open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Tâi-oân pún-thó͘-hòa ūn-tōng

**Tâi-oân pún-thó͘-hòa ūn-tōng** (台灣本土化運動) sī kiông-tiāu Tâi-oân chāi-tē le̍k-sú, tē-lí, bûn-hòa kap chú-thé ì-sek ê ūn-tōng, í hoat-iông Tâi-oân ê pún-thó͘ bûn-hòa, í-ki̍p bûn-hòa chân-bīn ê khì-si̍t-bîn-hòa ûi chú-iàu chong-chí. Tâi-oân pún-thó͘-hòa ūn-tōng pēng bô chi̍t e te̍k-tēng ê hoat-tián kî-kan, tī bô-kāng ê sî-tāi pōe-kéng hā ū bô-kāng ê ì-hâm, m̄-koh chū-chiông 1980 nî-tāi bóe-kî kái-giâm í-lâi ê it-liân-chhoàn hoat-tián iû-kî bêng-hián, ti̍t-kàu kin-á-ji̍t iáu-koh teh chìn-hêng-tiong.

Chit hāng ūn-tōng ê éng-hióng chân-bīn khok-ki̍p Tâi-oân ê bûn-hòa hoat-tián, chèng-tī, keng-chè, siā-hōe, kàu-io̍k téng to-hong-bīn ê piàn-chhian, koaⁿ-hong ia̍h-sī bîn-kan chū-tōng hoat-khí ê kok-chióng oa̍h-tāng lóng chhiok-sêng chit-chióng piàn-hòa khoài-sok lâi thui-kóng.

Lēng-gōa chi̍t hong-bīn, hoán-tùi-chiá kóng chit-ê ūn-tōng sū-si̍t-siōng sī chi̍t chióng "khì-Tiong-kok-hòa", jīn-ûi i-ê bo̍k-tek sī siūⁿ-beh chhiok-sú í kīn-tāi Tiong-kok î-bîn ûi siā-hōe chú-thé ê Tâi-oân, ùi ki-pún ê bûn-hòa siā-hōe kin-goân thoat-lī Tiong-kok ê éng-hióng, koh tiāⁿ-tiāⁿ chham Tâi-oân to̍k-li̍p ūn-tōng lā chò-hóe kóng; tān-sī sū-si̍t-siōng, Tâi-oân pún-thó͘-hòa ūn-tōng sī kā Hàn bûn-hòa (he̍k-chiá Tiong-hôa bûn-hòa) khòaⁿ chò sī Tâi-oân bûn-hòa ê chi̍t pō͘-hūn, m̄-sī kui-ê the̍h-tiāu.
Tiong-hôa Bîn-kok Chóng-thóng tī Tâi-oân ê kong-bîn ti̍t-chiap soán-kí kap pā-bián

Lí Teng-hui tī 1988 nî 1 goe̍h kè-jīm Tiong-hôa Bîn-kok chóng-thóng liáu-āu, Chiúⁿ-ka chip-chèng sî-tāi kiat-sok, Tâi-oân-lâng tē-it pái chhut-jīm kok-ka goân-siú, Tâi-oân siā-hōe iau-kiû chèng-tī bîn-chú-hòa ê ho͘-siaⁿ ji̍t-ek ko-tiòng. 1990 nî, tē-it kài Kok-bîn Tāi-hōe tāi-piáu soán-kí chóng-thóng sî ín-hoat Saⁿ-goe̍h ha̍k-ūn, Tiong-hôa Bîn-kok Chèng-hú tī 1991 nî kap 1992 nî oân-sêng kok-hōe gī-oân choân-bīn kái-soán liáu-āu, Bîn-chú Chìn-pō͘ Tóng kap Lí Teng-hui chóng-thóng tiō khai-sí thui-tōng **Chóng-thóng kap Hù Chóng-thóng tī Tâi-oân ê kong-bîn ti̍t-chiap soán-kí kap pā-bián**, tān-sī in-ūi Tiong-kok Kok-bîn Tóng lāi pó-siú-phài chó͘-jiáu bô-hoat-tō͘ si̍t-hiān. Ūi-tio̍h beh pī-bián tī 1994 nî 12 goe̍h chek-chiong siú-tō͘ bîn-soán ê Tâi-oân-séng Séng-tiúⁿ ín-hoat Yeltsin hāu-èng, só͘-í tī 1994 nî 7 goe̍h siu-kái pēng tòng-kiat pō͘-hūn hiàn-hoat, tī soán-kí chóng-thóng kap hù-chóng-thóng sî sek-iōng Tiong-hôa Bîn-kok Hiàn-hoat Cheng-siu Tiâu-bûn, kái-piàn chìn-chêng iû Kok-bîn Tāi-hōe tāi-piáu kàn-chiap soán-kí ê hong-sek. 1996 nî 3 goe̍h 23 hō, tī Tiong-hôa Bîn-kok chū-iû tē-khu (Tâi-oân, Phêⁿ-ô͘, Kim-mn̂g kap Má-chó͘) kí-hêng chóng-thóng ê tē-it pái ti̍t-chiap soán-kí.

## Siong-koan
*1996 nî Tâi-oân chóng-thóng sóan-kí
*2000 nî Tâi-oân chóng-thóng sóan-kí
*2004 nî Tâi-oân chóng-thóng soán-kí
*2008 nî Tâi-oân chóng-thóng sóan-kí
*2012 nî Tâi-oân chóng-thóng sóan-kí
*2016 nî Tâi-oân chóng-thóng sóan-kí
*2020 nî Tâi-oân chóng-thóng sóan-kí
Tâi-oân ê Chú-tiuⁿ

***Tâi-oân ê Chú-tiuⁿ*** (台灣的主張; *Tâi-oân tek Chú-tiuⁿ*) sī Tâi-oân sian chóng-thóng Lí Teng-hui ê tù-chok, tī 1999 nî 5 goe̍h 17 hō hoat-piáu. Chit pún chheh sia̍p-ki̍p Tâi-oân būn-tê, í-ki̍p hām Tiong-kok koan-hē téng būn-tê, ín-khí tio̍h Hôa-jîn siā-hōe ê koan-chù.
Lí Teng-hui ê sí

Tâi-oân Tiong-hôa Bîn-kok Chóng-thóng Lí Teng-hui tī 2020 nî 2 goe̍h in-ūi lim gû-leng cha̍k-tio̍h, ín-hoat ke̍k-lia̍t ka-sàu, pī kín-kip sàng-óng Tâi-pak Êng-bîn Chóng Pēⁿ-īⁿ, hoat-hiān ū giâm-tiōng hì-pō͘ chìm-jūn hiān-siōng, pēng ín-hoat khip-ji̍p-sèng hì-iām, hoán-hok hì-iām kám-jiám, it-ti̍t tī pēⁿ-īⁿ tī-liâu. Tī kāng chi̍t nî 7 goe̍h 30 hō 19 tiám 24 hun, in-ūi pāi-hiat-sèng hiu-khek kap to-tiông khì-koan soe-kia̍t tī Tâi-pak Êng-chóng kòe-sin, hiáng kî-siū 98 hòe, i-ê tōa-thé tī àm-sî 11 tiám sóa khì tī Hoâi-oán-tn̂g, siong-koan tui-su sū-gî ē iû Chóng-thóng-hú kap ka-sio̍k siong-tēng āu pān-lí, bo̍k-chiân ū kui-ōe tī Tâi-pak Pin-koán siat-tì tui-su lé-tn̂g, hō͘ bîn-chiòng tiàu-liām.
Kok-ka An-choân Hōe-gī (Tâi-oân)

**Kok-ka An-choân Hōe-gī** (國家安全會), kán-chheng **Kok-an-hōe** (國安會), sī Tâi-oân Tiong-hôa Bîn-kok Chèng-hú chú-lí kok-ka an-choân ê choan-chek ki-koan, ti̍t-sio̍k-î chóng-thóng, i-kì tī 1993 nî 12 goe̍h 30 hō chè-tēng kap kong-pò͘, tī 2003 nî 6 goe̍h 5 hō siu-chèng kap tī 25 hō kong-pò͘ ê *Kok-ka An-choân Hōe-gī Cho͘-chit Hoat* (國家安全會議組織法) siat-li̍p. Hā-hat Kok-ka An-choân Kio̍k.

Lūi-pia̍t:Tiong-hôa Bîn-kok tiong-iong chèng-hú ki-koan
Tâi-hái Sú-cha Lio̍k

***Tâi-hái Sú-châ Lio̍k*** (臺海使槎錄), kán-chheng ***Sú-tâi-lio̍k*** (使臺錄), sī Chheng-kok Sûn-tâi Gū-sú N̂g Chek-kèng siá ê chheh. Ùi 1722 nî 6 goe̍h khai-sí siá, Pak-kiaⁿ N̂g Chek-kèng kàu Tâi-oân liáu-āu tiāⁿ-tiāⁿ sûn-kiâⁿ kok-tē, khó-chhat kong-siú hiám-ek, hái-tō hong-sìn. Kui pún chheh 8 koàn pun 3 ê pō͘-hūn: *Chhiah-khàm Pit-tâm* (赤嵌筆談), *Hoan-sio̍k Lio̍k-khó* (番俗六考), kap *Hoan-sio̍k Cha̍p-kì* (番俗雜記). Kî-tiong *Hoan-sio̍k Lio̍k-khó* siông-sè kì-lio̍k Tâi-oân san-chhoan tē-lí kap hong-thó͘ bîn-sio̍k. Iû-kî tùi Tâi-oân goân-chū-bîn ê iūⁿ-māu, koh-khah koan-chhat siông-sè, só͘-í chit pún chheh sī kīn-tāi khó-chèng Pêⁿ-po͘-hoan le̍k-sú ê kin-ki.
Kumi Sasaki

**Kumi Sasaki** (Hàn-jī: ; Bân-lâm-bûn: **Pán-iá Iú-bí**; ) sī chi̍t-ūi chhut-sin Ji̍t-pún Chiba-koān ê cha-bó͘ model kiam koa-chhiú.
Chan Bûn-hūi

**Chan Bûn-hūi** (曾文惠; ), goân-miâ **Chan Bûn-chú** (曾文子), tī Tâi-oân Ji̍t-pún sî-tāi Tâi-pak-chiu Tām-chúi-kūn Chio̍h-mn̂g-chng (taⁿ Sin-pak-chhī Chio̍h-mn̂g-khu), Tiong-hôa Bîn-kok tē-it hu-jîn, ang-sài sī sian chóng-thóng Lí Teng-hui, seⁿ 1 ê hāu-seⁿ kap 2 ê cha-bó͘-kiáⁿ.
Tâi-oân kiōng-sek

**Tâi-oân kiōng-sek** (台灣共識) sī chi̍t ê Tâi-oân ê chèng-tī bêng-sû, iû sî-jīm Bîn-chú Chìn-pō͘ Tóng chú-se̍k ê Chhòa Eng-bûn tī 2011 nî thê-chhut ê chèng-tī chú-tiuⁿ, chò-ûi i soán chóng-thóng ê chèng-kiàn chi-it. Bô chhái-ēng Má Eng-kiú chèng-hú chi-chhî ê kiú-jī kiōng-sek kap î-chhî hiān-chōng chò-ûi lióng-hōaⁿ ê ki-chhó͘, chú-tiuⁿ seng í bîn-chú thêng-sū hōe-chi̍p Tâi-oân kok chèng-tóng tùi Tâi-oân hái-kiap lióng-hōaⁿ koan-hē ê kiōng-sek, chiah lâi koat-tēng Tiong-hôa Bîn-kok chham Tiong-hôa Jîn-bîn Kiōng-hô-kok chi-kan ê tâm-phòaⁿ ki-chhó͘. M̄-koh chē-chē phêng-lūn-chiá jīn-ûi, Tâi-oân kiōng-sek sī iáu-bōe sêng-hêng ê siat-sióng, iáu-koh ài thó-lūn.
Kiú-jī kiōng-sek

