open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Jean Renoir

**Jean Renoir** (1894 nî 9 goe̍h 15 ji̍t – 1979 nî 2 goe̍h 12 ji̍t) sī Hoat-kok ê tiān-iáⁿ kam-tok, kio̍k-chok, chè-chok kiam ián-oân. I ū *[[La Grande Illusion]]* kap *[[La Règle du jeu]]* téng chok-phín.

Lūi-pia̍t:1894 nî chhut-sì
Lūi-pia̍t:1979 nî kòe-sin
Frances Marion

**Frances Marion** (1888 nî 11 goe̍h 18 ji̍t – 1973 nî 5 goe̍h 12 ji̍t) sī Bí-kok ê kì-chiá, chok-ka, tiān-ián kam-tok kiam kio̍k-chok. I sī thâu chi̍t ūi tit tio̍h 2 kái Academy Chióng ê chok-ka.
Norma Shearer

**Edith Norma Shearer** (1902 nî 8 goe̍h 11 ji̍t – 1983 nî 6 goe̍h 12 ji̍t) sī Ka-ná-tah kiam Bí-kok ê ián-oân, chū 1925 nî kàu 1942 nî ê Hollywood bêng-sêng.
Maryam Mirzakhani

**Maryam Mirzakhani** (, ) sī Iran ê sò͘-ha̍k-ka, tī Bí-kok ê Standford Tāi-ha̍k chò kàu-siū. I ê ián-kiù pau-koat ū Teichmüller lí-lūn, hyperbolic kúi-hô, ergodic lí-lūn, symplectic kúi-hô téng hāng-bo̍k.

2014 nî 8 goe̍h 13 ji̍t, Mirzakhani chiâⁿ chò thâu-chi̍t-ê tit tio̍h Fields Chióng ê lú-sèng kiam Iran lâng.
Hoat-kok ê hiong

**Hiong** (Hoat-gí: **) sī Hoat-kok--ê chi̍t chióng hêng-chèng-khu, tī koān kap kūn--ê ē-kha, chú-iàu the̍h-lâi chò soán-kí iōng--ê khu-e̍k.
Phó͘-Ò Chiàn-cheng

**Phó͘-Ò Chiàn-cheng** sī 1866 nî Tek-ì-chì Pang-liân lōe-pō͘, Ò-tē-lī Tè-kok chhōa-thâu tông-bêng kap Phó͘-ló͘-su Ông-kok ê tông-bêng chi kan ê chiàn-cheng. Té-bé Phó͘-kok chiàn-kiâⁿ tit tio̍h tùi Tek-ì-chì pang-kok ê chi-phòe.

Lūi-pia̍t:Tek-kok ê le̍k-sú
Lūi-pia̍t:Ò-tē-lī ê le̍k-sú
Lūi-pia̍t:Chiàn-cheng
Van Ophuijsen Pheng-im Hē-thóng

**Van Ophuijsen Pheng-im Hē-thóng** (hô. *Spelling van Ophuijsen*) sī Ìn-nî-gí ê chi̍t thò chiàⁿ-jī-hoat, tī 1901 nî kàu 1947 nî kan sú-iōng. Tī chit thò pheng-im hē-thóng pī kiông-kè si̍t-hêng chìn-chêng, tī Hô-lân niá Tang Ìn-tō͘ kéng-lāi ê Má-lâi-gí sī ēng Jawi teh su-siá. 1947 nî, chit thò pheng-im pī Kiōng-hô-kok Pheng-im Hē-thóng chhú-tāi.

## Siong-koan
* Charles Adriaan van Ophuijsen
Tiong-hôa Bîn-kok Kok-hông-pō͘

**Kok-hông-pō͘** (國防部) sī Tâi-oân Tiong-hôa Bîn-kok Chèng-hú ê kun-sū kap kok-hông sū-bū ê chòe-ko chú-koán ki-koan, sio̍k tī Hêng-chèng-īⁿ, hū-chek thóng-hat Tiong-hoâ Bîn-kok Kok-kun kok pō͘-tūi. Tû-liáu Kok-hông-pō͘ í-gōa, ē-kha koh ū Chham-bô͘ Pún-pō͘, Lio̍k-kun Su-lēng-pō͘, Hái-kun Su-leng-pō͘, Khong-kun Su-lēng-pō͘, Hiàn-peng Su-lēng-pō͘, Hō͘-pī Chí-hui-pō͘, Chèng-tī Chok-chiàn-pō͘, Chú-kè-kio̍k, Kun-pī-kio̍k, Kun-i-kio̍k téng kun-sū ki-koan, í-ki̍p só͘-sio̍k gia̍p-bū kap ha̍k-su̍t tan-ūi.

	

B 
K
Tek-ì-chì Pang-liân

**Tek-ì-chì Pang-liân** (Tek-gí: *Deutscher Bund*) sī Tiong Au-chiu 39-ê German pang-kok ê cho͘-ha̍p, sī kun-kù 1815 nî Wien Gī-hōe kiàn-li̍p--ê, tong-sî sī thè-ōaⁿ goân Sîn-sèng Lô-má Tè-kok ê thé-chè. Pang-liân tè-bé tī Phó͘-ló͘-se Ông-kok kap Ò-tē-lī Tè-kok ê tùi-khòng kap chiàn-cheng kiam 1848 nî kek-bēng tang-tiong pang-hoāi.

Lūi-pia̍t:Tek-kok ê le̍k-sú
Lūi-pia̍t:Au-chiu ê le̍k-sú
Lūi-pia̍t:Ò-tē-lī ê le̍k-sú
Hoat-thóng

**Hoat-thóng** (法統) sī Tiong-kok le̍k-tāi ê thoân-thóng chèng-tī kài-liām, sī kóng chèng-khoân ê chèng-tong thoân-sêng.
Kong-bîn put ho̍k-chiông

**Kong-bîn put ho̍k-chiông** (公民不服從) sī tī hiàn-chèng thé-chè hā, chhú-î chió-sò͘ tē-ūi ê kong-bîn piáu-ta̍t ī-gī ê chi̍t chióng hong-sek, sī chi̍t chióng hoán-tùi ê chèng-tī khoân-lī.
Siâⁿ-chhī Koán-lí Hêng-chèng Chip-hoat-kio̍k

** Siâⁿ-chhī Koán-lí Hêng-chèng Chip-hoat-kio̍k** (城市管理行政执法局), ia̍h ū hō **Siâⁿ-chhī Koán-lí Chong-ha̍p Hêng-chèng Chi̍p-hoat-kio̍k** (城市管理综合行政执法局), kán-chheng **Siâⁿ-koán**, ia̍h **Siâⁿ-koán-kio̍k**, sī Tiong-kok kok tē-hng chi̍t khoán choan-bûn teh koán-lí ōe-seng, kiàn-siat, kau-thong, siong-gia̍p téng hui-hêng-sū sū-bū ê tan-ūi.

Lūi-pia̍t:Tiong-kok ê chèng-tī
Kantô Pêⁿ-po͘

**Kantô Pêⁿ-po͘** (Ji̍t-gí: 関東平野 *Kantō Heiya*; *Koan-tong Pêng-iá*) sī Ji̍t-pún Kantô tē-hng ê chi̍t phìⁿ pêⁿ-po͘. Che sī Ji̍t-pún siōng tōa ê pêⁿ-po͘, chóng biān-chek tāi-iok 17,000 pêng-hong kong-lí.

Lūi-pia̍t:Kantô tē-hng ê tē-lí
Fukuoka Pêⁿ-po͘

**Fukuoka Pêⁿ-po͘** (Ji̍t-gí: 福岡平野) sī Ji̍t-pún Kyûsyû pak-pō͘ siōng tiōng-iàu kap cheng-hôa ê pêⁿ-po͘.
Sizuoka Pêⁿ-po͘

**Sizuoka Pêⁿ-po͘** (Ji̍t-gí: 静岡平野) sī tī Ji̍t-pún Sizuoka-koān tiong-pō͘ ê chi̍t phìⁿ pêⁿ-po͘.
Osaka Pêⁿ-po͘

**Osaka Pêⁿ-po͘** (Ji̍t-gí: 大阪平野) sī tī Ji̍t-pún Osaka-hú pak-pō͘ kap Hyôgo-koān tang-lâm-pō͘ ê chi̍t phìⁿ pêⁿ-po͘.
Hakodate Pêⁿ-po͘

**Hakodate Pêⁿ-po͘** (Ji̍t-gí: 函館平野) sī tī Ji̍t-pún Hokkaidô lâm-pō͘ Hokuto-chhī kap Hakodate-chhī ê chi̍t phìⁿ pêⁿ-po͘.
Islam Le̍k-hoat

**Islam Le̍k-hoat** (), ia̍h kiò **Hoê-kàu Le̍k-hoat**, sī kin-á-ji̍t Islam Kok-ka thong-iōng ê le̍k-hoat, chiong Islam sian-ti Muhammad siū kàu pek-hāi, tùi Makka cháu khì Madīna (chia tāi-chì tī Islam le̍k-sú kiò chò "Hijrah") ê hi nî tòng-chò goân nî (tī Gregorius Le̍k-hoat sī 622 nî).

Islam Le̍k-hoat sī thài-im-le̍k, í 622 nî 7 goe̍h 16 ji̍t chò le̍k-hoat ê thâu kang, oân-choân khoàⁿ goa̍t-siòng chò piau-chún, lūn-nî tī Dhu al-Hijjah í-āu ka ji̍t kang.

## Goe̍h-hūn

## Lé-pài
Muharram

**Muharram** (A-la-pek-gí: مُحَرَّم *Muḥarram*) sī Islam Le̍k-hoat ê tē-1 ê goe̍h-hūn.

Lūi-pia̍t:Islam le̍k-hoat ê goe̍h-hūn
Rabi' al-Thani

**Rabi' al-Thani** (A-la-pek-gí: رَبيع الثاني *Rabī‘ ath-thānī*) sī Islam Le̍k-hoat ê tē-4 ê goe̍h-hūn.

Lūi-pia̍t:Islam le̍k-hoat ê goe̍h-hūn
Shawwal

**Shawwal** (A-la-pek-gí: شَوّال *Shawwāl*) sī Islam Le̍k-hoat ê tē-10 ê goe̍h-hūn.

Lūi-pia̍t:Islam le̍k-hoat ê goe̍h-hūn
Dhu al-Qidah

**Dhu al-Qidah** (A-la-pek-gí: ذو القعدة *Dhū al-Qa‘dah*) sī Islam Le̍k-hoat ê tē-11 ê goe̍h-hūn.

Lūi-pia̍t:Islam le̍k-hoat ê goe̍h-hūn
Ramadan

縮圖|238x238像素

**Ramadan** sī Hoê-kàu ê chi̍t ê hong-sio̍k, it-poaⁿ tī Hoê-kàu Le̍k-hoat tē-9 ê goe̍h (Ramadan goe̍h) chìn-hêng. Àn *[[Quran]]* ê kui-tēng, Muslim tī chia goe̍h chai-kài.
Julius Le̍k-hoat

**Julius Le̍k-hoat** sī Kó͘-tāi Lô-má léng-tō-chiá Julius Caesar kin-kì Alexandria ê Sosigenes ê kiàn-gī chè-tēng ê le̍k-hoat, tī chêng 45 nî 1 goe̍h 1 ji̍t khai-sí chip-hêng.
Gabriel

**Gabriel** (Hi-pek-lâi-gí: גַּבְרִיאֵל *Gavri'el*; Hi-lia̍p-gí: Γαβριήλ "Ga-bu-li-el"), im-e̍k-gí **Ka-pek-lia̍t**  sī Abraham chong-kàu lāi-bīn ê thiⁿ-sài, i tiāⁿ sī Sîn ê sú-chiá.

