open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Sòng Kàu-jîn

**Sòng Kàu-jîn** (宋教仁; ), piáu-jī **Tūn-chho͘** (鈍初), hō **Gû-hū** (漁父). Tī Tiong-kok Ô͘-lâm-séng Thô-goân-koān chhut-sì. I sī Tiong-kok kīn-tāi bîn-chú kek-bēng-ka, Tiong-hoâ Bîn-kok chho͘-kî tē-it ūi chhiòng-tō chek-jīm lōe-koh-chè ê chèng-tī-ka. Sòng Kàu-jîn bat tam-jīm kòe Hôa-heng-hōe kap Tông-bêng-hōe ê chú-iàu léng-tō, Tiong-hôa Bîn-kok lîm-sî chèng-hú Tn̂g Siāu-gî lōe-koh ê Lông-lîm-pō͘ chóng-tiúⁿ, mā-sī Kok-bîn-tóng ê chú-iàu tiû-kiàn-jîn. I sī Ji̍t-pún Hoat-chèng Tāi-ha̍k kap Waseda Tāi-ha̍k ê liû-ha̍k-seng. 1913 nî 3 goe̍h 20 hō, sî-jīm Kok-bîn-tóng tāi-lí lí-sū-tiúⁿ ê Sòng Kàu-jîn tī Siōng-hái Hóe-chhia-chām cho-gū chhèng-kek, 2-kang āu bô-i sin-bông, kòe-sin ê sî-chūn chiah 31 hòe.
Lîm Tō-khiân

**Lîm Tō-khiân** (林道乾, ) sī Bêng-tiâu sî-hāu ê 1 ê hái-chha̍t. I sī Kńg-tang Tiô-chiu lâng.
Gī-ióng-kun Chìn-hêng-khek

**Gī-ióng-kun Chìn-hêng-khek** (義勇軍進行曲) sī Tiong-kok hiān-sî ê kok-koa; 1935 nî iû Tiân Hàn chok-sû, Lia̍p Ní chok-khek. Lia̍p Ní tong-nî sī kan-nā chhòng-chok kán-tan ê chú-soân-lu̍t phoāⁿ-chàu ga̍k-phó͘, bô-gōa-kú tiō chiâⁿ-chò Tiong-kok tiān-iáⁿ *[[Hong-hûn Jî-lú]]* ê chú-tê-koa, pēng hō͘ Bí-kok o͘-lâng koa-chhiùⁿ-ka Paul Robeson hoan-chhiùⁿ, lâi siaⁿ-oân Tiong-kok jîn-bîn ê kek-bēng tàu-cheng. Bo̍k-chiân, kok-lūi ga̍k-tūi teh ián-chàu chit-siú koa kap ha̍p-chhiùⁿ phoāⁿ-chàu ê sî, tōa-to àn-chiàu Lí Hoàn-chi tī 1953 nî ūi chit-tiâu koa siá-chok ê koán-hiân-ga̍k chóng-phó͘. Chit-tiâu koa tī khòng-ji̍t chiàn-cheng sî-kî tiō í-keng chin liû-hêng, bat hō͘ iû Tè An-lân chiong-kun chò su-tiúⁿ ê Kok-bîn Kek-bēng-kun Tē-gō͘-kun 200-su tēng-chò kun-koa. 1949 nî , Tiong-hôa Jîn-bîn Kiōng-hô-kok sêng-li̍p ê sî, Tiong-kok Jîn-bîn Chèng-tī Hia̍p-siong Hōe-gī Tē-it-kài Choân-thé Hōe-gī kā Gī-ióng-kun Chìn-hêng-khek tēng-chò tāi-kok-koa. 1982 nî 12 goe̍h, Choân-kok Jîn-bîn Tāi-piáu Tāi-hōe kā i chèng-sek tēng-chò kok-koa, tī 2004 nî 3 goe̍h siá-ji̍p hiàn-hoat.
Lîm Ko͘-niû

**Lîm Ko͘-niû** (林姑娘, ), pún-miâ **Lîm Kim-liân** (林金蓮), sī Bêng-tiâu hái-chha̍t Lîm Tō-khiân ê a-moē. I tī Kńg-tang Tiô-chiu chhut-sì.

Kin-á-ji̍t Thài-kok ê Pattani ū khí biō kì-liām i.
Sin-bûn cha̍p-chì

**Sin-bûn cha̍p-chì** (新聞雜誌; *newsmagazine*) it-poaⁿ sī kā sî-sū pò-tō chò te̍k-siá ê chiu-khan. Sin-bûn cha̍p-chì phó͘-phiàn pí pò-chóa chhim-ji̍p pò-tō, hō͘ tho̍k-chiá liáu-kái chiu-ûi tiōng-tāi sū-kiāⁿ ê pòe-kéng, m̄-nā sī sū-si̍t ê piáu-bīn. Sin-bûn cha̍p-chì ê pò-tō hong-sek mā éng-hiáng tio̍h kî-thaⁿ léng-he̍k ê thoân-pò͘ mûi-thé; chhiūⁿ tiān-sī-tâi kap kóng-pò tiān-tâi ê chhim-tō͘ pò-tō lūi-hêng ê chiat-bo̍k, tio̍h sī chi̍t-chióng iáⁿ-im-hòa ê sin-bûn cha̍p-chì.
Hôa-lâm Kim-iông Khòng-kó͘ Kong-si

**Hôa-lâm Kim-iông Khòng-kó͘ Kó͘-hūn Iú-hān Kong-si** (華南金融控股股份有限公司), kán-chheng **Hôa-lâm Kim-khòng** (華南金控), sī Tâi-oân tī Kim-khòng-hoat (金控法) sam-tho̍k thong-kòe liáu-āu, tē-it keng sêng-li̍p ê kim-iông khòng-kó͘ kong-si.

1999 nî 11 goe̍h 14 hō, Hoâ-lâm Gîn-hâng hām Éng-chhiong Chong-ha̍p Chèng-koàn siang-hong tiàu-khai kó͘-tong lîm-sî-hōe thong-kòe kiōng-tông ēng í-keng hoat-hêng kó͘-hūn choân-sò͘ choán-oāⁿ hong-sek choán-hêng chò Hôa-lâm Kim-khòng.

Lūi-pia̍t:Tâi-oân ê kim-iông kong-si
Jîn-pó Tiān-náu

**Jîn-pó Tiān-náu Kang-gia̍p Kó͘-hūn Iú-hān Kong-si** (仁寶電腦工業股份有限公司; *Compal Electronics, Inc*; ) sī Tâi-oân ê pit-kì-hêng tiān-náu kiam chhiú-ki tāi-kang tōa-chhiúⁿ, choân-kiû tē-jī tōa pit-kì-hêng tiān-náu chè-chō-siong, hām Kim-pó Tiān-chú lóng sī Kim-jîn-pó Chi̍p-thoân ê nn̄g tōa hu̍t-sim kong-si. Jîn-pó Tiān-náu sī *[[Fortune (cha̍p-chì)|Fortune]]* cha̍p-chì phêng-soán ê 500-kiông khì-gia̍p, liân-sòa 9-tang chìn-ji̍p Bí-kok *[[Bloomberg Businessweek]]* chiu-khan ê choân-kiû kho-ki 100-kiông.
Tâi-oân Chèng-koàn Kau-e̍k-só͘

**Tâi-oân Chèng-koàn Kau-e̍k-só͘** (Hàn: 臺灣證券交易所; Eng: *Taiwan Stock Exchange*; **TWSE**), mā hō-chò **Tâi-chèng-só͘** (台證所), **Chèng-kau-só͘** (證交所) ia̍h-sī **TWSE**, sī Tâi-oân ê chèng-koàn chi̍p-tiong kau-e̍k chhī-tiûⁿ ê chip-chiáng ki-kò͘, khiā tī Tâi-pak 101 tōa-lâu lāi-bīn. I-ê kó͘-kè chí-sò͘ sī ka-kī phian-chè ê ka-koân chí-sò͘, pī khoàⁿ-chò sī Tâi-oân keng-chè kiâⁿ-hiòng ê chú-iàu chí-phiau chi-it. Bo̍k-chiân, Tâi-chèng-só͘ ê chiūⁿ-chhī kong-si tāi-iok ū 900-tóng.
Chèng-koàn

**Chèng-koàn** (證券; pe̍h-ōe-im: **chèng-kǹg**), sī **ū-kè chèng-koàn** (有價證券) ê kán-chheng, sī chi̍t-chióng piáu-sī châi-sán-koân ê ū-kè pêng-chèng, chhî-iú-chiá ē-sái i-kì chit-ê pêng-chèng lâi chèng-bêng i-ê só͘-iú-koân ia̍h-sī chè-koàn téng-téng su-koân ê chèng-bêng bûn-kiāⁿ. Pí-lūn: kó͘-phiò, chè-koàn, koân-chèng kap kó͘-phiò kè-khoán kiáu-la̍p pêng-chèng téng-téng. Chèng-koàn mā-sī chē-chióng keng-chè koân-ek pêng-chèng ê thóng-chheng.

Lūi-pia̍t:Iú-kè chèng-koàn
Iok-sò͘

**Iok-sò͘** (約數) ia̍h-sī **in-sò͘** (因數) sī chi̍t-ê chia̍p-khoàⁿ ê sò͘-ha̍k bêng-sû. Nā-chún chéng-sò͘ *n* tû-í *m*, kiat-kó sī bô î-sò͘ ê chéng-sò͘, án-ne *m* tiō sī *n* ê iok-sò͘, ah *n* sī *m* ê pōe-sò͘.
Super Tuesday

**Super Tuesday** (Bân-lâm-gú: **Chhiau-kip Lé-pài-jī**) sī Bí-kok tāi-soán-nî jī-goe̍h ia̍h-sī saⁿ-goe̍h, kúi-nā-ê chiu kí-pān chóng-thóng hāu-soán-jîn cho͘-soán ê lé-pài-jī. Hit-ji̍t chē-chē chiu-hūn ē tông-sî soán-chhut tāi-piáu chèng-tóng ê hāu-soán-jîn. In-ūi hit-ji̍t ê kiat-kó tùi soán-chêng ū  tōa-bong ê éng-hiáng, ta̍k-ê hāu-soán-jîn lóng ē te̍k-pia̍t chù-tiōng hit-ji̍t ê piáu-hiān, só͘-í Eng-gí tiō hō-chò Super Tuesday.

Super Tuesday chit-ê choan-iú bêng-sû siāng-chá chhut-hiān tī 1984 nî. Tong-nî ū saⁿ-ê Super Tuesday, hit-nî tāi-piáu Bîn-chú-tóng ê Walter Mondale sī kàu tē-saⁿ-ê Super Tuesday chiah khak-li̍p i tī tóng-lāi ê léng-sian ūi-tì. Sòa-lo̍h ê chóng-thóng soán-kí-nî lóng ē kí-hêng Super Tuesday. Super Tuesday sī chho͘-soán kòe-têng tiong ê koan-kiàn, 1992 nî Bill Clinton tī chêng kúi chiu ê chho͘-soán sî chiat-chiat-pāi-thòe, tān-sī tī Super Tuesday iâⁿ-tit lâm-pō͘ tōa-pō͘-hūn chiu-hūn ê soán-phiò, chhut-soàⁿ chiâⁿ-chò Bîn-chú-tóng ê hāu-soán-jîn. 1996 nî, Bob Dole mā-sī tī Super Tuesday ê sî chhit-soàⁿ chiâⁿ-chò Kiōng-hô-tóng ê hāu-soán-jîn. 2000 nî ê Super Tuesday lóng-chóng ū 16-ê chiu kí-hêng chho͘-soán, phah-phòa í-óng ê kì-lo̍k; hit-nî ê Al Gore kap George Bush lóng sī tī Super Tuesday iâⁿ-tio̍h thê-miâ.
Âng-si̍p-jī Kok-chè Úi-oân-hōe

**Âng-si̍p-jī Kok-chè Úi-oân-hōe** (Hàn: 紅十字國際委員會; Hoat: *Comité International de la Croix Rouge*, **CICR**; Eng: *International Committee of the Red Cross*, **ICRC**) sī chóng-pō͘ siat tī Sūi-se Genève ê jîn-tō-chú-gī ki-kò͘. Kin-kù Genève Kong-iok kap si̍p-koàn kok-chè-hoat ê kui-tēng, kok-chè siā-hōe hù-û Âng-si̍p-jī Kok-chè Úi-oân-hōe te̍k-koân kap hoat-lu̍t bián-chek-koân, pó-hō͘ kok-lāi bú-chong chhiong-tu̍t kap kok-chè-sèng bú-chong chhiong-tu̍t ê siū-lān-chiá. Chia-ê siū-lān-chiá pau-koat chiàn-siong-chiá, chiàn-hû, lān-bîn, pêng-bîn kap kî-thaⁿ hui-chiàn-tò͘-oân.

