Tâi-oân Kheh-ka-gí

**Tâi-oân Kheh-ka-gí** (Hàn-jī: 臺灣客家語), sio̍k-chheng Kheh-ōe (客話), sī Tâi-oân ê Kheh-lâng leh kóng ê Kheh-ka-gí, goân-chū Tiong-kok Kńg-tang tang-pō͘, koh ū Hok-kiàn lâm-pō͘ kap sai-pō͘, taⁿ sī Tâi-oân ê kok-ka gí-giân. Ji̍t-pún sî-tāi tiāⁿ-tiāⁿ hō-chò **Kńg-tang-gí** (廣東語), tī hit-chūn ia̍h-ū chiâⁿ chōe Kheh-gí-bûn ê chok-phín. Kin-kù 2020 nî ê pò-kò, Tâi-oân Kheh-ka-gí ê sú-ēng chêng-hêng, Sì-koān-kiuⁿ--ê chiàm ū 57.5%, Lâm Sì-koān-khiūⁿ--ê chiàm ū 1.3%, Hái-lio̍k-khiuⁿ--ê chiàm ū 35.8%, Tōa-pō͘-khiuⁿ--ê chiàm ū 4.1%, Jiâu-pêng-khiuⁿ--ê chiàm ū 0.6%, koh-ū Chiàu-an-khiuⁿ--ê chiàm ū 0.7%.

## Khiuⁿ-kháu
Tâi-oân Kheh-ka-gí ê khiuⁿ-kháu sī àn-chiàu chó͘-che̍k-tē hō-miâ--ê.

### '''Sì-koān-khiuⁿ'''
**Sì-koān-khiuⁿ** (四縣腔; Kheh-pheng: xi ien kiongˊ) lâi-chū Chheng-kok Kńg-tang-séng Ka-èng Ti̍t-lē-chiu (嘉應直隸州) Têng-hiong-koān (程鄉縣), Heng-lêng-koān (興寧縣),  Tìn-pêng-koān (鎮平縣), Pêng-oán-koān (平遠縣) chit sì koān. Sî-koān-kiuⁿ sī Tâi-oân Kheh-ka-gí siōng chú-liû ê khiuⁿ-kháu, mā sī kong-chiòng to͘-ha̍p hòng-sàng (thih-lō͘, chia̍t-ūn) só͘ sú-iōng ê phiau-chún.

Sì-koān-kiuⁿ tī Tâi-oân hun-pò͘ ê só͘-chāi ū:

* Thô-hn̂g-chhī ê Tiong-le̍k-khu, Pêng-tìn-khu, Iûⁿ-mûi-khu (pō͘-hūn), Lêng-thâm-khu.
* Sin-tek-koān ê Koan-se-tìn (pō͘-hūn), Gô-bî-hiong (pō͘-hūn).
* Biâu-le̍k-koān ê Biâu-le̍k-chhī, Chō-kiô-hiong, Kong-koán-hiong, Thâu-hūn-chhī (pō͘-hūn), Lâm-chng-hiong (pō͘-hūn), Sam-oan-hiong, Tōa-ô͘-hiong, Tâng-lô-hiong, Sam-gī-hiong, Se-ô͘-hiong, Thâu-ok-hiong, Tah-lân-tìn (tōa-pō͘-hūn), Thong-siau-tìn (pō͘-hūn), Āu-lâng-tìn(pō͘-hūn).
* Lio̍k-tui Tē-khu: Ko-hiông-chhī ê Bi-long-khu, Sam-nâ-khu, La̍k-ku-khu. Pîn-tong-koān ê Tek-chhân-hiong, Bân-bân-hiong, Lāi-po͘-hiong, Tióng-tī-hiong, Lîn-lo̍k-hiong, Sin-pi-hiong, Ka-tang-hiong, Ko-chhiū-hiong.
* Tâi-tang-koān ê Tî-siōng-hiong, Koan-san-tìn, Lo̍k-iá-hiong, Sêng-kong-tìn, Pi-lâm-hiong, Thài-mâ-lí-hiong.
* Hoa-liân-koān ê Hoān-liân-chhī, Kiat-an-hiong, Hù-lí-hiong.

