ia̍h)

**Durango** ū khó-lêng sī chí:

## Be̍k-se-ko
* Durango Chiu, ia̍h siú-hú Durango Chhī

## Bí-kok
* Durango (Colorado)
* Durango (Iowa)
Kok-li̍p Tâi-oân Gē-su̍t Tāi-ha̍k

**Kok-li̍p Tâi-oân Gē-su̍t Tāi-ha̍k** (國立臺灣藝術大學), kán-chheng **Tâi-oân Gē-tāi** (臺灣藝大) he̍k **Tâi-gē-tāi** (臺藝大), chiân0sin sī tī 1955 nî sêng-li̍p ê **Kok-li̍p Gē-su̍t Ha̍k-hāu** (國立藝術學校), ūi-tī Sin-pak-chhī Pang-kiô-khu, sī Tâi-oân tē-it keng ko-téng gē-su̍t kàu-io̍k choan-gia̍p hoat-tián ê tāi-ha̍k.

## Gōa-pō͘ liân-kiat
*Kok-li̍p Tâi-oân Gē-su̍t Tāi-ha̍k koaⁿ-hong bāng-chām

Lūi-pia̍t:Sin-pak-chhī ê tāi-ha̍k
Be̍k-se-ko Bâ-io̍h Chiàn-cheng

**Be̍k-se-ko hoán bâ-io̍h bo̍k-e̍k chiàn-cheng** (Se-gí: *Guerra contra el narcotráfico en México*) sī kàu 2018 nî koh tng teh hoat-seng ê kē kiông-tō͘ chiàn-cheng, sǹg sī Bí-kok ê Bâ-io̍h Chiàn-cheng tī Be̍k-se-ko ê chiàn-tiûⁿ. Tùi-khòng ê siang-hong chú-iàu sī Be̍k-se-ko Chèng-hú kap chē kûn bâ-io̍h seng-lí chi̍p-thoân.

Be̍k-se-ko kun-tūi chū 2006 nî khai-sí chham-ka kàng-kē io̍h-bu̍t siong-koan po̍k-le̍k ê sū-bū. Be̍k-se-ko chèng-hú chú-iàu ê chiau-tiám sī tī tùi-khòng bâ-io̍h chi̍p-thoân (*[[cartel]]*), Bí-kok chú-iàu choan-bûn tī bâ-io̍h bé-bē ê thê-hông.

Chū Colombia ê Cali ka Medellín chi̍p-thoân tī 1990 nî-tâi sit-sè liáu-āu, Be̍k-sek-ko chāi-tē ê bâ-io̍h chi̍p-thoân éng-hióng-le̍k chiō tian-tó chin-ka. Chiàu 2007 nî sò͘-jī, Be̍k-kok ê bâ-io̍h chi̍p-thoân khòng-chè Bí-kok 90% ê cocaine su-ji̍p.

Chiàu chóng-thóng Felipe Calderón jīm-kî kiat-sok sî-chūn (2012 nî) ê koan-hong thóng-kè, Be̍k-se-ko Bâ-io̍h Chiàn-cheng tong-sî í-keng chō-sêng siōng-bô 60,000 lâng sí-bông. Lēng-gōa tī 2013 nî, ia̍h ū ko͘-kè sí-bông jîn-sò͘ ta̍t kàu 120,000 kap sit-chong 27,000 lâng.

## Chham-chiàu
Chìn-hòa ián-sǹg-hoat

**Chìn-hòa ián-sǹg-hoat** (Eng-gí: *evolutionary algorithm*), ū sî mā hông kiò ûi-thoân ián-sǹg-hoat, sī ùi tiān-náu thêng-sek lī-ēng chū-jiân soán-tek ê koan-liām chhù-lí būn-tê, chhōe chhut khah hó-sè ê kiat-kó. Ki-pún ê hong-sek sī sán-seng sûi-ki ê tu̍t-piàn, liáu-āu koh kun-kù só͘ ài ê lí-sióng, kéng chhut "siāng hó" ê tu̍t-piàn; Keng-kòe chē hôe ê chhau-chok liáu-āu, thang sán-seng chhut pí it-poaⁿ lâng siuⁿ--chhut-lâi-ê koh khah ha̍p-ēng ê ián-sǹg-hoat.