Âng-si̍p-jī Kok-chè Úi-oân-hōe ê úi-oân kan-nā ē-sái sī Sūi-se ê kong-bîn, jî-chhiáⁿ sin úi-oân iû úi-oân-hōe thui-soán. Tn̂g-kî í-lâi, Âng-si̍p-jī Kok-chè Úi-oân-hōe ê kò͘-oân kan-nā ē-sái sī Sūi-se ê kong-bîn, pēng te̍k-pia̍t kiông-tiāu í Genève chhī-bîn, pe̍h-lâng, cha-po͘-lâng kap sin-kàu-tô͘ ûi-chú. Tān-sī tùi 1990 nî-tāi chho͘-kî í-lâi, Âng-si̍p-jī Kok-chè Úi-oân-hōe khai-sí phèng-iōng hui-Sūi-se kok-che̍k ê oân-kang. Tn̂g-kî í-lâi, Sūi-se koaⁿ-hong jīm-tēng Âng-si̍p-jī Kok-chè Úi-oân-hōe sī chi̍t-ê su-jîn ê ki-kò͘. 1993 nî 3 goe̍h 19 hō, Sūi-se chèng-hú chham Âng-si̍p-jī Kok-chè Úi-oân-hōe chhiam-sú liáu chi̍t-hūn chèng-sek ê hia̍p-gī, pó-hō͘ Âng-si̍p-jī Kok-chè Úi-oân-hōe tī Sūi-se ê châi-sán bián-chek-koân, úi-oân kap i-ê oân-kang ê hoat-lu̍t bián-chek-koân, bián-tî kok-hāng sòe-kim, thê-kiong hām gōa-kok sài-koán tông-téng kip-pia̍t ê an-choân thong-sìn te̍k-koân, pēng kán-hòa Âng-si̍p-jī Kok-chè Úi-oân-hōe tī Sūi-se ê chhut-ji̍p-kéng chhiú-sio̍k.
Jîn-tō-chú-gī

**Jîn-tō-chú-gī** (人道主義; *humanitarianism*) sī tiōng-sī jîn-lūi kè-ta̍t ê su-sióng, te̍k-pia̍t sī koan-sim siōng-ki-pún ê lâng ê sèⁿ-miā kap ki-pún seng-chûn chōng-hóng. Koan-chù ê sī lâng ê hēng-hok, kiông-tiāu jîn-lūi chi-kan ê hō͘-chō͘ koan-ài, hām tiōng-sī jîn-lūi ê kè-ta̍t. Siong-tùi-tek, lēng-gōa ū tiōng-sī sîn-bêng, tiōng-sī chū-jiân ia̍h-sī tiōng-sī tōng-bu̍t téng-téng ê su-sióng chú-tiuⁿ. 

Jîn-tō-chú-gī kap jîn-pún-chú-gī í-ki̍p jîn-bûn-chú-gī ū bi̍t-chhiat ê koan-hē. Ti se-hong, jîn-tō-chú-gī kap jîn-pún-chú-gī sīm-chì iōng kāng chi̍t-ê bêng-sû lâi piáu-ta̍t. Tī se-hong, jîn-tō-chú-gī khí-goân tī Au-chiu ê bûn-gē-ho̍k-heng sî-kî, chiam-tùi Ki-tok-kàu kàu-hōe thóng-tī siā-hōe ê sîn-tō-chú-gī lâi hêng-sêng ê chi̍t-khoán su-tiâu. Āu-lâi mā iân-sin chò hû-chō͘ jio̍k-chiá ê chû-siān cheng-sîn.
## Siong-koan
*Jîn-pún-chú-gī
*Jîn-bûn-chú-gī

Lūi-pia̍t:Lī-thaⁿ-chú-gī
Jîn-bûn-chú-gī

**Jîn-bûn-chú-gī** (人文主義), iā hō-chò **jîn-pún-chú-gī** (人本主義), sī chi̍t-chióng ki-î lí-sèng kap jîn-chû ê tiat-ha̍k lí-lūn ê sè-kài-koan. Chhiâⁿ chòe chi̍t-chióng seng-oa̍h tiat-ha̍k, jîn-bûn-chú-gī tùi jîn-chû ê jîn-sèng he̍k-tit khé-sī, pēng thong-kòe lí-sèng thui-lí lâi chí-tō. Jîn-bûn-chú-gī í lí-sèng thui-lí ûi su-sióng ê ki-chhó͘, í jîn-chû kap phok-ài ûi ki-pún ê kè-ta̍t-koan. Kò-jîn hèng-chhù, chun-giâm, su-sióng chū-iû, lâng hām lâng chi-kan ê hō͘-siong pau-iông kap bô po̍k-le̍k ê tàu-tīn téng-téng, lóng sī jîn-bûn-chú-gī lōe-hâm ê hoān-tiû. Tông-sî, jîn-bûn-chú-gī chham jîn-pún-chú-gī kap jîn-tō-chú-gī ê koan-hē chin bi̍t-chhiat. 

Tû-liáu it-poaⁿ bô chong-kàu ê jîn-bûn-chú-gī, mā chûn-chāi tio̍h chong-kàu ê jîn-bûn-chú-gī, tī ta̍k-ê chú-iàu ê chong-kàu lāi-té, jîn-bûn-chú-gī it-poaⁿ hām hit-ê chong-kàu ê sìn-gióng kap thoân-thóng sio kiat-ha̍p. Ū-chi̍t-kóa jîn-bûn-chú-gī jīm-ûi, lâng ū su-iàu chham-ka gî-sek kap kui-chek, pēng cho͘-chit chi̍t-kóa thoân-thé lâi boán-chiok chit-chióng su-kiû. Chham ûi-bu̍t-chú-gī sio-pí, jîn-bûn-chú-gī chù-tiōng lâng ê cheng-sîn sim-lêng; lēng-gōa chi̍t-hong-bīn, jîn-bûn-chú-gī mā chù-tiōng lí-sèng. In-chhú, ū-ê jîn-bûn-chú-gī-chiá jīm-ûi, ûi-pōe lí-sèng chêng-sîn, chìn-hêng sîn-lêng chông-pài ê chong-kàu cheng-sîn, pēng m̄-sī jîn-bûn-chú-gī.
Kong-bîn chū-iû

**Kong-bîn chū-iû** (公民自由; *civil liberties*) sī kong-bîn ê chèng-tī chū-iû. Kong-bîn chū-iû hān-chè tio̍h chèng-hú ê koân-le̍k, hông-chí chèng-hú lām-iōng koân-le̍k kap kiáu-chhá i-ê kong-bîn ê seng-oa̍h. Ki-pún ê kong-bîn chū-iû pau-koat tio̍h chi̍p-hōe chū-iû, chong-kàu chū-iû kap giân-lūn chū-iû. Tông-sî, kong-bîn mā ū-koân iau-kiû ha̍p-hoat ê sò͘-siōng têng-sū, kong-pêng ê sím-phoàⁿ kòe-têng, ún-su-koân kap chū-ngó͘ hông-ōe ê koân-lī. Chiâⁿ-chē sè-kài téng ê bîn-chú kok-ka, iû-kî sī Bí-kok kap Au-chiu, lóng ū kok-chū ê hiàn-hoat lâi pó-chiòng kong-bîn chū-iû, bîn-chù chèng-hú mā ū-chek-jīm pó-hō͘ chia-ê kong-bîn chū-iû; tian-tò-péng, koân-ui-chú-gī kok-ka tiō khiàm-khoeh chia-ê pó-hō͘, chèng-hú sīm-chì ē chú-tōng chhim-hoān chia-ê chū-iû. Chi̍t-kóa chū-iû sī-m̄-sī sio̍k-î kong-bîn chū-iû mā chûn-chāi tio̍h cheng-gī, in sī-m̄-sī ài pī pó-hō͘ mā sī cheng-lūn ê gī-tê. Ū-cheng-gī ê lē pau-koat tio̍h seⁿ-si̍t ê koân-li, tông-sèng hun-in í-ki̍p chhî-iû chhèng-ki ê koân-lī. Tû-chhú-chi-gōa, tio̍h-sǹg sī pī hoat-lu̍t pó-hō͘ ê kong-bîn chū-iû, ū-sî-chūn mā ē pī hòe-chí, iû-kî sī tī chiàn-cheng ê sî-kî.
Î-bîn

**Î-bîn** (移民) sī jîn-kháu tī khong-kan téng liû-tōng ê hiān-siōng, ia̍h-sī tùi chi̍t-ê só͘-chāi poaⁿ-sóa kàu lēng-gōa chi̍t-ê só͘-chāi tēng-ki ê lâng.

Tī hiān-tāi í bîn-cho̍k kok-ka ûi chú-thé ê kok-chè thé-hē hā, î-bîn hiān-siōng ē-sái hun-chò kok-kéng lāi ê î-bîn í-ki̍p khoà-kok-kéng ê î-bîn; khoà-kok-kéng ê î-bîn koh hun-chò î-bîn chhut-kéng (*emigration*) kap gōa-lâi î-bîn (*immigration*) nn̄g-chióng.

Tùi hoat-kiàn sî-tāi í-lâi, î-bîn lô-kang chiâⁿ-chò khoà-kok-kài jîn-kháu sóa-tāng ê tōa-chong; tòe-tio̍h keng-chè choân-kiû-hòa ê chhim-hòa, kok-chè î-bîn lô-kang ê kui-hoān, koân-ek pó-chiòng kap siong-koan chip-hoat, tī chiâⁿ-chē su-chhut ia̍h-sī ín-chìn tōa-liōng î-bîn lô-kang ê tē-khu, chiâⁿ-chò siū-tio̍h koân-tō͘ koan-chù ê chèng-tī kap siā-hōe gī-tê.
Ray Tomlinson

**Raymond Samuel Tomlinson** () sī Bí-kok ê tiān-náu thêng-sek-oân, i chá-liân ùi ARPANET khoân-kèng, ia̍h chio̍h sī Internet ê chiân-sin, ín-ji̍p liáu email thêng-sek, sī thâu chi̍t khoán ē-sài hō͘ bô-kâng sú-iōng-chiá tī bô-kâng chú-ki téng sio kià phoe ê hē-thóng.
ISBN

**ISBN** sī **Kok-chè Phiau-chún Su-che̍k Hō-bé** ê Eng-gí (*International Standard Book Number*) lio̍k-siá, sī kok-chè thong-ēng ê chheh-pún hoan-hō.

