open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Lîm Kéng-goân (chèng-tī-chiá)

**Lîm Kéng-goân** (林景元; 1925 nî 10 goe̍h 19 ji̍t chhut-sì) sī Tâi-oân ê chêng Ko-hiông-koān gī-goân, i in-ui chē pái chham-ka soán-kí chhut-miâ, tû-liáu chò kòe 2 jīm Ko-hiông-koān koān-gī-goân, ka-chiūⁿ 1 pài in-ūi ûi-hoán "hoán-kiōng khòng-ngô͘" (反共抗俄) hong phòaⁿ tòng-soán bû-hāu í-gōa, kî-tha 20 gōa pái chham-soán lóng lo̍h soán.
Dalton hoat-chek

**Dalton hoat-chek** (Eng-gí: ), he̍k-chiá **Dalton hun-ap hoat-chek** (), sī chi̍t ê iû John Dalton tī 1801 nî thê-chhut, the̍h-lâi biâu-su̍t lí-sióng khì-thé ê bu̍t-lí hòa-ha̍k hoat-chek.

Dalton hoat-chek kóng:
* Tī cho͘-sêng bu̍t-chit chi-kan bōe hoat-seng hòa-ha̍k hoán-èng ê chiân-tê hā, lí-sióng khì-thé hūn-ha̍p-bu̍t ê chóng ap-le̍k sī ta̍k-ê cho͘-sêng bu̍t-chit ê kok-chū hun-ap (分壓) ê chóng-hô.
:P_{total}=p_1+p_2+\cdots+p_n
Kî-tiong, \ p_1, p_2, p_n sī ta̍k-ê cho͘-sêng bu̍t-chit ê hun-ap.
Ap-le̍k

**Ap-le̍k** (壓力; ) sī chi̍t ê chok-iōng-le̍k hām i-ê chok-iōng bīn-chek ê pí-ta̍t, iā chiū sī tan-ūi bīn-chek tī sûi-ti̍t hong-hiòng siōng só͘ siū-tio̍h ê le̍k-liōng tōa-sè. Ap-le̍k ê kok-chè tan-ūi sī Pascal (tan-ūi pêng-hong kong-chhioh téng siū-tio̍h gōa-chē Newton). Ap-le̍k tī bu̍t-lí-ha̍k ê kè-sǹg tiong, it-poaⁿ lóng iōng jī-bó **P** lâi piáu-ta̍t.
Ap-le̍k chham chok-iōng-le̍k kap bīn-chek ê koan-hē ē-sái siá-chò:
:p = \frac{F}{A}
Kî-tiong:
*p tāi-piáu ap-le̍k ()
*F tāi-piáu sûi-ti̍t chok-iōng-le̍k ()
*A tāi-piáu siū-le̍k bīn-chek ()


Lūi-pia̍t:Tāi-khì jia̍t-le̍k-ha̍k
Lūi-pia̍t:Bu̍t-lí-ha̍k ê khài-liām
Lūi-pia̍t:Liû-thé le̍k-ha̍k
Lūi-pia̍t:Liû-thé tōng-le̍k-ha̍k
Lūi-pia̍t:Jia̍t-le̍k-ha̍k sèng-chit
Lūi-pia̍t:Chōng-thài hâm-sò͘
Lūi-pia̍t:Súi-lí-ha̍k
Sûi-ti̍t

**Sûi-ti̍t** (垂直; ) sī chi̍t ê kí-hô-ha̍k ê su̍t-gú. Tī pêng-bīn kí-hô tiong, nā ū chi̍t tiâu ti̍t-soàⁿ kap lēng-gōa chi̍t tiâu ti̍t-soàⁿ sio-kau, nn̄g ê hō͘-siong kīn-oá ê kak-tō͘ nā sio-siâng, chit nn̄g tiâu ti̍t-soàⁿ tiō hō-chò sûi-ti̍t; ah chit-ê kak-tō͘ tiō hō-chò ti̍t-kak.
Lūi-pia̍t:Chho͘-téng kí-hô-ha̍k
Pascal (tan-ūi)

**Pascal** (hû-hō: **Pa**) sī chi̍t ê ap-le̍k ê SI ián-seng tan-ūi; tēng-gī sī tan-ūi pêng-hong kong-chhioh gōa-chē newton.

Pascal nā siá-chò SI ki-pún tan-ūi:
:{\rm 1~Pa = 1~\frac{N}{m^2} = 1~\frac{kg}{m \cdot s^2}}
kî-tiong **N** sī newton, **m** sī kong-chhioh, **kg** sī kong-kin, ah **s** is the bió.

## Poē-sò͘ kah iok-sò͘
10 chìn-uī poē-sò͘ hām iok-sò͘ sī sú-iōng piau-chún SI tan-uī sò͘ hêng-sek ê.
SI ki-pún tan-ūi

Kok-chè Tan-ūi Hē-thóng (SI) ū tēng-gī 7 ê ki-pún ê bu̍t-lí tan-ūi. Chhun-ê tan-ūi lóng sī ùi chia-ê tan-ūi thui-ián lâi ê, hō-chò ián-seng tan-ūi.
* Tn̂g-té ê tan-ūi: kong-chhioh (**m**)
* Chit-liōng ê tan-ūi: kong-kin (**kg**)
* Sî-kan ê tan-ūi: bió (**s**)
* Tiān-liû ê tan-ūi: ampere (**A**)
* Un-tō͘ ê tan-ūi: kelvin (**K**)
* Bu̍t-chit-liōng ê tan-ūi: mol (**mol**)
* Kng-tō͘ ê tan-ūi: candela (**cd**)
Hoat-su̍t

**Hoat-su̍t**, he̍k-chiá **mô͘-hoat**, **sian-su̍t**, sī chí sú-iōng gî-sek, hû-hō, tōng-chok, giân-gí lâi ín-khí chhiau-chū-jiân ê hiān-siōng. Ī sī jîn-lūi bûn-hòa tī hiān-tāi chu-jiân kho-ha̍k he̍k-chiá i-ha̍k hoat-tián í-chêng, só͘ phó͘-phiàn siong-sìn chûn-chāi ê tāi-chì. Hiān-sî, sui-jiân chú-liû kho-ha̍k it-poaⁿ bô sìn-táu hoat-su̍t, i óa-ná tī bûn-hòa kap chong-kàu lāi chiàm ū it-tēng ê tē-ūi.

## Siong-koan
* Kōng
Gî-sek

**Gî-sek** sī chi̍t thò ū it-tēng ì-gī ê oa̍h-tāng, pau-koat tōng-chok, bûn-su, giân-gí, mi̍h-kiāⁿ, khong-kan téng sêng-hun. Gî-sek tiāⁿ-tiāⁿ sī kûn-thé ê thoân-thóng.
Thoân-thóng

**Thoân-thóng** sī tùi í-chêng î-chhî--lâi ê sìn-gióng he̍k-chiá koàn-si̍p, chûn-chāi tī kûn-thé he̍k-chiá siā-hōe tiong.
Amundsen Oan

**Amundsen Oan** (Eng-gí: ) sī chi̍t ê ūi-tī Pak-ke̍k-hái ê hái-oan, ūi-tī Canada.

Lūi-pia̍t:Canada ê hái-oan
Barents Hái

**Barents Hái** (Hô-lân-gí: **'; [[Eng-gí]]: **'; Lō͘-se-a-gí: **) sī chi̍t phìⁿ ūi-tī Nô͘-ui kap Lō͘-se-a pak-pêng ê Pak-ke̍k-iûⁿ iân-hái. Barents Hái sī í Hô-lân hâng-hái-ka Willem Barentsz lâi hō-miâ ê.

Lūi-pia̍t:Nô͘-ui ê hái-he̍k
Lūi-pia̍t:Lō͘-se-a ê hái-he̍k‎
Bering Hái-kiap

**Bering Hái-kiap** (Eng-gí: **) sī chi̍t phiàn liân-kiat Tāi-se-iûⁿ kap Thài-pêng-iûⁿ ê hái-kiap, ūi-tī Lō͘-se-a kap Bí-kok Alaska ê tiong-ng.
Iân-hái

**Iân-hái** (緣海; **') he̍k-chiá **lio̍k-iân-hái''' (陸緣海) sī tāi-lio̍k chiu-piⁿ ê hái
Greenland Hái

**Greenland Hái** (Eng-gí: **) sī chi̍t phiàn ūi-tī Pak-ke̍k-iûⁿ kap Tāi-se-iûⁿ kau-kài ê hái-he̍k.
Boothia Oan

**Boothia Oan** (Eng-gí: **) sī Canada ê chi̍t phiàn hái-oan.

Lūi-pia̍t:Pak-ke̍k-iûⁿ ê hái-oan
Pechora Hái

**Pechora Hái** (Lō͘-se-a-gí: ) sī chi̍t phiàn ūi-tī Lō͘-se-a sai-pak-pō͘ ê Pak-ke̍k-iûⁿ iân-hái.
Adriatic Hái

**Adriatic Hái** (Ì-tāi-lī-gí: **) sī Tē-tiong-hái ê chi̍t phiàn hái-he̍k; khu-keh Ì-tāi-lī Poàn-tó kap Balkan Poàn-tó.

Lūi-pia̍t:Tē-tiong-hái ê iân-hái
Alboran Hái

**Alboran Hái** (Se-pan-gâ-gí: **) sī Tē-tiong-hái ê chi̍t phiàn hái-he̍k; giap tī Iberia Poàn-tó kap Hui-chiu ê tiong-ng; keng-iû Gibraltar Hái-kiap hām Tāi-se-iûⁿ sio-liân.
Kûn-tó Hái

**[[Kûn-tó]] Hái** (Hun-lân-gí: *Saaristomeri*; Sūi-tián-gí: *Skärgårdshavet*) sī Baltic Hái ê chi̍t pō͘-hūn; giap tī-leh Bothnia Hái-kiap hām Finland Hái-kiap ê tiong-ng.
Argentina Hái

**Argentina Hái** (Se-pan-gâ-gí: *Mar Argentino*) sī Tāi-se-iûⁿ ê chi̍t phiàn hái-he̍k, ūi-tī Argentina.
Baffin Oan

**Baffin Oan** (Eng-gí: *Baffin Bay*) sī chi̍t phiàn giap tī-leh Tāi-se-iûⁿ chham Pak-ke̍k-iûⁿ tiong-ng ê hái-he̍k.
Balear Hái

**Balearic Hái** (Se-pan-gâ-gí: *Mar Balear*) he̍k-chiá **Iberia Hái** (*Mar Ibérico*) sī Tē-tiong-hái se-pō͘ ê chi̍t phiàn hái-he̍k.
Biscay Oan

**Biscay Oan** (Se-pan-gâ-gí: *Golfo de Vizcaya*; Hoat-gí: *Golfe de Gascogne*) sī Pak Tāi-se-iûⁿ ê chi̍t phiàn hái-oan.

Lūi-pia̍t:Se-pan-gâ tē-lí
Campeche Oan

**Campeche Oan** (Se-pan-gâ-gí: *Bahia de Campeche*) sī Be̍k-se-ko Oan lām-pêng ê chi̍t phiàn hái-oan.
Bothnia Hái

**Bothnia Hái** (Sūi-tián-gí: *Bottenhavet*; Hun-lân-gí: *Selkämeri*) sī chi̍t phiàn giap tī-leh Sūi-tián hām Hun-lân tiong-ng ê hái-he̍k. Bothnia Hái ê pak-pêng kap lâm-pêng hun-pia̍t hām Bothnia Oan kap Baltic Hái sio-liân.
Bothnia Oan

**Bothnia Oan** (Hun-lân-gí: *Pohjanlahti*; Sūi-tián-gí: *Bottniska viken*) sī chi̍t phiàn ūi-tī Baltic Hái pak-pō͘ ê hái-oan.
Davis Hái-kiap

