open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Pò͘ Khun-Kî

縮圖|Pò͘ Khûn-ki chò tē-10 jīm li̍p-hoat úi-goân ê sî ê lâng-thâu-siōng
**Pò͘ Khun-Kî** (Kheh-ōe: Fu Khûn-khì; ) sī Kheh-lâng, Tiong-hoâ Bîn-kok ê Tiong-kok Kok-bîn-tóng li̍p-hoat úi-goân. Hiān-jīm (tē-10 jīm) ê li̍p-hoat úi-goân, mā sī Kok-bîn-tóng ê tóng-thoân chóng-tiàu-chi̍p-lâng kiam Kok-bîn-tóng Tiong-iong Chèng-chhek-hōe ê chip-hêng-tiúⁿ. Bat chò-kòe Hoa-liân-koān koān-tiúⁿ, Chhin-bîn-tóng ê Li̍p-hoat-īⁿ tóng-thoân chóng-tiàu-chi̍p-lâng. I tn̂g-kî kā Hoa-lian-koān koān-tiúⁿ ê ūi chiàm-tiâu teh, tì-sú ū **Hoa-lian Ông** ê miâ-hō. I kap hiān-jīm ê Hoa-lian-koān koān-tiúⁿ Chhî Chin-ùi sī ang-á-bó͘. In-ūi in 2-ê lûn-kau tong-soán Hoa-lian-koān koān-tiúⁿ, só͘-tì in ín-chhōa ê chèng-hú koh ū **Pò͘--ka Ông-tiâu** ê gōa-hō.

## Chiông-chèng
2000 nî Tiong-hôa Bîn-kok chóng-thóng sóan-kí kî-kan, Pò͘ Khun-kî kā bô tóng-chit ê hāu-soán-jîn Sòng Chhó͘-jû hù-soán. Tī 2001 nî tē-5 kài li̍p-hoat úi-oân soán-kí, i hō͘ Chhin-bîn-tóng thê-miâ, koh tòng-soán-chò li̍p-hoat úi-oân, tam-jīm Chhin-bîn-tóng ê Li̍p-hoat-īⁿ tóng-thoân chóng-tiàu-lâng; lō͘-bóe liân-jīm 2 kài.

### Biān-lîm pā-bián
Chú tiâu-bo̍k: Tāi-pā-bián

## Su-hoat àn-kiâⁿ

### Ké lî-hun àn
2009 nî 12-ge̍h 18, Pò͘ Khun-kî ang-á-bó͘ iōng "kò-sèng bōe ha̍h" chò lí-iû, lâi pān-lí lî-hun teng-kì. 12-ge̍h 20, Pò͘ Khun-kî chiū-jīm Hoa-lian-koān koān-tiúⁿ, soan-pò͘ hō͘ in chêng-bó͘ Chhî Chin-ùi chò Hoa-lian-koān hù koān-tiúⁿ. 12-ge̍h 22, Lāi-chèng-pō͘ jīm-tēng kóng, i iōng ké lî-hun lâi jīm-bēng hù koān-tiúⁿ ê hêng-ûi ū ûi-hoat ê hiâm-gî, pò-chhiáⁿ Hêng-chèng-īⁿ lâi thiat-siau chit-ê jīm-bēng, jî-chhiáⁿ î-chhiáⁿ Kàm-chhat-īⁿ chhâi-chhù hoa̍t-khoán.

2010 nî 3-ge̍h, Kàm-chhat-īⁿ í ûi-hoán *Kong-chit Jîn-goân Lī-ek Chhiong-tu̍t Hôe-pī-hoat* ûi iû, lâi hoa̍t Pò͘ Khun-kî Sin Tâi-phiò 100 bān. Pò͘ Khun-kî kap Chhî Chin-ùi tī 2010 nî 8-ge̍h hō͘ Hoa-lian tē-hng kiám-chhat-sú iōng gūi-chō bûn-su-chōe lâi khí-sò͘; tī 2011 nî 4-ge̍h hō͘ Hoa-lian tē-hng hoat-īⁿ í "sú kong-bū-oân teng-chái put-sit-chōe" phòaⁿ iú-kî tô͘-hêng 6 kó͘-ge̍h kap 4 kó͘-ge̍h, lóng e̍k-kho hoa̍t-kim.

2016 nî Pò͘ Khun-kî kap Chhî Chin-ùi iū-koh hê-ho̍k hoat-lu̍t ê hun-in koan-hē.

### Khái-chū, Hôa-liông t.t. chhá-kó͘ àn

### Ha̍p-ki chhá-kó͘ àn

### Lí-sióng Tāi-tē bōe-tē àn

### Kēng-soán mi̍h-á àn
Sornkhiri Sriprachuap

**Sornkhiri Sriprachuap** (1946 nî 3 goe̍h 4 ji̍t - 1972 nî 1 goe̍h 30 ji̍t), sī Thài-kok ê koa-chhiú.

Lūi-pia̍t:Thài-kok koa-chhiú
Lūi-pia̍t:Thài-kok jîn-bu̍t
Sai Bengal

**Sai Bengal** (, Bengal-gí: ) sī Ìn-tō͘ ê chi̍t-ê Pang, siú-hú sī Kolkata, 1905 nî chhòng-li̍p, tāi-iok ū 8678 bān ê jîn-kháu.
Lana Del Rey

thumb|Lana Del Rey
**Elizabeth Woolridge Grant** (), gē-miâ **Lana Del Rey**, sī Bí-kok ê chhòng-chok koa-chhiú. I ê im-ga̍k chhok-phín chhut-miâ tī tùi bī-le̍k () kap lōng-bān ê iu-ut ê thàm-thó, siông-siông ín-iōng tāi-chòng bûn-hòa kap 1950-1970 nî-tāi--ê Bí-kok bûn-hòa ().

Lūi-pia̍t:Bí-kok koa-chhiú
Ô͘ Tì-ûi

**Ô͘ Tì-ûi** (, ), sī Tâi-oân ê chit-gia̍p iá-kiû soán-chhiú, siú-pī ūi-tì sī tâu-chhiú. Bat tī Bí-kok Chit-pāng Tampa Oan Kong-bông hāu-le̍k, 2021 nî tńg-khì Tâi-oân, bo̍k-chiân tī Tiong-hôa Chit-pāng Thóng-it 7-ELEVEn Sai.

## Seng-gâi
Ô͘ Tì-ûi ko-tiong tha̍k Se-oán Ko-tiong, tī ha̍k-seng sî-kî phah-kiû tio̍h chiok piàⁿ-miā--ê, tān-sī mā bat in-ūi ku̍t-tó siong-tio̍h chiàⁿ-chhiú, hō͘ i ū chi̍t-nî bô-hoat-tō͘ phah-kiû, hó-ka-chài bô éng-hióng tio̍h i siuⁿ chē, kiû-sok mā peh kah 151km/h, hō͘ i siū-tio̍h kiû-thàm ê koan-chù, ko-tiong pit-gia̍p liáu-āu sûi chhut-kok phah-kiû.

### Bí-kok Chit-pāng
2012 nî Bêng-nî-so͘-ta̍t Siang-siâⁿ í chhiam-iok-kim 26-bān Bí-kim kā Ô͘ Tì-ûi chhiam--lo̍h-lâi, chū 2013 nî khai-sí tī Sió-liân-bêng chhut-sài.

2015 nî hőng kau-e̍k khì Tampa Oan Kong-bông ê Sió-liân-bêng hē-thóng lāi.

2016 nî 11 goe̍h 18, Kong-bông ūi-tio̍h pī-bián Ô͘ Tì-ûi tī  lāi-té hőng kéng-cháu, hō͘ i thâu-chi̍t-pái chìn-ji̍p 40-lâng miâ-toaⁿ.

2017 nî 4 goe̍h 23, in-ūi tâu-chhiú Tommy Hunter tio̍h-siong, Kong-bông hō͘ i chiūⁿ Tāi-liân-bêng lâi pó͘ tâu-chhiú chiàn-le̍k, chiâⁿ-chò Tâi-oân tē-12-ūi peh-khí--lih Tāi-liân-bêng ê kiû-oân. 4 goe̍h 24 tùi-chiàn Baltimore Orioles ê pí-sài tang-tiong, tī peh-kio̍k-hā kiû-tūi lo̍k-hō͘ ê kio̍k-bīn chiap-thè Ryan Garton tâu-kiû, í hō͘-oān chi̍t-kio̍k 3-chiūⁿ-3-lo̍h oân-sêng Tāi-liân-bêng chho͘-teng-pán.

2018 nî 11 goe̍h, hőng kau-e̍k khì Cleveland Ìn-tē-an-lâng, Ìn-tē-an-lâng Tūi kā i tēng-ūi chò gû-tiâu ê pó͘-kiông chi-it.

2019 nî 7 goe̍h chho͘ hőng chí-tēng jiōng-tō͘ (DFA) sóa chhut 40-lâng miâ-toaⁿ, liáu-āu kè-sio̍k lâu tī Ìn-tē-an-lâng, pēng-chhiáⁿ tùi 3A hőng pàng lo̍h-khì 2A, kâng-goe̍h sûi hō͘ Ìn-tē-an-lâng Tūi sek-chhut. Kâng-nî 8 goe̍h 6 hō kah Chi-ka-ko Hîm-á chhiam--loeh Sió-liân-bêng ha̍p-iok. Kâng-nî kiû-kùi kiat-sok liáu-āu chiâⁿ-chò chū-iû kiû-oân, kah Sèng-tē-gê-ko Kàu-sū chhiam--loeh Sió-liân-bêng ha̍p-iok.

### Tiong-hôa Chit-pāng
2021 nî tńg-khì Tâi-oân hoat-tián, tú-khai-sí tī Bī-choân Liông chū-chú pôe-hùn, āu--lâi chham-ka soán-siù-hōe hō͘ Thóng-it 7-ELEVEn Sai tī thâu-chi̍t-lûn tē-4-ūi kéng-tio̍h. Tī 2021 nî 8 goe̍h 29 bīn-tùi Tiong-sìn Hiaⁿ-tī ê pí-sài thâu-chi̍t-pái teng-pán.

## Siong-koan Sū-kiāⁿ
2022 nî 7 goe̍h 8 hō tī Tâi-lâm Chhī-li̍p Iá-kiû-tiûⁿ tùi-chiàn Lo̍k-thian Thô-oân ê pí-sài, 6-kio̍k-siōng tī chú-sím kéng-kò liáu-āu iu-goân kiat-tio̍h 4-kio̍k-hā hoat-seng siú-pī ì-gōa chō-sêng tūi-iú Lîm Chú-hô tio̍h-siong thè-tiûⁿ ê saⁿ-lúi-chhiú Niû Ka-êng, ín-hoat nn̄g-pêng chhiong-tu̍t, lo̍h-bóe hőng khu-tio̍k chhut-tiûⁿ, keh-ji̍t liân-bêng jīn-tēng Ô͘ Tì-ûi ê tâu-kiû sī kò͘-ì--ê, hoa̍t-khoán 2-bān-kho͘.

## Chit-pāng Seng-gâi Sêng-chek
### Bí-kok Chit-pāng

### Tiong-hôa Chit-pāng

## Chù-kha

## Siong-koan
* Bí-kok Chit-pāng Tāi-liân-bêng Tâi-oân kiû-oân lia̍t-toaⁿ

## Chham-khó Chu-liāu

## Gōa-pō͘ Liân-kiat

*
*
*
Lîm Te̍k-pin

**Lîm Te̍k-pin** () sī Tâi-oân ê iá-kiû soán-chhiú, bo̍k-chiân tī Tiong-hôa Chit-pāng Hù-pang Hān-chiòng hāu-le̍k, siú-pī ūi-tì sī jī-lúi-chhiú kah iû-kek-chhiú. Tī 2019 nî soán-siù-hōe lāi-té hō͘ Lamigo Thô-oân í tē-saⁿ-lûn tē-17-ūi kéng ji̍p-khì, tit-tio̍h 300-bān-kho͘ ê chhiam-iok-kim.