## Chham-chiàu
Tiong-jī-pòe

**Tiong-jī-pòe** (中字輩) sī Tiong-hôa Bîn-kok hāu-miâ ū “Tiong” jī ê sì-só͘ Kok-li̍p Tāi-ha̍k, chú-iàu sī Kok-li̍p Tiong-iong Tāi-ha̍k, Kok-li̍p Tiong-san Tāi-ha̍k, Kok-li̍p Tiong-heng Tāi-ha̍k kap Kok-li̍p Tiong-chèng Tāi-ha̍k.

Lūi-pia̍t:Tâi-oân ê tāi-ha̍k
Tâi Chheng Kau Sêng

**Tâi Chheng Kau Sêng** (臺清交成) sī Tiong-hôa Bîn-kok Kàu-io̍k-pō͘ Māi-hiáng Téng-chiam Tāi-ha̍k Kè-ōe (邁向頂尖大學計畫) tiong, sì-só͘ Kok-li̍p Tāi-ha̍k ê ha̍p-chheng. hūn-pa̍t sī Kok-li̍p Tâi-oân Tāi-ha̍k, Kok-li̍p Sêng-kong Tāi-ha̍k, Kok-li̍p Chheng-hôa Tāi-ha̍k, Kok-li̍p Kau-thong Tāi-ha̍k.

Lūi-pia̍t:Tâi-oân ê tāi-ha̍k
Si-tiû chi Lō͘

**Si-tiû chi Lō͘** (絲綢之路) sī Tek-kok tē-lí ha̍k-ka Ferdinand von Richthofen tī 1877 nî thê chhut-lâi ê kài-liām, sī chí Au-A Tāi-lio̍k pak-pō͘ ê siong-gia̍p bō͘-e̍k ê lō͘, tùi Tiong-kok ê Tiông-an, keng-koè Tarim Phûn-tē, Transoxiana kap Pho-su, kàu Au-chiu ê Tē-tiong-hái hái-kîⁿ hū-kīn.

## Siong-koan
*It-tài It-lō͘
UBS

**UBS [[Aktiengesellschaft |AG]]** sī Sūi-se ê choân-kiû-sèng kim-hiông ho̍k-bū kong-si, pún-siā tī Zürich kap Basel, in sī Sūi-se siāng-tōa ê gîn-hâng kong-si.

"UBS" sī Sūi-se Liân-ha̍p Gîn-hâng (*Union Bank of Switzerland*) ê Eng-gí kán-lio̍k, in tī 1998 nî kap Sūi-se Gîn-hâng Kong-si (*Swiss Bank Corporation*) pēng-ha̍p chiâⁿ chò hiān-taⁿ ê UBS kong-si.

## Tsù-kái
Toā Ūn-hô

**Toā Ūn-hô** (大運河) sī Tiong-kok ê chi̍t ê ūn-hô, pau-hâm Kiaⁿ-Hâng Toā Ūn-hô, Chiat-tang Ūn-hô kap Sûi-Tông Toā Ūn-hô, tùi Pak-kiaⁿ, keng-koè Thian-tin, Hô-pak, Soaⁿ-tang, An-hui, Kang-so͘ kap Chiat-kang, kàu Hâng-chiu.
Pendulum

**Pendulum** sī Australia  chhut-sin ê rock ga̍k-thôan.

## Kioh-siàu

* Rob Swire 
*Gareth McGrillen
*Peredur ap Gwynedd
*KJ Sawka
*Paul "El Hornet" Harding
*Ben Mount
*Paul Kodish

## Chok-phín
* Hold Your Colour (2005)
* In silico (2008)
* Immersion (2010)
Saⁿ Tōa Kang-choan

**Saⁿ Tōa Kang-choan** (三大工專) sī Tâi-oân pak-pō͘ ê Tâi-pak Kang-choan (臺北工專), lâm-pō͘ ê Ko-hiông Kang-choan (高雄工專), tiong-pō͘ ê Hûn-lîm Kang-choan (雲林工專).

Lūi-pia̍t:Tâi-oân ê tāi-ha̍k
Sai-ô͘

**Sai-ô͘** khó-lêng sī:

*Hâng-chiu Sai-ô͘
*Choân-chiu Sai-ô͘
*Hok-chiu Sai-ô͘
*Tiô-chiu Sai-ô͘
*Lêng-pho Sai-ô͘
*Hūi-chiu Sai-ô͘
*Hà Nội Sai-ô͘
*Sai-ô͘-khu (Hâng-chiu)
*Sai-ô͘-khu (Lâm-chhiong)
*Sai-ô͘-lí (Lāi-ô͘-khu)
Hoh Xil

**Hoh Xil** (Bông-kó͘-gí:  **, Chōng-gí:  *a chen gangs rgyal*, Hàn-gí:  *Kěkěxīlǐ*) sī tī Chheng-chōng Ko-goân pak-pō͘ ê soaⁿ-tē, Tanggula Soaⁿ-me̍h kap Khun-lûn Soaⁿ-me̍h chi-kan. Chia sī sè-kài tē saⁿ toā bô-lâng tē-khu, chū-jiân khoân-kéng pó-hō͘ chin hó.
Akkad ê Sargon

**Akkad ê Sargon** (iok Chêng 2340–2284 nî) sī Akkad ông-tiâu kiam Akkad Tè-kok ê khai-ki-chiá. Tōa-pō͘-hūn koan-hē i-ê tāi-chì, sī i kòe-sin liáu-āu ê lâng ēng thoân-soat-sek ê lí-lō͘ kì-su̍t--ê.

Chiàu khah goân-chéng kì-lio̍k ê sêng-liân sî-kî, Sargon ê chèng-tī sū-gia̍p sī chū i ùi Sumer siâⁿ-chhī Kish ê kok-ông chò tiâu-sîn ê sî khai-sí--ê. Sargon āu--lâi chiaⁿ chò kun-sū thâu-lâng, phah iâⁿ goân-lâi khòng-chè tōa-hūn Sumeria ê Lugalzagesi. Sòa--lo̍h-lâi Sargon khok-chhiong sè-le̍k, cheng-ho̍k liáu Mesopotamia pak-pō͘, kiàn-siat Akkad siâⁿ. Té-bé i chō-chiū thâu-chi̍t-ê khòng-chè lâm-pak Mesopotamia ê tè-kok.

## Chham-chiàu
*
Hiong-káng Sù-tāi-thian-ông

**Hiong-káng Sù-tāi-thian-ông** (香港四大天王) sī 1990 nî-tāi Hiong-káng lo̍k-tân (樂壇) sì-lâng siōng-kài hoan-gêng ê cha-po͘ koa-chhiú: Tiuⁿ Ha̍k-iú, Lâu Tek-hoâ, Lê Bêng, Koeh Hù-sêng.

Lūi-pia̍t:Tiong-kok cha-po͘ koa-chhiú
Lūi-pia̍t:Hiong-káng koa-chhiú
Lūi-pia̍t:1990 nî-tāi
Seng-chè mûi-chit

**Seng-chè mûi-chit** (Eng-gí: *interstellar medium*) sī seng-thé chi kan ê khì-thé kiam tîn-ai lia̍p-chú, chûn-chāi tī chhiūⁿ Hô-khe á-ne ê gîn-hô-hē lāi-bīn.

## Chham-chiàu
*
In vitro

***In vitro***, chiàu-jī ê ì-sù sī "tī po-lê lāi", sī chí the̍h sè-pau tī oa̍h-mi̍h kò-thé thé-gōa, te̍k-pia̍t sī ùi pí-lūn chhì-kńg ia̍h kî-tha si̍t-giām khì-kū lāi-bīn si̍t-hêng ê seng-bu̍t-ha̍k chhì-giām. 

## Chham-chiàu
*
In vivo

***In vivo***, chiàu-jī ê ì-sù sī "tī oa̍h-mi̍h (ê sin-thé) lāi", sī chí sú-iōng oa̍h seng-bu̍t-thé, pí-lūn si̍t-giām tōng-bu̍t, tī in thé-lāi he̍k-chiá sī ēng in lâi si̍t-hêng ê seng-bu̍t-ha̍k chhì-giām.

## Chham-chiàu
*
James Webb Thài-khong Tiàu-kiàⁿ

**James Webb Thài-khong Tiàu-kiàⁿ** (eng. *James Webb Space Telescope*) sī NASA tī chi̍t hāng thài-khong tiàu-kiàⁿ kè-ōe.

Pún kè-ōe ê hoat-siā sî-kan chē kái iân-tî, chiàu 2013 nî chó-iū ê chu-liāu sī tēng 2019 nî 10 goe̍h chhut-hoat.

## Tsù-kái

## Chham-chiàu

*
Tâi-oân Sam-sêng Hia̍p-hōe

**Châi-thoân Hoat-jîn Tâi-oân Sam-sêng Hia̍p-hōe** (財團法人臺灣三成協會) sī Tâi-oân tī Ji̍t-pún sî-tāi ê chi̍t-ê su-hoat pó-hō͘ sū-gia̍p ki-kò͘, sī 1915 nî 9 goe̍h 28 ji̍t chhòng-li̍p--ê, pún-hōe tī Tâi-oân Chóng-tok-hú ê hoat-bū-pō͘ lāi-bīn, gia̍p-bū pau-koat hêng-bū-só͘ sek-hòng-chiá ê pó-hō͘, hû-chō͘, kiam siu-iông-chiá ê kàu-hòa téng-téng.

## Chham-chiàu
*
Elam

**Elam** sī kó͘-chá chûn-chāi tī kin-á-ji̍t Iran sai-lâm-pō͘ tē-khu ê bûn-bêng, sî-kan sī Chêng 2700 kàu Ch. 539 chó-iū.

Lūi-pia̍t:A-chiu ê le̍k-sú
Boudicca

**Boudicca** (iok Āu 26–60 nî), iā ū siá **Boudica**, Ui-le̍k-sū-gí kóng **Buddug**, sī kó͘-chá Britain ê Celt pō͘-cho̍k Iceni ê lú-ông, goân-lâi mā sī Prasutagus ê ông-hō͘. Boudica tī 60 kàu 61 nî kan niá-chhōa liáu chi̍t kái tùi Lô-má Tè-kok ê hoán-khòng. I tè-bé chiàn-pāi liáu-āu bô lōa kú kòe-sin.

## Khí-sū ê pōe-kéng
Goân-lâi Prasutagus thóng-tī ê pō͘-cho̍k sī to̍k-li̍p ê Lô-má tông-bêng, chóng-sī Prasutagus sí-āu ông-kok hō͘ Lô-má chiàm-niá. Chiàu Tacitus ê kì-su̍t, Boudica hông pian-that, i-ê cha-bó͘-kiáⁿ siū kiông-kan.

## Chham-chiàu

Lūi-pia̍t:Lú-ông
Tacitus

**Publius Cornelius Tacitus** (c. Āu 56 nî – c. Āu 120 nî) sī Lô-má Tè-kok ê goân-ló kiam le̍k-sú-ka, i liû-chûn ê tì-chok *[[Annales]]* kap *[[Historiae]]* kì-lio̍k liáu Tiberius, Claudius, Nero, kap Sì Hông-tè chi Nî sî-tāi ê tāi-chì.
Sì Hông-tè chi Nî

**Sì Hông-tè chi Nî** sī chí Lô-má Tè-kok tī Āu 69 nî hit tang, tong-sî 4 ūi hông-tē thóng-tī tè-kok, pau-koat Galba, Otho, Vitellius, kap Vespasianus.

