Elizabeth (Ò-tē-lī Ông-hiō)

**Elisabeth Amalie Eugenie**（）thong-chheng **Ò-tē-lī ê Elisabeth**（）á-sī **Bayern ê** **Elisabeth**（）si Ò-tē-lī Hông-tèFranz Joseph 1-sè ê khan-chhiú, Ò-tē-lī ông-hiō, *Magyar Királyság* ông-hiō, i ê bí-māu kah khip-ín-la̍t hō͘ kui Au-chiu chhi-bê, hông chheng-chòe "Sè-kài siōng bí-lē ê hông-hiō".

Elisabeth ông-hiō chhut-sì tī Bayern Ông-kok ê chi̍t-ê kùi-cho̍k ka-têng, chhù-lāi-lâng kah pêng-iú sò͘-siông chheng i chòe **Si-si**（）. Elisabeth ông-hiō sī lú kong-chiok, tī i 16 hè tú-tio̍h Franz Josef I chìn-chêng, sī tī chū-iû sûi-ì ê seng-oa̍h khoân-kéng tōa-hàn. Khiok-sī hun-in kā isak ji̍p-khì chèng-sek ê Habsbrug Ông-tiâu kiong-têng seng-oa̍h tiong, hō͘ i liāu-sióng bē-hù koh kám-kak chhù-bī bô-kâng. Ta-ke Sophie kong-chú tī Elisabeth ông-hiō ê cha-bó͘-kiáⁿ chhut-sì liáu-āu tō chiap-chhiú in, koh tī Elisabeth ông-hiō m̄-chai-iáⁿ ê sî-chūn thè`in sóe-lé. Só͘-í tī hun-in chá-kî, in-ūi cha-bó͘-kiáⁿ ê iúⁿ-chhī-koân kah ta-ke bē-ha̍h. Elisabeth ông-hiō tī Ò-tē-lī ê chèng-tī éng-hióng iú-hān, m̄-koh i khiok-sī chiâⁿ-chòe chi̍t-ê bûn-hòa ngó͘-siōng. Elisabeth ông-hiō kah kî-thaⁿ tī tiān-iáⁿ hām hì-kio̍k kâng-khoán, hông līn-ûi sī chi̍t-ê tī chū-iû chêng-sin kah thoân-thóng kiong-têng kui-kú pâi-hoâi ê pi-kio̍k jîn-bu̍t.

## Bavaria Kong-chiok
左|縮圖|Siàu-liân ê Elisabeth（chiàⁿ-pêng）kah i ê a-chí Helene tī Possenhofen Siâⁿ-pó
1837 nî 12 ge̍h 24 hō Elisabeth chhut-sì ti Tek-kok München. Elisabeth sī Bayern ê Maximilian Joseph Kong-chiok（Wittelsbach Ka-cho̍k ê chi̍t-ê gōa-thiāu）kah kāng-chong ê Ludovika kong-chú（Bavaria Kok-ông Maximilian It-sè ê châ-bó͘-kiáⁿ）ê tē-jī châ-bó͘-kiáⁿ. I sòe-hàn-sî khah tiāⁿ tī **Starnberg　Ô͘-piⁿ** ê **Possenhofen** siâⁿ-pó tōa-hàn. Lāu-pē Max kong-chiok tī kiong-têng lāi-tóe bô jīm-hô chit-bū, i kah-ì lú-iû kah pháu-bé, sèng-keh khò-sio̍k, kah-ì chū-iû chū-chāi, hông kiò-chòe "Siáu-lâng Max" , só͘-í Sisi sòe-hàn ê sî bô siū-tio̍h siūⁿ chē sok-pa̍k, koh-ū Max ê sèng-keh iā éng-hióng Sisi chiok chhim. Sòe-hàn-sî ê Sisi tō piáu-hiān sim-būn, bín-kám ê te̍k-chit, chit-khoán sèng-keh tè i chi̍t-sì-lâng.
縮圖|1854 nî ê Elisabeth
1853 nî, Ò-tē-lī Tōa-kong hu-jîn Sophie ǹg-bāng i ê hāu-siⁿ Ò-tē-lī hông-tè Franz Josef It-sè chhōa chi̍t-ê kâng-khoán ùi Wittelsbacher Ông-tiâu chhut-sì ê ke-āu. Sophie sī Elisabeth bú-chhin ê a-chí, só͘-í i sī Sophie ê gōe-seng-lú. Sophie àm-sǹg beh hō͘ Elisabeth ê a-chí  Helene kah Franz Josef kiat-hun. Āu-lâi Elisabeth tè a-bú kah i 18 hè ê a-chí Helene khì kàu Chiūⁿ Austria ê tō͘-ká-chhoan Bad Ischl.和 Goân-lâi ê kè-ōe sī Helene kai-tong tī hiah ín-khí in 23 hè ê piáu-chhin Franz Josef ê chù-ì, pēng-chhiáⁿ kah i tēng-hun. M̄-koh liāu-sióng bē-kàu ê sī Franz Josef kèng-jiân sà tio̍h 15 hè ê Elisabeth.

