open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Hó-siu

**Hó-siu** (好收) sī Tâi-oân Hûn-lîm-koān Pak-káng-tìn lāi-bīn ê chng-siā, só͘-chāi tī Pak-káng chhī-khu ê sai-pak-pêng. Chng lāi ū chi̍t keng Hó-siu Hōng-sam-kiong (好收奉三宮).

## Le̍k-sú
Pún chng-siā kiām sì-ûi tē-hng, sī í-chá tī 1920 nî só͘ siat ê Pak-káng-ke ē-té ê tōa-jī hêng-chèng-khu chi it, chiàu 1939 nî ê thóng-kè, ū khiā-khí jîn-kháu 1459 lâng; tòa 235 hō͘.

## Kau-thong
* Koān-tō 155-hō
* Koān-tō 153-hō
* Hûn 165
* Hûn 161

## Chham-khó

## Liân-kiat
* 

Lūi-pia̍t:Tōa-jī
Lūi-pia̍t:Tâi-lâm-chiu ê tōa-jī
Sin-ke-chhoan (Bêng-kan-hiong)

**Sin-ke** (新街) sī Tâi-oân Lâm-tâu-koān Bêng-kan-hiong lāi-bīn ê chng-siā, só͘-chāi tī Bêng-kan chhī-khu ê pak-pêng, beh óa Lâm-tâu-chhī. Hêng-chèng siōng sī ōe chò **Sin-ke-chhoan** (新街村).

## Le̍k-sú
Pún chng-siā kiām sì-ûi tē-hng, sī í-chá tī 1920 nî só͘ siat ê Bêng-kan-chng ē-té ê tōa-jī hêng-chèng-khu chi it, chiàu 1939 nî ê thóng-kè, ū khiā-khí jîn-kháu 1164 lâng; tòa 185 hō͘.

## Kau-thong
* Tâi 3 Sòaⁿ

## Chham-khó

## Liân-kiat
* 

Lūi-pia̍t:Tōa-jī
Koân-ti Ko-lê-kok-sū

**Koân-ti Ko-lê-kok-sū** (權知高麗國事/권지고려국사) sī Bêng-kok tùi Lí-sī Tiâu-siáu ê thâu-lâng chhe-kî só͘ siū-ú ê hong-hō, ū "Ko-lê-ông tāi-lí" ê ì-sù.
Koe-chí

**Koe-chí** () sī chi̍t lūi sì-siù-á, it-poaⁿ sī keng-kòe chhù-lí ê si-koe ia̍h kim-koe ê chí.

Lūi-pia̍t:Sì-siù
Hân-kok-gí Lô-má-jī

Hân-kok-gí ê Lô-má-jī sī ēng-lâi kā Hân-kok/Tiâu-sián ê bûn-jī choán chò Lô-má-jī ê hêng-sek, in ū chē chióng hē-thóng.

## Hē-thóng
* Kok-gí ê Lô-má-jī Piáu-kì-hoat
* McCune–Reischauer Piáu-kì-hoat
* ALA-LC
* Yale Lô-má-jī
* ISO/TR 11941
* Lukoff-sek
* Tiâu-sián Siā-hōe Kho-ha̍k-īⁿ ê Lô-má-jī
Lâm-káng Nńg-thé Hn̂g-khu Chām

**Lâm-káng Nńg-thé Hn̂g-khu Chām** () tiàm tī Tâi-oân Tâi-pak-chhī Lâm-káng-khu, sī Tâi-pak Chia̍t-ūn Bûn-ô͘ Sòaⁿ (Lāi-ô͘ Sòaⁿ) ê chia̍t-ūn-chām. Khah-chá iáu koh leh kè-ōe ê sî, chit chām ī-tēng ê chām-miâ kiò-chò **Keng-bō͘ Pak-chām** (經貿北站), a i lâm-pêng ê Lâm-káng Tián-lám-koán Chām chìn-chêng sī  ī-tēng beh hō-chò Keng-bō͘ Lâm-chām (經貿南站).

## Siong-koan
* Lâm-káng Nńg-thé Hn̂g-khu
Palau ê chiu

Palau chit kok hun chò 16 ê chiu (Eng-gí: *state*), sī in siāng koân kip ê heng-chèng-khu.

Ū chi̍t ūi Rock Kûn-tó oân-lâi bô sio̍k jīn-hô chi̍t chiu, tè-bé hông pun khì Koror chiu koán-lí.

## Lia̍t-toaⁿ
Babeldaob

**Babeldaob** sī Palau siāng tōa ê tó, só͘-chāi ùi Caroline kûn-tó ê sai-pō͘, sī Micronesia khu-he̍k lāi-bīn tē-jī tōa ê tó.

Palau ê siú-to͘ Ngerulmud chiō ūi tó lāi ê Melekeok Chiu.
Piàn-chéng

**Piàn-chéng** (Eng-gí: *variety*) tī si̍t-bu̍t-ha̍k hō-miâ-hoat lāi-bīn sī chí chi̍t-ê hun-lūi-ha̍k hun-kip. Pún kip tiām chéng kap á-chéng ē-kha, tǐ hêng (*form*) téng-bīn.

Tōng-bu̍t-ha̍k ū-sî ēng tio̍h "piàn-chéng" chi̍t jī, chóng-sī bô siū Kok-chè Tōng-bu̍t-ha̍k Hō-miâ-hoat Kui-iok ê koán-lí.
Hoán-chéng

**Hoán-chéng** (反種) sī kóng lông-chok-bu̍t ia̍h kî-tha seng-bu̍t in-ūi ûi-thoân-ha̍k te̍k-sèng piáu-hiān ê goân-lí, siū tio̍h bó͘ khoán chhì-khek, tu̍t-piàn, ia̍h sī kî-tha ê goân-in, piáu-hiān chhut pêng-siông-sî bô chhut-hiān he̍k-chiá sī bô ha̍h sán-gia̍p lī-ek ê sèng-chit ê hiān-siōng.

Pí-lūn kóng goân-lâi sèng-chit piáu-hiān sio-siâng ê chi̍t phoe chéng-chí, in chiâⁿ châng liáu-āu kiat--chhut-lâi ê chéng-chí koh the̍h lâi chèng tē-jī lûn, ûi-thoân-chú ê hûn-lî ē hō͘ chia āu-tāi chhut-hiān goân-lâi thâu phoe chéng-chí bô piáu-hiān ê sèng-chit.

## Chham-khó

## Siong-koan
* F1 hybrid
* Ún-sèng ûi-thoân
* Hoán-chó͘ (*atavism*)
* Keh-tāi ûi-thoân

Lūi-pia̍t:Ûi-thoân-ha̍k
Mendel ê hoat-chek

**Mendel ê hoat-chek** sī chiàu Gregor Mendel thê-chhut ê kui-chek leh ūn-choán ê ûi-thoân hiān-siōng. Chit-lō kui-chek tāi-seng sī Mendel 1865 nî chì 1866 nî kî-kan hoat-piáu--ê; liáu-āu chi̍t tōaⁿ sî-kan bô sáⁿ liû-hêng, kàu 1900 nî koh hông têng-sin the̍h lâi hoat-tián chò hiān-tāi ûi-thoân-ha̍k ê ki-chhó͘.

## Mendel ê hoat-chek

Mendel tùi hôe-liân-tāu si̍t-giām hoat-kiàn nā sī kā sûn khui-hoe pe̍h-sek chéng ê tāu-á kap sûn khui-hoe sī kiô-á-sek ê tāu-á chéng (chia hō chò P sì-tāi) cha̍p-phòe, in sán-seng ê āu-tāi (F1 sì-tāi) sèng-chit m̄-sī P sì-tāi sèng-chit ê saⁿ-lām, sī choân-pō͘ lóng khui kiô-á-sek ê hoe. Nā koh kā F1 the̍h lâi hō͘-siōng kau-phòe, sán-seng ê āu-tāi (F2 sì-tāi) koh pìⁿ chò sī kiô-á-sek pí pe̍h-sek khui-hoe 3 tùi 1 ê pí-lu̍t.