## Keng-kòe
Chêng tāi hông-tè Nero tī 68 nî chū-sat liáu-āu tè-kok khí chi̍t tiûⁿ lōe-chiàn. 68 nî 5 goe̍h kàu 69 nî 12 goe̍h kî-kan, Galba, Otho, Vitellius kap Vespasianus chiân-āu liân-sòa chiūⁿ-ūi koh sit-sè. Lēng-gōa ê Vespasianus mā tī 69 nî 7 goe̍h chheng-tè, i kiàn-li̍p khí āu--lâi ê Flavius ông-tiâu.
Friedrich 3-sè

**Friedrich 3-sè** ū khó-lêng sī chí:

* Friedrich 3-sè (Tek-kok)
* Friedrich 3-sè (Sîn-sèng Lô-má Tè-kok)
Murasima Yuiti

**Murasima Yuiti** (村島 酉一; 1897 nî 9 goe̍h – 1972 nî), pún-miâ **Murasima Yuitirô** (村島 酉一郎), sī Ji̍t-pún ê ōe-ka, i sī Toyama-koān chhut-sì--ê.

## Chham-chiàu
* 
*
Araki Zippo

**Araki Zippo** (荒木 十畝; 1872 nî 10 goe̍h 5 ji̍t [kū-le̍k 9 goe̍h 3 ji̍t] – 1944 nî 9 goe̍h 11 ji̍t), pún-miâ **Tomonaga Teizirô** (朝長 悌二郎) sī Ji̍t-pún ê ōe-ka, choan-bûn tī Tang-iûⁿ-ōe, sī Tè-kok Gē-su̍t-īⁿ hōe-oân.

## Chham-chiàu
*
Seoul Metro 4-hō Soàⁿ

**Seoul Metro 4-hō Soàⁿ** (서울 지하철 4호선) sī kiàn î 1980 nî chì 1994 nî, chôan-tn̂g 31.1 kong-lí, sio̍k-î Siú-to͘-khoân Tiān-thih 4-hō sòaⁿ ê chi̍t-pō͘. 

## Chhia-chām

Lūi-pia̍t:Hân-kok
Lūi-pia̍t:Thih-lō͘
Giordano Bruno

**Giordano Bruno** () sī Bûn-gē-ho̍k-heng sî-kî ê chi̍t ê tiat-ha̍k-ka kap sò͘-ha̍k-ka.

## Tsù-kái
Hôa-jîn

**Hôa-jîn** ū khó-lêng sī kóng:

* Ū Tiong-kok kok-che̍k ê lâng.
* Tī Tiong-kok kok-gōa ê Tiong-kok kok-che̍k chhî-iú-chiá (kiam in bô-it-tēng ū Tiong-kok-che̍k ê sī-sè): Hôa-kiâu.
* Bô chheng-chó tēng-gī ê Tiong-kok-hē kûn-thé, ná Tiong-kok-lâng, Hàn-jîn, Tn̂g-lâng téng ēng-gí. Chó͘-sian lâi-goân sī kīn-tāi Tiong-kok koán-lāi ê só͘-chāi. Tiong-kok ê hui-Hàn-jîn kûn-thé chiàu tiûⁿ-ha̍p bô it-tēng sǹg chāi-lāi.
Michael Curtiz

**Michael Curtiz** (1888 nî 12 goe̍h 24 ji̍t – 1962 nî 4 goe̍h 10 ji̍t), goân-miâ **Mihaly Kertesz**, sī Hông-gâ-lī chhut-sin ê Bí-kok tiān-iáⁿ kam-tok. I sī Hollywood ê N̂g-kim Sî-tāi tāi-piáu jîn-bu̍t chi it.
Thài-khong Kēng-cheng

**Thài-khong Kēng-cheng** (Eng-gí: *Space Race*) sī chí 20 sè-kí sî-kî So͘-liân kap Bí-kok chi kan tī thài-khong khai-hoat lêng-le̍k ê kēng-cheng.
Qadam Qadam Badhae Ja

***Qadam Qadam Badhaye Ja*** (Hindi-gí: क़दम क़दम बढ़ाये जा) sī Subhas Chandra Bose só͘ niá Ìn-tō͘ Kok-bîn-kun ê chi̍t siú hêng-chìn-khek. Chok-sû sī Vanshidhar Shukla, chok-khek sī Ram Singh Thakuri. Pún khek āu--lâi piàn chò Ìn-tō͘ ê ài-kok koa-khek chi it, Ìn-tō͘ to̍k-li̍p liáu-āu ê Ìn-tō͘ Lio̍k-kun kè-sio̍k chhái-ēng.
Seoul Metro 3-hō Soàⁿ

**Seoul Metro 3-hō Soàⁿ** (서울 지하철 3호선) sī liân-chiap Seoul sai-pak-pō͘ ê Goyang-chhī Deogyang-khu kah Seoul Hàn-kang í lâm ê tē-khu, sio̍k-î Siú-to͘-khoân Tiān-thih 3-hō Sòaⁿ ê chi̍t-pō͘, iû Seoul Tē-thih keng-êng. 
## Chhia-chām

Lūi-pia̍t:Hân-kok
Lūi-pia̍t:Thih-lō͘
Tâi-oân ê hoat-lu̍t tē-ūi

**Tâi-oân ê hoat-lu̍t tē-ūi**, he̍k-chiá kóng **Formosa ê hoat-lu̍t tē-ūi** (*legal status of Formosa*), sī Tē-jī-chhù Sè-kài Tāi-chiàn liáu-āu chi̍t hāng koan-hē Tâi-oân (hâm Phêⁿ-ô͘) kui-sio̍k kap chhù-lí ê kok-chè-hoat būn-tê. 

## Tâi-oân kap Tiong-kok ê koan-hē

Chiàu kok-chè-hoat, Tâi-oân tī chiàn-āu Ji̍t-pún tâu-hâng, tông-bêng-kok ê kun-sū chiàm-niá khai-sí liáu-āu, kàu tông-bêng-kok tùi Ji̍t-pún ê hô-pêng tiâu-iok chhiam-tēng jî-chhiá si̍t-si chìn-chêng, sī sǹg chò Tiong-kok chiàm-niá ê Ji̍t-pún léng-thó͘. 1951 nî, San Francisco Tiâu-iok (*Treaty of San Francisco*) chhiam-tēng, an-pâi Ji̍t-pún hòng-khì tùi Tâi-oân ê chú-khoân, m̄-koh bô choán-î khì pa̍t-ê kok-ka. Tùi chit hāng an-pâi khai-sí, Bí-kok, Eng-kok, sī chú-tiuⁿ Tâi-oân bô sio̍k Tiong-kok léng-thó͘, kui-sio̍k tī kok-chè-hoat siōng sī bī-tēng--ê. Chit khoán chú-tiuⁿ mā hông hō chò Tâi-oân tē-ūi bī-tēng-lūn; nā hit-chūn chiàm Tâi-oân ê Tiong-hôa Bîn-kok chèng-hú, kap Tiong-kok sin sêng-li̍p ê Tiong-hôa Jîn-bîn Kiōng-hô-kok chèng-hú, sī lóng chú-tiuⁿ Tâi-oân ài chiàu chá-chêng ê Cairo Soan-kò (*Cairo Declaration*) kui-ji̍p Tiong-kok léng-thó͘. Chóng-sī hit-tang-chūn sêng-jīn Tiong-hoa Jîn-bîn Kiōng-hô-kok ê Eng-kok, kap sêng-jīn Tiong-hoa Bîn-kok chèng-hú ê Bí-kok, lóng jīn-ûi Cairo Soan-kò í-keng kòe-sî--ah. Pí-lūn Eng-kok ê siú-siòng Winston Churchill tī 1955 nî 2 goe̍h 1 ji̍t kok-hōe ê gī-lūn sī-m̄-sī ài kā Tâi-oân hêng tńg Tiong-kok ê sî, i kóng Cairo Soan-kò hoat-pò͘ liáu-āu, chin chē tāi-chì lóng piàn--ah. Koh kóng "Formosa tī bī-lâi ê chú-khoân che būn-tê, keng-kòe Ji̍t-pún Hô-pêng Tiâu-iok sī lâu chò bī-tēng--ê."

## Chhù-lí Tâi-oân ê thê-gī

Kok-chè tùi Tâi-oân ê chhù-lí hong-sek ê siat-sióng chē khoán. Kî-tiong ū chhin-chhiūⁿ Ìn-tō͘ chóng-lí Jawaharlal Nehru pat chú-tiuⁿ--ê, kā Tâi-oân kau hō͘ Tiong-hôa Jîn-bîn Kiōng-hô-kok. Mā ū chi̍t khoán sī beh chiong tong-sî Tiong-kok Kok-bîn-tóng khòng-chè ê só͘-chāi siat chò (kap Tiong-kok) hun-pia̍t ê kok-ka Tâi-oân, hō͘ Tiong-hôa Jîn-bîn Kiōng-hô-kok the̍h Tiong-kok ê Liân-ha̍p-kok se̍k-chhù hō͘, koh kā Tâi-oân sin ka-ji̍p Liân-ha̍p-kok. Chóng-sī chit khoán an-pâi hit-chūn Pak-kiaⁿ kap Tâi-pak ê chèng-hú lóng hoán-tùi.

Iáu ū chi̍t khoán siat-sióng sī kā Tâi-oân pun hō͘ Liân-ha̍p-kok koán-lí, hō͘ Tâi-oân ê jîn-bîn thang ka-tī koat-tēng chiân-tô͘.

## Chham-chiàu

## Koan-liân chu-liāu
* 
* 

Lūi-pia̍t:Tâi-oân ê le̍k-sú
Lūi-pia̍t:Léng-chiàn
Lūi-pia̍t:Kok-chè-hoat
Eng-lân kun-chú lia̍t-toaⁿ

Pún lia̍t-toaⁿ khai-lia̍t Eng-lân Ông-kok ê kok-ông, sī tùi Alfred Tāi-ông (*Alfred the Great*) khai-sí sǹg, i sī Wessex ê Ông, in thóng-tī hiān-sî Eng-lân che só͘-chāi ê chi̍t pō͘-hūn. Alfred m̄-sī thâu chi̍t ūi thóng-tī ku-ê Eng-lân ê kun-chú, chóng-sī i-ê thóng-tī piáu-hiān thâu chi̍t hē thóng-tī Eng-lân ê sè-cho̍k Wessex Ông-ka (*House of Wessex*).

Anne lú-ông sī sǹg siāng bóe chi̍t ūi Eng-lân ông, tùi i khai-sí, sêng-li̍p liáu Eng-lân kap So͘-kat-lân ê liân-ha̍p. Anne kòe-āu ê kun-chú, khai-lia̍t tī Britain kun-chú lia̍t-toaⁿ.

## Wessex Ông-ka

----
**Cheng-gī-tek ông-ūi chú-tiuⁿ**

Ū chi̍t kóa chèng-kù chí chhut Wessex ê Ælfweard (*Ælfweard of Wessex*) khó-lêng pat tī 923 nî hit tang chò kòe 4 lé-pài ê kok-ông, siông-sè sî-kan put-bêng, chiap tī i ê lāu-pē Edward Tióng-chiá kap hiaⁿ-tī Æthelstan tiong-ng, chóng-sī m̄-bat siū ka-bián. Chóng-sī, iā bô chheng-chhó Ælfweard sī choân ông-kok ê ông he̍k-chiá sī tan-sûn Wessex ê ông, ū chèng-kù chai-iáⁿ Edward sí āu, Ælfweard hông soan-pò͘ chò Wessex ê ông, Æthelstan chò Mercia ê ông.

