open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Westlich Raron Koān

**Westlich Raron** sī tī Sūi-se Wallis Chiu lāi ê chi̍t ê koān.

Lūi-pia̍t:Wallis Chiu ê koān
Prättigau/Davos Koān

**Prättigau/Davos** sī tī Sūi-se Graubünden Chiu lāi ê chi̍t ê koān.

Lūi-pia̍t:Graubünden Chiu ê koān
Östlich Raron Koān

**Östlich Raron** sī tī Sūi-se Wallis Chiu lāi ê chi̍t ê koān.

Lūi-pia̍t:Wallis Chiu ê koān
Toggenburg Koān

**Toggenburg** sī tī Sūi-se Sankt Gallen Chiu lāi ê chi̍t ê koān.

Lūi-pia̍t:Sankt Gallen Chiu ê koān
Le Locle Koān

**Le Locle** sī tī Sūi-se Neuchâtel Chiu lāi ê chi̍t ê koān.

Lūi-pia̍t:Neuchâtel Chiu ê koān
Val-de-Ruz Koān

**Val-de-Ruz** sī tī Sūi-se Neuchâtel Chiu lāi ê chi̍t ê koān.

Lūi-pia̍t:Neuchâtel Chiu ê koān
Kreuzlingen Koān

**Kreuzlingen** sī tī Sūi-se Thurgau Chiu lāi ê chi̍t ê koān.

Lūi-pia̍t:Thurgau Chiu ê koān
Frutigen-Niedersimmental Koān

**Frutigen-Niedersimmental** sī tī Sūi-se Bern Chiu lāi ê chi̍t ê koān.

Lūi-pia̍t:Bern Chiu ê koān
Jura-Nord vaudois Koān

**Jura-Nord vaudois** sī tī Sūi-se Vaud Chiu lāi ê chi̍t ê koān.

Lūi-pia̍t:Vaud Chiu ê koān
Riviera-Pays-d'Enhaut Koān

**Riviera-Pays-d'Enhaut** sī tī Sūi-se Vaud Chiu lāi ê chi̍t ê koān.

Lūi-pia̍t:Vaud Chiu ê koān
N̂g Se-tiân

**N̂g Se-tiân** (黃西田; ), pún-miâ **N̂g Ji̍t-pêng** (黃日平), sī chi̍t ūi Tâi-oân ê ián-oân, koa-chhiú kiam chú-chhî-jîn, Ko-hiông-chhī A-lian-khu chhut-sin.

## Gōa-pō͘ liân-kiat
*
Tâi-oân Piau-chún-sî

**Tâi-oân Piau-chún-sî** (臺灣標準時), iā hō-chò **Kok-ka Piau-chún Sî-kan** (國家標準時間), sī Tâi-oân koaⁿ-hong chhái-iōng ê piau-chún-sî, pí Hia̍p-tēng Sè-kài-sî kín 8 tiám-cheng.

## Siong-koan
*UTC+08:00
2017 nî Tāi-hân Bîn-kok chóng-thóng soán-kí

**2017 nî Tāi-hân Bîn-kok chóng-thóng soán-kí** tī 2017 nî 5 goe̍h 9 hō kí-hêng. Chit pái soán-kí sī tē-12 pái Hân-kok Chóng-thóng ti̍t-soán, iā sī Hân-kok ùi 1987 nî bîn-chú-hòa í-lâi ê tē-7 pái chóng-thóng ti̍t-soán. Chit pái soán-kí goân-té àn-sǹg tī 2017 nî 12 goe̍h 20 hō kí-hêng, m̄-koh Hân-kok Hiàn-hoat Hoat-īⁿ chhâi-tēng iû Hân-kok Kok-hōe thong-kòe ê Park Geun-hye tân-hāi-àn sêng-li̍p. Chiàu Hân-kok Hiàn-hoat kui-tēng tī tāi-thóng-léng pī tân-hāi ê 60-kang lāi ài kí-hêng chóng-thóng soán-kí, só͘-í thê-chá chì 2017 nî 5 goe̍h 9 hō kí-hêng. Chòe-āu, iû tāi-piáu Kiōng-tông Bîn-chú Tóng chham-soán chóng-thóng ê Moon Jae-in tòng-soán, pēng tī keh-ji̍t chiūⁿ-jīm.
Moon Jae-in

**Moon Jae-in** (; ) sī Tāi-hân Bîn-kok ê chèng-tī-ka. I tī 2017 nî 5 goe̍h 9 ji̍t tòng-soán tē-9 jīm chóng-thóng, 5 goe̍h 10 ji̍t chèng-sek chiū-jīm. 2022 nî 5 goe̍h 10 ji̍t sià-jīm.
Tang A-sè-a Kiōng-tông-thé

**Tang A-sè-a Kiōng-tông-thé** khah-chá sī Ji̍t-pún tan-hong-bīn ê kò͘-sióng, siūⁿ-beh o̍h Au-chiu Liân-bêng kap Hui-chiu Liân-bêng, tī Tang A-chiu kiàn-li̍p chi̍t ê kín-bi̍t-hêng ê khu-he̍k ha̍p-chok cho͘-chit. Chá tī tē-jī-chhù sè-kài tāi-chiàn kî-kan, Ji̍t-pún iā bat thê-chhut Tāi Tang-a Kiōng-êng-khoan ê kài-liām. Tōa-to-sò͘ ê chàn-sêng-chiá chú-tiuⁿ ài tāi-seng tiâu-hiòng Tang-a tē-khu kiōng-tông ê keng-chè-khoan chò-ûi bo̍k-piau, jiân-āu chiah o̍h Au-goân ín-ji̍p khu-he̍k hòe-pè. Che sī ùi liû-thóng hòe-pè kàu khu-he̍k hòe-pè ê siūⁿ-hoat. Lēng-gōa koh ū hiàn-chèng bîn-chú, chhī-tiûⁿ keng-chè kap hàn-jī bûn-hòa téng kiōng-tông kè-ta̍t koan-liām ê ì-kiàn.
Amu Darya Hô

**Amu Darya Hô** (Pho-su-gí: آمودریا‎‎ *Âmudaryâ*; Uzbek-gí: *Amudaryo*) sī Tiong-a ê hô-chhoan, tùi Afghanistan ê Vakhsh Hô kap Panj Hô sio chiap hoat-goân, hiòng sai-pak-pêng lâu kòe Aral Hái lâm-pēng.
Looney Tunes

***Looney Tunes*** sī Bí-kok Warner Bros. kong-si chhut-phín ê khoe-hâi té-phìⁿ tōng-ōe hē-lia̍t, kap chí-moāi hē-lia̍t *[[Merrie Melodies]]* chòe-hóe hoat-hêng tī 1930 nî kàu 1969 nî kan. Chin chē chhut-miâ ê tōng-ōe kak-sek tùi keng-kòe pún hē-lia̍t hông chè-chok chhut chok-phín, pau-koat Bugs Bunny, Daffy Duck, Porky Pig, Elmer Fudd, Tweety Bird, Sylvester the Cat, Yosemite Sam, Foghorn Leghorn, Marvin the Martian, Pepé Le Pew, Speedy Gonzales, Wile E. Coyote, Road Runner, kap Tasmanian Devil. Chia kak-sek ê cho͘-ha̍p, mā tiāⁿ hông hō chò sī "Looney Tunes".
Lâu Kim-piau

**Lâu Kim-piau** (劉金標; ) sī Tâi-oân ū-miâ ê seng-lí-lâng, Tâi-tiong Soa-la̍k chhut-sin, sī Kī-tāi Ki-hâi, Chia̍p-an-te̍k kap Bî-chhiò Tan-chhia Kong-si ê chhòng-pān-jîn kiam táng-sū-tiúⁿ. I in-ūi thui-kóng thih-bé ūn-tōng lâi chhut-miâ, hō͘ Tâi-oân tī ta̍k-nî ê 5 goe̍h lóng ū choan-sio̍k ê "Tâi-oân Chū-hêng-chhia Goe̍h". 2006 nî, i he̍k-soán chò Discovery pîn-tō *Tâi-oân Jîn-bu̍t Chì* (台灣人物誌) chiat-bo̍k ê 6 ūi chú-kak chit-it.
Kong-kiōng thih-bé

**Kong-kiōng thih-bé** sī chi̍t chióng thang-hó hō͘ it-poaⁿ tāi-chiòng kiōng-hióng thih-bé sú-iōng-khoân ê ho̍k-bū. Kong-kiōng thih-bé ê chú-iàu kài-liām sī tī to͘-hōe-khu lāi ēng bián-hùi ia̍h-sī pêng-kè chhut-cho͘ ê hong-sek, hō͘ bîn-chiòng sú-iōng thih-bé lâi thè-tāi tāi-chiòng ūn-su ia̍h-sī su-iú chhia-lióng lâi chìn-hêng thong-khîn, ta̍t-sêng kái-koat kau-thong ióng-sat, kiám-kē chhò-im kap khong-khì u-jiám ê bo̍k-tek.
Hù-chóng-thóng

**Hù-chóng-thóng** (副總統) tī chóng-thóng-chè kok-ka sī "pī-ūi goân-siú", tī chò-ûi kok-ka goân-siú ê chóng-thóng tī jīm-kî tiong sí-bông, hoān-chōe pī kái-tû chit-bū ê sî, tāi-thè hêng-sú chit-khoân.

## Siong-koan
*Chóng-thóng
Te̍k-pia̍t hêng-chèng-khu

**Te̍k-pia̍t hêng-chèng-khu** (特別行政區), kán-chheng **te̍k-khu** (特區), sī tī chi̍t ê kok-ka ê lāi-pō͘, ūi-tio̍h te̍k-pia̍t ê bo̍k-tek ia̍h-sī goân-in, só͘ lēng-gōa siat-li̍p ê chū-tī tē-khu ia̍h-sī hêng-chèng-khu.
Jan Masaryk

**Jan Garrigue Masaryk** (1886 nî 9 goe̍h 14 ji̍t – 1948 nî 3 goe̍h 10 ji̍t) sī Chesko ê gōa-kau-koaⁿ, chèng-tī-chiá. I pat chò 1940 nî kàu 1948 nî kan Cheskoslovensko ê gōa-kau pō͘-tiúⁿ.

## Sí-bông
Masaryk tī 1948 nî 3 goe̍h 10 ji̍t hông hoat-kiàⁿ sí tī Praha gōa-kau-pō͘ lāi-tiâⁿ. Chhe-kî ê tiâu-cha kóng i sī chū-sat--ê. Kun-kù 1968 nî Praha chi Chhun sî-kî ê têng-sin tiâu-cha, i ê sí hông jīn-tēng sī ì-gōa, jî-chhiá pau-koat hông bô͘-sat ê khó-lêng-sèng.
Elon Musk

**Elon Reeve Musk** () sī Lâm-hui-kok chhut-sì ê Bí-kok si̍t-gia̍p-ka, hoat-bêng-ka, kiam tâu-chu-ka.

I sī thài-khong ki-su̍t kong-si SpaceX ê CEO kiam CTO; tiān-tōng chū-tōng-chhia kong-si Tesla Inc. ê CEO kiam kiōng-tông chhòng-pān-chiá; kî-tha chú-chhî he̍k-chiá chhòng-li̍p ê sū-gia̍p koh ū Neuralink, SolarCity, Zip2, X.com (āu--lâi pēng-ji̍p Confinity, kái miâ PayPal) téng kong-si.