2022 nî 8 goe̍h 31, Lo̍k-thian Thô-oân kā Lîm Te̍k-pin kah tūi-iú Ông Io̍k-lîm kau-e̍k khì Hù-pang Hān-chiòng, ōaⁿ-lâi tâu-chhiú Iûⁿ Pin kah lāi-iá-chhiú Iûⁿ Chìn-hô.

## Keng-le̍k
* Sin-pak-chhī Pang-kiô-khu Sin-po͘ Kok-sió Siàu-pāng-tūi
* Sin-pak Chhī-li̍p Jī-tiông Kok-bîn Tiong-ha̍k Chheng-siàu-pāng-tūi
* Sin-pak Chhī-li̍p Eng-ko Ko-kip Kang-siong Chit-gia̍p Ha̍k-hāu Chheng-pāng-tūi
* Tâi-tiong-chhī Kok-li̍p Tâi-oân Thé-io̍k Ūn-tōng Tāi-ha̍k Iá-kiû-tūi (Hù-pang Kang-gû)
* Tiong-hôa Chit-pāng Lamigo Thô-oân (2019 nî 7 goe̍h 22－2019 nî 12 goe̍h 16)
* Tiong-hôa Chit-pāng Lo̍k-thian Thô-oân (2019 nî 12 goe̍h 17－2022 nî 8 goe̍h 31)
* Tiong-hôa Chit-pāng Hù-pang Hān-chiòng (2022 nî 9 goe̍h 1 hō－）

## Te̍k-sû Sū-chek
* 2025 nî 9 goe̍h 3 hō, tī Tâi-tiong Chiu-chè Iá-kiû-tiûⁿ tùi-chiàn Tiong-sìn Hiaⁿ-tī, 8-kio̍k-siōng bīn-tùi Chhòa Chê-tiat kòng-chhut chiàⁿ-gōa-iá hong-hiòng ê hőng-bú-láng, sī i seng-gâi thâu-chi̍t-ki.

## Chit-pāng Seng-gâi Sêng-chek

## Chham-khó Chu-liāu

## Gōa-pō͘ Liân-kiat
N̂g Úi-sēng (1999 nî)

**N̂g Úi-sēng** (), sī Tâi-oân ê iá-kiû soán-chhiú, bo̍k-chêng tī Tiong-hôa Chit-pāng Tiong-sìn Hiaⁿ-tī hāu-le̍k, siú-pī ūi-tì sī it-lúi-chhiú, saⁿ-lúi-chhiú, gōa-iá-chhiú.

## Seng-gâi
N̂g Úi-sēng tī Chiong-hoà-koān chhut-sì, tān-sī chū kok-sió khai-sí tio̍h khì Tâi-tiong-chhī tha̍k-chheh, pēng-chhiáⁿ khai-sí phah iá-kiû.

Ko-tiong tha̍k Se-oán Ko-tiong, pit-gia̍p liáu-āu tha̍k Khong-lêng Tāi-ha̍k. 2019 nî Khong-lêng Tāi-ha̍k Iá-kiû-tūi kái-sàn, só͘-í choán-ha̍k khì Oán-tong Kho-ki Tāi-ha̍k, pēng-chhiáⁿ tī hit-nî ê Choân-kok Sêng-pāng Kap-cho͘ Chhun-kùi Liân-sài tùi-chiàn Bí-hô Kho-ki Tāi-ha̍k ê pí-sài khà-chhut chài-kiàn an-táⁿ, hō͘ kiû-tūi thâu-chi̍t-pái chìn-ji̍p 4-kiông, lo̍h-bóe N̂g Úi-sēng mā tit-tio̍h hit-kài sài-sū ê táⁿ-kek-chióng tē-it-miâ, pēng-chhiáⁿ pò-miâ hit-tang ê Tiong-hôa Chit-pāng Soán-siù-hōe, tān-sī bô tit-tio̍h jīm-hô chi̍t-ki kiû-tūi chí-miâ.

2020 nî koh-chi̍t-pái chham-ka Tiong-hôa Chit-pāng Soán-siù-hōe, lo̍h-bóe hō͘ Tiong-sìn Hiaⁿ-tī tī tē-6-lûn kéng tio̍h, pēng-chhiáⁿ í 70-bān-kho͘ ê chhiam-iok-kim, it-kun goe̍h-kip 9.5-bān, jī-kun goe̍h-kip 7-bān kah kek-lē chióng-kim 80-bān-kho͘ ê ha̍p-iok ka-bêng.

2021 nî, tī 7 goe̍h 17 thâu-chi̍t-pái tī it-kun chhut-sài, tān-sī kan-na chi̍t-ê táⁿ-se̍k bô an-táⁿ, hit-tang mā kan-na chit-tiûⁿ chhut-sài.

2022 nî, chhut-sài 37-tiûⁿ pí-sài, khà-chhut 22-ki an-táⁿ, táⁿ-kek-lu̍t 0.265, pēng-chhiáⁿ ji̍p-soán Tâi-oân Tōa-sài miâ-toaⁿ, thâu-chi̍t-chiàn tio̍h tī tē-it-kio̍k móa-lúi ê kio̍k-bīn khà-chhut ū 2-hun táⁿ-tiám ê an-táⁿ, pang-chō͘ Tiong-sìn Hiaⁿ-tī seng tit-tio̍h hun.

2023 nî, chhut-sài 47-tiûⁿ pí-sài, khà-chhut 18-ki an-táⁿ, táⁿ-kek-lu̍t 0.225.

2024 nî, tī jia̍t-sin-sài lāi-té 18-ê táⁿ-sò͘ khà-chhut 8-ki an-táⁿ, táⁿ-kek-lu̍t 0.444, chìn-ji̍p khui-kùi miâ-toaⁿ, tān-sī chhun-hùn kî-kan in-ūi chhu-lúi chō-sêng keng-thâu bô-sóng-khoài, só͘-í hőng pàng lo̍h-khì jī-kun, lo̍h-bóe tī 8 goe̍h 31 hőng chù-siau, kui-nî bô it-kun chhut-sài kì-lio̍k, jī-kun mā kan-na chhut-sài 7-tiûⁿ pí-sài; tī 4 goe̍h 20 liáu-āu tio̍h bô koh chhut-sài--ah.

## Chit-pāng Seng-gâi Sêng-chek

## Te̍k-sû Su-chek
* 2021 nî 7 goe̍h 17, tī Táu-la̍k Iá-kiû-tiûⁿ tùi-chiàn Hù-pang Hān-chiòng, 9-kio̍k-siōng tāi-táⁿ Tân Chú-hô, sī i seng-gâi thâu-chi̍t-pái tī it-kun chiūⁿ-tiûⁿ, m̄-koh lo̍h-bóe hőng sa̋n-sín.
* 2022 nî 6 goe̍h 3 hō, tī Chiu-chè Iá-kiû-tiûⁿ tùi-chiàn Lo̍k-thian Thô-oân seng-gâi thâu-chi̍t-pái sian-hoat, 2-kio̍k-hā khà-chhut seng-gâi thâu-chi̍t-ki an-táⁿ kah thâu-chi̍t-hun táⁿ-tiám.
* 2022 nî 6 goe̍h 25, tī Chiu-chè Iá-kiû-tiûⁿ tùi-chiàn Hù-pang Hān-chiòng, 2-kio̍k-hā ta̍t-sêng seng-gâi thâu-chi̍t-pái ê thau-lúi sêng-kong.
* 2025 nî 6 goe̍h 21, tī Chiu-chè Iá-kiû-tiûⁿ tùi-chiàn Hù-pang Hān-chiòng, 2-kio̍k-hā bīn-tùi sian-hoat tâu-chhiú N̂g Pó-lô kòng-chhut tò-gōa-iá hong-hiòng ê hőng-bú-láng, sī i seng-gâi thâu-chi̍t-ki.

## Chham-khó Chu-liāu

## Gōa-pō͘ Liân-kiat
Terpene

[縮圖|[Chhêng ē hun-pì siông-ka kah siông-chiat-iû. Siông-chiat-iû ê chú-iàu sêng-hūn sī terpene.]]
**Terpene** () sī chi̍t khoán bô-páu-hô thòaⁿ-hòa chúi-sò͘, in ê ki-pún tan-goân sī isoprene. Ū-ê si̍t-bu̍t, chhiūⁿ chhêng-peh-lūi, ē hun-pì terpene.

Terpene mā sī chin chē seng-bu̍t hòa-ha̍p-bu̍t ê cho͘-sêng pō͘-hūn, pí-lūn-kóng lūi-kò͘-sûn**,** carotene**,** retinol.
Diene

**Diene** (), ia̍h-sī **jī-hi** (二烯), sī ū nn̄g ê thòaⁿ-sò͘ thòaⁿ-sò͘ jī-têng kiat-ha̍p (C=C) ê iú-ki hòa-ha̍p-bu̍t. Butadiene, isoprene téng-téng sī siōng kan-tan ê diene.
[無|縮圖|758x758像素|Chi̍t-kóa diene: '''A''': [Propadiene. **B**: Isoprene. **C**: Butadiene. **D**: 1,5-Cyclooctadiene. **E**: Norbornadiene. **F**: Dicyclopentadiene.]]

Lūi-pia̍t:Diene
Isoprene

**Isoprene** (), ia̍h-sī **2-methyl-1,3-butadiene**, **ī-bō͘-jī-hi** (異戊二烯), sī chi̍t chióng diene, hòa-ha̍k-sek sī C5H8. I ê chū-ha̍p-bu̍t sī thian-jiân chhiū-leng ê chú-iàu sêng-hūn. Terpene lūi hòa-ha̍p-bu̍t sī isoprene ê ián-seng-bu̍t.

Lūi-pia̍t:Diene
Lūi-pia̍t:Tan-thé
Āu-soaⁿ-pi Chām

**Āu-soaⁿ-pi Chām** () tiám tī Tâi-oân Tâi-pak-chhī Sìn-gī-khu kah Lâm-káng-khu ê kau-kài, sī Tâi-pak Chia̍t-ūn Pang-lâm Sòaⁿ (Lâm-káng Sòaⁿ) ê chia̍t-ūn-chām. Chām-miâ lâi-chū chit-tah chāi-lâi ê tōe-hō-miâ Āu-soaⁿ-pi.

## Kò͘-chō
Chit chām sī tōe-hā chhia-chām, ū 2 chàn, 1 ê tó-sek ge̍h-tâi, 4 ê chhut-ji̍p-kháu.

### Lâu-chàn

### Chhut-ji̍p-kháu
1, 2 hō chhut-kháu tī chhia-chām lâm-toan; 3, 4 hō chhut-kháu tī chhia-chām pak-toan, bû-chiòng-gāi tiān-thui tī 3 hō chhut-kháu.

## Chhia-chām hū-kūn

* Gō͘-hūn-po͘
* Lâm-káng Kong-hn̂g
* Tiong-hàu Pēⁿ-īⁿ

## Gōa-pō͘ liân-kiat

* Tâi-pak Tāi-chiòng Chia̍t-ūn Kó͘-hūn Iú-hān Kong-si
* Tâi-pak-chhī Chèng-hú Chia̍t-ūn Kang-têng Kio̍k
*Āu-soaⁿ-pi Chām ūi-tì-tô͘ (Tâi-pak Chia̍t-ūn Kong-si)
*Āu-soaⁿ-pi Chām thán-piⁿ-tô͘ (Tâi-pak Chia̍t-ūn Kong-si)

Lūi-pia̍t:Pang-lâm Sòaⁿ chhia-chām
Jī-têng kiat-ha̍p

[縮圖|Nâ-sek ōe-chhut jī-têng kiat-ha̍p: [acetaldehyde, acetone,  methyl acetate (téng-chōa, ùi tò-chhiú kàu chiàⁿ-chhiú-pêng), kah 3-oxazoline, acetone ê oxime, and propene (ē-chōa)]]**Jī-têng kiat-ha̍p** (; ) sī 1 chióng kiōng-iú kiat-ha̍p, 2 ê goân-chú chi-kan hun-hiáng 4 ê kiat-ha̍p tiān-chú. Tī kiat-kò͘-sek tiong, jī-têng kiat-ha̍p ê Kì-hō sī 2 tiâu pêng-hêng-sòaⁿ (=).