----

## Tan-be̍h Ông-ka

Chit chām Eng-lân siū 1013 nî ji̍p-chhim ê Tan-be̍h-ông Sweyn Forkbeard só͘ khòng-chè, tông-sî Æthelred thè-ūi hiòng Normandy liû-bông.

## Wessex Ông-ka (tē-it kái ho̍k-phek)
Sweyn Forkbeard sí āu, liû-bông ê Æthelred the Unready tó-tńg têng-sin tī 1014 nî 2 goe̍h 3 ji̍t chheng-ông. I-ê hāu-seⁿ koh hông Lûn-tun kap pō͘-hūn Witan ê chhī-bîn soán chhut-lâi kè-jīm, chit chūn Tan-be̍h-lâng oa-ná koh tng teh kap Sai Saxon lâng saⁿ-cheⁿ ông-khoân.

## Tan-be̍h Ông-ka (ho̍k-phek)
1016 nî 10 goe̍h 18 koat-tēng-sèng ê Assandun Chiàn-tò͘ liáu-āu, kok-ông Edmund kap Cnut chhiam chi̍t hūn tiâu-iok, kā Wessex í-gōa ê Eng-lân kui-ê kau hō͘ Cnut khòng-chè. Edmund tī kâng nî 11 goe̍h 30 kòe-sin, Cnut to̍h thóng-tī kui-ê ông-kok.

## Wessex Ông-ka (tē-jī kái ho̍k-phek)
Harthacnut kòe-āu, tī 1042 nî kàu 1066 nî kan, ū chi̍t pái té-chām ê Saxon Ho̍k-phek.

## Normandy Ông-ka

1066 nî hit chūn ū chē pêng chú-tiuⁿ Eng-lân ông-ūi ê sè-le̍k. Tang-tiong ū Harold Godwinson, sī Edward Chhàm-hóe-chiá kòe-sin āu Witenagemot-phài soán ê ôn; mā ū  Nô͘-ui ê ông Harald Hardrada, chú-tiuⁿ ka-tī sī Harthacnut ê chiàⁿ-thóng sêng-kè-chiá; koh ū William Cheng-ho̍k-chiá, sī Edward ê chhin-chiâⁿ. 

Godwinson sêng-kong phah thè Hardrada ê sè-le̍k, mū-koh tè-bé tī Norman ê Eng-lân cheng-ho̍k tang-tiong tit bô Eng-lân ông-ūi. Kàu bóe William tī 1066 nî Sèng-tàn-ji̍t ka-bián chò Eng-lân ê William 1-sè.

## Chù-sek

**Ka-bián**

## Chham-chiàu
Wessex

**Wessex** (Kó͘ Eng-gí: *Westseaxna rīce* "Sai Saxon lâng ê ông-kok") sī chi̍t-ê Anglo-Saxon ông-kok, só͘-chāi tī Tāi Britain lâm-pêng, tùi 519 nî khai-ki, kè-sio̍k kàu 10 sè-kí chá-kî Æthelstan thóng-it Eng-lân.

Lūi-pia̍t:Eng-lân ê le̍k-sú
Lô-má Kàu-hông-thiaⁿ

**Lô-má Kàu-hông-thiaⁿ** (羅馬教皇廳, ) sī sèng-chō ê hêng-chèng ki-kò͘.

## Siong-koan
*Kàu-hông-léng
*Vaticano
Kàu-hông-léng

**Kàu-hông-léng** (教皇領, ) ia̍h kiò **Kàu-hông-kok** (教皇國), sī chi̍t ê bô-tī-leh ê kok-ka, thâu-lâng sī Lô-má Thian-chú-kàu kàu-hông. 754 nî kiàn-li̍p, 1870 nî hō͘ Í-tāi-lī Ông-kok bia̍t-bông. 

## Siong-koan
*Lô-má Kàu-hông-thiaⁿ
*Vaticano
Sèng-chō

**Sèng-chō** (聖座, ) sī Lô-má Thian-chú-kàu kàu-hông ê chit-khoân, mā sī Thian-chú-kàu-hoē choè ko ê chú-kàu-chō. Sèng-chō sī kok-chè-hoat ê chú-khoân si̍t-thé.

## Koh khoàⁿ
*Lô-má Kàu-hông-thiaⁿ
*Kàu-hông-léng
*Vaticano

## Chham-khó
Chú-kàu

**Chú-kàu** (主教) sī ki-tok-kàu ê ko-kip sèng-chit-chiá.

## Siong-koan
*chú-kàu-chō
*kàu-hông
*Chhu-ki-kheng
Chhu-ki-kheng

**Chhu-ki-kheng** (樞機卿) sī kàu-hông koán-lí Thian-chú-kàu kàu-hoē ê chú-iàu chō͘-chhiú kap consultant. Chhu-ki-kheng iû kàu-hông jīm-bêng, tī kàu-hoē lāi-bīn ê tē-ūi kan-na kàu-hông pí in koân. 

Kàu-hông khang-ūi (教皇空位) ê sî-hāu, iû chhu-ki-kheng cho͘-sêng chhu-ki-kheng-thoân (樞機卿團), soán-kí sán-seng sin ê kàu-hông.

Choè chhu-ki-kheng ê sèng-chit-chiá it-poaⁿ sī chú-kàu. In chhēng âng-sek ê saⁿ, tì âng-sek ê bō-á, chiū-án-ne hō͘ Thian-chú-kàu goā ê lâng kiò choè **âng-i chú-kàu** (紅衣主教).
Kìm-su Bo̍k-lo̍k

***Kìm-su Bo̍k-lo̍k*** () sī Lô-má Kàu-hông-thiaⁿ jīn-ûi tùi Thian-chú-kàu sìn-tô͘ ê sìn-gióng kap tō-tek ū gûi-hāi ê kìm-su ê bo̍k-lo̍k. Chia bo̍k-lo̍k tī 1966 nî hō͘ Kàu-hông Paulus 6-sè hùi-tû.
Sì-kù-liân

**Sì-kù-liân** sī chi̍t khoán koa-á hêng-sek, 7 jī (im-chat) chi̍t kù, 4 kù chi̍t siú. Sì-kù-liân it-poaⁿ sī chiàu Tâi-gí chāi-tē ho͘-im, iōng-gí kap bûn-hoat chhòng-chok--ê.

## Siong-koan
* Choa̍t-kù, hêng-sek kap sì-kù-liân beh-kâng ê Hàn-bûn-si.
* Sì-hâng-liân, sè-kài kok khoán 4-kù chi̍t chiat koa-si ê thóng-chheng.

Lūi-pia̍t:Koa-á-hì
Lūi-pia̍t:Koa-si
Tùi-li̍p kàu-hông

**Tùi-li̍p kàu-hông** (對立教皇) sī Lô-má Thian-chú-kàu le̍k-sú lāi-bīn chū-chheng kàu-hông, tùi-khòng chin-chiàⁿ ê kàu-hông ê lâng.

## Siong-koan
*Kàu-hông
*Lú-kàu-hông Ioanna
Sin-pak-tâu Chām

**Sin-pak-tâu Chām** (新北投站) sī tī Tiong-hôa Bîn-kok Tâi-pak-chhī Pak-tâu-khu, Tâi-pak Chia̍t-ūn Tām-chúi Sìn-gī Soàⁿ (Sin-pak-tâu Chi-soàⁿ) ê Chia̍t-ūn chhia-chām. kòe-khì chit só͘-chāi ia̍h bat s Tâi-oân Thih-lō͘ Koán-lí-kio̍k Sin-pak-tâu Soàⁿ ê chiong-tiám chām.

## Chù-kái
Ha-lé-lú-iah

**Ha-lé-lú-iah** chit jī ê khí-goân sī Hi-pek-lâi-gí ê *halleluya* (הַלְּלוּיָהּ, Tiberia kó͘-im: *halləlûyāh*), chiàu ì-sù hun nn̄g chiat: jī-thâu sī *hillel* ê tē-jī jîn-chheng lâm-sèng ho̍k-sò͘ bēng-lēng-sek, sī "o-ló" ê ì-sù; jī-bóe sī *Yah* he̍k-chia *Jah* (יָהּ), Hi-pek-lâi-gí tùi Sîn ê kiò-hoat chi̍t khoán, Yahweh ê kán-lio̍k. In tàu chò-hóe tiō sī "o-ló siōng-tè" ê ì-sù.
Seoul Metro 5-hō Soàⁿ

**Seoul Metro 5-hō Soàⁿ** (서울 지하철 5호선) sī Seoul Metro ê kî-tiong chi̍t-tiâu chi-soàⁿ, kì Seoul Te̍k-pa̍t-chhī To͘-chhī thih-tō Kong-siā só͘ êng-ūn.

## Chhia-chām
### Pún-soàⁿ

### chi-soàⁿ

Lūi-pia̍t:Hân-kok
Lūi-pia̍t:Thih-lō͘
Siông-san Sin-tiàm Sòaⁿ

**Siông-san Sin-tiàm Sòaⁿ** (, Eng-gí:**Songshan-Xindian Line**) sī Tâi-pak chia̍t-ūn êng-ūn-tiong ê chi̍t tiâu lō͘-soàⁿ, lō͘-chōa tāi-piáu sek-chúi sī le̍k-sek.

## Le̍k-sú
### Tām-chúi－Tiong-san/Tâi-pak Chhia-chām sî-kî

### Tām-chúi－Lâm-sì-kak sî-kî

### Tām-chúi－Sin-tiàm, Pak-tâu－Lâm-sì-kak kap Se-mn̂g－Tiong-chèng Kí-liām-tn̂g sî-kî

### Tām-chúi－Sin-tiàm, Pak-tâu－Tâi-tiān Toā-lâu sî-kî kap Se-mn̂g－Tiong-chèng Kí-liām-tn̂g sî-kî

### Tām-chúi－Sin-tiàm, Se-mn̂g－Tâi-tiān Tōa-lâu sî-kî

### Siông-san Sin-tiàm Soàⁿ sî-kî

## Êng-ūn sî-kan kap pan-kī

## Chhia-chām





## Chham-khó

Lūi-pia̍t:Tâi-pak Chia̍t-ūn
Lūi-pia̍t:Tâi-pak Chia̍t-ūn lō͘-soàⁿ
Thô-hn̂g Chia̍t-ūn

**Thô-hn̂g To͘-hōe-khu Tāi-chiòng Chia̍t-ūn Hē-thóng**(Hàn-jī: 桃園都會區大眾捷運系統, ), kán-chheng **Thô-hn̂g Chia̍t-ūn** (桃園捷運) kap **Thô-chia̍t** (桃捷), sī Tâi-oân Thô-hn̂g-chhī ê chi̍t-ê tāi-chiòng ūn-su hē-thóng, ho̍k-bū Thô-hn̂g to͘-hōe-khu、Tâi-pak to͘-hōe-khu, pēng hāⁿ Tâi-pak-chhī, Sin-pak-chhī kap Thô-hn̂g-chhī téng saⁿ-chō siâⁿ-chhī.