Lūi-pia̍t:Elon Musk
Tiong-Eng Liân-ha̍p Seng-bêng

***Tiong-Eng Liân-ha̍p Seng-bêng*** (中英聯合聲明), choân-chheng ***Tiong-hôa Jîn-bîn Kiōng-hô-kok Chèng-hú hām Tāi Put-lia̍t-tian kap Pak Ài-ní-lân Liân-ha̍p Ông-kok Chèng-hú koan-î Hiong-káng Būn-tê ê Liân-ha̍p Seng-bêng*** (中華人民共和國政府和大不列顛及北愛爾蘭聯合王國政府關於香港問題的聯合聲明), sī Tiong-hôa Jîn-bîn Kiōng-hô-kok hām Tāi Put-lia̍t-tian kap Pak Ài-ní-lân Liân-ha̍p Ông-kok chiū Hiong-káng bûn-tê kiōng-tông hoat-piáu ê chi̍t-hūn seng-bêng, tī 1984 nî 12 goe̍h 19 hō iû Tiong-kok Kok-bū-īⁿ Chóng-lí Tiō Chí-iông hām Eng-kok Siú-siòng Margaret Thatcher tī Tiong-kok Pak-kiaⁿ chhiam-tēng, Chòe-ko Léng-tō-jîn Tēng Siáu-pêng kap Tiong-kok Kok-ka Chú-sek Lí Sian-liām iā chāi-tiûⁿ kiàn-chèng. Siang-hong chèng-hú tī 1985 nî 5 goe̍h 27 hō hō͘-siong kau-ōaⁿ phoe-chún-su, pēng hiòng Liân-ha̍p-kok Pì-su-chhù teng-kì, *Tiong-Eng Liân-ha̍p Seng-bêng* chèng-sek seng-hāu, iā siōng-teng le̍k-sî 14 nî pòaⁿ ê hiong-káng kap Ò-mn̂g kòe-tō͘ sî-kî ê khai-sí.
Tiong-Phû Liân-ha̍p Seng-bêng

***Tiong-Phû Liân-ha̍p Seng-bêng*** (中葡聯合聲明), choân-chheng ***Tiong-hôa Jîn-bîn Kiōng-hô-kok Chèng-hú hām Phû-tô-gâ Kiōng-hô-kok Chèng-hú koan-î Ò-mn̂g Būn-tê ê Liân-ha̍p Seng-bêng*** (中華人民共和國政府和葡萄牙共和國政府關於澳門問題的聯合聲明), sī Tiong-hôa Jîn-bîn Kiōng-hô-kok hām Phû-tô-gâ Kiōng-hô-kok chiū Ò-mn̂g būn-tê kiōng-tông hoat-piáu ê chi̍t-hūn liân-ha̍p seng-bêng, tī 1987 nî 4 goe̍h 13 hō iû Tiong-kok Kok-bū-īⁿ Chóng-lí Tiō Chí-iông hām Phû-tô-gâ Chóng-lí Aníbal Silva tī Tiong-kok Pak-kiaⁿ chhiam-tēng. Tiong Phû 2 kok chèng-hú tī 1988 nî 1 goe̍h 15 hō hō͘-siong kau-ōaⁿ phoe-chún-su, *Tiong-Phû Liân-ha̍p Seng-bêng* chèng-sek seng-hāu.
Lockheed P-38 Lightning

**Lockheed P-38 Lightning** ("sih-nah") sī Jī-chhù Tāi-chiàn sî-kî Bí-kok ê phi-sú-tóng ian-jín chiàn-tò͘-ki. Pún sek hui-hêng-ki sī ūi Bí-kok Lio̍k-kun Hâng-khong-tūi ê su-iàu khai-hoat--ê, te̍k-sek chi it sī siang-tháng (*twin-boom*) ê siat-kè.
Republic P-47 Thunderbolt

**Republic P-47 Thunderbolt** sī Bí-kok tī 1941 nî kàu 1945 nî kan seng-sán ê Jī-chhù Tāi-chiàn sî-kî chiàn-tò͘-ki, sī tong-sî Bí-kok Lio̍k-kun Hâng-khong-kun chú-iàu ê chiàn-tò͘-ki chi̍t sek, mā siū tong-sî Hoat-kok, Eng-kok, Lō͘-se-a téng kok chhái-ēng.
North American B-25 Mitchell

**North American B-25 Mitchell**, it-poaⁿ kiò **B-25**, sī Bí-kok chè-chō-siong North American Aviation seng-sán ê chi̍t khoán tiong-hêng siang ian-jín po̍k-kek-ki, hō-miâ lâi-goân sī Bí-kok ê kun-sū hui-hêng sian-chìn William Mitchell. B-25 sī Jī-chhù Tāi-chiàn sî-kî Tông-bêng-kok ê khong-tiong bú-le̍k, tī kok chiàn-tiûⁿ lóng ū sú-iōng, chiàn-āu mā koh kè-sio̍k hông chhái-ēng chi̍t tōaⁿ sî-kan.

## Siong-koan
* B-24
* B-29
Po̍k-kek-ki

**Po̍k-kek-ki** sī choan-bûn siat-kè beh kong-kek lio̍k-tē kap hái-bīn bo̍k-phiau ê chok-chiàn hui-hêng-ki, thang tâu chà-tôaⁿ, siā hi-lûi, he̍k-chiá sī sûn-hâng hui-tôaⁿ.
North American P-51 Mustang

**North American P-51 Mustang** sī Bí-kok chi̍t khoán tn̂g-tô͘ tan-chō (*single-seat*) ê chiàn-tò͘-ki kiam chiàn-tò͘ po̍k-kek-ki, sú-iōng tī Jī-chhù Tāi-chiàn, Hân-chiàn kap kî-tha ê chiàn-sū. P-51 sī 1940 nî chè-chō-siong North American Aviation khai-hoat--ê, tāi-seng sī chiam-tùi Eng-kok ê su-kiû lâi seng-sán.
Boeing B-29 Superfortress

**Boeing B-29 Superfortress** ("chiau-kip phàu-tâi") sī Bí-kok Boeing kong-si siat-kè ê chi̍t khoán 4-ian-jín phu-ló͘-phè-lah tōng-le̍k tāng-hêng po̍k-kek-ki. Pún sek hui-hêng-ki chú-iàu hông chhái-ēng tī Tē-jī-chhù Sè-kài Tāi-chiàn kap Hân-chiàn, sī Jī-chhù Tāi-chiàn sî-kî siāng tōa ê hui-hêng-ki chi it.

## Siong-koan
* B-17
* B-52

Lūi-pia̍t:Boeing
Phu-ló͘-phé-lah

**Phu-ló͘-phé-lah** sī chi̍t lūi thang chiong hôe-choán ūn-tōng ê tōng-le̍k choán chò thui-chìn tōng-le̍k ê hong-sìⁿ.

## Chham-chiàu
Eng-lân Ông-kok

**Eng-lân Ông-kok** (Eng-gí: *Kingdom of England*) sī Tāi Britain tē-hng tùi 10 sè-kí í-āu goân Anglo-Saxon chu kok pēng-ha̍p sán-seng ê chi̍t-ê chú-khoân-kok. Pún ông-kok kè-sio̍k chì 1707 nî, chiah kah So͘-kek-lân liân-ha̍p chò Tāi Britain Ông-kok.

Lūi-pia̍t:Eng-lân ê le̍k-sú
So͘-kat-lân Ông-kok

**So͘-kat-lân Ông-kok** (So͘-kat-lân-gí: *Kinrick o Scotland*; So͘-kat-lân Gael-gí: *Rìoghachd na h-Alba*) sī Au-chiu sai-pak-pō͘ tī kó͘-chāi ê kok-ka, it-poaⁿ jīn-ûi 843 nî kiàn-li̍p, kè-sio̍k chûn-chāi kàu 1707 nî, chiah kap Eng-lân Ông-kok liân-ha̍p, sán-sêng Tāi Britain Ông-kok.
Emmanuel Macron

**Emmanuel Jean-Michel Frédéric Macron** () sī hiān-jīm ê Hoat-kok Chóng-thóng, tī 2017 nî 5 goe̍h 14 ji̍t chiūⁿ-jīm. I khah-chá sī kong-bū-oân kap tâu-chu gîn-hâng-oân. Tī Paris Nanterre Tāi-ha̍k o̍h tiat-ha̍k, lo̍h-bóe tī Sciences Po chhú-tit se̍k-sū, chòe-āu tī 2004 nî ùi École nationale d'administration pit-gia̍p. I bat tī IGF tam-jīm châi-bū tok-chhat, jiân-āu chiâⁿ-chò Rothschild & Cie Banque ê tâu-chu gîn-hâng-ka.

## Chham-khó
Brooklyn Kiô

**Brooklyn Kiô** (*Brooklyn Bridge*) sī Bí-kok New York Chhī lāi ê chi̍t-tiâu kiô, goân-té hō-chò **New York kap Brooklyn Kiô** (*New York and Brooklyn Bridge*) kap **Tang Kang Kiô** (*East River Bridge*). Brooklyn Kiô hāⁿ-kòe New York Tang Kang, liân-chiap Manhattan kap Brooklyn.

Lūi-pia̍t:Manhattan ê kiô
Lūi-pia̍t:Brooklyn ê kiô
Sogdiana

**Sogdiana** sī chi̍t-ê kó͘ Iran-hē bûn-bêng, keng-kòe bô-kâng sî-tāi, pat tī kin-á-ji̍t Tajikistan, Uzbekistan lāi-bīn hâm Samarkand, Bukhara, Khujand, Panjikent kap Shahrisabz téng só͘-chāi hoat-ta̍t. Sogdiana ia̍h ū chi̍t chām sī Achaemenes Ông-tiâu ê séng-hūn, lēng-gōa ia̍h pat siū Alexandros Tāi-tè tī 328 nî cheng-ho̍k, kiam siū āu--lâi Hi-lia̍p Bactria Ông-kok ê thóng-tī, liáu-āu koh sī Sasan Tè-kok ê chi̍t hūn.
Amy Johnson

**Amy Johnson** () sī Eng-kok chá-kî ê hui-hêng-oân, iā sī tē-it ūi to̍k-chū sái hui-hêng-ki ùi Eng-kok poe kàu Ò-chiu ê cha-bó͘-lâng. To̍k-chū ia̍h-sī hām in ang Jim Mollison tàu-tīn, i tī 1930 nî-tāi chhòng-hā chē-chē hāng tn̂g-tô͘ hui-hêng kì-lio̍k. Chòe-āu i sí tī tē-jī-chhù sè-kài tāi-chiàn kî-kan ê chi̍t-pái tō͘-lûn hâng-pan téng.