Mendel ê hoan-kiàn ē-tàng ēng āu--lâi kî-tha ha̍k-chiá hoat-tián ê sû-gí lâi chéng-lí chò 3 hāng kui-chek:

* **Hun-lî hoat-chek** (Eng-gí: *law of segregation*), kóng phòe-chú hêng-sêng (*gamete formation*) ê sî, ta̍k-ê ûi-thoân-chú in ê chē chióng allele, ia̍h chiō sī bó͘ chi̍t-ê ûi-thoân-chú ê bô-kâng piàn-khoán, ē hun-khui, tī bí chi̍t lia̍p phòe-chú kaⁿ-taⁿ thang chûn-chāi chi̍t khoán.

* **To̍k-li̍p hun-phòe hoat-chek** (*law of independent assortment*), kóng phòe-chù hêng-sêng ê sî, bô-kâng sèng-chit (*trait*) ê ûi-thoân-chú ê kò-pia̍t (to̍k-li̍p) hun-lî.

* **Hián-sèng hoat-chek** (*law of dominance*), kóng ū-ê allele sī hián-sèng (*dominant*), ū-ê sī ún-sèng (*recessive*), nā siōng-bô ū chi̍t-ê hián-sèng allele ê seng-bu̍t-thé, i sin-ku-téng sī piáu-hiān hián-sèng allele ê éng-hióng.
Liân-ha̍p Lām-tūi

**Liân-ha̍p Lām-tūi** (連合艦隊 *rengô kantai*; kū siá-hoat: 聯合艦隊) sī kū Ji̍t-pún hái-kun lāi-bīn chi̍t khoán nn̂g-ê í-siōng siông-siat lām-tūi pian-sêng ê hui-siông-siat lām-tūi.

Lūi-pia̍t:Ji̍t-pún ê le̍k-sú
Bonbon Zaka Ko-hāu Ián-kio̍k-pō͘

**Bonbon Zaka Ko-hāu Ián-kio̍k-pō͘** (ボンボン坂高校演劇部 *bonbon zaka kôkô engekibu*) sī Ji̍t-pún Takahasi Yutaka ê bàng-gah chok-phín, 1992 nî kàu 1995 nî kî-kan tī Chiu-khan Siàu-liân Jump téng-bīn liân-chài. Tan-hêng-pún hun 12 chheh chhut-pán. Bàng-gah lōe-iông sī hi-kò͘ ê Tang-kiaⁿ "sî-kè-pán ko-hāu" (時計坂高校) lāi ián-kio̍k-pō͘ ê kò͘-sū.

Tâi-oân ê Hôa-gí pán-pún hoan-e̍k tê-bo̍k chò *Bāibāi Yǎnjùshè* (掰掰演劇社 "Póe-póe Ián-kio̍k-siā").

Lūi-pia̍t:Ji̍t-pún bàng-gah
Tan-hêng-pún

**Tan-hêng-pún** (單行本/単行本) sī chi̍t thò chheh lāi-bīn ê chi̍t pún, ia̍h he̍k-chiá sī tan-to̍k khan-hêng ê chheh. Tī siáu-soat ia̍h bàng-gah chhut-pán ê lí-lō͘, tiāⁿ sī kóng cha̍p-chì ia̍h sîn-bûn-chóa hun kî liân-sòa hoat-piáu ê chok-phín siu kúi phíⁿ chò-hòe pian chò chi̍t pún ia̍h chi̍t chi̍p hoat-hêng ê chheh.
Chéng

**Chéng** ū khó-lêng sī kóng:

* 種 (mā tha̍k *[[chióng]]*)
** Chéng (種), seng-bu̍t hun-lūi chân-kip.
** Phín-chéng

* 腫
** Hàng-chéng
** Chéng-liû
** Chúi-chéng
Hàng-chéng

:*Chia kài-siāu sin-thé cho͘-chit ê tiòng tōa, hō-miâ ū "chéng" ê pa̍t khoán chèng-thâu ia̍h "chéng" ê kî-tha ì-sù, khòaⁿ [[chéng (khu-pia̍t-ia̍h)]].*

**Hàng-chéng** (Eng-gí: *swelling*), kháu-gú siōng thang kóng **chéng**, **hàng-hàng**, ia̍h **chéng--khí-lâi**, i-ha̍k siōng sī chí m̄-sī sè-pau chin-seng chō-sêng ê sin-thé pō͘-ūi ê bô chèng-siông tiòng tōa. Chit chióng chèng-thâu sī cho͘-chit lāi-bīn e̍k-thé ê chek-chū chō-sêng--ê.
Lîm Choân lōe-koh

**Lîm Choân lōe-koh** (林全內閣) sī iû Tiong-hoâ Bîn-kok Hêng-chèng-īⁿ-tiúⁿ Lîm Choân só͘ léng-tō ê lōe-koh, mā sī Tiong-hoâ Bîn-kok tē-14 jīm chóng-thóng Chhoà Eng-bûn chiūⁿ-jīm āu ê tē-it ê lōe-koh; ùi 2016 nî 5 goe̍h 20 kàu-taⁿ, lóng-chóng chhú-tit 192 hāng chèng-chek, hâm-kài hoat-chèng, siā-hōe, kiàn-siat, keng-chè 4 toā bīn-hiòng.

Lūi-pia̍t:Chhòa Eng-bûn chèng-hú
Sam-tho̍k-hōe

**Sam-tho̍k-hōe** (三讀會) sī thong-sè-kài toā-pō͘-hūn li̍p-hoat ki-koan thong-kòe hoat-àn ê kòe-têng; ài keng-kòe 3 pái soan-tho̍k, só͘-í hō-chò sam-tho̍k.

Lūi-pia̍t:Li̍p-hoat
Pe̍h-phôe-su

**Pe̍h-phôe-su** (白皮書) sī kū-iú khoân-ui-sèng ê pò-kò ia̍h-sī chí-tō-sèng ê bûn-pún, the̍h-lâi chhián-su̍t, kái-koat kap koat-chhek; tī chèng-hú kap siong-gia̍p léng-he̍k lóng ū siong-koan ê èng-iōng.
Valve Corporation

**Valve Kong-si** (*Valve Corporation*) sī Bí-kok ê tiān-náu iû-hì khai-hoat kiam hoat-hêng siong, chóng-pō͘ siat tī Washington chiu ê Bellevue, in sī *[[Half-Life]]*, *[[Counter-Strike]]*, *[[Portal]]* téng chok-phín kap sò͘-ūi hoat-hêng pêng-tâi Steam ê khai-hoat-chiá.

Lūi-pia̍t:Tiān-náu iû-hì
*
Sefa Utaki

**Sefa Utaki** sī Liû-kiû-kok ê siōng sîn-sèng ê utaki. Utaki sī it-poaⁿ Liû-kiû Kûn-tó sîn-sèng ê só͘-chai. Sefa Utaki hiān-chhut tī Liû-kiû jîn-bîn ê thoân-soat.

Sefa Utaki lāi-té ū la̍k-ê sîn-tiān kiò-chō "ibi". Sefa Utaki kap Shuri Siâⁿ ū chin chhim ê in-iân, in-ūi tī Shuri Siâⁿ lāi-té, mā ū saⁿ-keng ê keng iōng-tio̍h Sefa Utaki sîn-tiān ê miâ-jī, chiū-sī *Uhugui*, *Yuinchi*, kap *Sangui*. 

Liû-kiû-kok sî-tāi  tián-lé ê sî-chūn,  tùi Kudaka-tó ê pe̍h-sek koh sîn-sèng ê soa hō͘ Sefa Utaki móa-tē sàn. Siōng iàu-kín ê tián-lé kiò-chò "Oraori" mā-sī tī Sefa Utaki an-pâi--ê. Ông kap lú-jîn tōa-su-chè (Kikoeokimi) khì Sefa Utaki tiâu-sèng. Sefa Utaki tiâu-sèng ê oa̍h-tāng kiò-chò "Agari Umai", kàu-taⁿ Liû-kiû lâng iáu-kú khì Sefa Utaki tiâu-sèng.

Lūi-pia̍t:Liû-kiû le̍k-sú
Le̍k-phôe-su

**Le̍k-phôe-su** (綠皮書) sī chèng-hú chiū bó͘-chi̍t ê tiōng-iàu chèng-chhek ia̍h-sī gī-tê lâi chèng-sek hoat-piáu ê chu-sûn bûn-kiāⁿ.