Franz ngó͘-ge̍k i lāu-bú Sophie ê ì-kiàn, piáu-bêng nā i bô-hoat-tō͘ chhōa Elisabeth, i tō chi̍t-sì-lâng boăi kiat-hun. Nn̂g-lâng lo̍h-bé tī 1 nî āu ê 4 ge̍h 24 hō （8 kò ge̍h í-āu） tī Augustinerkirche Kàu-tn̂g kiat-hun. Franz kā i ê hêng-kiong sàng-hō͘ Elisabeth chòe lé-bu̍t, āu-lâi chit-ê hêng-kiong kái-kiàn chòe chi̍t-ê E jī-hêng. Elisabeth kâng-sî iā tit-tio̍h siong-tong hiān-tāi 240,000 bí-kim ê phèng-lé.

## Hông-hiō Sî-kî
縮圖|Elisabeth ang-á-bó͘ kah 2 ê cha-bó͘-kiáⁿ

### Bûn-gē
Elisabeth iā ē siá-si, pí-jû *Pak-hái Chi Koa*（Nordseelieder）*Tang-kùi Chi Koa*（Winterlieder）téng, nn̄g ê ê lêng-kám lóng ùi i siōng kah-ì ê Tek-kok si-jîn Christian Johann Heinrich Heine, i pat the̍h-khí ka-kī sī Shakespeare só͘ kí ê tông-ōe lú-ông Titania. I ê si tōa-pō͘-hūn khan-sia̍p i ê hêng-têng, kó͘-tián Hi-lia̍p kah kî-thaⁿ lōng-bān chú-tôe, í-ki̍p tùi Haus Habsburg ông-tiâu ū ki-chhì ê phêng-lūn. Tī i tîm-bê si ê che kúi nî, Elizabeth chhim-ji̍p gián-kiù kó͘-tāi kah hiān-tāi ê Hi-lia̍p-gú, koh chìm tī Homer ê *The Iliad*kah*The Odyssey*. Chōe-chōe gián-kiù Hi-lia̍p ê káng-su lóng pat pôe hông-hiō sàn-pō͘ kè 1 tiám-cheng, koh hō͘-siong thó-lūn tùi Hi-lia̍p ê sim-tek. Kun-kù 19 sè-kí ê tong-tāi ha̍k-chiá, Elizabeth pí jīm-hô chhut-sì tī Bavaria ê Hi-lia̍p ông-hiō kèng-ka liáu-kái Hi-lia̍p.

### Hungary Ka-bián
[左|縮圖|[Franz Joseph 1-sè|Franz Josef I kah Elisabeth tī Budapest hun-pia̍t ka-bián Hungary kok-ông kah ông-hiō]]
縮圖|1865 nî Franz Xaver Winterhalter u̍ih ê Elisabeth u̍ih-siōng, sī i siōng thong-lâng-chai ê u̍ih-siōng.
縮圖|Ông-hiō tī Achilleion kiong ê siá-jī-tâi.

## Chhò-chiat
左|縮圖|1864 nî Elizabeth, Franz Xaver Winterhalter u̍ih--ê. Che-sī Franz Josef I siōng kah-ì ê u̍ih-siōng chi-it, koh khǹg-tī hông-tè ê chheh-toh-á téng.
縮圖|1863 nî ê Elizabeth