## Chham-khó

Lūi-pia̍t:Cha-bó͘ hui-hêng-oân
Lūi-pia̍t:Eng-lân ê hui-hêng-oân
Sarah Josepha Hale

**Sarah Josepha Buell Hale** () sī chi̍t-ūi Bí-kok ê cha-bó͘ chok-ka kiam pian-chip. I sī gín-á-koa "Mary Had a Little Lamb" ê chok-chiá. Hale siāng chhut-miâ ê tāi-chì sī chhòng-kiàn Thanksgiving, iáu-koh ū oân-sêng liáu Bunker Hill Kì-liām-pi.
Brisbane Hô

**Brisbane Hô** (*Brisbane River*) sī chi̍t-tiâu lâu keng-kòe Ò-chiu Queensland Brisbane chhī-lāi ê hô-chhoan, chòe-āu tī Moreton Oan ji̍p-hái.
Hong-thai Dujuan (2015 nî)

**Hong-thai Dujuan** () sī 2015 nî tē-19 ê pī hō-miâ ê hong-thai. "Dujuan" () sī Hàn-gí Pak-kiaⁿ-oē ê sû, iû Tiong-kok thê-kiong, ì-sù sī tō͘-koan-hoe.
Bân-kang

**Bân-kang** (閩江) sī Tiong-kok Hok-kiàn-séng kéng-lāi siāng-tōa tiâu ê hô-chhoan. Choân-tn̂g 577 kong-lí, liû-he̍k biān-chek 60,992 pêng-hong kong-lí, tāi-iok chiàm choân-séng bian-chek ê chi̍t-pòaⁿ.
Chìn-kang (kang)

**Chìn-kang** (晉江), iā hō-chò **Choân-an-kang** (泉安江), sī Tiong-kok Hok-kiàn-séng Choân-chiu-chhī ê tē-it tōa tiâu khe.
Chi̍t-ke-lâng

***Chi̍t-ke-lâng*** (hàn-jī:) sī Tâi-oân Sam-lip Tâi-oân Tâi tī Tâi-oân Piau-chún-sî Lé-pài-it kah Lé-pài-gō͘ àm-sî 20:00 pò͘-chhut ê Hiong‑thó-kio̍k.
Gulmurod Khalimov

**Gulmurod Salimovich Khalimov** (Tajik-gí: *Гулмурод Салимович Ҳалимов*) sī Tajikistan ê Islam-chú-gī kun-sū chí-hui. I goân-té sī Tajikistan ê kéng-chhat te̍k-pia̍t pō͘-tūi tiong-chó (eng. *lieutenant-colonel*); 2015 nî ê sî, i tâu-sêng ji̍p ISIL sè-le̍k.

## Liân-kiat
*
Janet Nguyen

**Janet Q. Nguyen** (1976 nî 5 goe̍h 1 ji̍t chhut-sì) sī Bí-kok ê chèng-tī-chiá, 2014 nî í-āu California tāi-piáu tē-34 soán-khu (hâm pō͘-hūn Long Beach kap Orange Kūn) ê chiu chham-gī-oân.

I sī thâu chi̍t ūi chò chiu chham-gī-oân ê Oa̍t-lâm-hē Bí-kok-lâng.
Si Hok-chin

**Si Hok-chin** (施福珍; 1935 nî chhut-sì), Tâi-oân ê kàu-su kiam gín-á-koa chok-ka, Chiong-hòa chhut-sin. i chhòng-chok seng-gâi chhiau-kòe 40-gōa tang, lóng-chóng lúi-chek liáu 400-gōa siú chok-phín, chhut-miâ ê koa-khek pau-hâm *[[Tiám-á-ka]]* (點仔膠), *Tōa Phīⁿ-khang* (大鼻孔) téng-téng.
Abrud Khe

**Abrud Khe** sī Romania Alba Koān ê chi̍t-tiâu khe.

Lūi-pia̍t:Romania ê khe
Lūi-pia̍t:Alba Koān ê khe
Acmariu Khe

**Acmariu Khe** sī lâu keng-kòe Romania Alba Koān ê chi̍t-tiâu khe.

Lūi-pia̍t:Romania ê khe
Lūi-pia̍t:Alba Koān ê khe
Lâm-chēng (Chúi-siāng-hiong)

**Lâm-chēng** (南靖) sī Tâi-oân Ka-gī-koān lāi Chúi-siōng-hiong ni̍h ê tē-khu, kū Lâm-chēng tē-hng tī hêng-chèng-siōng pun chò Lâm-hô-chhoan (南和村) kap Chēng-hô-choan (靖和村) koán-lí, só͘-chāi tī Chúi-siōng chhī-lāi ê sai-lâm-pêng.

## Tē-lí
Ùi Lâm-chèng tē-khu ē-té ū Lâm-chèng kap Āu-liâu chng-siā, chia nn̄g ūi sio̍k tī Lâm-hô-chhoan koán-lāi. Ùi Lâm-chēng chhia-thâu kiam chè-thn̂g kang-tiûⁿ ê sì-ūi lēng-gōa ia̍h hoat-tián chhī-ke, chú-iàu siok Chēng-hô-chhoan koán-lāi.

## Le̍k-sú
Pún tē-hng sī 1920 nî só͘-siat Ka-gī-kūn Chúi-siōng-chng koán-lāi ê tōa-jī hêng-chèng-khu chi it, chiàu 1935 nî ê thóng-kè, ū pêng-siông khiā-khí jîn-kháu 1916 lâng, lāi-bīn Lōe-tē-lâng (Ji̍t-pún pún-thó͘-che̍k) chiàm 380-ê.

## Kau-thong
* Tâi-1-sòaⁿ, Tâi-82-sòaⁿ
* Lâm-chēng Hóe-chhia-thâu
* Koān-tō 163-hō
* Kok-tō 1 hō

## Chham-chiàu

## Liân-kiat
* 

Lūi-pia̍t:Chúi-siāng-hiong
Hong-thai Conson (2004 nî)

**Hong-thai Conson** sī 2004 nî Thài-pêng-iûⁿ hong-thai tē 4 ê hong-thai. "Conson" () sī Oa̍t-lâm-gí ê sû, iû Oa̍t-lâm thê-kiong, ì-sù sī "Côn Sơn Tó". Che hong-thai tiong-sim chi̍t hun-cheng choè khoài ê hong-sok sī 215 km/h.
Hong-thai Krosa (2007 nî)

**Hong-thai Krosa** () sī 2007 nî hong-thai ê hong-thai. "Krosa" () sī Khmer-gí ê sû, iû Kán-po͘-chē thê-kiong, ì-sù sī "ho̍h". Che hong-thai choè kē khì-ap sī  925 hPa, sùn-kan choè toā tīn-hong ê hong-sok sī 280 km/h.

Lūi-pia̍t:Tâi-oân ê hong-thai
Lūi-pia̍t:Tiong-kok ê hong-thai
Lūi-pia̍t:Ji̍t-pún ê hong-thai
Hong-thai Mindulle (2004 nî)

**Hong-thai Mindulle** sī 2004 nî Thài-pêng-iûⁿ hong-thai tē 7 ê hong-thai. "Mindulle" () sī Tiâu-sián-gí ê sû, iû Pak Tiâu-sián thê-kiong, ì-sù sī "pô͘-kong-eng" (*Taraxacum*). Che hong-thai tiong-sim chi̍t hun-cheng choè khoài ê hong-sok sī 250 km/h.
Hong-thai Nabi

**Hong-thai Nabi** () sī 2005 nî 9 goe̍h ê chi̍t-ê hong-thai. "Nabi" () iû Hân-kok thê-kiong, tī Hân-kok-gí lāi-bīn ì-sù sī ô͘-tia̍p.
Hong-thai Nari (2001 nî)

**Hong-thai Nari** sī 2001 nî Thài-pêng-iûⁿ hong-thai tē 16 ê hong-thai. "Nari" () sī Hân-kok-gí ê sû, iû Hân-kok thê-kiong, ì-sù sī "pek-ha̍p". Che hong-thai tiong-sim chi̍t hun-cheng choè khoài ê hong-sok sī 185 km/h.
Ueno Zyuri

**Ueno Zyuri** (上野 樹里 *Ueno Juri*; ), Bân-lâm-gí tha̍k **Siōng-iá Sū-lí**, sī chi̍t-ūi Ji̍t-pún ê cha-bó͘ ián-oân, Hyôgo-koān Kakogawa-chhī chhut-sin, tāi-piáu-chok ū *[[Swing Girls]]*, *[[Nodame Cantabile]]*, *[[Last Friends]]* téng-téng. 2016 nî kiat-hun.
Agărașul Khe

**Agărașul Khe** sī lâu keng-kòe Romania Bacău Koān ê chi̍t-tiâu khe.

Lūi-pia̍t:Romania ê khe
Lūi-pia̍t:Bacău Koān ê khe
Adășeni Khe

**Adășeni Khe** sī lâu keng-kòe Romania Botoşani Koān ê chi̍t-tiâu khe.

Lūi-pia̍t:Romania ê khe
Lūi-pia̍t:Botoşani Koān ê khe
Bahlui Kang

**Bahlui Kang** sī lâu keng-kòe Romania Botoşani Koān kap Iași Koān ê chi̍t-tiâu khe.

Lūi-pia̍t:Romania ê khe
Lūi-pia̍t:Botoşani Koān ê khe
Prut Kang

**Prut Kang** sī lâu keng-kòe Romania, Moldova kap Ukraina pian-kài ê chi̍t-tiâu khe, sī Donau Hô ê chi-liû.

Lūi-pia̍t:Romania ê khe
Lūi-pia̍t:Botoşani Koān ê khe
Chiàn-kûn

**Chiàn-kûn** (Eng-gí: *group*) sī kun-sū hui-hêng tan-ūi, kun-su pian-sêng ê tan-goân. Si̍t-chè hō-miâ, pian-chè kap sú-iōng hong-sek, tī ta̍k-ê kun-tūi lóng bô sáⁿ sio-siâng.

## Chiong-koan
* Chiàn-thoân (*wing*)

Lūi-pia̍t:Kun-sū tan-ūi ê pian-sêng
Matuki Kanitirô

**Matuki Kanitirô** (松木 幹一郎; 1872 nî 3 goe̍h 10 ji̍t – 1939 nî 6 goe̍h 14 ji̍t) sī Ji̍t-pún ê si̍t-gia̍p-ka, chò kòe Tâi-oân Tiān-le̍k siā-tiúⁿ.
Marawi

**Marawi** sī Hui-li̍p-pin Mindanao tē-hng ê siâⁿ-chhī, sī Lanao del Sur séng ê siú-hú, kun-kù 2015 nî phó͘-cha, ū jîn-kháu 201,785 lâng.
Marawi Chiàn-tò͘

**Marawi gûi-ki**, he̍k-chiá kiò **Marawi Chiàn-tò͘**, sī hoat-seng tī Hui-li̍p-pin Lanao del Sur séng Marawi siâⁿ chèng-hú an-choân pō͘-tūi kap Maute kiam Abu Sayyaf cho͘-chit kun-peng ê chhiong-tu̍t. Chiàn-sū sī tùi 2017 nî 5 goe̍h 23 ji̍t khai-sí--ê.

## Sún-hāi
Chiàu 6 goe̍h 5 ji̍t ê sin-bûn, Hui-li̍p-pin chèng-hú kóng í-keng ū 120-ê khí-sū hong peng-á chiàn-sí, tông-sî chèng-hú hong sí 38-ê. Bîn-chiòng ê sí-bông jîn-sò͘ sī 20 kàu 38 chi kan. 