Jī-têng kiat-ha̍p pí toaⁿ-kiat-ha̍p koh-khah kiông, iā koh-khah té. In ê kiat-ha̍p kip-sò͘ sī 2.

Siōng chia̍p-khòaⁿ ê jī-têng kiat-ha̍p sī 2 ê thòaⁿ-sò͘ goân-chú chi-kan, mā chhut-hiān tī alkene chi-tiong. 

## Goân-lí

Jī-têng kiat-ha̍p ê hêng-sêng, ē-sái iōng hūn-sêng kúi-he̍k lâi thiah-bêng. Tī ethene lāi-té, ta̍k ê thòaⁿ-sò͘ goân-chú ū 3 ê sp2 kúi-he̍k chham 1 ê p kúi-he̍k. 3 ê sp2 kúi-he̍k tiàm kâng 1 ê pêⁿ-bīn, hō͘-siong lóng gia̍p 120° ê kak-tō͘. p kúi-he̍k siong-tùi chit ê péng-bīn sī khiā-ti̍t--ê. Thòaⁿ-sò͘ goân-chú chiap-kīn ê sî, 2 ê sp2 kúi-he̍k sio-tha̍h, hêng-sêng σ kiat-ha̍p. Siâng-sî, 2 ê p kúi-he̍k sio chiap-kīn, hêng-sêng π kiat-ha̍p. Nā-sī beh chīn-liōng sio-tha̍h, π kúi-he̍k tio̍h-ài pêng-hêng, só͘-í hūn-chú bé-sái tńg-se̍h; chit-hō te̍k-sek sán-seng cis trans ī-kò͘.

Lūi-pia̍t:Hoà-ha̍k kiat-ha̍p
N̂g Úi-sēng

**N̂g Úi-sēng** ū khó-lêng sī:
* N̂g Úi-sēng (1990 nî) (黃偉晟), bo̍k-chêng tī Lo̍k-thian Thô-oân ê iá-kiû soán-chhiú.
* N̂g Úi-sēng (1999 nî) (黃韋盛), bo̍k-chêng tī Tiong-sìn Hiaⁿ-tī ê iá-kiû soán-chhiú.
Hoān Kok-sîn

**Hoān Kok-sîn** (), sī Tâi-oân ê iá-kiû soán-chhiú, bo̍k-chiân tī Tiong-hôa Chit-pāng Hù-pang Hān-chiòng hāu-le̍k, siú-pī ūi-tì sī it-lúi-chhiú. Tī 2017 nî kùi-tiong soán-siù-hōe lāi-té hō͘ Hù-pang Hān-chiòng í tē-5-lûn (choân soán-siù-hōe tē-20-ūi) kéng ji̍p-khì, pēng-chhiáⁿ í 180-bān chhiam-iok-kim, goe̍h-kip 5-bān-kho͘ ê ha̍p-iok ka-bêng Hù-pang.

## Keng-le̍k
* Sin-tek-koān Tek-pak-chhī Tek-jîn Kok-sió
* Thô-hn̂g Chhī-li̍p Sin-bêng Kok-bîn Tiong-ha̍k Chheng-siàu-pāng-tūi
* Thô-hn̂g Chhī-li̍p Pêng-tìn Ko-kip Tiong-ha̍k Chheng-pāng-tūi
* Tâi-tiong-chhī Kok-li̍p Tâi-oân Thé-io̍k Ūn-tōng Tāi-ha̍k Iá-kiû-tūi (Hù-pang kang-gû）
* Tiong-hôa Chit-pāng Hù-pang Hān-chiòng (2017 nî－)

## Sêng-pāng Kok-chhiú Keng-le̍k
*2017 nî Tâi-pak Sè-tāi-ūn Tiong-hôa-tūi
*2023 nî Sè-kài Iá-kiû Keng-tián-sài Tiong-hôa-tūi

## Te̍k-sû Sū-chek
2017 nî 9 goe̍h 24, tī Tōa-pi-ô͘ Iá-kiû-tiûⁿ tùi-chiàn Tiong-sìn Hiaⁿ-tī, bīn-tùi hō͘-oān tâu-chhiú Tēⁿ Khái-bûn, khà-chhut seng-gâi thâu-chi̍t-ki an-táⁿ.

2017 nî 9 goe̍h 29, tī Thô-hn̂g Kok-chè Iá-kiû-tiûⁿ tùi-chiàn Lamigo Thô-oân, bīn-tùi sian-hoat tâu-chhiú Ông Ek-chèng, kòng-chhut seng-gâi thâu-chi̍t-ki hőng-bú-láng.

2019 nî 4 goe̍h 7 hō, tī Sin-chng Iá-kiû-tiûⁿ tùi-chiàn Thóng-it 7-ELEVEn Sai, bīn-tùi sian-hoat tâu-chhiú Roenicke kòng-chhut seng-gâi thâu-chi̍t-ki móa-lúi hőng-bú-láng.

2020 nî 7 goe̍h 4 hō, tī Sin-chng Iá-kiû-tiûⁿ tùi-chiàn Lo̍k-thian Thô-oân, 9-kio̍k-hā bīn-tùi Tân Ú-hun khà-chhut chiàⁿ-gōa-iá hong-hiòng ê chài-kiàn an-táⁿ, sī i chit-pāng seng-gâi ê thâu-chi̍t-ki.

2021 nî 7 goe̍h 30, tī Sin-chng Iá-kiû-tiûⁿ tùi-chiàn Lo̍k-thian Thô-oân, 3-kio̍k-hā kòng-chhut Tiong-hôa Chit-pāng sú-siōng thâu-chi̍t-ki tiûⁿ-lāi móa-lúi hőng-bú-láng.

2022 nî 7 goe̍h 1 hō, tit-tio̍h 6 goe̍h tan-goe̍h MVP, mā-sī i seng-gâi thâu-chi̍t-ê tan-goe̍h MVP, téng-chi̍t-pái ū Hù-pang ê thûi-á-chhiú tit-tio̍h tan-goe̍h MVP sī Lîm Ek-choân, i tī  beh 3-nî chêng ê 2019 nî 10 goe̍h tit-tio̍h tan-goe̍h MVP.

## Chit-pāng Seng-gâi Sêng-chek
* (**Chho͘-o͘-jī** sī hit-nî siōng-hó ia̍h siōng-koân ê sêng-chek)

## Chham-khó Chu-liāu

## Gōa-pō͘ Liân-kiat

*
N̂g Pó-lô

**N̂g Pó-lô** (), sī Tâi-oân A-bí-cho̍k ê iá-kiû soán-chhiú, siú-pī ūi-tì sī tâu-chhiú, bo̍k-chiân tī Tiong-hôa Chit-pāng Hù-pang Hān-chiòng hāu-le̍k.

## Seng-gâi
N̂g Pó-lô tī Thô-hn̂g-chhī chhut-sì, chū sè-hàn chiap-siū iá-kiû hùn-liān, bat tha̍k kòe Ku-soaⁿ Kok-sió, Sin-bêng Kok-tiong, Pêng-tìn Ko-tiong.

I tī 2022 nî chham-ka Tiong-hôa Chit-pāng ê soán-siù-hōe, tī tē-it-lûn hō͘ Hù-pang Hān-chiòng kéng tio̍h, chiâⁿ-chò hit-tang ê thàm-hoe. Lo̍h-bóe í chhiam-iok-kim 540-bān-kho͘, kek-lē chióng-kim 150-bān ka-bêng Hù-pang Hān-chiòng.

2023 nî 4 goe̍h 24 tī Thian-bú Iá-kiû-tiûⁿ tùi-chiàn Bī-choân Liông ê pí-sài, N̂g Pó-lô thâu-chi̍t-pái chhut-sài, pēng-chhiáⁿ tam-jīm sian-hoat tâu-chhiú, tùi-koat Liông-tūi sian-hoat tâu-chhiú Chô Iū-chê, che mā chiâⁿ-chò Tiong-hôa Chit-pāng siōng siàu-liân ê sian-hoat tâu-chhiú cho͘-ha̍p. Hit-tiûⁿ pí-sài N̂g Pó-lô kan-na tâu 1.2-kio̍k sit 5-hun, seng-gâi thâu-chi̍t-chiàn chiâⁿ-chò pāi-tâu.

2024 nî khai-sí, i-ê pòe-hō tùi goân-pún--ê 0-hō kái-chò 18-hō, chit-ê pōe-hō goân-té sī Koeh Chùn-lîn leh iōng--ê.

## Chit-pāng Seng-gâi Sêng-chek

## Chham-khó Chu-liāu

## Gōa-pō͘ Liân-kiat
Pat-thong-koan-soaⁿ

**Pat-thong-koan-soaⁿ** (八通關山), mā hō-chò **Pat-thong-koan Tōa-soaⁿ** (八通關大山), sī Tâi-oân ê 1 lia̍p koân-soaⁿ, khiā tiàm Tiong-iong Soaⁿ-me̍h kap Gio̍k-san Soaⁿ-me̍h ê liân-kiat soaⁿ-niā, phiau-ko 3,335 kong-chhioh, sī Tâi-oân Pah-ga̍k tē-46 miâ. I ê soaⁿ-chiam lāi-kiàm-kiàm, só͘-í mā miâ-lia̍t Pat-jōe (八銳) chi-it. Soaⁿ-bóe-liu ū sim-lîm saⁿ-kak-tiám.

## Tē-lí

Pat-thong-koan-soaⁿ sai-pêng ê soaⁿ-chiam sī Pat-thong-koan-soaⁿ Se-hong (八通關山西峰), koh ǹg sai sī 1 ê soaⁿ-o; chit-tah ū  ê chháu-po͘, kiò-chò ; tùi chia koh ǹg sai, sī Gio̍k-san Soaⁿ-me̍h chú-lēng ê Gio̍k-san Pak-hong. Pat-thong-koan-soaⁿ sai-pêng ê soaⁿ-chiam sī Banaiko Soaⁿ mā hō-chò Pat-thong-koan-soaⁿ Tang-hong (八通關山東峰); koh ǹg tang tō sī Tiong-iong Soaⁿ-me̍h chú-lēng ê Siù-ko͘-loân-soaⁿ.

Chúi-bûn hong-bīn, Pat-thong-koan-soaⁿ sī Tân-iú-lân-khe (Lô-chúi-khe chúi-hē) kap Lāu-long-khe (Ko-pîn-khe chúi-hē) ê pun-chúi-niá.

## Jîn-bûn

Pat-thong-koan chit ê miâ sī tùi Tsou-gí  lâi--ê, ì-sù sī chio̍h-eng chi soaⁿ. M̄-ku,  tī Tsou-gí lāi-té sī chí Gio̍k-san.

Tâi-oân Chheng-kok sî-tāi khai-pi̍t ê  tùi sai-pak hong-hiòng kiâⁿ lâi-kàu Pat-thong-koan-soaⁿ hù-kīn, pôaⁿ-kòe Pat-thong-koan Chháu-po͘, se̍h tùi Pat-thong-koan-soaⁿ ê lâm-sì soaⁿ-phiâⁿ. Ji̍t-pún sî-tāi siu-tio̍k , tī Pat-thong-koan Chháu-po͘ ū sia̍t Pat-thong-koan Chū-chāi-só͘.

## Peh-soaⁿ

Pat-thong-koan ê teng-san-kháu tī Pat-thong-koan Oa̍t-léng-tō téng-thâu. 

Mā ū lâng kā Pat-thong-koan-soaⁿ, Tōa-chúi-khut-soaⁿ, Siù-ko͘-loân-soaⁿ an-pâi tī kâng-chi̍t-ê peh-soaⁿ hêng-têng, lō͘-sòaⁿ hō-chò Pat-tōa-siù (八大秀).

