open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
1 goe̍h 16 ji̍t

## Cheh-ji̍t
* : Kàu-su-cheh
* ：

## Sū-kiāⁿ
* Chiân 27 nî: Gaius Julius Caesar Octavianus chiap-siu Lô-má Goân-ló-īⁿ hō͘ i ê chheng-hō "Augustus", chèng-sek kiàn-li̍p Lô-má Tè-kok.
* 1547 nî: Bo̍k-su-kho Tāi-kong Ivan 4-sè chū-chheng Lō͘-se-a tsar, kiàn-li̍p Lō͘-se-a Tsar Kok.
* 1605 nî: Se-pan-gâ chok-ka Miguel de Cervantes ê siáu-soat *[[Don Quijote]]* chèng-sek chhut-pán.
* 1920 nî: Bí-kok khai-sí chip-hêng Kìm-chiú-lēng.
* 1944 nî: Jī-chiàn: Eisenhower chhut-jīm Au-chiu Bêng-kun chóng-su-lēng.
* 1979 nî: I-lang choè-āu chi̍t ê shah Mohammad Reza Pahlavi cháu khì Ai-ki̍p, Pahlavi Ông-tiâu bia̍t-bông.
* 1991 nî: Bí-kok toà-niá ê to-kok liân-kun chèng-sek hiòng Iraq khai-chiàn, chham-ka Pho-su-oan Chiàn-cheng.
* 1987 nî: Tiong-kiōng chóng-su-kì Ô͘ Iāu-pang lo̍h-tâi, kau hō͘ Kok-bū-īⁿ chóng-lí Tiō Chú-iông tāi-lí.
* 2006 nî: Ellen Johnson Sirleaf tòng-soán Liberia chóng-thóng, sī Hui-chiu thâu-chi̍t-ê bîn-soán ê cha-bó͘ chóng-thóng.
* 2016 nî: Chhòa Eng-bûn tòng-soán Tiong-hôa Bîn-kok chóng-thóng, chiâⁿ-chò Tiong-hôa Bîn-kok le̍k-sú-siōng thâu-chi̍t-ê cha-bó͘ chóng-thóng.

## Chhut-sì
* 972 nî: Liâu Sèng-chong Iâ-lu̍t Liông-sū, Tāi-liâu tē-6-tāi hông-tè.
* 1516 nî: Bayinnaung, Bián-tiān Taungoo Ông-tiâu kok-ông.
* 1821 nî: John C. Breckinridge, Bí-kok chèng-tī jîn-bu̍t, tē-14-jīm Bí-kok hù-chóng-thóng.
* 1901 nî: Fulgencio Batista, Kó͘-pa chèng-tī jîn-bu̍t, tē-9, 12-jīm Kó͘-pa chóng-thóng.
* 1933 nî: Susan Sontag, Bí-kok chok-ka.

## Kòe-sin
* 1710 nî: Tong-san Thian-hông (-), Ji̍t-pún tē-113-tāi thian-hông.
* 2002 nî: Koa Kî-hòa, Tâi-oân bûn-ha̍k-ka.

## Gōa-pō͘ liân-kiat

Lūi-pia̍t:1 goe̍h
*
Lūi-pia̍t:Chi̍t tang ê ji̍t-chí
1 goe̍h 17 ji̍t

## Cheh-ji̍t
* Thian-chú-kàu:  Khèng-chiat

## Sū-kiāⁿ
* Chiân 154 nî: Se Hàn po̍k-hoat Chhit-kok chi Loān.
* 395 nî: Lô-má Tè-kok hông-tè Theodosius 1-sè kòe-sin, āu--lâi tè-kok hun-chò tang, sai nn̄g-pêng.
* 1377 nî: Kàu-hông Gregorius 11-sè chū Hoat-kok ê Avignon soá tńg kàu Lô-má pān-kong.
* 1885 nî: Mahdi Chiàn-cheng: Liân-ha̍p Ông-kok kap Sudan tī Khartoum hoat-seng Abu Klea Chiàn-tò͘, tè-bé Ông-kok sèng-lī.
* 1893 nî: Bí-kok chi-chhî Lorrin A. Thurston hoat-tōng chèng-piàn, thui-hoan Hawaii lú-ông Liliʻuokalani.
* 1929 nî: Bí-kok bàng-gà ** tī pò-chóa téng-koân thâu-chi̍t-pái chhut-hiān.
* 1966 nî: Palomares sū-kiāⁿ: Bí-kok Khong-kun chi̍t chiah chài chúi-sò͘ chà-tān ê B-52 hui-hêng-ki siat--lo̍h tī Se-pan-gâ kīn-hái.
* 1995 nî: Ji̍t-pún Sîn-hō͘-chhī hù-kīn hoat-seng kui-bô͘ 7.3 ê , chō-sêng 6,434-lâng kòe-sin, 43,792-lâng tio̍h-siong.

## Chhut-sì
* 1091 nî: Chîn Koè, Tiong-kok Sòng-tiâu cháiⁿ-siòng.
* 1504 nî: Kàu-hông Pius 5-sè, Lô-má kàu-hông.
* 1706 nî: Benjamin Franklin, Bí-kok chèng-tī jîn-bu̍t, kho-ha̍k-ka.
* 1732 nî: Stanisław August Poniatowski, Pho-lân kok-ông.
* 1952 nî: Pán-pún Liông-it (), Ji̍t-pún im-ga̍k-ka, ián-oân.
* 1964 nî: Michelle Obama, Bí-kok chèng-tī jîn-bu̍t, chêng tē-it hu-jîn.
* 1987 nî: Iûⁿ Tāi-kong, Tâi-oân iá-kiû soán-chhiú.

## Kòe-sin
* 395 nî: Theodosius 1-sè, Lô-má Tè-kok hông-tè.
* 643 nî: Gūi Teng, Tiong-kok Tông-tiâu chèng-tī jîn-bu̍t.
* 1588 nî: Chhek Kè-kong, Tiong-kok Bêng-tiâu chiong-kun.
* 1893 nî: Rutherford B. Hayes, Bí-kok chèng-tī jîn-bu̍t, tē-19-jīm Bí-kok chóng-thóng.
* 1997 nî: Clyde Tombaugh, Bí-kok thian-bûn-ha̍k-ka, Mê-ông-chheⁿ ê hoat-hiān-chiá.
* 2005 nî: Tiō Chí-iông, Tiong-hoâ Jîn-bîn Kiōng-hô-kok chèng-tī jîn-bu̍t, bat tam-jīm Kok-bū-īⁿ Chóng-lí kah Tiong-kiōng Tiong-iong Chóng-su-kì.

## Gōa-pō͘ liân-kiat

Lūi-pia̍t:1 goe̍h
*
Lūi-pia̍t:Chi̍t tang ê ji̍t-chí
1 goe̍h 18 ji̍t

## Cheh-ji̍t
* Kok-chè Winnie-the-Pooh Ji̍t
* : Hông-ka Kun-tūi Cheh
* : Gōa-kau Sèng-lī Ji̍t

## Sū-kiāⁿ
* 1126 nî: Pak Sòng ê hông-tè Sòng Hui-chong chiong hông-ūi niū hō͘ i ê toā-kiáⁿ Sòng Khim-chong.
* 1701 nî: Friedrich 1-sè tī Königsberg (kin-á-ji̍t Lō͘-se-a ê Kaliningrad) soan-pò͘ ka-kī sī Phó͘-ló͘-se kok-ông, kiàn-li̍p Phó͘-ló͘-se Ông-kok.
* 1778 nî: Eng-kok mō͘-hiám-ka James Cook hoat-hiān Hawaii Kûn-tó, chiong i khí-miâ kiò chò "Sandwich Kûn-tó".
* 1871 nî: Kúi-nā ê Tek-ì-chì Pang-kok thóng-it, Tek-ì-chì Tè-kok sêng-li̍p, Wilhelm 1-sè chiâⁿ-chò Tè-kok ê thâu-chi̍t-ê hông-tè.
* 1896 nî: Henry Louis Smith thâu pái tián-sī i hoat-bêng ê X kng-sòaⁿ ki.
* 1915 nî: Tāi Ji̍t-pún Tè-kok hiàng Tiong-hoâ Bîn-kok chóng-thóng Oân Sè-khái thê-chhut **.
* 1918 nî: Hia̍p-iok-kok kah Tông-bêng-kok tī Hoat-kok chìn-hêng Pa-lí Hô-hōe.
* 1943 nî: Tē-jī-chhù Sè-kài Tāi-chiàn: So͘-liân Âng-kun hoán-kong hō͘ Tek-kun kah Hun-lân-kun ûi--khí-lâi--ê Leningrad (taⁿ Sèng Pí-tek-pó).
* 1955 nî: Tiong-hôa Jîn-bîn Kiōng-hô-kok kong-chiàm Tiong-hôa Bîn-kok khòng-chè chi-hā ê .
* 1964 nî: Tâi-oân Tâi-lâm-koān hoat-seng tōa-tē-tāng, chō-sêng 106-lâng kòe-sin, 650-lâng tio̍h-siong.
* 2005 nî: Tāi-hân Bîn-kok chèng-sek kā Hàn-siâⁿ (Seoul) ê Tiong-bûn miâ kái chò "Siú-ní".

## Chhut-sì
* 885 nî: Thê-ô͘ Thian-hông (-), Ji̍t-pún tē-60-tāi thian-hông.
* 1689 nî: Montesquieu, Hoat-kok su-sióng-ka.
* 1868 nî: Hok Goân-kap, Tiong-kok bú-su̍t-ka.
* 1882 nî: A. A. Milne, Eng-kok chok-ka, Winnie-the-Pooh kò͘-sū chhòng-chō-chiá.
* 1917 nî: Ông Éng-khèng, Tâi-ôan khì-gia̍p-ka.
* 1969 nî: Ong Hiáu-lêng, Tâi-ôan chèng-tī jîn-bu̍t.
* 1973 nî: Koeh Tek-kong, Tiong-kok tap-chhùi-kó͘ ián-goân.
* 1979 nî: Chiu Kia̍t-lûn, Tâi-ôan koa-chhiú.
* 1995 nî: Ông Chê-lîn，Tâi-ôan ú-mô͘-kiû soán-chhiú.

## Kòe-sin
* 1471 nî: Āu-Hoe-hn̂g Thian-hông (-), Ji̍t-pún tē-102-tāi thian-hông.
* 1862 nî: John Tyler, Bí-kok tē-10-jīm chóng-thóng.
* 1936 nî: Rudyard Kipling，Eng-kok bûn-ha̍k-ka, 1907 nî Nobel Bûn-ha̍k Chióng ti̍t-chióng-jîn.
* 1982 nî: N̂g Hiān-hôan, Tiong-kok jîn-lūi-ha̍k-ka kiam le̍k-sú-ha̍k-ka
* 1995 nî: Adolf Butenandt，Tek-kok hòa-ha̍k-ka, 1939 nî Nobel Hòa-ha̍k Chióng ti̍t-chióng-jîn.