## Lō͘-soàⁿ

*  Ki-tiûⁿ Soàⁿ (機場線) 
*  Le̍k-sòaⁿ (綠線) (heng-kiàn-tiong)
*  Chang-sòaⁿ (棕線) (kui-ōe-tiong)

## Chham-khó

## Goā-pō liân-kiat
* 
* Taoyuan MRT  by the Transportation Department, Taoyuan County Government

Lūi-pia̍t:Tâi-oân ê chia̍t-ūn
Cecil B. DeMille

**Cecil Blount DeMille** (1881 nî 8 goe̍h 12 ji̍t – 1959 nî 1 goe̍h 21 ji̍t) sī Bí-kok ê tiān-iáⁿ chè-chok, sī Bí-kok tiān-iáⁿ ê khai-ki-chiá chi it.
Ascalon Chiàn-tò͘

**Ascalon Chiàn-tò͘** hoat-seng tī 1099 nî 8 goe̍h 12 ji̍t, tong-sî Ia-lō͘-sat-léng tú hām-lo̍h bô lōa-kú. Pún chiàn-sū it-poaⁿ hông jīn-tēng chò Tē-it-chhù Si̍p-jī-kun siāng bóe pái ê hêng-tōng. Bouillon ê Godfrey niá-chhōa ê si̍p-jī-kun tè-bé phah thè Fatimah Khalifah-kok ê kun-tūi, siú tiâu Ia-lō͘-sat-léng.

Lūi-pia̍t:Si̍p-jī-kun ê chiàn-tò͘
Kū-kim-soaⁿ Tiâu-iok

**Kū-kim-soaⁿ Tiâu-iok** () sī Ji̍t-pún kap Tông-bêng-kok chi kan ê hô-pêng tiâu-iok, 1951 nî 9 goe̍h 8 ji̍t chhiam-tēng, 1952 nî 4 goe̍h 28 ji̍t si̍t-si, chèng-sek kiat-sok tùi Ji̍t-pún ê chiàm-niá.

## Chù-kái

## Gōa-pō͘ liân-kiat

*Treaty of Peace with Japan Signed at San Francisco on 8 September 1951
*Agreement for the Settlement of Disputes arising under Article 15(a) of the Treaty of Peace with Japan
*Prime Minister Shigeru Yoshida's Speech at the San Francisco Peace Conference
*John Foster Dulles's Speech at the San Francisco Peace Conference
*Understanding the San Francisco Peace Treaty's Disposition of Formosa and the Pescadores 
*Joint Communique of the Government of Japan and the Government of the People's Republic of China 1972
*Chihiro Hosoya, "The Road to San Francisco: The Shaping of American Policy on the Japanese Peace Treaty" ''The Japanese Journal of American Studies'' 1(1981) pp. 87–117 

Lūi-pia̍t:Hô-pêng tiâu-iok
Tām-chúi Chām

**Tām-chúi Chām** () tiám tī Tâi-oân Sin-pak-chhī Tām-chúi-khu, sī Tâi-pak Chia̍t-ūn Tām-chúi Sìn-gī Sòaⁿ (Tām-chúi Sòaⁿ) kap Tām-hái Kheng-thih (Nâ-hái Sòaⁿ) ê chia̍t-ūn-chām.
Kong-koán

**Kong-koán** () ū khó-lêng sī chí:

## Tē-hō-miâ
* Kong-koán (Tâi-pak-chhī)
** Kong-koán Chām, Tâi-pak Chia̍t-ūn ê chhia-chām
* Kong-koán (Kah-sian-khu)

### Khu-pia̍t-ia̍h
* Kong-koán-hiong
* Kong-koán-chng
Tōa-khu-hn̂g

**Tōa-khu-hn̂g** ū khó-lêng sī chí:

## Tâi-oân
* Tōa-khu-hn̂g (Kah-sian-khu)
* Tōa-khu-hn̂g (Ko-chhiū-hiong)
Tāi-tiân-lí (Kah-sian-khu)

**Tāi-tiân-lí** (大田里) sī Tâi-oân ê Ko-hiông-chhī Kah-sian-khu koán-lāi ê lí, lāi-bīn ê chng-thâu ū Kong-koán, Chhân-liâu, Chhân-hn̂g, kap Tōa-khu-hn̂g téng só͘-chāi. Pún lí ūi tī leh Kah-sian chhī-lāi (Kah-sian-po͘) ê sai-lâm-pêng Kî-san-khe sai kîⁿ.
Kobayasi Mango

**Kobayasi Mango** (小林 萬吾; 1870 nî 5 goe̍h 31 ji̍t kū. 5 goe̍h 2 ji̍t] – 1947 nî 12 goe̍h 6 ji̍t) sī Ji̍t-pún ê iûⁿ-ōe-ka, i-ê ōe-chok te̍k-pia̍t hèng-chhù tī Ji̍t-pún ê chāi-tē kéng-bu̍t.
Tē-jī-hôe chhī-hōe gī-oân, ke-chng hia̍p-gī-hōe-oân chóng-soán-kí

**Tē-jī-hôe chhī-hōe gī-oân, ke-chng hia̍p-gī-hōe-oân chóng-soán-kí** (第二回市會議員、街庄協議會員總選舉) sī 1939 nî 11 goe̍h 22 ji̍t tī Tâi-oân kí-hêng ê chi̍t pái tē-hng soán-kí.

Tī pún kái soán-kí, thong Tâi-oân ê thâu-phiò-koân-chiá ū 326,229 lâng, tè-bé ū tâu-phiò--ê ū 315,583 lâng. Soán-kí kiat-kó lāi-bīn tòng-soán-chiá ū 1756-ê pún-tó-lâng; 196-ê lōe-tē-lâng. Chia-ê sêng-oân chiàm kui-ê chhī-hōe/hia̍p-gī-hōe-oân ê pòaⁿ-sò͘.

## Thóng-kè
### Tòng-soán-chiá

## Chham-chiàu
* 

## Siong-koan
* Tē-it-hôe chhī-hōe gī-oân, ke-chng hia̍p-gī-hōe-oân chóng-soán-kí
2017 nî Tâm-siâⁿ Phi-chiu sū-kiāⁿ

**Tâm-siâⁿ Phi-chiu** sī 2017 nî 7 goe̍h Soaⁿ-tang ê Tâm-siâⁿ (郯城) kap Kang-so͘ ê Phi-chiu (邳州) nn̄g-ê tē-hng chū-bîn ê chhiong-tu̍t, tāi-seng sī Phi-chiu seng-lí-lâng kap Tâm-siâⁿ-lâng khi oan-siû, tī siā-hōe mûi-thé Bî-sìn téng-bīn mē Phi-siâⁿ-lâng, soah ín-khí bāng-lō͘ oan-ke kap ke-á-lō͘ téng ê kiáu-loān.

## Chham-chiàu
*
Hô-le̍k

**Hô-le̍k** (和暦 *wareki*) sī Ji̍t-pún ê kì-liân-hoat, kap Tang A-chiu kok só͘-chāi chē hūn kó͘-chá chhái-ēng ê le̍k-hoat beh kâng, kā goân-hō tàu tī sò͘-jī thâu-chêng lâi piáu-hiān nî-hūn. Hô-le̍k lāi-bīn, siāng bóe chi̍t-ê pán-pún ê im-iông-le̍k sī Thian-pó-le̍k, 1873 nî Bêng-tī Kái-le̍k liáu-āu thè-ōaⁿ chò Gregorius Le̍k-hoat.
Gûn Peng-ôe

***Gûn Peng-ôe***, Eng-gí choân-miâ *Hans Brinker; or, the Silver Skates: A Story of Life in Holland*, sī Bí-kok chok-ka Mary Mapes Dodge ê siáu-soat chok-phín, 1865 nî thau pái chhut-pán. Kò͘-sū sī koan-hē Hô-lân 19 sè-kí chá-kî ê seng-oa̍h.

## Chham-chiàu
Ki-á-peng-siâⁿ

**Ki-á-peng-siâⁿ** (枝仔冰城), kong-si choân-miâ **Ki-á-peng-siâⁿ Si̍t-gia̍p Kó͘-hūn Iú-hān Kong-si** (枝仔冰城實業股份有限公司), sī Tâi-oân ê chi̍t keng liân-só chhan-thiaⁿ, choan-bûn tī kok khoán peng-phín kiam kî-tha si̍t-phín.

In tāi-seng sī ùi Kî-san khai-gia̍p, khí-goân chū Tēⁿ Sêng (鄭城) tī 1926 nî khai-siat ê Tēⁿ Sêng Peng-ki-ok (鄭城冰枝屋).

## Liân-kiat
* koan-hong-chām
Daffy Duck

**Daffy Duck** ("tá-fí tak-kh") sī Warner Bros. kong-si chè-chok ê chi̍t-ê tōng-ōe cartoon kak-sek, sī chi̍t chiah lâng-hêng ê o͘-sek ah-á, hông sú-iōng tī *[[Looney Tunes]]* kap *[[Merrie Melodies]] téng chok-phín hē-lia̍t lāi-bīn. Chit sian kak-sek sī siāng chá tī tōng-ōe "thoat-sòaⁿ" (*screwball'') khoán ê kha-siàu chi it.
Katuta Syôkin

**Katuta Syôkin** (勝田蕉琴; 1879 nî 11 goe̍h 3 ji̍t – 1963 nî 9 goe̍h 9 ji̍t), pún-miâ **Katuta Yosio** (勝田良雄), sī Ji̍t-pún ê ōe-ka, i sī Tang-kiaⁿ Bí-su̍t Ha̍k-hāu chut-gia̍p--ê, pat tī Ìn-tō͘ gián-kiù Hu̍t-kàu gē-su̍t.

## Chham-chiàu
*
Huzisima Takezi

**Huzisima Takezi** (藤島 武二; 1867 nî 10 goe̍h 15 ji̍t kū. Keio 3 nî 9 goe̍h 18] – 1943 nî 3 goe̍h 19 ji̍t) sī Ji̍t-pún ê ōe-ka, choan-bûn tī Se-iûⁿ-ōe, bē chió Lô-bān-chú-gī hong-keh ê chok-phín.
Âng-chhiū-nâ Chām

**Âng-chhiū-nâ Chām** (紅樹林站) tī Tâi-oân Sin-pak-chhī Tām-chúi-khu ê Gōa-koaⁿ-chin-nâ (外竿蓁林), sī Tâi-pak Chia̍t-ūn Tām-chúi Sìn-gī Soàⁿ (Tām-chúi Soàⁿ) ê 1 ê chia̍t-ūn-chām, mā sī Sin-pak Chia̍t-ūn Tām-hái Khin-thih (Le̍k-soaⁿ Sòaⁿ) ê khin-thih-chām. 

Lūi-pia̍t:Tām-chúi Sìn-gī Sòaⁿ chhia-chām
Lūi-pia̍t:Tām-hái Khin-thih chhia-chām
Tek-ûi-á Chām

**Tek-ûi-á Chām** (竹圍仔站; Hôa-gí: 竹圍站 *ㄓㄨˊ ㄨㄟˊ ㄓㄢˋ / Zhúwéi Zhàn*) sī tī Tâi-oân Sin-pak-chhī Tām-chúi-khu, Tâi-pak Chia̍t-ūn ê Chia̍t-ūn chhia-chām.
Haehara Tomoyasu

**Haehara Tomoyasu** (南風原朝保; 1893 nî 1 goe̍h 5 ji̍t – 1957 nî 2 goe̍h 21 ji̍t) sī Tâi-oân ê i-seng, i sī Okinawa chhut-sin--ê, Tâi-oân Ji̍t-pún sî-tāi i sī Tâi-pak Okinawa Koān-lâng-hōe ê hōe-tiúⁿ.

## Chham-chiàu
Homo antecessor

***Homo antecessor*** sī chi̍t khoán í-keng bia̍t-choa̍t ê jîn-lūi bu̍t-chéng, chûn-chāi tī 1.2 pah-bān kàu 80 bān nî chêng. Pún chéng ê hoat-kiàn-chiá sī Eudald Carbonell, Juan Luis Arsuaga kap J. M. Bermúdez de Castro, hoat-piáu tī 1997 nî.