**Davis Hái-kiap** (Eng-gí: *Davis Strait*; Hoat-gí: *Détroit de Davis*) sī chi̍t ê giap tī Baffin Tó kap Greenland tiong-ng ê hái-kiap. Hái-kiap ê lâm-pêng-bīn sī Labrador Hái, ah pak-pêng hām Baffin Oan sio-chiap.
Celtic Hái

**Celtic Hái** (Eng-gí: *Celtic Sea*; Éire-gí: *An Mhuir Cheilteach*; Cymru-gí: *Y Môr Celtaidd*) sī Tāi-se-iûⁿ ê chi̍t phiàn hái-he̍k; ūi-tī Éire ê lâm-hong.
Tan-be̍h Hái-kiap

**Tan-be̍h Hái-kiap** (丹麥海峽; Eng-gí: *Denmark Strait*; Tan-be̍h-gí: *Danmarksstrædet*) he̍k-chiá **Greenland Hái-kiap** (Eng-gí: *Greenland Strait*; Peng-tē-gí: *Grænlandssund*) sī giap tī Chheⁿ-tē kap Peng-tē tiong-ng ê hái-kiap.
Fundy Oan

**Fundy Oan** (Eng-gí: *Bay of Fundy*; Hoat-gí: *Baie de Fundy*) sī Tāi-se-iûⁿ sai-hoāⁿ ê chi̍t phiàn hái-oan.
Hun-lân-oan

**Hun-lân-oan** (芬蘭灣; Hun-lân-gí: *Suomenlahti*; Eesti-gí: *Soome laht*; Lō͘-se-a-gí: Финский залив; Sūi-tián-gí: *Finska viken*) sī Baltic Hái tang-pō͘ ê tōa hái-oan; giap tī Hun-lân kap Eesti tiong-ng, hiòng tang chhun-tn̂g chì Lō͘-se-a ê Sèng Peterburg.
Lion Oan

**Lion Oan** (Hoat-gí: *Golfe du Lion*; Se-pan-gâ-gí: *Golfo de León*; Ì-tāi-lī-gí: *Golfo del Leone*) sī chi̍t phiàn Tē-tiong-hái ê hái-oan.
Hudson Oan

**Hudson Oan** (Eng-gí: *Hudson Bay*; Hoat-gí: *Baie d'Hudson*) sī chi̍t phiàn ūi-tī Canada tang-pak-pō͘ Baffin Tó kap Labrador Poàn-tó sai-pêng ê tōa-hêng hái-oan.
James Oan

**James Oan** (Eng-gí: *James Bay*; Hoat-gí: *Baie James*) sī chi̍t ê ūi-tī Canada Hudson Oan lâm-pêng ê hái-oan; sio̍k-î Pak-ke̍k-iûⁿ ê chi̍t pō͘-hūn.
Ionia Hái

**Ionia Hái** (Hi-lia̍p-gí: Ιόνιο Πέλαγος; Ì-tāi-lī-gí: *Mare Ionio*; Shqipëria-gí: *Deti Jon*) sī chi̍t phiàn ūi-tī Tē-tiong-hái ê hái-oan.
Chū-pì-chèng

**Chū-pì-chèng** (自閉症; ) sī chi̍t chióng in-ūi náu-pō͘ ê hoat-io̍k chiòng-gāi só͘ chō-sêng ê chèng-thâu. Chū-pì-chèng hoān-chiá ê te̍k-teng sī khí-mo͘ piáu-ta̍t khùn-lân, siā-kau hō͘-tōng chiòng-gāi, gí-giân kau-thong chhut būn-tê.

Beliizao autista da massa faixa preta em chup-cheng, representante oficial do BONJA no campeonato oficial de autismo oficial transmitido pela ESPN2.
Siáu-sò͘ bîn-cho̍k

**Siáu-sò͘ bîn-cho̍k** (Hàn-jī: 少數民族; pe̍h-ōe: **chió-sò͘ bîn-cho̍k**) sī tī chi̍t ê kok-ka lāi, jîn-kháu chió-sò͘ ê cho̍k-kûn.
Hôa-lâm

**Hôa-lâm** (華南) sī chi̍t ê Tiong-kok kok-lāi ê tē-lí kài-liām, sī Tiong-kok pún-thó͘ ê lâm-pō͘. Khah-chá Ji̍t-gí kiò **Lâm-chi** (南支).

Lūi-pia̍t:Tiong-kok ê tē-lí tōa-khu
Venezuela Oan

**Venezuela Oan** (Se-pan-gâ-gí: *Golfo de Venezuela*) sī chi̍t ê ūi-tī Carib Hái ê lâm-pō͘, giap tī-leh Venezuela kap Colombia nn̄g kok tiong-ng ê hái-oan.
Maine Oan

**Maine Oan** (Eng-gí: *Gulf of Maine*) sī chi̍t phiàn ūi-tī Tāi-se-iûⁿ sai-pak-pō͘ ê hái-oan; tang-pak-bīn sī Fundy Oan.
Tiong-kok pún-thó͘

**Tiong-kok pún-thó͘** (中國本土; Eng-gí: *China proper*), he̍k-chiá **Tiong-kok pún-pō͘** (中國本部), sī Se-iûⁿ kok-ka tùi Tiong-kok le̍k-sú siōng tāi-liōng Hàn-cho̍k chū-ki ê Hàn bûn-hoà chú-liû tē-khu. In-ūi Hàn-cho̍k tiâu-tāi ê kiông-sēng kap jio̍k-sió put-tēng, Tiong-kok pún-thó͘ ê hoān-ûi ē tùi tiâu-tāi ê keng-oāⁿ lâi piàn-hòa.
Un-sek khì-thé

**Un-sek khì-thé** (溫室氣體; ) sī ē khip-siu kap hoat-siā âng-gōa-soàⁿ ê tāi-khì-chân khì-thé. Un-sek khì-thé ê ī-siông chûn-chāi sī chō-sêng un-sek hāu-èng ê chú-iàu in-sò͘.
Bû-jîn hâng-khong-ki

**Bû-jîn hâng-khong-ki** (BHK; **bû-jîn-ki**; 無人航空機; ;), sio̍k-chheng chò **bû-jîn hui-hêng-ki** (無人飛行機), sī m̄-bián ū hui-hêng-oân tī lāi-bīn kà-sú ê chi̍t chióng hui-hêng-ki ê lūi-hêng.
Hui-hêng-oân

**Hui-hêng-oân** (Hàn-jī: 飛行員; pe̍h-ōe: **poe-hêng-oân**) sī chi̍t khoán choan-bûn teh kà-sú hâng-khong-ki ê chit-gia̍p jîn-oân.
Satunan Kûn-tó

**Satunan Kûn-tó** (薩南諸島 *satunan-syotô*) sī Liû-kiû Kûn-tó lāi-bīn, siāng pak Tanega-tó, siāng lâm Yoron-tó, sio̍k Kagosima-koān chi̍t pō͘ hūn ê tó kûn chóng-chheng.

## Tó-sū
*Ôsumi Kûn-tó
*Tokara Lia̍t-tó
*Amami Kûn-tó

Lūi-pia̍t:Liû-kiû Kûn-tó
Thóng-it hoat-phiò

**Thóng-it hoat-phiò** (統一發票) sī Tâi-oân ê koaⁿ-hong bé-bē siu-kì.

Lūi-pia̍t:Tâi-oân siā-hōe
Lūi-pia̍t:Tâi-oân ê keng-chè
Khái-su

**Khái-su** (楷書) sī chi̍t chióng Hàn-jī ê su-hoat lūi-hêng.

Khái-su iáu-ū chē-chē thé-hō: **chiàⁿ-jī** (正字), **chin-su** (真書), **toan-khái** (端楷) kap **toan-su** (端書).
Hêng-su

**Hêng-su** (行書), he̍k-chiá **poàⁿ-chhó-khái** (半草楷), sī chi̍t chióng Hàn-jī ê su-hoat lūi-hêng.
Lio̍k-su

**Lio̍k-su** (六書; pe̍h-ōe: *la̍k-chu*) sī Hàn-jī ê la̍k chióng chō-jī hong-hoat.
* Siōng-hêng (象形)
* Chí-sū (指事)
* Hōe-ì (會意)
* Hêng-seng (形聲)
* Choán-chù (轉注)
* Ká-chià (假借)
Kî-tiong, Siōng-hêng kap Chí-ì sī **chō-jī-hoat** (造字法); Hōe-ì kap Hêng-seng sī **cho͘-jī-hoat** (組字法); Choán-chù kap Ká-chià sī **iōng-jī-hoat** (用字法).
Lī-tho̍k

**Lī-tho̍k** (; Pak-hân tha̍k-chò: ; Lâm-hân tha̍k-chò: ) sī chi̍t chióng iōng Hàn-jī piáu-kì Tiâu-sián-gí ê su-siá hong-hoat.

Lūi-pia̍t:Hân-kok-gí
Lūi-pia̍t:Hàn-jī
Mô͘ Chú-se̍k Gú-lio̍k

***Mô͘ Chú-se̍k Gú-lio̍k*** (Hàn-jī: 毛主席語錄; pe̍h-ōe-im: ***Mô͘ Chú-se̍k Gí-lo̍k***; kán-chheng: ***Mô͘-gú-lio̍k***) sī chi̍t pún siu-lo̍k Tiong-kok Kiōng-sán-tóng chiân-jīm chú-se̍k Mô͘ Te̍k-tong siong-koan giân-lūn ê chheh, tī 1964 chì 1979 nî-kan tāi-liōng hoat-hêng. Chi̍t pún chheh ê hong-bīn sī âng-sek ê, só͘-í tī Bûn-hòa Tāi-kek-bēng kî-kan khì hō͘ chē-chē hông-ōe-peng hō-chò ***Hông-pó-su*** (紅寶書; ***Âng-pó-chu***). Tī Se-iûⁿ sè-kài, chi̍t pún chheh khah chia̍p pī hō-chò ***Little Red Book***.

## Siong-koan
*Mô͘ Te̍k-tong su-sióng
Hàn-jī Bûn-hòa-khoan

**Hàn-jī Bûn-hoà-khoan** (;  *kanjibunkaken*;  *hanja munhwagwon*; ), iā hō-chò **Tang A Bûn-hoà-khoan** (東亞文化圈), **Jû-ka Bûn-hoà-khoan** (儒家文化圈) kap **Tiong-hoâ Bûn-hoà-khoan** (中華文化圈), sī chi̍t ê tī le̍k-sú siōng siū-tio̍h Tiong-hoâ bûn-hoà ia̍h-sī Hàn bûn-hoà kiông-sè éng-hióng ê bûn-hoà-khoan. Tī chit-ê bûn-hoà-khoan lāi ê kok-ka kap tē-khu, tī koè-khì ia̍h-sī chit-má lóng bat kā Hàn-jī kap Hàn-bûn tòng-chò su-bīn-bûn sú-iōng. Chia-ê kok-ka kap tē-khu tī in-ê le̍k-sú siōng, it-poaⁿ mā ū it-tēng thêng-tō͘ siū-tio̍h Tiong-hoâ hoat-hē ê éng-hióng kap chi-pòe.
Jī-si̍p-pat Siù

**Jī-si̍p-pat Siù** (二十八宿) sī kó͘-chá sî-tāi ê Tiong-kok-lâng kā hông-tō kap thian-kiû chhiah-tō hù-kīn ê thian-khu ōe-hun chò 28 ê khu-he̍k. Kó͘-chá sî-tāi ê Tiong-kok sī chi̍t ê lông-gia̍p kok-ka, Jī-si̍p-pat Siù ê sú-iōng khó-lêng tī Se Chiu sî-tāi tiō í-keng chhut-hiān ah. Kó͘-chá ê Hàn-jîn sī lī-iōng lông-le̍k teh kè-sǹg ji̍t-chí, goe̍h-niû se̍h tē-kiû chū-choán it-chiu tāi-io̍k su-iàu 28-kang ê sî-kan. Goe̍h-niû ta̍k-kang keng-koè chi̍t **siù** (宿), 28-kang se̍h tē-kiû chi̍t liàn. Jī-si̍p-pat Siù koh ē-sái hun-chò 4-cho͘, chi̍t-cho͘ 7-siù, hām sù-siōng tùi-èng.
## Jī-si̍p-pat Siù lia̍t-toaⁿ
Chheng-liông

**Chheng-liông** (青龍), he̍k-chiá **Chhong-liông** (蒼龍), sī Tiong-kok sù-siōng ê kî-tiong chi̍t ê.

## Tang-hng Chhit Siù
Sù-siōng

**Sù-siōng** (四象), tī *[[E̍k-keng]]* lāi, sī **thài-iông** (太陽), **thài-im** (太陰), **siáu-iông** (少陽) kap **siáu-im** (少陰).