**Kiú-jī kiōng-sek** (九二共識) sī Tâi-oân Hái-kiap lióng-hōaⁿ koan-hē siong-koan ê chèng-tī su̍t-gí, sī chí tit-tio̍h koaⁿ-hong siū-khoân ê bîn-kan cho͘-chit Hái-hia̍p-hōe kap Hái-ki-hōe, tī 1992 nî keng-iû Hiong-káng hōe-tâm kap lo̍h-bóe e hâm-tiān óng-lâi, só͘ ta̍t-sêng ê hui-chèng-sek kiōng-sek. Siang-hong tông-ì tī sū-bū-sèng hia̍p-siong tiong ē-tàng mài sia̍p-ki̍p chèng-tī ì-hâm ê thó-lūn, m̄-koh siang-hong tùi chi̍t ê Tiong-kok ê chèng-tī lōe-hâm kám chûn-chāi kok-chū piáu-su̍t khong-kan, í-ki̍p jû-hô tui-kiû Tiong-kok thóng-it, ū bô-kāng ê ì-kiàn. In-ūi siang-hong bô chìn-hêng koaⁿ-hong chèng-sek chhiam-sú hia̍p-tēng bûn-kiāⁿ, kan-na ū hui-chèng-sek ê kháu-thâu hia̍p-siong kap tiān-bûn óng-lâi, chi-āu tùi-î hit-tang-chūn si̍t-chè-siōng ta̍t-sêng ê kiōng-sek lōe-iông sī siáⁿ-mi̍h, tn̂g-kî chiâⁿ-chò cheng-lūn ê chiau-tiám.
Tiong-hôa Thóng-it Chhiok-chìn Tóng

**Tiong-hôa Thóng-it Chhiok-chìn Tóng** (中華統一促進黨), kán-chheng **Thóng-chhiok-tóng** (統促黨), sī Tiong-hôa Bîn-kok ê chi̍t ê chhin-kiōng-phài chèng-tóng, i-ê li̍p-tiûⁿ sī chi-chhî Tiong-kok Kiōng-sán Tóng ê chèng-tī chú-tiuⁿ, hoán-tùi Tâi-oân to̍k-li̍p kap Tâi-oân Kiōng-hô-kok. Chit-ê chèng-tóng í chhiok-sêng it-kok lióng-chè ûi chong-chí, tī kong-khai oa̍h-tāng gia̍h Tiong-hôa Jîn-bîn Kiōng-hô-kok Kok-kî. Chū sêng-li̍p í-lâi, chit-ê chèng-tóng ká-ji̍p bōe-chió cheng-gī kap chhiong-tu̍t phò-hoāi sū-kiāⁿ.
Isan

**Isan** (ภาคอีสาน), sī Thài-kok chú-iàu ê tē-lí-ha̍k hun-khu, í Nakhon Ratchasima ûi tiong-sim.
Jîn-bîn Bîn-chú Tóng (Tâi-oân)

**Jîn-bîn Bîn-chú Tóng** (人民民主黨) sī Tâi-oân ê chi̍t ê chó-phài chèng-tóng. Tī 2011 nî nî-té, chèng-sek sêng-li̍p, hit-tang-chūn hō-chò **Jîn-bîn Bîn-chú Tīn-sòaⁿ** (人民民主陣線). I-ê chiân-sin sī Jîn-bîn Hóe-tōa Hêng-tōng Liân-bêng. I bô tóng-chú-se̍k kap tóng-oân chè-tō͘, sī iû chē-chē ê chham-chèng-thoân cho͘-sêng, múi chi̍t ê chham-chèng-thoân ū ka-kī ê chú-iàu gī-tê.
Choân Bân Tōa O̍h-tn̂g

**Choân Bân Tōa O̍h-tn̂g** (全閩大學堂) sī tī 1902 nî tī Hok-kiàn sêng-li̍p ê tē-it só͘ koaⁿ-li̍p sin-hêng ha̍k-hāu. Chit-ê o̍h-tn̂g ê sêng-li̍p sī Chheng-kok chèng-hú "hòe kho-kí, kái su-īⁿ, pān o̍h-tn̂g, thui-hêng sin-ha̍k" lâi beh bán-kiù gûi-ki ê chi̍t khoán chò-hoat.
Sûn-sī Tâi-oân Kàm-chhat Gū-sú

**Sûn-sī Tâi-oân Kàm-chhat Gū-sú** (巡視臺灣監察御史), kán-chheng **Sûn-tâi Gū-sú** (巡臺御史), sī Tâi-oân Chheng léng sî-tāi 1722 nî kàu 1769 nî tiong-kan, siat-tì tī Tâi-oân ê kàm-chhat gū-sú. 18 sè-kí, Tâi-oân ê hêng-chèng-khu sī Tâi-oân-tō, hām kî-thaⁿ séng-tō sio-siâng, Sûn-tâi Gū-sú thong-siông sī Boán-jîn kap Hàn-jîn kok-it.
Tiong-kok thóng-it

**Tiong-kok thóng-it** (中國統一), sio̍k-î kok-ka thóng-it sò͘-kiû ê chi̍t chióng, kiàn-li̍p thóng-it ê Hôa-jîn kok-ka, si̍t-hiān tōa-it-thóng ê chú-tiuⁿ, m̄-koh tùi chit-ê kài-liām, kok-tē Tiong-kok-lâng tī bô-kāng ê sî-kî ū bô-kāng ê lí-kái. Le̍k-sú siōng Tiong-kok chèng-khoân thóng-it, to-sò͘ sī pak-hong chèng-khoân thóng-it lâm-hong chèng-khoân. Hiān-kim chú-iàu ê "Tiong-kok thóng-it" sī beh kā Tiong-hôa Jîn-bîn Kiōng-hô-kok thóng-tī ê Tiong-kok tāi-lio̍k tē-khu kap Káng-ò tē-khu, hām Tiong-hôa Bîn-kok thóng-tī ê Tâi-oân tē-khu thóng-ha̍p chò chi̍t ê thóng-it ê chú-khoân kok-ka kap kok-ka chèng-khoân, chiong-kiat chū 1946 nî kàu 1949 nî Tiong-kok Lāi-chiàn kap 1949 nî Tiong-kiōng kiàn-chèng chō-sêng ê hái-kiap lióng-hōaⁿ hun-tī kio̍k-bīn.

Lūi-pia̍t:Tiong-kok ê chèng-tī
Lô͘-chú chè-tō͘

**Lô͘-chú chè-tō͘** (爐主制度), he̍k-chiá **thâu-ke lô͘-chú** (頭家爐主), sī kó͘-chá lông-gia̍p siā-hōe "siā-chè" (社祭) khèng-tián, Tâi-oân thoân-thóng bîn-kan sìn-gióng tiong sîn-bêng chè-sū ê cho͘-chit ūn-chok hêng-sek, sîn-bêng-hōe tiāⁿ-tiāⁿ khoàiⁿ.
Thiⁿ-kong-lô͘

**Thiⁿ-kong-lô͘** (天公爐) sī the̍h-lâi chhah hiuⁿ-hóe, siōng-teng chè-pài Thiⁿ-kong ê choan-iōng hiuⁿ-lô͘. "Thiⁿ-kong" sī bîn-kan tùi Gio̍k-hông Tāi-tè ê chheng-ho͘, in-ūi i sī tē-ūi siāng koân ê sîn-bêng, só͘-í Tâi-oân bîn-kan Thiⁿ-kong sìn-gióng it-poaⁿ bô sîn-siōng, kái ēng thiⁿ-kong-lô͘ tāi-piáu.
Hiuⁿ-lô͘

**Hiuⁿ-lô͘** (香爐) sī the̍h-lâi jiân-sio hiuⁿ-liāu ê iông-khì. Hiuⁿ-lô͘ ê tōa-sè, hêng-sek kap kiàn-tio̍k châi-liāu chha-pia̍t chin tōa, tī chē-chē bûn-hòa kap chong-kàu lóng ū sú-iōng. Tī chē-chē bûn-hòa tiong, sio-hiuⁿ ū cheng-sîn kap chong-kàu lōe-hâm, éng-hióng liáu hiuⁿ-lô͘ ê siat-kè kap chong-sek.
Tâi-oân Ji̍t-pún Koan-hē Hia̍p-hōe

**Tâi-oân Ji̍t-pún Koan-hē Hia̍p-hōe** (臺灣日本關係協會) iû Tiong-hôa Bîn-kok Gōa-kau-pō͘ chú-tō ūn-chok, tī Tâi-oân kap Ji̍t-pún ê koan-hē siōng tam-jīm ki-kan hia̍p-tiāu, kau-thong kap kau-sia̍p ê kak-sek, chú-iàu liân-hē tùi-siòng sī Ji̍t-pún chèng-hú ê Ji̍t-pún Tâi-oân Kau-liû Hia̍p-hōe. Kái-miâ chìn-chêng hō-chò **A-tong Koan-hē Hia̍p-hōe** (亞東關係協會).
Tâi-Ji̍t Hî-gia̍p Hia̍p-tēng

**Tâi-Ji̍t Hî-gia̍p Hia̍p-tēng** (臺日漁業協議), chèng-sek miâ-chheng hō-chò **A-tong Koan-hē Hia̍p-hōe ú Kong-ek Châi-thoân Hoat-jîn Kau-liû Hia̍p-hōe Hî-gia̍p Hia̍p-gī** (亞東關係協會與公益財團法人交流協會漁業協議), sī Tâi-oân hām Ji̍t-pún tī 2013 nî 4 goe̍h 10 hō tī Tâi-pak-chhī ê Tâi-pak Pin-koán tiàu-khai tē-17 chhù Tâi-Ji̍t hî-gia̍p hōe-tâm liáu-āu só͘ chhiam-sú ê bûn-kiāⁿ, chiam-tùi siang-hong tī Tiò-hî-tâi lia̍t-sū chiu-ûi têng-thia̍p choan-sio̍k keng-chè hái-he̍k ê hî-gia̍p chok-gia̍p an-pâi ta̍t-sêng hia̍p-gī, pēng bô sia̍p-ki̍p siang-hong tùi chú-khoân ê chú-tiuⁿ. Chit hāng hia̍p-gī tī 5 goe̍h 10 hō seng-hāu. Tâi-oân hong-bīn, iû Gōa-kau-pō͘ só͘-sio̍k A-tong Koan-hē Hia̍p-hōe hōe-tiúⁿ Liāu Liáu-í tam-jīm thoân-tiúⁿ, Gōa-kau-pō͘, Hêng-chèng-īⁿ Hái-gān Sûn-hông-sú, Hêng-chèng-īⁿ Lông-gia̍p Úi-oân-hōe Hî-gia̍p-sú siong-koan jîn-oân chham-ka; Ji̍t-pún hong-bīn, iû Kong-ek Châi-thoân Hoat-jîn Kau-liû Hia̍p-hōe hōe-tiúⁿ Oohashi Mitsuo tam-jīm thoân-tiúⁿ, Ji̍t-pún Gōa-bū Séng, Lông-lîm Chúi-sán Séng só͘-sio̍k Chúi-sán Thiaⁿ, Hái-siōng Pó-an Thiaⁿ siong-koan jîn-oân chhut-se̍k.
Tiong-hôa Bîn-kok liû-bông chèng-hú lūn