Nā khó-lū chhut-hiān ê sî-kan, *H. antecessor* kap Out of Africa I hē-lia̍t bu̍t-chéng ū koan-hē, ia̍h chiū sī thâu phoe ji̍p Eurasia ê lâng-khoán (*hominin*) chéng-lūi.

## Chham-chiàu
Keng-sin-sè

**Keng-sin-sè** (Eng-gí: *Pleistocene*) sī chi̍t tōaⁿ tē-chit-ha̍k siōng ê epoch ("sè"), sî-kan tùi 2,588,000 kàu 11,700 nî chêng. Keng-sin-sè liáu-kiat tī lî kin-á-ji̍t chòe-kīn chi̍t pái peng-hô-kî, tī khó-kó͘-ha̍k siōng, mâ sī kū-chio̍h-khì sî-tāi ê kiat-bóe.

Lūi-pia̍t:Tē-chit sî-tāi
Porky Pig

**Porky Pig** sī chi̍t sian tōng-ōe cartoon kak-sek, Warner Bros. chè-chok ê chi̍t chiah ti-á, tāi-seng sī sú-iōng tī Looney Tunes kap Merrie Melodies hē-lia̍t lāi-bīn.
Studio Ghibli

**Tu-sek Hōe-siā Studio Ghibli** (株式会社スタジオジブリ; lô. *Kabusiki-gaisya Sutazio Ziburi*) sī Ji̍t-pún ê chi̍t keng tōng-ōe iáⁿ-hì kang-chok-sek, pún-pō͘ tī Tang-kiaⁿ-to͘ ê Koganei-chhī.
Nakano

**Nakano** (Ji̍t-gí: , ) thang chí:
*Nakano-chhī: Ji̍t-pún Nagano-Koān--ê chhī.
*Nakano-khu: Ji̍t-pún Tang-kiaⁿ-to--ê khu.
*1 ê Ji̍t-pún-sèⁿ.
*Tâi-oân chok-sû-ka N̂g Tiōng-him (黃仲鑫)--ê gē-miâ, hàn-jī sī "那卡諾".
Ō͘-liâu

**Ō͘-liâu** (芋寮) sī Tâi-oân ê chi̍t-ê chng-thâu, só͘-chāi tī Ko-hiông-chhī Kiô-thâu-khu lāi, hêng-chèng siōng sio̍k Ō͘-liâu-lí koán-lāi.

## Tē-lí
Ō͘-liâu ūi tī leh Gō͘-lí-nâ ê sai-lâm-pêng, chú-koaⁿ chhī-khu ê tang-pêng.

## Chong-kàu
Chng lāi ū chi̍t keng Siū-seng-biō (壽生廟).
Kun-sū ki-tē

**Kun-sū ki-tē** sī chí chù-chat it-tēng sò͘-liōng ê bú-chong pō͘-tūi chìn-hêng te̍k-tēng ê kun-sū oa̍h-tāng, ū siong tùi-èng ê cho͘-chit ki-koan kap siat-si ê tē-khu.
N̂g Tiōng-him

**N̂g Tiōng-him** (Hàn-jī: 黃仲鑫, ), gē-miâ **Nakano** (Hàn-jī: 那卡諾), sī Tâi-oân--ê kó͘-chhiú kap chok-sû-ka. Tāi-piáu chok-phín ū *[[Bāng Lí Chá Kui]]*, *[[Khó͘-loân-koa]]* (苦戀歌).
Sêng-kong-niá

**Sêng-kong-niá** (成功嶺) sī Tâi-oân Tiong-hôa Bîn-kok Kok-kun tī Tâi-tiong-chhī O͘-ji̍t-khu Tōa-tō͘ Tâi-tē téng ê kun-iâⁿ.

## Gōa-pō͘ liân-kiat
*
* Tiong-hôa Bîn-kok Kok-hông-pō͘
* Tiong-hôa Bîn-kok Lio̍k-kun
Kun-tūi

**Kun-tūi** (軍隊), iā hō-chò bú-chong le̍k-liōng, sī kok-ka ūi-tio̍h pó-hō͘ i-ê kok-ka kap jîn-bîn ê lī-ek, siū-khoân sú-iōng tì-bēng bú-le̍k kap bú-khì ê chèng-kui bú-chong le̍k-liōng. Kun-tūi ê jīn-bū it-poaⁿ sī pó-hō͘ kok-ka kap jîn-bîn, í-ki̍p tùi kî-thaⁿ kok-ka hoat-tōng chiàn-cheng; mā ū chi̍t-kóa kok-ka ê chèng-kui bú-chong le̍k-liōng bô kiò-chò "kun-tūi", chhin-chhiūⁿ oân-choân kun-sū-hòa ê Ji̍t-pún Chū-ōe-tūi.

Taⁿ it-poaⁿ kok-ka ê kun-tūi tāi-iok ū lio̍k-kun (hâm hiàn-peng), hái-kun (hâm hái-kun lio̍k-chiàn-tūi) kap khong-kun téng kun-chióng. Lēng-gōa koh ū te̍k-sû pō͘-tūi, thài-khong pō͘-tūi, tiān-chú-chiàn pō͘-tūi téng-téng. Tī kun-jîn tiong, ū kun-koaⁿ, sū-koaⁿ, sū-peng téng kun-kai. Kun-tūi ē-tàng lī-iōng kok-ka gī-bū-e̍k ia̍h-sī chì-goān-e̍k lâi pó-chhiong peng-goân.
Gio̍k-chhùi

**Gio̍k-chhùi** (玉砕; ぎょくさい *gyokusai*) sī lêng-goān chū-ngó͘ húi-bia̍t, mā bô-ài úi-khut-kiû-choân ê hêng-tōng. Tī tē-jī-chhù sè-kài tāi-chiàn bóe-kî, Ji̍t-pún kun-tūi bat ēng "gio̍k-chhùi" chit-ê sû lâi kóng choân-thé tīn-bông ê chêng-hêng.

## Siong-koan
*Bān-sòe tu̍t-ke̍k
Kiô-á-thâu (Kiô-thâu-khu)

**Kiô-á-thâu** sī Tâi-oân Ko-hiông-chhī Kiô-thâu-khu lāi ê chi̍t-ê pō͘-hūn, sī Kiô-thâu ê chú-iàu ke-chhī, kap kè-piah ê Sū-liông chiap chò-hóe, hêng-chèng siōng pun chò Kiô-thâu-lí kap Kiô-lâm-lí (橋南里) koán-lí.

Lūi-pia̍t:Ko-hiông-chiu ê tōa-jī
Koàn-thâu

**Koàn-thâu** (罐頭) sī chi̍t chióng si̍t-phín pó-chûn ê hong-sek, ē-tàng sī koàn-chong ím-liāu, pí-lūn kóng koàn-thâu khì-chúi, ka-pi, kóe-chí-chiap, gû-leng-tê, bì-luh téng. Koàn-thâu iā ū khó-lêng sī koàn-chong si̍t-phín, chhin-chhiūⁿ ngó͘-chhan-bah, kiâm-hî, hoan-be̍h téng, in-ê pau-chong châi-liāu sī bé-kháu-thih. Khui koàn-thâu ê sî-chūn ài ēng koàn-khui-á, ū-ê koàn-thâu ū e̍k-khai-koàn ê siat-kè, bô su-iàu koàn-khui-á.

## Gōa-pō͘ liân-kiat
Tân Cha-bó͘

**Tân Cha-bó͘** (陳查某; ) sī chi̍t ūi Tâi-oân ê cha-po͘ seng-lí-lâng, Tâi-pak chhut-sin, sī siōng-chá kā keng-chio bē khì Ji̍t-pún ê seng-lí-lâng, hō lâng kiò chò "Keng-chio Tāi-ông" (香蕉大王) kap "Chheng-kó Tāi-ông" (青果大王).
Kip-kong Hó͘ⁿ-gī Hng

**Kip-kong-hó͘ⁿ-gī-hng** (急公好義坊) sī Tâi-oân Chheng-tiâu sî-tāi ê chi̍t chō pâi-hng.

## Siong-koan
*

Lūi-pia̍t:Tâi-pak-siâⁿ
Pâi-hng

**Pâi-hng** (牌坊), kán-chheng **hng** (坊), sī Tiong-kok kap Tang-a kiàn-tio̍k tiong hui-siông tiōng-iàu ê chi̍t chióng kiàn-tio̍k-bu̍t.

## Siong-koan
*
Grand Theft Auto V

***Grand Theft Auto V*** sī Rockstar North khai-hoat, Rockstar Games chhut-phín ê chi̍t thò tōng-chok mō͘-hiám gém, 2013 nî 11 goe̍h 17 ji̍t ê sī tāi-seng tī PlayStation 3 kap Xbox 360 téng hoat-hêng, 2014 nî 11 goe̍h 18 koh chhut tī PlayStation 4 kiam Xbox One; kàu 2015 nî 4 goe̍h 14 chhut Microsoft Windows pán-pún.

Kàu 2017 nî 5 goe̍h, í-keng bē-chhut liáu 8 chheng-bān cho͘, sī iú-sú siau-lō͘ siāng tōa ê tiān-náu iû-hì chi it.
Sa'id 1-sè ibn Idris

**Sa'id 1-sè ibn Idris** (*Sa'id I ibn Idris*; 760 nî – 803 nî) sī Nekor Ông-kok ê kok-ông, chāi-ûi kî-kan sī 760 nî kàu 803 nî.
Salih 1-sè ibn Mansur

**Salih 1-sè ibn Mansur** (*Salih I ibn Mansur*) sī Nekor Ông-kok ê kok-ông, chāi-ûi kî-kan sī 710 nî kàu 749 nî.
Al-Mu'tasim ibn Salih

**al-Mu'tasim ibn Salih** sī Nekor Ông-kok ê kok-ông, chāi-ûi kî-kan sī 749 nî kàu 750 nî-tāi.
Idris 1-sè ibn Salih

**Idris 1-sè ibn Salih** (*Idris I ibn Salih*) sī Nekor Ông-kok ê kok-ông, chāi-ûi kî-kan sī 750 nî-tāi kàu 760 nî.
Salih 3-sè ibn Sa'id

**Salih 3-sè ibn Sa'id** (*Salih III ibn Sa'id*) sī Nekor Ông-kok ê kok-ông, chāi-ûi kî-kan sī 917 nî kàu 927 nî.
Nekor Ông-kok

**Nekor Ông-kok** sī 710 nî kàu 1019 nî kan chûn-chāi tī kin-á-ji̍t Morocco ê amir-kok, in-ê kiaⁿ-siâⁿ tāi-seng siat tī Temsaman, lo̍h-bóe sóa kòe Nekor.
Tughril

**Tughril** (طغرل بیک; 990 nî – 1063 nî) sī Seljuk Tè-kok ê sultan, chāi-ûi kî-kan sī 1037 nî kàu 1063 nî 9 goe̍h 4 ji̍t.
Alp Arslan

**Alp Arslan** (آلپ ارسلان; 1029 nî 1 goe̍h 20 ji̍t – 1072 nî 12 goe̍h 15 ji̍t) sī Seljuk Tè-kok ê sultan, chāi-ûi kî-kan sī 1063 nî 9 goe̍h 4 ji̍t kàu 1072 nî 12 goe̍h 15 ji̍t.
Toghrul 3-sè

**Toghrul 3-sè** (1194 nî 3 goe̍h 19 ji̍t kòe-sin) sī Seljuk Tè-kok ê sultan, chāi-ûi kî-kan sī 1175 nî kàu 1176 nî.
Malik-Shah 1-sè