Tī thian-bûn-ha̍k lāi, kóng ê sī Chheng-liông, Hiân-bú, Pe̍k-hó͘ kap Chu-chhiok.
Chhit-iāu

**Chhit-iāu** (七曜), mā hō-chò **chhit-chèng** (七政) kap **chhit-hūi** (七緯), sī kó͘-chá Tiong-kok-lâng tùi Thài-iông-seng (太陽星), Thài-im-seng (太陰星), Êng-he̍k-seng (熒惑星), Sîn-seng (晨星), Sòe-seng (歲星), Thài-pe̍k-seng (太白星) kap Tìn-seng (鎮星) ê ha̍p-chheng. Kî-tiong Êng-he̍k-seng, Sîn-seng, Sòe-seng, Thài-pe̍k-seng kap Tìn-seng koh ē-sái ha̍p-chheng chò **Ngó͘-iāu** (五曜).

## Siong-koan
*Lé-pài
*Ngó͘-hêng
Kak-siù

**Kak-siù** (角宿), mā hō-chò **kak-seng** (角星), **kak-seng-koan** (角星官) kap **kak-bo̍k-kau** (角木蛟), sī Jī-si̍p-pat Siù tong-hong Chheng-liông 7-siù ê tē-it siù.

## Kak-siù ê chheⁿ
Khòng-siù

**Khòng-siù** (亢宿), mā hō-chò **khòng-kim-liông** (亢金龍), sī Jī-si̍p-pat Siù tong-hong Chheng-liông 7-siù ê tē-2 siù.

## Khòng-siù ê chheⁿ
Tí-siù

**Tí-siù** (氐宿), mā hō-chò **tí-thó͘-lo̍k** (氐土貉), sī Jī-si̍p-pat Siù tong-hong Chheng-liông 7-siù ê tē-3 siù.

## Tí-siù ê chheⁿ
Sim-siù (tang)

**Sim-siù** (心宿), mā hō-chò **sim-goa̍t-hô͘** (心月狐) kap **siong-siù** (商宿), sī Jī-si̍p-pat Siù tong-hong Chheng-liông 7-siù ê tē-5 siù.

## Sim-siù ê chheⁿ

Lūi-pia̍t:Sim-siù (tang)
Sim-siù

*Jī-si̍p-pat Siù (二十八宿):
**Sim-siù (心宿): tong-hong Chheng-liông ê tē-5 siù.
**Sim-siù (參宿): se-hong Pe̍k-hó͘ ê tē-7 siù.
Tó͘-siù

**Tó͘-siù** (斗宿), mā hō-chò **tó͘-bo̍k-hāi** (斗木獬), sī Jī-si̍p-pat Siù pak-hong Hiân-bú 7-siù ê tē-1 siù.

## Tó͘-siù ê chheⁿ
Ngiû-siù

**Ngiû-siù** (牛宿), mā hō-chò **Ngiû-siù-ngiû** (牛金牛), sī Jī-si̍p-pat Siù pak-hong Hiân-bú 7-siù ê tē-2 siù.

## Ngiû-siù ê chheⁿ
Lú-siù

**Lú-siù** (女宿), mā hō-chò **lú-thó͘-hok** (女土蝠), sī Jī-si̍p-pat Siù pak-hong Hiân-bú 7-siù ê tē-3 siù.

## Lú-siù ê chheⁿ
Hu-siù

**Hu-siù** (虛宿), mā hō-chò **hu-ji̍t-chhú** (虛日鼠), sī Jī-si̍p-pat Siù pak-hong Hiân-bú 7-siù ê tē-4 siù.

## Hu-siù ê chheⁿ
Kui-siù

**Khe-siù** (奎宿), mā hō-chò **khe-bo̍k-lông** (奎木狼), sī Jī-si̍p-pat Siù se-hong Pe̍k-hó͘ 7-siù ê tē-1 siù.

## Khe-siù ê chheⁿ
Ūi-siù

**Ūi-siù** (胃宿), mā hō-chò **ūi-thó͘-khī** (胃土雉), sī Jī-si̍p-pat Siù se-hong Pe̍k-hó͘ 7-siù ê tē-3 siù.

## Ūi-siù ê chheⁿ
Pit-siù

**Pit-siù** (畢宿), mā hō-chò **pit-goa̍t-o͘** (畢月烏), sī Jī-si̍p-pat Siù se-hong Pe̍k-hó͘ 7-siù ê tē-5 siù.

## Pit-siù ê chheⁿ
Chui-siù

**Chui-siù** (觜宿), mā hō-chò **chui-hóⁿ-hô͘** (觜火猴), sī Jī-si̍p-pat Siù se-hong Pe̍k-hó͘ 7-siù ê tē-6 siù.

## Chui-siù ê chheⁿ
Chéng-siù

**Chéng-siù** (井宿), mā hō-chò **chéng-bo̍k-gān** (井木犴), sī Jī-si̍p-pat Siù lâm-hong Chu-chhiok 7-siù ê tē-1 siù.

## Chéng-siù ê chheⁿ
Kúi-siù

**Kúi-siù** (鬼宿), mā hō-chò **kúi-kim-iûⁿ** (鬼金羊), sī Jī-si̍p-pat Siù lâm-hong Chu-chhiok 7-siù ê tē-2 siù.

## Kúi-siù ê chheⁿ
Tiong-siù

**Tiong-siù** (張宿), mā hō-chò **tiong-goa̍t-lo̍k** (張月鹿), sī Jī-si̍p-pat Siù lâm-hong Chu-chhiok 7-siù ê tē-5 siù.

## Tiong-siù ê chheⁿ
2016 nî 1 goe̍h Tâi-oân lo̍h-seh

2016 nî 1 goe̍h 24, Tâi-oân oa̍h pa̍k iû-kî Tâi-pak hū-kīn ê chi̍t pō͘-hūn kē-soaⁿ kap pêⁿ-tē lo̍h-seh, ti̍t-chia̍p ê goân-in sī tē-kiû pak-pêng ko-khì-ap thui-sak kôaⁿ-hong hiòng lâm. Tī pún kái lo̍h-seh ê tē-khu, chin che í-keng kúi-cha̍p nî m̄-bat kàng-seh.

## Siong-koan
* Pak-ke̍k chín-tōng
Sam-hân

**Sam-hân** (Hàn-jī: 三韓; Ko-lê-jī: 삼한) sī Tiâu-sián Poàn-tó kó͘-chá sî-tāi ê saⁿ-ê kok-ka, pau-hâm Má-hân, Sîn-hân kap Piān-hân. Má-hân sī kî-tiong siōng-kiông ê kok-ka, hō͘ Sam-hân kiōng-tông ióng-tài chiâⁿ-chò "Sîn-ông" (辰王), tēng-tō͘  Bo̍k-chi-kok (目支國), thóng-léng kui-ê Sam-hân. Lo̍h-bóe tī 4 sè-kí ê sî-chūn, Má-hân khì-hō͘ lâm-hā poàn-tó ê Pek-chè siau-bia̍t, Sîn-hân mā hō͘  sin-heng ê Sin-lô pèng-thun, ah Piān-hân ián-piàn sêng Ka-iâ.
Tong-òe

**Tong-òe** (Hàn-jī: 東濊; Ko-lê-jī: 동예) sī kong-goân-chiân 2 sè-kí chì 5 sè-kí chûn-chāi tī Tiâu-sián Poàn-tó tang-pak-pō͘ ê kó͘-chá kok-ka.
Ka-iâ

**Ka-iâ** (Hàn-jī: 伽耶; Ko-lê-jī: 가야) sī chi̍t-ê ūi-tī Tiâu-sián Poàn-tó lâm-pō͘ Lo̍k-tong-kang liû-he̍k ê kok-ka. Ka-iâ sī ùi Sam-hân tiong ê Piān-hân hoat-tián khì-lâi ê. Ka-iâ si̍t-chè siōng sī iû chē-chē siâⁿ-pang kiōng-tông cho͘-sêng ê toā-hêng ê pō͘-lo̍k kok-ka. Ka-iâ lo̍h-bóe tī 532 nî ê sî-chūn hō͘ tang-pak-pêng ê Sin-lô pēng-thun bia̍t-bông.
Ōe-boán Tiâu-sián

**Ōe-boán Tiâu-sián** (Hàn-jī: 衛滿朝鮮; Gān-bûn: 위만조선; chiân 195 nî chì chiân 108 nî), he̍k-chiá **Ōe-sī Tiâu-sián** (Hàn-jī: 衛氏朝鮮; Gān-bûn: 위씨조선), sī tī Ian-kok Hàn-jîn Ōe Boán thui-hoan Ki-chú Tiâu-sián liáu-āu só͘ kiàn-li̍p ê Tiâu-sián Poàn-tó kó͘-chá kok-ka chèng-koân. Kong-goân-chiân 109 nî, Tiâu-sián kok-ông Ōe Iū-kû chham Se Hàn hoat-seng chhiong-tu̍t, Hàn Bú-tè hoat-peng siau-bia̍t Ōe-boán Tiâu-sián, siat-li̍p Hàn-sù-kūn.
Sîn-kok

**Sîn-kok** (Hàn-jī: 辰國; Gān-bûn: 진국) sī Tiâu-sián Poàn-tó kó͘-chá ê thòng-chheng. Sîn-kok eng-kai sī lo̍h-bóe Sam-hân ê chiân-sin, i-ê to͘-siâⁿ khó-lêng tī Hàn-kang ê lâm-pêng. Sam-hân ê Sîn-hân kap Piān-sîn iân-iōng tio̍h Sîn-kok ê miâ-jī, ah Má-hân ê kok-ông chan-keng chū-chheng Sîn-kok kok-ông.
Kó͘-tiâu-sián

**Kó͘-tiâu-sián** (Hàn-jī: 古朝鮮; Gān-bûn: 고조선; chì chiân 108 nî) sī kó͘-chá Tiâu-sián Poàn-tó kok-ka ê miâ-chheng, pau-hâm Tân-kun Tiâu-sián, Ki-chú Tiâu-sián kap Ōe-boán Tiâu-sián chit saⁿ-ê ông-tiâu. Kó͘-tiâu-sián sî-tāi tī Hàn-tiâu siau-bia̍t Ōe-boán Tiâu-sián, kiàn-li̍p Hàn-sù-kūn liáu-āu kiat-sok.
Má-hân

**Má-hân** (Hàn-jī: 馬韓; Gān-bûn: 마한) sī chi̍t ê chûn-chāi tī Tiâu-sián Poàn-tó se-lâm-pō͘ ê kó͘-chá pō͘-lo̍k liân-bêng kok-ka, hām Sîn-hân kap Piān-hân ha̍p-chheng Sam-hân. Kin-kì kì-chài, Má-hân ūi-tī Sam-hân ê se-pō͘, iû 54-ê kok-ka kiōng-tông cho͘-sêng. Má-hân ê pak-pêng hām Hàn-sù-kūn ê Lo̍k-lōng-kūn sio-chiap. Má-hân sī Sam-hân lāi siōng-kiông ê kok-ka, hō͘ Sam-hân kiōng-tông  ióng-tài chiâⁿ-chò "Sîn-ông" (辰王), tēng-tō͘ Bo̍k-chi-kok (目支國), thóng-léng kui-ê Sam-hân. Má-hân lo̍h-bóe tī 4 sè-kí ê sî-chūn hō͘ lâm-hā poàn-tó ê Pek-chè siat-bia̍t.
Sîn-hân