## Gōa-pō͘ liân-kiat

Lūi-pia̍t:1 goe̍h
*
Lūi-pia̍t:Chi̍t tang ê ji̍t-chí
1 goe̍h 19 ji̍t

## Cheh-ji̍t
* : Siau-hông-cheh

## Sū-kiāⁿ
* 1419 nî: Pah-nî Chiàn-cheng: Eng-lân tī Rouen Chiàn-tàu phah-pāi Hoat-kok, chiàm-niá Rouen.
* 1431 nî: Tēⁿ Hô tē-7-pái (mā-sī siōng-bóe chi̍t-pái) hā Se-iûⁿ.
* 1520 nî: Tan-be̍h kap Sūi-tián hoat-seng Bogesund Chiàn-tò͘.
* 1806 nî: Eng-kok chiàm-niá Hó-bāng Kak.
* 1817 nî: José de San Martín toà-niá 5,423 ê sū-peng chū A-kin-thêng hoan koè Andes Soaⁿ-me̍h, í-āu kái-hòng Chile kap Peru.
* 1871 nî: Phó͘-Hoat Chiàn-cheng: Phó͘-kok kap Hoat-kok hoat-seng St. Quentin Chiàn-tò͘.
* 1942 nî: Jī-chiàn: Ji̍t-pún ji̍p-chhim Bián-tiān.
* 1974 nî: Tiong-kok kap Oa̍t-lâm Kiōng-hô-kok hoat-seng Se-soa Kûn-tó Chàin-tò͘.

## Chhut-sì
* 1544 nî: François 2-sè, Hoat-kok kok-ông.
* 1736 nî: James Watt, Eng-kok kho-ha̍k-ka.
* 1912 nî: Leonid Kantorovich, So͘-liân sò͘-ha̍k-ka kah keng-chè-ha̍k-ka,1975 nî Nobel Keng-chè-ha̍k Chióng ti̍t-chióng-jîn.
* 1951 nî: Pán-khió Chì-bûn (), Ji̍t-pún i-ha̍k-ka, 2025 nî Nobel Seng-lí-ha̍k I-ha̍k Chióng ti̍t-chióng-jîn.
* 1982 nî: Tiuⁿ Siâu-hâm, Tâi-oân koa-chhiú.
* 1993 nî: N̂g Chia̍p, Tâi-oân chèng-tī jîn-bu̍t.

## Kòe-sin
* 1629 nî: Abbas 1-sè, Pho-su kok-ông.
* 1755 nî: Jean-Pierre Christin, Hoat-kok bu̍t-lí-ha̍k-ka, sò͘-ha̍k-ka, thian-bûn-ha̍k-ka kah im-ga̍k-ka.
* 1929 nî: Niû Khé-chhiau, Tiong-kok kīn-tāi chèng-tī-ka, su-sióng-ka.

## Gōa-pō͘ liân-kiat

Lūi-pia̍t:1 goe̍h
*
Lūi-pia̍t:Chi̍t tang ê ji̍t-chí
1 goe̍h 13 ji̍t

## Cheh-ji̍t
* 
* : 
** Hô-pêng Kì-liām-ji̍t
** Hun-chháu chi Ji̍t
* : Hiàn-hoat-ji̍t
* : Kái-hòng-ji̍t
* :  Kì-liām-ji̍t

## Sū-kiāⁿ
* 1888 nî: Bí-kok cha̍p-chì *[[Kok-ka tē-lí (cha̍p-chì)|Kok-ka tē-lí]]* sêng-li̍p.
* 1893 nî: Bí-kok Hái-peng-tūi ê peng chē kun-kāng *USS Boston* ji̍p kàu Hawaii Ông-kok ê siú-to͘ Honolulu, hông-chí Hawaii lú-ông Liliʻuokalani hùi-tû *[[Chhì-to Hiàn-hoat]]*.
* 1916 nî: Tē-it-chhù Sè-kài Tāi-chiàn: Eng-kok kap Osman Tè-kok tī Mesopotamia hoat-seng Wadi Chiàn-tò͘. Té-bé Osman hong sèng-lī, siú tiâu Hanna ài-kháu.
* 1967 nî: Gnassingbé Eyadéma tī Togo hoat-tōng chèng-piàn chhú-tit kok-ka chèng-khoân.
* 1988 nî: Tiong-hôa Bîn-kok chóng-thóng Chiúⁿ Keng-kok tī Tâi-pak-chhī kòe-sin, hù-chóng-thóng Lí Teng-hui soan-sè kè-jīm chóng-thóng.
* 1993 nî: Thài-khong-so Endeavour jīm-bū STS-54 tùi Kennedy Thài-khong Tiong-sim chhut-hoat.
* 1998 nî: Tâi-pak 101 tāng-kang.
* 2021 nî: In-ūi hŏng jīn-ûi sia̍p-hiâm siàn-tōng chi-chhî-chiá chhiong ji̍p-khì Bí-kok Kok-hōe tāi-hā, Bí-kok chóng-thóng Trump hō͘ chiòng-gī-īⁿ tân-he̍k, chiâⁿ-chò Bí-kok sú-siōng thâu-chi̍t-ūi hŏng tân-he̍k nn̄g-kái ê chóng-thóng.

## Chhut-sì
*1864 nî – Wilhelm Wien, Tek-kok bu̍t-lí-ha̍k-ka, 1911 nî Nobel Bu̍t-lí-ha̍k Chióng tit-chióng-jîn. 1928 nî kòe-sin.
*1874 nî – Gân Hûn-liân, Tâi-oân si̍t-gia̍p-ka. 1923 nî kòe-sin.
*1967 nî – Chhî Bî, Tâi-oân Eng-gí kàu-su.
*1968 nî – Anna Järphammar, Sūi-tián kì-chiá.
*1971 nî – Biâu Khó-lē, Tâi-oân ián-oân.
*1975 nî – Iûⁿ An-te̍k, Bí-kok Tâi-è khì-gia̍p-ka, chèng-tī jîn-bu̍t.
*1977 nî – Orlando Bloom, Liân-ha̍p Ông-kok ián-oân.
*1986 nî – Josefine Preuß, Tek-kok tiān-sī ián-oân.

## Kòe-sin
*569 nî – Chê Bú-sêng-tè Ko Tam, Tiong-kok Lâm-pak-tiâu Pak Chê tē-4-tāi hông-tè. 537 nî chhut-sì.
*703 nî – Chhî-thóng Thian-hông (-), Ji̍t-pún tē-41-tāi thian-hông. 645 nî chhut-sì.
*888 nî – Charles 3-sè, Sîn-sèng Lô-má Tè-kok hông-tè. 839 nî chhut-sì.
*1368 nî – Marco Corner, Venezia ê Doge. 1285 nî chhut-sì.
*1885 nî – Schuyler Colfax, Bí-kok hù-chóng-thóng. 1823 nî chhut-sì.
*1934 nî – Hayata Bunzô (Chó-tiân Bûn-chōng, ), Ji̍t-pún si̍t-bu̍t-ha̍k-ka. 1874 nî chhut-sì.
*1941 nî – James Joyce, Ài-ní-lân chok-ka. 1882 nî chhut-sì.
*1978 nî – Hubert Humphrey, Bí-kok Hù-chóng-thóng. 1911 nî chhut-sì.
*1988 nî – Chiúⁿ Keng-kok, Tiong-hôa Bîn-kok chèng-tī-chiá, tē-6, 7-jīm Tiong-hôa Bîn-kok chóng-thóng. 1910 nî chhut-sì.

## Gōa-pō͘ liân-kiat

Lūi-pia̍t:1 goe̍h
*
Lūi-pia̍t:Chi̍t tang ê ji̍t-chí
1 goe̍h 20 ji̍t

## Cheh-ji̍t
* Kok-chè Chhì-suh Ài-hòⁿ-chiá Ji̍t
* : David Bowie Ji̍t
* : Lia̍t-sū-cheh
* : 

## Sū-kiāⁿ
* 250 nî: Lô-má Tè-kok hông-tè Decius khai-sí tōa-kui-bô͘ pek-hāi Ki-tok-tô͘.
* 1320 nî: Pho-lân kok-ông Władysław 1-sè Łokietek kú-hêng tài-koan-sek.
* 1841 nî: Tē-it-chhù A-phiàn Chiàn-cheng: Eng-kok pō͘-tūi chiàm-niá Hiong-káng.
* 1887 nî: Bí-kok Hā-īⁿ ún-chún Hái-kun ēng Chin-chu-káng choè ki-tè.
* 1924 nî: Tiong-kok Kok-bîn-tóng khai-sí  (聯露容共).
* 1937 nî: Franklin D. Roosevelt soan-sè chiū-jīm Bí-kok chóng-thóng, mā kā soan-sè chiū-jīm ê ji̍t-kî chū 3 goe̍h 4 hō kái-chò 1 goe̍h 20.
* 1942 nî: Nazi Tek-kok tī Pek-lîm ê Wannsee khui-hoē, koat-tēng tô͘-sat Iû-thài-lâng.
* 1986 nî: Martin Luther King Kì-liām-ji̍t chiâⁿ-chò Bí-kok ê hoat-tēng ká-ji̍t.

## Chhut-sì
* 225 nî: Gordianus 3-sè, Lô-má Tè-kok hông-tè.
* 1938 nî: Chu Bêng, Tâi-oân tiau-khek-ka.
* 1959 nî: N̂g Bín-hūi, Tâi-oân chèng-tī jîn-bu̍t, hiān-jīm Ka-gī-chhī Chhī-tiúⁿ.
* 1972 nî: Nikki Haley, Bí-kok ê chèng-tī-ka.
* 1980 nî: Janet, Tâi-oân gē-jîn.

## Kòe-sin
* 250 nî: Kàu-hông Fabianus, Lô-má kàu-hông.
* 1189 nî: Kim Sè-chong Oân-gân Iong, Kim-tiâu tē-5-tāi hông-tè.
* 1841 nî: Bêng-bēng Hông-tè Ńg Hok-tám (), Oa̍t-lâm Ńg-tiâu () tē-2-tāi hông-tè.
* 1875 nî: Millet, Hoat-kok ōe-ka.
* 1891 nî: Kalākaua, Ha-óa-ih tē-7-tāi kok-ông.
* 1936 nî: George 5-sè, Eng-kok kok-ông.
* 1951 nî: Chu Tiám-jîn, Tâi-oân Ji̍t-pún sî-tāi chok-ka.
* 2016 nî: Tiuⁿ Êng-hoat, Tâi-oân khì-gia̍p-ka, Tiông-êng Chi̍p-thoân chhòng-pān-chiá.

## Gōa-pō͘ liân-kiat

Lūi-pia̍t:1 goe̍h
*
Lūi-pia̍t:Chi̍t tang ê ji̍t-chí
1 goe̍h 21 ji̍t

## Cheh-ji̍t
* 
* Thian-chú-kàu: Sèng Agnes Khèng-chiat
* : A-má-cheh
* :
**  Ji̍t
** Québec: Kî-á-ji̍t

## Sū-kiāⁿ
* 763 nî: Abbas Khalifah-kok tìn-ap Basra (kin-á-ji̍t sio̍k Iraq) ê Alids poān-loān.
* 1774 nî: Abdul Hamid 1-sè chiū-jīm Osman Tè-kok ê sultan.
* 1793 nî: Hoat-kok kok-ông Louis 16-sè hō͘ thâi-thâu.
* 1919 nî: Ài-ní-lân soan-pò͘ chū Eng-kok to̍k-li̍p.
* 1949 nî: Tiong-hôa Bîn-kok chóng-thóng Chiúⁿ Kài-se̍k hā-iá, hō͘ hù-chóng-thóng Lí Chong-jîn tāi-lí.
* 1964 nî: Tâi-oân hoat-seng Ô͘-kháu Peng-piàn.
* 1968 nî: Bí-kok Khong-kun chi̍t chiah chài chúi-sò͘ chà-tān ê B-52 hoe-lêng-ki siat--lo̍h tī Kek-lîm-lân hù-kīn, chō-sêng u-jiám.