Kàu 10 goe̍h 11 ji̍t chó-iū, chiàn-sū chō-sêng ê sí-bông jîn-sò͘ ta̍t kàu 1009-ê, lāi-bīn chèng-hú hong-bīn chiàm 160-ê, bú-chong-thoân hong-bīn chiàm 802-ê, koh ū siōng-bô 47-ê bîn-chiòng sí--khì.

## Chham-chiàu

Lūi-pia̍t:2017 nî
It-tài It-lō͘

**Si-tiû chi Lō͘ Keng-chè-tài hām 21 sè-kí Hái-siōng Sî-tiu chi Lō͘** (丝绸之路经济带和21世纪海上丝绸之路), kán-chheng **It-tài It-lō͘** (一带一路), sok-siá **B&R**, sī Tiong-kok chú-tō ê khòa-kok keng-chè-tài kang-sū.

## Siong-koan
*Si-tiû chi Lō͘

## Gōa-pō͘ liân-kiat

* It-tài It-lō͘ ê koaⁿ-hong bāng-chām
Mindoro

**Mindoro** sī Hui-li̍p-pin ê chi̍t tè tó, bīn-chek 10,471 pêng-hong kong-lí, 2015 nî ê sî ū jîn-kháu 1,331,473 lâng. Pún tó óa tī Luzon ê sai-lâm-pêng, Palawan ê tang-pak-pêng, hêng-chèng siōng sī pun chò Occidental Mindoro kap Oriental Mindoro nn̄g ê séng koán-lí.
Ki-koan-chóa

**Ki-koan-chóa** (機關紙), he̍k-chiá **ki-koan-pò** (機關報), sī iû bó͘-chi̍t-ê chèng-tóng, chèng-hú ki-koan ia̍h-sī siā-hōe thoân-thé chhut-pán ê pò-chóa kap cha̍p-chì téng-téng, the̍h-lâi hoat-pò͘ siau-sit, soan-thoân ka-kī ê chú-tiuⁿ ia̍h-sī chèng-chhek, chìn-chi̍t-pō͘ éng-hióng siā-hōe kong-lūn. Kî-tiong, iû chèng-tóng chhut-pán ê ki-koan-chóa iū-koh hō-chò **tóng-pò** (黨報). Chèng-tī thoân-thé chhut-pán ê ki-koan-chóa thong-siông ū kiông-lia̍t ê chèng-tī sek-chhái, li̍p-tiûⁿ sian-bêng; ah ha̍k-su̍t ki-koan téng hui-chèng-tī thoân-thé ê ki-koan-chóa óng-óng í siat-sit hoat-pò͘ ûi-chú.

Lūi-pia̍t:Chhut-pán-bu̍t
Jîn-bîn Ji̍t-pò

***Jîn-bîn Ji̍t-pò*** (人民日報) sī Tiong-kok Kiōng-sán-tóng Tiong-iong Úi-oân-hōe ê chi̍t-hūn ki-koan-chóa, hām *[[Sin-hôa-siā]]* kap *[[Tiong-kok Tiong-iong Tiān-sī-tâi]]* ha̍p-chheng Tiong-kok Kiōng-sán-tóng kap Tiong-hôa Jîn-bîn Kiōng-hô-kok chèng-hú ê 3-tōa koaⁿ-hong thoân-mûi ki-koan. *Jîn-bîn Ji̍t-pò* sī Tiong-kok tē-it tōa sin-bûn-chóa, UNESCO kóng sī sè-kài 10-tōa sin-bûn-chóa chi-it.

## Gōa-pō͘ liân-kiat
*  
*  
*  
*  

Lūi-pia̍t:Hoat-hêng tī Tiong-kok ê sin-bûn-chóa
Lūi-pia̍t:Ki-koan-chóa
Maysanga Tó

**Maysanga Tó** sī Hui-li̍p-pin pak-pō͘ chi̍t té sió-tó, sī Batanes séng chi̍t pō͘-hūn, óa-tī Mavudis Tó sai-lâm-pêng, Siayan Tó pak-pêng.

## Liân-kiat
*
Diogo Tó

**Diogo Tó**, chiàu chāi-tē giân-gí mā hō **Dinem**, sī Hui-li̍p-pin Batanes séng ê chi̍t tè hóe-soaⁿ-tó.
Dingo lūi

**[[Dingo]]** chit-ê miâ, goân-té sī chí Ò-chiu chi̍t khoán chāi-tē káu-lūi, m̄-koh tī Tang-lâm-a mā ū kap i sǹg kâng chéng ê káu, pau-koat New Guinea Koân-tē Káu, in tī hun-lūi siōng ê tē-ūi, khah chá sī sèng káu-sio̍k ê chi̍t chéng *Canis dingo*, āu--lâi mā ū chi̍t khoán hun-lūi chiong in pun chò lông ê á-chéng *Canis lupus dingo*.

## Chham-chiàu
Dingo

**Dingo** ("") sī chi̍t khoán iá-káu, seng-oa̍h tī Ò-chiu, ū-ê hun-lūi chiong in pun tī to̍k-li̍p ê bu̍t-chéng *Canis dingo*, ū-ê sī sǹg chò lông ê á-chéng *Canis lupus dingo*. Dingo sī Ò-chiu tāi-lio̍k siāng tōa-hêng ê lio̍k-tē pó͘-si̍t-chiá.

Tû-liáu Ò-chiu ê chióng-lūi, tī Tang-lâm-a mā ū kap Ò-chiu ê *dingo* chiap-kīn ê káu lūi, siōng-sè khòaⁿ Dingo lūi.

## Chham-chiàu
Sán-gia̍p cho͘-ha̍p

**Sán-gia̍p cho͘-ha̍p** sī Ji̍t-pún 20 sè-kí chhe-kî hoat-tián chhut--lâi ê chi̍t khoán hia̍p-tông cho͘-ha̍p, in chú-iàu êng-gia̍p ê hâng-bo̍k sī sìn-iōng (pí-lūn kià-kim, chioh-chîⁿ), hoàn-bē (sán-phín siau-lō͘), kò͘-bé (seng-sán kap seng-gōa bu̍t-chu su-ji̍p), kap lī-iōng (seng-sán koan-hē siat-si ê siat-tì lī-iōng).

Chit khoán cho͘-ha̍p tè-bé tī chiàn-āu Tâi-oân pō͘-hūn hoat-tián chò sìn-iōng ha̍p-chok-siā kap lông-hōe.

## Chham-chiàu
Iûⁿ-khí-bo̍k

**Iûⁿ-khí-bo̍k** (羊齒目; *Polypodiales*) sī iûⁿ-khí-si̍t-bu̍t-mn̂g ê chi̍t-ê bo̍k.

## Chham-khó chu-liāu
Siā-hōe kai-kip

**Siā-hōe kai-kip** (社會階級), chiàu Marx-chú-gī ê lí-lūn lâi ōe-hun, chiū-sī kū-iú kāng-khoán ia̍h sio-siâng keng-chè chúi-pêng kap siā-hōe sin-hūn ê siā-hōe kûn-thé.
Kang-lâng kai-kip

**Kang-lâng kai-kip** (工儂階級), he̍k-chiá **lô-tōng-chiá kai-kip** (勞動者階級) thong-siông the̍h-lâi kóng siā-hōe tē-ūi kap siā-hōe kai-kip, bô-lūn tang-sî, chit-ê kai-kip tī siā-hōe tiong só͘ chiàm ê pí-lē siōng-koân.
Tong-hoan-kì

***Tong-hoan-kì*** (東番記) sī Tiong-kok Bêng-tiâu ê tha̍k-chheh-lâng Tân Tē siá ê iû-kì.

## Gōa-pō͘ liân-kiat
*Tong-hoan-kì
Bân-hái Kí-iàu

***Bân-hái Kí-iàu*** (閩海紀要) sī Hē Lîm siá ê Tang-lêng Ông-tiâu ê le̍k-sú-chheh.
## Gōa-pō͘ liân-kiat
*''Bân-hái Kí-iàu''
Tām-Sin Tóng-àn

***Tām-Sin Tóng-àn*** (淡新檔案), goân-miâ ***Tâi-oân Bûn-su*** (台灣文書), sī Tâi-oân Chheng-tiâu sî-tāi ê pak-pō͘ koān-kip hêng-chèng tóng-àn.

## Guā-pōo liân-kiat

* 國立臺灣大學圖書館《深化臺灣核心文獻典藏數位化計畫-淡新檔案》 
*國立臺灣大學圖書館淡新檔案簡介 
*《淡新檔案》複本館藏閱覽方式公布 

Lūi-pia̍t:Chheng-kok ê hoat-lu̍t
Sú-iōng soat-bêng

**Sú-iōng soat-bêng**, he̍k-chiá kiò **soat-bêng-su**, sī chi̍t khoán ki-su̍t bûn-kiāⁿ, choan-bûn pian lâi beh pang-chō͘ lâng sú-iōng it-tēng ê khì-kū.
WebSocket

**WebSocket** sī chi̍t khoán thong-sìn hia̍p-tēng, thê-kiong tī tan-it TCP liân-kiat téng-bīn si̍t-hêng choân-jī-tiông (*full duplex*, thang tông-sî siang hiòng thoân-su) thong-sìn ê thong-tō. Pún hia̍p-tēng tī 2011 nî ê sî keng-kòe IETF siat chò RFC 6455 piau-chún, .

WebSocket chú-iàu sī siat-kè beh sú-iōng tī liû-lám-khì kap web ho̍k-bū-khì téng-bīn.

## Siong-koan
* Comet
* HTTP
Piān-lám

**Piān-lám**, he̍k-chiá kiò **chhiú-chheh** (Eng-gí: *handbook*) sī chi̍t lūi chham-khó-chheh, khah thoân-thóng ê ì-sù sī kóng sè-pún hong-piān hian chah ê chheh, āu--lâi mā thang piáu-sī jīn-hô thê-kiong choan-bûn tī it-tēng chú-tê chu-sìn ê kài-siāu-sèng lōe-iông ê chheh, pí-lūn tùi it-tēng khang-khòe ia̍h kang-gē ê kán-tan ké-soeh, tùi ki-hâi chhau-chok ê chí-sī, he̍k-chiá sī koan-kong ê chu-sìn.

Tī ha̍k-su̍t-kài, koh ū chi̍t khoán piān-lám, sī siu-chi̍p chē phiⁿ bô-kâng chok-chiá bûn-chiong, thê-kiong tùi chi̍t-ê chú-tê gián-kiù chu-sìn ê chheh-pún.

## Chham-chiàu

## Siong-koan
* Soat-bêng-su
Thoân-lo̍h

**Thoân-lo̍h** (Eng-gí: *download*; óa-im: "táuⁿ-ló͘", "táng-ló͘"), koh hō-chò **hā-chài**, sī chí tī tiān-náu bāng-lō͘ lāi tùi ho̍k-bū-khì téng hn̄g-toan hē-thóng chiap-siū data.