Lūi-pia̍t:Tô͘-su chhut-pán-gia̍p
Tông Hiàn-chong

**Tông Hiàn-chong** (唐憲宗, ), pún-miâ **Lí Sûn** (李純), sī Tiong-kok Tông-tiâu ê 11 tāi hông-tè.
Tông Bú-chong

**Tông Bú-chong** (唐武宗, ), pún-miâ **Lí Tiân** (李瀍), sī Tiong-kok Tông-tiâu ê 15 tāi hông-tè.
Tông Bo̍k-chong

**Tông Bo̍k-chong** (唐穆宗, ), pún-miâ **Lí Hêng** (李恆), sī Tiong-kok Tông-tiâu ê 12 tāi hông-tè.
Tông Ì-chong

**Tông Ì-chong** (唐懿宗, ), pún-miâ **Lí Choê** (李漼), sī Tiong-kok Tông-tiâu ê 17 tāi hông-tè.
Hàn Hūi-tè

**Hàn Hūi-tè** (漢惠帝, ), miâ **Lâu Êng**, sī Hàn-tiâu ê tē 2 tāi hông-tè, chiân 195 nî kàu chiân 188 nî chāi-ūi.
Hàn Goân-tè

**Hàn Goân-tè** (漢元帝, ), miâ **Lâu Sek**, sī Hàn-tiâu ê tē 11 tāi hông-tè, chiân 49 nî kàu chiân 33 nî chāi-ūi.
Hàn Sêng-tè

**Hàn Sêng-tè** (漢成帝, ), miâ **Lâu Ngô͘**, sī Hàn-tiâu ê tē 12 tāi hông-tè, chiân 33 nî kàu chiân 7 nî chāi-ūi.
Hàn Ai-tè

**Hàn Ai-tè** (漢哀帝, ), miâ **Lâu Him**, sī Hàn-tiâu ê tē 13 tāi hông-tè, chiân 7 nî kàu chiân 1 nî chāi-ūi.
Hàn Pêng-tè

**Hàn Pêng-tè** (漢平帝, ), miâ **Lâu Khàn**, sī Hàn-tiâu ê tē 14 tāi hông-tè, chiân 1 nî kàu āu 6 nî chāi-ūi.
Hàn Bêng-tè

**Hàn Bêng-tè** (漢明帝, ), miâ **Lâu Chong**, sī Hàn-tiâu ê hông-tè, 57 nî kàu 75 nî chāi-ūi.
Hàn Soan-tè

**Hàn Soan-tè** (漢宣帝, ), miâ **Lâu Sûn** (劉詢), goân-lâi ê miâ-jī kiò choè **Lâu Pēng-í** (劉病已), sī Hàn-tiâu ê tē 10 tāi hông-tè, chiân 74 nî kàu chiân 48 nî chāi-ūi.
Hàn Chiong-tè

**Hàn Chiong-tè** (漢章帝, ), miâ **Lâu Thán**, sī Hàn-tiâu ê hông-tè, 75 nî kàu 88 nî chāi-ūi.
Hàn Hô-tè

**Hàn Hô-tè** (漢和帝, ), miâ **Lâu Tiāu**, sī Hàn-tiâu ê hông-tè, 88 nî kàu 106 nî chāi-ūi.
Hàn Siong-tè

**Hàn Siong-tè** (漢殤帝, ), miâ **Lâu Liông**, sī Hàn-tiâu ê hông-tè, 106 nî 2 goe̍h 13 ji̍t kàu 106 nî 9 goe̍h 21 ji̍t chāi-ūi.
Hàn An-tè

**Hàn An-tè** (漢安帝, ), miâ **Lâu Hō͘**, sī Hàn-tiâu ê hông-tè, 106 nî kàu 125 nî 4 goe̍h 30 ji̍t chāi-ūi.
Hàn Sūn-tè

**Hàn Sūn-tè** (漢順帝, ), miâ **Lâu Pó**, sī Hàn-tiâu ê hông-tè, 125 nî kàu 144 nî chāi-ūi.
Hàn Chit-tè

**Hàn Chit-tè** (漢質帝, ), miâ **Lâu Chàn**, sī Hàn-tiâu ê hông-tè, 145 nî kàu 146 nî chāi-ūi.
Ji̍t-pún-khek Tâi-gí-koa

**Ji̍t-pún-khek Tâi-gí-koa** (日本曲台語歌) sī chí Tâi-oân ê chi̍t lūi liû-hêng-koa, lī-ēng Ji̍t-pún chok-khek, chiong goân-lâi Ji̍t-gí koa-sû hoan-e̍k he̍k-chiá sin siá chò Tâi-gí koa-sû lâi ián-chiùⁿ hoat-hêng.

## Chham-khó
*
Ferdowsi

**Abu ʾl-Qasim Ferdowsi Tusi** (Pho-su-bûn: حکیم ابوالقاسم فردوسی توسی‎ ;) sī siū-tio̍h kóng-tāi chun-tiōng ê Pho-su si-jîn. I siōng-tiōng-iàu ê chok-phín sī Pho-su ê bîn-cho̍k sú-si *[[Shahnameh]]*.
Shahnameh

***Shahnameh*** (Bân-lâm-bûn: **Lia̍t-ông-kì**) sī Pho-su bîn-cho̍k ê sú-si. *Shahnameh* iû 10 sè-kí boa̍t-kî kap 11 sè-kí chho͘-kî ê ū-miâ Pho-su si-jîn Ferdowsi iōng Pho-su-bûn choān-siá; tn̂g-tō͘ tāi-iok ū 6-bān-gōa liân ah-ūn tùi-kù; kì-lo̍k tio̍h tùi oán-kó͘ sîn-ōe sî-kî kàu 7 sè-kí ê Pho-su Sassanid Ông-tiâu bia̍t-bông chit 4000-gōa tang ê Pho-su Tè-kok ê sîn-ōe thoân-soat kap le̍k-sú kò͘-sū, í-ki̍p 50-gōa ūi tè-ông ê thóng-tī sū-chek.

Chit-phō sú-si pī kiò-chò sī Pho-su kó͘-chá siā-hōe seng-oa̍h ê pek-kho-choân-su, tùi Pho-su ê gí-giân kap bûn-hòa tī A-lá-peh-lâng thóng-tī sî-kî ē-thang pó-chûn khí liáu tiōng-iàu ê chok-iōng, sī I-lang bîn-cho̍k ê bûn-hòa jīm-tông tiong tiōng-iàu ê chi̍t-pō͘-hūn. *Shahnameh* m̄-nā tī Pho-su bûn-ha̍k tiong khū-iú tiōng-iàu ê tē-ūi, tùi Tiong-a kî-thaⁿ bîn-cho̍k ê bûn-ha̍k mā ū bêng-hián ê éng-hióng.
Iân-pian Tāi-ha̍k

**Iân-pian Tāi-ha̍k** (Hàn-jī: 延邊大學; Gān-bûn: 연변대학*Yeonbyeon Daehak*), kán-chheng **Iân-tāi** (延大), sī chi̍t-keng ūi-tī Tiong-kok Kiat-lîm-séng Iân-pian Tiâu-sián-cho̍k Chū-tī-chiu Iân-kiat-chhī ê tē-hng chong-ha̍p tāi-ha̍k, sī 211 Kang-têng ê ko-hāu. 2001 nî pī Tiong-kok kàu-io̍k-pō͘ khak-tēng ûi iong-se-pō͘ khai-hoat tiōng-tiám kiàn-siat īⁿ-hāu, 2005 nî pī khak-tēng ûi Kiat-lîm-séng chèng-hú kap Kàu-io̍k-pō͘ kiōng-tông tiōng-tiám chi-chhî kiàn-siat ê tāi-ha̍k.

Lūi-pia̍t:Kiat-lîm-séng ê tāi-ha̍k
Lâu Sòng

**Lâu Sòng** (劉宋, 420 nî - 479 nî) sī Tiong-kok Lâm-pak-tiâu lāi-té Lâm-tiâu ê 1 ê ông-tiâu.
Iâ-lu̍t Tāi-se̍k

**Liâu Tek-chong** (遼德宗, ), miâ **Ia-lu̍t Tāi-se̍k** (耶律大石), sī Se Liâu ê khai-kok hông-tè.

Tāi-se̍k
Kuchlug

**Kuchlug** () sī Se Liâu choè āu ê 1 ê hông-tè. I sī Bông-kó͘ Naiman kok-ông Dayang Khan ê kiáⁿ, kah Se Liâu hông-tè Ia-lu̍t Ti̍t-ló͘-kó͘ ê kiáⁿ-sài.
Chiân Tiō

**Chiân Tiō** (前趙, 304 nî - 329 nî), mā thang kiò choè **Hàn Tiō** (漢趙), sī Tiong-kok Si̍p-lio̍k-kok lāi-té ê 1 ê kok-ka.
Chiu Hàu-bín-tè

**Chiu Hàu-bín-tè** (周孝閔帝; ), miâ **Ú-bûn Kak** (宇文覺), sī Pak Chiu ê khai-kok hông-tè.
Se Chîn

**Se Chîn** (西秦, 385 nî - 400 nî kap 409 nî - 431 nî) sī Tiong-kok Si̍p-lio̍k-kok lāi-té ê 1 ê kok-ka.
Hêng-san (Pak-ga̍k)

**Hêng-san** (恒山), mā thang kiò choè **Pak-ga̍k** (北嶽), sī Tiong-kok Soaⁿ-sai-séng Tāi-tông-chhī ê 1 ki soaⁿ.
Hêng-san (Lâm-ga̍k)

**Hêng-san** (衡山), mā thang kiò choè **Lâm-ga̍k** (南嶽), sī Tiong-kok Ô͘-lâm-séng Hêng-iông-chhī ê 1 ki soaⁿ.
Siàu-lîm-sī

**Siàu-lîm-sī** (少林寺) sī Tiong-kok Hô-lâm-séng Siong-san san-kha ê 1 ê biō-sī.

Lūi-pia̍t:Biō-sī
Phó͘-thâu Tāi-biō

**Phó͘-thâu Tāi-biō** (浦頭大廟) sī Tiong-kok Hok-kiàn-séng Chiang-chiu-chhī Hiong-siâⁿ-khu ê 1 ê biō-sī.

Lūi-pia̍t:Biō-sī
Pak Chiu

**Pak Chiu** (北周, 557 nî - 581 nî) sī Tiong-kok Lâm-pak-tiâu lāi-té Pak-tiâu ê 1 ê ông-tiâu.
Khai-goân-sī (Choân-chiu)

**Khai-goân-sī** (開元寺) sī Tiong-kok Hok-kiàn-séng Choân-chiu-chhī Lí-siâⁿ-khu ê 1 ê biō-sī.

Lūi-pia̍t:Biō-sī
Sam-pek Eng-tâi (1963 nî tiān-iáⁿ)

***Sam-pek Eng-tâi*** (三伯英台) sī 1963 nî 4 goe̍h 24 khai-ián ê Tâi-gí-phìⁿ, sī Bí-to͘ Koa-kio̍k-thoân chú-ián ê koa-á-hì tiān-tiáⁿ.

Pún phìⁿ ê tō-ián sī Lí Choân-khe (李泉溪), lia̍p-iáⁿ sī Âng Khèng-hûn (洪慶雲), goân-pún sī 1959 nî *[[Eng-tâi Pài-bōng]]* (英台拜墓) ê chhái-sek teng-hip pán, sêng-pún tāi-khāi sī hit-tang-chūn ê Tâi-phiò 40 bān, pí-kàu 1962 nî pêng-kin Tâi-gí-phìⁿ ê chè-chok só͘-hùi 25 bān lâi kóng, sǹg sī tong-sî sêng-pún khah koân ê Tâi-gí-chhut.