Lūi-pia̍t:Chèng-hú
Tang-ô͘ Chām (Tâi-pak-chhī)

**Tang-ô͘ Chām** tī î Tâi-oân Tâi-pak-chhī Lāi-ô͘-khu Khong-lêng-lō͘ saⁿ-tōaⁿ 235 hō, sī Tâi-pak Chia̍t-ūn Bûn-ô͘ Soàⁿ (Lāi-ô͘ Soàⁿ) ê chia̍t-ūn chhia-chām. Bī-lâi kui-ōe kap Bîn-seng Se̍k-chí Soàⁿ kau-hōe, thàu-kòe 250 kong-chhioh liân-thang-tō pôaⁿ-chhia.

## 參考資料
Ô͘-chiu Chām

**Ô͘-chiu Chām** tī î Tâi-oân Tâi-pak-chhī Lāi-ô͘-khu, sī Tâi-pak Chia̍t-ūn Bûn-ô͘ Soàⁿ (Lāi-ô͘ Soàⁿ) ê chia̍t-ūn chhia-chām. Chhia-chām miâ-chheng iû-lâi, gôan-chū só͘-chāi-tē lí-miâ “Ô͘-chiu-lí”.
Chóng-phò͘-sai

**Chóng-phò͘-sai** (總舖師), he̍k-chiá **tô͘-chí** (廚子), sī chi̍t chióng thè pa̍t-lâng thê-kiong choan-gia̍p chú-chia̍h liāu-lí ho̍k-bū ê lâng.
Pī-bōng-lio̍k

**Pī-bōng-lio̍k** (備忘錄) sī jīm-hô chi̍t chióng ē-tàng pang-chō͘ kì-ek, kán-tan soat-bêng chú-tê kap siong-koan sū-kiāⁿ ê su-bīn chu-liāu.
Cháu-toh

**Cháu-toh** (走桌) sī hū-chek teh si̍t-tn̂g kap pn̄g-thiaⁿ goā-tiûⁿ chip-hêng ho̍k-bū khang-khòe ê sin-lô. Cháu-toh--ê thong-siông lóng ē chhēng chè-ho̍k.

Lūi-pia̍t:Ho̍k-bū-gia̍p
Ke-nn̄g-ko

**Ke-nn̄g-ko**/**koe-nn̄g-ko** (雞卵糕) sī chi̍t chióng ko-piáⁿ, thong-siông sī tiⁿ-ê. Tián-hêng ê ke-nn̄g-ko sī iōng hang ê hong-sek chè-chok chhut-lâi. Tī chi̍t-koá te̍k-pia̍t ê tiûⁿ-ha̍p kap chū-hōe, chhin-chhiūⁿ seⁿ-ji̍t ia̍h-sī hun-lé, ke-nn̄g-ko lóng sī chin chia̍p-khoàⁿ ê tiám-sim.
Ka-pi-sai

**Ka-pi-sai** (咖啡師) sī chè-chok espresso ka-pi ê choan-gia̍p jîn-sū, thong-siông lóng sī ka-pi-tiàm ê sin-lô.
Ka-pi-tiàm

**Ka-pi-tiàm** (), he̍k-chiá **ka-pi-thiaⁿ** (), sī lêng-siū ka-pi ím-liāu ê tiàm-thâu, it-poaⁿ mā ē tah-phòe bē chhin-chhiūⁿ ke-nn̄g-ko ê tiⁿ-tiám; lēng-goā ū chi̍t-koá ka-pi-tiàm mā ū bē tê ím-liāu.
Chiok Lí Seⁿ-ji̍t Khoài-lo̍k

**Chiok Lí Seⁿ-ji̍t Khoài-lo̍k** (Eng-bûn: *Happy Birthday to You*) sī chi̍t tiâu the̍h-lâi khèng-chiok seⁿ-ji̍t ê liû-hêng-koa. Chit tiâu koa goân-té sī Bí-kok ê Eng-gí koa, lo̍h-bóe pī hoan-e̍k chò chē-chē bô-kāng ê giân-gú, tong-jiân mā ū Bân-lâm-gú ê pán-pún.

Lūi-pia̍t:Seⁿ-ji̍t
Sabtang

**Sabtang**, chèng-sek hō-miâ sī **Sabtang Chhī-khu** (Eng-gí: *Municipality of Sabtang*), sī Hui-li̍p-pin Cagayan Valley tōa-khu Batanes séng ē-té ê hêng-chèng-khu, 2015 nî ê jîn-kháu ū 1621 lâng.

Pún tē-hng lāi-bīn ū Sabtang Tó, Ivuhos Tó kap Dequey Tó.
Mona Lisa

***Mona Lisa***(; ) sī Bûn-gē-ho̍k-heng sî-kî ōe-ka Leonardo da Vinci só͘ ōe ê hêng-tô͘, kî ê tāi-pió-chok.

Lūi-pia̍t:Kòe-ōe
Norah Jones

**Norah Jones** (pún-miâ **Geetali Norah Shankar**; ) sī chi̍t ūi Bí-kok ê cha-bó͘ koa-chhiú, chok-khek-ka kiam ián-oân. I ū Eng-kok-hē Bí-kok-lâng kap Ìn-tō͘-hē Bēng-ka-la-lâng ê hiat-thóng. I sī ián-chàu-ka Ravi Shankar ê cha-bó͘-kiáⁿ, iā sī Anoushka Shankar ê bô-kāng lāu-bú ê a-ché. I tī 2002 nî hoat-piáu i-ê tē-it tiuⁿ choan-chi̍p *[[Come Away with Me]]*, che sī i ián-gē seng-gâi ê thâu-chhut. Chit tiuⁿ su-chêng chiok-sū-ga̍k choan-chi̍p thè i iâⁿ-tit 5 hāng Grammy Chióng. Jones jiân-āu tī 2004 nî hoat-piáu i-ê tē-jī tiuⁿ choan-chi̍p *[[Feels Like Home (Norah Jones)|Feels Like Home]]*. 2007 nî, i hoat-piáu i-ê tē-saⁿ tiuⁿ choan-chi̍p *[[Not Too Late]]*, kāng chi̍t nî iā chham-ú *[[My Blueberry Nights]]* ê ián-chhut, che sī i tē-it pái ê tiān-iáⁿ chhut-ián. 2009 nî, hoat-piáu choan-chi̍p *[[The Fall (Norah Jones)|The Fall]]*. I tī Bí-kok kap thong-sè-kài hun-pia̍t ū chhiau-kòe 2000-bān kap 5000-bān ê choan-chi̍p siau-siû-liōng, sī 2000 nî-tāi siōng-kài thiòng-siau ê cha-bó͘ chiok-sū-ga̍k koa-chhiú.

## Goā-pō͘ liân-kiat

* 
*
Iā-lâi-hiong (koa)

**Iā-lâi-hiong** (夜來香) sī tī 1944 nî tē-it pái hoat-piáu ê Hoâ-gú keng-tián liû-hêng-koa; chok-khek-chiá sī Lê Gím-kong; goân-chhiùⁿ-chiá sī Ji̍t-pún-lâng Lí Hiang-lân.
Tiān-thâu-mn̂g

**Tiān-thâu-mn̂g** (電頭毛), he̍k-chiá **tiān-thâu-chang** (電頭鬃), sī kā ti̍t ê thâu-mn̂g piàn hō͘ khiau ê tōng-chok.
La belle ferronnière

***La belle ferronnière*** sī Leonardo da Vinci ê hêng-tô͘, chit-má siu-chông tī Louvre. Louvre hong-bīn jīn-ûi chit pak sī da Vinci tī Milano kiû-ha̍k sî só͘ chò ê chok-phín.

Lūi-pia̍t:Kòe-ōe
Chiàn-kok sù kong-chú

**Chiàn-kok sù kong-chú** (戰國四公子):
*Chê-kok ê Bēng-siông-kun
*Tiō-kok ê Pêng-goân-kun
*Gūi-kok ê Sìn-lêng-kun
*Chhó-kok ê Chhun-sin-kun
Gô͘ Pek-hok

**Gô͘ Pek-hok** (吳百福; ), Ji̍t-pún miâ hō-chò **Andō Momofuku** (安藤百福), sī chi̍t ūi Tâi-oân Ka-gī chhut-sin ê Ji̍t-pún hoat-bêng-ka, hoat-bêng hiān-tāi ê phàu-mī.
Chòe-āu ê Àn-pn̄g (Leonardo da Vinci)

***Chòe-āu ê Àn-pn̄g*** () sī chi̍t pak kńg-ûi-lâng-ti ê tōa-hêng piah-ōe, Bûn-gē-ho̍k-heng tī Milano ê Thian-chú-kàu Santa Maria delle Grazie Tō-bêng-hōe piah-tó͘ chiūⁿ hōe chhiâⁿ, 1980 nî hō͘ lia̍t ûi Sè-kài Ûi-sán.