## Chhut-sì
* 1338 nî: Charles 5-sè, Hoat-kok kok-ông.
* 1738 nî: Ethan Allen, Bí-kok chèng-tī jîn-bu̍t.
* 1868 nî: Felix Hoffmann, Tek-kok hòa-ha̍k-ka.
* 1922 nî: Lincoln Alexander, Ka-ná-tāi chèng-tī jîn-bu̍t kiam lu̍t-su.
* 2005 nî: IShowSpeed, Bí-kok bāng-chhèng.

## Kòe-sin
* 1118 nî: Kàu-hông  Paschalis 2-sè, Lô-má kàu-hông.
* 1793 nî: Louis 16-sè, Hoat-kok kok-ông.
* 1892 nî: John Couch Adams, Eng-kok sò͘-ha̍k-ka kiam thian-bûn-ha̍k-ka, Hái-ông-chheⁿ hoat-hiān-chiá chi-it.
* 1919 nî: Tiâu-sián Ko-chong Lí Hi (), Tiâu-sián ông-tiâu kok-ông, mā sī Tāi-hân Tè-kok ê khai-kok hông-tè.
* 1924 nî: Lenin, So͘-liân chèng-tī jîn-bu̍t.
* 1926 nî: Camillo Golgi, Í-tāi-lī seng-lí-ha̍k-ka, 1906 nî Nobel Seng-lí-ha̍k I-ha̍k Chióng ti̍t-chióng-jîn.
* 2015 nî: Tân Sùn-sîn, Ji̍t-pún Tâi-è chok-ka.

## Gōa-pō͘ liân-kiat

Lūi-pia̍t:1 goe̍h
*
Lūi-pia̍t:Chi̍t tang ê ji̍t-chí
1 goe̍h 22 ji̍t

## Cheh-ji̍t
* : Thóng-it-ji̍t
* : A-kong-cheh
* : Kang-têng-su-cheh

## Sū-kiāⁿ
* 1760 nî: Chhit-nî Chiàn-cheng: Eng-kok kap Hoat-kok siang pêng ê Tang Ìn-tō͘ Kong-si tī Ìn-tō͘ hoat-seng Wandiwash Chiàn-tò͘.
* 1879 nî: Eng-kok Zulu Chiàn-cheng: Eng-kok kap Zulu Ông-kok hoat-seng Isandlwana Chiàn-tò͘.
* 1905 nî: Tē-it-pái Lō͘-se-a Kek-bēng po̍k-hoat.
* 1935 nî: Tē-it-kái Chhī-hōe kah Ke-chng Hia̍p-gī-hōe-oân Soán-kí, sī Tâi-oân Ji̍t-pún sî-tāi thâu-chi̍t-pái bîn-chú soán-kí.
* 1963 nî: Hoat-kok kap Se-tek keng-kòe Élysée Tiâu-iok ê chhiam-tēng kiàn-li̍p khí iú-pang koan-hē.
* 1979 nî: Kiô-thâu Sū-kiāⁿ, Tâi-oân si̍t-si kài-giâm 30-tang í-lâi thâu-chi̍t-ê sī-ui iû-hêng oa̍h-tāng.
* 1984 nî: Phōng-kó Kong-si thui-chhut kò-jîn tiān-náu Mac.
* 1992 nî: Bí-kok NASA Discovery thài-khong-so ê jīm-bū STS-42 tùi Kennedy Thài-khong Tiong-sim chhut-hoat.
* 2012 nî: Croatia ê koat-tēng kám beh ka-ji̍p Au-chiu Liân-bêng hōe-oân ê kong-bîn tâu-phiò.

## Chhut-sì
* 1557 nî: Sím Iú-iông, Tiong-kok Bêng-tiâu koaⁿ-oân.
* 1931 nî: Sèng-giâm Hoat-su, Tiong-hôa Bîn-kok hu̍t-kàu hoat-su.
* 1959 nî: Toh Êng-thài, Tâi-oân chèng-tī jîn-bu̍t, hiān-jīm Hêng-chèng-īⁿ-tiúⁿ.
* 1962 nî: Chiā Tiông-heng, Tâi-oân iá-kiû soán-chhiú, kàu-liān.
* 1979 nî: Tân Tì-tiong, Tâi-oân chèng-tī jîn-bu̍t.
* 1979 nî: Lîm Ui-chō͘, Tâi-oân iá-kiû soán-chhiú, kàu-liān.
* 1983 nî: Iûⁿ Iāu-hun, Tâi-oân iá-kiû soán-chhiú.
* 1996 nî: Chò-chò-bo̍k Kiú-bí (), Ji̍t-pún má-to͘h kiam koa-chhiú.

## Kòe-sin
* 1666 nî: Shah Jahan, Mogul Tè-kok hông-tè.
* 1901 nî: Victoria, Eng-kok lú-ông.
* 1973 nî: Lyndon Johnson, Bí-kok chèng-tī jîn-bu̍t, tē-36-jīm Bí-kok chóng-thóng.
* 2021 nî: Hank Aaron, Bí-kok iá-kiû soán-chhiú.
* 2024 nî: Arno Allan Penzias, Tek-kok bu̍t-lí-ha̍k-ka, 1978 nî Nobel Bu̍t-lí-ha̍k Chióng tit-chióng-jîn.

## Gōa-pō͘ liân-kiat

Lūi-pia̍t:1 goe̍h
*
Lūi-pia̍t:Chi̍t tang ê ji̍t-chí
1 goe̍h 23 ji̍t

## Cheh-ji̍t
* , : 
* : 

## Sū-kiāⁿ
* 1368 nî: Chu Goân-chiong kú-hêng tài-koan-sek, kiàn-li̍p Bêng-tiâu.
* 1556 nî: Tiong-kok Siám-sai hoat-seng toā tē-tāng, sí kúi cha̍p-bān lâng.
* 1571 nî: Ông-ka Kau-e̍k-só͘ tī Eng-kok Lûn-tun khai-gia̍p.
* 1719 nî: Au-chiu kok-ka Liechtenstein kiàn-li̍p.
* 1940 nî: Ong Cheng-oē koat-tēng kiàn-li̍p Lâm-kiaⁿ Tiong-hoâ Bîn-kok chèng-hú.
* 1954 nî: Hân-chiàn: Liân-ha̍p-kok kā tī Hân-chiàn hu-ló͘ ê Tiong-kok kun-jîn sàng kàu Tâi-oân.
* 2020 nî: Siū-tio̍h COVID-19 éng-hióng, Tiong-kok Bú-hàn-chhī chèng-sek hong-siâⁿ, sī jîn-lūi le̍k-sú-siōng thâu-chi̍t-pái ū jîn-kháu chhiau-kòe 1000-bān ê siâⁿ-chhī in-ūi e̍k-chêng hŏng hong-só.

## Chhut-sì
* 1340 nî: Goân Chiau-chong, Pak Goân tē-2-tāi hông-tè.
* 1514 nî: Hái Sūi, Tiong-kok Bêng-tiâu chèng-tī jîn-bu̍t.
* 1832 nî: Édouard Manet, Hoat-kok oē-ka.
* 1907 nî: Thong-chhoan Siù-sū (), Ji̍t-pún bu̍t-lí-ha̍k-ka, 1949 nî Nobel Bu̍t-lí-ha̍k Chióng tit-chióng-jîn.
* 1947 nî: Megawati Sukarnoputri, Ìn-nî chèng-tī jîn-bu̍t, tē-5-jīm Ìn-nî chóng-thóng.
* 1951 nî: Khó͘ Thiam-châi, Tâi-oân chèng-tī jîn-bu̍t, chêng Tâi-lâm-chhī Chhī-tióⁿ.
* 1968 nî: Ong Kiàn-bîn, Tâi-oân gē-jîn.
* 1982 nî: Ûi Chong-sêng, Tâi-oân bān-ōe-ka.
* 1989 nî: Chan Ngá-nî, Tâi-oân soaⁿ-kiû soán-chhiú.
* 2002 nî: Ông Koàn-hông, Tâi-oân siû-chúi soán-chhiú.

## Kòe-sin
* 1002 nî: Otto 3-sè, Sîn-sèng Lô-má Tè-kok hông-tè.
* 1567 nî: Bêng Sè-chong Chu Hō͘-chhong, Tiong-kok Bêng-tiâu tē-12-tāi hông-tè, liân-hō Ka-chēng.
* 1806 nî: Sió William Pitt, Eng-kok chèng-tī jîn-bu̍t, bat chò-kòe Eng-kok siú-siòng.
* 1944 nî: Edvard Munch, Ná-ui oē-ka, *[[Âu-kiò]]* sī i siāng chhut-miâ ê chok-phín.
* 2017 nî: Ko͘ Sêng-ún, Tâi-oân seng-lí-lâng, sī Ko͘ Chín-hú ê hāu-seⁿ.

## Gōa-pō͘ liân-kiat

Lūi-pia̍t:1 goe̍h
*
Lūi-pia̍t:Chi̍t tang ê ji̍t-chí
1 goe̍h 24 ji̍t

## Cheh-ji̍t
* Thian-chú-kàu:  Khèng-chiat
* : 

## Sū-kiāⁿ
* 1076 nî: Heinrich 4-sè kā Kàu-hông Gregorius 7-sè hùi-tiāu.
* 1588 nî: Pho-lân Kè-sêng Chiàn-cheng: Pho-lân Lietuva kap Ò-tē-lī phah Byczyna Chiàn-tò͘.
* 1597 nî: Peh-cha̍p-nî Chiàn-cheng: Se-pan-gâ kap Liân-ha̍p Séng-hūn (Hô-lân) kiam Eng-lân khí Turnhout Chiàn-tò͘.
* 1601 nî: Lī Má-tō͘ khì-kàu Tiong-kok Pak-kiaⁿ beh thoân-pò͘ Ki-tok-kàu.
* 1656 nî: Sūi-se hoat-seng Villmergen chi Chiàn.
* 1848 nî: Bí-kok Ka-chiu hoat-hiān Kim, í-āu ín-hoat chē-chē lâng khì-kàu hiah chhái-kim.
* 1915 nî: Tē-it-chhù Sè-kài Tāi-chiàn: Eng-kok kap Tek-kok tī Pak Hái khí Dogger Bank Hái-chiàn.
* 1924 nî: So͘-liân kā Pí-te̍k-pó-hú kái-miâ hō-chò "Leningrad".
* 2011 nî: Lō͘-se-a hoat-seng Domodedovo Kok-chè Ki-tiûⁿ chà-tān-àn.

## Chhut-sì
* 76 nî: Hadrianus, Lô-má Tè-kok hông-tè.
* 1712 nî: Friedrich 2-sè, Phó͘-ló͘-se kok-ông.
* 1921 nî: Ông Éng-chāi, Tâi-oân seng-lí-lâng.
* 1950 nî: Ong Chhèng-gio̍k, Tâi-oân gē-jîn.
* 1953 nî: Bûn Chāi-în, Hân-kok chèng-tī jîn-bu̍t, tē-19-jīm Hân-kok chóng-thóng
* 1993 nî: I-chit Bêng (), Ji̍t-pún cosplayer, kóng-pò tiān-tâi chú-chhî-jîn.

## Kòe-sin
* 41 nî: Caligula, Lô-má Tè-kok hông-tè.
* 817 nî: Kàu-hông Stephanus 4-sè, Lô-má kàu-hông.
* 1951 nî: Thài-tiân Chèng-hông (), Ji̍t-pún chèng-tī jîn-bu̍t, tē-14-jīm Tâi-oân chóng-tok.
* 1965 nî: Winston Churchill, Eng-kok chèng-tī jîn-bu̍t, bat tam-jīm Eng-kok siú-siòng.