Tiān-iáⁿ khai-ián liáu-āu, tu-hó tùi tio̍h hit chūn Hiong-káng Siō-sī Hiaⁿ-tī ê *[[Niû San-pek ú Chiok Eng-tâi (Siō-sī)|Niû San-pek ú Chiok Eng-tâi]]* mā kòe Tâi-oân ián-chuht, kiat-kó Bí-tó͘ ê Tâi-gí-chhut tī siong-gia̍p-siōng sit-pāi. Liáu-āu, m̄-ná Bí-to͘ kái phah Hôa-gí-chhut, mā bô sáⁿ lâng chài koh ēng chhái-sek iáⁿ-phìⁿ lâi phah Tâi-gí-phìⁿ.

## Chham-khó
*
Bāng Chhun-hong (tiān-iáⁿ)

***Bāng Chhun-hong*** sī Tâi-oân Tē-it Iòng-ōa Chè-chok-só͘ (第一映畫製作所) tī 1938 nî chhut-phín ê tiān-iáⁿ, lōe-iông sī Lí Lîm-chhiu ê Bāng Chhun-hong koa-sû kái-pian ê Tâi-pak ài-chêng kò͘-sū.

## Phòe-ia̍h
* Kam-tok: Andô Tarô (安藤太郎), N̂g Liông-bōng (黃梁夢)
* Lia̍p-iáⁿ: Ikegami Teruo (池上輝雄), Tuzuki Kakitu (都築嘉橘)
* "Tāi-tong Âng-tê Siā-tiúⁿ" (大東紅茶 *): Lí Thian-lâi (李天來)
* "Chheng-liân N̂g Chheng-tek" (黃清德): Phêⁿ Khái-tōng (彭楷棟)
* "Siā-tiúⁿ Cha-bó͘-kiáⁿ": Lîm Gio̍k-siok (林玉淑)
* "Gē-ki Chhiu-goa̍t" (秋月): Tân Pó-chu (陳寶珠)
* "Chhiu-goa̍t ê lāu-pē": Tēⁿ Liông-chéng (鄭龍整)
* "Chi̍h Gē-ki Chhiá-hōng" (彩鳳): Lîm Gio̍k-mûi (林玉梅)
* "Chi̍h Gē-ki Phek-gio̍k" (碧玉): Tân Pó-chhai (陳寶猜)
* "Chhiū-goa̍t ê āu-bó": Tân Hiong (陳香)
* "Gī-mōe Koan-koan" (娟娟): Chiu Si̍t (周實)
* "Sió-kan-sài" (小間使): ?
* "Chiu Si-ok" (周施屋): Tân Kim-sêng (陳金城)

## Chham-khó
* 
*
Nancy Reagan

**Nancy Davis Reagan** (), pún-miâ **Anne Frances Robbins**, sī Bí-kok ê chiân-tē-it hu-jîn; i sī tē-40 jīm chóng-thóng Ronald Reagan ê khan-chhiú.

Lūi-pia̍t:Bí-kok Tē-it Hu-jîn
Sun Má-liōng

**Sun Má-liōng** (孫媽諒; 1905 nî 4 goe̍h 7 ji̍t – 1984 nî 3 goe̍h 18) sī Tâi-oân ê kàu-io̍k-chiá, gī-oân, kap si̍t-gia̍p-ka. I sī Ko-hiông-chhī Lêng-ngá-liâu ê lâng, tùi Tâi-lâm Su-hoān Ha̍k-hāu chhut-gia̍p, chò kòe Ko-hiông-chhī Tē-jī Kong-ha̍k-hāu kàu-oân. Chiàn-āu i sī Lêng-chiu Kok-bîn Ha̍k-hāu ê hāu-tiúⁿ, 1950 nî tòng-soán Ko-hiông-chhī gī-oân, lēng-gōa mā pat chò Ko-hiông I-ha̍k-īⁿ táng-sū téng chi̍t-ūi.
 
## Chham-khó
*
Tē-it hu-jîn

**Tē-it hu-jîn** (第一夫人) sī chi̍t-ê chun-chheng, ha̍h-ēng tī kok-ka, tē-khu ia̍h-sī liân-pang ê goân-siú ia̍h-sī léng-tō-jîn ê khan-chhiú.
Pó͘-si̍p-pan

**Pó͘-si̍p-pan** (補習班) sī chi̍t-khoán te̍k-pia̍t ê ha̍k-si̍p só͘-chāi, i-ê sèng-chit sio̍k-î hui-chiàⁿ-pān ê ha̍k-hāu. In tohng-siông iōng-lâi hùn-liān ha̍k-seng ka-kiông te̍k-tēng ê kho-bo̍k, pí-lūn Eng-bûn kap sò͘-ha̍k, lâi èng-hù te̍k-tēng ê khó-chhì. Chit-kóa pó͘-si̍p-pan sī ūi tāi-ha̍k têng-khó ê ha̍k-seng só͘ siat-kè, thê-kiong choân-nî ê khò-têng lâi pang-chō͘ ha̍k-seng chún-pī keh-tńg-tang ê khó-chhì.

Pó͘-si̍p-pan thong-siông sī su-li̍p ê, tī Tang-a chi̍t-kóa tē-khu hui-siông sî-kiâⁿ, pí-lūn Ji̍t-pún, Tâi-oân, Hiang-káng, Tiong-kok, Hân-kok kap Sin-ka-pho téng-téng siū-tio̍h Jû-ka su-sióng kap le̍k-sú-siōng ê hàn-o̍h, kho-kí kap pat-pí chè-tō͘ éng-hióng ê A-chiu Hàn-jī bûn-hòa-khoan tē-khu.
Kàu-sek

**Kàu-sek** (教室) ia̍h-sī **khò-sek** (課室) sī ha̍k-seng siōng-khò ê tē-tiám, sī ha̍k-hāu tiōng-iàu ê chó͘-sêng pō͘-hūn. Chéng-thé lâi kóng, kàu-sek sī chi̍t-ê chìn-hêng kà-chheh, kàu-ha̍k ê pâng-keng, choa̍t tōa-pō͘-hūn sī kóng kàu-su kap ha̍k-si̍p-chiá chìn-hêng kàu-io̍k thoân-siū ê só͘-chāi.
Kiú-chiong Soàn-su̍t

***Kiú-chiong Soàn-su̍t*** (九章算術) sī hiān-chûn siāng-chá ê Tiong-kok kó͘-chá sò͘-ha̍k tù-chok chi-it, mā sī *[[Soàn-keng Si̍p-su]]* lāi siōng-tiōng-iàu ê chi̍t-chióng. Koan-î *Kiú-chiong Soàn-su̍t* ê chok-chiá, chit-má í-keng put-khó khó. It-poaⁿ jīm-ûi i sī keng-le̍k le̍k-tāi ê cheng-pó͘ siu-tèng, chiah ta̍uh-ta̍uh chiâⁿ-chò hiān-chhú-sî ê tēng-pún. *Kiú-chiong Soàn-su̍t* ê lōe-iông hong-hù, tê-châi kóng-hoat, lóng-chóng 9-chiong, hun-chò 246-tê (題) 202-su̍t (術), m̄-nā sī Hàn-tiâu sî-tāi ê tiōng-iàu sò͘-ha̍k tù-chok, mā tī Tiong-kok Kap thong-sè-kài sò͘-ha̍k ê le̍k-sú siōng chiàm-iú tiōng-iàu ê tē-ūi. Chok-ûi Tiong-kok thoân-thóng kó͘-chá sò͘-ha̍k ê hē-thóng chóng-kiat, *Kiú-chiong Soàn-su̍t* tùi Tiong-kok thoân-thóng sò͘-ha̍k ê hoat-tián ū chhim-oán ê éng-hiáng.
Lio̍k-gē

**Lio̍k-gē** (六藝) sī Tiong-kok kó͘-chá Jû-ka iau-kiû ha̍k-seng ài chiáng-ak ê 6-chióng ki-pún châi-lêng, mā tāi-piáu Tiong-kok kó͘-chá ko-téng kàu-io̍k ê ha̍k-kho chóng-chheng. Lio̍k-gē ū nn̄g-khoán hâm-gī, Chiu-lé ê Kó͘-lio̍k-gē (古六藝) kap iû Khóng-chú só͘ thê-chhut ê chhun-chhiu í-āu ê Lio̍k-gē.

Chiu-lé lāi ê Lio̍k-gē sī Se Chiu chìn-chêng kùi-cho̍k ê 6-ê ha̍k-kho: Lé (禮), Ga̍k (樂), Siā (射), Gū (御), Su (書) kap Sò͘ (數). Kî-tiong, kok-chū koh ē-sái hun-chò Ngó͘-lé (五禮), Lio̍k-ga̍k (六樂), Ngó͘-siā (五射), Ngó͘-gū (五御) kap Kiú-sò͘ (九數).

Hàn-tiâu í-lâi ê Lio̍k-gē mā tāi-piáu Lio̍k-keng, iā-chiū-sī Si, Su, Lé, Ga̍k, E̍k kap Chhun-chhiu. Hàn Bú-tè heng thài-ha̍k, siat-li̍p ngó͘-keng phok-sū (五經博士), choan-bûn kà Lio̍k-gē.

## Sè-hun
*Ngó͘-lé (五禮): Kiat (吉), Hiong (凶), Pin (賓), Kun (軍), Ka (嘉)
*Lio̍k-ga̍k (六樂): Hûn-bûn (雲門), Tāi-hâm (大咸), Tāi-siâu (大韶), Tāi-hā (大夏), Tāi-ho̍k (大鑊) kap Tāi-bú (大武)
*Ngó͘-siā (五射): Pe̍k-sí (白矢), Chham-liân (參連), Iám-chù (剡注), Siong-chhek (襄尺) kap Chéng-gî (井儀)
*Ngó͘-gū (五御): Bêng-hô-loân (鳴和鸞), Tio̍k-súi-khiok (逐水曲), Kò-kun-piáu (過君表), Bú-kau-kû (舞交衢) kap Tio̍k-khîm-chó (逐禽左)
*Lio̍k-su (六書): Siōng-hêng, Chí-sū, Hōe-ì, Hêng-seng, Choán-chù, Ká-chià
*Kiú-sò͘ (九數): Hong-tiân (方田), Siok-bí (粟米), Chha-hun (差分), Siàu-kóng (少廣), Siong-kong (商功), Kin-su (均輸), Hong-têng (方程), Êng-put-chiok (盈不足) iáu-koh-ū Pông-iàu (旁要)
Avant-garde im-ga̍k

**Avant-garde im-ga̍k ** sī chi̍t khoán tong-tāi im-ga̍k, pau-hâm New age im-ga̍k kap Avant-prog rock.

## Contemporary classical music composers
* Igor Stravinsky

## Contemporary music artists
* Karlheinz Stockhausen,
* Edgard Varèse
* John Cage

## Avant-garde rock artists
* Frank Zappa
* Captain Beefheart
* The Residents
* Lou Reed

## Avant-garde jazz artists
* Ornett Coleman

## Chham-khó chu-liāu
Tiuⁿ Liâu

**Tiuⁿ Liâu** (張遼, ), piáu-jī **Bûn-oán**, sī Tiong-kok Hàn-tiâu kap Chô Gūi sî-kî ê 1 ê chiong-kun.
Chiu Jû

**Chiu Jû** (周瑜, ), piáu-jī Kong-kín (公瑾), sī Tiong-kok Hàn-tiâu kap Sun Ngô͘ ê 1 ê chiong-kun.
Chhēng Tn̂g-hia ê Niau

**Thâu-ke Niáu ia̍h Tn̂g-hia Niau** (hoat. *Le Maître chat ou le Chat botté*), mā hō chò **Chhēng Tn̂g-hia ê Niau** (eng. *Puss in Boots*) sī Au-chiu ê gín-á-kó͘, kò͘-sū sī leh kóng chi̍t chiah léng-lī ê niau-á pang-chō͘ i lo̍k-phek ê chú-lâng. Siāng-chá pún kò͘-sū ê kì-lio̍k, sī Italia chok-ka Giovanni Francesco Straparola siu-lio̍k tī 1550 nî chó͘-iū ê kò͘-sū-chi̍p *[[Le piacevoli notti]]* lāi-bīn.

