Chi̍p-bí-khu

**Chi̍p-bí-khu** (集美區) sī Tiong-kok Hok-kiàn-séng Ē-mn̂g-chhī ê chi̍t-ê hêng-chèng-khu, mā sī Tiong-kok kok-lāi siāng chá sêng-li̍p ê Tâi-siong tâu-chu-khu, Ē-mn̂g keng-chè te̍k-khu ê tiōng-iàu sêng-ôan. 

## Tē-lí
Chi̍p-bí-khu ê cho̍at-tùi tē-lí chō-piau sī tang-keng 117.57° ~ 118.04°, pak-úi 24.25° ~ 24.46°, tiàm-tī Ē-mn̂g-tó sai-pak pêng ê tāi-lio̍k, thong-kòe Ē-mn̂g tōa-kiô hām Ē-mn̂g-tó sio-chiap. Chi̍p-bí-khu ê tang-pak pêng sī Tâng-oaⁿ-khu, sai-pak pêng sī Chiang-chiu-chhī Tiô-thoà-koān, sai-lâm hong-hiàng sī Hái-chhng-khu.

Chi̍p-khu chóng-bīn chhiau-kòe 270 k㎡, chóng jîn-kháu 28 bān gōa.

## Hêng-chèng tan-ūi
Chi̍p-bí-khu ē-kha lóng-chóng koáⁿ 4 ê koe-tō, 2 ê tìn, kah 3 ê hiuⁿ-kip tan-hūi. 

*Chi̍p-bí Koe-tō (集美街道)
*Kiâu-ing Koe-tō (僑英街道)
*Hīng-nâ Koe-tō (杏林街道)
*Hīng-pin Koe-tō (杏濱街道)
*Koàn-kháu-tìn (灌口鎮)
*Āu-khoe-tìn (後溪鎮)
*Ē-bn̂g-chhī Tē-jī Lông-tiûⁿ (廈門市第二農場)
*Póaⁿ-thâu Lîm-tiûⁿ (坂頭林場)
*Hok-kiàn-séng Thian-má Hôa-kiâu Lông-tiûⁿ (福建省天馬華僑農場)
*Hok-kiàn-séng Thian-má chéng-ti-tiûⁿ (福建省天馬種豬場) 

## Keng-chè
1989 nî 5--go̍eh kah 1992 nî 12 go̍eh, Tiong-kok Kok-bū-īⁿ sian-āu phoe-chún sêng-li̍p Hēng-lîm Tâi-siong Tâu-chu-khu kah Chi̍p-bí Tâi-siong Tâu-chu-khu, hiáng-siū keng-chè te̍k-khu ê iu-hūi chèng-chhek, chhú-khì lâi chia tâu-chu heng-gia̍p ê kéng-gōa khì-gia̍p kah kong-si sī ná lâi ná chōe.

Keng-kòe cha̍p-gōa nî ê kiàn-siat khai-hoat, taⁿ Chi̍p-bí-khu ê lông-giap, kang-gia̍p kah ho̍k-bū-gia̍p lóng-chóng tit-tio̍h kài tōa ê thê-seng. Hiān-chú-sî í-keng tiàm ha̍t-khu lāi sêng-kong khai-hoat 5 ê kang-gia̍p ki-tōe, kàu kah 2002 nî, chôan-khu lóng-chóng ín-chìn gōa-chu hāng-bo̍k 610 ê, ha̍p-tâng lī-iōng gōa-chu 26.93 ek kho͘ Bí-kim, GDP chóng-gia̍h ta̍t-kàu 83.35 ek kho͘ Jîn-bîn-pè. Ē-sái kóng, chit-mái Chi̍p-bí-khu ê keng-chè kiat-kó͘, í-keng si̍t-hiān kang-gia̍p chiàm chú-iàu tē-ūi, ki-pún hêng-sêng gōa-hiòng-hêng ê keng-chè kio̍k-sè.

## Lú-iû chu-gôan
Chi̍p-bí sī Tiong-kok chhut-miâ ê kiâu-hiong, kòe-hoan ê hoan-kheh tháu-té tōa-tī Tang-lâm-a chit-kak-sì. 20 sè-kí tiong-kî tiàm Tâng-lâm-a kiâu-kài **hoah-chúi ē kian-tàng**, chhut-miâ ê Hôa-kiâu léng-siù Tân Kah-kiⁿ sian-siⁿ to̍h-sī ùi Chi̍p-bí kiâⁿ--chhut-khì ê. Hiān-chú-sî, tī Chi̍p-bí, ū chiâⁿ chōe lú-iû chu-gôan sī Tân Kah-kiⁿ sian-siⁿ kah i ê ka-cho̍k chhut-chîⁿ chiâⁿ--ê. Chi̍p-bí ê lú-iû kéng-tī chú-iàu ū: 
*Tân Kah-kiⁿ Kó·-ku (陳嘉庚故居)
*Gô-hn̂g (鰲園)
*Kui-lâi-tông (歸來堂)
*Lí-lîm-hn̂g (李林園)
*Lêng-chûn-tî (龍舟池)
*Kho̍k-hî-hn̂g (Ngo̍k-hû-hn̂g / 鱷魚園)
*Bān-pó-soaⁿ Koan-kong Kó-hn̂g (萬寶山觀光果園)
*Chi̍p-bí Ha̍k-chhng (集美學村) kiàn-tiok-kûn