**Tiong-hôa Bîn-kok liû-bông chèng-hú lūn** (中華民國流亡政府論) sī Tiong-hôa Bîn-kok Chèng-hú thóng-tī Tâi-oân ê chi̍t chióng tē-ūi lūn-su̍t, sī kin-kì Tâi-oân tē-ūi bī-tēng lūn tùi Tiong-hôa Bîn-kok chāi Tâi-oân ê tēng-ūi. Chit-ê koan-tiám jīn-ûi, Tiong-hôa Bîn-kok Chèng-hú tī 1949 nî hō͘ Tiong-kok Kiōng-sán Tóng kek-pāi liáu-āu, ùi Tiong-kok liû-bông Tâi-oân, pēng í si̍t-bîn thé-chè chìn-hêng thóng-tī. Tī 2000 nî kàu 2008 nî Tân Chúi-píⁿ chèng-hú sî-kî, chit-ê koan-tiám khah chió pī mûi-thé koan-chù. Tān-sī tī 2008 nî Má Eng-kiú chèng-hú sî-kî, chit-ê koan-tiám chài-tō͘ heng-khí. Sî-jīm Bîn-chìn-tóng chú-se̍k Chhòa Eng-bûn tī 2010 nî 5 goe̍h 25 hō, tī chi̍t tiûⁿ chō-tâm-hōe siōng piáu-sī: "Tiong-hôa Bîn-kok sī chi̍t ê liû-bông chèng-hú", ín-hoat nâ-iâⁿ ê put-boán. 2016 nî, Chhòa Eng-bûn tāi-piáu Bîn-chìn-tóng iâⁿ-tit chóng-thóng tāi-soán, chò-ûi Tiong-hôa Bîn-kok Chóng-thóng, i m̄-bat koh kè-sio̍k chú-tiuⁿ "Tiong-hôa Bîn-kok sī chi̍t ê liû-bông chèng-hú" ê koan-tiám, m̄-koh mā bô kong-khai hó͘-jīn chit-ê koan-tiám.
Lîm Éng-bēng

**Lîm Éng-bēng** (林穎孟; ), Tâi-oân ê chèng-tī jîn-bu̍t, Tâi-tiong-chhī chhut-sin, hiān-jīm Tâi-pak-chhī gī-oân, tāi-piáu Sî-tāi Le̍k-liōng tâu-ji̍p 2018 nî Tâi-pak-chhī gī-oân tē-la̍k soán-kí-khu koh sêng-kong tòng-soán, chiâⁿ-chò Tâi-oân le̍k-sú siōng tē-it phoe kong-khai LGBT kûn-thé sin-hūn pēng-chhiáⁿ tòng-soán ê bîn-ì tāi-piáu.
Tâi-oân bîn-chú-hòa

**Tâi-oân bîn-chú-hòa** (臺灣民主化) sī Tâi-oân iû hui-bîn-chú chèng-thé choán-hêng kàu chū-iû bîn-chú chè-tō͘ ê kòe-têng, kî-tiong pau-koat í tui-kiû bîn-chú-hòa kap kióng-kò͘ bîn-chú ûi bo̍k-piau ê siā-hōe ūn-tōng kap chèng-tī kái-kek, iû-kî sī 1980 nî-tāi bóe-kî tī Tiong-hôa Bîn-kok thé-chè hā thui-sak ê bîn-chú-hòa chhò͘-si (lêng-chēng kek-bēng). Tī It-bī Chiàn-cheng kî-kan, bat sêng-li̍p Tâi-oân Bîn-chú-kok, tān-sī pēng bô kiàn-li̍p bîn-chú chèng-thé. Tui-kiû bîn-chú chèng-thé ê ūn-tōng, siāng-chá khí-goân tī Ji̍t-pún sî-tāi, Tâi-oân-lâng iau-kiû beh ài hām Ji̍t-pún-lâng pêng-téng ê chèng-tī bîn-chú khoân-lī. Kàu Tiong-hôa Bîn-kok sî-kî, siāng-chá ū Jī-jī-pat sū-kiāⁿ, lo̍h-bóe chìn-ji̍p ê kài-giâm sî-tāi hoat-seng chi̍t hē-lia̍t ê chèng-tī khòng-cheng, pau-koat tóng-gōa ūn-tōng, Kiô-thâu sū-kiāⁿ, Tiong-le̍k sū-kiāⁿ, Bí-lē-tó sū-kiāⁿ téng, chòe-āu Tiong-hôa Bîn-kok Chèng-hú tī 1987 kái-giâm, jiân-āu kái-tû tóng-kìm, Kok-bîn Tāi-hōe kap Li̍p-hoat-īⁿ choân-bīn kái-soán, chiàⁿ-hù chóng-thóng kái chò ti̍t-soán, phōaⁿ-sûi chē pái siu-hiàn, kiàn-siat chit-má Tâi-oân chū-iû bîn-chú ê chèng-tī thé-chè.
5G

**Tē-gō͘ tāi hêng-tōng thong-sìn ki-su̍t** (Hàn-jī: 第五代行動通訊技術; Eng-gí: *5th generation mobile networks* ia̍h *5th generation wireless systems*), kán-chheng **5G**, sī siāng sin chi̍t tāi ê hêng-tōng thong-sìn ki-su̍t, sī 4G (LTE-A, WiMAX-A) hē-thóng āu ê iân-sin. 5G ê hāu-lêng bo̍k-piau sī ko chu-liāu sok-lu̍t, kiám-chió iân-tî, chiat-séng lêng-goân, kàng-kē sêng-pún, thê-ko hē-thóng iông-liōng kap tōa kui-bô͘ chong-tì liân-chiap. Release-15 tiong ê 5G kui-hoān ê tē-it kai-tōaⁿ sī beh sek-èng chá-kî ê siong-gia̍p pō͘-sú. Release-16 ê tē-jī kai-tōaⁿ tī 2020 nî 4 goe̍h oân-sêng, chò-ûi IMT-2020 ki-su̍t ê hāu-soán thê-kau hō͘ Kok-chè Tiān-sìn Liân-bêng (ITU).
Kàu-io̍k Kái-kek Phêng-gī Úi-oân-hōe

**Hêng-chèng-īⁿ Kàu-io̍k Kái-kek Phêng-gī Úi-oân-hōe** (行政院教育改革審議委員會), kán-chheng **Kàu-kái-hōe** (教改會), 1994 nî kàu 1996 nî tiong-kan Tâi-oân Tiong-hôa Bîn-kok Chèng-hú Liân Chiàn lōe-koh siat-tì ê chi̍t ê pō͘-hōe, i-kì 1994 nî 7 goe̍h 28 hō Hêng-chèng-īⁿ hōe-gī thong-kòe ê *Kàu-io̍k Kái-kek Phêng-gī Úi-oân-hōe Siat-tì Iàu-tiám* (教育改革審議委員會設置要點) siat-tì, 1994 nî 9 goe̍h 21 hō sêng-li̍p, iû Hêng-chèng-īⁿ-tiúⁿ Liân Chiàn thê-chhiáⁿ Chóng-thóng Lí Teng-hui te̍k-jīm Lí Oán-tiat chò chú-jīm úi-oân, tī 1996 nî 12 goe̍h 2 hō kái-sàn.
So͘-liân Pō͘-tiúⁿ Hōe-gī

**So͘-liân Pō͘-tiúⁿ Hōe-gī** (Lō͘-se-a: Совет Министров СССР) sī 1946 nî kàu 1990 nî So͘-liân kok-ka khoân-le̍k ê chòe-ko ki-koan, sī So͘-liân chèng-hú ê chi̍t pō͘-hūn. I-ê chiân-sin sī 1917 nî Cha̍p-goe̍h Kek-bēng sèng-lī āu kiàn-li̍p ê So͘-liân Jîn-bîn Úi-oân-hōe, 1946 nî 3 goe̍h tē-jī kài So͘-liân Chòe-ko Soviet tē-it pái hōe-gī koat-tēng kā i kái kiò-chò pō͘-tiúⁿ hōe-gī, ah kok jîn-bîn úi-oân mā tòe leh kái kiò-chò pō͘-tiúⁿ.
1947 nî Tiong-hôa Bîn-kok Kok-bîn Tāi-hōe Tāi-piáu soán-kí

**1947 nî Tiong-hôa Bîn-kok Kok-bîn Tāi-hōe Tāi-piáu soán-kí** sī Tiong-hôa Bîn-kok ê kok-hōe gī-oân soán-kí, kok-séng hun-pia̍t tī 1947 nî 11 goe̍h 21 hō kàu 23 hō kí-hêng. Hit pái soán-kí goân-tēng hām tē-it kài li̍p-hoat úi-oân soán-kí kāng sî-kan tī 10 goe̍h chìn-hêng, m̄-koh Kok-Kiōng Lāi-chiàn tì-sú thih-lō͘ phò-hoāi, kau-thong put-piān, chō-sêng soán-kí iân-tî, chòe-āu kok-bîn tāi-hōe tāi-piáu phó͘-soán thê-chá tī li̍p-hoat úi-oân phó͘-soán thâu-chêng tī 11 goe̍h kí-hêng. Chit pái ti̍t-soán hām li̍p-hoat úi-oân ti̍t-soán hō͘ Tiong-kok thâu chi̍t pái chhut-hiān liáu 4.61 ek jîn-bîn ti̍t-chiap siū-khoân sán-seng ê tāi-gī ki-koan, hō͘ Tiong-hôa Bîn-kok chiâⁿ-chò hit-tang-chūn sè-kài siōng siāng tōa ê bîn-chú kok-ka.

In-ūi Kok-Kiōng Lāi-chiàn téng in-sò͘, chit pái kok-tāi tāi-piáu kap li̍p-hoat úi-oân soán-kí mā sī hit-tang-sî chèng-khoân iu-goân thóng-tī choân Tiong-kok choa̍t tōa pō͘-hūn léng-thó͘ ê Tiong-hôa Bîn-kok Chèng-hú ûi-it chi̍t pái ê kok-hōe ti̍t-soán.
So͘-liân ê hiàn-hoat

**So͘-liân ê hiàn-hoat** chêng-āu chóng-kiōng ū saⁿ ê pán-pún, lóng kiàn-li̍p tī So͘-liân ê chiân-sin Lō͘-se-a So͘-ûi-ai Liân-pang Siā-hōe-chú-gī Kiōng-hô-kok só͘ chhòng ê 1918 nî So͘-ngô͘ Hiàn-hoat ê ki-chhó͘ téng.
*1924 nî So͘-liân Hiàn-hoat
*1936 nî So͘-liân Hiàn-hoat
*1977 nî So͘-liân Hiàn-hoat
Tiong-hôa Bîn-kok Lio̍k-kun Kun-koaⁿ Ha̍k-hāu

**Tiong-hôa Bîn-kok Lio̍k-kun Kun-koaⁿ Ha̍k-hāu** (中華民國陸軍軍官學校), kán-chheng **Lio̍k-kun Koaⁿ-hāu** (陸軍官校), sī Tiong-hôa Bîn-kok ê kun-hāu, lē-sio̍k Tiong-hôa Bîn-kok Kok-hông-pō͘. Chit-má tī Ko-hiông-chhī Hōng-soaⁿ-khu.

Iû Tiong-kok Kok-bîn Tóng chóng-lí Sun Bûn chí-sī tiû-pān, tī 1924 nî 6 goe̍h 16 hō sêng-li̍p, iû Tiong-kok Kok-bîn Tóng chóng-chhâi Chiúⁿ Kài-se̍k jīm siú-jīm hāu-tiúⁿ, Lio̍k-kun Kun-koaⁿ Ha̍k-hāu tī Kńg-tang Kńg-chiu N̂g-phó͘ chhòng-hāu, só͘-í mā hō-chò **N̂g-phó͘ Kun-hāu** (黃埔軍校).
Tiong-kok Kiōng-sán Tóng léng-tō ê to-tóng ha̍p-chok kap chèng-tī hia̍p-siong chè-tō͘

**Tiong-kok Kiōng-sán Tóng léng-tō ê to-tóng ha̍p-chok kap chèng-tī hia̍p-siong chè-tō͘**, kán-chheng **chèng-tī hia̍p-siong chè-tō͘** (政治協商制度), sī Tiong-hôa Jîn-bîn Kiōng-hô-kok hiān-hêng ê chèng-tóng chè-tō͘, í-ki̍p thui-sak ê ki-pún chèng-tī chè-tō͘ chi-it.