## Tâi-gí pán-pún
Tī Tâi-oân Ji̍t-pún sî-tāi ê thong-e̍k cha̍p-chì *[[Gí-oán]]* lāi-bīn, ū liân-sio̍k nn̄g phiⁿ ê Tâi-gí pán-pún, sī kéng-chhat-koaⁿ liān-si̍p-só͘ ha̍k-seng ēng Hàn-jī chù Tâi-oân-gí Kana siá--ê, lēng-gōa ū phòe-ha̍p Ji̍t-bûn tùi-chiàu.

## Chham-khó
AOL

**AOL** sī Bí-kok ê bāng-lō͘ ho̍k-bū kong-si, i-ê miâ sī tòe ***America Online*** ("Bí-kok Sòaⁿ-téng") só͘ hō. AOL sī 1980 nî-tāi tiong-kî tiān-náu bāng-lō͘ tú tī kò-jîn tiān-náu liû-thong ê sî-kî khai-sí hoat-tián, pún-lâi hō chò *Quantum Link*, āu-bóe tī 1989 nî kái miâ *America Online*.

Tùi 1990 nî-tāi ê Bí-kok-lâng lâi kóng, in hit chūn nā kóng tio̍h beh "chiūⁿ-bāng," tio̍h sī ài liân khí AOL. Hit-tang-chūn AOL sī Bí-kok siāng tōa sóaⁿ-téng ji̍p-kháu (portal).

Time Warner chi̍p-thoân tī 2000 nî siu-bé liáu AOL.

## Chham-khó
*

Lūi-pia̍t:Time Warner
Tīn-lia̍t

**Tīn-lia̍t** (; ), he̍k-chiá **phòe-lia̍t** (配列), sī tùi chi̍t cho͘ sio-siâng lūi-hêng ê chu-liāu hāng-bo̍k chiàu liân-sio̍k sūn-sū ê pó-chûn. Tīn-lia̍t lāi-bīn ê hāng-bo̍k kiò chò sī tīn-lia̍t ê goân-sò͘ (*element*), nā chí-tēng hāng-bo̍k ê ūi-tì, chio̍h ē-tàng chhōe tio̍h hāng-bo̍k.

## Chham-khó
*

## Siong-koan
* Lia̍t-toaⁿ
* Hâng-lia̍t
Triệu Tiâu

**Triệu Tiâu** () sī Oa̍t-lâm le̍k-sú lāi-té ê 1 ê ông-tiâu, i ê chûn-chāi sî-kan tùi chêng 203 nî kàu chêng 111 nî, kok-hō kiò choè **[[Lâm-oa̍t-kok]]**, siú-to͘ sī Hoan-gû, tī kin-á-ji̍t Tiong-kok Kńg-tang ê Kńg-chiu.

## Tiō-tiâu ê kun-chú

## Siong-koan
*Lâm-oa̍t-kok

Lūi-pia̍t:Lâm-oa̍t-kok
Lūi-pia̍t:Oa̍t-lâm ê le̍k-sú
AlphaGo

**AlphaGo** sī Eng-kok Lûn-tun Google DeepMind khai-hoat ê jîn-kang tì-hūi ûi-kî têng-sek.

2015 nî 10 goe̍h, i sī sè-kài thâu chi̍t pái m̄-bián Niū-jí (讓子), tī 19×19 ê kî-poâⁿ e̍k iâⁿ chit-gia̍p ê ûi-kî kî-chhiú Hoân Hui (樊麾). 2016 nî 3 goe̍h, i kah Hân-kok ê káu toāⁿ chit-gia̍p kî-sū I Sedol (李世乭) pí-sài gō͘ poâⁿ, i iâⁿ sì poâⁿ.

## Guā-pōo liân-kiat

* 
* 
* 
* AlphaGo wiki at Sensei's Library, including links to AlphaGo games
* AlphaGo page, with archive and games
* Estimated 2017 rating of Alpha Go
*
I Sedol

**I Sedol** (Hân-kok-gí: , Lô-má-jī: I Sedol; ) sī Hân-kok ê 1 ê chit-gia̍p ê ûi-kî kî-chhiú.

## Chù-kái


## Guā-pōo liân-kiat

*
* Yi Se-Tol on Sensei's Library
*Korea Baduk Association profile (in Korean)

### Teh YouTube
* 1st match against AlphaGo
* 2nd match against AlphaGo  
* 3rd match against AlphaGo 
* 4th match against AlphaGo 
* 5th match against AlphaGo
* AlphaGo (documentary featuring Lee)

Lūi-pia̍t:Hân-kok jîn-bu̍t
Lūi-pia̍t:Lí--sī
Punk rock

**Punk rock** sī Eng-kok, Bí-kok anti Corporate rock.

## Punk rock artists
* Sex Pistols
* Damned
* Clash
* Stranglers
* Jam
* Genelation X
* Sham69
* Patti Smith
* Television
* Ramones
* Talking Heads
* Richard Hell
* Johnny Sanders
* Sid Vicious

## References

* cite book|last=Adams|first=Deanna R.|year=2002|title=Rock 'n' Roll and the Cleveland Connection|location=Kent, Ohio|publisher=Kent State University Press|isbn=0-87338-691-4|ref=harv
* Andersen, Mark, and Mark Jenkins (2001). *Dance of Days: Two Decades of Punk in the Nation's Capital* (New York: Soft Skull Press). ISBN 1-887128-49-2
* Anderson, Mark (2002). "Zunō keisatsu", in *Encyclopedia of Contemporary Japanese Culture*, ed. Sandra Buckley (London and New York: Routledge), p.&nbsp;588. ISBN 0-415-14344-6
* Michael Azerrad (2001). *Our Band Could Be Your Life* (New York: Little, Brown). ISBN 0-316-78753-1
* Bennett, Andy (2001). "'Plug in and Play!': UK Indie Guitar Culture", in *Guitar Cultures*, ed. Andy

Lūi-pia̍t:Im-ga̍k
George Martin

**George Martin** () sī Eng-kok ê 1 ê im-ga̍k choan-chi̍p chè-cho̍k-jîn kap pian-khek-jîn. I pang-chān The Beatles choè koè chin choē choan-chi̍p, ū sî-hāu kah The Beatles hō͘ lâng tâng-chê kiò choè "Fifth Beatle".
Tiuⁿ Ha̍p

**Tiuⁿ Ha̍p** (張郃, ), piáu-jī **Chùn-ngāi** (儁乂), sī Tiong-kok Hàn-tiâu kap Chô Gūi sî-kî ê 1 ê chiong-kun.
Î Kìm

**Î Kìm** (于禁, ), piáu-jī **Bûn-chek**, sī Tiong-kok Hàn-tiâu kap Chô Gūi sî-kî ê 1 ê chiong-kun.
Ló͘ Siok

**Ló͘ Siok** (魯肅, ), piáu-jī Chú-kèng (子敬), sī Tiong-kok Hàn-tiâu kap Sun Ngô͘ ê 1 ê koan-liâu.
Lī Bông

**Lī Bông** (呂蒙, ) ia̍h sī **Lū Bông**, piáu-jī **Chú-bêng** (子明), sī Tiong-kok Hàn-tiâu kap Sun Ngô͘ ê 1 ê koan-liâu.
Sûn Hiok

**Sûn Hiok** (荀彧, ), piáu-jī **Bûn-jio̍k** (文若), sī Tiong-kok Hàn-tiâu kap Chô Gūi sî-kî ê 1 ê koan-liâu.
Ká Hú

**Ká Hú** (賈詡, ), piáu-jī **Bûn-hô** (文和), sī Tiong-kok Hàn-tiâu kap Chô Gūi sî-kî ê 1 ê koan-liâu.
Theodora

**Theodora** (tāi-iok 497 nî – 548 nî 6 goe̍h 28) sī Tang Lô-má Tè-kok ê hông-hiō, hông-tè Iustinianus 1-sè ê bó͘. I mā sī hông-tè kò͘-būn, khó-lêng sī Tang Lô-má Tè-kok le̍k-sú siōng siāng ū khoân-le̍k ê chá-bó͘. I tī chiáng-khoân kî-kan chè-tēng pó-hō͘ lú-sèng ê hoat-lu̍t, lēng-gōa mā tùi chong-kàu chèng-chhek chin ū hèng-chhù. 

## Chham-khó
*
Hāng Ú

**Hāng Ú** (項羽, ) sī Chîn-tiâu bia̍t-bông í-āu Tiong-kok choè ko thóng-tī-chiá, i ê chheng-hō sī **Se Chhó͘ Pà-ông** (西楚霸王). I tī  chiân 202 nî hō͘ Lâu Pang phah pāi, chū-sat.
Irene

**Ngá-tián ê Irene** (, ) sī Byzantine ê thóng-tī-chiá, mā sī Hi-lia̍p Tang-chèng-kàu Kàu-hōe ê sèng-jîn. I khoe-ho̍k liáu Tang Lô-má Tè-kok tùi sèng-siōng (ngó͘-siōng) ê sú-iōng.

## Chham-khó
*
Sam-jū-keng

***Sam-jī-keng*** (三字經) sī chi̍t pún Tiong-kok thoân-thóng ê khé-bông kàu-châi. I kah *[[Pek-ka-sèng]]*, *[[Chhian-jī-bûn]]* tâng-chê kiò choè "*Sam-pek-chhian*" (三百千).
Comme des Garçons

***Comme des Garçons*** (コム・デ・ギャルソン *komu de gyaruson*) sī Ji̍t-pún Kawakubo Rei tī 1969 nî chhòng-siat ê sî-chong pâi-chú, mā sī i só͘ chhōa-thâu ê chi̍t khoán sî-sek, tiâu-kang sú-iōng bô chun-siú thoân-thóng sèng-pia̍t khoán-sek ê siat-kè.

## Chham-khó
* 

Lūi-pia̍t:Kong-si
Lūi-pia̍t:Sî-sek
Sun Chhek

**Sun Chhek** (孫策, ), piáu-jī **Pek-hû** (伯符), sī Tiong-kok Hàn-tiâu sî-kî ê 1 ê koan-liâu.
Sun Kian

**Sun Kian** (孫堅, ), piáu-jī **Bûn-tâi** (文臺), sī Tiong-kok Hàn-tiâu sî-kî ê 1 ê koan-liâu. I sī Sun Chhek kap Sun Ngô͘ khai-kok hông-tè Sun Khoân ê a-pa.
E̍k-keng (bûn-su)

***E̍k-keng*** (易經; ia̍h-keng) ia̍h sī kiò choè ***Chiu-e̍k*** (周易), sī chi̍t ê Tiong-kok thoân-thóng bûn-hiàn, kap *[[Si-keng]]*, *[[Siōng-su (chheh)|Siōng-su]]*, *[[Lé-kì]]* kap *[[Chhun-chhiu (chheh)|Chhun-chhiu]]* hō͘ Jû-ka tâng-chê kiò choè "Ngó͘-keng".