## Chham-chiàu
Kīn-sī

**Kīn-sī** sī chi̍t khoán kng-sòaⁿ tī ba̍k-chiu lāi-bīn retina thâu-chêng chiō sán-seng chiau-tiám ê chèng-thâu. Che hiān-siōng ē chō-sêng bu̍t-thé ê iáⁿ pí phó͘-thong cheng-hêng ke khah bū--khì.
Constantinus ông-tiâu

**Constantinus ông-tiâu** sī tùi Lô-má Tè-kok tùi Constantius Chlorus kàu Iulianus sî-kî hông-ka ê chi̍t khoán chheng-ho͘. Hō-miâ ê lâi-goân sī Constantinus 1-sè, i tī 324 nî ê sî chiâⁿ chò sī tè-kok ê tan-to̍k thóng-tī-chiá.
Saⁿ-cha̍p Pà-ông (Lô-má)

**Saⁿ-cha̍p Pà-ông** (Latin: *Tyranni Triginta*) sī chí *[[Historia Augusta]]* só͘ kì 30 ūi thóng-tī-chiá, in sī Gallienus hông-tè sî-kî Lô-má Tè-kok ông-khoân chhiàm-ūi-chiá.

Chit hūn *Historia Augusta* kì-chài ê miâ-toaⁿ ê khak-tēng-sèng sī siū tio̍h cheng-lūn--ê, ha̍k-kài jīn-ûi chok-chiá (ēng Trebellius Pollio chò miâ) phòng-hong chhiàm-ūi-chiá ê sò͘-liōng, lâi tùi-tâng Ngá-tián ê Saⁿ-cha̍p Pà-ông.

Si̍t-chè tī *Historia* lāi siá liáu m̄-chí 30-ê miâ, m̄-koh pí-lūn ū nn̄g ūi sī hun-pia̍t sio̍k Maximinus Thrax kap Claudius 2-sè sî-kî--ê jîn-bu̍t, lēng-gōa ê 30 ūi chiah sī sǹg Gallienus thóng-tī sî-kî.

## Miâ-toaⁿ

## Chham-chiàu
Hō͘-sòaⁿ

**Hō͘-sòaⁿ** sī chi̍t lūi ū cha̍h hō͘-chúi ia̍h ji̍t-thâu lō͘-iōng ê mi̍h-kiāⁿ, kin-sè it-poaⁿ liû-hêng ê khoán-sek sī hâm chi̍t ki koáiⁿ kiam sì-ûi ki-kut ha̍p chò kui cho͘ hō͘-sòaⁿ-kut chi-chhî chi̍t phìⁿ ū cha̍h hō͘ ji̍t chok-iōng ê khàm-kòa.

## Iōng-gí
Nā beh te̍k-pia̍t piáu-sī cha̍h ji̍t ê hō͘-sòaⁿ, thang kóng "iông-sòaⁿ" (陽傘) he̍k-chiá sī "niû-sòaⁿ" (涼傘). Chóng-sī Lán-lâng it-poaⁿ taⁿ ēng "hō͘-sòaⁿ" chò phó͘-thong iōng-gí.

## Le̍k-sú
Hō͘-sòaⁿ ū chiau-kòe 3000 tang ê le̍k-sú, kó͘-chá ū chong-kàu kap sîn-ōe sèng-chit ê siōng-cheng-sèng. Ai-ki̍p, Tiong-kok, Ìn-tō͘ sī chú-iàu koan-hē tio̍h chá-kî hō͘-sòaⁿ hoat-tián le̍k-sú ê só͘-chāi. Koh chhinc-hhiūⁿ tī chi̍t kóa só͘-chāi, pí-lūn Myanmar kap Siam-lô, hō͘-sòaⁿ hông tòng-chò sī kok-ông chú-khoân ê siōng-cheng-bu̍t.

19 sè-kí Eng-kok khai-sí seng-sán kǹg-thih châi-chit ê hō͘-sòaⁿ-kut, tè-bé hoat-tián oa̍h-hiáⁿ ê hō͘-sòaⁿ kang-gia̍p, che mā piáu-hiān tī 1851 nî ê pho̍k-lám-hōe. Hō͘-sòaⁿ tī Eng-lân ê bûn-ha̍k tang-tiong sī chi̍t khoán thang tāi-piáu Eng-lân-lâng ê mi̍h-kiāⁿ.