Kin-kì chit-ê chè-tō͘, Tiong-kok Kiōng-sán Tóng sī Tiong-kok ê ûi-it chip-chèng-tóng, peh ê bîn-chú tóng-phài tī chiap-siū Tiong-kiōng ê léng-tō hā, ū chham-chèng-tóng (參政黨) ê tē-ūi. Tiong-kiōng tùi bîn-chú tóng-phài chìn-hêng "chèng-tī léng-tō", chiū sī Tiong-kiōng thong-kòe chèng-tī hia̍p-siong ê hong-sek sòe-ho̍k bîn-chú tóng-phài tī chèng-tī goân-chek, chèng-tī hong-hiòng kap tiōng-tāi hong-chiam chèng-chhek siōng hām Tiong-kiōng pó-chhî it-tì. M̄-koh, Tiong-kiōng bē-sái bēng-lēng, kan-sia̍p he̍k-chiá khòng-chè bîn-chú tóng-phài, eng-tong pó-chèng bîn-chú tóng-phài ê cho͘-chit to̍k-li̍p kap hoat-lu̍t tē-ūi pêng-téng, bē-tàng kan-jiáu bîn-chú tóng-phài ê to̍k-li̍p-sèng kap ji̍t-siông sū-bū.
Ti-hô͘

**Ti-hô͘** (知乎) sī chi̍t keng tī 2011 nî 1 goe̍h 26 hō sêng-li̍p ê Tiong-kok siā-hōe-hòa būn-tap bāng-chām, sán-phín hêng-thài hām Bí-kok kāng lūi bāng-chām Quora sio-siāng. "Ti-hô͘" tī Hàn-bûn tiong ì-sù sī "kám chai-iáⁿ". 2012 nî 2 goe̍h té, Ti-hô͘ sú-iōng "hoat-hiān koh-khah tōa ê sè-kài" (發現更大的世界, *hoat-hiān kèng tāi tek sè-kài*) chò i-ê soan-thoân kháu-hō. Chia̍t-chì 2017 nî 9 goe̍h 20 hō, Ti-hô͘ ê chù-chheh sú-iōng-chiá sò͘-liōng chhiau-kòe 1 ek, ta̍k-kang sú-iōng-chiá sò͘-liōng ta̍t 2,600 bān, jîn-kin ta̍k-ji̍t chûn-chhú sî-kan 1 tiám-cheng tn̂g, ta̍k-goe̍h liû-lám-liōng 180 ek. Kàu 2016 nî 5 goe̍h, Ti-hô͘ lúi-chek sán-seng liáu 1,000 bān ê thê-būn, 3,400 bān ê hôe-tap, kap 3,500 ê chàn-tông.
Tiong-hôa Jîn-bîn Kiōng-hô-kok Chú-se̍k

**Tiong-hôa Jîn-bîn Kiōng-hô-kok Chú-se̍k** (中華人民共和國主席), kán-chheng **Tiong-kok Kok-ka Chú-se̍k** (中國國家主席) ia̍h **Kok-ka Chú-se̍k** (國家主席), sī Tiong-hôa Jîn-bîn Kiōng-hô-kok lé-gî-sèng kap siōng-teng-sèng ê hi-ūi kok-ka goân-siú, hām Choân-kok Jîn-bîn Tāi-piáu Tāi-hōe Siông-bū Úi-oân-hōe liân-ha̍p hêng-sú kok-ka goân-siú ê chit-khoân.
Jîn-bîn tāi-piáu tāi-hōe chè-tō͘

**Jîn-bîn tāi-piáu tāi-hōe chè-tō͘** (人民代表大會制度) sī Tiong-hôa Jîn-bîn Kiōng-hô-kok ê "kin-pún chèng-tī chè-tō͘". **Jîn-bîn tāi-piáu tāi-hōe**, kán-chheng **jîn-tāi** (人大) ia̍h **jîn-tāi-hōe** (人大會), hiān-hêng hoat-lē *[[Tiong-hôa Jîn-bîn Kiōng-hô-kok Hiàn-hoat]]* tē-jī tiâu tēng-gī "jîn-bîn hêng-sú kok-ka khoân-le̍k ê ki-koan sī Choân-kok Jîn-bîn Tāi-piáu Tāi-hōe kap tē-hng kok-kip jîn-bîn tāi-piáu tāi-hōe." Chiàu hiān-tāi hiàn-chèng kè-kò͘ lâi kóng, i eng-tong sio̍k-î kok-ka he̍k-sim li̍p-hoat ki-koan (chè-tō͘), "jîn-tāi" mā ū siông-siat "siông-úi-hōe" (常委會) thóng-niá choân-hōe, hêng-sek siōng tī tāi-hōe hōe-kî í-gōa tāi-lí choân-hōe ê khoân-le̍k.
Tiong-hôa Jîn-bîn Kiōng-hô-kok Hù-chú-se̍k

**Tiong-hôa Jîn-bîn Kiōng-hô-kok Hù-chú-se̍k** (中華人民共和國副主席), kán-chheng **Kok-ka Hù-chú-se̍k** (國家副主席), sī Tiong-hôa Jîn-bîn Kiōng-hô-kok kok-ka ki-kò͘ lāi-pō͘ nn̄g tōa chit-ūi chi-it, ū chin koân ê êng-ū sèng-chit, hū-chek lé-gî-sèng ê gōa-kau kang-chok, ah kám ū si̍t-khoân ài khòaⁿ tam-jīm-chiá tī Tiong-kok Kiōng-sán Tóng lāi ê tē-ūi kap chit-bū. Chiàu hiān-hêng ê *[[Tiong-hôa Jîn-bîn Kiōng-hô-kok Hiàn-hoat]]* ê kui-tēng, hù-chú-se̍k hia̍p-chō͘ Kok-ka Chú-se̍k kang-chok; siū chú-se̍k ê úi-thok, ē-tàng tāi hêng-sú chú-se̍k ê pō͘-hūn chit-khoân; tī chú-se̍k khoat-ūi ê sî-chūn, iû hù-chú-se̍k kè-jīm chú-se̍k ê chit-ūi; hù-chú-se̍k khoat-ūi ê sî-chūn, iû Choân-kok Jîn-bîn Tāi-piáu Tāi-hōe chìn-hêng pó͘-soán.
Choân-kok Jîn-bîn Tāi-piáu Tāi-hōe Pak-kiaⁿ-chhī Tāi-piáu-thoân

**Choân-kok Jîn-bîn Tāi-piáu Tāi-hōe Pak-kiaⁿ-chhī Tāi-piáu-thoân** (全國人民代表大會北京市代表團), kán-chheng **Choân-kok Jîn-tāi Pak-kiaⁿ-chhī Tāi-piáu-thoân** (全國人大北京市代表團), sī Tiong-hôa Jîn-bîn Kiōng-hô-kok chòe-ko khoân-le̍k ki-koan Choân-kok Jîn-bîn Tāi-piáu Tāi-hōe tiong, tāi-piáu Tiong-hôa Jîn-bîn Kiōng-hô-kok Pak-kiaⁿ-chhī hêng-sú kok-ka li̍p-hoat-khoân ê jîn-tāi tāi-piáu cho͘-sêng ê tāi-piáu-thoân.
Bîn-chú tóng-phài

**Bîn-chú tóng-phài** (民主黨派) sī Tē-jī-chhù Kok-Kiōng Lāi-chiàn sî-kî Tiong-hôa Bîn-kok kéng-lāi tû-liáu Tiong-kok Kok-bîn Tóng kap Tiong-kok Kiōng-sán Tóng í-gōa ê kok tiong-kan chèng-tóng ê chóng-chheng.
*Tiong-kok Tì-kong Tóng
*Tiong-kok Lông-kang Bîn-chú Tóng
*Tiong-kok Bîn-chú Tông-bêng
*Tiong-kok Bîn-chú Chhiok-chìn Hōe
*Tiong-kok Bîn-chú Kiàn-kok Hōe
*Kiú-sam Ha̍k-siā
*Tâi-oân Bîn-chú Chū-tī Tông-bêng
*Tiong-kok Kok-bîn Tóng Kek-bēng Úi-oân-hōe
Tiong-kok Lông-kang Bîn-chú Tóng

**Tiong-kok Lông-kang Bîn-chú Tóng** (中國農工民主黨), kán-chheng **Lông-kang-tóng** (農工黨), sī Tiong-hôa Jîn-bîn Kiōng-hô-kok pâi-miâ tē-gō͘ ê bîn-chú tóng-phài. Hiān-chhú-sî sī Choân-kok Jîn-tāi Siông-úi-hōe lāi ê tē-saⁿ tōa chèng-tóng.

Chit-ê tóng tī 1930 nî 8 goe̍h 9 hō sêng-li̍p, chá-kî tóng-oân chú-iàu sī Tiong-kok Kok-bîn Tóng ê chó-phài jîn-sū, bo̍k-chiân tóng-oân chú-iàu lâi-chū i-io̍h ōe-seng kài ko-tiong-kip tì-sek hūn-chú, chham-ka Tiong-kok Kiōng-sán Tóng léng-tō ê to-tóng ha̍p-chok kap chèng-tī hia̍p-siong chè-tō͘. Tī 2014 nî nî-té, Lông-kang-tóng ū 14.4 bān lâng.

## Chham-khó chu-liāu
Itô Hachi

**Itô Hachi** (伊藤 ハチ) sī Ji̍t-pún ê bān-ōe-ka, tāi-piáu-tsok ū **', **', ** téng chok-phín.
Sin Put-hāi

**Sin Put-hāi** (申不害), chun-chheng **Sin-chú** (申子), Tiong-kok Chiàn-kok sî-tāi Tēng-kok Kiaⁿ-ip (京邑) ê lâng, Tēⁿ-kok khì hō͘ Hân-kok siau-bia̍t liáu-āu  chiâⁿ-chò Hân Chiau-hâu ê cháiⁿ-siòng, sī Tiong-kok Hoat-ka "su̍t-phài" (術派) ê tāi-piáu jîn-bu̍t.
Sviatlana Tsikhanouskaya

thumb|right|200px|Sviatlana Tsikhanouskaya
**Sviatlana Hieorhiyeuna Tsikhanouskaya** (, ) sī Belarus ê jîn-khoân ūn-tōng-ka kiam chèng-tī-ka. I tāi-piáu chú-iàu hoán-tùi-phai chham-ka 2020 nî Belarus ê chóng-thóng soán-kí.

Lūi-pia̍t:Sakharov Chióng tit-chióng-jîn
Chhòa Toh-gî

**Chhòa Toh-gî** (Hàn-jī: 蔡卓宜; Eng-gí: Joey Chua, ) sī Má-lâi-se-a cha-bó͘ ngó͘-siōng koa-chhíu, ián-oân. I tī Má-lâi-se-a Jiû-hu̍t chhut-siⁿ.

Hiān-chāi, i sī Be̍h-nî-khńg Bûn-hòa Toân-mûi Iú-hǎn Kong-si (Maninquin Entertainment) ê gē-jîn.