**Malik-Shah 1-sè** (1055 nî – 1092 nî 11 goe̍h 19 ji̍t) sī Seljuk Tè-kok ê sultan, chāi-ûi kî-kan sī 1072 nî 12 goe̍h 15 ji̍t kàu 1092 nî 11 goe̍h 19 ji̍t.
Barkiyaruq

**Barkiyaruq** (برکیارق; 1079 nî – 1105 nî) sī Seljuk Tè-kok ê sultan, chāi-ûi kî-kan sī 1092 nî kàu 1105 nî.
Mahmud 1-sè (Seljuk Tè-kok)

**Mahmud 1-sè** (11 sè-kí – 1094 nî 11 goe̍h) sī Seljuk Tè-kok ê sultan, chāi-ûi kî-kan sī 1092 nî 11 goe̍h 19 ji̍t kàu 1094 nî.
Kàu-iok-pō͘ Kok-gú Thui-hêng Úi-oân-hōe

**Kàu-iok-pō͘ Kok-gú Thui-hêng Úi-oân-hōe** (教育部國語推行委員會), sio̍k-chheng **Kok-gú-hōe** (國語會), sī Tiong-hôa Bîn-kok Kàu-io̍k-pō͘ lāi ê hun-chi kong-lêng-sèng úi-oân-hōe chi-it. Tī Tâi-oân, 2000 nî chìn-chêng ê Kok-gú-hōe khah chiam-tùi chèng-thé hàn-jī gú-bûn gián-kiù kang-chok,  kok-jī jī-tián pian-chhoàn, kok-jī bûn-jī kap gí-bûn thóng-chéng chò si̍t-chè thóng-ha̍p ê kang-chok; 2000 nî āu, kiông-tiāu Lióng-hōaⁿ gí-bûn gián-kiù kap Tâi-oân pún-thó͘ gí-giân ê chéng-lí kap kà-ha̍k. Miâ-gī sī thui-tián kok-gí, si̍t-chè gia̍p-bū sī chóng-chéng choân-kok gí-bûn chu-sìn kap sím-gī gí-giân bûn-jī ê piau-chún.
Hong-thai Nesat (2017 nî)

**Hong-thai Nesat** () sī 2017 nî ê tē-16 ê jia̍t-tāi soân-hong, mā sī tē-9 ê pī hō-miâ ê sai Thài-pêng-iûⁿ jia̍t-tāi soân-hong. "Nesat" () sī Khmer-gí ê sû, iû Kán-po͘-chē thê-kiong, ì-sù sī "lia̍h-hî". Chit-ê miâ sī tē-3 pái sú-iōng, thâu 2 pái sī 2005 nî kap 2011 nî.
Hong-thai Nesat

**Hong-thai Nesat** (eng. *Typhoon Nesat*) ū khó-lêng sī teh kóng:
*Hong-thai Nesat (2005 nî)
*Hong-thai Nesat (2011 nî)
*Hong-thai Nesat (2017 nî)
Sè-kài Khì-siōng Cho͘-chit

**Sè-kài Khì-siōng Cho͘-chit** (Hàn-jī: **世界氣象組織**; Eng-gí: **World Meteorological Organization**, kán-chheng **WMO**) sī Liân-ha̍p-kok ê chi̍t ê choan-bûn ki-koan, chú-koán khì-siōng-ha̍k, chúi-bûn-ha̍k, kap tē-kiû bu̍t-lí-ha̍k hong-bīn ê kok-chè ha̍p-chok.

## Le̍k-sú
1873 nî, hui-chèng-hú cho͘-chit Kok-chè Khì-siōng Cho͘-chit (IMO) tī Wien sêng-li̍p, che sī chi̍t ê kau-ōaⁿ khì-siōng chu-liāu kap gián-kiù ê lūn-tôaⁿ. 1947 nî Sè-kài Khì-siōng Tōa-hōe Tāi-hōe koat-gī beh kái-kek IMO ê tē-ūi kap kē-kò͘, jiân-āu Sè-kài Khì-siōng Cho͘-chit tī 1950 nî chèng-sek sêng-li̍p , keh-tńg-nî chiâⁿ-chò Liân-ha̍p-kok hē-thóng ē-kha ê chi̍t ê chèng-hú-kan cho͘-chit.

## Sè-kài Khì-siōng Ji̍t
Chū 1961 nî khai-sí, ūi-tio̍h beh kì-liām WMO ê sêng-li̍p 10 chiu-nî, WMO chè-tēng múi chi̍t nî ê 3 goe̍h 23 sī Sè-kài Khì-siōng Ji̍t.

## Sêng-oân
Kàu 2022 nî ûi-chí, WMO ū 187 ê hóe-goân-kok kap 6 ê hóe-goân-kok sio̍k-tē. Choân sè-kài hun-chò 6 ê tōa-khu, tē 1 khu sī Hui-chiu, tē 2 khu A-chiu, tē 3 khu Lâm Bí-chiu, tē 4 khu Pak Bí-chiu kap Tiong Bí-chiu, tē 5 khu Se-lâm Thài-pêng-iûⁿ, tē 6 khu Au-chiu. Koh ū 10 ê kok-ka sio̍k-tī chhiau-kòe chi̍t ê tōa-khu.

## Chù-kái

## Chham-khó chu-liāu


## Guā-pō liân-kiat

* 
* 
*  (as of October 2018, this functions as a WMO Extranet for the WMO Community as an interim solution until a new WMO Community website can be launched)
* 
*
Tiong-iong Khì-siōng-sú

**Tiong-iong Khì-siōng-sú** (中央氣象署) sī Tiong-hôa Bîn-kok Chèng-hú ê khì-siōng choan-chek ki-koan, lē-sio̍k tī Kau-thong-pō͘, hū-chek khì-siōng koan-chek kap ī-pò gia̍p-bū, pau-hâm thiⁿ-khì, tē-tāng, hái-siōng, thian-bûn téng tē-kiû kho-ha̍k hāng-bo̍k, bo̍k-chiân iā sī Tiong-hôa Bîn-kok ûi-it koaⁿ-hong ê khì-siōng ī-pò, chai-hāi-sèng thiⁿ-khì te̍k-pò (hong-thai kéng-pò, hô-ú te̍k-pò, kiông-hong te̍k-pò, kē-un te̍k-pò téng) kap tē-tāng pò-kò ê hoat-pò͘ tan-ūi.

## Gōa-pō͘ liân-kiat
*
*Kau-thong-pō͘ Tiong-iong Khì-siōng-sú
*Kau-thong-pō͘ Tiong-iong Khì-siōng-sú Lâm-pō͘ Khì-siōng Ho̍k-bū 
*
*
*
Tâi-oân Bûn-khò͘

**Tâi-oân Bûn-khò͘** (台湾文庫), tī 1901 nî sêng-li̍p, sī Tâi-oân Ji̍t-pún sî-tāi ê tē-it chō kong-kiōng tô͘-su-koán, mā pī khòaⁿ-chò sī bo̍k-chiân Kok-li̍p Tâi-oân Tô͘-su-koán siōng-chá ê chiân-sin.
Hái-hâng Chi̍p-thoân

**Hái-hâng Chi̍p-thoân Iú-hān Kong-si** (海航集团有限公司; Eng-gí miâ: *HNA Group Co., Ltd.*) sī Tiong-kok ê ho̍k-ha̍p khì-gia̍p, pún-siā tī Hái-lâm ê Hái-kháu. In sī 2000 nî chhòng-li̍p--ê, khòng-chè goân-lâi Hái-lâm Hâng-khong chāi-lāi ê chē keng kok khoán kong-sí.

Tī Tiong-kok hái-gōa, in chhî-iú chin chē kok-chè khì-gia̍p ê chu-pún, pau-koat Hilton Worldwide ê 25%, kap Deutsche Bank ê 9.9% chó-iū kó͘-hūn. 

## Chham-chiàu
Jeff Bezos

**BabajiJeffrey Preston Bezos** () sī Bí-kok ê si̍t-gia̍p-ka, sī Amazon.com ê chhòng-li̍p-chiá.
Tân Kèng-hui

**Tân Kèng-hui** (陳敬輝; 1911 nî 4 goe̍h 25 ji̍t – 1968 nî 6 goe̍h 16 ji̍t) sī Tâi-oân ê ōe-ka kiam kàu-iok-chiá, i choan-bûn tī Tang-iûⁿ-ōe. 

Tha̍k Kiaⁿ-to͘ Kòe-ōe Choan-bûn Ha̍k-hāu ê sî, i ēng chok-phín *Lú* (女) thâu chi̍t pái ji̍p-soán Tâi-oân Bí-su̍t Tián-lám-hōe.

## Chham-chiàu
*
Hagiya Syûkin

**Hagiya Syûkin** (萩谷秋琴; 1875 nî – 1952 nî) sī Ji̍t-pún ê ōe-ka kiam kàu-io̍k-chiá.

## Chham-chiàu
* 

## Liân-kiat
* Takahagi Le̍k-sú Bîn-sio̍k Chu-liāu-koán ê Tián-lám-toaⁿ
Karl 4-sè Tē-chì

***Hông-tè [[Karl 4-sè]] Tē-chì*** (Tek-gí: *Landbuch Kaiser Karls IV.*), he̍k-chiá kiò ***Brandenburg [[Mark|Pian-kài-léng]] ê Tē-chì*** (*Landbuch der Mark Brandenburg*) sī 1375 nî goân-sêng ê chi̍t pō͘ tē-lí tiâu-cha-su, sī Tiong-sè-kí bóe-kî tiōng-iàu ê thóng-kè chu-liāu.

Lūi-pia̍t:Tek-kok ê le̍k-sú
Keng (ga̍k-khì)

**Keng** sī chi̍t hāng ga̍k-khì tang-tiong ēng-lâi chè-chō hiân chìn-tōng ê ke-si, châi-chit put-téng, nā tī bâi-ó-lín kap beh kâng ê ga̍k-khì lâi kóng, it-poaⁿ sī lī-ēng bé-mn̂g chò keng-mo͘, tàu tī chhâ chò ê keng-péⁿ chè-chok--ê.

Chiàu bô-kâng khoán ga̍k-khì, keng ia̍h ū bô kâng ê hêng-thé. Chá-kî ê keng sī oan-oat hêng--ê, āu--lâi hoat-tián chhut ti̍t-chōa hêng--ê. Pí-lūn rebab ê keng sī óa oan-oat khoán, nā cello ê keng sī óa ti̍t-chōa khoán.

## Chham-chiàu
*
N̂g Lâm-kiû

**N̂g Lâm-kiû** (黃南球; 1840 nî 6 goe̍h 10 ji̍t – 1919 nî 3 goe̍h 3 ji̍t) sī Tâi-oân ê kun-sū kiam khún-hō͘ thâu-lâng. I sī Iûⁿ-moâi chhut-sì--ê, sè-hàn tòe lāu-pē sóa kòe Lâm-chng. I chhòng-li̍p ê khún-hō, tī 19 sè-kí khui-khún chin chē Biâu-le̍k tē-hng ê thó͘-tē.
Tō͘ Chheng

**Tō͘ Chheng** (杜清; 1869 nî 6 goe̍h 1 ji̍t – 1936 nî 12 goe̍h 6 ji̍t) sī Tâi-oân ê si̍t-gia̍p-ka, Ji̍t-pún niá Tâi-oân chái-kî pat chò koaⁿ-liâu, tè-bé tī 20 sè-kí chhe-kî keng-gêng chè-bō sū-giap.
Tiong-hô Sin-lô͘ Sòaⁿ

**Tiong-hô Sin-lô͘ Sòaⁿ** (; ), sī Tâi-pak chia̍t-ūn êng-ūn-tiong ê chi̍t tiâu lō͘-sòaⁿ. lō͘-sòaⁿ tāi-piáu sek-chúi sī kam-á-sek.