Lūi-pia̍t:Kòe-ōe
Lūi-pia̍t:Sè-kài Ûi-sán
Lāi-ô͘ Chām

**Lāi-ô͘ Chām** tī î Tâi-oân Tâi-pak-chhī Lāi-ô͘-khu, sī Tâi-pak Chia̍t-ūn Bûn-ô͘ Soàⁿ (Lāi-ô͘ Soàⁿ) ê chia̍t-ūn chhia-chām.
Bûn-tek Chām (Tâi-oân)

**Bûn-tek Chām** () tī î Tâi-oân Tâi-pak-chhī Lāi-ô͘-khu, sī Tâi-pak Chia̍t-ūn Bûn-ô͘ Soàⁿ (Lāi-ô͘ Soàⁿ) ê chia̍t-ūn chhia-chām. Chām miâ lâi chū chhia-chām só͘-chāi lō͘ miâ Bûn-tek-lō͘.
Chu Sùn-súi

**Chu Chi-jû** (朱之瑜, ) sī Tiong-kok Bêng-tiâu ê 1 ê su-sióng-ka kap tiat-ha̍k-ka. I ê piáu-jī kiò chò **Ló͘ -sū** (魯嶼) ia̍h **Chhó-sū** (楚嶼), hō **Sùn-súi** (舜水), it-poaⁿ hō͘ lâng kiò chò **Chu Sùn-súi** (朱舜水).

Chu Sùn-súi tī kin-á-ji̍t Chiat-kang Lêng-pho ê Û-iâu chhut-sì. Lâm Bêng hō͘ Boán-chheng bia̍t-bông í-āu, i cháu khì Ji̍t-pún. I tùi Ji̍t-pún Edo sî-tāi ê Jû-ka su-sióng éng-hióng chin toā.
Kiàm-lâm-lō͘ Chām

**Kiàm-lâm-lō͘ Chām** (劍南路站) tī î Tâi-oân Tâi-pak-chhī Tiong-san-khu, sī Tâi-pak Chia̍t-ūn Bûn-ô͘ Soàⁿ (Lāi-ô͘ Soàⁿ) kap heng-kiàn tiong ê Khoân-chōng Soàⁿ ê chia̍t-ūn chhia-chām.
Tōa-ti̍t Chām

**Tōa-ti̍t Chām** (), tiám tī Tâi-oân Tâi-pak-chhī Tiong-san-khu ê Tōa-ti̍t tē-khu, sī Tâi-pak Chia̍t-ūn Bûn-ô͘ Sòaⁿ (Lāi-ô͘ Sòaⁿ) ê chi̍t ê chia̍t-ūn-chām. Chit chām kap Siông-san Ki-tiûⁿ Chām sī Tâi-pak tē-it ê siat goa̍t-tâi-mn̂g ê tē-hā chhia-chām; chit chām kapSiông-san Ki-tiûⁿ Chām mā sī Bûn-ô͘ Sòaⁿ ûi-jī ê tē-hā chhia-chām. 

Chit chām óng Kiàm-lâm-lō͘ Chām hong-hiòng sī tē-hā tōaⁿ kàu ko-kè tōaⁿ chi-kan ê kòe-tō͘-tōa.

## Kò͘-chō
Chit ê chhia-chām ū tē-hā 2 chân, 1 ê tó-sek goa̍t-tâi, 3 ê chhut-ji̍p-kháu.

### Lâu-chàn

### Chhut-ji̍p-kháu
Só͘-ū ê chhut-ji̍p-kháu lóng tī chhia-chām pak-toan, bô-chiòng-gāi tiān-thui tī 1-hō kap 3-hō chhut-ji̍p-kháu.

## Le̍k-sú

*2008 nî 4 goe̍h 28: Chia̍t-ūn Tōa-ti̍t Chām chùn-kang.
*2009 nî 7 goe̍h chhe-4: Lāi-ô͘ Sòaⁿ chèng-sek thong-chhia, Tōa-ti̍t Chām mā khé-iōng.。

## Pī-chù

# "大" ê tha̍k-hoat, ū lâng kóng sī pe̍h-ōe-im "tōa", mā ū lâng kóng sī tha̍k-chheh-im "tāi". M̄-koh Tâi-pak Chia̍t-ūn chhia-siuⁿ lāi-té kap Tâi-pak-chhī kong-chhia teh pò chām-miâ ê sî thong-siông sī pò "Tāi-ti̍t", sīm-chì ū-sî siaⁿ-tiāu ē kóng m̄-tio̍h ·khì, piàn-chò "Tāi-tit".

## Chham-khó chu-liāu


## Gōa-pō͘ liân-kiat
* Tâi-pak Tāi-chiòng Chia̍t-ūn Kó͘-hūn Iú-hān Kong-si
* Tâi-pak-chhī Chèng-hú Kio̍k 
* Tōa-ti̍t Chām ūi-tì-tô͘ (Tâi-pak Chia̍t-ūn Kong-si)
* Tōa-ti̍t Chām thán-piⁿ-tô͘ (Tâi-pak Chia̍t-ūn Kong-si)
Siông-san Ki-tiûⁿ Chām

**Siông-san Ki-tiûⁿ Chām** tī î Tâi-oân Tâi-pak-chhī Siông-san-khu, sī Tâi-pak Chia̍t-ūn Bûn-ô͘ Soàⁿ (Lāi-ô͘ Soàⁿ) ê chia̍t-ūn chhia-chām.

## Siong-koan Bûn-chiuⁿ
* Tâi-pak Siông-san Ki-tiûⁿ
Tiong-san Kok-tiong Chām

**Tiong-san Kok-tiong Chām** tī î Tâi-oân Tâi-pak-chhī Tiong-san-khu, Siông-san-khu kau-kài, sī Tâi-pak Chia̍t-ūn Bûn-ô͘ Soàⁿ (Bûn-san Soàⁿ) ê chia̍t-ūn chhia-chām.
Chhian-lí Tn̂g-siâⁿ

**Chhian-lí Tn̂g-siâⁿ** (千里長城) sī Ko-kù-lê kap Ko-lê tī 7 sè-kí kap 11 sè-kí sî tī Liâu-tang kap Tiâu-sián poàn-tó pak-pō͘ khí-chō ê kun-sū hông-gū kang-têng.

Lūi-pia̍t:Siâⁿ-chhiûⁿ
Liâu-tang Poàn-tó

**Liâu-tang Poàn-tó** (遼東半島) sī Tiong-kok ê tē-jī toā poàn-tó, ūi-tī Liâu-lêng-séng ê lâm-pō͘. I-ê pak-pêng sī Ah-le̍k-kang chham Liâu-hô ê liân-soàⁿ, kî-thaⁿ 3 ê hong-ūi lóng oá-hái.

Lūi-pia̍t:Liâu-lêng-séng ê tē-lí
Bú-sîn Chèng-khoân

**Bú-sîn Chèng-khoân** (武臣政權) sī Ko-lê ông-tiâu tī 1170 chì 1270 nî kî-kan iû bú-sîn kiàn-li̍p ê chèng-khoân. Chit-ê sî-tāi, bú-sîn chiáng-ak Ko-lê ê tiâu-chèng, kok-ông chhin-chhiūⁿ ka-lé.
Lēng-chè-kok

**Lēng-chè-kok** (令制國), he̍k-chiá **lu̍t-lēng-kok** (律令國), sī kó͘-chá Ji̍t-pún tī lu̍t-lēng-chè chi-hā só͘ siat-tì ê tē-hng hêng-chèng khu-hun; ùi Nara sî-tāi khai-sí si̍t-si, kàu Bêng-tī chho͘-kî hùi-phoan-tì-koān ûi-chí.
Hòe-phoan-tì-koān

**Hòe-phoan-tì-koān** (廢藩置縣) sī 1874 nî Ji̍t-pún ê Bêng-tī chèng-hú só͘ thui-chhut ê sin-chèng, hùi-tû thoân-thóng ê tāi-bêng chè-tō͘, siat-li̍p sin-ê hêng-chèng tan-ūi.
Hoán-hāu

***Hoán-hāu*** sī iû Tâi-oân Chhek-chiok Iû-hì(赤燭遊戲) khui-hoat ê khióng-pò͘ kái-bī tiān-chú kak-sek pān-ián iû-hì, 2017 nî 1 go̍eh 13 ji̍t tī PC iû-hì pêng-tâi steam hoat-hêng.