## Chham-khó bûn-hiàn

## Gōa-pō͘ liân-kiat

* 八通關越道線西段地圖PDF下載 ()
Tōa-chúi-khut-soaⁿ

**Tōa-chúi-khut-soaⁿ** (大水窟山) sī Tâi-oân Tiong-iong Soaⁿ-lêng ê 1 lia̍p koân-soaⁿ, tiàm Lâm-tâu-koān kap Hoa-liân-koān ê pian-kài. I ê phiau-ko 3,642 kong-chhioh, sī Tâi-oân Pah-ga̍k tē-13 miâ.

Tōa-chúi-khut-soaⁿ tang-lâm-hong ê an-pō͘, tāi-iok 3,220 kong-chhioh ê só͘-chāi, ū 1 ê chúi-khut, kiò-chò Tōa-chúi-khut; chit-tah ū 1 keng soaⁿ-liâu, kiò-chò Tōa-chúi-khut Soaⁿ-liâu, kiò-chò Tōa-chúi-khut Soaⁿ-liâu; Pat-thong-koan Oa̍t-léng-tō mā keng-kòe chia.

## Chham-khó chu-liāu

## Gōa-pō͘ liân-kiat

* 八通關越道線西段地圖PDF下載 ()
An-pō͘

縮圖|tián-hêng ê an-pō͘—
[縮圖|Lí-sióng-hòa ê an-pō͘; e̍k-sek ê sòaⁿ sī kòe-niá ê lō͘-sòaⁿ; âng-sek ê tiám sī [an-tiám]]
**An-pō͘** (; ; ) sī 1 chiòng tē-hêng, sī soaⁿ-niā siōng kē ê só͘-chāi, gōa-hêng chhin-chhiūⁿ bé-oaⁿ. Khah e̍h ê an-pō͘ ē-tàng kiò-chò soaⁿ-khiah (山隙) ia̍h-sī soaⁿ-o (山窩). 

## Tâi-oân chhut-miâ ê an-pō͘

*  (思源埡口), kū-miâ Pi-á-lâm An-pō͘ (埤亞南鞍部), tī Tiong-iong Soaⁿ-me̍h kap Soat-soaⁿ Soaⁿ-me̍h chi-kan.
*  (武嶺) tī Tiong-iong Soaⁿ-me̍h ê Ha̍p-hoan Tang-hong kap Ha̍p-hoan Chú-hong chi-kan.
*  (能高鞍部) tī Tiong-iong Soaⁿ-me̍h ê Kî-lâi-soaⁿ kap Lêng-ko-soaⁿ chi-kan.
*  (八通關) tī Tiong-iong Soaⁿ-me̍h kap Gio̍k-san Soaⁿ-me̍h chi-kan.
*  (塔塔加) tī Gio̍k-san kap Tang-po͘-soaⁿ chi-kan.
*  (關山埡口) tī Tiong-iong Soaⁿ-me̍h ê Hiòng-iông-soaⁿ kap Koan-san  chi-kan.
*  (壽峠) tī Hêng-chhun Poàn-tó.
*  (風櫃喙) tī Téng-soaⁿ kap Ngó͘-chí-soaⁿ chi-kan.

## Chham-khó chu-liāu

Lūi-pia̍t:Tē-hêng
Daler Mehndi

**Daler Mehndi**, pún-miâ **Daler Singh** (), sī Ìn-tō͘ Punjab-gí liû-hêng koa-chhiú. I ián-chhiùⁿ--ê *[[Tunak Tunak Tun]]* in-ūi chi̍t ê lâng "khó͘-pih" chò 4 ê kak-sek, hō͘ Hôa-gí lâng hō pia̍t-hō "Ìn-tō͘ F4".

2018 nî, Mehndi hō͘ lâng in-ūi jîn-kháu hoàn-bē (**) phoàⁿ nn̄g nî iú-kî tô͘-hêng, I chē-kaⁿ nn̄g kó goe̍h āu, hêng-kî siū chiong-chí, tit-tio̍h tháu-pàng. 

## Chù-kha


Lūi-pia̍t:Ìn-tō͘ jîn-bu̍t
Bú-le̍k hoān Tâi

**Bú-le̍k hoān Tâi** (武力犯臺; á-sī **chhim Tâi**, **Tiong-kok ji̍p-chhim Tâi-oân**, téng; Tiong-hôa bîn-kok/Tâi-oân li̍p-tiûⁿ), Tiong-hôa Jîn-bîn Kiōng-hô-kok hō-chò **Bú-le̍k Kái-hòng Tâi-oân**, **Bú-thóng Tâi-oân** (kán-lio̍k **Bú-thóng**; 武统), Ji̍t-pún hō-chò **Tâi-oân iú-sū** ( *Taiwan yûzi*), sī chí Tiong-hôa Jîn-bîn Kiōng-hô-kok só͘-sio̍k--ê Tiong-kok Jîn-bîn Kái-hòng-kun kun-sū ji̍p-chhim/cheng-ho̍k Tiong-hôa Bîn-kok Chèng-hú koán-ha̍t ê Tâi-oân kap só͘ koán-lí ê tó-sū (Phêⁿ-ô͘, Kim-mn̂g, Má-chó͘) ê kè-ōe á-sī khó-lêng--ê hêng-tōng.

Lūi-pia̍t:Lióng-hōaⁿ koan-hē
Lūi-pia̍t:Chiàn-cheng
Encanto

***Encanto*** sī Bí-kok Walt Disney Animation Studios kong-si 2021 nî chhut-phín ê tiān-iáⁿ, sī Disney chè-chok ê tē 60 chhut tōng-ōe tn̂g-phiⁿ tiān-iáⁿ (feature film).

Lūi-pia̍t:Tōng-oē
Lūi-pia̍t:Bí-kok tiān-iáⁿ
Lūi-pia̍t:Disney
Î Teng-hoat

**Î Teng-hoat**（, ）), Tâi-oân Ko-hiông Kiô-á-thâu-chng chhut-sin, sī 1 ūi chèng-tī-ka, bat tam-jīm Tiong-hôa Bîn-kok tē-1 kài Kok-bîn Tāi-hōe tāi-piáu, Ko-hiông-koān koān-tiúⁿ, ū chham-ú Tóng-gōa ūn-tōng, tùi Tâi-oân bîn-chú-hòa ū kòng-hiàn.

## Chham-khó chu-liāu

## Gōa-pō͘ liân-kiat

* 

|-
|colspan="3" style="text-align:center;"|**[[Ko-hiông-koān]] Chèng-hú**
|-

Lūi-pia̍t:Tâi-oân chèng-tī jîn-bu̍t
Thèⁿ-giâ

縮圖|Thèⁿ-giâ ê pō͘-sò͘
**Thèⁿ-giâ** (牚夯, ), mā thang liām-chò thìⁿ-giâ, sī kí-tāng (giâ-chio̍h-lián) ūn-tōng tiong ê 1 ê tōng-chok. Kí-tāng-chiá seng kā chio̍h-lián ùi thô͘-kha giâ khí-lâi kàu heng-khám, koh-lâi kā chio̍h-lián thèⁿ khí-lâi kàu thâu-téng.

## Siong-koan tiâu-bo̍k

* Lia̍h-giâ

## Chham-khó chu-liāu
Pe̍h-lo̍k-thâm

**Pe̍h-lo̍k-thâm** (; ) sī Jeju Te̍k-pia̍t Chū-tī-tō ê hóe-soaⁿ-kháu ô͘.

## Liân-kiat
*Jeju Te̍k-pia̍t Chū-tī-tō

## Chham-chiàu

Lūi-pia̍t:Hóe-soaⁿ-kháu ô͘
Bû-jîn-ki

**Bû-jîn-ki**, tiō sī **Bû-jîn [[ūn-su kang-kū]]**, sī bô sū-iàu tī ūn-su ki-hâi lāi-té khòng-chè ke-khì ê tōng-chok, khioh-sī iōng iâu-khòng (遙控), ín-chhōa (**'), [[chū-tōng kà-sú]] téng hōng-hoat, hō͘ siat-pī ka-tī tín-tāng ê ūn-sū kang-kū. Siōng chhut-miâ ê bû-jîn ki-hāi sī [[bû-jîn poe-lêng-ki]] (**'), ū khong-tiong hip-siòng, kun-sū cheng-châ, kong-ke̍k, ūn-sū mi̍h-kiāⁿ téng lō͘-ēng.

Bô su-iàu lâng sái--ê ūn-su kang-kū mā ū chū-tōng kà-sú-chhia, bû-jîn chhàng-chúi-lām kah bû-jîn-chûn téng.

Lūi-pia̍t:Ūn-su-khì
Tiuⁿ Tiāu-goân (iá-kiû)

**Tiuⁿ Tiāu-goân** (), sī Tâi-oân ê A-bí-cho̍k iá-kiû soán-chhiú, bo̍k-chiân tī Tiong-hôa Chit-pāng Tâi-kǹg Hiông-eng hāu-le̍k, siú-pī ūi-tì sī pó͘-chhiú. Tī 2020 nî kùi-tiong soán-siù-hōe hō͘ Thóng-it 7-ELEVEn Sai í tē-8-lûn tē-39-ūi kéng tio̍h. 2022 nî 12 goe̍h 5 hō, tī kùi-āu khok-pian soán-siù-hōe hō͘ Tâi-kǹg Hiông-eng kéng tio̍h, choán-tūi kàu Eng-tūi hāu-le̍k.

## Keng-le̍k
* Hoa-liân-koān Hù-goân Kok-sió Siàu-pāng-tūi
* Hoa-liân-koān Hòa-jîn Kok-tiong Chheng-siàu-pāng-tūi
* Thô-hn̂g Chhī-li̍p Pêng-tìn Ko-kip Tiong-téng Ha̍k-hāu Chheng-pāng-tūi
* Tâi-tang-koān Kok-li̍p Tâi-tang Tāi-ha̍k Iá-kiû-tūi
* Tiong-hôa Chit-pāng Thóng-it 7-ELEVEn Sai (2020 nî 8 goe̍h 24－2022 nî 12 goe̍h 5 hō)
* Tiong-hôa Chit-pāng Tâi-kǹg Hiông-eng (2022 nî 12 goe̍h 5 hō－)

## Chit-pāng Seng-gâi Sêng-chek

## Te̍k-sû Sū-chek
* 2024 nî 4 goe̍h 9 hō, tī Tōa-pi-ô͘ Iá-kiû-tiûⁿ tùi-chiàn Lo̍k-thian Thô-oân, 9-kio̍k-hā bīn-tùi So͘ Chùn-chiong khà chhut kò-jîn chit-pāng it-kun seng-gâi thâu-chi̍t-ki chài-kiàn an-táⁿ.
* 2024 nî 8 goe̍h 24, tī Tōa-pi-ô͘ Iá-kiû-tiûⁿ tùi-chiàn Bī-choân Liông, 8-kio̍k-hā in-ūi put-boán chú-sím ê hó-kiû sa̋n-sín phòaⁿ-koat hőng khu-tio̍k chhut-tiûⁿ, sī kò-jîn chit-gia̍p seng-gâi thâu-chi̍t-pái.
* 2025 nî 7 goe̍h 29, tī Tâi-tiong Chiu-chè Iá-kiû-tiûⁿ tùi-chiàn Tiong-sìn Hiaⁿ-tī, 10-kio̍k-siōng móa-lúi bīn-tùi Chhòa Chê-tiat kòng chhut chi̍t-ki tó-gōa-iá hong-hiòng ê hőng-bú-láng, m̄-nā sī i seng-gâi thâu-chi̍t-ki móa-lúi hőng-bú-láng, mā sī Tâi-kǹg Hiông-eng tūi-sú tē-100-ki hőng-bú-láng.

## Chham-khó Chu-liāu

## Gōa-pō͘ Liân-kiat
Hân-ji̍t Gī-goân Liân-bêng

**Hân-ji̍t Gī-goân Liân-bêng** (韓日議員聯盟, 한일의원연맹) sī Hân-kok Ji̍t-pún Gī-goân Liân-bêng Cho͘-chit.
Tsiàn-sî Tsok-tsiàn Thóng-chè-khoân

**Tsiàn-sî Tsok-tsiàn Thóng-chè-khoân** (戰時作戰統制權, 전시 작전통제권, Wartime Operational Control) sī Tsiàn-sî Kun-sū Thóng-chè-khoân.