In-ūi Lio̍k-tui Tē-khu ê Sì-koān-khiuⁿ **Lâm Sì-koān-khiūⁿ** (南四縣腔)

### Hái-lio̍k-khiuⁿ
**Hái-lio̍k-khiuⁿ** (海陸腔; hoiˊ liugˋ kiongˋ) lâi-chū Chheng-kok Kńg-tang-séng Hūi-chiu-hù ê Hái-hong-koān (海豐縣) kap Lio̍k-hong-koān (陸豐縣).

### Tōa-po͘-khiuⁿ
**Tōa-pō͘-khiuⁿ** (大埔腔; taiˋ pu+ kiong+)

### Jiâu-pêng-khiuⁿ
**Jiâu-pêng-khiuⁿ** (饒平腔; ngiau pin kiongˇ; Biâu-le̍k Tah-lân: ngiauˋ pinˋ kiongˇ）

### Chiàu-an-khiuⁿ
**Chiàu-an-khiuⁿ** (詔安腔; zhio^ onˇ kiongˇ) lâi-chū  Chheng-kok Hok-kiàn-séng Chiang-chiu-hú ê Chiàu-an-koān (詔安縣), Lâm-chēng-koān (南靖縣), Pêng-hô-koān (平和縣), Hûn-siau-koān (雲霄縣). Sû-lūi kah Ho̍h-lò-ōe ū bē-chió só͘-chāi sio-kâng, m̄-koh mā ū chiok chē te̍k-sû ê sû-lūi kap im-ūn cho͘-ha̍p.

## Gí-im

### Bó-im
Chit tiuⁿ pió í Sì-koān-khiuⁿ ûi chú, kî-thaⁿ khiuⁿ-kháu ē chò chù-kái. Kî-tiong téng chōa sī Kok-chè Im-piau, ē pâi tò-chhiú sī Kheh-ka-gí Pheng-im Hong-àn, ē chōa chiàⁿ-chhiú sī Tâi-oân Hông-im Hû-hō.

# "ee, oo" kan-taⁿ Chiàu-an-khiuⁿ leh iōng.
# "er" kan-taⁿ chhut-hiān tī Hái-lio̍k-khiuⁿ, Jiâu-pêng-khiuⁿ ê sió-chheng (小稱) sû-bóe
# 

### Chú-im

### Siaⁿ-tiāu
Í-hā ê chu-liāu sī tùi Kheh-ka Úi-oân-hōe ê kàu-châi lâi--ê. Tān-sī ha̍k-chiá Tēⁿ Bêng-tiong (鄭明中) bat chò-kòe tiâu-cha, tit-tio̍h bô-kâng ê tiāu-ta̍t.

# v tāi-piáu ūn-bó，vd tāi-piáu tòa po̍k-phò-im ê ūn-bó, tō sī ji̍p-siaⁿ-ūn; siaⁿ-tiāu hû-hō thóng-it piau-sī tī leh chiàⁿ-pêng-téng--á.
# Tâi-oân Kheh-ka-gí sióng-siaⁿ bô hun im, iông.

### Piàn-tiāu

#### Sì-koān-khiuⁿ ê piàn-tiāu

# Im-piâⁿ (24) im-chat āu-piah tòe khì-siâⁿ (55), iông-ji̍p (5) ia̍h sī lēng-gōa chi̍t ê im-piâⁿ (24), thâu-chêng hit-ê im-chat lóng ài tha̍k-chò 11, káⁿ-ná sī iông-piâⁿ.
#* 新衫 (xinˊ samˊ) tha̍k--khí-lâi káⁿ-ná “xinˇ samˊ”.
#* 針線 (ziimˊ xien)  tha̍k--khí-lâi káⁿ-ná “ziimˇ xien”.
#* 音樂 (imˊ ngog) tha̍k--khí-lâi káⁿ-ná  “imˇ ngog”.

## Bûn-jī
* Hàn-jī
**Kheh-gí hàn-jī (hām Tâi-oân Kheh-ka-gí thui-chiàn iōng-jī)
* Piáu-im Pûn-jī
**Kheh-gí Pe̍h-oē-jī (Pha̍k-fa-sṳ)
**Tâi-oân Kheh-ka-gí Pheng-im Hong-àn
**TLPA téng
*Hàn-lô (hàn-jī kap Lô-má-jī sio lām)

## Chu-liāu Lâi-goân

Lūi-pia̍t:Tâi-oân ê giân-gí
Lūi-pia̍t:Kheh-ka-gí