Lūi-pia̍t:Tiān-náu iû-hì
Lūi-pia̍t:Hoán-hāu
Iûⁿ Tiāu-ka

**Iûⁿ Tiāu-ka** (楊肇嘉; ) sī chi̍t ūi Tâi-oân ê chèng-tī jîn-bu̍t kiam siā-hōe ūn-tōng-ka, Tâi-tiong Chheng-chúi chhut-sin. Tâu-sin Tâi-oân bîn-cho̍k ūn-tōng, kó͘-chhoe tē-hng chū-tī, tiāⁿ-tiāⁿ hō͘ Ji̍t-pún chèng-hú koan-chhiat. Chò-lâng jia̍t-sim, tī Ji̍t-pún sî-tāi khan-sêng chē-chē Tâi-oân chheng-liân, chu-chō͘ hui-hêng-ka, kó͘-lē bûn-ha̍k chheng-liân hoan-e̍k Âng-lâu-bāng téng-téng. Tiong-hoâ Bîn-kok chèng-hú sî-tāi, bat tam-jīm Tâi-oân-séng chèng-hú ê Bîn-chèng-thiaⁿ-tiúⁿ kap chóng-thóng-hú kok-chhek kò͘-būn.
Chū-tī

**Chū-tī** (自治) sī chi̍t ê thiu-siōng ê kài-liām, ē-ēng ùi chē-chē hong-bīn lâi lí-kái. Chū-tī ê ì-sù sī ka-kī thóng-tī ka-kī. Chū-tī ē-ēng sī kò-jîn ê hêng-ûi, put-kò thong-siông sī khah toā kui-bô͘ ê hêng-ûi, sī í chi̍t ê hâng-gia̍p, hâng-gia̍p thoân-thé, chong-kàu, chèng-hú chit chi̍t-koá tan-ūi ê hêng-ûi; pí-lūn chi̍t-koá kok-ka ē tī goân-chū-bîn toà ê só͘-chāi siat-li̍p chū-tī hêng-chèng-khu.
Chū-tī-khoân

**Chū-tī-khoân** (自治權) sī chi̍t ê kóng-hoàn chûn-chāi tī tō-tek, chèng-tī, seng-bu̍t, lûn-lí ê tiat-ha̍k, kóng ê sī chi̍t ê lí-sèng ê kò-jîn ū lêng-le̍k chò-chhut sêng-se̍k koh bô pī hia̍p-pek ê koat-tēng.

Lūi-pia̍t:Khoân-lī
Lūi-pia̍t:Tē-hng chū-tī
Lūi-pia̍t:Kok-lāi chèng-chhek
Lūi-pia̍t:Chhī-bîn oa̍h-tāng
Lūi-pia̍t:Lûn-lí-ha̍k ê kài-liām
Kòe-lô-sí

**Kòe-lô-sí** (過勞死) sī chi̍t chióng chit-gia̍p-sèng ê tu̍t-jiân-sí, in-ūi kang-chok kòe-tō͘ tì-sú phoà-pēⁿ kòe-sin.
Trip Hawkins

**Trip Hawkins** (1953 nî 12 goe̍h 28 ji̍t chhut-sì) sī Bí-kok ê si̍t-gia̍p-ka, i sī Electronic Arts kap 3DO Kong-si ê chhòng-li̍p-chiá.
Melbourne

**Melbourne** sī Ò-chiu ê Victoria chiu lāi siāng-chē jîn-kháu ê siâⁿ-chhī kiam siú-hú, ia̍h sī choân kok jîn-kháu-sò͘ tē-jī ê siâⁿ. Kui-ê **Tōa Melbourne** (*Greater Melbourne*), chiàu 2015 nî thóng-kè, ū jîn-kháu 4,529,500 lâng. Chit-ê Tōa Melbourne tē-hng hun 31 ê chhī, kî-tiong chit khu sī Melbourne Chhī (*City of Melbourne*).
Melbourne Chhī

**Melbourne Chhī** (Eng-gí: *City of Melbourne*) sī Ò-chiu Victoria chiu lāi ê tē-hng hêng-chèng-khu, só͘-chāi tī Melbourne ê tiong-sim chhī-khu. Pún khu ū 36 pêng-hong kong-lí khoah, 2015 nî ê jîn-kháu ū 127,742 lâng.
Will Ferrell

**John William "Will" Ferrell** (1967 nî 7 goe̍h 16 ji̍t chhut-sì) sī Bí-kok ê ián-oân, khoe-hâi gē-jîn kiam chè-chok-jîn. I sī ián-chhut chin chē chhiò-khoe tiān-iáⁿ, pí-lūn *Anchorman: The Legend of Ron Burgundy*, *The Other Guys* téng chhut.

Lūi-pia̍t:Bí-kok cha-po͘ ián-goân
Lūi-pia̍t:Chāi-sè jîn-bu̍t
Lūi-pia̍t:1967 nî chhut-sì
Lî-mūi Bóng-lióng

**Lî-mūi Bóng-lióng** (魑魅魍魎) sī Tiong-kok kó͘-chá thoân-soat tiong, tī soaⁿ-khu hāi lâng ê koài-bu̍t. Lî-mūi (魑魅) kap Bóng-lióng (魍魎) kî-si̍t sī bô-kāng ê mi̍h-kiāⁿ.
Khè-iok ê chū-iû

**Khè-iok ê chū-iû** (契約-自由) sī kīn-tāi bîn-hoat ê chi̍t hāng ki-pún goân-chek, mā hō-chò **khè-iok chū-iû goân-chek** (契約自由原則). Só͘-ūi khè-iok ê chū-iû ū í-hā 5 chióng:
*Tè-iok ê chū-iû
*Siong-tùi-lâng soán-te̍k ê chū-iû
*Lōe-iông koat-tēng ê chū-iû
*Keng-piàn kap hùi-khì ê chū-iû
*Hong-sek ê chū-iû

Lūi-pia̍t:Kó͘-tián chū-iû-chú-gī
Benedict Cumberbatch

**Benedict Timothy Carlton Cumberbatch** (1976 nî 7 goe̍h 19 ji̍t chhut-sì) sī Eng-kok ê ián-oân. I ián-chhut 2010 nî khai-sí ê tiān-sī-kio̍k *Sherlock*, kap *Doctor Strange* téng tiān-iáⁿ chok-phín.
Tōa-iâⁿ (Sin-chhī-khu)

**Tōa-iâⁿ** (大營) sī Tâi-oân Tâi-lâm-chhī Sin-chhī-khu lāi-bīn ê chng-siā, só͘-chāi tī Sin-chhī chhī-khu ê tang-pak-pêng.

## Le̍k-sú
Pún chng-siā kiām sì-ûi tē-hng, sī í-chá tī 1920 nî só͘ siat ê Sin-chhī-chng ē-té ê tōa-jī hêng-chèng-khu chi it, chiàu 1939 nî ê thóng-kè, ū khiā-khí jîn-kháu 1147 lâng; tòa 214 hō͘.

## Kau-thong
* Lâm 139
* Lâm 177

## Chham-khó

## Liân-kiat
* 

Lūi-pia̍t:Tōa-jī
Koh-oa̍h

**Koh-oa̍h** sī oa̍h mi̍h sit khì sèⁿ-miā liáu-āu koh-chài oa̍h--khì-lâi ê ì-sù. Koh-oa̍h sī chē-chē chong-kàu ê tiong-sim su-sióng.

Lūi-pia̍t:Sí-āu ê sèⁿ-miā
Lūi-pia̍t:Chong-kàu ê kàu-gī
Nâ-á-piⁿ (Kui-jîn-khu)

**Nâ-á-piⁿ** (林仔邊/林子邊) sī Tâi-oân Tâi-lâm-chhī Kui-jîn-khu lāi-bīn ê chng-thâu, só͘-chāi tī Kui-jîn chhī-khu ê lâm-pêng, óa tī Jī-jîn-khe pak-pêng.