## Gōa-pō͘ liân-kiat

Lūi-pia̍t:1 goe̍h
*
Lūi-pia̍t:Chi̍t tang ê ji̍t-chí
1 goe̍h 25 ji̍t

## Cheh-ji̍t
* Tang Chèng-kàu: Gregory of Nazianzus Kì-liām-ji̍t
* , : 
* : 
* : 
* : 

## Sū-kiāⁿ
* 750 nî: Abbasid Kek-bēng: Abbasid Khalifah-kok kap Umayyad Khalifah-kok phah Zab Kang Chiàn-tò͘.
* 1533 nî: Eng-kok kok-ông Henry 8-sè kah Anne Boleyn kí-hêng pì-bi̍t hun-lé, í-āu ín-hoat Eng-lân chong-kàu kái-kek.
* 1662 nî: Tēⁿ Sêng-kong kong-chiàm Hô-lân tī Tâi-oân ê Jia̍t-lân-jia Siâⁿ.
* 1881 nî: Edison kah Bell sêng-li̍p tiān-ōe kong-si.
* 1896 nî: Tiān-iáⁿ ** chiōⁿ-phìⁿ.
* 1919 nî: Kiàn-li̍p Kok-chè Liân-bêng ê thê-àn thong-kòe.
* 1949 nî: Tē-1-hôe Emmy Chióng.
* 1990 nî: Avianca 52 hâng-pan sit-sū, 73 lâng sí-bông.
* 1999 nî: Colombia hoat-seng Armenia tē-tāng, tè-bé chō-sêng 1,900 lâng sí-bông.

## Chhut-sì
* 1627 nî: Robert Boyle, Ài-ní-lân hòa-ha̍k-ka.
* 1736 nî: La̍k-gông-ji̍t, Í-tāi-lī sò͘-ha̍k-ka, thian-bûn ha̍k-ka.
* 1860 nî: Ka-têng Ko-bêng (), Ji̍t-pún chèng-tī jîn-bu̍t, tē-24-jīm Loē-koh Chóng-lí Tāi-sîn.
* 1860 nî: Charles Curtis, Bí-kok chèng-tī jîn-bu̍t, tē-31-jīm Bí-kok hù-chóng-thóng.
* 1908 nî: Chiā Tong-Bín, Tâi-oân chèng-tī jîn-bu̍t, tē-6-jīm Tiong-hôa Bîn-kok hù-chóng-thóng.
* 1933 nî: Corazon Aquino, Hui-li̍p-pin chèng-tī jîn-bu̍t, tē-11-jīm Hui-li̍p-pin chóng-thóng.
* 1978 nî: Volodymyr Zelenskyy，Ú-khek-lân chèng-tī jîn-bu̍t, hiān-jīm Ú-khek-lân chóng-thóng.
* 1984 nî: Ko Hông-an, Tâi-oân chèng-tī jîn-bu̍t, hiān-jīm Sin-tek-chhī Chhī-tiúⁿ.

## Kòe-sin
* 168 nî: Hàn Hoân-tè Lâu Chì, Tong Hàn tē-11-tāi hông-tè.
* 1067 nî: Sòng Eng-chong Tiō Sū, Pak Sòng tē-5-tāi hông-tè
* 1805 nî: Lâu Iông, Chheng-tiâu chèng-tī jîn-bu̍t, su-hoat-ka.
* 1989 nî: Tiuⁿ Iù-gî, Tiong-kok khì-gia̍p-ka, Chhî Chì-mô͘ goân-phòe.

## Gōa-pō͘ liân-kiat

Lūi-pia̍t:1 goe̍h
*
Lūi-pia̍t:Chi̍t tang ê ji̍t-chí
1 goe̍h 27 ji̍t

## Cheh-ji̍t
* Kok-chè Tōa-tô͘-sat Kì-liām-ji̍t
* : 

## Sū-kiāⁿ
* 1142 nî: Tiong-kok Sòng-tiâu chiong-kun Ga̍k Hui in-ūi "bo̍k-su-iú" ê chōe-miâ hō͘ Sòng Ko-chong chhù-sí.
* 1080 nî: Sîn-sèng Lô-má Tè-kok ê Heinrich 4-sè kap Rudolf von Rheinfelden ê sè-le̍k chi kan phah Flarchheim Chiàn-tò͘.
* 1820 nî: Lō͘-se-a mō͘-hiám-ka Fabian Gottlieb von Bellingshausen kap Mikhail Lazarev hoat-hiān Lâm-ke̍k Tāi-lio̍k.
* 1841 nî: Tē-it-chhù A-phiàn Chiàn-cheng: Tāi-chheng Tè-kok hiàng Eng-kok soan-chiàn.
* 1880 nî: Edison sin-pò tiān-hóe ê choan-lī.
* 1888 nî: Bí-kok ê Kok-ka Tē-lí Ha̍k-hōe seng-li̍p.
* 1915 nî: Bí-kok chiàm-niá Haiti.
* 1944 nî: Jī-chiàn: So͘-liân chiàn-iâⁿ pau-ûi Leningrad ê Tek-kun, kiat-sok Leningrad Ûi-siâⁿ-chiàn.
* 1945 nî: So͘-liân Âng-kun kong-chiàm Auschwitz Chi̍p-tiong-iâⁿ, kā koaiⁿ tī hia ê siû-hoān pàng chhut-lâi.
* 1973 nî: Liáu-kiat Oa̍t-lâm Chiàn-cheng ê Pa-lí Hô-pêng Hia̍p-tēng chhiam-tēng.

## Chhut-sì
* 1571 nî: Abbas 1-sè, Pho-su Shah.
* 1756 nî: Wolfgang Amadeus Mozart, Ò-tē-lī im-ga̍k-ka.
* 1832 nî: Lewis Carroll, Eng-kok chok-ka, *[[Alice Bāng-iû Sian-kéng]]* chok-chiá.
* 1859 nî: Wilhelm 2-sè, Tek-ì-chì Tè-kok siāng-bóe chi̍t-jīm hông-tè.
* 1893 nî: Sòng Khèng-lêng, Tiong-kok chèng-tī jîn-bu̍t, Sun Tiong-san ê bó͘.
* 1936 nî: Teng Tiāu-tiong, Bí-kok bu̍t-lí-ha̍k-ka, 1976 nî Nobel Bu̍t-lí-ha̍k Chióng tit-chióng-jîn.
* 1936 nî: Barry Barish, Bí-kok bu̍t-lí-ha̍k-ka, 2017 nî Nobel Bu̍t-lí-ha̍k Chióng tit-chióng-jîn.
* 1942 nî: Pún-sù Iū (), Ji̍t-pún i-ha̍k-ka, 2018 nî Nobel Seng-lí-ha̍k I-ha̍k Chióng ti̍t-chióng-jîn.
* 1944 nî: Mairead Maguire, Pak Ài-ní-lân hô-pêng ūn-tōng-ka, 1976 nî Nobel Hô-pêng Chióng ti̍t-chióng-jîn.
* 1976 nî: Lîm Sim-jû, Tâi-oân ián-oân, koa-chhiú.
* 1988 nî: Lîm Pek-hông, Tâi-oân ián-oân.
* 1999 nî: Kim Hūi-sêng (), Hân-kok iá-kiû soán-chhiú.

## Kòe-sin
* 98 nî: Nerva, Lô-má Tè-kok hông-tè.
* 1142 nî: Ga̍k Hui, Tiong-kok Sòng-tiâu chiong-kun.
* 1131 nî: Goân Bú-chong Hái-san, Goân-tiâu hông-tè.
* 1556 nî: Humayun, Mogul Tè-kok hông-tè.
* 2008 nî: Suharto, Ìn-nî chèng-tī jîn-bu̍t, tē-2-jīm Ìn-nî chóng-thóng.
* 2018 nî: Ingvar Kamprad, Sūi-tián seng-lí-lâng, IKEA chhòng-pān-jîn.

## Gōa-pō͘ liân-kiat

Lūi-pia̍t:1 goe̍h
*
Lūi-pia̍t:Chi̍t tang ê ji̍t-chí
1 goe̍h 28 ji̍t

## Cheh-ji̍t
* 
* : Kun-jîn-cheh

## Sū-kiāⁿ
* 1005 nî: Pak Sòng kah Tāi-liâu chhiam-tēng *[[Siân-ian Chi Bêng]]*.
* 1115 nî: Oân-gân A-kut-táⁿ chheng-tè, kiàn-li̍p Kim-tiâu.
* 1624 nî: Thomas Warner tī Saint Kitts kiàn-li̍p si̍t-bîn-tē, che sī Eng-kok tī Caribe Tē-khu ê thâu ê si̍t-bîn-tē.
* 1724 nî: Lō͘-se-a hông-tè Pyotr 1-sè tī Sèng Pí-tek-pó sêng-li̍p Lō͘-se-a Kho-ha̍k-īⁿ.
* 1813 nî: Eng-kok sió-soat *[[Ngō͘-bān kah Phian-kiàn]]* chhut-pán.
* 1871 nî: Phó͘-Hoat Chiàn-cheng: Phó͘-kok chiàm-niá Hoat-kok ê siú-to͘ Pa-lí.
* 1918 nî: So͘-liân cho͘-kiàn So͘-liân Âng-kun.
* 1932 nî: Ji̍t-pún tī Tiong-kok Siōng-hái hoat-tōng kong-kek, It-jī-pat Sū-piàn po̍k-hoat.
* 1953 nî: Sai-lê Tōa-kiô thong-chhia.
* 1986 nî: Thài-khong-so Challenger sū-kò͘, 7 ê thài-khong-jîn choân-pō͘ sí-bông.

## Chhut-sì
* 598 nî: Tông Thài-chong Lí Sè-bîn, Tông-tiâu tē-2-tāi hông-tè.
* 1457 nî: Henry 7-sè, Eng-lân kok-ông.
* 1600 nî: Kàu-hông Clemens 9-sè, Lô-má kàu-hông.
* 1910 nî: Lí Kok-téng, Tiong-hoâ Bîn-kok chèng-tī jîn-bu̍t kiam keng-chè-ha̍k-ka.
* 1912 nî: Jackson Pollock，Bí-kok ōe-ka.
* 1955 nî: Nicolas Sarkozy，Hoat-kok chèng-tī jîn-bu̍t, Hoat-kok tē-23-jīm chóng-thóng.
* 1972 nî: Sin-chong Kong-chì (), Ji̍t-pún iá-kiû soán-chhiú, kàu-liān.
* 1975 nî: Chhòa Kiān-ngá, Sin-ka-pho koa-chhiú.
* 1981 nî: Seng-iá Goân (), Ji̍t-pún gē-jîn.
* 1982 nî: Lîm Ga̍k-pêng, Tâi-oân iá-kiû soán-chhiú, kàu-liān.

## Kòe-sin
* 419 nî: Chìn An-tè Su-má Tek-chong, Tiong-kok Tong Chìn tē-10-tāi hông-tè.
* 661 nî: Ali, siāng-bóe chi̍t-ê Chèng-thóng Khalifah, sian-ti Muhammad ê kiáⁿ-sài kiam piáu sió-tī.
* 814 nî: Charlemagne, Hoat-lân-se kok-ông, Sîn-sèng Lô-má Tè-kok hông-tè.
* 1547 nî: Henry 8-sè, Eng-lân kok-ông.
* 1621 nî: Kàu-hông Paulus 5-sè, Lô-má kàu-hông.
* 1926 nî: Ka-têng Ko-bêng (), Ji̍t-pún chèng-tī jîn-bu̍t, tē-24-jīm Loē-koh Chóng-lí Tāi-sîn.
* 2007 nî: Iûⁿ Thoân-kóng, Tâi-oân tiân-kèng soán-chhiú.