## Chham-khó chu-liāu
ASML

**ASML Holding N.V.** sī tī Hô-lân Veldhoven ê pòaⁿ-tō-thé chong-tì chè-chō-siong. Kong-si tông-sî tī Au-chiu kap Bí-kok NASDAQ chiūⁿ-chhī. Chiông-gia̍p oân-kang 20,000 gōa lâng. Tī sè-kài 16 ê chú-iàu kok-ka kap tē-khu ū 60 ê chú-kong-si kap seng-sán kì-tiám. ASML ê chú-iàu sán-phín sī the̍h-lâi seng-sán tōa kui-bô͘ chek-thé tiān-lō͘ ê he̍k-sim chong-tì pha̍k-kng-ki. Tī sè-kài kāng lūi sán-phín tiong ū 90% ê chhī-chiàm-lu̍t, tī 10 nāi-bí chiat-tiám í-hā ū 100% ê chhī-chiàm-lu̍t.

## Tsù-kái
Má-chó͘ Bîn-sio̍k Bûn-bu̍t-koán

**Má-chó͘ Bîn-sio̍k Bûn-bu̍t-koán** (hàn-jī:馬祖民俗文物館;Pêng-oē-jī: Mā-cū Mìng-sṳ̆k Ùng-ŭk-guāng) sī chi̍t keng ūi-tī Tiong-hôa Bîn-kok (Tâi-oân) Hok-kiàn-séng Liân-kang-koān (Má-chó͘) Lâm-kan-hiong ê bûn-bu̍t phok-bu̍t-koán.
Hoâiⁿ-keh-mo̍͘h

**Hoâiⁿ-keh-mo̍͘h** () sī jîn-thé kap kî-tha chhī-leng-tōng-bu̍t sin-khu-lāi ê chi̍t chàn mo̍͘h.

Hoâiⁿ-keh-mo̍͘h sī kut-keh-ki , i seⁿ-kah îⁿ-îⁿ, bōe-su kàng-lo̍h-sòaⁿ; i iōng kin-bah siam-ûi tiâu tī sì-kho͘-ûi-á ê chó͘-chit, chhun kàu heng-khang ē-té, kah heng-khang kap pak-khang hun-khui chòe keh-piah. Hoâiⁿ-keh-mo̍͘h ū chi̍t-ê tiōng-iàu ê kong-lêng, tō sī chhoán-khùi. Kái-phò-ha̍k tiong ê keh-mo͘h  mā ē-sái chheng-ho͘ pêⁿ-tháⁿ ê kiat-kò͘, phì-lūn-kóng pì-jiō-seng-si̍t-keh kap kut-pûn-keh, tān it-poaⁿ lóng-sī leh kóng hoâiⁿ-keh-mo̍͘h. 

Kî-tha ê chek-chui-tōng-bu̍t, chhiūⁿ lióng-chhe-lūi kap pâ-thiông-lūi, mā ū lūi-sū hoâiⁿ-keh-mo̍͘h ê kò͘-chō, tān tiōng-iàu chōng-khì ê só͘-chai (pí-lūn-kóng hì-chōng) lóng bô saⁿ-kâng.

## Kong-lêng
Hoâiⁿ-keh-mo̍͘h ê kong-lêng sī hia̍p-chō͘ khì-thé-kau-ōaⁿ kap chhoán-khùi.

Beh khip-khùi ê sî, hoâiⁿ-keh-mo̍͘h hām  tâng-chê chhut-la̍t siu-sok, hoâiⁿ-keh-mo̍͘h ē nah--lo̍h-khì, hia̍p-kut hō͘ kin-bah lêng--khí-lâi, chō-sêng heng-khang khok-tiong; Heng-khang nā piàn khah tōa, lāi-bīn ê ap-le̍k tō ē kàng-kē, pí tāi-khì-ap-le̍k koh-khah kē, só͘-í khong-khì sòa hō͘ lâng khip-jip hì-chōng.

Beh ho͘-khùi ê sî, hoâiⁿ-keh-mo̍͘h hām gōa-le̍k-kan-ki lóng pàng-khin-sang, hoâiⁿ-keh-mo̍͘h pún-sin phok--khí-lâi, hia̍p-kut kàng--lo̍h-lâi, hì mā ē khiū--tńg-lâi, khong-khì tō in-ūi ap-le̍k piàn tōa, tùi hì-pō͘ cháu--chhut-lâi. 

Tû-liáu chhoán-khùi í-gōa, hoâiⁿ-keh-mo̍͘h mā ē-sái thàu-kòe thê-ko pak-tó͘-lāi ê ap-le̍k, chhiok-chìn pâi-chhut thé-lāi ê áu-thò͘-mi̍h, sái kap jiō. Si̍t-tō-phòa-khang ê sî, hoâiⁿ-keh-mo̍͘h ē-tàng si ap-le̍k tī si̍t-tō, hông-chí ūi-sng-ge̍k-lâu。
Pòaⁿ-tō-thé chong-tì chè-chō

**Pòaⁿ-tō-thé chong-tì chè-chō** sī the̍h-lâi chè-chō cheng-phìⁿ, chi̍t chióng ji̍t-siông sú-iōng ê tiān-khì kap tiān-chú khì-kiāⁿ tiong chek-thé tiān-lō͘ ê chhú-lí chè-têng. I sī chi̍t hē-lia̍t chiò-siàng kap hòa-ha̍k chhú-lí ê pō͘-sò͘, tī kî-tiong tiān-chú tiān-lō͘ ta̍uh-ta̍uh hêng-sêng tī sú-iōng sûⁿ pòaⁿ-tō-thé châi-liāu chè-chok ê cheng-phìⁿ téng.

Si-lí-khóng sī kin-á-ji̍t siāng chia̍p-khoàiⁿ ê pòaⁿ-tō-thé châi-liāu, kî-thaⁿ iáu-koh ū kok-chióng ho̍k-ha̍p pòaⁿ-tō-thé châi-liāu.

Ùi chi̍t khai-sí cheng-îⁿ ka-kang, kàu cheng-phìⁿ hong-chng chhek-chhì, ti̍t-kàu chhut-hòe, thong-siong su-iàu 6 kàu 8 lé-pài, pēng-chhiáⁿ sī tī cheng-îⁿ-chhiúⁿ lāi oân-sêng.

## Chham-oa̍t
*Kok-chè Pòaⁿ-tō-thé Ki-su̍t Hoat-tián Nâ-tô͘
Spalony Dwór

**Spalony Dwór** sī chi̍t ê tī Pho-lân Kiōng-hô-kok Opole Séng Prudnik Kūn Prudnik Kong-siā ê chng-thâu.

## Chham-oa̍t
*Pho-lân ê chng-thâu

Lūi-pia̍t:Prudnik Kūn ê chng-thâu
Ki-su̍t hun-sek

**Ki-su̍t hun-sek** (技術分析) sī chí gián-kiù kòe-khì kim-iông chhī-tiûⁿ ê chu-sìn (chú-iàu sī keng-iû sú-iōng tô͘-pió) lâi ī-chhek kè-siàu ê chhu-sè kap koat-tēng tâu-chu ê chhek-lio̍k. Sûn lí-lūn siōng, ki-su̍t hun-sek chí khó-lī chhī-tiûⁿ ia̍h kim-iông kang-kū chiâⁿ-si̍t ê kè-siàu hêng-ûi, tī ká-siat i-ê kè-siàu ē hoán-èng só͘-ū tī tâu-chu-chiá keng-iû kî-thaⁿ koán-tō chai-iáⁿ chêng ê só͘-ū siong-koan in-sò͘ ê chiân-tê chi-hā.

Ki-su̍t hun-sek ê ki-pún sìn-gióng kiàn-li̍p chāi "le̍k-sú ê put-toān têng-ián", pēng chhì-tô͘ chioh-iû tōa-liōng ê thóng-kè chu-liāu lâi ī-chhek hâng-chêng cháu-sè.
Hâng-chiu-oan

**Hâng-chiu-oan** (杭州灣) tī pak pòaⁿ-kiû Thài-pêng-iûⁿ sai-hōaⁿ, Tiong-kok hái-gān-sòaⁿ tiong-tōaⁿ, Chiat-kang-séng kap Siōng-hái-chhī tiong-kan.
Lāi-chit-bāng

**Lāi-chit-bāng** (Eng-gí: endoplasmic reticulum, kán-chheng ER) sī chin-hu̍t-seng-bu̍t ê sè-pau lāi-té ê chi̍t chióng thoân-su hē-thóng. Beh siu-kái chi̍t-kóa-á hun-chú iah-sī beh sàng hun-chú khí te̍k-tēng só͘-chai ê sî, tō sī ài keng-kòe lāi-chit-bāng chit-ê hē-thóng. 
Lāi-chit-bāng ū nn̄g chióng: chho͘--ê lāi-chit-bāng kah iù--ê lāi-chit-bāng. Khah chho͘ sī in-ūi i téng-bīn ū hu̍t-thn̂g-thé.
Lîn-chi-chit siang-chân

右|縮圖|300x300像素|lîn-chi-chit siang-chân ê toàn-bīn
右|縮圖|369x369像素|Saⁿ chióng sî-siông ê lîn-chi kiat-kò͘: chi-chit-thé, bî-pau kap siang-chân
**Lîn-chi-chit siang-chân** (Eng-gí: **lipid bilayer** ia̍h-sī **phospholipid bilayer**) sī iû nn̄g chân lîn-chi hun-chú cho͘-sêng ê po̍h-mo̍͘h. Chha-put-to só͘-ū sè-pau-seng-bu̍t ê sè-pau-mo̍͘h kap chin-chē pēⁿ-to̍k ê pau-mo̍͘h lóng sī lîn-chi-chit siang-chân só͘ kò͘-sêng--ê.
Veliko Tarnovo

**Veliko Tarnovo** sī Bulgaria ê siú-to͘ kap siāng toā ê siâⁿ-chhi(1185-1393).


Veliko Tarnovo002.JPG|
Tsarevets zvuk i svetlina.jpg|
Bulgaria Bulgaria-0893 - Trapezitsa (7433398084).jpg|
Veliko Tarnovo Cathedral 4.jpg|
Suga Yosihide

sī Ji̍t-pún ê 1 ê chèng-tī-ka. I tī 2020 nî 9 goe̍h 16 ji̍t kàu 2021 nî 10 goe̍h 4 ji̍t sī Loē-koh Chóng-lí.

Lūi-pia̍t:Ji̍t-pún ê Lōe-koh Chóng-lí Tāi-sîn
Kài-siū-kong-hn̂g

**Kài-siū-kong-hn̂g**(介壽公園) sī tī Tâi-uân Tâi-pak-tshī Tiong-tsìng-khu Ke-ta-ga-lán Tāi-tō ê lâm-pîng, Tsóng-thóng-hú ê tang-pîng ê to-tshī kong-hn̂g. Kong-hn̂g-lāi ū pat tsuè-kè Kok-bîn-tsìng-hú tsú-si̍k ê Lîm-sim ê tâng-siōng, iah-koh-ū kì-liām Tâi-uân Pe̍h-sik-khióng-pòo sî-kî ê siū-lân-tsiá ê Pe̍h-sik-khióng-pòo tsìng-tī siū-lân-tsiá kì-liām-pi.

## Li̍k-sú
Kài-siū-kong-hn̂g tsìn-tsîng sī Sam-kun-kiû-tiûnn kah Pak-it-lú-tiong kiû-tiûnn, kong-hn̂g ê to-tshī-kè-uē kong-kò ê ji̍t-kî sī 1956 nî 5 ge̍h tshe-sì,  Kài-siū-kong-hn̂g ê tsîng-sin sī Sam-kun-kiû-tiûnn kah Pak-it-lú-tiong ê kiû-tiûnn[3], kong-hn̂g ê too-tshī-kè-uē kong-kò-ji̍t-tsí sī 1956-nî 5-ge̍h tshue-4, pian-hō sī Tiong-tsìng 71-hō, tsuè-āu sī tī 1964-nî kiàn-sîng-khí-iōng. In-uī kong-hn̂g tī Kài-siū-lōo-tíng (kin-á-ji̍t ê Khái-tat-kok-lân-tāi-tō), hō-miâ tsuè Kài-siū-kong-hn̂g. Kài-siū-kong-hn̂g khí-hó hit-nî, tī Tsiúnn-tiong-tsìng tsóng-thóng sinn-ji̍t hit-sî, kí-hîng tsi̍t-lé-pài ê kiok-tián.