Lūi-pia̍t:Kun-sū
Tēⁿ Hō-kin

**Tēⁿ Hō-kin** (), sī Tâi-oân ê iá-kiû soán-chhiú, bo̍k-chiân tī Tiong-hôa Chit-pāng Tiong-sìn Hiaⁿ-tī hāu-le̍k, siú-pī ūi-tì sī tâu-chhiú.

## Seng-gâi
Tēⁿ Hō-kin sī Tâi-tang lâng, ū A-bí-cho̍k ê pōe-kéng, chū-sè-hàn chiap-siū iá-kiû hùn-liān, bat tī Sin-seng Kok-sió, Thài-goân Kok-tiong tha̍k-chheh.

ji̍p-khì Thô-hn̂g Lông-kang liáu-āu, i choan-chit tâu-chhiú. Chham-ka tē-1-kài O͘-pà-kî Choân-kok Ko-tiong Iá-kiû Tōa-sài, tī 16-kiông-sài ê sî bīn-tùi Se-oán Ko-tiong hiō-oān 4-kio̍k bô sit-hun, tâu chhut 7-pái sa̋n-sín tit-tio̍h sèng-tâu; chún-koat-sài bīn-tùi Kok-pó Ka-siong, sian-hoat 6⅔-kio̍k hőng khà chhut 4-ki an-táⁿ sit 1-hun phah-iâⁿ. Ko-tiong saⁿ-nî ê sî, i tī Ko-tiong Iá-kiû Liân-sài bo̍k-thûi-cho͘ sài-sū kiam-jīm táⁿ-kek, pēng-chhiáⁿ tī 4-kiông-sài bīn-tùi Ko-oán Kang-siong sian-hoat 8⅓-kio̍k sit 2-hun phah-iâⁿ pí-sài.

2016 nî ji̍p-khì Kok-li̍p Thé-io̍k Tāi-ha̍k. 2019 nî ka-bêng Bí-kok Chit-pāng Lo̍k-sam-ki Dodgers, tī Sió-liân-bêng phah-piàⁿ. 2022 nî 3 goe̍h hō͘ Dodgers sek-chhut liáu-āu, tī kâng-goe̍h 22 hō ka-ji̍p to̍k-li̍p liân-bêng ê , chiâⁿ-chò Iûⁿ Tāi-kong ê tūi-iú kè-sio̍k tī Bí-kok phah-piàⁿ.

2022 nî i soan-pò͘ beh tńg-khì Tâi-oân chham-ka soán-siù-hōe, lo̍h-bóe tī tē-it-lûn tē-6-ūi hō͘ Tiong-sìn Hiaⁿ-tī kéng tio̍h. Ji̍p-khì Tiong-chit liáu-āu tī 2023 nî tit-tio̍h Sin-jîn-ông.

## Keng-le̍k
* Bí-kok Chit-pāng Lo̍k-sam-ki Dodgers Sió-liân-bêng (2019 nî－2021 nî)
* To̍k-li̍p Iá-kiû Liân-bêng Bí-chit Hia̍p-hōe tang-khu Ô͘-kok Bé-thâu Khián (2022 nî)
* Tiong-hôa Chit-pāng Tiong-sìn Hiaⁿ-tī (2022 nî 8 goe̍h －)

## Sêng-pāng Kok-chhiú Keng-le̍k
*2021 nî U-23 Sè-kài-poe Iá-kiû-sài Tiong-hôa-tūi
*2022 nî A-chiu Ūn-tōng-hōe iá-kiû pí-sài Tiong-hôa-tūi

## Te̍k-sû Sū-chek
* 2023 nî 5 goe̍h 19, Tiong-sìn Hiaⁿ-tī tī Sin-pak Chhī-li̍p Sin-chng Iá-kiû-tiûⁿ tùi-chiàn Hù-pang Hān-chiòng, Tēⁿ Hō-kin tam-jīm sian-hoat tâu-chhiú, chú-tâu 6⅓-kio̍k bô sit-hun, sàng chhut 7-pái sa̋n-sín kah 1-pái sì-bái-kiû pó-sàng, bô hőng khà chhut an-táⁿ, bô sit-hun, lo̍h-tiûⁿ liáu-āu chiap-sio̍k tâu-kiû ê tâu-chhiú Siā Êng-hô, Ngô͘ Chùn-úi kah Lī Gān-chheng mā bô hőng khà chhut an-táⁿ, lo̍h-bóe in 4-ê kiōng-tông oân-sêng liân-bêng sú-siōng thâu-chi̍t-tiûⁿ kúi-nā-ê tâu-chhiú chò-hóe oân-sêng ê bû-an-táⁿ pí-sài.

## Chit-pāng Seng-gâi Sêng-chek

## Chham-khó Chu-liāu

## Gōa-pō͘ Liân-kiat
* 
* 
*
Tâi-tang Iá-kiû Chhun

**Tâi-tang Iá-kiû Chhun** sī chi̍t-ê ūi tī Tâi-tang-koān Tâi-tang-chhī ê iá-kiû-tiûⁿ, lāi-té ū Tē-it Iá-kiû-tiûⁿ kah Tē-jī Iá-kiû-tiûⁿ. Kiû-tiûⁿ lī Tâi-tang chhī-khu chē-chhia chha-put-to 10-hun-cheng tio̍h ē-sái kàu, kàu Tâi-tang Chhia-thâu mā kan-na 500-kong-chhioh, hù-kīn ē-tàng thêng-chhia ê só͘-chāi mā chiok chē, kau-thong hui-siông hong-piān.

## Le̍k-sú
Tâi-tang Iá-kiû Chhun lóng-chóng ū Tē-it Iá-kiû-tiûⁿ kah Tē-jī Iá-kiû-tiûⁿ nn̄g-ê iá-kiû tē-tiûⁿ, sī bo̍k-chiân Tâi-tang-koān siōng chèng-sek--ê iá-kiû-tiûⁿ; tī Tâi-tang Iá-kiû Chhun oân-kang khé-iōng chìn-chêng, Tâi-tang ê iá-kiû pí-sài lóng tī Keng-seng Pak Lō͘ ê Tâi-tang Koān-li̍p iá-kiû-tiûⁿ (taⁿ Tâi-tang Koān-li̍p Lúi-kiû-tiûⁿ) kí-hêng. 1994 nî Tâi-tang koān-tiúⁿ Tân Kiàn-liân goân-té beh khí Tâi-tang-koān Ūn-tōng Kong-hn̂g, tān-sī in-ūi Kàu-io̍k-pō͘ bô tông-ì, lo̍h-bóe kái khí Tâi-tang Iá-kiû Chhun. Tē-jī Iá-kiû-tiûⁿ tī 2000 nî 3 goe̍h tāng-kang, khai 1-ek 2-chheng-bān kho͘, tī 2001 nî 12 goe̍h 15 lo̍k-sêng khé-iōng. Tē-it Iá-kiû-tiûⁿ tī 2000 nî 11 goe̍h 24 tāng-kang, tī 2003 nî 7 goe̍h oân-kang liáu-āu, in-ūi giām-siu ê būn-tê bô-hoat-tō͘ má-siōng lo̍k-sêng khé-iōng, lo̍h-bóe tī 2006 nî 5 goe̍h 28 chèng-sek khé-iōng, pēng-chhiáⁿ tī hit-kang chìn-hêng Tiong-hôa Chit-pāng Sêng-thài COBRAS tùi-chiàn Hiaⁿ-tī Chhiūⁿ ê lē-hêng-sài, kui-ê Iá-kiû Chhun lóng-chóng khai Sin-tâi-phiò 3.8-ek kho͘.

Tâi-tang Iá-kiû Chhun tī 2018 nî 4 goe̍h oân-sêng àm-sî chiàu-bêng siat-pī, hō͘ Tâi-tang Tē-it Iá-kiû-tiûⁿ thang tī e-àm chìn-hêng pí-sài. 2018 nî Tang-hōaⁿ Liân-bêng U8 Iá-kiû Iau-chhiáⁿ-sài koan-kun-sài, Sin-pak-chhī Kok-pó Ka-siong tùi-chiàn Ko-hiông-chhī Ko-oán Kang-siong, chiâⁿ-chò ū àm-sî chiàu-bêng siat-pī liáu-āu ê thâu-chi̍t-tiûⁿ pí-sài, hō͘ Tâi-tang ê hiong-chhin thâu-chi̍t-pái tī e-àm kàu hiān-tiûⁿ khòaⁿ iá-kiû pí-sài. Lēng-gōa, Tâi-tang-koān chèng-hú mā hō͘ Tâi-tang Iá-kiû Chhun Tē-it Iá-kiû-tiûⁿ keng-sin kiû-tiûⁿ lāi-iá ê bāng-á, LED tiān-chú kè-hun-pán, kiû-tiûⁿ choán-pò-sek kah kiû-oân hiu-sek-sek téng-téng ê siat-si.

2022 nî 3 goe̍h 1hō, liân-bêng kong-pò͘ lē-hêng-sài sài-têng, an-pâi 5 goe̍h 24, 25 nn̄g-kang tī Tâi-tang Kiû-tiûⁿ chìn-hêng sài-sū, iû Lo̍k-thian Thô-oân tùi-chiàn chú-tiûⁿ ê Tiong-sìn Hiaⁿ-tī (āu-lâi 5/25 sài-têng in-ūi lo̍h-hō͘ iân-sài), mā-sī keh 14-tang liáu-āu koh-chi̍t-pái ū chit-pāng sài-sū ê an-pâi.

## Kiû-tiûⁿ Chu-sìn
* Chē-chí: Tâi-tang-koān Tâi-tang-chhī Heng-an-lō͘ 525-hō 
* Koan-chiòng-se̍k sò͘-liōng: 6,500-se̍k
* Tó-gōa-iá: 320 Eng-chhioh
* Tiong-gōa-iá: 400 Eng-chhioh
* Chiàⁿ-gōa-iá: 320 Eng-chhioh
* Hù-kīn: Tâi-tang Chhia-thâu tē-tô͘

## Tiōng-iàu Ji̍t-chí
* Tiong-hôa Chit-pāng thâu-chi̍t-chiàn: 2006 nî 5 goe̍h 28 (Sêng-thài COBRAS 4 : 1 Hiaⁿ-tī Chhiūⁿ)
* Bêng-seng-sài: bô
* Kùi-āu-sài: bô
* Tâi-oân Tōa-sài: bô 
* Kok-chè pí-sài: bô

## Kau-thong Chu-sìn
* Tâi-thih: Tâi-tang Chhia-thâu (Lâm-hôe-sòaⁿ, Tâi-tang-sòaⁿ）
* Kong-chhia: Tâi-tang chhī-khu kong-chhia Phó͘-iu-má Kheh-ūn Lio̍k-hái-khong Khoài-chia̍t Lō͘-sòaⁿ Iá-kiû-tiûⁿ Chām

## Gōa-pō͘ Liân-kat

* Tiong-hôa Chit-pāng 大聯盟全球資訊網- Tâi-tang Koān-li̍p Iá-kiû-tiûⁿ

## Chham-khó Chu-liāu
Thian-kun

**Thian-kun** (天君) sī Má-hân (馬韓) So͘-thô͘ (蘇塗) ê Chè-si-tióng.

Lūi-pia̍t:Chheng-hō
Lô͘ Siù-iàn

**Lô͘ Siù-iàn** (盧秀燕, 1961 nî 8-ge̍h 31–) sī Tiong-hôa Bîn-kok Tiong-kok Kok-bîn-tóng chèng-tī jîn-bu̍t, hiān-jīm Tâi-tiong-chhī chhī-tiúⁿ. Bat chò-kóe kì-chiá, li̍p-hoat úi-oân, Tâi-oân-séng gī-oân t.t.