## Chham-chiàu

## Koh khoàⁿ
*Sù-su Ngó͘-keng
*Si̍p-sam-keng

Lūi-pia̍t:E̍k-keng (bûn-su)
Lūi-pia̍t:Chheh
Lūi-pia̍t:Sù-su Ngó͘-keng
Lūi-pia̍t:Si̍p-sam-keng
Lūi-pia̍t:Tiong-kok su-sióng
Lūi-pia̍t:Keng-ha̍k
Chhun-chhiu (chheh)

***Chhun-chhiu*** (春秋) sī chi̍t ê Tiong-kok thoân-thóng bûn-hiàn, kap *[[Si-keng]]*, *[[E̍k-keng]]*, *[[Lé-kì]]* kap *[[Siōng-su (chheh)|Siōng-su]]* hō͘ Jû-ka tâng-chê kiò choè "Ngó͘-keng".

## Koh khoàⁿ
*Sù-su Ngó͘-keng
*Si̍p-sam-keng

Lūi-pia̍t:Keng-pō͘ Chhun-chhiu-lūi
Tiong-iông

***Tiong-iông*** (中庸) sī chi̍t ê Tiong-kok thoân-thóng bûn-hiàn, i kap *[[Lūn-gú]]*, *[[Bēng-chú (chheh)|Bēng-chú]]*, *[[Tāi-ha̍k (chheh)|Tāi-ha̍k]]* hō͘ Jû-ka tâng-chê kiò choè "Sù-chú-su".

## Koh khoàⁿ
*Sù-su Ngó͘-keng
Pún-chháu Kong-bo̍k

200px|thumb|right|Pún-chháu Kong-bo̍k

***Pún-chháu Kong-bo̍k*** sī Tiong-kok ê 1 ê i-chheh, chit chheh sī Bêng-tiâu ê Lí Sî-chin siá ê.

## Guā-pōo liân-kiat
*Chinese source text at zh.wikisource.org
*''Pen ts'ao kang mu'' (The Great Herbal), page from 1672 edition, National Library of Medicine
Si-keng

***Si-keng***() sī Tiong-kok siōng chá-kî ê si-koa chóng-chi̍p. Si-keng goân-pún hō-chò **Si**(), lóng-chóng 305 tiâu (5 tiâu ū tê bô loē-iông), só͘-í iū-koh kiò-chò ***Si-sam-pah***(). Chū Hàn khai-sí, Jû-ka chiong i tòng-chò keng-tián; Sòng ê sî-chūn chìng-sik kā hō-chò Si-keng. Mô͘ Heng() só͘ siá ê tsù-pún liû-thoân kah kin-á-ji̍t, Si-keng in-chhú mā kiò-chò ***Mô͘-si***(). Si-keng ê chok-ka toā-pō͘-hūn lóng bô-hoat-tō͘ khó-chìng--ah, chú-iàu sī Chiu kah Chhun-chhiu sî-tāi ê peh-sèⁿ, liû-thoân tī N̂g-hô só͘-tsāi ê chu-hô͘ kok-ka, sio̍k-î pak-hong bûn-ha̍k.

Si-keng ê im-ga̍k hun-luī ē-sái hun-chò *[[:zh:國風|Hong]]*(), *[[Ngá]]*(), kah *[[Siōng]]*(); Hong mā kiò-chò Si̍p-ngó͘ Kok-hong, sī 15 ê chu-hô͘-kok ê bîn-kan si-koa; Ngá sī Chiu-kok kok-lāi ê Chìng-seng(); Siōng sī chè-sū ê koa-khek. Nā-sī chiàu chhiú-hoat lâi hun, Si-keng ē hun-chò *Hù*(), *Pí*(), kah *Heng*(). Hun-pia̍t sī sū-su̍t, pí-jū, kah liân-sióng ê ì-sù.
Bō-á

縮圖|Bō-á
**Bō-á** ū pó-hō͘ lâng thâu, hoán-èng lâng ê tē-ūi, he̍k-chiá sī phòe-ha̍p tiûⁿ-ha̍p téng lō͘-iōng, m̄-nā sī ho̍k-chong chi̍t khoán, mā sī piáu-ta̍t sî-mo͘ ê mi̍h-kiāⁿ.

## Chham-khó
* 
*
KFC

**KFC** (Eng-gí: Kentucky Fried Chicken) sī Bí-kok ê chi̍t ê sok-si̍t chhan-thiaⁿ kong-si.

Lūi-pia̍t:Chhan-thiaⁿ
Thài-ke̍k

:*Khu-pia̍t: Kāng-miâ ê bú-su̍t, chhiáⁿ khoàⁿ [[Thài-ke̍k-kûn]]*

**Thài-ke̍k** (太極) sī kun-kù *[[E̍k-keng]]* lāi-té ê seⁿ-sêng lí-lūn, kap im-iông su-sióng kiat-ha̍p hêng-sêng ê ú-tiū khí-goân kài-liām. Tō-kàu kap Jû-kàu lóng chi-chhî che kài-liām.

Lūi-pia̍t:Tō-kàu
Lūi-pia̍t:E̍k-keng (bûn-su)
Pha̍uh

**Pha̍uh** sī 1 ê khì-siōng-ha̍k hiān-siōng.

## Guā-pōo liân-kiat

* Hail Storm Research Tools at hailtrends.com
* Hail Factsheet (archived) from ucar.edu
* U.S. Billion-dollar Weather and Climate Disasters at NOAA.gov
*
Bông

**Bông** (雺), ia̍h sī kiò choè **bū** (霧), sī khong-khì ê chúi-khì khah têng ê khì-siōng-ha̍k hiān-siōng.
Thài-ke̍k-kûn

**Thài-ke̍k-kûn** (), kán-chheng **thài-ke̍k** (太極), sī 1 khoán Tiong-kok thoân-thóng ê bú-su̍t. I ê hoat-bêng-chiá sī Goân-tiâu kàu Bêng-tiâu chi-kan ê Tiuⁿ Sam-hong.
Lûi-kong

**Lûi-kong** () ia̍h sī kiò choè **lûi**, sī 1 ê khì-siōng-ha̍k hiān-siōng, i ê hoat-sêng goân-lí sī toà chèng-tiān ê hûn phòng tio̍h toà hū-tiān ê hûn.
## Siong-koan
* sih-nà
Phuttha Yotfa Chulalok

**Phra Bat Somdet Phra Paramoruracha Maha Chakkri Borommanat Phra Phuttha Yotfa Chulalok** (, ), mā thang kiò **Rama 1-sè**, pún-miâ **Thongduang** (), sī Siām-lô (Thài-kok) Rattanakosin Ông-kok ê kok-ông, mā sī Chakri Ông-tiâu ê tē 1 tāi kun-chú. 1782 nî kàu 1809 nî chāi-ūi.
Kheh-ka Tông-hoe-chè

**Kheh-ka Tông-hoe-chè** (客家桐花祭) sī Tâi-oân ê sin-heng chiat-khèng, iû Hêng-chèng-īⁿ Kheh-ka Úi-oân-hōe tī 2002 nî chhòng-li̍p, sī chi̍t-ê kiat-ha̍p kheh-ka bûn-hòa, lí-iû, seng-thài, sán-gia̍p ê siúⁿ iû-tông-hoe oa̍h-tāng.
Ài-kok Chióng-koàn

**Ài-kok Chióng-koàn** (愛國獎券) sī 1950 chì 1980 nî-tāi tī Tâi-oân, iû Tâi-oân-séng Chèng-hú ūi-tio̍h beh oān-kái châi-chèng khùn-lân só͘ hoat-hêng ê chióng-koàn, i-ê hoat-hêng tan-ūi sī Tâi-oân Gîn-hâng. Ài-kok Chióng-koàn tī Tâi-oân chûn-chāi 37-tang, lóng-chóng hoat-hêng 1171-kî. Tùi 1980 nî-tāi tiong-kî khai-sí, in-ūi chi̍t-chióng miâ-kiò Tāi-ke-lo̍k ê poa̍h-kiáu hong-sek sî-kiâⁿ, giâm-tiōng éng-hióng siā-hōe ti̍t-sū kap Ài-kok Chióng-koàn ê chèng-siông hoat-hêng. Chóng-sǹg tī 1987 nî 12 goe̍h 27 hō, Tâi-oân-séng Chèng-hú soan-pò͘ chiām-thêng hoat-hêng Ài-kok Chióng-koàn, Ài-kok Chióng-koàn chū-àn-ne chiâⁿ-chò le̍k-sú ê bêng-sû.
Tāi-ke-lo̍k

**Tāi-ke-lo̍k** (大家樂) sī 1980 nî-tāi tī Tâi-oân chin sî-kiâⁿ ê chi̍t-khoán hui-hoat ê poa̍h-kiáu hong-sek.

Tāi-ke-lo̍k tī Tâi-oân siōng-sî-kiâⁿ ê sî-chūn, sī tī 1980 nî-tāi tiong-kî. Tong-sî bô-lūn siáⁿ-mih chit-gia̍p ê lâng, sīm-chì seng-lí-lâng, chèng-tī jîn-bu̍t ia̍h-sī kong-bū jîn-oân lóng tâu-ji̍p chhiam-kiáu. In-ūi tong-sî Tâi-oân ê keng-chè phông-pu̍t hoat-tián, bîn-kan chu-kim im kha-ba̍k, koh ka-siōng chèng-sek tâu-chu kó͘-phiò, chèng-koàn, kî-hòe kap ki-kim ê koán-tō iáu-bōe khai-hòng kap phó͘-phiàn, it-poaⁿ bîn-chiòng ūi-tio̍h beh kiû hoat-châi, tiō tōa-la̍t tâu-ji̍p kok-chióng tē-hā keng-chè.
Kong-bū-oân

**Kong-bū-oân** (公務員) sī chi̍t-chióng chit-gia̍p, chú-iàu tī chèng-hú ki-kò͘ kang-chok, chip-hêng hoat-tēng ê chit-bū koân-hān. Kong-bū thé-hē kiat-kò͘ thong-siông lóng ū kiōng-thong-tiám, pau-koat phian-chè iú-só͘ hān-chè, iû chèng-hú ēng hoat-lu̍t pó-chiàng in-ê sin-hūn, sin-súi kap hok-lī. Put-jî-kò, pēng m̄-sī só͘-ū tī chèng-hú kang-chok ê kò͘-oân lóng sio̍k-î kong-bū-oân.
Bhumibol Adulyadej

**Phra Bat Somdet Phra Poraminthra Maha Bhumibol Adulyadej Mahitalathibet Ramathibodi Chakkrinaruebodin Sayamminthrathirat Borommanatbophit** (, ), mā thang kiò chò **Rama 9-sè**, pún miâ **Bhumibol Adulyadej** (), sī Thài-kok ê kok-ông, 1946 nî kàu 2016 nî chāi-ūi.
Bingen ê Hildegard

**Bingen ê Hildegard** (Tek-gí: *Hildegard von Bingen*; 1098 nî – 1179 nî 9 goe̍h 17) sī Tek-kok ê lú-chú siu-tō-īⁿ-tiúⁿ, sîn-bi̍t-ka kiam chok-khek-ka. I tû-liáu chok-khek, mā siá bûn-chiong, pí-lūn sî-chok kap chi̍t kóa phok-bu̍t-ha̍k kì-lio̍k.

Hildegard sī chió-sò͘ Tiong-sè-kí Au-chiu kàu-hōe ê cha-bó͘ tōa jîn-bu̍t, i chin siū 20 sè-kí le̍k-sú-ka ê hèng-chhù.