Chi̍p-bí ê lú-iû chu-gôan ki-pún-siōng sī hām chit-tah **ko·-mn̂g-tok-chhī** ê kiàn-tiok hong-keh pun bōe khui--ê. Chit-khóan chôan sè-kài **koh chhōe bô tē-jī** ê kián-tiok, chôan-pō· lóng-sī Tân Kah-kiⁿ sian-siⁿ bóan-liân ê sî-chūn chim-chiok siat-kè ê, te̍k-sek sī kā Bân-lâm kiàn-tiok gē-su̍t chhām Lâm-iûⁿ kiàn-tiok hong-keh chin-chiàⁿ súi-khùi ê kiat-ha̍p chò-hóe. 

Tân Kah-kiⁿ sian-siⁿ ê hong-súi an tī Gô-hn̂g (鰲園) lāi-té, chéng-kô bōng-tē ê gōa-hêng sī mô·-hóng Tiong-kok bîn-kan thôan-soat tang-tiong ê sîn-kî tōng-bu̍t ngô· (鰲) só· lâi siat-kè. Múi chi̍t nî, àn gōa-kok a̍h-sī Tiong-kok kok só·-chāi lâi chham-koan ê iû-kheh lóng mā chhiau-kòe chiâⁿ-pah bān.

## kàu-io̍k
Chi̍p-bí-khu sī Ē-mn̂g-chhī siōng tiōng-iàu ê bûn-kàu-khu. Chi̍p-bí Ha̍k-chhng (集美學村) chêng khai-sí pān-ha̍k kàu taⁿ í-keng ū 90 kúi tang ê le̍k-sú, tī hái-lāi-gōa ôan-á kài chhut-miâ. Tī chia, ùi iù-tī-hn̂g, sió-o̍h (sió-ha̍k), tiong-o̍h kàu tāi-ha̍k, hêng sêng ôan-siān koh chiau-chôan ê kàu-io̍k thé-hē. Kî-tiong Chi̍p-bí Tāi-ha̍k kah Hôa-kiâu Tāi-ha̍k (Ē-mn̂g hun-hāu) ûn-á tn̂g-kî ū teh chio-siu Tâi-ôan ê ha̍k-seng kah Tang-lâm-a ê Hôa-kiâu chú-tē.

## Bûn-hòa
Tī kòe-khì Tiong-kok ê chiàn-cheng nî-tāi, Chi̍p-bí chit-ê só·-chāi sī chi̍t-ê chiâⁿ sán-chhiah koh iap-siap ê sió hî-chhoan, tn̂g-kî sio̍k-î Tâng-oaⁿ-kōan teh kóan-ha̍t, it-ti̍t kàu-kah Tiong-kok Kiōng-sán-tóng tī Tāi-lio̍k kiàn-kok í-āu chiah chiâⁿ-chòe 1 ê to̍k-li̍p hêng-chèng-khu. Só·-í Chi̍p-bí ê bûn-hòa, gú-giân kah Tâng-oaⁿ ki-pún bô cheng-chha. Chhiáⁿ chham-khó Tâng-oaⁿ chit-phiⁿ bûn.
*Bân-lâm bûn-hòa
*Po̍ah-chiōng-gôan 
### Gú-giân
*Bân-lâm-gú
*Ē-mn̂g-ōe gú-im hē-thóng
## Hì-khiok gē-su̍t
*Lâm-kóan
*Koa-á-hì
*Ko-kah-hì
*Ka-lé-hì
*Pò·-tē-hì
*Sai-kong-hì

## Jîn-bu̍t
*Tân Kah-kiⁿ (陳嘉庚)
*Tân La̍k-sài (陳六使)
*Ông Téng-chhiong (王鼎昌, Sin-ka-pho chêng chóng-thóng )
*Tân Kèng-hiân (陳敬賢)
*Lí Lîm (李林)
*Tân Chhun-bo̍k (陳村牧)
## Gōa-pō· liân-kiat
* Hok-kiàn Kiâu-liân  koaⁿ-hong bāng-chām
*Ē-mn̂g-chhī Cha̍p-bí-Khu Chèng-hú  koaⁿ-hong bāng-chām