**Sîn-hân** (Hàn-jī: 辰韓; Gān-bûn: 진한) sī Tiâu-sián Poàn-tó lâm-hong ê chi̍t ê kó͘-chá pō͘-lo̍k liân-bêng kok-ka, ūi-tī Lo̍k-tong-kang tang-pêng ê Khèng-siōng-tō. Sîn-hân hām Má-hân kap Piān-hân ha̍p-chheng Sam-hân. Sam-hân sī hiān-tāi Tiâu-sián-cho̍k ê ti̍t-hē chó͘-sian, mā sī chit-má Hân-kok kok-miâ ê lâi-goân. Sîn-hân ūi-tī Sam-hân ê tang-pō͘, lóng-chong ū 12-ê kok-ka. Sîn-hân hām Piān-hân ê kau-liû khah-chē, nn̄g-kok ê ki-bîn ē hō͘-siong lâi-óng.
Piān-hân

**Piān-hân** (Hàn-jī: 弁韓; Gān-bûn: 변한), he̍k-chiá **Piān-sîn** (Hàn-jī: 弁辰; Gān-bûn: 변진), sī Tiâu-sián Poàn-tó lâm-hong ê kó͘-chá kok-ka. Piān-hân hām Má-hân kap Sîn-hân ha̍p-chheng Sam-hân, in sī hiān-tāi Tiâu-sián-cho̍k ê ti̍t-hē chó͘-sian. Kin-kì *[[Sam-kok-chì]]* ê kì-chài, Piān-hân lāi-pō͘ lóng-chóng ū 12-ê kok-ka, ta̍k-ê kok-ka lóng ū ka-kī ê siâⁿ-pang, bûn-bú tāi-sîn kap kok-ông. I-ê hoat-lu̍t kap siā-hōe hong-sio̍k hui-siông giâm-keh. Piān-hân kap Sîn-hân ê kau-liû khah-chhim, nn̄g-kok ê ki-bîn ē lâi-óng, gí-giân kap bûn-hoà mā chin sio-siâng.
Jīm-ná

**Jīm-ná** (Hàn-jī: 任那; Kana: みまな; Ko-lê-jī: 임나) sī 369 nî chì 562 nî chûn-chāi tī Tiâu-sián Poàn-tó lâm-pō͘ ê chi̍t-ê tē-khu. Chit-ê tē-khu siong-tong-î khah-chá Sam-hân tiong ê Piān-hân, iû Jīm-ná Ji̍t-pún-hú ê Ji̍t-pún chèng-khoân thóng-tī.
Hàn-sù-kūn

**Hàn-sù-kūn** (Hàn-jī: 漢四郡; Gān-bûn: 한사군) sī Hàn-tiâu tī cheng-ho̍k Ōe-boán Tiâu-sián liáu-āu, tī goân-lâi ê só͘-chāi tiông-sin siat-li̍p ê 4-ê kūn; hun-pia̍t sī Lo̍k-lōng-kūn, Hiân-thò͘-kūn, Chin-hoan-kūn kap Lîm-tūn-kūn.
Thài-hong

**Thài-hong** (Hàn-jī: 泰封; Gān-bûn: 태봉) sī Sin-lô kùi-cho̍k Kiong-è tī Tiâu-sián Poàn-tó kiàn-li̍p ê kó͘-chá kok-ka. 891 nî, Kiong-è kí-peng chō-hoán, 901 nî chheng-ông. 904 nî i kā kok-miâ hō-chò **Mô͘-chìn** (Hàn-jī: 摩震; Gān-bûn: 마진); 911 nî, i chiah koh kái-miâ Thài-hong. Āu-sè ê le̍k-sú-ha̍k-ka khah-chia̍p iōng **Thài-hong-kok** kap **Hō͘ Ko-kù-lê** (Hàn-jī: 後高句麗; Gān-bûn: 후고구려); tī *[[Chu-tī Thong-kàm]]* lāi kì-chài chò **Tāi-hong-kok** (大封國). 918 nî, Ông Kiàn chhoàn-ūi kiàn-li̍p Ko-lê ông-tiâu, Thài-hong biat-bông.
Saikaidô

sī ngó͘-ki chhit-tō chi-it, pau-hâm Kyûsyû kap chiu-piⁿ ê tó-sū. Liû-kiû-kok lo̍h-bóe mā hâm-koat ji̍p-lâi.
*Tikuzen-kok ()
*Tikugo-kok ()
*Buzen-kok ()
*Bungo-kok ()
*Hyûga-kok ()
*Hizen-kok ()
*Higo-kok ()
*Ôsumi-kok ()
**Tane-kok ()
*Satuma-kok ()
*Iki-kok ()
*Tusima-kok ()
Ngó͘-ki chhit-tō

**Goki sititô** (Hàn-jī: 五畿七道; Kana: ごきしちどう; *goki shichitō*) ia̍h **Ngó͘-ki chhit-tō**, sī kó͘-chá Ji̍t-pún tī lu̍t-lēng-chè hā ê kok-thó͘ ōe-hun. **Goki** (五畿, *Ngó͘-ki*) sī keng-ki khu-he̍k lāi ê 5-kok, koh hō-chò Kinai (畿內 *Ki-lōe*) he̍k Gokinai (五畿內). Tī keng-ki goā-kháu ê Ji̍t-pún kok-thó͘ o̍h Tiong-kok Tông-tiâu ê chè-tō͘, ōe-hun sêng **sititô** (七道, *chhit-tō*). Sititô chi-kan ū tairo (大路 *tāi-lō͘* ), tyûro (中路 *tiong-lō͘*) kap syôro (小路 *siáu-lō͘*) ê hun-pia̍t, toā-sè ê hun-pia̍t mā tāi-piáu tio̍h tē-hng hoân-êng ê thêng-tō͘. Goki sititô ê chè-tō͘ thiaⁿ-kóng sī tī Tenmu Thian-hông chāi-ūi sî-tāi só͘ khak-li̍p ê.

Lēng-goā, Hokkaidô goân-pún sī Ezoti (蝦夷地 *Hê-î-tē*), pēng-bô sio̍k-î chāi Goki sititô lāi; lo̍h-bóe tī Bêng-tī Î-sin liáu-āu chiah ka-ji̍p, hō-chò **Goki Hatidô** (五畿八道).
Ji̍t-pún Su-kì

***Ji̍t-pún Su-kì*** () sī Ji̍t-pún liû-thoân kàu-taⁿ ê siōng-chá ê chèng-sú, sī Lio̍k-kok-sú ê tē-it phō. *Ji̍t-pún Su-kì* ê goân-miâ hō-chò ***Ji̍t-pún-kì*** (), iû Toneri Chheng-ông chú-tō choān-siá; tī 681 nî chì 720 nî oân-sêng. *Ji̍t-pún Su-kì* kì-chài ùi Sîn-tāi chì Chhî-thóng Thian-hông sî-tāi ê le̍k-sú, lóng-chóng 30-koàn; tē-1 kap tē-2 koàn siá Sîn-tāi, tē-3 chì tē-30 koàn kì-chài ùi Sîn-bú Thian-hông chì Chhî-thóng Thian-hông ê le̍k-sú. *Ji̍t-pún Su-kì* sī chi̍t-pún Hàn-bûn le̍k-sú-chheh.
Tāi-lâm Si̍t-lio̍k

***Tāi-lâm Si̍t-lio̍k*** (Kok-gú-jī: ***Đại Nam thực lục***; Hàn-jī: 大南實錄; Jī-lâm: 大南寔錄) sī Oa̍t-lâm Ńg-tiâu koaⁿ-hong pian-choān ê pian-liân-thé Hàn-bûn le̍k-sú-chheh, lóng-chóng 584-koàn.
Pian-liân-thé

**Pian-liân-thé** (編年體) sī chi̍t-chióng í le̍k-sú sî-kan sūn-sī lâi pian-choān kap kì-chài ê hong-sek. Chhái-iōng pian-liân-thé choān-siá ê le̍k-sú-chheh tiō hō-chò **pian-liân-sú** (編年史). Pí-kàu ū-miâ ê Tiong-kok pian-liân-sú ū *[[Chhun-chhiu (chheh)|Chhun-chhiu]]*, *[[Tiok-su Kì-liân]]*, *[[Chū-tī Thong-kàm]]*, *[[Sio̍k Chū-tī Thong-kàm]]* kap *[[Bêng-thong-kàm]]*; lēng-gōa, Ji̍t-pún ê chèng-sú lio̍k-kok-sú: *[[Ji̍t-pún Su-kì]]*, *[[Sio̍k Ji̍t-pún-kì]]*, *[[Ji̍t-pún Hō͘-kì]]*, *[[Sio̍k Ji̍t-pún Hō͘-kì]]*, *[[Ji̍t-pún Bûn-tek Thian-hông Si̍t-lio̍k]]* kap *[[Ji̍t-pún Sam-tāi Si̍t-lio̍k]]*, mā sī pian-liân-thé ê le̍k-sú-chheh. Tiong-kok koaⁿ-hong ê chèng-sú jī-si̍p-sù-sú lóng sī iōng Kì-toān-thé lâi siá ê.
Kinokuniya Su-tiàm

**Tu-sek Hōe-siā Kinokuniya Su-tiàm** (株式会社紀伊國屋書店) sī Ji̍t-pún ê khòa-kok chheh-tiàm kiam chhut-pán-siā, 1927 nî chhòng-gia̍p, 1946 nî siat-li̍p. Teng-kì siōng ê pún-tiàm tī Tang-kiaⁿ-to͘ Sinzyuku-khu, pún-siā tī Meguro-khu.
Tâi-oân-lâng

**Tâi-oân lâng** (Hàn-jī:臺灣人; Eng-gí: the Taiwanese) tī hia̍p-gī ê tēng-gī siōng, sī toà tī Tâi-oân (pau-hâm Tâi-oân-tó, Phêⁿ-ô͘ Kûn-tó, Le̍k-tó, Lân-sū kap Liû-kiû-sū) ê só͘-ū jîn-bîn. Kóng-gī lâi kóng, mā ē-sái tāi-piáu chū 1949 nî í-lâi, toà tī Tâi-phêⁿ Kim-má ê ki-bîn, iā chiū sī Tiong-hoâ Bîn-kok ê kok-bîn. Koan-î Tâi-oân lâng ê cho̍k-kûn cho͘-sêng tāi-khài ē-sái hun-chò goân-chū-bîn kap Hoâ-hē (Hàn-jîn) nn̄g-toā cho̍k-kûn; kî-tiong Hoâ-hē chú-iàu koh ē-ēng sè-hun ûi Bân-lâm-hē, Kheh-ka-hē kap Goā-séng-hē. Bân-lâm-hē cho̍k-kûn ê jîn-kháu chiàm chhiau-kòe Tâi-oân chóng jîn-kháu ê 70%.
Jîn-thé

**Jîn-thé** sī lâng ê sin-khu, ki-pún ê kò͘-chō pau-koat thâu, ām-kún, khu-kàn, chhiú kap kha.
Amazon (kong-si)

**Amazon.com, Inc.**, it-poaⁿ kiò **Amazon**, sī Bí-kok ê tiān-chú siong-bū kiam bāng-téng kè-sǹg ho̍k-bū kong-si, pún-pō͘ tī Seattle. I ê pún-gia̍p sī sòaⁿ-téng chheh-tiàm, 1995 nî Jeffrey Bezos chhòng-li̍p.