## Chham-chiàu

## Siong-koan
* Chóa-hō͘-sòaⁿ
* Bān-jîn-sòaⁿ
Lāi-saⁿ

**Lāi-saⁿ** sī chí chhēng tī siāng lāi chân, keh tī sin-ku kap gōa saⁿ tiong-ng ê chi̍t chân saⁿ-á-khò͘. Chóng-sī bô-kâng bûn-hòa ia̍h sî-tāi tùi chhēng-saⁿ goân-chéng ê thêng-tō͘ koan-liām sī bô-kâng--ê, nā sī tī chi̍t kóa siā-hōe, tiāⁿ ē-tàng kóng sī bô lāi-saⁿ koan-liām--ê.

## Le̍k-sú
Chiàu Se-iûⁿ-sek hiān-tāi chhēng-chhah lâi kóng, lāi-saⁿ lō͘-iōng pau-koat hō͘ gōa-saⁿ bián-tit kap sin-thé chiap-chhio̍k. Chái-kî ê se-iûⁿ lāi-saⁿ sī bô hun sèng-pia̍t--ê, kàu 19 sè-kí ê sî, khai-sí ka-kiông sèng-pia̍t ê khu-hun. Hit chūn, tī cha-po͘ ê pō͘-hūn, lāi-saⁿ it-poaⁿ î-chhî kong-lêng-sèng kap si̍t-ēng-sèng; m̄-koh tī cha-bó͘ ê pō͘-hūn khai-sí ū sek-io̍k ê ì-bī. Pí-lūn corset siat-kè sok-ân io-pō͘ tông-sî kiông-tiāu heng-pō͘ kap tûn-pō͘ ê chûn-chāi. Lāi-saⁿ tī chit sî sī tông-sî jia-khàm kiam kiông-tiāu sek-io̍k pō͘-ūi ê chok-iōng.

Lēng-gōa, ū-ê goán-té sī lāi-saⁿ ê siat-kè, keng-kòe sî-kan piàn chò sī gōa-saⁿ ê chi̍t khoán, pí-lūn 1980 nî tāi corset tī Vivienne Westwood ê siat-kè ēng lycra châi-chit chè-chok ê khoán-sek, piàn chò sī hong-piān thǹg chhēng ê gōa-saⁿ.

## Chham-chiàu
*
Leonard Cohen

**Leonard Norman Cohen**, 1934 nî 9 goe̍h 21 ji̍t &ndash; 2016 nî 11 goe̍h 7 ji̍t chhut-sì, sī Bí-kok ê ián-goân.
Hō͘-moa

**Hō͘-moa** sī keh-choa̍t lāi-gōa e̍k-thé kau-ōaⁿ ê ho̍k-chong, thong-siông the̍h-lâi tī lo̍h-hō͘-thiⁿ cha̍h hō͘-chúi ēng.

## Siong-koan
*Chang-sui
*Hō͘-sòaⁿ

Lūi-pia̍t:Hō͘
Zagwe ông-tiâu

**Zagwe ông-tiâu** sī ùi ki-á-ji̍t Ethiopia pak-pō͘ ê ông-kok, tiong-sim tī Lalibela, chū 900 nî kàu 1270 nî kan thóng-tī hū-kīn tē-khu. Siáng bóe tāi Zagwe ông Za-Ilmaknun tǐ chiàn-tò͘ tang-tiong hō͘ Abyssinia ông Yekuno Amlak ê kun-tūi thâi--sí.

Lūi-pia̍t:Ethiopia ê le̍k-sú
Julius-Claudius ông-tiâu

** Julius-Claudius ông-tiâu** sī chí 5-ūi Lô-má hông-tè: Augustus, Tiberius, Caligula, Claudius kap Nero kap in ê ka-cho̍k. In tùi Lô-má Tè-kok tī Augustus sî-kî sán-seng khai-sí thóng-tī, chū Chêng 27 nî kàu Āu 68 nî Nero chū-sat kiat-sok.
Tiuⁿ Ú-seng Kì-liām-koán

**Tiuⁿ Ú-seng Kì-liām-koán** (張雨生紀念館) sī kì-liām Tâi-oân koa-chhiú Tiuⁿ Ú-seng ê chi̍t keng phok-bu̍t-koán; ūi-tī Phêⁿ-ô͘-koān Má-keng-chhī.
Tâi-pak Âng-tiám Siat-kè Phok-bu̍t-koán

**Tâi-pak Âng-tiám Siat-kè Phok-bu̍t-koán** (臺北紅點設計博物館) sī ūi-tī Tâi-oân Tâi-pak-chhī Sìn-gī-khu Siông-san Bûn-hòa Chhòng-ì Hn̂g-khu ê chi̍t keng phok-bu̍t-koán; sī Tek-kok Red Dot siat-kè tōa-chióng ê phok-bu̍t-koán.
Chu Bêng Bí-su̍t-koán