## Le̍k-sú
### Tām-chúi－Lâm-sì-kak sî-kî

### Pak-tâu－Lâm-sì-kak sî-kî

### Pak-tâu－Lâm-sì-kak kap Sin-lô͘ Sòaⁿ sî-kî

### Tiong-hô Sin-lô͘ Sòaⁿ sî-kî

## Êng-ūn sî-kan kap pan-kī

## Chhia-chām





## Chham-khó

Lūi-pia̍t:Tâi-pak Chia̍t-ūn
Lūi-pia̍t:Tâi-pak Chia̍t-ūn lō͘-sòaⁿ
Cha̍p-la̍k-tāi-kok

**Cha̍p-la̍k-tāi-kok** ( *Mahajanapada*, "tōa-kok") sī Ìn-tō͘ le̍k-sú siōng ê chi̍t ê sî-kî, tāi-iok tī se-goân chêng 600 nî kàu 300 nî, chìn-chêng sī Vedic sî-tāi. Cha̍p-la̍k-tāi-kok chú-iàu sī 16 ê tōa-kok pēng-li̍p cheng-pà, chia-ê tōa-kok chú-iàu hun-pò͘ tī Ìn-tō͘ tiong-pak-pō͘ ê Ìn-tō͘-hô Hêng-hô Pêⁿ-po͘. Magadha ê si̍t-le̍k siōng kiông, keng-kòe Haryanka, Shishunaga, Nanda kap Maurya 4 ê ông-tiâu ê hoat-tián kap khok-tiuⁿ, chòe-āu iû Maurya ông-tiâu tī kong-goân chêng 4 sè-kí bóe-kî thóng-it liáu Ìn-tō͘ tōa-pō͘, kiat-sok liáu Cha̍p-la̍k-tāi-kok sî-tāi.


Lūi-pia̍t:Ìn-tō͘ ê le̍k-sú
Magadha

**Magadha** (), hàn-bûn hoan-e̍k chò **Mô͘-kiat-tô** (摩揭陀), sī kó͘-chá Ìn-tō͘ ê chi̍t ê ông-kok, sī Cha̍p-la̍k-tāi-kok ê kî-tiong chi̍t ê. Hu̍t-chó͘ Sek-khia-mô͘-nî ê it-seng tōa-pòaⁿ seng-oa̍h tī Magadha, só͘-í chia sī Ìn-tō͘ tiōng-iàu ê Hu̍t-kàu sèng-tē.

## Ông-tiâu
*Haryanka ông-tiâu
*Shishunaga ông-tiâu
*Nanda Tè-kok
*Maurya Tè-kok
*Shunga Tè-kok
*Kanva ông-tiâu
*Gupta Tè-kok
Maurya Tè-kok

**Maurya Tè-kok** (मौर्य राजवंश), he̍k-chiá **Khóng-chhiok Tè-kok** (孔雀帝國), sī kó͘-chá Ìn-tō͘ Magadha Kok ê chi̍t ê ông-tiâu.
Gandhara

**Gandhara** (), hàn-bûn hoan-e̍k chò **Kiān-tô-lô** (健馱邏), sī kó͘-chá Ìn-tō͘ ê chi̍t ê kok-ka, iā sī Cha̍p-la̍k-tāi-kok chi-it.
Sulaymaniyah Séng

**Sulaymaniyah** sī Iraq Kiōng-hô-kok Kurdistan Tē-he̍k ê chi̍t ê séng.


Lūi-pia̍t:Iraq ê séng
Kawasaki Syôkô

**Kawasaki Syôkô** (川﨑 小虎; 1886 nî 5 goe̍h 8 ji̍t – 1977 nî 1 goe̍h 29 ji̍t) sī Ji̍t-pún ê ōe-ka, choan-bûn tī Yamato kòe (大和絵) ōe-chok
Baghlan Séng

**Baghlan** sī Afghanistan ê chi̍t ê séng; ē-kha khu-hun chòe 16 ê koān.


Lūi-pia̍t:Afghanistan ê séng
Bamyan Séng

**Bamyan** sī Afghanistan ê chi̍t ê séng; ē-kha khu-hun chòe 7 ê koān.


Lūi-pia̍t:Afghanistan ê séng
Faryab Séng

**Faryab** sī Afghanistan ê chi̍t ê séng; ē-kha khu-hun chòe 14 ê koān.


Lūi-pia̍t:Afghanistan ê séng
Badghis Séng

**Badghis** sī Afghanistan ê chi̍t ê séng; ē-kha khu-hun chòe 7 ê koān.


Lūi-pia̍t:Afghanistan ê séng
Pang-lâm Sòaⁿ

**Pang-lâm Sòaⁿ** (; ), koh kiò-chò **Pán-lâm Sòaⁿ** (), sī Tâi-pak chia̍t-ūn êng-ūn-tiong ê chi̍t tiâu lō͘-sòaⁿ, tāi-piáu sek-chúi sī nâ-sek.

## Le̍k-sú
### Chhī-chèng-hú－Liông-san-sī sî-kî

### Khun-iông－Sin-po͘ sî-kî

### Khun-iông－Éng-lêng sî-kî

### Lâm-káng－Éng-lêng sî-kî

### Lâm-káng Tián-lám-koán－Éng-lêng sî-kî

### Pang-lâm Sòaⁿ choân-sòaⁿ lóng thang

## Êng-ūn sî-kan kap pan-kī

## Chhia-chām





## Chham-khó

Lūi-pia̍t:Tâi-pak Chia̍t-ūn
Lūi-pia̍t:Tâi-pak Chia̍t-ūn lō͘-sòaⁿ
Blockchain

**Blockchain** () sī chi̍t khoán pun-sòaⁿ-sek ê chu-liāu-khò͘, thang ēng lâi î-chhî liân-sio̍k sêng-tióng tang-tiong ê chi̍t lia̍t kì-lio̍k, chia-ê chē-chē kì-lio̍k, tio̍h sī *block*. Bí chi̍t tiâu block hâm chi̍t chōa sî-kan-ìn (*timestamp*), kiam chi̍t-ê liân hiòng chêng chi̍t-ê block ê liân-kiat. Blockchain it-poaⁿ sī sú-iōng chiap tī chi̍t-ê thang kiám-giām sin block ê hia̍p-tēng (*protocol*) ê peer to peer ("ēng-chiá tùi ēng-chiá") bāng-lō͘ lâi koán-lí.
1502 Arenda

**1502 Arenda** sī chi̍t lia̍p sió-he̍k-chheⁿ.

## Siong-koan
*Sió-he̍k-chheⁿ ê lia̍t-toaⁿ

## Chham-khó chu-liāu

## Gōa-pō͘ liân-kiat

Lūi-pia̍t:Sió-he̍k-chheⁿ
Bôa-chio̍h-á

:*Chi̍t phiⁿ bûn-chiuⁿ m̄-sī teh kóng bôa to-á ēng ê [[bôa-chio̍h]].*

**Bôa-chio̍h-á** (Italia-gí: *terrazzo*) sī chi̍t khoán ho̍k-ha̍p châi-liâu, it-poaⁿ ēng lâi chò piah kap tē-pán, chú-iàu ê sêng-hun sī chē chióng hun-sòaⁿ ê chio̍h-thâu kap chi̍t kóa ū kò͘-tēng chok-iōng ê châi-chit thàu chó-hóe.

## Le̍k-sú
Bôa-chio̍h-á tāi-seng sī Venezia ê kang-lâng khai-hoat ê chi̍t chióng tē-pán châi-liâu.
Ikegami Syûho

**Ikegami Syûho** (池上 秀畝; 1874 nî 10 goe̍h 10 ji̍t – 1944 nî 5 goe̍h 26 ji̍t) sī Ji̍t-pún ê ōe-ka, te̍k-pia̍t choan-bûn tī sam-súi-ōe, hoe-chiáu-ōe téng lūi chok-phín.
Altai Kai

**Altai Kai** sī Lō͘-se-a Altai Kiōng-hô-kok ê chi̍t-ê bîn-sio̍k im-ga̍k thoân-thé, 1997 nî Urmat Yntaev chhòng-li̍p--ê, te̍k-sek sī nâ-âu chhiùⁿ.
Chng Chu Gio̍k-lú

thumb|Chng Chu Gio̍k-lú
**Chng Chu Gio̍k-lú** (莊朱玉女; ), pún-miâ **Chu Gio̍k-lú**, Phêⁿ-ô͘-koān Pe̍h-soa-hiong Ka-pòa-sū chhut-sin, Tâi-oân chû-siān-ka, tn̂g-nî tī Ko-hiông-chhī kong-hn̂g lio̍k-kiô kha bē Sin-tâi-phiò 10 îⁿ kè-siàu ê ài-sim chū-chō͘-chhan.

## Seng-pêng
1920 nî 9 goe̍h 4 ji̍t, Chu Gio̍k-lú tī Ji̍t-pún sî-tāi Ko-hiông-chiu Phêⁿ-ô͘-kūn Pe̍h-soa-chng Ka-pòa-sū chhut-sì. 1936 nî hām Chng Bûn-thêng (莊文騰) kiat-hun, kòa Chng sèⁿ, seⁿ cha-po͘ kap cha-bó͘ kiáⁿ kok 3 ê. 16 hòe hām in ang poaⁿ-sóa kàu Ko-hiông. Tē-jī-chhù Sè-kài Tāi-chiàn kî-kan, tú khai-sí in ang pī phài kàu Lâm-iûⁿ chò kun-hu, i tō sái gû-chhia thàn-chia̍h, iā bat chhōa gín-á kàu Tâi-lâm Oan-lí kap Pò͘-tē pī-lān.
Hông-ōe Tāi-sîn

**Hông-ōe Tāi-sîn** (防衛大臣) sī Ji̍t-pún Hông-ōe-séng ê chòe-ko siú-tiúⁿ, sī Kok-bū Tāi-sîn chi-it.

## Le̍k-tāi Hông-ōe Tāi-sîn
Bazeilles Chiàn-tò͘

**Bazeilles Chiàn-tò͘** sī Phó͘-Hoat Chiàn-cheng ê chi̍t kái chiàn-sū, hoat-seng tī 1870 nî ê 8 goe̍h 31 ji̍t kàu 9 goe̍h chhe 1 chi kan. Thâu ji̍t Goân-sè Marie MacMahon sûn Meuse Khe tùi Beaumont-en-Argonne thè-kun, tī Bazeilles tú tio̍h Baron Ludwig von der Tann niá Bavaria kun-tūi kong-kek. Kàu keh-kang ê sî, Hoat-kok-lâng khì-sak chng-thâu, hiòng Balan cháu thè. Chit chūn MacMahon í-keng giâm-tiōng siū-siong, hō͘ Chiong-kun Auguste Ducrot kè-sio̍k tī kâng ji̍t ê tiōng-iàu chiàn-sū Sedan Chiàn-tò͘ tang-tiong chí-hui.

## Chham-chiàu
*
Hô-ló Jī-kak

**Hô-ló Jī-kak** (; hàn. 河洛字角; eng. *Holojigak*) sī chi̍t thò bûn-jī si̍t-giām kang-sū, the̍h-lâi su-siá Bân-lâm-gú. Gōa-hêng chham Ko-lê-jī lūi-sū, tān-sī ū siaⁿ-tiāu piau-kì. I-ê lô-má-hòa hē-thóng sī Hô-ló Pheng-im. Kàu-taⁿ ûi-chí, Hô-ló Jī-kak iáu-bōe pī Unicode siu-lio̍k.

## Chham-khó chu-liāu

Lūi-pia̍t:Bûn-jī