## Siong-koan
* Thoân-chiūⁿ
Tâi-oân-hú-chì

**Tâi-oân-hú-chì** () sī ùi 1685 nî kàu 1764 nî só͘ kì-chài Tâi-oân le̍k-sú ê koaⁿ-hong tē-hng-chì.

## Siong-koan
*Tâi-oân-hú-siâⁿ

## Gōa-pō͘ liân-kiat
*Tiong-iong Gián-kiù-īⁿ Hàn-che̍k Tiān-chú Bûn-hiàn 
*Tiong-iong Gián-kiù-īⁿ Le̍k-sú Gí-giân Gián-kiù-só͘ 
*Sio̍k-siu Tâi-oân-hú-chì

Lūi-pia̍t:Tâi-oân ê le̍k-sú-chheh
Thoân-chiūⁿ

**Thoân-chiūⁿ** (Eng-gí: *upload*; óa-im: "ap-ló͘") sī chí tī tiān-náu bāng-lō͘ ê khoân-kéng lāi chiong data sàng kòe ho̍k-bū-khì he̍k-chiá sī pa̍t-ê client téng hn̄g-toan hē-thóng.

## Siong-koan
* Thoân-lo̍h
Miyazato Ai

**Miyazato Ai** (宮里 藍; ) sī chi̍t-ūi Ji̍t-pún Okinawa chhut-sin ê cha-bó͘ chit-gia̍p soaⁿ-kiû soán-chhiú.

## Gōa-pō͘ liân-kiat

*
*
*
*
Tô͘ A-gio̍k

**Tô͘ A-gio̍k** (涂阿玉; ) sī chi̍t-ūi Tâi-oân ū-miâ ê cha-bó͘ soaⁿ-kiû soán-chhiú, Tâi-tiong-koān Hong-goân-chhī (taⁿ ê Tâi-tiong-chhī Hong-goân-khu) chhut-sin.

## Gōa-pō͘ liân-kiat
*

Lūi-pia̍t:Tâi-tiong-chhī jîn-bu̍t
Chan Kong-liāng

**Chan Kong-liāng** (曾公亮; 998 nî - 1078 nî), piáu-jī **Bêng-tiōng** (明仲), hō **Lo̍k-chèng** (樂正), Hok-kiàn Choân-chiu Chìn-kang-koān (taⁿ ê Chìn-kang-chhī) chhut-sin, sī chi̍t-ūi Tiong-kok Sòng-tiâu sî-tāi ê kho-ha̍k-ka. I só͘ siá ê kok-hông kun-sū pek-kho-choân-su *[[Bú-keng Chóng-iàu]]* lāi, kì-chài tio̍h sè-kài siōng thâu-chi̍t ki "hóe-io̍h-á hóe-chìⁿ".
Chìm-thàu-ap

**Chìm-thàu-ap** (浸透壓; *osmotic pressure*) sī chi̍t-ê bu̍t-lí hòa-ha̍k ê iōng-gí.

Lūi-pia̍t:Ap-le̍k
Bú-keng Chóng-iàu

***Bú-keng Chóng-iàu*** (武經總要) sī chi̍t-phō Tiong-kok Sòng-tiâu sî-tāi ê kun-sū khài-iàu, tī 1040 nî chì 1044 nî tiong-kan oân-sêng. I-ê lōe-iông ū koan-î hóe-io̍h-á ê hòa-ha̍k phòe-hng: iâm, liû-hông, hóe-thòaⁿ téng-téng sêng-hūn. Chit-phō tù-chok ê chok-ka ū Chan Kong-liāng, Teng Tō͘ kap Iûⁿ Hoâi-tek téng ha̍k-chiá; kî-tiong, Chan Kong-liāng sī lán Bân-lâm Chìn-kang chhut-sin ê kho-ha̍k-ka; in-ê chok-phín éng-hióng tio̍h āu-lâi chōe-chōe Tiong-kok ê kun-sū chok-phín. Chit-phō chok-phín tī Sòng Jîn-chong chú-chhî hā chhut-pán, i iā sī chit-phō chheh ê kiōng-tông chok-ka. *Bú-keng Chóng-iàu* ê lōe-iông chin chōe, ùi kun-lām kàu kok-chióng ê tâu-se̍k-ki lóng ū. Tû-liáu hóe-io̍h-á ê phòe-hng, koh ū chhin-chhiūⁿ hóe-io̍h, hóe-chìⁿ, jiân-sio-tôaⁿ  kap chhiú-liû-tôaⁿ téng hóe-io̍h bú-khì. Chheh lāi-bīn iā kài-siāu tio̍h chá-kî ê lô-keⁿ.

## Le̍k-sú

*Bú-keng Chóng-iàu* sī tī Sòng Jîn-chong ê sî-tāi oân-sêng--ê, pō͘-hūn chò-ûi tùi Tóng-hāng ê Se Hā chiàn-cheng ê hôe-èng. Chi̍t-tīn Tiong-kok ha̍k-chiá thoân-tūi, tī 1040 nî kàu 1044 nî tiong-kan, tàu-tīn choān-siá *Bú-keng Chóng-iàu*, thê-seng chiàn-cheng só͘ su-iàu ê bú-su̍t tì-sek.

## Chí-lâm-chiam kap tō-hâng

## Hái-kun ki-su̍t

## Hóe-io̍h
### Hóe-io̍h bú-khì

### Phòe-hng

## Hóe-chhèng

## ''Bú-keng Chóng-iàu'' lāi ê tô͘

File:Chinese Fire Ships.jpg|
File:Chinese Bird with Incendiary.JPG|


## Siong-koan
**[[Hóⁿ-liông-keng]]*
**[[Bōng-khe Pit-tâm]]*

## Chù-kái

## Chham-khó chu-liāu
* 
* 
* 
* 
* 
* 
*
* 
* 
*
* 
*
*
*

## Iân-sin oa̍t-tho̍k
*  TQ56-09/1
* 

## Gōa-pō͘ liân-kiat

* JSTOR
* Chinese Siege Warfare: Mechanical Artillery & Siege Weapons of Antiquity
Bûn-me̍h

**Bûn-me̍h** (Eng-gí: *context*; Ji̍t-gí: 文脈), mā thang kóng **siōng-hā-bûn**, iā **pōe-kéng**, **me̍h-lo̍k**, sī kì-hō-ha̍k, giân-gí-ha̍k, siā-hōe-ha̍k iā jîn-lūi-ha̍k téng hun-iá ê koan-liām, sī bó͘ hāng bo̍k-phiau hāng-bo̍k sì-ûi ê mi̍h-kiāⁿ.

Nā ēng lâng ê kóng-ōe kap bûn-su lâi kóng, to̍h pí-lūn chi̍t kù ōe iā chi̍t-ê tan-jī hông piáu-ta̍t ê sî chiân-āu ê lōe-iông kap piáu-ta̍t ê khùi-kháu. Chia óa tī chi̍t tōaⁿ ōe sì-ûi ê piáu-ta̍t sêng-hun, hō chò kháu-thâu bûn-me̍h (*verbal context*), thang éng-hióng ōe ê ì-sù. 

## Chham-chiàu
Kazakh Hān-kok

**Kazakh Hān-kok** sī kè-sêng Kipchak Hān-kok ê sè-le̍k chi it, chûn-chāi tī 15 kàu 19 sè-ki, hoān-ûi iok-lio̍k kap kin-á-ji̍t Kazakhstan Kiōng-hô-kok chiap-kīn.
Phah-buh

**Phah-buh** (Eng-gí: *pub*) sī choan-bûn teh bē chiú-lūi ím-liāu ê tiàm, tī chi̍t kóa só͘-chāi, te̍k-pia̍t sī Eng-gí-kài siā-hōe ê sió chng-thâu lāi-bīn, pub sī tē-hng siā-lí bîn-chiòng chū-chi̍p ê tē-tiám. 

## Siong-koan
* Bar
Krita

**Krita** sī chū-iû toh-bīn khoân-kéng KDE kè-oē tiong, bat sī KOffice--ê tiám-tīn-tô͘ (點陣圖) oē-tô͘ nńg-thé. Tī 2005 nî thui-chhut.

## Goā-kháu liân-kiat
* http://krita.org - Chèng-sek bāng-chām
Hong-bûn-siā

**Hong-bûn-siā** (, Hùn-lēng-sek: *Hôbunsya*) sī chóng-pō͘ tī Ji̍t-pún Tang-kiaⁿ Bunkyô-khu ()--ê chhut-pán-siā. Kháu-hō sī "Bàng-gah--ê tiān-tông" (). Khah-chá sī Kôzyu Yosiharu () tī 1946 nî chhòng-li̍p--ê Siōng-bûn-koán (尚文館).

## Cha̍p-chì
**[[Tubomi]]*
**[[Manga Time Kirara]]*
**[[Manga Time Kirara Forward]]*
**[[Manga Time Kirara Kyaratto|Manga Time Kirara Carrot]]*
**[[Manga Time Kirara MAX|Manga Time Kirara MAX]]*
**[[Manga Time Kirara Miraku|Manga Time Kirara Miracle!]]*
*téng

Lūi-pia̍t:Ji̍t-pún tōng-bān
Lūi-pia̍t:Ji̍t-pún chhut-pán-siā
Poitiers

**Poitiers** (Hoat-gí ho͘-im: [pwatje]) sī Hoat-kok se-tiong-pō͘ Clain Hô téng ê siâⁿ-chhī, sī Vienne koān ê siú-hú, mā sī chi̍t-ê commune hêng-chèng-khu.


Poitiers-116-Strasse-2008-gje.jpg|Poitiers
Poitiers-Notre Dame la Grande-122-2008-gje.jpg|Notre Dame la Grande
Poitiers-Notre Dame la Grande-134-Madonna-2008-gje.jpg|Notre Dame la Grande
Poitiers-Saint-Hilaire-116-2008-gje.jpg|Saint-Hilaire
Poitiers-Saint-Hilaire-130-Mittelschiff-2008-gje.jpg|Saint-Hilaire
Poitiers-Saint-Porchaire-112-2008-gje.jpg|Saint-Porchaire
Vi

**vi** ("bí-ai") sī chi̍t khoán bûn-pún pian-chi̍p-khì, tāi-seng sī ūi Unix chok-gia̍p hē-thóng khai-hoat--ê.

## Siong-koan
* Vim
* Emacs
* Pian-chi̍p-khì chiàn-cheng
Chài-kui

**Chài-kui** (Eng-gí: *recursion*) tī giân-gí ê tiûⁿ-ha̍p sī chí chi̍t-ê ēng-gí ēng i ka-tī he̍k-chiá sī i só͘ sio̍k ê lūi-hêng lâi cho͘-ha̍p chò tēng-gī. Èng-iōng kàu sò͘-ha̍k kap tiān-náu kho-ha̍k, chiō sī chí chi̍t-ê koan-sò͘ ê tēng-gī lāi-bīn ia̍h ū che koan-sò pún-sin.

## Lē
*Fibonacci hâm-sò͘--ê tēng-gī:

:F_n=F_{n-1} + F_{n-2},
:jî-chhiáⁿ F_0=0, F_1=1

## Siong-koan
* Loop
* Chū-chham-chiàu
Pak-tek Pang-liân

**Pak-tek Pang-liân** (Tek-gí: *Norddeutscher Bund*) sī 1867 nî 7 goe̍h kàu 1870 nî 12 goe̍h kî-kan ê Tek-ì-chì liân-pang-kok. Chit-ê miâ ū-sî ia̍h hō͘ ha̍k-chiá the̍h lâi chí 1866 nî 8 goe̍h 22 ê pang-kok chò-hóe sêng-li̍p ê liân-bêng. 1870/71 nî ê sî, chi̍t kóa lâm-pêng ê Tek-ì-chì kok-ka, chhiūⁿ Baden, Hesse-Darmstadt, Württemberg kap Bavaria mā ka-ji̍p liáu Pak-tek Pang-liân. In tī 1871 nî 1 goe̍h 1 ji̍t, chhái-ēng sin hiàn-hoat, hō-miâ chò Tek-ì-chì Tè-kok.