## Gōa-pō͘ liân-kiat

Lūi-pia̍t:1 goe̍h
*
Lūi-pia̍t:Chi̍t tang ê ji̍t-chí
1 goe̍h 26 ji̍t

## Cheh-ji̍t
* Kok-chè Hái-koan Ji̍t
* : Kang-têng-su-cheh
* : 
* : 
* : 
* : 
* : 

## Sū-kiāⁿ
* Chiân 1046 nî (ia̍h Chiân 1027 nî): Chiu hoat-tōng Bo̍k-iá chi Chiàn pēng-chhiáⁿ sèng-lī, Chiu-tiâu khai-sí.
* 1641 nî: Hoat-Se Chiàn-cheng: Hoat-kok kiam Catalonia kap Se-pan-gâ phah Montjuïc Chiàn-tò͘.
* 1699 nî: Koat-tēng Ò-Thó͘ Chiàn-cheng kiat-kó ê Karlowitz Tiâu-iok chhiam-tēng.
* 1700 nî: Pak Bí-chiu hoat-seng Cascadia tē-tāng.
* 1788 nî: Eng-kok tī Ò-chiu kiàn-li̍p si̍t-bîn-tē.
* 1841 nî: Eng-kok khai-sí tī Hiong-káng ê thóng-tī.
* 1887 nî: Í-tāi-lī kap Ethiopia hoat-seng Dogali Chiàn-tò͘.
* 1952 nî: Tiong-kiōng khai-sí Sam-hoán Ngó͘-hoán Ūn-tōng.
* 1972 nî: Au-chiu hoat-seng JAT 367 Hâng-pan po̍k-chà sū-kiāⁿ, chō-sêng 27 lâng sí-bông.
* 2004 nî: Chi̍t-chiah tī Tâi-oân Hûn-lîm-koān Tâi-se-hiong lê-ta ê boah-phang-keng tī sàng khì kiám-giām ê sî tiàm Tâi-lâm chhī-khu po̍k-chà.

## Chhut-sì
* 183 nî: Bûn-chiau Hông-hiō Chin--sī, Gūi Bûn-tè Chô Phi ê bó͘.
* 1205 nî: Sòng Lí-chong Tiō Ûn, Tiong-kok Lâm Sòng tē-5-tāi hông-tè.
* 1497 nî: Āu-Nāi-liông Thian-hông (-), Ji̍t-pún tē-105-tāi thian-hông.
* 1880 nî: Douglas MacArthur, Bí-kok gō͘-chheⁿ chiong-kun.
* 1904 nî: Seán MacBride, Ài-ní-lân chèng-tī jîn-bu̍t, 1974 nî Nobel  Hô-pêng Chióng tit-chióng-jîn.
* 1911 nî: Polykarp Kusch, Bí-kok bu̍t-lí-ha̍k-ka, 1955 nî Nobel Bu̍t-lí-ha̍k Chióng tit-chióng-jîn.
* 2008 nî: Chiong-hî Paul, Tek-kok chiong-hî, in-ūi thang chún-khak ī-chhek Tek-kok kha-kiû-tūi ê pí-sài kiat-kó chhut-miâ.

## Kòe-sin
* 531 nî: Gūi Hàu-chong-tè Goân Chú-iu, Pak Gūi tē-12-tāi hông-tè.
* 1210 nî: Lio̍k Iû, Tiong-kok Lâm Sòng bûn-ha̍k-ka.
* 1907 nî: Pit-kî-lîn, Eng-kok thàm-hiám-ka.
* 1979 nî: Nelson Rockefeller, Bí-kok chèng-tī jîn-bu̍t, tē-41-jīm Bí-kok hù-chóng-thóng.

## Gōa-pō͘ liân-kiat

Lūi-pia̍t:1 goe̍h
*
Lūi-pia̍t:Chi̍t tang ê ji̍t-chí
1 goe̍h 29 ji̍t

## Cheh-ji̍t

## Sū-kiāⁿ
* 1861 nî: Kansas Chiu piàn-sêng Bí-kok tē 34 ê chiu.
* 1863 nî: Shoshone lâng siū Bí-kok kun-tūi kong-kek, ín khí Bear Hô Tô͘-sat sū-kiāⁿ.
* 1886 nî: Tek-kok kang-têng-su Karl Benz tit kàu sio ga-só͘-lín ê chū-tōng-chhia ê choan-lī.
* 1891 nî: Liliʻuokalani chiū-jīm Hawaii lú-ông, i sī Hawaii Ông-kok choè-āu chi̍t ê ông.
* 1947 nî: Bí-kok soan-pò͘ tùi Tiong-kok Kok-Kiōng Lāi-chiàn tiâu-thêng sit-pāi.
* 2025 nî: Bí-kok Hôa-hú ū hoe-lêng-ki kah Bí-kok lio̍k-kun ti̍t-seng-ki tī thiⁿ-téng sio-lòng, chō-sêng siōng-bô 19-lâng sí-bông.

## Chhut-sì
* 159 nî: Piān Hu-jîn, Chô Chhò ê bó͘, Chô Phi kah Chô Si̍t ê a-bú.
* 919 nî: Liâu Sè-chong Ia-lu̍t Goán, Tāi-liâu tē-3-tāi hông-tè.
* 1843 nî: William McKinley, Bí-kok chèng-tī jîn-bu̍t, tē-25-jīm Bí-kok chóng-thóng.
* 1866 nî: Romain Rolland, Hoat-kok bûn-ha̍k-ka, 1915 nî Nobel Bûn-ha̍k Chióng ti̍t-chióng-jîn.
* 1899 nî: Khû Chhiu-pe̍k, Tiong-kok chok-ka, chèng-tī jîn-bu̍t, bat sī Tiong-kiōng léng-tō-jîn.
* 1900 nî: Tiuⁿ Iù-gî, Tiong-kok khì-gia̍p-ka, Chhî Chì-mô͘ goân-phòe.
* 1953 nî: Tēng Lē-kun, Tâi-ôan koa-chhiú.
* 1968 nî: Chan Kok-sêng, Tâi-ôan gē-jîn.
* 1990 nî: Png Chhióng-ēng, Tâi-ôan iá-kiû soán-chhiú, YouTuber.

## Kòe-sin
* 1820 nî: George 3-sè, Eng-kok kok-ông.
* 1864 nî: Tè Tiô-chhun, Tâi-ôan Chheng léng sî-tāi bîn-piàn léng-siù.
* 1899 nî: Alfred Sisley, Hoat-kok Ìn-siōng-phài oē-ka.
* 1934 nî: Fritz Haber, Tek-kok hòa-ha̍k-ka, 1918 nî Nobel Hòa-ha̍k Chióng ti̍t-chióng-jîn.

## Gōa-pō͘ liân-kiat

Lūi-pia̍t:1 goe̍h
*
Lūi-pia̍t:Chi̍t tang ê ji̍t-chí
1 goe̍h 30 ji̍t

## Cheh-ji̍t
* : Kàu-su-cheh
* : Kang-têng-su-cheh
* : 
* :  Ji̍t
*  Ka-chiu, Ha-óa-ih téng-téng: 

## Sū-kiāⁿ
* 1595 nî: William Shakespeare ê chok-phín *[[Romeo kah Juliet]]* thâu-chi̍t-pái ián-chhut.
* 1649 nî: Eng-lân kok-ông Charles 1-sè hō͘ thâi-thâu.
* 1925 nî: Thó͘-ní-kî chèng-hú chiong Constantinopolis Sè-kài Chóng-chú-kàu Konstantinos 6-sè koáⁿ chhut Istanbul.
* 1933 nî: Nazi toat-koân (*Machtergreifung*), Adolf Hitler kap i ê Nazi Tóng tit tio̍h chóng-lí ūi.
* 1945 nî: Jī-chiàn: So͘-liân tī Pe̍h-hái kā Tek-kok ê iû-lûn phah tîm--lo̍h-khì, chō-sêng siāng-bô 9,300-lâng kòe-sin, sī sú-siōng siāng-chē lâng kòe-sin ê chûn-lān.
* 1972 nî: Hoeh-sai Lé-pài-ji̍t (*Bloody Sunday*), Eng-kok kun-tūi tī Pak Ài-ní-lân ê Derry siâⁿ hiòng khòng-gī-chiá khui-chhèng, 14-ê lâng sí-bông.
* 2020 nî: Sè-kài Ōe-seng Cho͘-chit soan-pò͘ COVID-19 sī Kok-chè Koan-chù ê Tu̍t-hoat Kong-kiōng Ōe-seng Sū-kiāⁿ.

## Chhut-sì
* 133 nî: Didius Iulianus, Lô-má Tè-kok hông-tè.
* 1882 nî: Franklin D. Roosevelt, Bí-kok chèng-tī jîn-bu̍t, tē-32-jīm Bí-kok chóng-thóng.
* 1905 nî: Emilio Segrè, Í-tāi-lī bu̍t-lí-ha̍k-ka, 1959 nî Nobel Bu̍t-lí-ha̍k Chióng tit-chióng-jîn.
* 1919 nî: Sī-siông Hong-sam-lông (), Bí-kok Ji̍t-è jîn-khoân ūn-tōng-chiá.
* 1929 nî: Chhek-kiā Ióng (), Ji̍t-pún bu̍t-lí-ha̍k-ka, 2014 nî Nobel Bu̍t-lí-ha̍k Chióng tit-chióng-jîn.
* 1941 nî: Dick Cheney, Bí-kok chèng-tī jîn-bu̍t, tē-46-jīm Bí-kok hù-chóng-thóng.
* 1948 nî: Ngô͘ Tun-gī, Tâi-oân chèng-tī jîn-bu̍t, tē-13-jīm Tiong-hôa Bîn-kok hù-chóng-thóng.
* 1948 nî: Kiat-iá Chiong (), Ji̍t-pún  hòa-ha̍k-ka, 2019 nî Nobel Hòa-ha̍k Chióng ti̍t-chióng-jîn.
* 1962 nî: Chio̍h Pêng, Ji̍t-pún chèng-tī jîn-bu̍t.
* 1968 nî: Felipe 6-sè, Se-pan-gâ kok-ông
* 1978 nî: Kang Chó͘-pêng, Tâi-oân ián-oân.

## Kòe-sin
* 232 nî: Hòa Him, Tiong-kok Hàn-boa̍t Chô Gūi chèng-tī jîn-bu̍t.
* 757 nî: An Lo̍k-san, Tiong-kok Tông-tiâu kun-sū jîn-bu̍t, An-Sú chi Loān ê hoat-tōng-chiá chi it.
* 1181 nî: Ko-chhong Thian-hông (-), Ji̍t-pún tē-80-tāi thian-hông.
* 1649 nî: Charles 1-sè, Eng-kok kok-ông.
* 1867 nî: Hàu-bêng Thian-hông (-), Ji̍t-pún tē-121-tāi thian-hông.
* 1948 nî: Gân-tì, Ìn-tō͘ to̍k-li̍p ūn-tōng léng-siū.
* 1948 nî: Orville Wright, Bí-kok hui-hêng ê sian-hêng-chiá.
* 1951 nî: Ferdinand Porsche, Ò-tē-lī khì-chhia siat-kè-su, chhòng-li̍p khì-chhia kong-si Porsche.
* 1969 nî: Lí Chong-jîn, Tiong-kok chèng-tī jîn-bu̍t, tē-it-jīm Tiong-hôa Bîn-kok hù-chóng-thóng, tāi-lí chóng-thóng.
* 2025 nî: Tân Tiōng-bîn, Papua New Guinea Hôa-è chèng-tī jîn-bu̍t, tē-2-jīm Papua New Guinea chóng-lí.

