North Carolina

**North Carolina** sī Bí-kok ê chi̍t-ê chiu, jîn-kháu tāi-iok ū 8,049,313, pâi-miâ tē 10. I ê siú-hú sī Raleigh, siāng-tōa ê siâⁿ-chhī sī Charlotte.

## Tē-hō-miâ
"Carolina" ji̍t jī sī Eng-lân Ông Charles 2-sè hō--ê, sī beh êng-hián i-ê lāu-pē Charles 1-sè. 1710 nî goân Carolina si̍t-bîn-tē thiah chò nn̄g hūn, *North Carolina* ("Pak Carolina") kap *South Carolina* ("Lâm Carolina").

## Tē-lí
North Carolina ê lâm-pêng sī South Carolina, sai-lâm-pêng sī Georgia, sai-pêng sī Tennessee, pak-pêng sī Virginia, hiòng-tang sī Tāi-se-iûⁿ.

Pún chiu ē-tàng hun chò saⁿ-ê chú-iàu ê tē-lí tē-he̍k: Tāi-se-iûⁿ hái-kîⁿ pêⁿ-po͘ sī chiàm tī tang-pō͘; tiong-ion Piedmont tē-he̍k, kap sai-pêng sǹg Appalachia Soaⁿ-tē chi̍t hūn ê Soaⁿ-tē tē-he̍k. Hái-kîⁿ pêⁿ-po͘ tē-hng koh hâm Outer Banks, sī chi̍t lia̍t kīn-hái ê khun-sin khoán tó-sū (*barrier island*), Tidewater khu, kap lio̍k-tē pêⁿ-po͘.

## Le̍k-sú
Chiu lāi óa tiong-lâm-pō͘ ê Hardway Tē-tiám (*Hardaway Site*), sī tī North Carolina hông hoat-kiàn siāng chá jîn-lūi chng-siā. In só͘ sio̍k ê sî-kan khó-lêng sī 1 bān tang chêng. Tùi Chêng 1000 nî kàu Au-chiu-lâng lâi kàu chìn-chêng, chi̍t ūi sī sio̍k tī khó-kó͘-ha̍k siōng só͘ hō ê Woodland sî-kî, tong-sî í-keng ū ún-tēng ê lông-gia̍p.

Siāng chá ji̍p North Carolina ê Au-chiu thàm-hiám-chiá khó-lêng sī 1524 nî Giovanni da Verrazzano chhōa-thâu--ê. I sī Hoat-kok siong-gia̍p-chiá chhiàn ê Italia Firenze ê lâng, tong-sî sī phài i chhōe thàng hiòng Lyon siâⁿ ê chhâm-si liāu bō͘-e̍k lō͘-sòaⁿ. Kàu 1526 nî ê sî, koh ū Lucas Vázquez de Ayllón niá-chhōa ê Se-pan-gâ si̍t-bîn-chiá tùi Hispaniola kòe-khì, tī in só͘ hō ê "Jordan Hô" (*Rio Jordan*, khó-lêng sī kin-á-ji̍t Cape Fear Hô) hái-kháu chiūⁿ hōaⁿ. In chi̍t chiah chûn chiūⁿ-lòa chō-sêng bē-chió sún-sit, tè-bé si̍t-bîn sit-pāi.

Eng-kok lâng tī Pak Bí-chiu siāng chá chi̍t kái kiàn-li̍p ê si̍t-bîn-tē ê chhì-hiám sī tī 1584 nî khai-sait ê Roanoke Si̍t-bîn-tē, sī Walter Raleigh chhōa-thâu tī Roanoke Tó kiàn-li̍p--ê, kòe bô lōa kú koh chiō hông hòe-khì. 1587 nî, sin chi̍t kái chûn-tūi koh tī chia têng-sin kiàn-siat si̍t-bîn-tē. Siū tio̍h Se-pan-gâ Chiàn-cheng ê éng-hióng, Eng-lân kòe kàu 1590 nî khah thang chài-chhù chiap-chhiok Roanoke, m̄-koh hit chūn hoat-kiàn chit ūi í-keng hông koh chi̍t pái hông hòe-khì.

1629 nî, Eng-lân ê si̍t-bîn-tē Carolina Séng (*Province of Carolina*) sêng-li̍p. 1650 nî-tāi kàu 1660 nî-tāi chi kan, Eng-lân-lâng ûi chú ê chi̍t kóa khui-khún-chiá tùi Virginia sóa kòe North Carolina tē-khu. 1729 nî, North Carolina kái chò ông-niá si̍t-bîn-tē (*crown colony*).

1776 nî 4 goe̍h 12 ji̍t, North Carolina piàn chò sī thâu-chi̍t-ê khak-tēng tāi-piáu tī Tāi-lio̍k Hōe-gī tâu-phiò chi-chhî tùi Eng-kok Ông-khoân to̍k-li̍p ê si̍t-bîn-tē. Tong-sî in sī keng-kòe North Carolina Séng-gī-hōe (*North Carolina Provincial Congress*) ê Halifax Koat-gī (*Halifax Resolves*) só͘ chò ê koat-tēng.

1836 nî 10 goe̍h 25 ji̍t, Wilmington kap Raleigh Thih-lō͘ khai-sí kiàn-siat, liân-chiap Wilmington kap chiu-hú Raleigh.

Tī 1860 nî ê sî, North Carolina iáu sī lô͘-lē chiu-hūn chi it, chiu lāi ū saⁿ hun it ê jîn-khái sī lô͘-lē, kap lâm-hng kok chiu pí-kàu sǹg sī khah chió--ê. North Carolina goân-lâi bô ka-ji̍p Pang-lân-kok, sī Bí-kok Chóng-thóng Abraham Lincoln phài kun ji̍p-chhim South Carolina í-āu, in chiah chèng-sek ka-ji̍p Pang-liân. North Carolina ū chió kái ê chiàn-tò͘, chóng-sī thê-kiong Pang-liân chhiau-kòe 125,000 lâng ê peng-á, tāi-iok ū 40,000 ê kun-jîn sí-bông, lāi-bīn chhiau-kòe pòaⁿ-sò͘ sī phòa-pēⁿ sí--ê.

1903 nî 12 goe̍h 17, Wright hiaⁿ-tī tī North Carolina ê Kitty Hawk chè-chok chhut thâu chi̍t chiah sêng-kong poe-hêng ê hui-hêng-ki.

## Keng-chè
North Carolina tī 2015 nî ê GDP sī 495,402 pa̍h-bān bí-kim. Chiàu 2015 nî ê chu-liāu, pún chiu siāng-chē lâng chò ê khang-khòe sī sió-bē-gia̍p (*retail trade*) sán-gia̍p.

## Chham-khó