Lūi-pia̍t:Tek-kok ê le̍k-sú
Lí Ku-bêng

**Lí Ku-bêng** (李居明; 1959 nî 6 goe̍h 8 ji̍t chhut-sì) sī Tâi-oân ê chêng iá-kiû soán-chhiú, pat sī Tiong-hôa Chi̍p-gia̍p Pang-kiû Tōa-liân-bêng ê Hiaⁿ-tī-tūi ê kiû-oân, mā pat sī Tâi-oân Tōa Liân-bêng ê Liû-kong-tūi soán-chhiú kap Thài-iông-tūi kàu-liān.
Sé-saⁿ

**Sé-saⁿ** sī sé saⁿ-á-khò͘ kiam kî-tha pháng-chit-phín téng mi̍h ê kang-hu kap khang-khòe. Tùi it-poaⁿ chhù-lāi ji̍t-siông lâi kóng, tû-liáu sé chheng-khì í-gōa, iáu ū tiàu-saⁿ, phi-saⁿ ê khang-khòe.

## Le̍k-sú
Tùi khó-kó͘-ha̍k gián-kiù thang chai-iáⁿ, tī Chêng 2800 nî ê Pa-pí-lûn bûn-bêng chiō ū sap-bûn ê chè-chok; lēng-gōa tī Chêng 2000 nî ê Ai-ki̍p ū sé-saⁿ ê chèng-kù. Ùi Kó͘ Tiong-kok ê Hàn-tiâu (Chêng 206 nî kàu Āu 220 nî), kap kâng sî-kî ê Hui-chiu chi̍t kóa só͘-chāi, ū sú-iōng thian-jiân sap-bûn ê kì-lio̍k, khó-lêng sī ēng n̂g-ba̍k-chí chò--ê. Ùi Au-chiu, sap-bûn ê seng-sán tī 7 sè-kí chó-iū í-keng sī chi̍t hāng kang-gē.

### Ki-hâi sé-saⁿ
1906 nî ê sî, thâu chi̍t khoán sé-saⁿ-ki hông kài-siāu chhut--lâi. Jī-chhù Tāi-chiàn liáu-āu, Bí-kok ê Procter & Gamble khai-sí kóng-kò in-ê sap-bûn kap chheng-kiat-che. Chha-put-to kâng chi̍t-ê sî-chūn, tī 1947 nî ê sî, General Electric hoat-piáu liáu in ê choân chū-tōng ka-iōng sé-saⁿ-ki.

## Chham-chiàu

## Siong-koan
* Ta-sé
Gû-lēng lok-á

**Gû-lēng lok-á** sī chi̍t kóa só͘-chāi liû-hêng ê siong-gia̍p siōng té gû-leng ê hong-sek, sī kā e̍k-thé gû-leng té tī sok-ka lok-á lāi bē hō͘ siau-hùi-chiá, chú-iāu sī Ka-ná-tah, Lâm-hui-kok, kap Tang-au ê koàn-sì.
Sèng-kàu Ji̍p-chhoan-kì

***Sèng-kàu Ji̍p-chhoan-kì*** (聖教入川記) sī chi̍t hūn tùi Bêng-tiâu bóe-kî kàu Chheng-tiâu chhe-kî tī Sù-chhoan oa̍h-tāng ê Thian-chú-kàu-hōe chāi-tē kì-lio̍k, lāi-bīn siá liáu kàu-hōe thoân-kàu, kàu-tô͘ chōng-hóng, kap kî-tha chong-kàu ê koan-hē, koh ū tong-sî Tiuⁿ Hiàn-tiong (張獻忠) ji̍p Sù-chhoan liáu-āu ê kì-su̍t. 

Pún chheh chu-liāu ê goân kì-lio̍k-chiá sī Phû-tô-gâ thoân-kàu-sū Lodovico Buglio kap Gabriel de Magalhães, pau-koat Buglio tī 1651 nî ēng Phû-tô-gâ-gí só͘ siá ê *Tiuⁿ Hiàn-tiong Kì* ( "Koan-hē 1651 nî Tiong-kok chai-miâ ê thó͘-húi Tiuⁿ Hiàn-tiong chi po̍k-hêng"). *Ji̍p-chhoan-kì* pún-sin, sī 20 sè-kí ê sî Hoat-kok-lâng François Marie Joseph Gourdon chiàu Buglio kap Magalhães ê chu-liāu siá chò Hàn-bûn chhut-pán--ê.

## Chham-chiàu
* 

## Siong-koan
* Tiuⁿ Hiàn-tiong Tô͘-sio̍k (屠蜀)

Lūi-pia̍t:Tiong-kok ê le̍k-sú
Lūi-pia̍t:Thian-chú-kàu
Lūi-pia̍t:Sù-chhoan ê le̍k-sú
Lūi-pia̍t:Bêng-tiâu
Beata Szydło

**Beata Maria Szydło** (goân-seⁿ *Kusińska*, 1963 nî 4 goe̍h 15 ji̍t chhut-sì) sī Pho-lân chū 2015 nî khai-sí ê siú-siòng.
Tirailleur

***Tirailleur*** (Hoat-gí ho͘-im: [tiʁajœʁ] "ti-loa-jor") sī Napoleon sî-tāi chi̍t khoán khin chong pō͘-peng, hùn-liān lâi chò sió-chiàn hêng-tōng. *Tirailleur* chit jī hit tang-chūn sī Hoat-kok Lio̍k-kun pian-chè lāi chi̍t chióng tùi si̍t-bîn-tē chio--lâi-ê peng-á cho͘-sêng--ê.

Hiān-chāi ê Hoat-kok kun-tūi oa-ná koh î-chhî chi̍t tūi tirailleur liân-tūi, hō chò Tē-1 tirailleur liân-tūi (*1er régiment de tirailleurs*).

Lūi-pia̍t:Hoat-kok Lio̍k-kun
Lūi-pia̍t:Hoat-kok ê le̍k-sú
Sió-chiàn

**Sió-chiàn** (Eng-gí: *skirmish*) sī chí tōa chhiong-tu̍t ē-té it-sî sió tan-ūi chi kan iú-hān ê sio-thâi. Sió-chiàn ū-sî mā ē ín-chhōa chhut chi̍t tiûⁿ chiàn-tò͘ he̍k-chiá chiàn-cheng.

## Chham-chiàu
Metz Pau-ûi-chiàn (1870 nî)

**Metz Pau-ûi-chiàn** hoat-seng tī 1870 nî 8 goe̍h 19 kàu 10 goe̍h 27 ji̍t kî-kan, sī Phó͘-Hoat Chiàn-cheng chi̍t pō͘-hūn. Tong-sî Hoat-kok Goân-sòe Achille Bazaine lî-khu chá-chêng tī Mars-la-Tour kap Gravelotte ê chiàn-sū hiòng tang chìn-hêng, niá 180,000 lâng peng-le̍k phah Moselle Khe kîⁿ ê Metz siâⁿ.

Siū tio̍h Hoat-kun tī Noiseville Chiàn-tò͘ kap Sedan Chiàn-tò͘ sit-pāi ê éng-hióng, Bazaine tè-bé hiòng Phó͘-kun tâu-hâng, chō-sêng Phó͘-kok Friedrich Karl niá ê kun-tūi thang ka-ji̍p Pa-lí Pau-ûi-chiàn.

## Chham-khó
* 

Lūi-pia̍t:Phó͘-Hoat Chiàn-cheng ê chiàn-tò͘
Lūi-pia̍t:1870 nî
Beaumont Chiàn-tò͘

**Beaumont Chiàn-tò͘** hoat-seng tī 1870 nî 8 goe̍h 30 ji̍t, sī Phó͘-Hoat Chiàn-cheng ê chi̍t pō͘-hūn. Hoat-kok chiong-kun Pierre-Louis de Failly tī Beaumont-en-Argonne tú tio̍h Sachsen Chhin-ông Albert só͘ niá ê kun-tūi, lo̍h-bóe Hoat-kun sit-khì chhiau-kòe 7,000 lâng ê peng-le̍k, hiòng Mouzon thè-cháu.

## Chham-chiàu
* 

Lūi-pia̍t:Phó͘-Hoat Chiàn-cheng ê chiàn-tò͘
Lūi-pia̍t:1870 nî
Sàng bah-chàng

**Sàng bah-chàng** sī Tâi-oân Chiong-hoà-koān Lo̍k-káng-tìn téng só͘-chāi--ê thè chū-sat-chiá pān-sōng hong-sio̍k, tio̍h-sī kā tiàu-ām--ê soh-á sàng kah hái-piⁿ iah-sī khe-kîⁿ sio-tiāu, siong-sìn-chiá jīn-ûi thang kā sí-chiá--ê soah-khì hoà-kài. Tī chia, bah-chàng chí tiàu-ām-chiá, jî-chhiáⁿ "pa̍k chàng" chí tiàu-ām.
Sasan Tè-kok

**Sasan Tè-kok** sī Pho-su ê Sasan ông-tiâu só͘ thóng-tī ê sî-tāi, chûn-chāi tī 224 kàu 651 nî, sī Pho-su chìn-ji̍p Islam sî-tāi chìn-chêng chòe-āu chi̍t-ê ông-tiâu.

Tè-kok sī Parthia Tè-kok sit-sè í-āu, Ardashir 1-sè kiàn-li̍p--ê, i tùi ông-ka só͘ hō ê miâ, sī kì-liām i-ê a-kong Sasan.

Pho-sū ê hiān-tāi hō-miâ *[[Iran]]*, ti̍t-chiap ê khí-goân chiō sī tùi 3-sè-kí ê sî Sasan sî-tāi Tiong-kó͘ Pho-su-gí *ērān* chit jī ián-piàn chhut--lâi-ê, goân-pún ê ì-sù sī "Iran-lâng--ê," tè-bé piàn chò sī "Iran-lâng ê thó͘-tē."