Tī 1968-nî, tú-tio̍h Kok-bîn-tsìng-hú tsú-si̍k Lîm-sim pah-nî-tàn-sing, tsìng-hú ūn-iōng guân-sian Tâi-uân-tsóng-tok Huâ-san-tsu-kì ê tâng-siōng ê ki-tsō, kā Lîm-sim ê tâng-siōng tsù-tsō kah li̍p-tī  hia.1969-nî 11-ge̍h 15, iû Lîm-sim sian-sinn-pah-nî-tàn-sing-kì-liām-tiū-pī-uí-uân-huē tsú-jīm-uí-uân, tsóng-thóng-hú pì-su-tiúnn Tiunn-kûn tsú-tshî tâng-siōng lo̍k-sîng khí-iōng-tián-lé.

Tī 1972-nî, Tâi-pak-tshī tsìng-hú kā guân-lâi Pak-it-lú-tiong ê nâ-kiû-tiûnn pìng-ji̍p-khì Kài-siū-kong-hn̂g.

Uī-tio̍h kì-liām Pe̍h-sik-khióng-pòo-sî-kî ê tsìng-tī-siū-lân-tsiá, tī 2008-nî 3-ge̍h 27 tī Kài-siū-kong-hn̂g sai-pak kak-á siat-li̍p Pe̍h-sik-khióng-pòo-sî-kî-tsìng-tī-siū-lân-tsiá-kì-liām-pi.

Tī 2020-nî, Tâi-pak-tshī-tsìng-hú Kong-hn̂g-lōo-ting-kuán-lí-tshù khai-sí tsíng-siu tī Tiong-tsìng-khu, Bān-huâ-khu, Tāi-an-khu pau-kua Kài-siū-kong-hn̂g lāi-tué ê Kong-hn̂g ê siat-si

## Tôo-tsip


Front View of Memorial to the Victims of the White Terror 20150210.jpg|Pe̍h-sik-khióng-pòo-tsìng-tī-siū-lân-tsiá-kì-liām-pi thâu-tsîng ê kíng
白色恐怖政治受難者紀念碑 - panoramio - Tianmu peter (3).jpg|Pe̍h-sik-khióng-pòo-tsìng-tī-siū-lân-tsiá-kì-liām-pi
Statue of Lin Sen in Jieshou Park Close up 20140806.jpg|Kài-siū-kong-hn̂g lāi-tué ê Lîm-sim-tâng-siōng
2006-01-27_介壽公園林森銅像.jpg|Kài-siū-kong-hn̂g lāi-tué ê Lîm-sim-tâng-siōng
2008-08-05 介壽公園和平亭.jpg|Kài-siū-kong-hn̂g lāi-tué ê Hô-pîng-tîng
2008-08-05 介壽公園園名石.jpg|Kài-siū-kong-hn̂g lāi-tué ê Hn̂g-bîng-tsio̍h
Jieshou Park and Taipei First Girls High School 20100306.JPG|Kài-siū-kong-hn̂g kah uán-kíng ê Pak-it-lú-tiong
Taipei Taiwan Lion-sculpture-in-JieShou-Park-01.jpg|Kài-siū-kong-hn̂g lāi-tué ê tsio̍h-sai-siōng


## Mā khòaⁿ-māi

* Ke-ta-ga-lán Tāi-tō
* Lîm Sim
* Kéng-hok-mn̂g
* Jī-jī-pat Hô-pêng Kì-liām Kong-hn̂g

## Tsù-kái
{{Reflist|2|refs=

}}

Lūi-pia̍t:Tiong-chèng-khu (Tâi-pak-chhī)
Lūi-pia̍t:Tâi-oân Pe̍h-sek Khióng-pò͘
Lūi-pia̍t:Tâi-pak-chhī ê kong-hn̂g
Ko-hiông Chia̍t-ūn Kiat-sòaⁿ

**Ko-hiông Chia̍t-ūn Kiat-sòaⁿ** sī Tâi-oân Ko-hiông Chia̍t-ūn chhiú-kî nn̄g-tiâu lō͘-sòaⁿ tiong ê tang-sai hiáng lō͘-sòaⁿ.

## Chhia-chām
Ben Shapiro

**Benjamin Aaron Shapiro** (1984 nî 1 goe̍h 15 chhut-sì) sī Bí-kok ê chèng-tī phêng-lūn-ka. I sī lu̍t-su chhut-sin, chú-chhî bāng-lō͘ hòng-sàng ê *The Ben Shapiro Show* hoat-piáu gī-lūn.

I su-sióng óa pó-siú-phài, chhut-miâ ê tāi-chì chi it sī tiāⁿ kap chū-iû-phài ia̍h chó-phài piān-lūn chèng-tī tê-bo̍k.
Dättlikon

**Dättlikon** sī Sūi-se Zürich Chiu Winterthur Koān ê chi̍t ê chū-tī-thé.

Lūi-pia̍t:Zürich Chiu ê kong-siā
Lūi-pia̍t:Winterthur Koān
Gîn-hô ê hêng-thài hun-lūi

**Gîn-hô ê hêng-thài hun-lūi** sī thian-bûn-ha̍k-ka kin-kì sī-kak siōng ê gîn-hô gōa-koan kā gîn-hô pun chò bô-kāng ê chióng-lūi. Gîn-hô ê oe̍h-hun hong-sek ū kúi-nā khoán, siāng chhut-miâ ê sī Edwin Hubble siat-kè ê Hubble hun-lūi, lo̍h-bóe iû Gérard de Vaucouleurs kap Allan Sandage khok-chhiong.

## Hubble hun-lūi
Hubble kin-kì koan-chhat tio̍h ê gîn-hô gōa-koan, kā gîn-hô pun chò 3 tōa chióng:
*Thó-îⁿ gîn-hô
*Kńg-lê gîn-hô
*Hàm-kiàⁿ-hêng gîn-hô
Gîn-hô-kûn

**Gîn-hô-kûn** (銀河群) sī kúi-nā ê gîn-hô in-ūi tiōng-le̍k óa chò-hóe só͘ hêng-sêng ê chi̍p-thoân, chha-put-to 50 ê (ia̍h-sī koh-khah chió) chó-iū. Koh-khah tōa-hêng ê chi̍p-thoân hō-chò gîn-hô-thoân. Lán-ê gîn-hô (hô-khe) sī Kio̍k-pō͘ Gîn-hô-kûn ê sêng-oân.
Thài-iông chit-liōng

**Thài-iông chit-liōng** (太陽質量) sī thian-bûn-ha̍k siōng the̍h-lâi piáu-sī hêng-chhiⁿ, chhiⁿ-thoân ia̍h-sī gîn-hô téng tōa-hêng thian-thé chit-liōng ê chit-liōng tan-ūi, i-ê tēng-gī sī Ji̍t-thâu ê chit-liōng, tāi-iok 2×1030 kong-kin. 1 ê thài-iông chit-liōng sī tē-kiû chit-liōng ê 333,000 pōe.
Park Eun-sik

**Park Eun-sik** (, ) sī Hân-kok ê to̍k-li̍p ūn-tōng-ka. I tī 1925 nî 3 goe̍h kàu 7 goe̍h sī Tāi-hân Bîn-kok Lîm-sî Chèng-hú ê tāi-thóng-léng.
Sng-hòa hoân-goân hoán-èng

**Sng-hòa hoân-goân hoán-èng** (酸化還原反應) sī tī hoán-èng chêng-āu goân-sò͘ ê sng-hòa-sò͘ ū siong-èng seng-kàng piàn-hòa ê hòa-ha̍k hoán-èng. Chit khoán hoán-èng ē-tàng thiah chò nn̄g ê pòaⁿ-hoán-èng: sng-hòa hoán-èng kap hoân-goân hoán-èng. Chit lūi hoán-èng lóng chun-siú tiān-hô pó-chûn hoat-chek. Tī sng-hòa hoân-goân hoán-èng lāi, sng-hòa kap hoân-goân pit-jiân í téng-liōng kāng sî-kan chìn-hêng. Sng-hòa hoán-èng sī hoân-goân-che sit-khì tiān-chú, hòa-ha̍p-kè chiūⁿ-seng; ah hoân-goân hoán-èng sī sng-hòa-che tit-tio̍h tiān-chú, goân-chú-kè hā-kàng.
Jiân-liāu tiān-tî

**Jiân-liāu tiān-tî** (燃料電池; Eng-gí: *fuel cell*) sī chi̍t chióng  chú-iàu thàu-kòe sng-sò͘ ia̍h-sī kî-thaⁿ sng-hòa-che chìn-hêng sng-hòa hoân-goân hoán-èng, kā jiân-liāu lāi ê hòa-ha̍k-lêng choán-ōaⁿ chò tiān-lêng ê hoat-tiān chong-tì. Siāng chia̍p-khoàiⁿ ê jiân-liāu sī chúi-sò͘, kî-thaⁿ jiân-liāu lâi-goân lâi-chū jīm-hô thang hun-kái chhut chúi-sò͘ goân-chú ê thòaⁿ-hòa chúi-sò͘, chhan-chhiūⁿ thian-jiân-khì, alcohol téng. Jiân-liāu tiān-tî hām it-chhù tiān-tî bô kāng-khoán, hó-chhù tī thàu-kòe ún-tēng kiong-èng sng-sò͘ kap jiân-liāu lâi-goân, tio̍h ē-tàng chhî-sio̍k put-toān lâi thê-kiong ún-tēng tiān-le̍k, ti̍t-kàu jiân-liāu ēng liáu, hām it-poaⁿ hui-chhiong-tiān tiān-tî ēng liáu tiō tàn-tiāu bô-kāng.
Barney & Friends

縮圖|Logo
***Barney & Friends*** sī PBS Kids ê tiān-sī chiat-bo̍k, choân-bûn pian hō ji̍p-ha̍k chêng ê gín-á khoàn.