## Le̍k-sú
Pún chng-siā kiām sì-ûi tē-hng, sī í-chá tī 1920 nî só͘ siat ê Kui-jîn-chng ē-té ê tōa-jī hêng-chèng-khu chi it, chiàu 1939 nî ê thóng-kè, ū khiā-khí jîn-kháu 104 lâng; tòa 22 hō͘.

## Kau-thong
* Lâm 160

## Chham-khó

## Liân-kiat
* 

Lūi-pia̍t:Tōa-jī
Bi-long-khe

**Bi-long-khe** sī Tâi-oân ê chi̍t tiâu khe, sī Kî-san-khe ê chi-liû, Ko-pîn-khe chúi-hē chi̍t hūn. Pún khe tn̂g-tō͘ 28.5 kong-lí, tùi San-nâ-khu hoat-goân, lâu kòe Bi-long chī-khu, ùi Kî-san-khu lāi kap Kî-san-khe sio-chiap.
Brisbane

**Brisbane** sī Ò-chiu ê Queensland chiu lāi siang chē jîn-kháu ê siâⁿ-chhī kiam siú-hú. Brisbane ê to͘-hōe-khu jîn-kháu ū 2.3 pah-bān.
Gabe Newell

**Gabe Logan Newell** (1962 nî 11 goe̍h 3 ji̍t chhut-sì) sī Bí-kok ê tiān-náu thên-sek-oân kiam seng-lí-lâng. I sī Valve kong-si ê kiōng-tông chhòng-pān-jîn.

## Chhut-sin
Newell tùi 1980 nî kàu 83 nî kan sī Harvard Tāi-ha̍k ê ha̍k-seng, i iáu bōe chut-gia̍p chiō thè-o̍h kòe Microsoft chò khang-khòe, liáu-āu ùi hia chiah 13 tang ê thâu-lō͘, chham-ú Windows 1.01, 1.02 kap 1.03 pán-pún ê chè-chok.

## Sū-gia̍p
Siū tio̍h *[[Quake]]* chè-chok-chiá Michael Abrash ê khé-hoat, Newell tè-bé kap lēng-gōa chi̍t ūi Microsoft oân-kang Mike Harrington lî-khui kong-si, tī 1996 nî kiàn-li̍p Valve.

Lūi-pia̍t:Tiān-náu iû-hì
Miguel Ferrer

**Miguel José Ferrer** (1955 nî 2 goe̍h 7 ji̍t) sī Bí-kok ê ián-goân.

Lūi-pia̍t:Bí-kok cha-po͘ ián-goân
Lūi-pia̍t:1955 nî chhut-sì
Lūi-pia̍t:Chāi-sè jîn-bu̍t
Hông-choân

**Hông-choân** (黃泉), he̍k-chiá **kiú-choân** (九泉), sī hàn-jī bûn-hoà-khoan tùi sí-bông liáu-āu ê sè-kài ê kóng-hoat.
Cha̍p-kio̍k

**Cha̍p-kio̍k** (雜劇) sī tī Tiong-kok Goân-tiâu sî-tāi hui-siông sî-kiâⁿ ê hì-kio̍k thé-chhâi.
Tiong-hàu Ho̍k-heng Chām

**Tiong-hàu Ho̍k-heng Chām** () tī î Tâi-oân Tâi-pak-chhī Tāi-an-khu, sī Tâi-pak Chia̍t-ūn Bûn-ô͘ Soàⁿ (Bûn-san Soàⁿ) kap Pang-lâm Soàⁿ (Lâm-káng Soàⁿ) kau-hōe ê chia̍t-ūn chhia-chām.
Tāi-an Chām (Tâi-pak-chhī)

**Tāi-an Chām** () tiàm tī Tâi-oân Tâi-pak-chhī Tāi-an-khu, sī Tâi-pak Chia̍t-ūn Bûn-ô͘ Sòaⁿ (Bûn-san Sòaⁿ) kap Tām-chúi Sìn-gī Sòaⁿ (Sìn-gī Sòaⁿ) kau-hōe ê chia̍t-ūn-chām.
Kho-ki Tōa-lâu Chām

**Kho-ki Tōa-lâu Chām** (科技大樓站) tī Tâi-oân Tâi-pak-chhī Tāi-an-khu, sī Tâi-pak Chia̍t-ūn Bûn-ô͘ Sòaⁿ (Ba̍k-sa Sòaⁿ) ê chi̍t ê chia̍t-ūn-chām. Óa-kūn Kok-ka Kho-ha̍k kip Ki-su̍t Úi-oân-hōe (Kok-kho-hōe), Kok-li̍p Tâi-pak Kàu-io̍k Tāi-ha̍k, Sêng-kong Kok-the̍h (成功國宅).

Chāi-lâi ê tōe-hō-miâ sī **Liông-an-pi** (龍安陂), chām-miâ lâi-goân sī Kok-ka **Kho**-ha̍k kip **Ki**-su̍t Úi-oân-hōe só͘ tiàm ê tōa-lâu: Kho-ki Tōa-lâu.

## Le̍k-sú

1996 nî 3 goe̍h 28 hō: Ba̍k-sa Sòaⁿ chèng-sek thong-chhia,  mā sûi khé-iōng.

## Chhia-chām kò͘-chō
 sī ko-kè chhia-chām, chām-thè kah chi̍t tòng liân-ha̍p khai-hoat ê pān-kong tōa-lâu kiōng-kò͘ (共構), ū 2 ê hōaⁿ-sek ge̍h-tâi, 1 ê chhut-ji̍p-kháu.

### Lâu-chân

### Chhut-ji̍p-kháu

## Chhia-chām hū-kūn

* Kok-ka Kho-ha̍k kip Ki-su̍t Úi-oân-hōe,  (Kho-ki Tōa-lâu)
* 
* Sêng-kong Kok-theh (成功國宅)
* Kok-li̍p Tâi-pak Kàu-io̍k Tāi-ha̍k
* Kok-li̍p Tâi-oân Tāi-ha̍k Ho̍k-heng Lâm-lō͘ Hāu-mn̂g
* 
* 

## Pôaⁿ-chhia chu-sìn
### Kong-chhia

## Pī-chù

## Chham-khó chu-liāu

## Gōa-pō͘ liân-kiat

* Tâi-pak Tāi-chiòng Chia̍t-ūn Kó͘-hūn Iú-hān Kong-si
* Tâi-pak-chhī Chèng-hú Chia̍t-ūn Kang-têng Kio̍k
*  ūi-tì-tô͘ (Tâi-pak Chia̍t-ūn Kong-si)
*  thán-piⁿ-tô͘ (Tâi-pak Chia̍t-ūn Kong-si)
*  ê siong-tiàm
La̍k-tiuⁿ-lê Chām

**La̍k-tiuⁿ-lê Chām** () tī î Tâi-oân Tâi-pak-chhī Tāi-an-khu, Sìn-gī-khu kau-kài, sī Tâi-pak Chia̍t-ūn Bûn-ô͘ Soàⁿ (Bûn-san Soàⁿ) ê chia̍t-ūn chhia-chām. 

## Chham-khó Chu-liāu
Sin-hāi Chām

**Sin-hāi Chām** () tī î Tâi-oân Tâi-pak-chhī Bûn-san-khu, sī Tâi-pak Chia̍t-ūn Bûn-ô͘ Soàⁿ (Bûn-san Soàⁿ) ê chia̍t-ūn chhia-chām.
Bān-hong Siā-khu Chām

**Bān-hong Siā-khu Chām** () tiám Tâi-oân Tâi-pak-chhī Bûn-san-khu, sī Tâi-pak Chia̍t-ūn Bûn-ô͘ Soàⁿ (Bûn-san Soàⁿ) ê chia̍t-ūn-chām.

## Chhia-chām siāu-kài
Bān-hong Siā-khu Chām tiàm Bān-hong-lō͘ lâm-pêng, óa Bān-hô-koe (萬和街) kháu. Hit-jiah éng-kè ū Bān-liông (萬隆) kah Hong-chhoan (芳川) 2 ê thòaⁿ-khòng, chū-án-ni hō͘ lâng hō-chòe Bān-hong Siā-khu; siā-khu khí--khí-lâi í-chêng, hit-jiah ê tē-hō-miâ sī Phâ-á-khiⁿ (枹仔坑).