Lūi-pia̍t:Iran ê le̍k-sú
*
Shapur 1-sè

**Shapur 1-sè** (شاپور یکم; 215 nî – 270 nî 5 goe̍h) sī Pho-su ê Shahanshah, chāi-ûi kî-kan sī 240 nî 4 goe̍h 12 ji̍t kàu 270 nî 5 goe̍h.
Khosrau 1-sè

**Khosrau 1-sè** (501 nî – 579 nî) sī Pho-su ê Shahanshah, chāi-ûi kî-kan sī 531 nî 9 goe̍h 13 ji̍t kàu 579 nî 1 goe̍h 31 ji̍t.
Yazdegerd 1-sè

**Yazdegerd 1-sè** (4 sè-kí – 421 nî) sī Pho-su ê Shahanshah, chāi-ûi kî-kan sī 399 nî kàu 420 nî 1 goe̍h 21 ji̍t.
Shapur 2-sè

**Shapur 2-sè** (309 nî – 379 nî) sī Pho-su ê Shahanshah, chāi-ûi kî-kan sī 309 nî kàu 379 nî.
Narseh

**Narseh** (3 sè-kí – 302 nî) sī Pho-su ê Shahanshah, chāi-ûi kî-kan sī 293 nî kàu 302 nî.
Bahram 2-sè

**Bahram 2-sè** (293 nî kòe-sin) sī Pho-su ê Shahanshah, chāi-ûi kî-kan sī 274 nî kàu 293 nî.
Bahram 5-sè

**Bahram 5-sè** (406 nî – 438 nî) sī Pho-su ê Shahanshah, chāi-ûi kî-kan sī 420 nî kàu 438 nî.
Peroz 1-sè

**Peroz 1-sè** (5 sè-kí – 484 nî) sī Pho-su ê Shahanshah, chāi-ûi kî-kan sī 459 nî kàu 484 nî.
Shapur 3-sè

**Shapur 3-sè** (4 sè-kí – 388 nî) sī Pho-su ê Shahanshah, chāi-ûi kî-kan sī 383 nî kàu 388 nî.
Hormizd 1-sè

**Hormizd 1-sè** (273 nî kòe-sin) sī Pho-su ê Shahanshah, chāi-ûi kî-kan sī 270 nî 5 goe̍h kàu 271 nî 6 goe̍h.
Bahram 1-sè

**Bahram 1-sè** (276 nî kòe-sin) sī Pho-su ê Shahanshah, chāi-ûi kî-kan sī 271 nî 6 goe̍h kàu 274 nî 9 goe̍h.
Ardashir 1-sè

**Ardashir 1-sè** (180 nî – 242 nî) sī Pho-su ê Shahanshah, chāi-ûi kî-kan sī 224 nî kàu 242 nî 2 goe̍h.
Shapur 4-sè

**Shapur 4-sè** (420 nî kòe-sin) sī Pho-su ê Shahanshah, chāi-ûi kî-kan sī 420 nî 1 goe̍h 21 ji̍t kàu 420 nî.
Lô͘ Gōng-chiong

**Lô͘ Gōng-chiong** (盧戇章; ), piáu-jī **Soat-chiâu** (雪樵), sī Hok-kiàn Choân-chiu Tâng-oaⁿ chhut-sin ê giân-gí-ha̍k-chiá; chhòng-chè Tiong-kok Chhiat-im Sin-jī, hàn-jī kái-kek ê sian-chhu-chiá.
Hàn-jī kái-kek

**Hàn-jī kái-kek** pau-hâm kán-hòa-jī būn-tê, hàn-jī la-teng-hòa būn-tê, kap chiàⁿ-jī sú-iōng būn-tê. Hàn-jī kái-kek ê chú-iàu chhut-hoat-tiám sī hàn-jī siuⁿ ho̍k-cha̍p, jīn-bat ha̍k-si̍p ê sî-kan tn̂g. Cheng-lūn ê chú-iàu thé-hiān sī "hàn-jī lo̍k-hō͘ lūn" (漢字落後論) kap "hàn-jī iu-oa̍t lūn" (漢字優越論).
Manuel Noriega

**Manuel Antonio Noriega** () sī Panama ê 1 ê chiong-kun. I tī 1983 nî 8 goe̍h 12 ji̍t kàu 1989 nî 12 goe̍h 20 ji̍t sī Panama ê si̍t-chè choè ko léng-tō-jîn kap to̍k-chhâi-chiá.

1989 nî 12 goe̍h, Bí-kok chhim-lio̍k Panama, i cháu khì Vaticano tāi-sú-koán. 1990 nî 1 goe̍h 3 ji̍t tâu-hâng, hō͘ Bí-kok lia̍h khì Florida, in-ūi bi̍t-su to̍k-phín ê choē, phoàⁿ 40 nî kam-kìm. M̄-koh i tī 2007 nî thê-chá pàng chhut-lâi.
Sasan

**Sasan**, sī chi̍t ūi seng-oa̍h tī Parthia Tè-kok bóe-kî ê Zoroaster-kàu chè-su, i ê miâ sī Sasan Tè-kok ê miâ-goân.

Lūi-pia̍t:Iran ê le̍k-sú
Lūi-pia̍t:Iran jîn-bu̍t
Iâ-lu̍t

**Iâ-lu̍t**(Hàn-jī: ) sī Khè-tan-lâng ê ho̍k-sèⁿ(複姓).


Lūi-pia̍t:Ho̍k-sèⁿ
Lūi-pia̍t:Hàn-sèⁿ
Su-má

**Su-má**(Hàn-jī: ) sī chi̍t-ê  Hàn-cho̍k ho̍k-sèⁿ(複姓), tī *[[Pek-ka-sèng]]* lāi-bīn pâi-lia̍t tē 414.


Lūi-pia̍t:Ho̍k-sèⁿ
Lūi-pia̍t:Hàn-sèⁿ
Yonekura Ryôko

**Yonekura Ryôko** (米倉涼子; ) sī chit-ūi Ji̍t-pún Kanagawa-koān Yokohama-chhī chhut-sin ê cha-bó͘ ián-oân kiam model.

## Gōa-pō͘ liân-kiat
*
*
*Yonekura Ryôkotī
F.T. Island

**F.T. Island** (Hân: 에프티 아일랜드 *Epeuti Aillaendeu*) sī Hân-kok ê chi̍t-ê ga̍k-thoân.

## Gōa-pō͘ liân-kiat

* 
*
2017 nî Qatar gōa-kau gûi-ki

2017 nî ê 6 goe̍h 5 ji̍t khai-sí, pau-koat Saudi A-la-pek, Bahrain, A-la-pek Liân-ha̍p Thâu-lâng-kok (UAE), Ai-ki̍p, Yemen, Libya, koh ū Maldives kap Mauritius chāi-lāi, ūi tio̍h gōa-kau cheng-lūn, tiong-chí kap Qatar ê gōa-kau liân-kiat. Chia ê kok-ka chú-iàu ê lí-iû sī chú-tiuⁿ Qatar chi-chhî khióng-pò͘-chú-gī oa̍h-tāng.

## Kòe-têng
Tāi-seng sī Bahrain, Saudi A-la-pek kap UAE saⁿ kok chò-hóe koat-tēng in-ê gōa-kau chèng-chhek, liáu-āu kî-tha kok-ka chiah tòe leh si̍t-si kâng-khoán hêng-tōng. Kî-tiong Ai-ki̍p kap UAE lóng iau-kiû Qatar ê gōa-kau jîn-oân tī 48 tiám-cheng lāi lî-khui in-ê kok-ka.

Chiam-tùi chá-chêng 4-kok ê chú-tiuⁿ kap chèng-chhek, Qatar ê koan-hong jīn-ûi sī khiàm-khoat chèng-tong-sèng--ê, jî-chhiá sī tùi in chú-khoân ê chhim-hoān.

## Kau-thong éng-hióng
Qatar kap hia tí-chè kok-ka chi kan ê khong-tiong, lio̍k-tē kap hái-siōng ê kau-thong mā siū chó͘-gāi. Kî-tiong Ai-ki̍p chhiat tn̄g tùi Qatar chhut-hoat ê hui-pang ji̍p kok, nn̄g kok chi kan ê hui-pang tùi 6 hō ê GMT sî-kan 4:00 chiō ài tiong-chí. Gulf Air, Etihad Airways, Emirates, Fly Dubai, Air Arabia ma lóng chhú-siau he̍k-chiá sī kè-ōe chhú-siāu chhut-jip Qatar siú-to͘ Doha ê hui-pang. Tông-sî Qatar só͘-sio̍k ê Qatar Airways mā chiām-thêng hiòng Saudi ê hui-hêng.

## Kî-tha kok-ka ê hoán-èng
Iran ê gōa-kau-pō͘ hoat-giân-jîn Bahram Ghasemi keng-kòe pō͘-mn̂g bāng-chām ê bûn-jī, kóng hi-bāng chia chu kok thang tùi-ōe.
Thó͘-ní-kî ê siú-siòng Numan Kurtulmus piáu-sī in-ê chóng-thóng Recep Tayyip Erdoğan tng teh chhōe chia kok-ka gōa-kau būn-tê ê kái-koat hong-sek. Í-sek-lia̍t ê kok-hông pō͘-tiúⁿ Avigdor Lieberman o-ló hoán Qatar ê hêng-tōng.

## Chham-chiàu

Lūi-pia̍t:2017 nî
Amir

**Amir** (a. أمير‎‎ *ʾAmīr* [ʔaˈmiːr]; eng. *Emir*) sī A-la-pek kok-ka kap Afghanistan chi̍t khoán hôa-cho̍k hâm-thâu. *Amir* chit jī pún-sin ū "chí-hui-koaⁿ", "chiong-kun", ia̍h "chhin-ông" ê ì-sù. Lú-sèng ê hêng-sek sī kiò *Amirah* (أميرة ʾAmīrah).

Amir chhōa-thâu ê chèng-tī si̍t-thé, thang kiò-chò amir-kok (a. إمارة‎‎ *imārah*, ho̍k-sò͘: إمارات *imārāt*; eng. *emirate*), A-la-pek Liân-ha̍p Thâu-lâng-kok chiō sī chē-ê Amir-kok liân-ha̍p--khí-lâi ê liân-pang kok-ka; Kuwait kap Qatar mā sī Amir-kok ê hêng-sek.

Lūi-pia̍t:Kun-chú hâm-thâu
Au-iông

**Au-iông**(Hàn-jī: ) sī Hàn-cho̍k ho̍k-sèⁿ(複姓) tē-chi̍t-miâ, tī *[[Pek-ka-sèng]]* lāi-bīn pâi-lia̍t tē 412.


Lūi-pia̍t:Ho̍k-sèⁿ
Lūi-pia̍t:Hàn-sèⁿ
Sèng-chiàn

**Sèng-chiàn** sī kun-kù chong-kàu lí-liām lâi sú-iōng kun-le̍k ê chiàn-cheng, pí-lūn chiàu Sîn ê ì-chì téng siūⁿ-hoat lâi tâu ji̍p chiàn-sū. Sèng-chiàn mā tiāⁿ sī chèng-tī-sèng--ê, sī léng-tō-chiá chèng-tong-hòa in-ê chí-hui ê hong-sek chi̍t khoán.

Le̍k-sú-siōng ê sèng-chiàn ū pau-koat chhiūⁿ Tiong-sè-kí Ki-tok-kàu kok-ka hoat-tōng ê si̍p-jī-kun chiàn-cheng, he̍k-chiá chhiūⁿ Islam lí-liām lāi-bīn ê jihad cheng-tàu. M̄-nā chong-kàu lí-iû, tī hiān-tāi ê bîn-cho̍k-chú-gī ūn-tōng ē-té ê chiàn-cheng, mā tiāⁿ hông soan-thoân chò sèng-chiàn. 