Lūi-pia̍t:Bí-kok iáⁿ-chi̍p
Soán-poa̍t Ko-téng Ha̍k-hāu Iá-kiû Tāi-hōe

**Soán-poa̍t Ko-téng Ha̍k-hāu Iá-kiû Tāi-hōe** (Ji̍t-pún-ōe: 選抜高等学校野球大会) sī Ji̍t-pún ê choân-kok ko-tiong iá-kiû liân-sài, kán-chheng **Soán-poa̍t**, ta̍k-nî 3 goe̍h kàu 4 goe̍h tī Hyôgo-koān Nisinomiya-chhī ê Pán-sîn Kah-chú-hn̂g Kiû-tiûⁿ kí-pān.
Iông-ke̍k

**Iông-ke̍k** (陽極; Eng-gí: *anode*) sī hoat-seng sng-hòa hoán-èng ê tiān-ke̍k. Siong-tùi--ê, im-ke̍k sī hoat-seng hoân-goân hoán-èng ê tiān-ke̍k.
Tiān-ke̍k

Tī tiān-tî tiong, **tiān-ke̍k** (電極) sī tiān-kái-chit iông-e̍k hoat-seng sng-hòa hoân-goân hoán-èng ê só͘-chāi. Tiān-ke̍k ū pun chò chiàⁿ-ke̍k kap hū-ke̍k, chiàⁿ-ke̍k sī tiān-ūi khah koân ê hit pêng, hū-ke̍k sī tiān-ūi khah kē ê hit pêng. It-poaⁿ chiàⁿ-ke̍k sī im-ke̍k, tit-tio̍h tiān-chú, hoat-seng hoân-goân hoán-èng; hū-ke̍k sī iông-ke̍k, sit-khì tiān-chú hoat-seng sng-hòa hoán-èng. Tiān-ke̍k thang sī kim-sio̍k ia̍h-sī hui-kim-sio̍k, chí-iàu ē-tàng hām tiān-kái-chit iông-e̍k kau-ōaⁿ tiān-chú, tio̍h sī tiān-ke̍k.
Kim-sio̍k ka-kang

**Kim-sio̍k ka-kang** (金屬加工), kán-chheng **kim-kang** (金工), sī chi̍t chióng kā kim-sio̍k bu̍t-liāu ka-kang seⁿ-sêng to̍k-li̍p lêng-kiāⁿ, cho͘-kiāⁿ, ia̍h-sī tōa-hêng kiat-kò͘ ê kang-gē ki-su̍t. Chit-ê su̍t-gí hâm-kài ùi tōa-hêng chûn-chiah kàu cheng-bi̍t hoat-tōng-ki pō͘-kiāⁿ. In-chhú, i pau-koat siong-èng ê kóng-hoàn ki-lêng, liû-têng kap kang-kū.
Tâi-oân Chek-sò͘ Tu-sek Hōe-siā

**Tâi-oân Chek-sò͘ Tu-sek Hōe-siā** (臺灣窒素株式會社), kán-chheng **Tâi-oân Chek-sò͘** (臺灣窒素), sī Tâi-oân siāng chá kè-ōe liōng-sán liû-sng a-mó͘-ní-á ê hòa-ha̍k kong-si.
Tāi Ji̍t-pún Chè-thn̂g

**Tāi Ji̍t-pún Chè-thn̂g Tu-sek Hōe-siā** (大日本製糖株式会社), kán-chheng **Ji̍t-thn̂g** (日糖), sī Ji̍t-pún chi̍t keng kòe-khì í ka-kang chè-thn̂g ûi chú-iàu gia̍p-bū ê khì-gia̍p, bat tī Ji̍t-pún sî-tāi ê Tâi-oân tōa-kui-bô͘ tâu-chu siat-chhiúⁿ. 1996 nî hām Bêng-tī Chè-thn̂g ha̍p-pèng chò Tāi Ji̍t-pún Bêng-tī Chè-thn̂g.
Iâm-kiô

**Iâm-kiô** (鹽橋) tī hòa-ha̍k siōng sī chi̍t chióng si̍t-giām chong-tì, the̍h-lâi liân-chiap Galvani tiān-tî ê sng-hòa pòaⁿ-tiān-tî kap hoân-goân pòaⁿ-tiān-tî.
Galvani tiān-tî

**Galvani tiān-tî**, he̍k-chiá **[[Volta tiān-tui|Volta tiān-tî]]**, sī ē-tàng thê-kiong tiān-lêng ê tiān-hòa-ha̍k tiān-tî; chìn-hêng sng-hòa hoân-goân hoán-èng kā hòa-ha̍k-lêng choán chò tiān-lêng. Chit-ê miâ-chheng sī ūi-tio̍h beh kì-liām Luigi Galvani ia̍h-sī Alessandro Volta. Tián-hêng Galvani tiān-tî thang iû nn̄g chióng bô-kāng ê kim-sio̍k kap chi̍t chióng tiān-kái-chit cho͘-sêng, mā thang iû nn̄g ê pòaⁿ-tiān-tî tiong-kan í iâm-kiô sio-liân.
Aklasis Ežeras

**Aklasis Ežeras** sī chi̍t ê tī Lietuva Kiōng-hô-kok Kaunas Kūn Jonava Koān Šilų Tiúⁿ-ló-khu ê chng-thâu.

## Chham-oa̍t
*Lietuva ê chng-thâu
## Chham-khó

Lūi-pia̍t:Jonava Koān Chū-tī-thé ê chng-thâu
Lūi-pia̍t:Šilų Tiúⁿ-ló-khu
Aleknaičiai (Joniškis)

**Aleknaičiai** sī chi̍t ê tī Lietuva Kiōng-hô-kok Šiauliai Kūn Joniškis Koān Satkūnai Tiúⁿ-ló-khu ê chng-thâu. Chit-ê chng-thâu tī 1959 nî ê sî-chūn ū 25 ê lâng tòa.

## Chham-oa̍t
*Lietuva ê chng-thâu
## Chham-khó

Lūi-pia̍t:Joniškis Koān Chū-tī-thé ê chng-thâu
Lūi-pia̍t:Satkūnai Tiúⁿ-ló-khu
Adomaitiškė

**Adomaitiškė** sī chi̍t ê tī Lietuva Kiōng-hô-kok Tauragė Kūn Jurbarkas Koān Raudone Tiúⁿ-ló-khu ê chng-thâu. Chit-ê chng-thâu tī 2011 nî ê sî-chūn ū 0.0 ê lâng tòa.

## Chham-oa̍t
*Lietuva ê chng-thâu
## Chham-khó

Lūi-pia̍t:Jurbarkas Koān Chū-tī-thé ê chng-thâu
Lūi-pia̍t:Raudone Tiúⁿ-ló-khu
Byliškės (Kaišiadorys)

**Byliškės** sī chi̍t ê tī Lietuva Kiōng-hô-kok Kaunas Kūn Kaišiadorys Koān Rumšiškės Tiúⁿ-ló-khu ê chng-thâu. Chit-ê chng-thâu tī 2001 nî ê sî-chūn ū 0 ê lâng tòa.

## Chham-oa̍t
*Lietuva ê chng-thâu
## Chham-khó

Lūi-pia̍t:Kaišiadorys Koān Chū-tī-thé ê chng-thâu
Lūi-pia̍t:Rumšiškės Tiúⁿ-ló-khu
Būdviečiai (Rasiai)

**Būdviečiai** sī chi̍t ê tī Lietuva Kiōng-hô-kok Marijampolė Kūn Kalvarija Akmenynai Tiúⁿ-ló-khu ê chng-thâu.

## Chham-oa̍t
*Lietuva ê chng-thâu
## Chham-khó

Lūi-pia̍t:Kalvarija Chū-tī-thé ê chng-thâu
Lūi-pia̍t:Akmenynai Tiúⁿ-ló-khu
Agailiai

**Agailiai** sī chi̍t ê tī Lietuva Kiōng-hô-kok Šiauliai Kūn Kelmė Koān Tytuvėnai Tē-hng Tiúⁿ-ló-khu ê chng-thâu. Chit-ê chng-thâu tī 2011 nî ê sî-chūn bô lâng tòa.

## Chham-oa̍t
*Lietuva ê chng-thâu
## Chham-khó

Lūi-pia̍t:Kelmė Koān Chū-tī-thé ê chng-thâu
Lūi-pia̍t:Tytuvėnai Tē-hng Tiúⁿ-ló-khu
Anduliai

**Anduliai** sī chi̍t ê tī Lietuva Kiōng-hô-kok Klaipėda Kūn Klaipėda Koān Kretingale Tiúⁿ-ló-khu ê chng-thâu.

## Chham-oa̍t
*Lietuva ê chng-thâu
## Chham-khó

Lūi-pia̍t:Klaipėda Koān Chū-tī-thé ê chng-thâu
Lūi-pia̍t:Kretingale Tiúⁿ-ló-khu
Å Kàu-khu

**Å Kàu-khu** sī Sūi-tián Ông-kok Östergötland Koān Norrköping Chū-tī-chhī ê chi̍t ê kàu-khu (*socken*).

## Chham-oa̍t
*Sūi-tián ê kàu-khu

## Chham-khó

Lūi-pia̍t:Östergötland Koān ê kàu-khu
Lūi-pia̍t:Norrköping Chū-tī-chhī ê kàu-khu
Acklinga Kàu-khu

**Acklinga Kàu-khu** sī Sūi-tián Ông-kok Västra Götaland Koān Tidaholm Chū-tī-chhī ê chi̍t ê kàu-khu (*socken*).

## Chham-oa̍t
*Sūi-tián ê kàu-khu

## Chham-khó

Lūi-pia̍t:Västra Götaland Koān ê kàu-khu
Lūi-pia̍t:Tidaholm Chū-tī-chhī ê kàu-khu
Ådals-Liden Kàu-khu

**Ådals-Liden Kàu-khu** sī Sūi-tián Ông-kok Västernorrland Koān Sollefteå Chū-tī-chhī ê chi̍t ê kàu-khu (*socken*).

## Chham-oa̍t
*Sūi-tián ê kàu-khu

## Chham-khó

Lūi-pia̍t:Västernorrland Koān ê kàu-khu
Lūi-pia̍t:Sollefteå Chū-tī-chhī ê kàu-khu
Adelöv Kàu-khu

**Adelöv Kàu-khu** sī Sūi-tián Ông-kok Jönköping Koān Tranås Chū-tī-chhī ê chi̍t ê kàu-khu (*socken*).

## Chham-oa̍t
*Sūi-tián ê kàu-khu

## Chham-khó

Lūi-pia̍t:Jönköping Koān ê kàu-khu
Lūi-pia̍t:Tranås Chū-tī-chhī ê kàu-khu
Adelsö Kàu-khu

**Adelsö Kàu-khu** sī Sūi-tián Ông-kok Stockholm Koān Ekerö Chū-tī-chhī ê chi̍t ê kàu-khu (*socken*).

## Chham-oa̍t
*Sūi-tián ê kàu-khu

## Chham-khó

Lūi-pia̍t:Stockholm Koān ê kàu-khu
Lūi-pia̍t:Ekerö Chū-tī-chhī ê kàu-khu
Agunnaryd Kàu-khu

**Agunnaryd Kàu-khu** sī Sūi-tián Ông-kok Kronoberg Koān Ljungby Chū-tī-chhī ê chi̍t ê kàu-khu (*socken*).

## Chham-oa̍t
*Sūi-tián ê kàu-khu

## Chham-khó

Lūi-pia̍t:Kronoberg Koān ê kàu-khu
Lūi-pia̍t:Ljungby Chū-tī-chhī ê kàu-khu
Åby Kàu-khu

**Åby Kàu-khu** sī Sūi-tián Ông-kok Kalmar Koān Kalmar Chū-tī-chhī ê chi̍t ê kàu-khu (*socken*).

## Chham-oa̍t
*Sūi-tián ê kàu-khu

## Chham-khó

Lūi-pia̍t:Kalmar Koān ê kàu-khu
Lūi-pia̍t:Kalmar Chū-tī-chhī ê kàu-khu
Abild Kàu-khu

**Abild Kàu-khu** sī Sūi-tián Ông-kok Halland Koān Falkenberg Chū-tī-chhī ê chi̍t ê kàu-khu (*socken*).

## Chham-oa̍t
*Sūi-tián ê kàu-khu

## Chham-khó

Lūi-pia̍t:Halland Koān ê kàu-khu
Lūi-pia̍t:Falkenberg Chū-tī-chhī ê kàu-khu
Åhus Kàu-khu

**Åhus Kàu-khu** sī Sūi-tián Ông-kok Skåne Koān Kristianstad Chū-tī-chhī ê chi̍t ê kàu-khu (*socken*).

## Chham-oa̍t
*Sūi-tián ê kàu-khu

## Chham-khó

Lūi-pia̍t:Skåne Koān ê kàu-khu
Lūi-pia̍t:Kristianstad Chū-tī-chhī ê kàu-khu
Akebäck Kàu-khu

**Akebäck Kàu-khu** sī Sūi-tián Ông-kok Gotland Koān Gotland Chū-tī-chhī ê chi̍t ê kàu-khu (*socken*).

## Chham-oa̍t
*Sūi-tián ê kàu-khu

## Chham-khó

Lūi-pia̍t:Gotland Koān ê kàu-khu
Lūi-pia̍t:Gotland Chū-tī-chhī ê kàu-khu
Åkerby Kàu-khu