## Kè-sin
左|縮圖|Austria Hông-hiō Elizabeth ûi-chiò, hip tī i kè-sin chêng chi̍t-kang.

### Gū-chhì
1898 nî 9 ge̍h 10 hō tī Sūi-se Genève, Elizabeth kah Irma Sztáray hu-jîn lî-khui pn̄g-tiàm iân Geneva Ô͘ piⁿ-á ê lō͘ kiâⁿ, chún-pī chiūⁿ Geneva hō͘ ê chûn óng Montreux, hō͘ Í-tāi-lī ê siàu-liân bû-chèng-hú chú-gī-chiá Luigi Lucheni iōng chi̍t-ki bôa-chiam ê lōe-to chhì-siong sim-chōng. I siū kong-kek liáu-āu, m̄-chai-iáⁿ ê siū-siong lōa giâm-tiōng, koh kè-siok chiūⁿ-chûn. It-ti̍t kàu thǹg-khì sok-i, chiu-ûi ê lâng chiah hoat-kak ū lōa giâm-tiōng. Lo̍h-bé in-ūi sit-huih siuⁿ-chōe kè-sin, nî 60 hè. I ê chòe-āu chi̍t-kū-ōe sī: "Hoat-seng sim-mih tāi-chì?"
縮圖|Gē-su̍t-ka u̍ih ê Luigi Lucheni chhì-sat Elizabeth ê tô͘

## Āu-sè Éng-hióng
[縮圖|Elizabeth tī [Wien|Vienna hông-ka bōng-tōng ê chio̍h-koan bōng, piⁿ-á an-chòng ê ang-sài Franz Josef I]]
Iû-kheh tiāⁿ-tiāⁿ khì Elizabeth lú-hêng kè ê ū-miâ só͘-chāi, bô-lūn sī tī Austria á-sī tī kok-gōa. Tû-liáu it-poaⁿ ê chhin-chhiūⁿ T-shirt kah ka-pi poe-á téng-téng kì-liām-phín, iû-kheh hi-bāng ē-tàng khòaⁿ-tio̍h Elizabeth tī bô kâng só͘-chāi ê ta̍k-khoán hioh-khùn só͘-chāi, pau-koat  tī Vienna ê Hofburg kah Schönbrunn Palace（Bí-chôaⁿ Kiong）, tī 在Hungary Gödöllő ê Gödöllő kiong téng-téng só͘-chāi.

Elizabeth thiàⁿ Hungary hn̄g-hn̄g chhiau-kè ka-kī kah Austria, i te̍k-pia̍t chhin-kūn Marie Festetics（Eng-gú：Marie Festetics）kah Ida Ferenczy（Eng-gú：Ida Ferenczy）. I iā kian-chhî jīn-ûi i ê ho̍k-bū jîn-oân eng-kai kah i kâng-khoán ē-tàng chin liàn-tńg kóng Hungary gú. In-ūi Elizabeth tùi Hungary ê thiàⁿ, Hungary siū-hūi Austria, in-ūi i chi-chhî tùi Hungary lâng iú-lī ê chèng-chhek, m̄-koh tī kâng sî-kan iā so͘-oán Vienna kah Bohemia téng-téng siong-koan chèng-bū. Bo̍k-chiân Hungary ū-kóa só͘-chāi iōng kā só͘-chāi hō-miâ Elizabeth ê hong-sek lâi kā kì-liām. Tè Elizabeth thih-lō͘ hó-miā liáu-āu, i iā hông soán-chòe chi̍t-ê chîⁿ-gûn ê chú-tôe, hoat-hêng Elizabeth sai-pō͘ thih-lō͘ kì-liām-pè.

1998 nî, Gerald Blanchard（Eng-gú：Gerald Blanchard）ùi Austria Vienna ê Schönbrunn Palace（Bí-chôaⁿ Kiong） thau-the̍h Elizabeth pat kòa-kè ê soān-chio̍h kah tin-chu chhiú-sek.

Tī Andrew Lloyd Webber 2004 nî ê tiān-iáⁿ-pán *[[The Phantom of the Opera]]*, chū-kak chi-it Christine só͘ chhēng ê lé-ho̍k lêng-kám sī ùi Franz Xaver Winterhalter u̍ih ê Elizabeth siōng. Goân-pún im-ga̍k-kio̍k pán-pún chit-tōaⁿ sī kio̍k tiong kio̍k Hannibal, só͘-í Christine chhēng--ê kî-si̍t Elizabeth ê saⁿ.

## Sîn-keh-hòa
[左|縮圖|Tī Hungary [Szeged ê Elizabeth tiau-siōng]]
[縮圖|Austria Hông-hiō Elizabeth ê [pîn-pâi-chiong]]
縮圖|Elizabeth

Lūi-pia̍t:12 goe̍h 24 ji̍t chhut-sì
Lūi-pia̍t:Ò-tē-lī Ông-hiō
Lūi-pia̍t:Lú Kong-chiok