## Gōa-pō͘ liân-kiat

Lūi-pia̍t:1 goe̍h
*
Lūi-pia̍t:Chi̍t tang ê ji̍t-chí
1 goe̍h 31 ji̍t

## Cheh-ji̍t
* : To̍k-li̍p-ji̍t
* : Hòe-ji̍t-cheh

## Sū-kiāⁿ
* 1208 nî: Sūi-tián kap Tan-be̍h khí Lena Chiàn-tò͘.
* 1862 nî: Bí-kok thian-bûn-ha̍k-ka Alvan Graham Clark hoat-hiān Sirius ê liân-chheⁿ "Sirius B".
* 1868 nî: Bō͘-sîn Chiàn-cheng: Ji̍t-pún ê Edo bō͘-hú (Kang-hō͘ bō͘-hú, -) kap kî-tha sè-le̍k khí Toba-Fusimi Chiàn-tò͘ (Niáu-ú−Ho̍k-kiàn Chiàn-tò͘, -).
* 1915 nî: Tē-it-chhù Sè-kài Tāi-chiàn: Tek-kok tī Humin-Bolimów ēng to̍k-gá-suh kong-kek Lō͘-se-a pō͘-tūi, che sī jîn-lūi thâu pái tī chiàn-cheng tāi-liōng ēng kàu to̍k-gá-suh.
* 1917 nî: Tek-kok soan-pò͘ tiông-sin khai-sí hong-só Eng-kok téng só͘-chāi hái-he̍k, ē kā jīm-hô keng-kòe hia ê chûn-chiah phah hō͘ tîm.
* 1942 nî: Tē-jī-chhù Sè-kài Tāi-chiàn: Ji̍t-pún kong-chiàm Má-lâi poàn-tó, Eng-kun thè kàu Sin-ka-pho.
* 1949 nî: Tiōng-kiōng Kái-hòng Kun hô-pêng chìn-ji̍p Pak-pêng, Pêng-Tin Chiàn-e̍k kiat-sok.
* 1968 nî: Nauru to̍k-li̍p.
* 2017 nî: Eng-kok sià-bián in-ūi tông-sèng sèng-hêng-ûi hŏng tēng-chōe ê cha-po͘-lâng.
* 2020 nî: Eng-kok chèng-sek thè-chhut Au-bêng, chìn-ji̍p thoat Au kòe-tō͘-kî.

## Chhut-sì
* 877 nî: Ko-lê Thài-chó͘ Ông Kiàn, Ko-lê khai-kok kun-chú.
* 1543 nî: Tek-chhoan Ka-khong, Ji̍t-pún Kang-hō͘ Bō͘-hú tē-it-tāi Cheng-î Tāi-chiong-kun ().
* 1797 nî: Franz Schubert, Ò-tē-lī chok-khek-ka.
* 1929 nî: Rudolf Mössbauer, Tek-kok bu̍t-lí-ha̍k-ka, 1961 nî Nobel Bu̍t-lí-ha̍k Chióng tit-chióng-jîn.
* 1935 nî: Tāi-kang Kiān-sam-lông (), Ji̍t-pún bûn-ha̍k-ka, 1994 nî Nobel Bûn-ha̍k Chióng ti̍t-chióng-jîn.
* 1985 nî: Nâ Iū-sî, Tâi-ôan koa-chhiú.
* 1997 nî: Chô Bî-koan (), Hân-kok gē-jîn, lú-chú thoân-thé (G)I-DLE sêng-oân.

## Kòe-sin
* 1398 nî: Chông-kong Thian-hông (), Ji̍t-pún Pak-tiâu tē-3-tāi thian-hông.
* 1943 nî: Loā Hô, Tâi-oân Ji̍t-pún sî-tāi Sin Bûn-ha̍k chok-ka.
* 1956 nî: A. A. Milne, Eng-kok chok-ka, Winnie-the-Pooh kò͘-sū chhòng-chō-chiá.

## Gōa-pō͘ liân-kiat

Lūi-pia̍t:1 goe̍h
*
Lūi-pia̍t:Chi̍t tang ê ji̍t-chí
2 goe̍h 1 ji̍t

## Cheh-ji̍t

## Sū-kiāⁿ
* 1662 nî: Hô-lân léng Formosa ê chóng-tok Frederick Coyett chèng-sek hiòng Tēⁿ Sêng-kong tâu-hâng.
* 1861 nî: Lâm-pak Chiàn-cheng: Texas thè-chhut Bí-kok, chi̍t lé-pài í-āu ka-ji̍p A-bí-lī-ka Liân-bêng-kok.
* 1942 nî: Bí-kok chèng-hú sêng-li̍p Voice of America.
* 1942 nî: Bí-kok hiòng Ji̍t-pún Hái-kun hoat-tōng Marshalls–Gilberts khong-si̍p.
* 1974 nî: Kuala Lumpur seng-kip, piàn-sêng Má-lâi-se-a ê liân-pang ti̍t-hat-khu.

## Chhut-sì

## Kòe-sin

## Gōa-pō͘ liân-kiat

Lūi-pia̍t:2 goe̍h
*
Lūi-pia̍t:Chi̍t tang ê ji̍t-chí
Al Gore

**Albert Arnold "Al" Gore, Jr.** () sī Bí-kok tē 45 jīm hù-chóng-thóng.  I ùi 1993 nî kàu 2001 nî tòe Bill Clinton chóng-thóng ho̍k-bū.  Kap Intergovernmental Panel on Climate Change kong-ke 2007 nî ê Nobel Hô-pêng Chióng.  Chò hù-chóng-thóng chìn-chêng bat tam-jīm chiòng-gī-oân (1977–85), chham-gī-oân (1985-93), tāi-piáu Tennessee.

Lūi-pia̍t:Bí-kok chèng-tī jîn-bu̍t
Lūi-pia̍t:Nobel Hô-pêng Chióng tit-chióng-jîn
David Harel

**David Harel** (1950 nî &mdash;) sī Í-sek-lia̍t Weizmann Kho-ha̍k Gián-kiù-īⁿ (Weizmann Institute of Science)  tiān-náu kho-ha̍k ê kàu-siū. Harel tī Eng-tē London chhut-sì, bat chò-koè 7 tang Sò͘-ha̍k kap Tiān-náu Kho-ha̍k Só͘ (Faculty of Mathematics and Computer Science) ê só͘-tiúⁿ (dean). Harel mā sī ACM kap IEEE ê hoē-sū (fellow).

Harel ê choan-tióng sī tōng-thài lô-chek (dynamic logic), kè-sǹg-khó-lêng-sèng lí-lūn (computability theory) kap nńg-thé kang-têng. 1980 nî-tāi, Harel hoat-bêng tô͘-hêng gí-giân Statechart, taⁿ chiâⁿ-chò UML phiau-chún ê 1 pō͘-hūn. Harel mā siá chin chē kài-siāu tiān-náu kho-ha̍k ê chheh, chhan-chhiūⁿ 1987 nî chhut ê chheh "Ián-soàn-hoat-ha̍k: Kè-sǹg ê Cheng-sîn (Algorithmics: The Spirit of Computing)".

## Chióng

* 1986 Stevens Chióng Nńg-thé Hoat-tián Hong-hoat (Software Development Methods)
* 1992 ACM Karlstrom Kia̍t-chhut Kàu-io̍k-ka Chióng (Outstanding Educator Award)
* 2004 Í-sek-lia̍t Chióng 

## Goā-pō͘ liân-kiat

* Harel tī Weizmann ê bāng-chām
Peter Schwartz (bī-lâi-ha̍k-ka)

**Peter Schwartz** (1946 nî chhut-sì) sī bī-lâi-ha̍k-ka, Choân-kiû Siong-gia̍p Bāng (Global Business Network# ê kiōng-tông chhòng-pān-jîn kiam chú-se̍k. 1991 nî chhut-pán ê chheh *[[Khoàⁿ Khah Hn̄g ê Gē-su̍t]]* #The Art of the Long View# sī tē 1 pún chêng-kéng kui-oē #scenario planning# ê chheh, chin chē ha̍k-hāu the̍h lâi chò kàu-châi#

## Goā-pō͘ liân-kiat
* Peter Schwartz tī Long Now Foundation ê bāng-ia̍h
Hun-lân-gí

**Suomi-gí** sī Hun-lân-kok 92 % kok-bîn ê bú-gí, mā sī Suomi 2 ê koaⁿ-hong gí-giân chi 1. I sio̍k-tī Ural-gí-hē, sī Au-chiu Liân-bêng koaⁿ-hong gí-giân lāi-té kúi-ê-á m̄-sī Ìn-tō·-Au-chiu gí-hē ê gí-giân chi 1. 

## Lē

*Hyväntahtoinen aurinko katseli heitä. Se ei missään tapauksessa ollut heille vihainen. Kenties tunsi jonkinlaista myötätuntoakin heitä kohtaan. Aika velikultia.*


— Väinö Linna: *M̄-chai miâ ê peng-á*

(Hoan-ek: “Ū hó-ì ê ji̍t-thâu kā in khoàⁿ, bô kap in siù-khì. Sit-chāi-kóng i kám-kak tùi in ū tam-poh tông-chêng. Hó hiaⁿ-tī.”)

## Chham-khó

## Goā-pō͘ liân-kiat

Lūi-pia̍t:Giân-gú
Lūi-pia̍t:Hun-lân
Curitiba

**Ku-rî-to-vâ** (Tupi-gí: Curityba) he̍k **Ku-rî-o-to** (A-vâ-ngiê-eⁿ: Kuri'yty) sī ūi-tī Pa-se Paraná chiu ê chi̍t ê chū-tī-thé (*município*).

## Liân-kiat
* Koaⁿ-hong bāng-chām

Lūi-pia̍t:Paraná ê chū-tī-thé
Paraná

**Paraná** sī Pa-se ê chi̍t-ê chiu. I ê hú-siâⁿ sī Curitiba.

## Gōa-pō· liân-kiat
* http://www.pr.gov.br

## Gallery

Image:Jardim_Botânico_de_Curitiba.jpg
Image:Cataratas do Iguaçu.jpeg
Image:PicoParana2006-3.jpg
Image:Museu Oscar Niemeyer 7 Curitiba Brasil.jpg
Image:ItaipuAerea2AAL.jpg
Image:VilaVelhaParanaTaca3.JPG

Image:Bus_Stops_3_curitiba_brasil.jpg

Image:Universidade_Federal_do_Parana_3_Curitiba_Parana.jpg
Image:Brejatuba.JPG



Lūi-pia̍t:Pa-se ê chiu
Samuel Youd

**Samuel Youd** (1922 nî 4 goe̍h 16 &mdash;) sī Liân-ha̍p Ông-kok ê kho-ha̍k siáu-soat chok-ka.  I ēng chin chē pit-miâ lâi chhòng-chok:
* **John Christopher**
* **Hilary Ford**
* **William Godfrey**
* **Peter Graaf**
* **Peter Nichols**
* **Anthony Rye**
* **Stanley Winchester**

Youd siāng chhut-miâ ê chok-phín sī ēng John Christopher cho pit-miâ lâi hoat-piáu ê *[[Saⁿ-kha]] saⁿ-pō͘-khek* (The Tripods trilogy).
Gary Becker

**Gary Stanley Becker** (), Bí-kok keng-chè-ha̍k-ka, tio̍h koè Nobel Keng-chè-ha̍k Chióng. Becker tī Pennsylvania Pottsville chhut-sì, 1951 nî tī Princeton Tāi-ha̍k chhut-gia̍p, 1951 nî tī Chicago Tāi-ha̍k the̍h tio̍h phok-sū.  1957 nî kàu 1968 nî tī Columbia Tāi-ha̍k kà-chheh; boé--á tńg-khì Chicago tī keng-chè-hē kap siā-hoē-hē kà.  1967 nî the̍h tio̍h John Bates Clark Chióng (John Bates Clark Medal), 1992 nî the̍h tio̍h Nobel Keng-chè-ha̍k Chióng, 2007 nî the̍h tio̍h Bí-kok ê Chóng-thóng Chū-iû Chióng (Presidential Medal of Freedom).