## Chham-khó
*

Lūi-pia̍t:Hi-gí siā-khu
Sin-khu

**Sin-khu**, ia̍h kiò-chò **sin-thé**, sī seng-bu̍t-ha̍k lí-lō͘ tang-tiong oa̍h-mi̍h ê bu̍t-chit chûn-chāi.
Suzin Thian-hông

; Kaika Thian-hông 10 nî [BCE 148 nî] - Suzin Thian-hông 68 nî 12 goe̍h 5 ji̍t [BCE 29 nî 1 goe̍h 9 ji̍t]) sī Ji̍t-pún le̍k-sú kì-chài tiong tē-10-tāi ê thian-hông, chāi-ūi kî-kan sī Suzin Thian-hông 1 nî 1 goe̍h 13 ji̍t (BCE 97 nî 2 goe̍h 17 ji̍t) kàu 68 nî 12 goe̍h 5 ji̍t.

Suzin Thian-hông sī khó-kó͘ khak-tēng ê thâu-chi̍t-ê thian-hông.
Pfizer

**Pfizer Inc.** sī Bí-kok ê khòa-kok chè-io̍h kong-sī, chóng-pō͘ tī New York Chhī, i sī thong sè-kài siāng tōa ê io̍h-chhiúⁿ chi it, sī 1849 nî Charles Pfizer kap Charles F. Erhart chhòng-li̍p.
Seimu Thian-hông

sī Ji̍t-pún ê tē-13 tāi thian-hông, tī 131 nî chì 190 nî chāi-ūi. Pún-miâ hō-chò **Wakatarasihiko no mikoto** (稚足彥尊; わかたらしひこのみこと *Wakatarashihiko no mikoto*).
Tyûai Thian-hông

sī Ji̍t-pún ê tē-14 tāi thian-hông, tī 192 nî chì 200 nî chāi-ūi. Tyûai Thian-hông sī Sîn-kong Hông-hō͘ ê ang-sài.
Sîn-kong Hông-hō͘

**Sîn-kong Hông-hō͘** ia̍h  sī Ji̍t-pún tē-14 tāi Tiōng-ai Thian-hông ê hông-hō͘, mā sī tē-15 tāi Èng-sîn Thian-hông ê seⁿ-bó. Sîn-kong Hông-hō͘ sī Ji̍t-pún le̍k-sú siōng ê thâu-chi̍t-ūi cha-bó͘ kun-chú, tī Tiōng-ai Thian-hông kòe-sin liáu-āu tn̂g-kî liap-chèng. Tī Bêng-tī sî-tāi chi-chêng, Sîn-kong Hông-hō͘ pī khoàⁿ-chò sī tē-15 tāi thian-hông. Sîn-kong Hông-hō͘ chan-keng chhoā-niá kun-tūi kàu Tiâu-sián Poàn-tó cheng-chiàn.
Ôzin Thian-hông

sī Ji̍t-pún ê tē-15 tāi thian-hông, tī 270 nî chì 310 nî chāi-ūi. Ôzin sī Tyûai Thian-hông ê tē-4 ê hông-chú, mā sī Sîn-kong Hông-hō͘ ûi-it ê hāu-seⁿ.
Nintoku Thian-hông

sī Ji̍t-pún ê tē-16 tāi thian-hông (313 nî 1 goe̍h 3 ji̍t chì 399 nî 1 goe̍h 16 ji̍t chāi-ūi).
Hô-im

**Hô-im** (和音; Eng-gí: *chord*) sī im-ga̍k lāi-bīn chi̍t cho͘ 3-ê í-siōng ê im-hû, chia ê im tī kâng sî-kan chhut-hiān.
Banda Hái

**Banda Hái** sī chi̍t phiàn ūi-tī Má-lâi Kûn-tó tang-lâm-bīn ê Thài-pêng-iûⁿ hái-he̍k.
Pak Chê

**Pak Chê** (北齊; 550 nî - 577 nî) sī chi̍t ê Tiong-kok Pak-tiâu ê ông-tiâu. 550 nî 6 goe̍h 9 ji̍t, iû Ko Iông chhú-tāi Tong Gūi kiàn-li̍p, kok-hō **Chê** (齊). Pak Chê tī le̍k-sú siōng mā hō-chò **Hō͘ Chê** (後齊); lēng-goā, in-ūi hông-sek sèⁿ Ko, só͘-í mā hō-chò **Ko Chê** (高齊). Pak Chê kiàn-kok liáu-āu, chiân-hō͘ le̍k-keng Bûn-soan-tè, Hùi-tè, Hàu-chiau-tè, Bú-sêng-tè, Hiō-chú, Iù-chú 6-tāi hông-tè. 577 nî, Pak Chê hō͘ Pak Chiu siau-bia̍t, hióng-kok 28-tang.
Go-Yôzei Thian-hông

sī tī Azuti-Momoyama sî-tāi boa̍t-kî kap Edo sî-tāi chho͘-kî chāi-ūi ê thian-hông (1586 nî 12 goe̍h 17 ji̍t chì 1611 nî 5 goe̍h 9 ji̍t); i sī tē-107 tāi thian-hông. Go-Yôzei Thian-hông pún-miâ **Kazuhito** (), 1598 nî kái-miâ **Katahito** ().
Go-Mizunoo Thian-hông

sī Ji̍t-pún ê tē-108 tāi thian-hông (1611 nî 5 goe̍h 9 ji̍t chì 1629 nî 12 goe̍h 22 ji̍t chāi-ūi). Pún-miâ **Kotohito** (). Go-mizunoo Thian-hông sī Go-Yôzei Thian-hông ê tē-3 ūi hông-chú, seⁿ-bó sī Konoe Sakiko.
IU (koa-chhiú)

縮圖|IU
**IU** ( *Aiyu*; ), pún-miâ hō-chò **Lee Ji-eun** ( *Lí Ti-un*), sī Hân-kok ê cha-bó͘ chhòng-chok koa-chhiú kiam ián-oân. Tiong-ha̍k sî-kî, IU hoat-hiān ka-kī tùi chhiùⁿ-koa ê jia̍t-chêng, só͘-í chham-ka keng-kí kong-si ê soán-poa̍t, lo̍h-bóe tī 2007 nî hām LOEN Entertainment chhiam-io̍k. Tē-jī tang, 15 hòe ê IU hoat-hêng tē-1 tiuⁿ ep *[[Lost and Found (IU)|Lost and Found]]*, khai-sí koa-chhiú ê seng-gâi. Āu-lâi hoat-hêng ê *[[Growing Up (IU)|Growing Up]]* kap *iu...im* hō͘ i-ê ti-bêng-tō͘ chiām-chiām tiòng-koân. Chin-chiàⁿ hō͘ IU tī Hân-kok kok-lāi toā chhut-miâ sī i tī 2010 nî hoat-hêng ê choan-chi̍p *[[Real (IU)|Real]]* ê chú-táⁿ kok-khek *Good Day* (좋은 날).

## Goā-pō͘ liân-kiat
*  
* 
*  
*   
*  
*
Sò͘-lūn

**Sò͘-lūn** (Hàn: 數論; Eng: *number theory*) sī chi̍t ê sûn-chhùi sò͘-ha̍k ê hun-chi, chù-iàu sī teh gián-kiù chéng-sò͘ ê sèng-chit. Sò͘-lūn pī khoàⁿ-chò sī siōng-sûn ê sò͘-ha̍k léng-he̍k. Chèng-chéng-sò͘ nā àn-chiàu sêng-hoat ê sèng-chit lâi khu-hun, sò͘-sò͘, ha̍p-sêng-sò͘ kap 1.
Arafura Hái

**Arafura Hái** (Eng-gí: *Arafura Sea*) sī Thài-pêng-iûⁿ tī Australia kap Sin Guinea chi-kan ê chi̍t phiàn hái-he̍k.
Ha̍p-sêng-sò͘

**Ha̍p-sêng-sò͘** (合成數) he̍k-chiá **ha̍p-sò͘** (合數) sī tû-liáu 1 kap chū-sin í-goā, iáu-ū kî-thaⁿ io̍k-sò͘ chûn-chāi ê chèng-chéng-sò͘. Àn-chiàu tēng-gī, múi-chi̍t-ê tāi-î 1 ê chéng-sò͘, nā m̄-sī sò͘-sò͘, chiū sī ha̍p-sêng-sò͘. 0 kap 1 m̄-sī sò͘-sò͘, iā m̄-sī ha̍p-sêng-sò͘. Pí-lūn kóng, chéng-sò͘ 14 sī chi̍t ê ha̍p-sêng-sò͘, in-ūi 14 ē-sái pī hun-kái sêng 2×7.

Thâu 105 ê ha̍p-sêng-sò͘ sī: 4, 6, 8, 9, 10, 12, 14, 15, 16, 18, 20, 21, 22, 24, 25, 26, 27, 28, 30, 32, 33, 34, 35, 36, 38, 39, 40, 42, 44, 45, 46, 48, 49, 50, 51, 52, 54, 55, 56, 57, 58, 60, 62, 63, 64, 65, 66, 68, 69, 70, 72, 74, 75, 76, 77, 78, 80, 81, 82, 84, 85, 86, 87, 88, 90, 91, 92, 93, 94, 95, 96, 98, 99, 100, 102, 104, 105, 106, 108, 110, 111, 112, 114, 115, 116, 117, 118, 119, 120, 121, 122, 123, 124, 125, 126, 128, 129, 130, 132, 133, 134, 135, 136, 138, 140.

## Sèng-chit
*Só͘-ū tāi-î 2 ê ngó͘-sò͘ lóng sī ha̍p-sêng-sò͘. Siōng-sè ê ha̍p-sêng-sò͘ sī 4.
*Múi-chi̍t-ê ha̍p-sêng-sò͘ lóng ē-sái iōng ûi-it ê sò͘-sò͘ sêng-chek hêng-sek lâi piáu-ta̍t, iā chiū sī soàn-su̍t ki-pún tēng-lí.
*Jīm-hô chi̍t ê tāi-î 5 ê ha̍p-sêng-sò͘ *n*, (n-1)! \,\,\, \equiv \,\, 0 \pmod{n} (Wilson tēng-lí).
Chòe-siáu kong-pōe-sò͘

**Chòe-siáu kong-pōe-sò͘** (Hàn: 最小公倍數; Eng: *least common multiple*) sī sò͘-lūn lāi ê chi̍t ê kài-liām, sī siōng-sè ê kong-pōe-sò͘.
Im-iông

**Im-iông** (陰陽) sī kó͘-chá Tiong-kok jîn-bîn ê chū-jiân-koan. Kó͘-chá-lâng koan-chhat tio̍h chū-jiân-kài kok-chióng tùi-li̍p koh sio-koan-liân ê tāi-chū-jiân hiān-siōng, chhin-chhiūⁿ thian-tē, ji̍t-goa̍t, tiù-iā (晝夜), sú-hân (暑寒), lâm-lú kap téng-ē téng-téng; in-chhú, iōng tiat-ha̍k ê su-sióng lâi kui-lia̍p chhut im-iông ê kài-liām.