## Chham-khó
*
Pùn-sò-tháng

**Pùn-sò-tháng** (糞埽桶) tiō sī teh chng pùn-sò ê só͘-chāi. Pùn-sò-tháng to-sò͘ sī iōng kim-sio̍k ia̍h-sī sok-ka lâi chè-chok, iōng ê sî-chūn khǹg-ji̍p sok-ka tē-á, pùn-sò nā chē tiō pa̍k khì-lâi tàn-tiāu. To-sò͘ pùn-sò-tháng lóng ū khàm-kòa lâi hông-chí pùn-sò ê khì-bī sì-kè cháu, koh ū chi̍t-kóa pùn-sò-tháng ē-sái iōng kha tah lâi khui-hong.
Pùn-sò

**Pùn-sò** (糞埽), sī bô-su-iàu ia̍h-sī bô-lō͘-iōng ê kò͘-thé kap liû-thé bu̍t-chit, ia̍h chio̍h sī hòe-khì-bu̍t ê chi̍t khoán. Tī jîn-kháu bi̍t-chi̍p ê tōa siâⁿ-chhī, chia̍p-khoàⁿ ê pùn-sò chhú-lí hong-hoat sī tī siu-chi̍p liáu-āu sàng-óng iám-mâi-tiûⁿ, ia̍h-sī sú-iōng hûn-hòa-lô͘ kā hóe-hòa. Put-jî-kò, nn̄g-khoán hong-sek lóng ē chō-sêng khoân-kéng pó-hō͘ ê būn-tê, nā chiong-chí kòe-thâu siau-hùi, khó-lêng tiō ē-sái chìn-chi̍t-pō͘ kiám-khin iám-mâi-tiûⁿ ê páu-hô thêng-tō͘. Iám-mâi-tiûⁿ ê pùn-sò nā chhú-lí bô-hó-sè, khó-lêng ē ù-jiám tē-hā-chúi kap hoat-chut chhàu-bī, jî-chhiáⁿ chē-chē siâⁿ-chhī ē-sái iám-mâi ê só͘-chāi sī lú-lâi-lú chió. Hóe-hòa bô-hoat-tō͘ pī-bián lâi sán-seng ū-to̍k ê khì-thé, gûi-hāi seng-bu̍t-thé ê sin-thé kiān-khong. To-sò͘ ê siâⁿ-chhī lóng teh gián-kiù àn-choáⁿ lâi kiám-chió pùn-sò ê hong-hoat kap kó͘-lē chu-goân hôe-siu.
Thó-chia̍h

**Thó-chia̍h** sī hiòng pa̍t-lâng kiû-thó chia̍h-mi̍h kap chîⁿ-châi téng-téng bu̍t-chit ê hêng-ûi. Thó-chia̍h ûi-seng ê lâng kiò-chò khit-chia̍h.

Ū-ê khit-chia̍h in-ūi bô kang-chok ê lêng-le̍k chiah lâi thó-chia̍h; ū-ê sui-jiân ū kang-chok ê lêng-le̍k, tān-sī chhōe-bô thâu-lō͘, mā bô ún-tēng ê siu-ji̍p, in-chhú in chiah ē lâi thó-chia̍h. Pū-hūn khit-chia̍h sui-jiân ū kang-chok ê lêng-le̍k, m̄-koh bô kang-chok ê ì-goān, kam-goān thó-chia̍h ûi-seng; ū-ê pī jīm-tēng chò pián-sian, lī-iōng lâng ê ài-sim kap lîn-bín lâi thàn-chîⁿ.
Saⁿ-lián-chhia

**Saⁿ-lián-chhia** (三輪車) sī chi̍t-chióng iû saⁿ-ê lián-á chó͘-sêng ê kha-ta̍h-chhia, it-poaⁿ iōng jîn-le̍k lâi khu-tōng, tān-sī mā ū ki-tōng kap tiān-tōng ê saⁿ-lián-chhia.
Cornwall-gí

**Cornwall-gí** sī chi̍t khoán Celt gí-giân, Eng-lân sai-lâm-pō͘ Cornwall-lâng ê gí-giân.

Lūi-pia̍t:Ìn-Au gí-hē
Chu Chú-ài

**Chu Chú-ài** (朱主愛; Eng-bûn-miâ: **Joyce Chu**; ), gē-miâ **Sù-ia̍p-chháu** (四葉草), sī Má-lâi-se-a ê sin-seng-tāi cha-bó͘ koa-chhiú.
Lîm Bêng-cheng

**Lîm Bêng-cheng** (林明禎; *Min-Chen*; ) sī Má-lâi-se-a ê cha-bó͘ koa-chhiú. Chhut-sin Pin-siâⁿ ê Lîm Bêng-cheng tī chhù-lāi pâi-hâng tē-jī, in a-ché sī gē-jîn Lîm Si-chi, lēng-gōa iáu-ū nn̄g-ê sió-tī. 6 hòe ê sî-chūn, i kap chhù-lāi-lâng poaⁿ-kàu Johor seng-oa̍h.
Tè Pōe-nî

**Tè Pōe-nî** (戴佩妮; *Penny Tai*; ) sī Má-lâi-se-a ê chhòng-chok-hêng cha-bó͘ koa-chhiú. Bú-tō kang-chok chhut-sin, ióng-iú chok-sû, chok-khek, phian-khek ê lêng-le̍k, choan-tióng toâⁿ-chàu gih-tah, kǹg-khîm téng-téng ga̍k-khì, kah-ì bú-tō, chhòng-chok, ōe-chng kap liap-iáⁿ.
Kiat-chiⁿ-ha̍k

**Kiat-chiⁿ-ha̍k** (Eng-gí: *crystallography*) sī chi̍t khoán si̍t-giām-sèng ê kho-ha̍k, gián-kiù goân-chú tī kiat-chiⁿ kò͘-thé lāi-té ê pâi-lia̍t chêng-hêng. 

Kiat-chiⁿ-ha̍k sī ēng-lâi thàm-thé hun-chú kò͘-chō ê ha̍k-būn. Tōa hun-chú ê kiat-chiⁿ-ha̍k gián-kiù ē sú-iōng phì-jû X-kng-sòaⁿ téng ki-su̍t.
Hôa-lâm Su-hoān Tāi-ha̍k Hù-sio̍k Tiong-ha̍k Lâm-Hái Si̍t-giām Ko-kip Tiong-ha̍k

Hôa-lâm Su-hoān Tāi-ha̍k Hù-sio̍k Tiong-ha̍k Lâm-Hái Si̍t-giām Ko-kip Tiong-ha̍k (Hàn-jī: 華南師範大學附屬中學南海實驗高級中學) sī Kńg-tang-séng Hu̍t-san-chhī ê su-li̍p ko-kip tiong-ha̍k. Ha̍k-hāu chū-chí tī Lâm Hái-khu Kùi-siâⁿ-koe-tō Tang-pêⁿ-2-lō͘ (南海區桂城街道東平2路).
## Chham-khó chu-liāu
Bîn-chìn-tóng (Ji̍t-pún)

**Bîn-chìn-tóng** ( *Minshin-tou*), kán-chheng chò **Bîn-chìn** (民進), sī Ji̍t-pún chi̍t-ê í-keng kái-sàn ê chèng-tóng, iû goân Bîn-chú-tóng kap Î-sin-tóng ha̍p-pèng chó͘-sêng, ī-liāu ē chiâⁿ-chò Ji̍t-pún siōng-tōa ê chāi-iá-tóng.

Lūi-pia̍t:Ji̍t-pún ê chèng-tóng
Kó͘-bu̍t-siong

**Kó͘-bu̍t-siong** sī chi̍t khoán choan-bûn siu-bé kó͘-bu̍t (kū-mi̍h, pháiⁿ-mi̍h he̍k-chiá tiong-kó͘ mi̍h) ê seng-lí-lâng.
Seediq-gí

**Seediq-gí** sī Formosa gí-giân ê chi̍t khoán, tī Tâi-oân tang-pak-pō͘ liû-thong. Pún gí kap keh-piah ê Atayal-gí ha̍p chò Atayal gú-kûn (*Atayalic group*). 

Seediq-gí ē-tàng hun 3-ê hong-giân, pau-koat Truku, Tuuda, kap Tkdaya. Kî-tiong, Hoa-lian-koān kóng Truku-gí ê cho̍k-kûn hō ka-tī sī Truku lâng, kap Seediq sī hun-khui ê 2-ê cho̍k.

Hiān-sî tōa-hūn ê Seediq-cho̍k siàu-liân lâng í-keng bōe-hiáu kóng Seediq-gí.

## Chham-khó
*
Louis 13-sè

**Louis 13-sè** (*Louis XIII*, ) sī Hoat-kok Bourbon ka-cho̍k ê chi̍t ê kok-ông, i chāi-ūi ê sî-kan tùi 1610 nî kàu 1643 nî.
Charles 1-sè (Eng-lân)

**Charles 1-sè** (*Charles I*, ) sī Eng-kok Stuart ka-cho̍k ê chi̍t ê kok-ông, i chāi-ūi ê sî-kan tùi 1600 nî kàu 1649 nî.

I tī Eng-kok Lāi-chiàn lāi-té hō͘ Oliver Cromwell phah su lia̍h khì, 1649 nî tī London Whitehall Kiong mn̂g-kháu thâi-thâu.

Lūi-pia̍t:Eng-lân ê kun-chú
Richard 3-sè (Eng-lân)

**Richard 3-sè** (*Richard III*, ) sī Eng-kok York ka-cho̍k ê chi̍t ê kok-ông, i chāi-ūi ê sî-kan tùi 1483 nî kàu 1485 nî.

Lūi-pia̍t:Eng-lân ê kun-chú
Oliver Cromwell

**Oliver Cromwell** () sī Eng-kok ê chi̍t ê chèng-tī jîn-bu̍t kap to̍k-chhâi-chiá. I tī nî 1653 kàu 1658 nî chi-kan sī Eng-lân Liân-pang ê Hō͘-kok-kong (Lord Protector).

Lūi-pia̍t:Eng-lân jîn-bu̍t
Pёtr 1-sè

**Pёtr 1-sè** (, ) sī Lō͘-se-a Tè-kok Romanov ka-cho̍k ê chi̍t ê hông-tè, tī 1682 nî kàu 1725 nî chāi-ūi.

Lūi-pia̍t:Lō͘-se-a hông-tè
Lō͘-se-a Tè-kok

**Lō͘-se-a Tè-kok** (Lō͘-se-a-gí: , 1721 nî kàu 1917 nî) sī Lō͘-se-a le̍k-sú lāi-té ê chi̍t ê tè-kok.

Lūi-pia̍t:Lō͘-se-a Tè-kok
Lūi-pia̍t:Lō͘-se-a ê le̍k-sú
Nikolaj 2-sè

**Nikolai 2-sè** (Lō͘-se-a-gí: , ), ia̍h sī kiò choè **Nicholas 2-sè**, sī Lō͘-se-a Tè-kok Romanov ka-cho̍k ê chi̍t ê hông-tè, tī 1894 nî kàu 1917 nî chāi-ūi.

Lūi-pia̍t:Lō͘-se-a hông-tè
Phú-sek

**Phú-sek** (殕色), ia̍h **niáu-chhí-á-sek** (鳥鼠仔色), sī chi̍t lūi o͘-sek kap pe̍h-sek chi kan ê sek-tī, sī chi̍t lūi bû-chhái-sek (*achromatic*) ê sek-tī. Chiàu it-poaⁿ lí-kái lâi khoàⁿ, sī phì-jû iân-pit-sim he̍k-chiá o͘-àm-thiⁿ ê sek.