Lô͘ Siù-iàn ùi 1994 nî khai-sí bak chèng-tī, tong-chhe-sî tī Tâi-tiong-chhī soán-khu tòng-soán, chò siōng bóe kài ê Tâi-oân-séng gī-hōe gī-oân. 1999 nî kàu 2018 nî, i liân-sòa tòng-soán 6 kài li̍p-hoat úi-oân. 2018 nî Tâi-tiong-chhī chhī-tiúⁿ soán-kí ê sî, i ê tek-phiò-lu̍t khah iâⁿ beh kēng-soán liân-jīm ê Lîm Ka-liông, tio̍h lâi tòng-soán-chò Tâi-tiong koān-chhī ha̍p-pèng í-āu ê tē-3 jīm chhī-tiúⁿ, iā sī KBT ê thâu 1 ūi cha-bó͘ chhī-tiúⁿ. Tī 2022 nî chhī-tiúⁿ soán-kí koh-chài tòng-soán.

## Chù-kha


Lūi-pia̍t:8 goe̍h 31 ji̍t chhut-sì
Lūi-pia̍t:Tâi-tiong-chhī Chhī-tiúⁿ
Lūi-pia̍t:Tē-9 kài li̍p-hoat úi-oân
Lūi-pia̍t:Tē-8 kài li̍p-hoat úi-oân
Lūi-pia̍t:Tē-5 kài li̍p-hoat úi-oân
Lūi-pia̍t:Tē-4 kài li̍p-hoat úi-oân
Lūi-pia̍t:Lô͘--sī
Tōa-pā-bián

**Tōa-pā-bián** (大罷免) a̍h-sī **Tāi-pā-bián** sī tī 2024 kàu 2025 nî--ê Tâi-oân, chú-iàu sī iû hoán-tùi Tiong-kok Kok-bîn-tóng--ê siā-hōe jîn-sū kap chèng-tóng chham-ú pā-bián tī 2024 nî tòng-soán--ê tē 11 kài Kok-bîn-tóng khu-he̍k li̍p-úi kap Sin-tek-chhī chhī-tiúⁿ (Ko Hông-an (高虹安), bat sio̍k tī Tâi-oân Bîn-chiòng Tóng, āu-lâi thé-tóng)--ê oa̍h-tāng. Lo̍h-bóe, 31 miâ Kok-bîn-tóng li̍p-úi, 1 miâ chhī-tiúⁿ kap 1 miâ Bîn-chú Chìn-pō͘-tóng gī-oân ê Pā-bián-àn thong-kòe, kî-tiong 24 miâ li̍p-úi kap Sin-tek chhī-tiúⁿ--ê pā-bián-àn tī 2025 nî 7 goe̍h 26 ji̍t tâu-phiò, kî-thaⁿ--ê 7 miâ li̍p-úi tī 8 goe̍h 23 ji̍t kí-hêng pā-bián tâu-phiò, in-ūi bô-tông-ì phiò pí tông-ì phiò khah chē, lóng siū hió-koat (否決); 7 goe̍h 13 Lâm-tâu-koān gī-goân Tân Gio̍k-lêng (陳玉鈴)--ê pā-bián-àn mā in-ūi tông-ì-phiò phiò-sò͘ bô kòe hō͘-tēng mā siū hió-koat.

Lūi-pia̍t:Tâi-oân chèng-tī ūn-tōng
Lūi-pia̍t:2024 nî
Lūi-pia̍t:2025 nî
Chhî Chin-ùi

縮圖|Chhî Chin-ùi koaⁿ-hong siàu-siōng
**Chhî Chin-ùi** (徐榛蔚; –) sī Tiong-hôa Bîn-kok Tiong-kok Kok-bîn-tóng chèng-tī jîn-bu̍t. Hiān-jīm ê Hoa-liân-koān koān-tiúⁿ, bat chò-kòe li̍p-hoat úi-oân. In ang-sài sī hiān-jīm li̍p-hoat úi-oân kap chiân-jīm Hoa-liân-koān koān-tiúⁿ Pò͘ Khun-Kî.

## Chham-khó chu-liāu

Lūi-pia̍t:Thô-hn̂g-chhī jîn-bu̍t
Lūi-pia̍t:Tē-9 kài li̍p-hoat úi-oân
Lūi-pia̍t:Chhî--sī
2025 nî Bí-kok kap Lō͘-se-a ê ko-chân hōe-gī

**2025 nî Bí-kok kap Lō͘-se-a ê ko-chân hōe-gī** (Eng-gí: , Lō͘-se-a-gí: ), sī Bí-kok chóng-thóng Donald Trump kap Lō͘-se-a chóng-thóng Vladimir Putin tī 2025 nî 8 goe̍h 15 ji̍t ê Bí-kok Alaska--ê Anchorage kí-hêng ê ko-chân hōe-gī (Eng-gí: **'), chham-siông [[2022 nî Lō͘-se-a chhim-lio̍k Ukraina]] ê siu-soah ê tāi-chì. Ē-tàng chù-ì ê sī, Putin iáu-koh siū-tio̍h [[Kok-chè Hêng-sū Hoat-īⁿ]] iōng chiàn-cheng-chōe [[thong-chhip]] (通緝).

Hōe āu, Trump kóng bô ta̍t-sêng poàⁿ hāng hia̍p-gī. Tān-sī [[Hun-lân Kok-chè sū-bū Gián-kiù-só͘]] (Eng-gí: **') ê ko-ki̍p giân-kiù-goân kiam Lō͘-se-a choan-ka Ryhor Nizhnikau lūn-kóng: Putin bô siū-tio̍h chè-chhâi, hoán-tńg ū ko-chân hōe-gī, bô-lūn hōe-gī lō͘-bóe án-choáⁿ, tùi i lâi kóng lóng sī kài tōa ê sèng-lī.

## Chù-kha


Lūi-pia̍t:Bí-kok ê chèng-tī
Lūi-pia̍t:Lō͘-se-a
Lūi-pia̍t:2025 nî
Lūi-pia̍t:Donald Trump
Ka-gī Chām

**Ka-gī Chām** ū khó-lêng sī:

* Ka-gī Chhia-thâu
* Ka-gī Chhia-thâu (Ko-thih)

Lūi-pia̍t:Hóe-chhia-thâu
Ìn-tō͘ Aryan gí-ki

**Ìn-tō͘ Aryan gí-ki** () sī Ìn-tō͘ Iran gí-cho̍k ê hun-ki, sio̍k-î Ìn-Au gí-hē ê chi̍t pō͘-hūn, hun-pò͘ tī-teh Ìn-tō͘, Pakistan, Nî-pô-lô kap Sri Lanka. Sī Aryan-lâng tī se-goân-chêng 20 sè-kí chah kàu Lâm A-chiu lâi ê giân-gú; hiān-tāi lán kā sú-iōng Ìn-tō͘ Aryan gí-giân ê cho̍k-kûn hō-chò Ìn-tō͘ Aryan-lâng. Chit-ê gí-ki lāi-té ê giân-gú chhiau-kòe 200 khoán. Thong-sè-kài tāi-iok ū 8 ek lâng ê bú-gú sio̍k-î Ìn-tō͘ Aryan gí-ki.

## Ín-iōng
Lâm Ko-ka-soh

[替代文字|縮圖|[Caucasus|Ko-ka-soh]]
**Lâm Ko-ka-soh** (; ; ; ; ) sī Ko-ka-soh Soaⁿ-be̍h ǹg-lâm ê Gruzia, Armenia kap Azebaijan saⁿ kok ê tē-khu. Chit-ê tē-khu tī Au-A Tāi-lio̍k ê tiong-sim, chio̍h-iû chham gá-suh ê chu-goân hong-phài. 1922 nî 12-ge̍h Gruzia, Armenia kap Azebaijan saⁿ kok kō͘ Gōa Ko-ka-soh Siā-hōe Chú-gī Liân-pang Soviet Kiōng-hô-kok (Transcaucasian Socialist Federative Soviet Republic) ê bêng-gī lâi ka-ji̍p Soviet Siā-hōe-chú-gī Kiōng-hô-kok Liân-bêng.
Tiong-Ji̍t-Hân Léng-tō-jîn Hoē-gī

**Tiong-Ji̍t-Hân Léng-tō-jîn Hoē-gī** (中日韓領導人會議) sī Tiong-kok, Ji̍t-pún kap Hân-kok ê léng-tō-jîn hoē-gī.

Lūi-pia̍t:Tiong-hoâ Jîn-bîn Kiōng-hô-kok ê chèng-tī
Lūi-pia̍t:Ji̍t-pún ê chèng-tī
Lūi-pia̍t:Hân-kok ê chèng-tī
Sûi-sin nńg-thé

**Sûi-sin nńg-thé** (**'), chiū-sī hê-tài-hêng (攜帶型) ê nńg-thé, mā hō-chò **le̍k-sek nńg-thé** (**'), sī chí m̄ bián an-chng tī chú-ki lāi-té ē èng-iōng nńg-thé, kì-lo̍k bōe lâu tī chú-ki lāi-té, ē-tàng iōng sûi-sin-tia̍p (**) chhà, tī chi-oān ê tiān-náu lāi-té pháng.
Le̍k-sek nńg-thé

**Le̍k-sek nńg-thé** thang chí:
* Sûi-sin nńg-thé: Hàn-jī 綠色軟體, thang sûi-sin chà ê nńg-thé
* Lek-sek nńg-thé: Hàn-jī 勒索軟體 (Bûn-giân-im), kòng-chîⁿ ê nńg-thé
Lek-sek nńg-thé

**Lek-sek nńg-thé** (勒索軟體; pe̍h-ōe lâi kóng chiū sī "lo-lut nńg-thé", "kòng-chîⁿ nńg-thé") sī 1 khoán pháiⁿ-thé, ē ka-bi̍t  (*encrypting*) siū-hāi-chiá ê ko-jîn chū-liāu, ti̍t-kàu sio̍k-kim kiáu--chhut-lâi. Oh tui-chong ê sò͘-ūi hòe-pè, pí-jû paysafecard iah-sī Bitcoin kap ki-thaⁿ ê àm-bé thong-hòe  tiāⁿ-tiāⁿ sú-iōng lâi la̍p sio̍k-kim, tì-kàu tui-chong kap khí-sò͘  hoān-chōe ê chiâⁿ khùn-lân. In-ūi si̍t-chò nńg-thé ê têng-tâⁿ, gōa-sia̍p ê àm-bé-ha̍k ê só͘-sî  iah-sī oân-choân khiàm ka-bi̍t tī lek-sek nńg-thé lāi-tén ū-sî-á goân-té ê tóng-àn thang  hêng-goân. 

Lek-sek nńg-thé ê kong-ke̍k tián-hêng ê chok-hoat sī iōng Trojan (chhâ-bé), ké-chò ha̍p kui-tēng ê tóng-àn, phiàn iōng-chiá chài--lo̍h ah sī phah-khui, tī i iōng tiān-chú phòe sàng kàu-ūi--ê sî.  M̄-kú, khah hiáⁿ-ba̍k ê lē sī WannaCry, ē chū-tōng tī tiān-náu tiong-kan thoân-sàng, m̄-bián iōng-chiá hō͘-tōng.