Lūi-pia̍t:E̍k-keng (bûn-su)
Lūi-pia̍t:Hû-hō
Lūi-pia̍t:Tiong-kok bûn-hòa
Hok-ní-mô͘-sa Ko-sok-kong-lō͘

**Hok-ní-mô͘-sa Ko-sok-kong-lō͘** (福爾摩沙高速公路, kán. **Hok-ko**) sī Tâi-oân ê tē-jī tiâu lâm-pak-hiòng ko-sok-kong-lō͘, iā hō-hò **Kok-tō Sam-hō** (國道三號), **Tē-jī Ko-sok-kong-lō͘** (第二高速公路, kán. **Jī-ko**). Nā àn-chiàu heng-kiàn kun-toāⁿ kap tē-lí ūi-tì, koh ē-ēng hun-chò **Pak-jī-ko** (北二高), **Tiong-jī-ko** (中二高) kap **Lâm-jī-ko** (南二高) saⁿ-toā khu-toāⁿ. Jī-ko choân-tn̂g 431.5 kong-lí, sī choân Tâi-oân siōng-tn̂g ê ko-sok-kong-lō͘. Tong-chho͘ heng-kiàn Jī-ko ê chú-iàu kong-lêng sī beh so͘-sàn Tiong-san Ko-sok-kong-lō͘ chhu-kīn páu-hô ê kau-thong liû-liōng. Jī-ko tông-sî mā ū pêng-hêng siâⁿ-hiong hoat-tián ê jīm-bū, só͘-í hām It-ko sio-pí, Jī-ko ê lō͘-soàⁿ chú-iàu chhǹg-kòe Tâi-oân sai-pō͘ ê tiong-sió-hêng siâⁿ-tìn kap hiong-chhun só͘-chāi, chhiok-chìn iân-soàⁿ tē-khu ê keng-chè hoat-tián. Jī-ko chū 1987 nî ùi Pak-jī-ko khai-sí tāng-kang, 1993 nî khai-sí hun-toāⁿ thong-chhia, chì 2004 nî 1 goe̍h 11 ji̍t choân-soàⁿ oân-kang.

Lūi-pia̍t:Tâi-oân ê kong-lō͘
Hái-kiap Lióng-gān Ho̍k-bū Bō͘-e̍k Hia̍p-gī

**Hái-kiap Lióng-gān Ho̍k-bū Bō͘-e̍k Hia̍p-gī** (Hàn: 海峽兩岸服務貿易協議; pe̍h-ōe: **Hái-kiap Lióng-hoāⁿ Ho̍k-bū Bō͘-e̍k Hia̍p-gī**; kán-siá: **CSSTA**) sī Tiong-kok Tâi-oân lióng-hoāⁿ kin-kì Hái-kiap Lióng-gān Keng-chè Ha̍p-chok Kà-kò͘ Hia̍p-gī (ECFA) tē-4 tiâu só͘ chhiam-sú ê ho̍k-bū bō͘-e̍k hia̍p-tēng. 2011 nî 3 goe̍h, lióng-hoāⁿ ê keng-bō͘ gia̍p-bū chú-koán pō͘-bûn khai-sí chìn-hêng ho̍k-bū bō͘-e̍k chham-siông, pēng-chhiáⁿ ta̍t-sêng kiōng-sek. Lo̍h-bóe tī 2012 nî 8 goe̍h 9 hō kí-hêng ê lióng-gān lióng-hōe ko-chân hōe-tâm téng, siang-hong tông-ì tī ta̍t-sêng koan-î hia̍p-gī bûn-pún kap chhī-tiûⁿ khai-hòng hāng-bo̍k ê kiōng-sek liáu-āu lâi chèng-sek chhiam-sú. 2013 nî 6 goe̍h 21 hō, lióng-gān lióng-hōe tī Tiong-kok Siōng-hái-chhī kí-hêng ê tē-káu-chhù ko-chân hōe-tâm chhiam-sú chit-hāng hia̍p-gī; iā hiòng goā-pō͘ kong-pò͘ khai-hòng chheng-toaⁿ.

Tī Tâi-oân, in-ūi pō͘-hūn jîn-sū tam-iu chit-hāng hia̍p-gī ê si̍t-hêng ē tì-sú Tâi-oân put-koán tī keng-chè ia̍h-sī chèng-tī hong-bīn khì-hō͘ siong-tùi khoat-hoa̍t chū-iû ê Tiong-kok ê éng-hióng, koh ka-siōng Tâi-oân koaⁿ-hong teh thong-kòe chit-hāng hia̍p-gī ê sî-chūn, sím-lí thêng-sū siū-tio̍h chit-gî, tì-sú Thài-iông-hoe Ha̍k-ūn ê po̍k-hoat.

Lūi-pia̍t:Tâi-oân ê keng-chè
Lūi-pia̍t:Tâi-oân ê chèng-tī
Lūi-pia̍t:Tiong-kok ê chèng-tī
Lūi-pia̍t:Tiong-kok keng-chè
Kau-liû-tō

**Kau-liû-tō** (Hàn: 交流道; Eng: *interchange*, **IC**) sī tī ko-kè tō-lō͘ hām kî-thaⁿ kong-lō͘ kau-chhe ê só͘-chāi, ín-tō chhia-lióng choán-oāⁿ bô-kāng kong-lō͘ ê kau-thong siat-si.
Hó͘-ko͘-pô

**Hó͘-ko͘-pô** (虎姑婆) sī Tâi-oân ê gín-á-kó͘, "Hó͘-ko͘-pô" sī chi̍t chiah ē chia̍h lâng ê iau-chiaⁿ. I ē-tàng kóng sī 1 lūi bái-mi̍h cháu khì chhù lāi chia̍h gín-á ê kò͘-sū kî-tiong 1 lē.

## Kò͘-sū kí-lē
### Gín-á hông chia̍h--khì ê pán-pún
Khah-chá ū nn̄g chí-moāi pòaⁿ-mê teh khùn ê sî-chūn, tú hó lāu-bú chhut-mn̂g, soah ū chi̍t leh a-pô ji̍p--lâi chhù, cháu khì chí-moāi ê bîn-chhn̂g piⁿ, kā a-ché chia̍h--khì, koh kā a-mé chia̍h tiāu. A-bú tńg chhù khòaⁿ tio̍h ū lāu-hó͘ cháu--chhut-lâi, ji̍p-mn̂g chí-moāi lóng chhun kut-hoeh.

### Hó͘-ko͘-pô hông thâi--sí ê pán-pún
Gín-á hō͘ hó͘-ko͘-pô kiaⁿ tio̍h, peh chiūⁿ chhiû-á téng, hó͘-ko͘-pô tio̍h tī chhiū-á kha hiâⁿ sio-iû beh chhoe gín-á lâi chia̍h, kiat-kó lāu-bú tńg chhù, kā sio-iû tò ji̍p hó͘-ko͘-pô chhùi lāi, thâi-sí hó͘-ko͘-pô.

## Chham-khó

Lūi-pia̍t:Kò͘-sū
Lūi-pia̍t:Tâi-oân bûn-hòa
Lūi-pia̍t:Gín-á-kó͘
Tâi-pak Chia̍t-ūn Kong-si

**Tâi-pak Tāi-chiòng Chia̍t-ūn Kó͘-hūn Iú-hān Kong-si** (Hàn-jī: 臺北大眾捷運股份有限公司; Eng-gí: *Taipei Rapid Transit Corporation*; **TRTC**), kán-chheng chò **Tâi-pak Chia̍t-ūn Kong-si** (台北捷運公司) kap **Pak-chia̍t** (北捷), sī Tâi-pak Chia̍t-ūn ê êng-ūn ki-kò͘, sī í Tâi-pak-chhī Chèng-hú ûi chú-iàu kó͘-tong ê kong-êng kau-thong sū-gia̍p te̍k-hú keng-êng kong-si. Lēng-gōa, Pak-chia̍t kong-si mā siū-tio̍h Tâi-pak-chhī Chèng-hú ê úi-thok lâi hū-chek Niau-khang Lám-chhia, Tâi-pak Chhī-li̍p Jî-tông Sin Lo̍k-hn̂g kap Tâi-pak Sió-kū-tàn ê êng-ūn. Pak-chia̍t Kong-si ê chóng-pō͘ ūi-tī Pak-chia̍t Siang-liân-chām piⁿ-á ê Chia̍t-ūn Hêng-chèng Tōa-lâu (捷運行政大樓), hām Chia̍t-ūn Kang-têng Kio̍k kiōng-iōng pún-pō͘.

## Eng-bûn miâ-chheng

## Le̍k-sú
*1988 nî 12 goe̍h 18 hō, Tâi-pak Tāi-chiòng Chia̍t-ūn Kó͘-hūn Iú-hān Kong-si Tiû-pī-chhù sêng-li̍p.
*1994 nî 7 goe̍h 29 hō, Tâi-pak Tāi-chiòng Chia̍t-ūn Kó͘-hūn Iú-hān Kong-si chèng-sek sêng-li̍p.
*2001 nî 9 goe̍h 17 hō, Tâi-pak tú-tio̍h Nari hong-thai hong-chai ê chhim-si̍p, tì-sú Tâi-pak Chia̍t-ūn hē-thóng siū-tio̍h giâm-tiōng ê sún-sit.
*2004 nî 7 goe̍h 29 hō, Tâi-pak Tāi-chiòng Chia̍t-ūn Kó͘-hūn Iú-hān Kong-si chhòng-li̍p 10 chiu-nî.
*2004 nî, Tâi-pak Tāi-chiòng Chia̍t-ūn Kó͘-hūn Iú-hān Kong-si po̍k-hoat pō͘-hūn oân-kang sia̍p-hiâm keng-kái iu-iû-khah chìn-chhut-bé ê sū-kiāⁿ.
*2006 nî, hōng-bēng chiap-chhiú Niau-khang Lám-chhia, lo̍h-bóe tī 2007 nî 7 goe̍h 4 hō chèng-sek tùi-gōa êng-ūn.。
*2014 nî 7 goe̍h 29 hō, Tâi-pak Tāi-chiòng Chia̍t-ūn Kó͘-hūn Iú-hān Kong-si chhòng-li̍p 20 chiu-nî.
*2014 nî 12 goe̍h 16 hō, hū-chek êng-ūn ê Tâi-pak Chhī-li̍p Jî-tông Sin Lo̍k-hn̂g chèng-sek khai-bō͘.
*2015 nî 1 goe̍h 21 hō, Pak-chia̍t kong-si chiau-khai lîm-sî táng-sū-hōe, thong-kòe sin-jīm táng-sū-tiúⁿ jîn-sū-àn, khak-tēng iû chiân Kau-thong-pō͘ chèng-bū chhù-tiúⁿ Hō Tîn-tàn (賀陳旦) chhut-jīm táng-sū-tiúⁿ.
*2015 nî 3 goe̍h 20 hō, Pak-chia̍t kong-si chiau-khai lîm-sî táng-sū-hōe, hōe tiong thong-kòe sin-jīm chóng-keng-lí jîn-sū-àn, iû hiān-jīm Téng-hàn Kok-chè Kang-têng Kò͘-būn Kó͘-hūn Iú-hān Kong-si chip-hêng táng-sū-tiúⁿ Sun Í-sùn (孫以濬) chiap-jīm.
*2015 nî 3 goe̍h 24 hō, Pak-chia̍t sin-jīm chóng-keng-lí Sun Í-sùn chèng-sek chiūⁿ-jīm.
*2015 nî 8 goe̍h 3 hō, Pak-chia̍t chóng-keng-lí Sun Í-sùn hiòng chhī-chèng-hú sî-chit, iû hù-chóng-keng-lí Koeh Châi-bêng (郭財明) chiām-sî tāi-lí.
*2015 nî 8 goe̍h 28 hō, Pak-chia̍t chóng-keng-lí chit-bū, iû chiân Pak-chia̍t hù-chóng-keng-lí Gân Pang-kiat (顏邦傑) chiap-jīm.
*2015 nî 9 goe̍h 1 hō, Pak-chia̍t sin-jīm chóng-keng-lí Gân Pang-kiat chèng-sek chiūⁿ-jīm.