## Chhia-chām Kò͘-chō

Bān-hong Siā-khu Chām sī ko-kè chhia-chām, ū 2 ê hōaⁿ-sek ge̍h-tâi, 1 ê chhut-ji̍p-kháu.

### Lâu-chân

### Chhut-ji̍p-kháu

## Chham-khó chu-liāu

## Gōa-pō͘ liân-kiat

* Tâi-pak Tāi-chiòng Chia̍t-ūn Kó͘-hūn Iú-hān Kong-si
* Tâi-pak-chhī Chèng-hú Chia̍t-ūn Kang-têng Kio̍k
* Bān-hong Siā-khu Chām ūi-tì-tô͘ (Tâi-pak Chia̍t-ūn Kong-si)
* Bān-hong Siā-khu Chām thán-piⁿ-tô͘ (Tâi-pak Chia̍t-ūn Kong-si)
* Bān-hong Siā-khu ê siong-tiàm
Ko͘ Sêng-ún

**Ko͘ Sêng-ún** (辜成允; ) sī Tâi-oân ê seng-lí-lâng, Tâi-pak-chhī chhut-sin, chó͘-che̍k Lo̍k-káng, Ko͘ Chín-hú ê tē-jī ê hāu-seⁿ, chêng Tâi-nî táng-sū-tiúⁿ.

S
Tâi-oân Chúi-nî

**Tâi-oân Chúi-nî** (台灣水泥), kán-chheng **Tâi-nî** (台泥), sī Tâi-oân ê chi̍t keng í chúi-nî seng-sán ûi-chú ê khòng-gia̍p kong-si.
Ko͘ Giâm Tok-hûn

**Ko͘ Giâm Tok-hûn** (辜嚴倬雲; ) sī Pak-kiaⁿ Tāi-ha̍k ê tē-it jīm hāu-tiúⁿ Giâm Ho̍k ê sun-líú Pang-kiô Lîm-ka Lîm Ní-khong ê goā-sun-lú, mā sī Lo̍k-káng Ko͘-ka Ko͘ Chín-hú ê khan-chhiú.
Lí Chhun-seng

**Lí Chhun-seng** (李春生; ) sī chi̍t ūi Tâi-oân Chheng-tiâu sî-tāi ê seng-lí-lâng, Hok-kiàn Ē-mn̂g chhut-sin, sìn Ki-tok-kàu. 1868 nî î-bîn Tâi-oân, tī Tâi-pak ê Toā-tiū-tiâⁿ chò seng-lí, sī hit-tang-sî chin ū-miâ ê bé-pān, mā kiam chò chìn-chhut-kháu bō͘-e̍k. Lí Chhun-seng sī hit-tang-chūn Tâi-oân sū-sin hán-kiàn ê Kit-ok-tô͘, iā sī Tâi-oân Ki-tok Tiúⁿ-ló Kàu-hōe ê khai-ki-chiá chi-it.

I iā sī chi̍t ūi su-sióng-ka kap chok-ka, ū *Thian-ián-lūn Su-hō͘* (天演論書後), *Tong-se Tiat-hêng* (東西哲衡), *Tiat-hêng Sio̍k-chi̍p* (哲衡續集), *Chong-kàu Ngó͘-tek Pī-khó* (宗教五德備考), *Ia-so͘-kàu Sèng-chhàm Pī-khó* (耶穌教聖讖闡釋備考), *Sèng-keng Chhián-iàu Káng-gī* (聖經闡要講義) téng tù-chok, chhián-su̍t Ki-tok kàu-gī, le̍k-tô͘ pok-chhek Darwin kap Huxley ê thian-ián-soat.
Steven Seagal

**Steven Frederic Seagal** (1952 nî 4 goe̍h 10 ji̍t chhut-sì) sī Bí-kok ê ián-oân, chè-chok, pian-kio̍k kiam kàn-tok. I mā sī bú-su̍t-ka, sī 1990 nî-tāi chin oa̍h-hiáⁿ ê tōng-chok tiān-ián chú-kak ián-oân.
Demi Moore

**Demi Moore**, goân-miâ **Demi Gene Guynes** (), sī Bí-kok ê ián-oân kiam má-toh, pat ián-chhut *Ghost* téng tiān-iáⁿ.
Tōa-tiū-tiâⁿ

**Toā-tiū-tiâⁿ** (Hàn: 大稻埕; Eng: *Twatutia*) sī Tâi-pak-chhī Tāi-tông-khu se-lâm-pō͘ ê chi̍t ê thoân-thóng tōe-hō-miâ, mā hō-chò **Tiū-kang** (稻江) kap **Tiū-tin** (稻津). In-ūi chia khah-chá ū tōa phìⁿ pha̍k tiū-á ê khang-tōe (稻埕), só͘-í chiah hō-chò Tōa-tiū-tiâⁿ. 1851 nî, Lîm Lâm-tiân (林藍田) ūi-tio̍h beh cháu-phiah hái-chha̍t, ùi Ke-lâng chhian-sóa kàu Tōa-tiū-tiâⁿ chò seng-lí, khai-siat tiàm-thâu, khai-sí tī Tōa-tiū-tiâⁿ chit kak-sì chìn-hêng siong-gia̍p oa̍h-tāng. 1853 nî, Sam-ip-lâng kap Tâng-oaⁿ-lâng ūi-tio̍h Báng-kah po͘-thâu ê khòng-chè khoân-lī, hoat-seng liáu chhia-piàⁿ sū-kiāⁿ; Ē-kau ê Tâng-oaⁿ-lâng bô-la̍t tí-khòng, chhōa Hâ-hái Siâⁿ-hông sóa lâi kàu Tōa-tiū-tiâⁿ; lo̍h-bé tī Tōa-tiū-tiâⁿ piⁿ-á ê Tām-chúi-hô po͘-thâu kau-e̍k chiah ta̍uh-ta̍uh-á heng-ōng--khí-lâi. 1860 nî, Tām-chúi khui káng liáu-āu, Tōa-tiū-tiâⁿ chiâⁿ-chò Tōa-tâi-pak siōng hoân-hôa ê bu̍t-chu chi̍p-sàn tiong-sim, í tê-hio̍h kap pò͘-liāu bō͘-e̍k ûi-chú. Tōa-tiū-tiâⁿ ê tê-hio̍h bō͘-e̍k tī iûⁿ-hâng tòa-niá hā, m̄-nā chhī-tiûⁿ khok-tāi, mā chō-chiū tōa châi-hù kap hoân-êng. Kàu Ji̍t-pún sî-tāi liáu-āu, Ji̍t-siong tí-chè iûⁿ-hâng sè-le̍k, choán chò Ji̍t-pún kap Tang-lâm-a ê seng-lí. Chiàn-āu, Tōa-tiū-tiâⁿ in-ūi Tām-chúi-hô khó-ta ta̍uh-ta̍uh-á tio̍h sit-khì hô-káng ê kong-lîng; lî-chhiáⁿ Tâi-oân só͘ seng-sán ê tê-bí piàⁿ bōe-iâⁿ Sek-lân  ê kèng-cheng, jî-lâi bān-bān-á chhìn-chhī--lo̍h-khì. Āu-lâi teh Tâi-pak chhī-khu tio̍h chi̍t-pō͘ chi̍t-pō͘ ê hiòng tang-pêng chhī-khu lâi hoat-tián; jîn-kháu mā tāi-liōng sóa chhut. Tōa-tiū-tiâⁿ bô-táⁿ-kín soah chiâⁿ-chò Tâi-pak-chhī gōa-ûi ê lāu-kū chhī-khu.