Siōng-chá tī 1989 nî khí, chiū ū thâu chi̍t ê kì-chài ê lek-sek nńg-thé, hō-chò AIDS trojan, iōng lek-sek nńg-thé khi-phiàn tī kok-chè tiong sêng-tióng. Ū 1 e̍k 8150 bān ê lek-sek nńg-thé kong-ke̍k choân-kiû, tī 2018 nî ê téng poàⁿ-nî, chhiau-kòe 2017 nî ê téng poàⁿ nî ê 229%. tī 2014 nî 6 goe̍h, an-choân nńg-thé kong-si McAfee hoat-piáu chū-liāu, tián-chhut khioh-tio̍h--ê chit kùi (quarter) ê lek-sek nńg-thé ê kiàn-pún sò͘-liōng, sī téng-nî kâng chi̍t kùi ê nn̄g pōe í-siōng. CryptoLocker bat te̍k-pia̍t sêng-kong, tī hō͘ chip-hoat ki-koan the̍h-tiāu chìn-chêng, khip-siu chhiau-kòe 300 bān Bí-kim, CryptoWall hō͘  Bí-kok Liân-pang Tiâu-cha Kio̍k (FBI) ko͘-kè, tī 2015 nî 6 goe̍h í-chêng, lúi-chek chhiau-kòe 1800 bān Bí-kim. Tī 2020, Bí-kok Bāng-lō͘ Hoān-chōe Tâu-sò͘ Tiong-sim chiap-siu tio̍h 2474  phiⁿ tâu-sò͘, jīn-bat chò lek-sek nńg-thé só͘-ûi, ū thâu-chéng ê sún-sit chhiau-kòe 2910 bān Bí-kim. Kin-kù FBI, chiah-ê sún-sit khó-lêng chhiau-kòe chit ê gia̍h.  Kin-kù Statistica, tī 2021 nî choân sè-kài ū 6 ek 2300 bān kái lek-sek nńg-thé ê kong-ke̍k, 2022 nî sī 4 ek 9300 bān kái.

La̍p hō͘ lek-sek nńg-thé ê chîⁿ, ko͘-kè tī 2019 nî ū 11 ek Bí-kim (ē-té mā sī),  2020 nî sī 9.99 ek, 2023 nî ê kì-lio̍k sī 12.5 ek, 2024 nî kín-kín tò-kiu kàu 8.13 ek,  in-ūi siū-hāi chiá bô la̍p sio̍k-kim kap hoat-lu̍t chip-hoat ê hêng-tōng.

## Chù-kha


Lūi-pia̍t:Hoān-choē
Lūi-pia̍t:Pháiⁿ-thé
Tāi-hân Bîn-kok Hoat-īⁿ

**Tāi-hân Bîn-kok Hoat-īⁿ** ( *(daehanmingug beob-won)*, hàn-jī: ), mā hō-chò **Hân-kok Hoat-īⁿ** (韓國法院), sī Tāi-hân Bîn-kok ê Hoat-īⁿ.

## Siong-koan
* Tāi-hân Bîn-kok Tāi-hoat-īⁿ
* Tāi-hân Bîn-kok Hiàn-hoat Châi-phòaⁿ-só͘

Lūi-pia̍t:Hân-kok ê chèng-tī
Lūi-pia̍t:Hoat-īⁿ
Yosida Kazumasa

**Kiat-tiân It-chiòng**（, ) sī Ji̍t-pún ê iá-kiû soán-chhiú, siú-pī ūi-tì sī tâu-chhiú, chìn-chêng bat hāu-le̍k kòe Ji̍t-pún Chit-pāng O͘-le̍k-sū Béng-gû kah Tiong-hôa Chit-pāng Tâi-kǹg Hiông-eng.

## Seng-gâi
Kiat-tiân It-chiòng tī 2013 nî ê Ji̍t-pún Chit-pāng soán-siù-hōe lāi-té hō͘ O͘-le̍k-sū Béng-gû kéng-tio̍h, khai-sí i-ê chit-pāng seng-gâi. 2021 nî kui-kùi bô it-kun ê chhut-sài ki-hōe, tī jī-kun tâu liáu mā m̄-sī chin hó, lo̍h-bóe tī 10 goe̍h 5 hō hō͘ kiû-thoân sek-chhut.

2022 nî 3 goe̍h 4 hō ka-ji̍p to̍k-li̍p liân-bêng ê . Āu--lâi tī 2024 nî 8 goe̍h 1 hō khì-kàu Tâi-oân ka-ji̍p Tiong-hôa Chit-pāng ê Tâi-kǹg Hiông-eng. 2025 nî kiû-kùi kiat-sok liáu-āu lī-khui Tâi-kǹg Hiông-eng, 12 goe̍h ka-ji̍p Ji̍t-pún gia̍p-î kiû-tūi Oân-hân Pak-Ji̍t-pún Kong-si.

## Chit-pāng Seng-gâi Sêng-chek
### Tâu-kiû Sêng-chek

### Siú-pī Sêng-chek

### Pōe-hō
* **14** (Ji̍t-pún Chit-pāng O͘-le̍k-sū Béng-gû, 2015 nî－2021 nî)
* **18** (Iá-kiû Thiau-chiàn Liân-bêng ，2022 nî－2023 nî, Ji̍t-pún Chit-pāng , 2024 nî)
* **41** （Tiong-hôa Chit-pāng Tâi-kǹg Hiông-eng, 2024 nî－2025 nî)

## Chham-khó Chu-liāu

## Chù-kha

## Gōa-pō͘ Liân-kiat

* 
*
Brandon Leibrandt

**Brandon Charles Leibrandt** (óa-im: *<sup>Bu-lián-tng Chhiá-ló-su Le-bu-lián-thoh</sup>*, ), sī Bí-kok ê iá-kiû soán-chhiú, siú-pī ūi-tì sī tâu-chhiú, chit-má tī Cincinnati Âng-lâng hāu-le̍k, Tiong-bûn teng-lo̍k-miâ hō-chò "**Lí Phok-teng**" (Hôa-gí:  *Lǐbódēng*). Bat hāu-le̍k kòe Māi-a-bi̍t Má-lîm Hî kah Tiong-hôa Chit-pāng Tiong-sìn Hiaⁿ-tī.

## Seng-gâi
### Bí-kok Chit-pāng
2014 nî Bí-kok Chit-pāng Tāi-liân-bêngsoán-siù, Leibrandt tī tē-6-lûn hō͘ Hùi-siâⁿ Hùi-siâⁿ-lâng kéng-tio̍h. 2017 nî, i tī Sió-liân-bêng tit-tio̍h 11-sèng 5-pāi, hông-gū-lu̍t 3.62. 2018 nî, i tit-tio̍h 4-sèng 1-pāi, hông-gū-lu̍t 1.42. M̄-koh i āu-lâi khì tāng Tommy John chhiú-su̍t, hō͘ i tī 2018 nî chhun--ê kiû-kùi kah 2019 nî kiû-kùi lóng choân-pō͘ pò-siau. 

2020 nî 5 goe̍h 29, Hùi-siâⁿ-lâng kā i sek-chhut.

2020 nî 6 goe̍h, Leibrandt ka-bêng to̍k-li̍p liân-bêng. Āu--lâi i tī 8 goe̍h 10 hō ka-bêng Māi-a-bi̍t Má-lîm Hî, pēng-chhiáⁿ tī 23 hō khí--lih Tāi-liân-bêng. Hit-tang i chhut-sài 5-tiôⁿ pí-sài, hông-gū-lu̍t kan-na 2.00. Keh-nî i kah kiû-tūi sio̍k Sió-liân-bêng ê iok, m̄-koh i tī 2A kah 3A ê hông-gū-lu̍t ha̍p-kè ū 5.68, lo̍h-bóe kiû-kùi kiat-sok, i chiâⁿ-chò chū-iû kiû-oân.

2022 nî 2 goe̍h 28, Leibrandt koh-chi̍t-pái ka-bêng to̍k-li̍p liân-bêng, tān-sī chit-pái i chi̍t-kiû lóng bô tâu tio̍h hőng sek-chhut. 3 goe̍h, i kah Chi-ka-ko Hîm-á chhiam-iok. I tī Sió-liân-bêng tit-tio̍h 4-sèng 4-pāi, hông-gū-lu̍t 4.67. 8 goe̍h 5 hō, Hîm-á kā i sek-chhut.

2023 nî, Leibrandt ka-bêng to̍k-li̍p liân-bêng, pēng-chhiáⁿ 投出3.26 ê hông-gū-lu̍t, keh-nî i ê hông-gū-lu̍t kan-na 0.93, che mā hō͘ Cincinnati Âng-lâng chù-ì-tio̍h i, āu--lâi i tī 8 goe̍h 29 tńg--khì Tāi-liân-bêng, tâu 2.1-kio̍k bô sit-hun, pang-chō͘ kiû-tūi tit-tio̍h sèng-lī. 10 goe̍h 30, i chiâⁿ-chò chū-iû kiû-oân.

2024 nî 11 goe̍h 8 hō, Leibrandt kah Niú-iok Iông-ki chhiam--loeh Sió-liân-bêng ê ha̍p-iok, i tī 3A tit-tio̍h 1-sèng 0-pāi, hông-gū-lu̍t 2.85, m̄-koh iu-goân tī 6 goe̍h 10 hō hō͘ Iông-ki sek-chhut。

### Tiong-hôa Chit-pāng
2025 nî 6 goe̍h 12, Leibrandt ka-bêng Tiong-chit ê Tiong-sìn Hiaⁿ-tī, pēng-chhiáⁿ iōng "Lí Phok-teng" chò i tī Tiong-chit ê teng-lo̍k-miâ.

## Chit-pāng Seng-gâi Sêng-chek
### Bí-kok Chit-pāng

### Tiong-hôa Chit-pāng

## Chham-khó Chu-liāu

## Gōa-pō͘ Liân-kiat

Lūi-pia̍t:Tiong-hôa Chit-pāng gōa-che̍k kiû-oân
Lūi-pia̍t:Tiong-sìn Hiaⁿ-tī kiû-oân
Lūi-pia̍t:Bí-kok iá-kiû soán-chhiú
Hiân-bú 4-4

**Hiân-bú 4-4** () sī Tāi-hân Bîn-kok ê SLBM.

## Siong-koan

## Chù-kái

Lūi-pia̍t:Bú-khì
Lūi-pia̍t:Hân-kok
KN-08 Hu̍t-tān-thâu

**KN-08 Hu̍t-tān-thâu** (Tiâu-sián-gí: ; hàn-jī: ; lô-má-jī: KN-08 Nuclear warhead) sī Tiâu-sián Bîn-chú-chú-gī Jîn-bîn Kiōng-hô-kok Hóe-chheⁿ 13-hêng (ko) ê Hu̍t-tān-thâu.

## Miâ
*KN-22 Joa̍h-hu̍t-tān-thâu
*Hoé-soaⁿ 31

Lūi-pia̍t:Bú-khì
KN-22 Joa̍h-hu̍t-tān-thâu

**KN-22 Joa̍h-hu̍t-tān-thâu** (Tiâu-sián-gí: ; hàn-jī: ; lô-má-jī: KN-22 Thermonuclear warhead) sī Tiâu-sián Bîn-chú-chú-gī Jîn-bîn Kiōng-hô-kok Hóe-chheⁿ 14-hêng (ko), Hóe-chheⁿ 15-hêng (ko) ê Joa̍h-hu̍t-tān-thâu.

## Miâ
*KN-08 Hu̍t-tān-thâu
*Hoé-soaⁿ 31

Lūi-pia̍t:Bú-khì
Tân Pek-chheng

**Tân Pek-chheng** () sī Tâi-oân ê iá-kiû soán-chhiú, siú-pī ūi-tì sī tâu-chhiú, bo̍k-chiân tī Tiong-hôa Chit-pāng Tâi-kǹg Hiông-eng hāu-le̍k, tī 2022 nî Tiong-hôa Chit-pāng Soán-siù-hōe lāi-té hō͘ Tâi-kǹg Hiông-eng í tē-8-lûn tē-12 chí-miâ kéng--ji̍p-khì. Chit-pāng it-kun chho͘-teng-pán sī 2024 nî 4 goe̍h 6 hō, tī Tōa-pi-ô͘ Iá-kiû-tiûⁿ tùi-chiàn Hù-pang Hān-chiòng ê pí-sài.

## Seng-gâi
Tân Pek-chheng siàu-liân ê sî sī Lâm-tâu-koān chāi-tē Hōng-hông Kok-sió Siàu-pāng-tūi ê kiû-oân, sui-jiân sī chiàⁿ-chhiú-á, m̄-kò tī kàu-liān ê kiàn-gī chi-hā kái liān tò-chhiú tâu-kiû, phah-kiû. Tī tha̍k Tiong-heng Tiong-ha̍k ê sî koh in-ūi chiap-siū kàu-liān ê chí-sī, choan-sim hiàng tâu-chhiú hoat-tián. Ko-tiong seng-gâi kiat-sok liáu-āu, tī ha̍k-tiúⁿ Chn̂g hō-úi (chit-má sī Bī-choân Liông ê soán-chhiú) ê thui-chiàn chi-hā, khì Lâm-hôa Tāi-ha̍k tha̍k-chheh.