Becker tāi-seng ūn-iōng keng-chè-ha̍k goân-lí lâi gián-kiù siā-hoē-ha̍k.

Lūi-pia̍t:Keng-chè-ha̍k-ka
Lūi-pia̍t:Bí-kok jîn-bu̍t
Lūi-pia̍t:Keng-chè-ha̍k Nobel tit-chióng-jîn
Colin Bruce

Colin Bruce sī Eng-tē ê bu̍t-lí-ha̍k-ka kiam thong-sio̍k kho-ha̍k chok-ka. Bruce ēng Sherlock Holmes chò chú-kak, chioh siáu-soat ê hêng-sek lâi kài-siāu kho-ha̍k.

## Goā-pō͘ liân-kiat
* Colin Bruce ê bāng-chām
Marjaleena Lembcke

**Marjaleena Lembcke-Heiskanen** (1945 nî 2 goe̍h chhe 4 chhut-sì) sī tī Suomi Kokkola chhut-sì ê chok-ka. Pún-té tī Suomi tha̍k hì-ke̍k, 1967 nî î-bîn khì Tek-kok ha̍k-si̍p tiau-khek. Bûn-ha̍k chhòng-chok chú-thé sī si, kò͘-sū kap gín-á siáu-soat. Lembcke ēng Tek-gí chò chhòng-chok gí-giân. 1998 nî chhut-pán ê *[[Tng Chio̍h-thâu Iáu Sī Chiáu-á ê Sî]]* (*Als die Steine noch Vögel waren*) sī i ê tāi-piáu-chok.
Alexander Graham Bell

**Alexander Graham Bell** () sī tī Scotland chhut-sì ê kho-ha̍k-ka, hoat-bêng-ka kiam khì-gia̍p-ka. Bell 1847 nî tī Scotland Edinburgh chhut-sì, 1870 nî î-bîn khì Canada, 1871 nî koh khì Bí-kok, 1882 nî chiâⁿ-chò Bí-kok kong-bîn. Bell hoat-bêng tiān-oē, 1877 nî sêng-li̍p Bell Tiān-oē Kong-si (Bell Telephone Company).
Ko-kip Sim-chōng Kiù-miā-su̍t

**Ko-kip Sim-chōng Kiù-miā-su̍t** (**ACLS**, *Advanced Cardiac Life Support*) sī 1 thò ūi sim-chōng tòng-tiāⁿ (cardiac arrest) téng-téng ū sèⁿ-miā gûi-hiám ê i-liâu kip-chèng chò kín-kip tī-liâu ê lîm-chhn̂g pō͘-sò͘, pau-hâm chìn-hêng ê sî ài ū ê chai-bat kap ki-su̍t.   Beh cheng-thong ACLS tiāⁿ-tio̍h ài ū i-ha̍k tì-sek kap keng-koè giâm-keh ê si̍t-chāi hùn-liān kiam liān-si̍p.  Kan-taⁿ i-liâu thê-kiong-chiá (chhiūⁿ kóng i-seng, hō͘-sū, ho͘-khip tī-liâu-su) ē-tàng thê-kiong ACLS.  ACLS ê bo̍k-phiau pau-hâm hoa̍t-lo̍h hoān-chiá ê ho͘-khip-tō (airway), khak-tēng ū IV access, tha̍k sim-tiān-tô͘, èng-iōng kín-kip io̍h-ha̍k.
Tim Berners-Lee

**Timothy John Berners-Lee** () sī Liân-ha̍p Ông-kok ê tiān-náu kho-ha̍k-ka. Khò Robert Cailliau ê hia̍p-chō͘, Berners-Lee hoat-bêng World Wide Web. Hiān-chú-sî tam-jīm W3C (World Wide Web Consortium) ê chú-se̍k.
Niels Bohr

**Niels Henrik David Bohr** () sī Tan-be̍h ê bu̍t-lí-ha̍k-ka, tùi liáu-kái goân-chú ê kiat-kò͘ kap liōng-chú le̍k-ha̍k ū chin tiong-iàu ê kòng-hiàn, tī 1922 nî tit tio̍h Nobel Bu̍t-lí-ha̍k Chióng. Bohr mā bat chò Manhattan Kè-oē ê kò͘-būn. 1912 nî Bohr kap Margrethe Nørlund kiat-hun; in 1 ê hāu-siⁿ Aage Niels Bohr mā sī bu̍t-lí-ha̍k-ka, tī 1975 nî the̍h tio̍h Nobel Chióng.

Lūi-pia̍t:Bu̍t-lí-ha̍k-ka
Lūi-pia̍t:Bu̍t-lí-ha̍k Nobel tit-chióng-jîn
Lūi-pia̍t:Tan-be̍h jîn-bu̍t
2008 nî Tâi-oân chóng-thóng sóan-kí

**2008 nî Tâi-oân chóng-thóng sóan-kí** tī 2008 nî 3 goe̍h 22 ji̍t kí-hêng, choè-āu Tiong-kok Kok-bîn Tóng ê hāu-soán-jîn Má Eng-kiú í 7,659,014 phiò (tek-phiò-lu̍t 58.45%) tòng-soán tē 12 jīm Tiong-hoâ Bîn-kok (Tâi-oân) chóng-thóng.

## Hāu-soán-jîn


## Soán-kí kiat-kó
1996 nî Tâi-oân chóng-thóng sóan-kí

**1996 nî Tâi-oân chóng-thóng sóan-kí** tī 1996 nî 3 goe̍h 23 ji̍t kí-hêng, che sī Tiong-hoâ Bîn-kok (Tâi-oân) thâu pái ê bîn-chú soán-kí. Choè-āu Tiong-kok Kok-bîn Tóng ê hāu-soán-jîn Lí Teng-hui í 5,813,699 phiò (tek-phiò-lu̍t 54.0%) tòng-soán tē 9 jīm Tiong-hoâ Bîn-kok chóng-thóng.

## Hāu-soán-jîn kap soán-kí kiat-kó
2000 nî Tâi-oân chóng-thóng sóan-kí

**2000 nî Tiong-hôa Bîn-kok chóng-thóng sóan-kí** () sī Tiong-hôa Bîn-kok tē 10 jīm chóng-thóng, hù-chóng-thóng ê kong-bîn ti̍t-soán, kí-pān ji̍t-kî sī 2000 nî 3 goe̍h 18 ji̍t, lo̍h-bóe Bîn-chú Chìn-pō͘ Tóng ê hāu-soán-jîn Tân Chúi-píⁿ kah Lī Siù-liân the̍h-tio̍h 4,977,697 phiò (tek-phiò-lu̍t 39.3%), hun-pia̍t tòng-soán tē 10 jīm Tiong-hôa Bîn-kok chóng-thóng, hù-chóng-thóng.

## Hāu-soán-jîn kap soán-kí kiat-kó

## Chham-khó Bûn-hiàn
Jean Calvin

**Jean Calvin** () sī chong-kàu kái-kek tiong-kan ê 1 ê Hoat-kok Sin-kàu Sîn-ha̍k-ka. I mā sī Ki-tok-kàu sîn-ha̍k lâi-té Calvin-chú-gī iah-sī kóng kái-kek-chong sîn-ha̍k (*Reformed theology*) ê chú-iàu hoat-tián-chiá.

Tī i chò Geneva ê thóng-tī-chiá ê sî, ū khip-ín chē-chē pa̍t-ê sin-kàu-tô͘ lān-bîn, hō͘ chit-ê siâⁿ-chhī chiâⁿ-chò thoân-pò kái-kek-chong sîn-ha̍k ê 1 ê chú-iàu-tek ê le̍k-liōng. Calvin siōng chhut-miâ ê só͘-chāi sī i ê kà-sī kap tù-chok, te̍k-pia̍t sī i siá--ê Ki-tok-kàu iàu-gī tāi-kong (Institutes of the Christian Religion).
Bîn-chú

縮圖|左|400px
**Bîn-chú** (民主) sī ùi Ji̍t-gí Hàn-jī-sû khip-siu--lâi-ê, chiàu jī ê ì-sù tō-sī jîn-bîn chò-chú, jîn-bîn chú-chhâi, nā Se-kok kāng-chit-ê sû ê sû-goân (pí-lūn *democracy*), sī ùi Hi-lia̍p-gí ián-piàn--lâi-ê, ì-sū sī jîn-bîn thóng-tī. Chit-ê sû ki-pún-tek sī chí 1 khoán chèng-hú ê khoán-sek kap chèng-tī ê chè-tō͘, chò-tīn tī 1 ê siā-kûn iah kok-ka--ni̍h seng-oa̍h ê jîn-bîn, in ka-tī soán-te̍k beh hō͘ chiâ chò léng-tō-chiá (khó-lêng sī chèng-tóng thoân-thé he̍k-chiá-sī kò-jîn), pēng-chhiáⁿ koat-tēng beh hō͘ siáⁿ-lâng lâi chè-tēng hoat-lu̍t.

Tī bîn-chú ê khoân-kéng--ni̍h, ē ū tēng-kî kap bô-tēng-kî ê soán-kí, jîn-bîn thàu-koè tâu-phiò lâi kéng thâu-lâng, iah-chiá-sī tùi hoat-lu̍t piáu-ta̍t hí-khó iah hùi-tî. Ki-pún-tek chiah-ê koat-tēng lóng sī kin-kì tâu-phiò phiò-sò͘ ê pí-kàu. Tit-tio̍h siōng-koân phiò-sò͘ ê hit-pêng, in ê soán-te̍k kap ì-kiàn tō siū chiap-la̍p.
To̍k-chhâi chèng-tī

**To̍k-chhâi chèng-tī** (獨裁政治) sī 1 chióng chèng-tī khoán-sek. Iā-tō-sī 1 ê kok-ka oân-choân hō͘ 1 ê kò-jîn leh thóng-tī, chit-ê thóng-tī-chiá ū koân chò jīn-hô koat-tēng, iā chit-khoán thóng-tī-chiá, tō kiò-chò to̍k-chhâi-chiá. Tī to̍k-chhâi chèng-tī--ni̍h, jîn-bîn it-poaⁿ-tek sī bô chin chē koân-lī iah chū-iû--ê.

Hō͘ kun-jîn thóng-tī ê to̍k-chhâi tō kóng-chò kun-sū to̍k-chhâi, phó-thong kun-chú chèng-tī khah bô ēng to̍k-chhâi chit-ê gí-sû.