**Åkerby Kàu-khu** sī Sūi-tián Ông-kok Uppsala Koān Uppsala Chū-tī-chhī ê chi̍t ê kàu-khu (*socken*).

## Chham-oa̍t
*Sūi-tián ê kàu-khu

## Chham-khó

Lūi-pia̍t:Uppsala Koān ê kàu-khu
Lūi-pia̍t:Uppsala Chū-tī-chhī ê kàu-khu
Ål Kàu-khu

**Ål Kàu-khu** sī Sūi-tián Ông-kok Dalarna Koān Leksand Chū-tī-chhī ê chi̍t ê kàu-khu (*socken*).

## Chham-oa̍t
*Sūi-tián ê kàu-khu

## Chham-khó

Lūi-pia̍t:Dalarna Koān ê kàu-khu
Lūi-pia̍t:Leksand Chū-tī-chhī ê kàu-khu
Alanäs Kàu-khu

**Alanäs Kàu-khu** sī Sūi-tián Ông-kok Jämtland Koān Strömsund Chū-tī-chhī ê chi̍t ê kàu-khu (*socken*).

## Chham-oa̍t
*Sūi-tián ê kàu-khu

## Chham-khó

Lūi-pia̍t:Jämtland Koān ê kàu-khu
Lūi-pia̍t:Strömsund Chū-tī-chhī ê kàu-khu
Åker Kàu-khu (Jönköping)

**Åker Kàu-khu** sī Sūi-tián Ông-kok Jönköping Koān Vaggeryd Chū-tī-chhī ê chi̍t ê kàu-khu (*socken*).

## Chham-oa̍t
*Sūi-tián ê kàu-khu

## Chham-khó

Lūi-pia̍t:Jönköping Koān ê kàu-khu
Lūi-pia̍t:Vaggeryd Chū-tī-chhī ê kàu-khu
Åker Kàu-khu (Södermanland)

**Åker Kàu-khu** sī Sūi-tián Ông-kok Södermanland Koān Strängnäs Chū-tī-chhī ê chi̍t ê kàu-khu (*socken*).

## Chham-oa̍t
*Sūi-tián ê kàu-khu

## Chham-khó

Lūi-pia̍t:Södermanland Koān ê kàu-khu
Lūi-pia̍t:Strängnäs Chū-tī-chhī ê kàu-khu
Alboga Kàu-khu

**Alboga Kàu-khu** sī Sūi-tián Ông-kok Västra Götaland Koān Herrljunga Chū-tī-chhī ê chi̍t ê kàu-khu (*socken*).

## Chham-oa̍t
*Sūi-tián ê kàu-khu

## Chham-khó

Lūi-pia̍t:Västra Götaland Koān ê kàu-khu
Lūi-pia̍t:Herrljunga Chū-tī-chhī ê kàu-khu
Alböke Kàu-khu

**Alböke Kàu-khu** sī Sūi-tián Ông-kok Kalmar Koān Borgholm Chū-tī-chhī ê chi̍t ê kàu-khu (*socken*).

## Chham-oa̍t
*Sūi-tián ê kàu-khu

## Chham-khó

Lūi-pia̍t:Kalmar Koān ê kàu-khu
Lūi-pia̍t:Borgholm Chū-tī-chhī ê kàu-khu
Alfshög Kàu-khu

**Alfshög Kàu-khu** sī Sūi-tián Ông-kok Halland Koān Falkenberg Chū-tī-chhī ê chi̍t ê kàu-khu (*socken*).

## Chham-oa̍t
*Sūi-tián ê kàu-khu

## Chham-khó

Lūi-pia̍t:Halland Koān ê kàu-khu
Lūi-pia̍t:Falkenberg Chū-tī-chhī ê kàu-khu
Älghult Kàu-khu

**Älghult Kàu-khu** sī Sūi-tián Ông-kok Kronoberg Koān Uppvidinge Chū-tī-chhī ê chi̍t ê kàu-khu (*socken*).

## Chham-oa̍t
*Sūi-tián ê kàu-khu

## Chham-khó

Lūi-pia̍t:Kronoberg Koān ê kàu-khu
Lūi-pia̍t:Uppvidinge Chū-tī-chhī ê kàu-khu
Alfta Kàu-khu

**Alfta Kàu-khu** sī Sūi-tián Ông-kok Gävleborg Koān Ovanåker Chū-tī-chhī ê chi̍t ê kàu-khu (*socken*).

## Chham-oa̍t
*Sūi-tián ê kàu-khu

## Chham-khó

Lūi-pia̍t:Gävleborg Koān ê kàu-khu
Lūi-pia̍t:Ovanåker Chū-tī-chhī ê kàu-khu
Älgå Kàu-khu

**Älgå Kàu-khu** sī Sūi-tián Ông-kok Värmland Koān Arvika Chū-tī-chhī ê chi̍t ê kàu-khu (*socken*).

## Chham-oa̍t
*Sūi-tián ê kàu-khu

## Chham-khó

Lūi-pia̍t:Värmland Koān ê kàu-khu
Lūi-pia̍t:Arvika Chū-tī-chhī ê kàu-khu
Allerum Kàu-khu

**Allerum Kàu-khu** sī Sūi-tián Ông-kok Skåne Koān Helsingborg Chū-tī-chhī ê chi̍t ê kàu-khu (*socken*).

## Chham-oa̍t
*Sūi-tián ê kàu-khu

## Chham-khó

Lūi-pia̍t:Skåne Koān ê kàu-khu
Lūi-pia̍t:Helsingborg Chū-tī-chhī ê kàu-khu
Almesåkra Kàu-khu

**Almesåkra Kàu-khu** sī Sūi-tián Ông-kok Jönköping Koān Nässjö Chū-tī-chhī ê chi̍t ê kàu-khu (*socken*).

## Chham-oa̍t
*Sūi-tián ê kàu-khu

## Chham-khó

Lūi-pia̍t:Jönköping Koān ê kàu-khu
Lūi-pia̍t:Nässjö Chū-tī-chhī ê kàu-khu
Allhelgona Kàu-khu

**Allhelgona Kàu-khu** sī Sūi-tián Ông-kok Östergötland Koān Mjölby Chū-tī-chhī ê chi̍t ê kàu-khu (*socken*).

## Chham-oa̍t
*Sūi-tián ê kàu-khu

## Chham-khó

Lūi-pia̍t:Östergötland Koān ê kàu-khu
Lūi-pia̍t:Mjölby Chū-tī-chhī ê kàu-khu
Alsen Kàu-khu

**Alsen Kàu-khu** sī Sūi-tián Ông-kok Jämtland Koān Krokom Chū-tī-chhī ê chi̍t ê kàu-khu (*socken*).

## Chham-oa̍t
*Sūi-tián ê kàu-khu

## Chham-khó

Lūi-pia̍t:Jämtland Koān ê kàu-khu
Lūi-pia̍t:Krokom Chū-tī-chhī ê kàu-khu
Alsike Kàu-khu

**Alsike Kàu-khu** sī Sūi-tián Ông-kok Uppsala Koān Knivsta Chū-tī-chhī ê chi̍t ê kàu-khu (*socken*).

## Chham-oa̍t
*Sūi-tián ê kàu-khu

## Chham-khó

Lūi-pia̍t:Uppsala Koān ê kàu-khu
Lūi-pia̍t:Knivsta Chū-tī-chhī ê kàu-khu
Gedminai (kaimas)

**Gedminai** sī chi̍t ê tī Lietuva Kiōng-hô-kok Klaipėda Kūn Klaipėda Koān Dovilai Tiúⁿ-ló-khu ê chng-thâu. Chit-ê chng-thâu tī 2011 nî ê sî-chūn ū 27 ê lâng tòa.

## Chham-oa̍t
*Lietuva ê chng-thâu
## Chham-khó

Lūi-pia̍t:Klaipėda Koān Chū-tī-thé ê chng-thâu
Lūi-pia̍t:Dovilai Tiúⁿ-ló-khu
Alnö Kàu-khu

**Alnö Kàu-khu** sī Sūi-tián Ông-kok Västernorrland Koān Sundsvall Chū-tī-chhī ê chi̍t ê kàu-khu (*socken*).

## Chham-oa̍t
*Sūi-tián ê kàu-khu

## Chham-khó

Lūi-pia̍t:Västernorrland Koān ê kàu-khu
Lūi-pia̍t:Sundsvall Chū-tī-chhī ê kàu-khu
Alskog Kàu-khu

**Alskog Kàu-khu** sī Sūi-tián Ông-kok Gotland Koān Gotland Chū-tī-chhī ê chi̍t ê kàu-khu (*socken*).

## Chham-oa̍t
*Sūi-tián ê kàu-khu

## Chham-khó

Lūi-pia̍t:Gotland Koān ê kàu-khu
Lūi-pia̍t:Gotland Chū-tī-chhī ê kàu-khu
Älvdalen Kàu-khu

**Älvdalen Kàu-khu** sī Sūi-tián Ông-kok Dalarna Koān Älvdalen Chū-tī-chhī ê chi̍t ê kàu-khu (*socken*).

## Chham-oa̍t
*Sūi-tián ê kàu-khu

## Chham-khó

Lūi-pia̍t:Dalarna Koān ê kàu-khu
Lūi-pia̍t:Älvdalen Chū-tī-chhī ê kàu-khu
Alster Kàu-khu

**Alster Kàu-khu** sī Sūi-tián Ông-kok Värmland Koān Karlstad Chū-tī-chhī ê chi̍t ê kàu-khu (*socken*).

## Chham-oa̍t
*Sūi-tián ê kàu-khu

## Chham-khó

Lūi-pia̍t:Värmland Koān ê kàu-khu
Lūi-pia̍t:Karlstad Chū-tī-chhī ê kàu-khu
Älvsåker Kàu-khu

**Älvsåker Kàu-khu** sī Sūi-tián Ông-kok Halland Koān Kungsbacka Chū-tī-chhī ê chi̍t ê kàu-khu (*socken*).

## Chham-oa̍t
*Sūi-tián ê kàu-khu

## Chham-khó

Lūi-pia̍t:Halland Koān ê kàu-khu
Lūi-pia̍t:Kungsbacka Chū-tī-chhī ê kàu-khu
Älvsby Kàu-khu

**Älvsby Kàu-khu** sī Sūi-tián Ông-kok Norrbotten Koān Älvsbyn Chū-tī-chhī ê chi̍t ê kàu-khu (*socken*).

## Chham-oa̍t
*Sūi-tián ê kàu-khu

## Chham-khó

Lūi-pia̍t:Norrbotten Koān ê kàu-khu
Lūi-pia̍t:Älvsbyn Chū-tī-chhī ê kàu-khu
Älvros Kàu-khu

**Älvros Kàu-khu** sī Sūi-tián Ông-kok Jämtland Koān Härjedalen Chū-tī-chhī ê chi̍t ê kàu-khu (*socken*).

## Chham-oa̍t
*Sūi-tián ê kàu-khu

## Chham-khó

Lūi-pia̍t:Jämtland Koān ê kàu-khu
Lūi-pia̍t:Härjedalen Chū-tī-chhī ê kàu-khu
Amnehärad Kàu-khu

**Amnehärad Kàu-khu** sī Sūi-tián Ông-kok Västra Götaland Koān Gullspång Chū-tī-chhī ê chi̍t ê kàu-khu (*socken*).

## Chham-oa̍t
*Sūi-tián ê kàu-khu

## Chham-khó

Lūi-pia̍t:Västra Götaland Koān ê kàu-khu
Lūi-pia̍t:Gullspång Chū-tī-chhī ê kàu-khu