**Chu Bêng Bí-su̍t-koán** (朱銘美術館) sī iû Tâi-oân bí-su̍t-ka Chu Bêng tī 1999 nî 9 goe̍h 19 hō sêng-li̍p ê chi̍t keng hō͘-gōa bí-su̍t-koán; ūi-tī Sin-pak-chhī Kim-san-khu.
Kok-ka Jîn-khoân Phok-bu̍t-koán

**Kok-ka Jîn-khoân Phok-bu̍t-koán** (國家人權博物館) sī iû Tâi-oân Bûn-hòa-pō͘ siat-li̍p ê chi̍t keng phok-bu̍t-koán, ūi-tī Sin-pak-chhī ê Kéng-bí Jîn-khoân Bûn-hòa Hn̂g-khu lāi, chú-iàu ê khang-khòe sī so͘-chi̍p, chéng-lí, tián-chông kap gián-kiù Tâi-oân jîn-khoân ê sú-liāu.

## Chham-khó
Mastodon

**Mastodon** thang chí:
* Mastodon (tōng-bu̍t): chi̍t khoán chhiūⁿ
* Mastodon (nńg-thé): chi̍t ê siā-kûn bāng-chām nńg-thé.
Mastodon (nńg-thé)

**Mastodon** sī chi̍t ê hun-soàⁿ-hêng siā-kûn bāng-lō͘ (*federated social network*), kap Twitter ū sio-siâng--ê kong-lêng, m̄-koh koán-lí tī hui-tiong-sim-hoà (非中心化)--ê ho̍k-bū-khì (*server*) liân-bêng, sú-iōng khai-hòng goân-sú-bé nńg-thé. Sú-iōng-chiá lóng sio̍k tī chi̍t ê Mastodon ho̍k-bū-khì, kiò-chò "si̍t-lē" (實例, *instance*). Tī hia in thang pho͘ (PO) té-phoe hō͘ pa̍t-lâng tha̍k, m̄-koh chit-ê kong-lêng ài khoàⁿ sú-iōng-chiá kap si̍t-lē--ê siat-tēng. Té-phoe thang hun-chò to̍k-to̍k hō͘ ka-tī khoàⁿ, kan-ta hō͘ kin-toè-chiá (*followers*) khoàⁿ, khong-khai tī só͘-sio̍k si̍t-lē, khong-khai tī Mastodon--ê liân-bêng bāng-lō͘, í-ki̍p hō͘ pa̍t-chi̍t-ê sú-iōng-chiá khoàⁿ. Chit-ê ho̍k-bū leh chhoē kap tùi téng kàu ē (*top-down*) siū chún-chat--ê Twitter bô-kâng, beh ǹg sió siā-kûn kap í siā-kûn ûi chú--ê hong-sek hoat-tián.

## Chham-khó
*Misskey
*Pleroma (nńg-thé)
*Lemmy
*siā-kûn bāng-chām

## Goā-kháu liân-kiat
*Koaⁿ-hōng bāng-chām
*Mastodon--ê goân-sú-bé
Kok-li̍p Tong-hôa Tāi-ha̍k

**Kok-li̍p Tong-hôa Tāi-ha̍k** (; , sok-siá: **NDHU**) sī Tâi-oân ê chi̍t keng kok-li̍p chong-ha̍p tāi-ha̍k, ha̍k-hāu chóng-pō͘ ūi-tī Hoa-liân-koān Siū-hong-hiong.
Kok-li̍p Gî-lân Tāi-ha̍k

**Kok-li̍p Gî-lân Tāi-ha̍k** (國立宜蘭大學) sī Tâi-oân Gî-lân-koān Gî-lân-chhī ê chi̍t keng kok-li̍p chong-ha̍p tāi-ha̍k; tī 1926 nî chhòng-li̍p.
Bí-kok kok chiu ê jîn-kháu bi̍t-tō͘ lia̍t-toaⁿ

Pún bûn-chiong khai-lia̍t Bí-kok ta̍k chiu ê jîn-kháu bi̍t-tō͘ kap siong-koan chu-sìn.

## 2015 nî

## Siong-koan
* Bí-kok kok chiu ê jîn-kháu lia̍t-toaⁿ

Lūi-pia̍t:Bí-kok koan-liân lia̍t-toaⁿ