## Chiu-piⁿ ha̍p-chok hāng-bo̍k
### Iu-iû-khah

### Niau-khang Lám-chhia

### Jî-tông Sin Lo̍k-hn̂g

### Bu̍t-gia̍p hoat-tián

## Siong-koan
*Iu-iû-khah
*Tâi-pak Chia̍t-ūn
*Niau-khang Lám-chhia

## Chham-khó

## Liân-kiat
*  Tâi-pak Chia̍t-ūn Kong-si
*

Lūi-pia̍t:Tâi-oân ê thih-lō͘ kong-si
Chú-chia̍h

**Chú-chia̍h** sī chún-pī chia̍h-mi̍h ê kang-gē, pau-koat kā chheⁿ mi̍h chú se̍k, he̍k-chiá an-pâi chheⁿ-si̍t téng-téng.

## Siong-koan
* Chàu-kha
* Chìⁿ
* Chhoe
* Hang
Paul Kantner

**Paul Lorin Kantner** (1941 nî 3 goe̍h 17 ji̍t – 2016 nî 1 goe̍h 28 ji̍t) sī Bí-kok ê ián-goân.
Castella

**Castella** (カステラ *kasutera*) sī Ji̍t-pún ê chi̍t khoán ke-nn̄g-ko, tùi Nagasaki hoat-tián chhut--lâi, thoân-thóng ê khoán-sek sī chng-á hêng, téng-bīn kap ē-té pêng lóng hang chhut chi̍t têng ka-pi-sek.

Chit khoán ke-nn̄g-ko tī Tâi-oân mā chin phó͘-phiàn.
Hang

**Hang** () sī chi̍t lūi chú-chia̍h ê ki-su̍t, it-poaⁿ sī hō͘ si̍t-châi tn̂g-sî-kan koân ūn-tō͘ ka-jia̍t. Pháng tōa-hūn tiō sī ēng hang ê hong-sek chè-chō.

## Iōng-gí
Hang ū chi̍t khoán sī ti̍t-chia̍p kah hóe-iām sio óa--ê, pí-lūn hang bah, ē-tàng kóng piak-hóe, siong-tong Eng-gí ê *grilling* he̍k-chiá sī BBQ; nā sī khǹg ji̍p hang-lō͘ lāi ia̍h sī tùi sì-ûi ka-jia̍t, Eng-gí ū hun *[[roasting]]* kap *[[baking]]*. 

## Siong-koan chu-liāu
*
Kolas Yotaka

**Kolas Yotaka** (1974 nî 3 goe̍h 17 chhut-sì) sī Tâi-oân 2016 nî 2 goe̍h 1 ji̍t khai-sí ê kok-hōe gī-oân, i sī Pangcah lâng, tāi-piáu Bîn-chú Chìn-pō͘ Tóng chham-ka choân-kok pu-hun-khu Tiong-hoa Bîn-kok Li̍p-hoat Úi-oân soán-kí tòng-soán.

2018 nî 7 goe̍h, i sin jīm Hêng-chèng-īⁿ ê Hoat-giân-jîn.
Uyongu Yatauyungana

**Uong'e Yatauyungana** (1908 nî 7 goe̍h chhe 5 — 1954 nî 4 goe̍h 17), **Uyonge Yatauyungana**, Ji̍t-pún-miâ **Yata Issei** (矢多一生), Hàn-miâ **Ko It-seng** (高一生), sī Tâi-oân ê im-ga̍k-ka, kàu-io̍k-chiá. I sī Cou cho̍k Tfuya siā ê lâng, sī goân-chū-bîn chū-tī ūn-tōng-chiá, 1954 nî Tiong-hôa Bîn-kok chèng-hú ēng poān-loān-chōe chiong i chhú sí-hêng.

## Ka-cho̍k
* Kikuko Yatauyungana, cha-bó͘-kiáⁿ.

## Chù-kái

## Chham-chiàu
Hêng-chèng-īⁿ

**Hêng-chèng-īⁿ** (Hàn-jī: 行政院) sī Tiong-hôa Bîn-kok Chèng-hú ê siōng-koân hêng-chèng ki-koan, àn-chiàu hiàn-hoat ê kui-tēng ài tùi kok-hōe Li̍p-hoat-īⁿ hū-chek. Hia̍p-gī lâi kóng, "hêng-chèng-īⁿ" kóng ê sī **Hêng-chèng-īⁿ Pún-pō͘** (行政院本部), chú-iàu ê kong-lêng sī hia̍p-chō͘ Hêng-chèng-īⁿ Īⁿ-tiúⁿ chhú-lí kok-hāng hêng-chèng sū-bū. Kóng-gī lâi kóng, Hêng-chèng-īⁿ mā hâm-kài chē-chē tiong-iong hêng-chèng ki-koan téng-téng pō͘-hōe. Hêng-chèng-īⁿ mā thong-siông hō-chò **[[Lōe-koh]]** (內閣); Hêng-chèng-īⁿ-tiúⁿ, Hù-īⁿ-tiúⁿ, Pì-su-tiúⁿ, Hù-pì-su-tiúⁿ, hoat-giân-jîn, chèng-bū úi-oân iáu-ū kok pō͘-hōe siú-tiúⁿ lóng hō-chò lōe-koh koh-oân (閣員), tēng-kî chiau-khai Hêng-chèng-īⁿ Hōe-gī gī-tēng kok-ka tiōng-tāi chèng-sū.

## Le̍k-sú

## Tong-chiân kè-kò͘
### Gia̍p-bū tan-ūi

### Bō͘-liâu tan-ūi

### Jīm-bū pian-cho͘

### Siông-siat-sèng jīm-bū pian-cho͘

## Bī-lâi kè-kò͘
### Gia̍p-bū tan-ūi

### Bō͘-liâu tan-ūi

### Jīm-bū pian-cho͘

### Siông-siat-sèng jīm-bū pian-cho͘

## Ti̍t-hat ki-koan
### Tiong-iong jī-kip ki-koan

*Pō͘ (部)
**Lāi-chèng-pō͘
**Gōa-kau-pō͘
**Kok-hông-pō͘
**Châi-chèng-pō͘
**Kàu-io̍k-pō͘
**Hoat-bū-pō͘
**Keng-chè-pō͘
**Kau-thong-pō͘
**Bûn-hoà-pō͘
**Ōe-hok-pō͘
**Lô-tōng-pō͘
**Sò͘-ūi Hoat-tián pō͘
**Lông-gia̍p-pō͘
**Khoân-kéng-pō͘
**Ūn-tōng-pō͘

*Hōe (會)
**Kiâu-bū Úi-oân-hōe
**Kok-kun Thè-tû-e̍k Koaⁿ-peng Hú-tō Úi-oân-hōe
**Goân-chū Bîn-cho̍k Úi-oân-hōe
**Kheh-ka Úi-oân-hōe
**Kim-iông Kàm-tok Koán-lí Úi-oân-hōe
**Kok-ka Hoat-tián Úi-oân-hōe
**Tāi-lio̍k Úi-oân-hōe
**Hái-iûⁿ Úi-oân-hōe
**Kok-ka Kho-ha̍k kip Ki-su̍t Úi-oân-hōe

*To̍k-li̍p ki-koan
**Tiong-iong Soán-kí Úi-oân-hōe
**Kok-ka Thong-sìn Thoân-pò͘ Úi-oân-hōe
**Kong-pêng Kau-e̍k Úi-oân-hōe

*Úi-oân-hōe (委員會)
**He̍k-lêng An-choân Úi-oân-hōe
**Kong-kiōng Kang-têng Úi-oân-hōe

*Chóng-chhù (總處)
**Chú-kè Chóng-chhù
**Jîn-sū Hêng-chèng Chóng-chhù

*Kî-thaⁿ ki-koan
**Tiong-iong Gîn-hâng
**Kok-li̍p Kò͘-kiong Phok-bu̍t-īⁿ

### Tiong-iong saⁿ-kip ki-koan
*To̍k-li̍p ki-koan
:Kok-ka Ūn-su An-choân Tiâu-cha Úi-oân-hōe
:Put-tòng Tóng-sán Chhú-lí Úi-oân-hōe

## Siong-koan

## Pī-chù

## Chham-khó chu-liāu

## Liân-kiat
NHK Hòng-sàng Tiong-sim

**NHK Hòng-sàng Tiong-sim** (Ji̍t-bûn: NHK放送センター; khá-nah: エヌエイチケイほうそうセンター *enu-eichi-kei hōsō sentā*) sī Ji̍t-pún Hòng-sàng Hia̍p-hōe (NHK) ê chóng-pō͘ só͘-chāi-tē, ūi-tī Tang-kiaⁿ-to͘ Sibuya-khu ê Jinnan. NHK ê tāi-pō͘-hūn chiat-bo̍k lóng tī chia chè-chok. NHK Hòng-sàng Tiong-sim tû-liáu hū-tam NHK chóng-tâi ê chit-chek, mā sī siú-to͘-khoan ê hòng-sàng tiong-sim, hū-chek Tang-kiaⁿ to͘-hōe-khu ê hòng-sàng gia̍p-bū.
Sophie Turner (model)

**Sophie Turner** () sī chi̍t ūi Australia chhut-sin ê cha-bó͘ model kiam ián-oân.

## Liân-kiat
*
Thong-khîn

**Thong-khîn** (**thong-khûn**; 通勤) sī lâi-hôe chhù kap kang-chok tē-tiám ê hêng-ûi kap kòe-thêng. 

Thong-kîn ē-ēng kóng sī kang-gia̍p-hòa siā-hōe ê pit-jiân hiān-siōng. Tī 19 sè-kí chìn-chêng, siâⁿ-chhī ê ki-bîn chú-iàu sī pō͘-hêng siōng-pan, lo̍h-bóe kau-thong ki-su̍t ê chìn-pō͘, hō͘ siâⁿ-chhī ê hoān-ûi ē-sái khok-tiong. Hiān-tāi kok-chióng kau-thong kang-kū, chhin-chhiūⁿ chū-tōng-chhia, lia̍t-chhia, bá-suh kap thih-bé téng-téng, hō͘ tòa tī phian-oán tē-khu ê lâng ē-sái khoài-chia̍p siōng-pan.
Lia̍t-chhia

**Lia̍t-chhia** (列車) he̍k-chiá **hóe-chhia** (火車) sī tī thih-lō͘ téng hêng-sú ê chhia-lióng.
Thong-ha̍k

**Thong-ha̍k** (通學) sī ūn-sàng gín-á, ha̍k-seng lâi-hôe ha̍k-hāu ê hêng-ûi oa̍h-tāng.
Ha̍k-seng bá-suh

**Ha̍k-seng bá-suh** he̍k-chiá **hāu-chhia** (校車) sī choan-bûn the̍h-lâi ūn-sàng ha̍k-seng lâi-hôe ha̍k-hāu ê kau-thong bá-suh.
Liân-chiat bá-suh

**Liân-chiat bá-suh** (Hàn-lô: 連節 bá-suh; Eng-gí: *articulated bus*) sī tan-it chhia-thé iû nn̄g ê ia̍h-sī chē-chē ê chhia-siuⁿ ha̍p chò-hóe ê bá-suh.
Iá-pek-ha̍p ha̍k-ūn

**Iá-pek-ha̍p ha̍k-ūn** (野百合學運), iā hō-chò **saⁿ-goe̍h ha̍k-ūn** (三月學運), sī chi̍t tiûⁿ hoat-seng tī 1990 nî (3 goe̍h 16 chì 22 hō) ê Tâi-oân ha̍k-seng ūn-tōng. Tī chit pái ê ūn-tōng tiong, jîn-sò͘ siōng-chē ê sî-chūn ū chiong-kīn 6,000 ūi lâi-chū choân-kok kok-tē ê tāi-ha̍k-seng chham-ú. Ha̍k-ūn ê ūn-tōng chú-iàu sī tī Tiong-chèng Kì-liām-tn̂g (Chū-iû Kóng-tiûⁿ) chēng-chō piáu-ta̍t khòng-gī; in thê-chhut kái-sàn Kok-bîn Tāi-hōe, hòe-tû Lîm-sî Tiâu-khoán, chiau-khai kok-sī hōe-gī kap chèng-keng kái-kek sî-kan-pió (政經改革時間表) 4-tōa sò͘-kiû. Che m̄-nā sī Tâi-oân chiàn-āu í-lâi siōng-tōa ê chi̍t tiûⁿ ha̍k-seng ūn-tōng, tùi Tâi-oân ê bîn-chú chèng-tī hoat-tián ū siong-tong thêng-tō͘ ê éng-hióng. Chit chhù ha̍k-seng ūn-tōng lo̍h-bóe iû sî-jīm chóng-thóng Lí Teng-hui si̍t-hiān sêng-lo̍k lâi kiat-sok; pau-hâm chiau-khai kok-sī hōe-gī, hòe-tû Lîm-sî Tiâu-khoán, chiong-kiat bān-liân kok-hōe, hō͘ Tâi-oân bîn-chú chìn-ji̍p sin ê kai-toāⁿ.
Ha̍k-seng ūn-tōng