## Siong-koan
* Chong-kàu chiàn-cheng
Aimer

**Aimer** (エメ *Eme*; ) sī chi̍t-ūi Ji̍t-pún Kumamoto-koān Kumamoto-chhī chhut-sin ê cha-bó͘ koa-chhiú.

## Gōa-pō͘ liân-kiat
* Koaⁿ-hong bāng-chām
* YouTube pîn-tō
*
Sekiyama Aika

**Sekiyama Aika** (関山 藍果; ) sī chi̍t-ūi Ji̍t-pún Saitama-koān Kumagaya-chhī chhut-sin ê cha-bó͘ koa-chhiú.

## Gōa-pō͘ liân-kiat
*''Aesthetic'' chhì-thiaⁿ
1973 nî chio̍h-iû gûi-ki

**1973 nî chio̍h-iû gûi-ki** sī tùi tong-nî 10 goe̍h khai-sí, hit chūn A-la-pek Chio̍h-iû Su-chhut Kok-ka Cho͘-chit sêng-oân hoat-tōng chi̍t kái iû-sán kìm-káng. Che kìm-káng ê chèng-chhek sī chia-ê kok-ka tùi Bí-kok tī Yom Kippur Chiàn-cheng chi-chhî Í-sek-lia̍t ê chi̍t hāng hoán-èng.

Kàu 1974 nî 3 goe̍h kìm-káng kiat-sok chìn-chêng, iû-sán ê kè-siàu tùi bí tháng (*barrel*) US$3 khí kàu óa-kīn $12.

## Siong-koan
* 1979 nî chio̍h-iû gûi-ki

Lūi-pia̍t:1973 nî
Lūi-pia̍t:Chio̍h-iû
Kìm-ūn

**Kìm-ūn** (Se-pan-gâ-gí: *embargo*) sī chiam-tùi bó͘ chi̍t-ê kok-ka he̍k-chiá sī chi̍t kûn kok-ka, tùi kap in siong-gia̍p kap bō͘-e̍k ê lâi-óng chò pō͘-hūn ia̍h goân-choân ê kìm-chí.

## Siong-koan
* Hong-só
Jihad

**Jihad** (A-la-pek-gí: جهاد‎‎ *jihād* [dʒɪˈhaːd]) sī chi̍t-ê A-la-pek-gí tan-jī, chiàu-jī ê ì-sù sī "phah-piàⁿ", iû-kî sī chiam-tùi siū lâng o-ló ê bo̍k-phiau.

Ùi Islam sìn-gióng ê lí-lō͘ ē-té, jihad ū chē khoán ì-sù, pí-lūn kóng tùi-khòng ka-tī siâ-ok ê sim-ì, ia̍h sī kái-chìn siā-hōe tō-tek ê sū-kang. Tī kó͘-tián Islam lu̍t-hoat lāi-bīn, jihad koh thang piáu-sī bú-chong tùi-khòng bô-sìn-chiá, ū-ê hiān-tāi-phài Islam ha̍k-chiá sī chiong chit khoán lí-liām ké-soeh chò hông-ūi bú-le̍k.

Kīn-taⁿ chit jī mā tiāⁿ hō͘ khióng-pò͘-chú-gī thoân-thé ēng lâi hō in ê hêng-tōng. Tī kun-sū ê tiûⁿ-ha̍p ē-té, *Jihad* thang hoan-e̍k chò **[[sèng-chiàn]]**.

## Chham-chiàu

Lūi-pia̍t:Islam
Lūi-pia̍t:A-la-pek-gí
Abu Sayyaf

**Abu Sayyaf Gu-lú-puh** (hui. *Grupong Abu Sayyaf*) sī Hui-li̍p-pin ê chi̍t phài Jihad-chú-gī hò͘ⁿ-chiàn-phài (*militant*) thoân-thé, chong-kàu ê hong-bīn sī tòe Sunni Islam-kàu ê Wahhabi-phài.

In só͘ chú-tiuⁿ ê lí-sióng sī beh kiàn-li̍p to̍k-li̍p ê Islam séng-hūn. Chū 1991 nî-tāi chhut-hiān oa̍h-tāng í-lâi Abu Sayyaf chiō hoat-tōng kòe chē pái ê po̍k-chà-àn, àm-sat, lo-lián, kap páng-phiò téng khoán àn-kiāⁿ.
Leng-bú

**Leng-bú** (ni-bú, lin-bú; 奶母) iah-sī **jí-bó** (jú-bú, lú-bú; 乳母) sī thè chhin-seⁿ lāu-bú ēng leng chhī eⁿ-á--ê lú-sèng.
Su-chhut

:*"Chhut-kháu" ia̍h ū [[mn̂g-kháu]] ê ì-sù.*

**Chhut-kháu**, ia̍h **su-chhut**, sī chí hiòng kok-ka téng koán-hat-niá (*jurisdiction*) gōa-pō͘ sàng chhut châi-hòe kap ho̍k-bū.

## Chham-chiàu

## Siong-koan
* Ji̍p-kháu

## Liân-kiat
* Ē-mn̂g-ōe sû-tián ê hái-koan ēng-gí
Su-ji̍p

**Ji̍p-kháu**, he̍k-chiá kóng **su-ji̍p**, **chìn-kháu**, sī chí chiong gōa-pō͘ châi-hòe hiòng kok-ka téng koán-hat-niá (*jurisdiction*) lāi-bīn ín ji̍p.

## Chham-chiàu

## Siong-koan
* Chhut-kháu

## Liân-kiat
* Ē-mn̂g-ōe sû-tián ê hái-koan ēng-gí
Su-ji̍p (khu-pia̍t)

**Su-ji̍p** ū khó-lêng sī kóng:

* Ji̍p-kháu, ín ji̍p châi-hòe ê bō͘-e̍k oa̍h-tāng;
* Tiān-náu kho-ha̍k ê su-ji̍p:
** Chu-sìn chhù-lí kòe-têng ê su-chhut-ji̍p (Eng-gí: *input/output* ia̍h *I/O*)
** Su-ji̍p (sú-iōng kài-bīn), phì-jû phah-jī.
Gay

***Gay*** ("Géi", "Kéi") sī tùi Eng-gí khí-goân ê tan-jī, chí tông-sèng-loân-chiá he̍k-chiá sī ū tông-sèng-loân sèng-chit ê lâng. Chit jī goân-lâi sī "chheng-sim", "ia̍t-lo̍k" ê ì-sù. Āu--lâi chí tông-sèng-loân ê ì-sù, chá-kî chhut-hiān tī 19 sè-kí, chóng-sī kàu 20 sè-kí chiah chiām-chhù liû-hêng--khí-lâi. *Gay* ia̍h thang te̍k-pia̍t chí lâm-sèng tông-sèng-loân-chiá. 

*Gay* chit jī sī tông-sèng-loân bûn-hòa ê chi̍t pō͘-hūn, sī LGBT thoân-thé chū-sin chhui-chiàn ê ēng-gí, ùi chi̍t kóa kài-siāu chu-liāu, in ēng chit jī chí siū kâng sèng-pia̍t khip-ín ê lâng. 

## Koan-liân iōng-gí
Pau-koat Bân-lâm-gí chāi-lāi, koh khoán giân-gí ū chē chióng chí tông-sèng-loân ia̍h lâm-sèng tông-sèng-loân, he̍k-chiá sī kî-tha ì-sù beh-óa (koh bûn-hòa bô it-tēng ū hiān-tāi ê "tông-sèng-loân" koan-liām) ê iōng-gí, pí-lūn Tâi-gí ê khaⁿ-á-sian ia̍h Tang-lâm-a Hok-kiàn-ōe ê a-koaⁿ, chóng-sī chia ê iōng-gí sú-iōng ê lí-lō͘, le̍k-sú kap in tī siā-hōe-siōng ê ì-bī lóng kap Eng-gí ê *gay* sī ke-kiám bô-kâng--ê.

## Chham-chiàu
Tông-chì (tong-sèng-loân)

**Tông-chì** sī tùi tông-sèng-loân-chiá ê tāi-chheng chi-it, kóng-gī-siōng iā ē-tàng tāi-chheng LGBT (tō-sī Lú-tông-sèng-loân, lâm-tông-sèng-loân, siang-sèng-loân, khòa-sèng-pia̍t) téng-téng sèng ê chió-sò͘ kûn-thé. "Tông-chì" chit-ê sǔ ê iōng-hoat sī tī 20 sè-kí 80 nî-tāi boa̍t-kî ùi Hiong-káng heng-khí, ta̍uh-ta̍uh-á liû-thoân kàu Tâi-oân kap Tiong-kok. Kàu taⁿ, "Tông-chì" sī chit-kóa tē-khu ê sèng chió-sò͘ jîn-sū iōng tī chū-chheng kap hō͘-siong chheng-hō͘ ê chú-liû chheng-ūi chi-it. Kap "Tông-sèng-loân" chit-kóa miâ-chheng pí-kàu, "Tông-chì" chit-ê sû hông jīn-ûi sī koh-khah chiàⁿ-hiòng, tiong-li̍p ê gí-sû, só͘-í tit-tio̍h chin-chē sèng-chiò-sò͘ jîn-sū ê chiūⁿ-ba̍k. I iā hông sú-iōng lâi chiong-hián LGBT kûn-thé lâi ê thoân-kiat, chêng-gî kap pau-iông.

"Tông-chì" chi̍t-ê sû chí tông-sèng-loân ê khí-thâu sī tī tông-chì kho͘-á-lāi, Hiong-káng iáⁿ-phêng-jîn Lîm Māi-khek sī tē-it-ê iōng chit-ê sû ê lâng. I kái-sek kóng, chit-ê iōng-hoat sī iōng "tông" tāi-piáu "tông-sèng-loân", "tông-chì" chit-ê sû goân-pún tō ū "kiōng-tông chì-hiòng" ê ì-sù.

Tī 1989 nî, Hiong-káng lâng Lîm E̍k-hoâ (林奕華) chhòng-pān tông-sèng-loân tiān-iáⁿ-choeh—"Hiong-káng tông-chì tiān-iáⁿ-choeh", in-ūi chit-ê goân-in, tông-chì chiâⁿ-choè tông-sèng-loân ê tāi-chheng。

## Chham-khó

*Sèng-pia̍t jîn-khoân hia̍p-hoē：sin-bûn
*Hiong-káng tông-chì iáⁿ-tián 2006
*Mass-age Hit tiûⁿ hō͘ lâng phah-bô--khì  ê tông-sèng-loân iáⁿ-tián
Twink

**Twink** sī chi̍t khoán LGBT sio̍k-jîn-ōe, chí cha̍p kúi kàu jī-cha̍p thóng hòe ê siàu-liâm cha-po͘, te̍k-pia̍t sī thé-keh khah iù-kut--ê.
Faggot

**Faggot** sī Pak Bí-chiu liû-hêng ê chi̍t khoán tùi lâm-tông-sèng-loân ê khì-hiâm iōng-gú, chóng-sī che sǹg sī chi̍t khoán mā--lâng ê ōe, bô it-tēng sī te̍k-pia̍t chí bó͘ chi̍t khoán sèng-chit.
Poh-hōaⁿ

**Poh-hōaⁿ** (駁岸), he̍k-chiá **thê-hông** (堤防), sī jîn-kang khí-chō ê kiàn-tio̍k-bu̍t, the̍h-lâi chó͘-tòng tōa-chúi.

Lūi-pia̍t:Chúi-lī