Tāi-ha̍k ê sî, Tân Pek-chheng bat in-ūi chhiú-āu-khiau kin-tòa tio̍h-siong su-iàu hioh chi̍t-tang tī-liâu. Pit-gia̍p liáu-āu, Tân Pek-chheng tī hit-tang-chūn Lâm-hôa Tāi-ha̍k kàu-liān Chhòa Tiōng-lâm ê thui-chiàn chi-hā chham-ka 2021 nî Tiong-hôa Chit-pāng Kùi-tiong Soán-siù-hōe, tān-sī chòe-āu lo̍h-soán. Āu--lâi Tân Pek-chheng cháu-khì gia̍p-î kiû-tūi An-éng Sian-bu̍t seng phah chi̍t-tang ê pí-sài, 2022 nî koh chham-ka kùi-tiong soán-siù, hō͘ hit-tang tú chhòng-li̍p ê Tâi-kǹg Hiông-eng chí-miâ.

2023 nî nî-té, Tân Pek-chheng chiâⁿ-chò Tâi-kǹg Hiông-eng ûi-it chham-ka A-chiu Chit-pāng Koan-kun Cheng-pà-sài ê kiû-oân, tāi-piáu Tiong-hôa Chit-pāng chhut-sài, chiūⁿ-tiûⁿ hun-pia̍t tùi Ji̍t-pún tâu 0.1-kio̍k bô sit-hun, kùi-kun-sài tùi Ò-chiu tâu 2.1-kio̍k sit 2-hun.

In-ūi tú chhòng-li̍p ê tūi-ngó͘ ài seng tī jī-kun chìn-hêng chi̍t-tang ê pí-sài, só͘-í Tân Pek-chheng ê it-kun chho͘-teng-pán sī tī 2024 nî ê 4 goe̍h 6 hō, m̄-koh piáu-hiān bô lí-sióng, tam-jīm sian-hoat tâu-chhiú chú-tâu 2.2-kio̍k tio̍h sit 7-hun lo̍h-tiûⁿ, Tiong-chit lāi-té sī chho͘-teng-pán ê tē-5-lâng.

2024 nî nî-té, Tân Pek-chheng koh-chi̍t-pái chiâⁿ-chò Tâi-kǹg ê ûi-it tāi-piáu chham-ka Sè-kài Iá-kiû 12-kiông Sài, pēng-chhiáⁿ tī ī-sài sian-hoat tùi-chiàn Ji̍t-pún, koh-tī ho̍k-sài liân-sòa nn̄g-kang sian-hoat tùi-chiàn Bí-kok kah Ji̍t-pún.

## Chit-pāng Seng-gâi Sêng-chek

## Chham-khó Chu-liāu

## Gōa-pō͘ Liân-kiat

* 

Lūi-pia̍t:Lâm-tâu-koān jîn-bu̍t
Pek
Lūi-pia̍t:Tâi-kǹg Hiông-eng kiû-oân
Lūi-pia̍t:2024-nî Sè-kài Iá-kiû 12-kiông Pí-sài Tâi-oân soán-chhiú
Lūi-pia̍t:Tâi-oân iá-kiû soán-chhiú
Iân-chio̍h

**Iân-chio̍h** (緣石; ) sī tō-lō͘ pho͘-bīn kap kau-thong-tó he̍k-chiá sī jîn-hêng-tō sio-chia̍p ê tn̂g-liâu-hêng, ū koân-kē-gám ê siat-sī.

Lūi-pia̍t:Tō-lō͘
Khó͘ Têng-lûn

**Khó͘ Têng-lûn** (), sī Tâi-oân ê iá-kiû soán-chhiú, bo̍k-chêng tī Tiong-hôa Chit-pāng Tiong-sìn Hiaⁿ-tī hāu-le̍k, siú-pī ūi-tì sī gōa-iá-chhiú. I chham-ka 2024 nî soán-siù-hōe, tī tē-it-lûn hō͘ Tiong-sìn Hiaⁿ-tī kéng tio̍h, sī hit-kài ê thàm-hoe, āu-lâi í chhiam-iok-kim 540-bān-kho͘ ka-ji̍p Tiong-sìn Hiaⁿ-tī.

2024 nî 10 goe̍h 9 hō tī Lo̍k-thian Thô-hn̂g Iá-kiû-tiûⁿ tùi-chiàn Lo̍k-thian Thô-oân ê pí-sài lāi-té, Khó͘ Têng-lûn sian-hoat tam-jīm jī hoan tiong gōa-iá-chhiú, sī seng-gâi thâu-chi̍t-pái chhut-sài kah sian-hoat. 2025 nî 5 goe̍h 2 hō, tī Ka-gī Chhī-li̍p Iá-kiû-tiûⁿ tùi-chiàn Tâi-kǹg Hiông-eng, 5-kio̍k-siōng bīn-tùi Hagens kòng-chhut ū 1-hun táⁿ-tiám ê saⁿ-lúi an-táⁿ, sī i chit-pāng seng-gâi ê thâu-chi̍t-ki an-táⁿ kiam thâu-chi̍t-hun táⁿ-tiám. 9 goe̍h 12 tī Tâi-pak Tōa-kī-tàn tùi-chiàn Lo̍k-thian Thô-oân, 6-kio̍k-siōng bīn-tùi tiòng-kè tâu-chhiú Chng Him-gān kòng-chhut chi̍t-ki tó-gōa-iá hong-hiòng saⁿ-hun táⁿ-tiám ê hőng-bú-láng, sī i seng-gâi thâu-chi̍t-ki.

## Keng-le̍k
* Thô-hn̂g-chhī Tiong-pêng Kok-sió Siàu-pāng-tūi
* Thô-hn̂g-chhī Sin-bêng Kok-tiong Chheng-siàu-pāng-tūi
* Thô-hn̂g-chhī Pêng-tìn Ko-tiong Chheng-pāng-tūi
* Tiong-hôa Chit-pāng Tiong-sìn Hiaⁿ-tī (2024 nî－)

## Chit-pāng Seng-gâi Sêng-chek

## Chham-khó Chu-liāu

## Gōa-pō͘ Liân-kiat
Hā-gú-siā

**Hā-gú-siā**(廈語社) sī Bîn-kok cha̍p-jī nî  4 ge̍h 28 ji̍t ,ūi Ē-mn̂g Kó͘-lōng-sū Pit-kè-soaⁿ sêng-li̍p ê chi̍t-gê phah-sǹg í Hā-gú thui-tōng Hā-gú-khu-he̍k bûn-hòa ūn-tōng ê siā-thoân.Chú-iàu thui-tōng chiá sī Chiu Piān-bêng Ss. kap Siō khèng-goân Ss.Tē-it-jîm siā-tiúⁿ sī tng-sî Hā-tāi ê hāu-tiúⁿ Lîm Bûn-khèng Ps.  

## HĀ-GÚ-SIĀ Ê CHONG-CHÍ

* Kin-kù gú-im-ha̍k chè-tiāⁿ 「Hā-gú-im-jī」,jî-chhiá chhui-hêng
* ēng 「Hā-gú-im-jī」 tī Hā-gú khu-he̍k choh bûn-hòa ūn-tōng,í bô͘-kiû kàu-io̍k phó͘-ki̍p,bîn-tì cheng-chìn

## SÊNG-LI̍P Ê PŌE-KÉNG
1920s ê Bân-lâm tàu tī o͘-hûn tiong,peh-sìⁿ ê o͘-àm í-keng kàu tī ke̍k-tiám.

beh jû-hô kài-thàu kóa kng-sòaⁿ hō͘ in? siōng iàu-kín ê tio̍h-sī phó͘-ki̍p kàu-io̍k,ke-thiⁿ peh-sìⁿ ê tì-sek.

chóng-sī tī pîn-jio̍k ê Tiong-kok,kan-ta chit-gê bân-lâm ê só͘-chai,tio̍h-sǹg ū pah gōa gê chhin-chhiūⁿ Tân Ka-kiⁿ Ss. kam-goān piàⁿ ke-hé lâi siat o̍h-tn̂g ê lâng,phái-seh iā-tio̍h kúi-nā cha̍p nî chiah ū hoat-tō͘ si̍t-hiān kàu-io̍k ê phó͘-ki̍p.

Hàn-jī tek-khak oh,khùn-khó͘ tiong ê Ē-lâm lâng bô hoat tán.

kan-ta ū chi̍t hoat,tio̍h sī chioh in thian-jiân ê gú-giân,ēng kán-īⁿ ê bûn-jī,lâi khoài-sok kàu-io̍k ê phó͘-ki̍p.

Chiū án-ni,Ē-mn̂g tōa-o̍h ê chi̍t-kóa tì-sek hūn-chú kap jia̍t-sim ê siā-hōe jîn-sū,tàu-tīn khí-chō chit-gê Hā-gú-siā,phah-sǹg khí-chō  bân-lâm giân-gú ê sin bûn-jī,ōe-thang lâi kái-chìn Hā-gú-khu-he̍k ê bûn-hòa sū-gia̍p,hoat-tián kok-bîn ê cheng-sîn.

## HĀ-GÚ-SIĀ Ê ŪN-CHOK
Tùi Bîn-kok cha̍p-jī nî chiaⁿ-ge̍h,tiàm Kó͘-lōng-sū pit-kè-soaⁿ Lîm bûn-khèng Phok-sū ê chhù, kú-hêng thâu chi̍t-kè ê tiû-pī-hōe liáu-āu.Lóng-kiōng iá-ū saⁿ-pái ê tiû-pī-hōe,Chòe-chiong tī tâng-nî sì ge̍h 28 ji̍t ê tē sì-pái hōe-gī soan-pò͘ Hā-gú-siā ê sêng-li̍p.

hōe-gī thong-kòe kong-koat,gī-koat i-hā kui-hāng tāi-chì: 

### HĀ-GÚ-SIĀ Ê CHIONG-THÊNG

### HĀ-GÚ-SIĀ 1923-24 CHIP-HÊNG ÚI-OÂN-HŌE
Siā-tiúⁿ:Lîm Bûn-khèng

Su-khò͘:Lîm Êng-sim

Úi-oân:Lîm Un Phek-hâ.Lô͘ Chù-eng.Sih Éng-sú.Siō Khèng-goân.Chiu piān-pêng

### HĀ-GÚ-SIĀ 1923-24 KÀN-SŪ PŌ͘
Chóng Kàn-sū:Chiu piān-pêng

Hù-Chóng Kàn-sū:Siō Khèng-goân

## JÛ-HÔ KA-JI̍P HĀ-GÚ-SIĀ
Beh ka-ji̍p Hā-gú-siā,su keng-kè nn̄g-gê í-siōng ê siā-oân kài-siāu,jî-chhiá hō͘ chip-hêng-úi-oân-hōe jīn-khó.

Ū Chàn-cho͘ Hā-gú-siā ê,ōe-tit jīm ûi Hā-gú-siā ê siā-iú.

Siā-oân múi-nî su-iàu kiáu-la̍p 2 kho͘ hō͘ Hā-gú-siā,Hā-gú-siā ōe án ki kià-sàng Ki-koan-pò Tsilamtsiam chi̍t-hūn

## HĀ-GÚ KÁNG-SI̍P-SÓ͘

## CHHUT-PÁN-BU̍T
Tsilamtsiam 1-27 kii

Hagu Jipp buun

Oel seng Kangr hoal 

Hagu Ter-phiⁿ e Siaur-soat
Lūi-pia̍t:Tiong-hoâ Bîn-kok (1912–1949 nî)
Lūi-pia̍t:Ē-mn̂g le̍k-sú
Lūi-pia̍t:Bân-lâm-gí