## Sek-tiāu piàn-hòa

Lūi-pia̍t:Sek-chhái
Sek-chin Gân-liāu

**Sek-chin Gân-liāu-chhiúⁿ Kó͘-hūn Iú-hān Kong-si** (色真顏料廠股份有限公司; Eng-gí: *Janie Color Works, Ltd.*) sī 1958 nî kap Ji̍t-pún San-iông Sek-sò͘ (山陽色素) ki-su̍t ha̍p-chok sêng-li̍p ê Tâi-oân kong-si, choân-bûn seng-sán gân-liāu, goân chhiúⁿ siat tī Tâi-lâm-koān Jîn-tek-hiong.
Î-sin-tóng

**Î-sin-tóng** (維新党), goân-bûn **Î-sin ê Tóng** (維新の党 / いしんのとう *Ishin no Tō*), sī Ji̍t-pún ê chi̍t-ê chèng-tóng, iû Ji̍t-pún Î-sin-hōe chham Liân-kiat-tóng tī 2014 nî 9 goe̍h 21 hō ha̍p-pèng chó͘-sêng. Chó͘-sêng ê sî-chūn sī Ji̍t-pún siōng-tōa ê chāi-iá-tóng.

Lūi-pia̍t:Ji̍t-pún ê chèng-tóng
Bîn-chèng-tóng

**Bîn-chèng-tóng** (民政党 / みんせいとう *Minseitō*), kán-chheng: **Bîn-chèng** (民政), sī chi̍t-ê í-keng siau-bông ê Ji̍t-pún chèng-tóng. Bîn-chèng-tóng kan-nā tī 1998 nî chûn-chāi 3-kò͘-goe̍h.

Lūi-pia̍t:Ji̍t-pún ê chèng-tóng
Oa̍t-lâm Bîn-chú-tóng

**Oa̍t-lâm Bîn-chú-tóng** (Oa̍t-lâm-bûn: *Đảng Dân chủ Việt Nam*; 黨民主越南) sī Oa̍t-lâm ê chi̍t-ê tóng-phài.
Sin-ka-pho Ji̍t-pún sî-tāi

**Sin-ka-pho Ji̍t-pún sî-tāi** (新加坡日本時代), mā hō-chò **Ji̍t-chiàm sî-kî** (日佔時期), sī Sin-ka-pho tī Tē-jī-chhù Sè-kài Tāi-chiàn Thài-pêng-iûⁿ Chiàn-cheng kî-kan pī Tāi-ji̍t-pún Tè-kok chiàm-niá ê sî-kî. Chit-ê sî-kî tùi 1942 nî 2 goe̍h 15 hō Sin-ka-pho Hái-kiap Si̍t-bîn-tē chèng-hú tâu-hâng khai-sí, chì 1945 nî 9 goe̍h 12 hō tī Sin-ka-pho Chèng-hú Tāi-hā kí-hêng Ji̍t-pún-kun bô-tiâu-kiāⁿ tâu-hâng gî-sek ûi-chí.

Sin-ka-pho tī Tāi-eng Tè-kok si̍t-bîn thóng-tī chi-hā ê hoat-tián in-ūi Ji̍t-pún-kun ê chiàm-niá lâi tiong-toān. 1941 nî 12 goe̍h 7 hō, Ji̍t-pún chhek-tōng Chin-chu-káng sū-kiāⁿ, pēng tián-khui i tùi Tang-lâm-a ê chhim-lio̍k hêng-tōng. Ji̍t-pún-kun tī bô-kàu 2-kò-goe̍h ê sî-kan, chiū tī keh-tńg-tang ê 1 goe̍h 31 hō oân-choân chiàm-niá Má-lâi Poàn-tó, pēng hoat-tōng chòe-āu ê Sin-ka-pho chiàn-ia̍h. 1942 nî 2 goe̍h 15 hō, Sin-ka-pho ê Eng-kok-kun hióng Ji̍t-pún-kun tâu-hâng, Ji̍t-pún sî-tāi khai-sí. Sin-ka-pho pī kái-miâ chò Chiau-lâm-tó (昭南島). Hêng-chèng siōng, Sin-ka-pho sī Tāi-ji̍t-pún Tè-kok ê chi̍t-pō͘-hūn, hō-chò Chiau-lâm Te̍k-pia̍t-chhī (昭南特別市); in-chhú chit-ê sî-kî mā hō-chò Chiau-lâm sî-tāi (昭南時代).
Lūi-pia̍t:Sin-ka-pho ê le̍k-sú
Seng-tián Gîn-hâng

**Seng-tián Gîn-hâng Iú-hān Kong-si** (Hàn: 星展銀行有限公司; Eng: *DBS Bank Limited*; ) sī Sin-ka-pho siōng-tōa ê siong-gia̍p gîn-hâng; i-ê goân-miâ sī **Sin-ka-pho Hoat-tián Gîn-hâng** (新加坡發展銀行). Bo̍k-chiân, Seng-tián ê siōng-tōa kó͘-tong goân-chāi sī Temasek Holdings, iā chiū sī Sin-ka-pho chèng-hú ê tâu-chu pō͘-bûn.
Temasek Holdings

**Temasek Holdings** sī chi̍t-keng Sin-ka-pho ê tâu-chu kong-si. Sin-ka-pho Chèng-hú Châi-chèng-pō͘ tùi i ū 100% ê kó͘-koân.

Lūi-pia̍t:Sin-ka-pho ê kong-si
Majulah Singapura

***Majulah Singapura*** (*Chiân-chìn--pa, Sin-ka-pho!*) sī Sin-ka-pho ê kok-koa.

Chit-siú koa tī 1958 nî iû Zubir Said thè Sin-ka-pho Gī-hōe ê chèng-sek chi̍p-hōe chok-khek. Tī 1959 nî Sin-ka-pho chiâⁿ-chò chū-tī-pang ê sî he̍k-soán chò Sin-ka-pho Chū-tī-pang Pang-koa. Lo̍h-bóe tī 1965 nî he̍k-tit oân-choân to̍k-li̍p ê sî, chèng-sek chiâⁿ-chò Sin-ka-pho ê kok-koa.

Kin-kì hoat-lu̍t ê kui-tēng, Sin-ka-pho ê jîn-bîn kan-nā ē-sái iōng kok-koa ê Má-lâi-bûn koa-sû lâi chhiùⁿ. Put-jî-kò, Sin-ka-pho kî-thaⁿ 3-chióng koaⁿ-hong gí-giân ê koaⁿ-hong hoan-e̍k mā tit-tio̍h tong-kio̍k ê jīn-khó; in hun-pia̍t sī Eng-bûn, Hôa-bûn kap Tamil-bûn.

## Koa-sû
### Má-lâi-bûn koa-sû

### Hôa-bûn koa-sû
Lâi--pah Sin-ka-pho jîn-bîn (來吧 新加坡人民)
Jiōng ngó͘--bûn kiōng-tông hiòng hēng-hok māi-chìn (讓我們共同向幸福邁進)
Ngó͘--bûn chông-ko--tek lí-sióng (我們崇高的理想)
Iàu sú Sin-ka-pho sêng-kong (要使新加坡成功)

Lâi--pah jiōng ngó͘--bûn í sin tek cheng-sîn (來吧 讓我們以新的精神)
Thoân-kiat chāi it-khí (團結在一起)
Ngó͘--bûn chê-seng hoan-ho͘ (我們齊聲歡呼)
Chiân-chìn--pah Sin-ka-pho (前進吧 新加坡)
Chiân-chìn--pah Sin-ka-pho (前進吧 新加坡)
Put-khó-ti-lūn

**Put-khó-ti-lūn** (不可知論; Eng-gí: *agnosticism*) sī 1-khoán tiat-ha̍k koan-tiám, jîn-ûi sîn ê chûng-chāi bô hoat-tō͘ lâng ia̍h koh m̄-chai, he̍k-chiá sī kun-pún tio̍h bô hoat-tō͘ chai.
It-koàn-tō

**It-koàn-tō** (一貫道) sī Tiong-kok khí-goân ê chong-kàu, Jī-chhù Tāi-chiàn liáu-āu, tī Tâi-oân chin ū hoat-tián, mā keng-kòe Hiong-káng hiòng sè-kài khui-tián.
Báb

**Báb** (1819 nî 10 goe̍h 20 – 1850 nî 7 goe̍h 9 ji̍t), pún-miâ **Siyyid `Alí Muḥammad**, sī Iran ê seng-lí-lâng, hoat-tián liáu 1-khoán Shia-phài Islam-kàu kiò Báb-kàu.
Kàu-hōe

:*Pún bûn-chiong kài-siāu ki-tok-tô͘ ê cho͘-ha̍p, nā chò lé-pài he̍k-chiá chū-hōe ê tiûⁿ-só͘ chhiáⁿ khòaⁿ [[lé-pài-tn̂g]].*

**Kàu-hōe** tī Ki-tok-kàu sī sìn-tô͘ ê cho͘-ha̍p. Tī Ki-tok-kàu sìn-gióng ê lí-kái siōng, Ki-tok-tô͘ bô jīn-ûi kàu-hōe sī phó͘-thong ê cho͘-chit, i sī Sîn kā lâng chhōe chò-hóe ê hong-sek. 

Ùi Hō-ló-ōe chiàu phiài-piat tùi "kàu-hōe" mā ū pat khóan kóng-hoat.
Iâ-hô-hoa

**Iâ-hô-hoa** sī Hi-pek-lâi Sèng-keng lāi-bīn Sîn ê chheng-ho͘.

## Gí-goân

Iâ-hô-hoa sī tùi Hi-pek-lâi-gí *Jehovah* () ê im-e̍k-gí; *Jehovah*, sī *JHVH* () ê kî-tiong chi̍t khoán ho͘-im. Hi-pek-lâi bûn-jī sī chi̍t khoán bô piau bó-im ê bûn-jī, nā-sī ài chèng-khak piau bó-im, tio̍h piau tī chú-im hû-hō bīn-téng (kap phiat-im hû-hō sio-siâng). In-ūi JHVH goân-chhe ê ho͘-im í-keng phah-m̄-kiàn, Iû-thài-jîn tiō tha̍k-tio̍h JHVH ê sî tio̍h liām-chò  (*Adonai*; Ì-sù sī "guá ê chú"). M̄-koh in ē kā "Adonai" ê bó-im hû-hō piau tī JHVH bīn-téng piàn-sêng "יְהֹוָה", ho͘-im kap siá-hoat chiū bô-kâng. Nā-sī ti̍t-tsiap kā יְהֹוָה ê chú-im hām bó-im hû-hō chò-hóe liām, im tio̍h piàn "Jehovah" ah.
Brahman

**Brahman** sī Ìn-tō͘-kàu ê Sîn ê kài-liām, sī chi̍t-ê Hoân-gí jī, kài-liām siōng Brahman sî bû-hān--ê, bô khai-sí ia̍h bô kiat-sok.
Brahma

**Brahma** sī Ìn-tō͘-kàu kap Hindu Sîn-ōe lāi-bīn ê 3-tōa sîn-bêng chi it, sī ú-tiū ē chhòng-chō-chiá, i mā sī Brahman kài-liām ê si̍t-chāi piáu-hiān.

## Siong-koan
* Vishnu
* Shiva
Vishnu

**Vishnu** sī Ìn-tō͘-kàu ê 3-tōa sîn-bêng chi it, sī pó-hō͘-chiá, kî-tiong Vishnu-phài sìn i sī siāng koân ūi ê Sîn.

## Chù-kái
Shiva

**Shiva** sī Ìn-tō͘-kàu 3-tōa sîn-bêng chi it, hong jīn-ûi sī phò-hoāi-chiá, sī siau-tû só͘-ū phái-mi̍h ê sîn. 

## Chù-kái

## Guā-pōo lên-ket

* Shaivism, Peter Bisschop