**Ha̍k-seng ūn-tōng** (學生運動), kán-chheng **ha̍k-ūn** (學運), sī chi̍t khoán iû ha̍k-seng ûi chú-iàu sêng-oân ê siā-hōe ūn-tōng.
Tâi-oân Gī-hōe Siat-tì Ūn-tōng

**Tâi-oân Gī-hōe Siat-tì Ūn-tōng** (台灣議會設置運動) sī hoat-seng tī 20 sè-kí chiân-kî ê Tâi-oân chèng-tī ūn-tōng. Chit hāng ūn-tōng iû Sin-bîn-hōe hoat-khí, sī hióng Tè-kok Gī-hōe cheng-chhú tī Tâi-oân siat-tì chū-tī gī-hōe ûi chú-iàu sò͘-kiû ê ūn-tōng. Chit tiûⁿ ūn-tōng sī Tâi-oân bîn-kan ùi bú-le̍k hoán-khòng Ji̍t-pún thóng-tī choán-óng kīn-tāi-sek chèng-tī ūn-tōng ê choán-piàn-tiám; lēng-gōa iā sī Ji̍t-pún sî-tāi le̍k-sî siōng-kú koh kui-bô͘ siōng-tōa ê chèng-tī ūn-tōng. Chit pái ūn-tōng ê hoat-seng ē-ēng tui-sok kàu 1918 nî ê Lio̍k-sam-hoat Thiat-hòe Ūn-tōng. Lîm Têng-lo̍k jīm-ûi thiat-hòe *[[Lio̍k-sam-hoat]]* bû-ī chiap-siū Ji̍t-pún thóng-tī tong-kio̍k ê Lōe-tē Iân-tiông Chú-gī chèng-chhek, sún-hāi Tâi-oân ê te̍k-sû-sèng kap to̍k-li̍p-sèng. Siū-tio̍h i-ê chú-tiuⁿ ê éng-hióng, ūn-tōng ê lō͘-soàⁿ iû goân-pún ê thiat-hòe *Lio̍k-sam-hoat* choán-óng siat-tì Tâi-oân chū-tī gī-hōe. Chú-tiuⁿ ki-î Ji̍t-pún li̍p-hiàn chèng-tī ê cheng-sîn, eng-kai ài siat-tì Tâi-oân Gī-hōe, kā Chóng-tok-hú ê li̍p-hoat-koân kau-hoân hō͘ Tâi-oân jîn-bîn.

Ùi 1921 nî 1 goe̍h 30 hō tē-it pái hióng Tè-kok Gī-hōe thê-chhut *Tâi-oân Gī-hōe Siat-tì Chhéng-goān-su* (台灣議會設置請願書), chì 1934 nî 9 goe̍h 2 hō koat-gī thêng-chí ûi-chí, ūn-tōng le̍k-sî lóng-chóng 14 tang, thê-chhut kòe 15 pái chhéng-goān. Ūn-tōng chho͘-kî ê chham-ú-chiá chú-iàu sī tī Tang-kiaⁿ ê Tâi-oân liû-ha̍k-seng. Lo̍h-bòe kàu tē-saⁿ pái chhéng-goān tiû-pī ê sî-chūn, chiah kiōng-tông sêng-li̍p Tâi-oân Gī-hōe Kî-sêng Tông-bêng-hōe, tān-sī hō͘ Tâi-oân Chóng-tok Tiân Kiān-tī-lông í hông-gāi an-lêng siā-hōe tia̍t-sū ûi-iû kìm-chí, mā liōng-sêng tī-kéng sū-kiāⁿ ê chèng-tī pek-hāi sū-kiāⁿ. Put-kò, chit chhù ūn-tōng lo̍h-bóe tit-tio̍h Ji̍t-pún î-lūn kap Tâi-oân bîn-chiòng ê tông-chêng, chham-ú jîn-sò͘ māi-hiòng ko-hong. Put-kò, tī 1931 nî Tâi-oân Bîn-chiòng-tóng pī-pek kái-sàn liáu-āu, in-ūi sit-khì chi-chhî thoân-thé koh siū-tio̍h Fasci Chú-gī ê ap-chè, ūn-tōng tī 1934 nî chèng-sek soan-pò tiong-chí.

Tâi-oân Gī-hōe Siat-tì Ūn-tōng tû-liáu tùi Tâi-oân bîn-chiòng kiàn-li̍p hoat-tī ê koan-liām kap khak-li̍p tùi hiàn-chèng cheng-sîn ê tui-kiû, Tâi-oân Chóng-tok-hú iā sūn-èng ūn-tōng sêng-li̍p Chóng-tok-hú Phêng-gī-hōe, pēng-chhiáⁿ tī 1935 nî chiu-chhī-ke-chng poàn-sò͘ gī-oân kái iû bîn-soán, chiâⁿ-chò Tâi-oân tē-hng chū-tī ê iân-khí.
Tâi-pak Sè-kài Bō͘-e̍k Tiong-sim

**Tâi-pak Sè-kài Bō͘-e̍k Tiong-sim** (臺北世界貿易中心), kán-chheng **Tâi-pak Sè-bō͘** (臺北世貿), sī Tâi-oân Tâi-pak-chhī Sìn-gī kè-ōe-khu ê chi̍t chō to-kong-lêng ê kang-siang ho̍k-bū tián-ián siat-si. I siat-li̍p ê bo̍k-tek sī ūi-tio̍h beh chham-ú Se-kài Bō͘-e̍k Tiong-sim Hia̍p-hōe thui-tōng sè-kài bō͘-e̍k oa̍h-tāng. Tâi-pak Sè-kài Bō͘-e̍k Tiong-sim bo̍k-chiân iû Tâi-oân Tùi-gōa Bō͘-e̍k Hoat-tián Hia̍p-hōe hū-chek êng-ūn, thê-kiong kok-hāng nńg-ngē-thé siat-si kap ho̍k-bū, hia̍p-chō Tâi-oân gia̍p-chiá kap choân-kiû kok-tē chhiúⁿ-siong hoat-tián sè-kài bō͘-e̍k.
Tâi-pak Kun-ia̍t Chiú-tiàm

**Tâi-pak Kun-ia̍t Chiú-tiàm** (台北君悅酒店; Eng-gí: *Grand Hyatt Taipei*) sī chi̍t keng lo̍h tī Tâi-pak-chhī Sìn-gī siong-khoan ê kok-chè ko-kip pn̄g-tiàm.
Yapasuyongʉ Yulunana

**Yapasuyongʉ Yulunana** (/japasujoŋɨ juɗunana/; 1924 nî – 1954 nî), Ji̍t-pún-miâ **Yukawa Ichimaru** (湯川一丸), Hàn-miâ **Thng Siú-jîn** (湯守仁), sī Tâi-oân ê gī-goân kiam kàu-io̍k-chiá. I sī 228 sū-kiāⁿ sî-kî ê Cou cho̍k hoán-khòng-kun léng-siù chi it, mā sī goân-chū-bîn chū-tī ūn-tōng-chiá, 1954 nî hō͘ Tiong-hôa Bîn-kok chèng-hú chhú-koat.
Donald Trump

**Donald John Trump** () sī chi̍t ūi Bí-kok ê seng-lí-lâng, tiān-sī miâ-jîn, kiam Bí-kok 2016 nî ê chóng-thóng tòng-soán-jîn, àn-sǹg ē tī 2017 nî 1 goe̍h 20 hō chiū-jīm. I tāi-piáu Kiōng-hô Tóng chham-soán 2016 nî ê tāi-soán, tī 2016 nî 11 goe̍h 8 hō kek-pāi Hillary Clinton chhú-tit chòe-āu ê sèng-lī.

Trump bo̍k-chiân sī The Trump Organization ê táng-sū-tiúⁿ kiam chóng-chhâi. Tī i-ê seng-gâi tiong, Trump khí-chō liáu pān-kong toā-lâu, lí-siā, kiáu-tiûⁿ, soaⁿ-kiû kiû-po͘ kap kî-thaⁿ chē-chē thong-sè-kài ê sū-gia̍p.

Trump tī New York Chhī chhut-sì kap toā-hàn. I tī 1968 nî ùi Pennsylvania Tāi-ha̍k ê Wharton Ha̍k-īⁿ chhú-tit i-ê keng-chè-ha̍k ha̍k-sū ha̍k-ūi.

## Chá-nî seng-oa̍h, chó͘-sian, kàu-io̍k kap kun-sū tē-ūi
1946 nî 6 goe̍h 14 hō, Trump tī New Tork Chhī ê kīn-kau Queens Jamaica Estates chhut-sì. I tī chhù-lāi pâi tē-sì. I iu-goân chā-sè ê chhiú-chiok ū Maryanne, Elizabeth kap Robert. Trump ê a-hiaⁿ Fred tī 1981 nî in-ūi chiú-cheng tiòng-to̍k kòe-sin; Trump kóng chit kiāⁿ tāi-chì hō͘ i bô lîm-chiú kap chia̍h-hun.

Lūi-pia̍t:Bí-kok seng-lí-lâng
Lūi-pia̍t:Bí-kok chèng-tī jîn-bu̍t
Lūi-pia̍t:Bí-kok Chóng-thóng

D
Norman Borlaug

**Norman Ernest Borlaug** () sī Bí-kok seng-bu̍t-hak-ka, 1970 nî Nobel Chióng tit-chióng-jîn. 

Lūi-pia̍t:Nobel Hô-pêng Chióng tit-chióng-jîn
Cha̍p nî

**Tsa̍p nî** chí:
*Se-goân 10 nî
*nî-tāi (Eng-gí: decade)
*Cha̍p Nî (chiat-bo̍k): 2007 nî Hiong-káng Tiān-sī ê chu-sìn chiat-bo̍k
*Cha̍p Nî (tiān-iáⁿ): 2015 nî Hiong-káng tiān-iáⁿ

Lūi-pia̍t:Sî-kan
Cha̍p Nî (tiān-iáⁿ)

***Cha̍p Nî*** (Eng-gí: *Ten Years*), 2015 nî A-chiu Tiān-iáⁿ-chiat thui-chiàn tiān-iáⁿ. Iû 5 phiⁿ té-phìⁿ chó͘-ha̍p, ū-giân tī it-kok lióng-chè (一國兩制) chi-hā--ê 2025 nî chó-iū--ê Hiong-káng, ū cheng-gī--ê *[[Tiong-hoâ Jîn-bîn Kiōng-hô-kok Kok-ka An-choân Hoat|Kok-ka An-choân Hoat]]* thui-kóng kah Hiong-káng, kó͘-chek bûn-hoà phò-hoāi,  Hiong-káng-oē siū táⁿ-ap, Hiong-káng to̍k-li̍p ūn-tōng chi-chhî-chiá chū-hûn (自焚) khòng-sò͘, í-ki̍p Hiong-káng pún-thó͘ ke-nn̄g-gia̍p bia̍t-bô téng--ê chhám-kéng (慘景).

### Phiⁿ-chiong
Bąblin

**Bąblin** sī chi̍t ê tī Pho-lân Kiōng-hô-kok Tōa Pho-lân Séng Oborniki Kūn Oborniki Kong-siā ê chng-thâu.

## Chham-oa̍t
*Pho-lân ê chng-thâu

## Chham-khó

Lūi-pia̍t:Oborniki Kūn ê chng-thâu