Chi̍t-koá to̍k-chhâi-chiá:

* Adolf Hitler - Tek-kok
* Joseph Stalin - So͘-liân
* Benito Mussolini - Í-tāi-lī
* Francisco Franco - Se-pan-gâ
* Augusto Pinochet - Chile
* Lí Kong-iāu - Sin-ka-pho
* Kim Jong-il - Pak Tiâu-sián
Fasci-chú-gī

**Fasci-chú-gī** ê sû-goân sī *fasces* chit-ê jī, Lô-má Tè-kok ê sî bat ēng chit-ê sû lâi chí pa̍k-chò kui-kún ê chhâ-ki, ē chioh chit-ê sû lâi ēng, sī beh chhú hit āu-piah: 1 ki chhâ-ki beh áu hō͘ tn̄g chin khoài, m̄-koh pa̍k-chò kui-khún beh áu tō chin oh ê ì-sù. Fasci-chú-gī-chiá jīn-ûi, nā ta̍k-ê lâng lóng kian-sim kin-toè 1 ê thâu-lâng, án-ne chit-ê kok-ka chiū ē chhin-chhiūⁿ chiâⁿ khún ê chhâ-ki hiah-ni̍h-á ióng-kò͘.

Iā Fasci-chú-gī khêng-si̍t sī kóng 1 chióng chèng-hú ê khoán-sek, tī thàn Fasci-chú-gī ê kok-ka--ni̍h, kok-ka sī khoàⁿ-chò pí jīn-hô kò-jîn koh khah tiōng-iàu--ê, ū chit-khoán chèng-hú ê kok-ka sù-siông ū 1 ê to̍k-chhâi-chiá leh chò chú-chhâi, i ū la̍k tùi chèng-hú kap jîn-bîn oân-choân khòng-chè ê koân, sui-bóng toā-to-sò͘ ê fasci-chú-gī-chiá ē tông-ì kok-ka sī siōng-tiōng-iàu ê mi̍h, chóng--sī hiān-si̍t-tek in ê kiâⁿ-pàng khah sêng sī in beh hō͘ to̍k-chhâi-chiá khah iâⁿ koè kok-ka lāi-té ê sū-sū hāng-hāng, sīm-chì poâⁿ-koè tī jîn-lūi kap oa̍h-miā pún-sin.

Fasci-chú-gī sī tī tē-jī chhù sè-kài tāi-chiàn hit-tah-á tī Au-chiu chhut-hiān--ê, khí-tì sī ū chiâⁿ chē lâng kiaⁿ kiōng-sán-chú-gī, chū-án-ne in siūⁿ-kóng bîn-chú bô kàu-gia̍h thang pó-hō͘--in, iā Fasci-chú-gī tō sī beh kái-koat hit-tang-chūn ê lâng tùi kiōng-sán-tóng ê kiaⁿ-hiâⁿ.
Choân-kiû-hòa

**Choân-kiû-hòa** ki-pún-tek sī chí tiàm tī bô-kāng só͘-chāi, lī hn̄g-hn̄g ê lâng, hiān-chhú-sī beh hō͘-siong liân-hê piàn khah kán-tan--a. Chit-ê sû mā chí taⁿ lâng khah iông-īⁿ chò tn̂g-tô͘ lú-hêng--a. Thâu-chêng chiah-ê hiān-siōng ē sán-seng, tio̍h kám-siā chhin-chhiūⁿ chhiú-ki-á, bāng-lō͘, hui-hêng-ki kap jîn-chō oē-chhiⁿ ê hoat-bêng.

Pēng m̄-sī sûi-lâng lóng kah-ì choân-kiû-hòa, hoán-tùi ê lâng jīn-ûi choân-kiû-hòa ē kā ta̍k só͘-chāi lóng piàn-chò kāng 1 ê khoán-sek, koh ē kā chāi-tē ê jīn-tông phah-chhat-siau, in lia̍h-kóng tō sī choân-kiû-hòa ún-chún toā keng kong-si, chhin-chhiūⁿ Coca-Cola t.t. lâi tit-tio̍h koh-khah toā ê koân-le̍k, chiah ē chè-chō chē-chē pún-té bô ê chai-e̍h kap būn-tê.

Nā chi-chhî choân-kiû-hòa ê lâng, in thê-chhut: choân-kiû-hòa hō͘ jîn-lūi koh-khah thoân-kat chò-hoé, koh-khah sio-oá, koh choân-kiû-hòa ū khó-lêng ē-thang pang-chān khah sàn-chia̍h ê kok-ka tit-tio̍h keng-chè-siōng ê kái-siān. Lēng-goā bô-kâng kok-ka ê lâng ē khah ū ki-hoē liáu-kái pa̍t kok-ka ê bûn-hòa kap jîn-bîn, thàu-koè hō͘-siong jīn-bat lâi hoat-kiàn jîn-lūi tiong-kan ê chē-chē kiōng-tông-tiám, hoān-sè tùi sè-kài hô-pêng ū lī-e̍k iā bô-tek-khak.

Chéng-kô lâi kóng, chō-sêng choân-kiû-hòa ê kau-thong, thong-sìn, kap chu-sìn kho-ki ê chìn-pō͘, m̄-nā hō͘ lâng hām tē-he̍k tiong-kan ê chih-chiap cheng-ka, mā hō͘ ta̍k khu-he̍k ê chèng-tī, keng-chè kap bûn-hòa sio lo̍h-láu.
Tè-kok-chú-gī

**Tè-kok-chú-gī** sī 1 chióng kok-ka ê chèng-chhek iah-sī kóng su-sióng. Chhái-chhú chit-khoán chèng-chhek ê kok-ka, ūi-tio̍h beh hoat-tián pún-kok ê bîn-cho̍k-chú-gī, bûn-hoà, chong-kàu kap keng-chè thé-hē, sīm-chì kāng-sî sī ūi-tio̍h beh tit-tio̍h sin ê léng-thó͘ kap thian-jiân chu-goân, choaⁿ-á thàu-koè kun-sū chhiú-toāⁿ, chek-ke̍k-tek chhim-lio̍k pa̍t-ê bîn-cho̍k kap kok-ka.

Chit-ê gí-sû goán-té sī chí chū 19 sè-kí tiong-kî khí-kó͘, chhú î-bîn chò chú-iàu bo̍k-tek, khì chhim-chiàm si̍t-bîn-tē ê hêng-tōng, m̄-koh chit-chân le̍k-sú ì-gī lia̍h-goā, chit-ê sû mā tiāⁿ-tiāⁿ hō͘ lâng the̍h lâi tī bûn-ha̍k-tek iah chèng-tī-tek ê hùn-toā-chú-gī chò siu-sû ê sú-iōng.

Tû-khì it-poaⁿ ê iōng-hoat, Vladimir Lenin in-ūi si̍t-bîn-tē koh hun-koah só͘ chō-sêng kiông-kok tiong-kan ê chhiong-tu̍t, hi-bāng liân-ha̍p kiōng-sán-chú-gī kek-bēng ê li̍p-tiûⁿ, tī 1916 nî só͘-siá ê Tè-kok-chú-gī Lūn lāi-té, ū kóng-tio̍h "chiâⁿ-chò chu-pún-chú-gī siōng-koân kai-toāⁿ ê tè-kok-chú-gī", lâi thó-lūn 20 sè-kí chho͘-kî kah hit-chūn ê hoat-tián, chóng--sī ùi So͘-liân pang-pāi kah taⁿ, chiàu i só͘ kóng ê chē-chē būn-tê siat-tēng ē sán-seng ê hiō-kó tit-tio̍h chiâⁿ--ê si̍t-chāi chin chió, iā lán teh sú-iōng tè-kok-chú-gī chit-ê gí-sû ê sî, tio̍h chiaⁿ chù-ì i tī Marx-Lenin-chú-gī--ni̍h ū i te̍k-sû tēng-gī ē khah hó.
Doctor Who

***Doctor Who*** sī BBC chè-chok ê kho-ha̍k siáu-soat tiān-sī iáⁿ-chi̍p, 1963 nî khai-sí, 1989 nî siu-soah, 2005 nî iū-koh têng khai-sí. Chiat-bo̍k ê chú-kak sī 1 ê kiâⁿ sî-kan lí-hêng (time travel) ê sîn-pì jîn-bu̍t, hō-chò "the Doctor". I ê kau-thong kang-khū sī 1 tâi "sî-kan chûn" (TARDIS), goā-bīn bē-su 1 kâi khóng-sek ê kèng-chhat tiān-oē-siuⁿ (telephone booth). I kap i ê phoāⁿ tâng-chê thàm-hiám sî-khong, tùi-khòng pháiⁿ-lâng pháiⁿ-mi̍h.

## Chām-gōa liân-kiat
* ''Doctor Who'' Wiki
* Fan History: ''Doctor Who''
Christine Nöstlinger

**Christine Nöstlinger** (1936 nî 10 goe̍h 13 &mdash;) sī tī Tang-kok Wien chhut-sì ê chok-ka.

Nöstlinger ê chok-phín toā-hūn sī gín-á bûn-ha̍k (children's literature) kap chheng-siàu-liân bûn-ha̍k; i mā ū thè tiān-sī, tiān-tâi kap pò-choá siá-kó. Chok-phín lāi-té siāng chùn-būn gín-á ê su-iàu, ū hoán-tùi ui-koân ê sek-chhái. Chi̍t-koá khah chhim-ji̍p ê chú-tê, chhan-chhiūⁿ chéng-cho̍k-chú-gī (racism), toā-sè-ba̍k (discrimination), kap chū-ngó͘-keh-lī (self-isolation), mā lóng ū thàm-thó--tio̍h. 

Nöstlinger ê tē 1 pún chheh *Die feuerrote Friederike* sī leh siá ka-tī ê kò͘-sū, tī 1970 nî chhut-pán. Nöstlinger tio̍h koè chin chē chióng, pau-hâm 1984 nî ê Hans Christian Andersen Chióng. Anthea Bell kā Nöstlinger ê *Der Hund kommt!* hoan-e̍k chò Eng-gí *A Dog's Life*, tī 1996 nî the̍h tio̍h tē 1 kài ê Marsh Gín-á Bûn-ha̍k Hoan-e̍k Chióng (Award for Children's Literature in Translation).

## Goā-pō͘ liân-kiat
*Christine Nöstlinger  (Tek-gí)

Lūi-pia̍t:Chok-ka
Lūi-pia̍t:Ò-tē-lī jîn-bu̍t
Christopher Morley

**Christopher Morley** (1890 nî 5 goe̍h 5 &ndash; 1957 nî 3 goe̍h 28) sī Bí-kok ê kì-chiá, siáu-soat-ka, phêng-lūn-ka kiam si-jîn.

Morley bat chham-ú chhòng-li̍p *[[Pài-la̍k Bûn-ha̍k Phêng-lūn]]* (Saturday Review of Literature). 

Morley ê tù-chok chhiau-koè 100 pún, khah ū-miâ ê chok-phín ū 1939 nî ê *[[Kitty Foyle]]*, bat phah chò tiān-iáⁿ, tio̍h koè Ha̍k-īⁿ Chióng (Academy Award). Leng-goā koh ū *[[Tò-pêng ê Lûi-siaⁿ]]* (Thunder on the Left, 1925 nî), *[[Kúi-á Chheh-tiàm]]* (The Haunted Bookshop, 1919 nî) kap *[[Lián-á téng ê Parnassus]]* (Parnassus on Wheels, 1917 nî).

## Goā-pō͘ liân-kiat
*Morley ê chok-phín (Gutenberg Kè-oē)