## Chù-sek




## Iân-sin Oa̍t-tho̍k

* 
*
*

## Gōa-pō͘ Bāng-liān
*大稻埕碼頭-臺北旅遊網 
*大稻埕碼頭-交通部觀光局  


Lūi-pia̍t:Tâi-pak-chhī ê le̍k-sú
Lūi-pia̍t:Tâi-pak-chhī ê toā-jī
Bruce Willis

**Walter Bruce Willis** (1955 nî 3 goe̍h 19 ji̍t chhut-sì) sī Bí-kok ê ián-oân kiam chè-cho-jîn. I tī *[[Die Hard]]* hē-lia̍t ê kak-sek John McClane chin chhut-miâ; lēng-gōa ia̍h pat poaⁿ ián *Pulp Fiction*, *12 Monkeys*, *The Fifth Element*, *Armageddon* téng chhut.
Ba̍k-sa Chām

**Ba̍k-sa Chām** () tī î Tâi-oân Tâi-pak-chhī Bûn-san-khu, sī Tâi-pak Chia̍t-ūn Bûn-ô͘ Soàⁿ (Bûn-san Soàⁿ) ê chia̍t-ūn chhia-chām.
Tiong-kok Sìn-thok Kim-iông Khòng-kó͘

**Tiong-kok Sìn-thok Kim-iông Khòng-kó͘ Kong-si** (中國信託金融控股公司), kán-chheng **Tiong-sìn Kim-khòng** (中信金控), sī Tâi-oân ê chi̍t keng khòng-kó͘ kong-si, iû Lo̍k-káng Ko͘-ka chhòng-pān, bo̍k-chiân iû Ko͘ Liâm-siông ka-cho̍k chiáng-ak keng-êng-khoân.

## Siong-koan
* Tiong-kok Sìn-thok Siong-gia̍p Gîn-hâng
Ko͘ Tiōng-liōng

**Ko͘ Tiōng-liōng** (辜仲諒; *Jeffrey Koo, Jr.*; ) sī Tâi-oân ê seng-lí-lâng, hiān-jīm Tiong-sìn Kim-khòng táng-sū, Tiong-sìn chû-siān ki-kim-hōe ê táng-sū-tiúⁿ, Tiong-hôa Bîn-kok Iá-kiû Hia̍p-hōe lí-sū-tiúⁿ, A-chiu Iá-kiû Chóng-hōe hōe-tiúⁿ. Lo̍k-káng Ko͘-ka chhut-sin, sī Ko͘ Liâm-siông ê toā-hàn hāu-seⁿ.
Ko͘ Gân Phek-hâ

**Ko͘ Gân Phek-hâ** (辜顏碧霞; ) sī Tâi-oân ê cha-bó͘ seng-lí-lâng kiam chok-ka. Sin-pak-chhī chhut-sin, kè hō͘ Lo̍k-káng Ko͘-ka ê Ko͘ Ga̍k-hú, toā-hàn hāu-seⁿ sī Ko͘ Liâm-siông.

Siá kòe chi̍t phō sió-soat hō-chò *Liû* (流).
Kong-bêng-pò

**Kong-bêng-pò** (光明報) sī 1948 nî chhiu-thiⁿ kàu 1949 nî 8 goe̍h kî-kan, tī Tâi-oân siā-hōe liû-thoân ê tē-hā khan-bu̍t, iû Tâi-oân Kiōng-sán-tóng Ke-lâng-chhī kang-chok úi-oân-hōe hoat-hêng.

Lūi-pia̍t:Hoat-hêng tī Tâi-oân ê sin-bûn-chóa
Lūi-pia̍t:Tâi-oân Kiōng-sán-tóng
Pho-lân i-ha̍k-seng sū-kiāⁿ

**Pho-lân i-ha̍k-seng sū-kiāⁿ** (波蘭醫學生事件) sī 2008 nî chì 2010 nî kî-kan, Tâi-oân kok-lāi chiam-tùi kám ē-ēng pí-chiàu Se-au kok-ka ê piau-chún lâi jīn-khó tī Tang-au kok-ka, chhin-chhiūⁿ Pho-lân, chiū-tho̍k i-ha̍k-īⁿ ê ha̍k-seng ê ha̍k-le̍k ê cheng-gī.
Tāi Ji̍t-pún Tè-kok Hái-kun

**Tāi Ji̍t-pún Tè-kok Hái-kun** (大日本帝國海軍) sī Ji̍t-pún-kun ê hái-kun, ū-tang-sî ē hō-chò **Ji̍t-pún Hái-kun** (日本海軍) ia̍h-sī **Tè-kok Hái-kun** (帝國海軍). Tē-jī-chhù sè-kài tāi-chiàn liáu-āu, ūi-tio̍h hām sin sêng-li̍p ê Hái-siōng Chū-ōe-tūi chò khu-pia̍t, só͘-í mā hō-chò **Kū Ji̍t-pún Hái-kun** (舊日本海軍) ia̍h-sī **Kū Tè-kok Hái-kun** (舊帝國海軍). Tè-kok Hái-kun tī 1872 nî sêng-li̍p, 1947 nî kái-sàn, tī Ji̍t Chheng Chiàn-cheng, Ji̍t Lō͘ Chiàn-cheng kap Thài-pêng-iûⁿ Chiàn-cheng chē-chē kīn-tāi Ji̍t-pún tùi-goā ê chiàn-cheng tiong pān-ián hui-siông tiōng-iàu kak-sek.
Dani Rodrik

**Dani Rodrik** (1957 nî 8 goe̍h 14 ji̍t) sī Thó͘-ní-kî chhut-sin ê keng-chè-ha̍k-chiá, choan-bûn tī keng-chè chèng-chhek ê ián-kiù.
Jī-ke̍k-thé

**Jī-ke̍k-thé** (, ) sī chi̍t khoán siang bóe ê tiān-chú pō͘-kiāⁿ, chú-iàu tan-hong-hiòng kòe-tiān.

## Chú-iàu kong-lêng

## Chin-khong-kńg jī-ke̍k-thé

## Pòaⁿ-tō-thé jī-ke̍k-thé

Lūi-pia̍t:Tiān-chú goân-kiāⁿ
Kun-káng

**Kun-káng** (軍港) sī te̍k-pia̍t chò-ûi kun-sū bo̍k-tek sú-iōng ê káng-kháu. Kun-káng sī kun-lām lām-tūi kap lio̍k-kun teng-lio̍k ê pha-tiāⁿ kì-tiám, tī kun-tūi kiàn-siat kap kun-sū chiàn-lio̍k tiong chiàm-iú chin tiōng-iàu ê tē-ūi.
Ko͘ Tiōng-êng

**Ko͘ Tiōng-êng** (辜仲瑩; ) sī chi̍t ūi Tâi-oân ê seng-lí-lâng. Lo̍k-káng Ko͘-ka chhut-sin, sī Ko͘ Liâm-siông ê tē-jī ê hāu-seⁿ, a-hiaⁿ sī Ko͘ Tiōng-liōng, sió-tī sī Ko͘ Tiōng-li̍p.
Mo͘-tn̄g gē-su̍t

**Mo͘-tn̄g Gē-su̍t** sī Reiner Knizia tī 1992-nî chhut-pán ê pang-á-gè-mù, tī 1993-nî ū tio̍h Tek-kok Gè-mù Sióng.  

Chit-ê gè-mù sī kóng, ū 5-ê gē-su̍t-ka ōe kúi-nā pak tô͘ tī--leh, gé-mù-kha sio-thòe ùi chhiú--nı̍h chhut 1-pak tô͘ lâi phah-bōe. Nā sī pa̍t-kha bóe--khì, i tō thang siu tio̍h chîⁿ, nā beh ka-tī bóe, chîⁿ tō hō͘ gîn-hâng. 1-kio̍k khân-jió ê sî, sûi-lâng bóe--lâi ê tô͘ lóng bōe tńg-khì gîn-hâng, án-né, lóng-chóng ī 3-kio̍k, ǹg-bāng sio̍k-sio̍k bóe, kùi-kùi bōe, beh pí siáng ê chîⁿ thàn khah chōe.  

2016-nî, Tâi-oân pat chhut-pán iōng Tân Têng-pho ê tô͘ chò khah-phìⁿ ê pán-pún.
Frat Pack

"**Frat Pack**" sī lâng tùi Bí-kok chū 1990 nî-tāi í-lâi tiāⁿ chò-hóe chhut-ián tiān-iáⁿ ê chi̍t kûn khoe-hâi ián-oân ê chheng-ho͘. It-poaⁿ pau-koat ū Ben Stiller, Jack Black, Owen Wilson, Will Ferrell, Vince Vaughn, kap Steve Carell téng lâng.

Lūi-pia̍t:Khoe-hâi
Kún-chúi-pêⁿ

**Kún-chúi-pêⁿ** (滾水坪), he̍k-chiá **Tiau-ji̍t Un-chôaⁿ** (朝日溫泉), sī Tâi-oân Tâi-tang-koān Le̍k-tó ê chi̍t ê un-chôaⁿ khu.
Un-chôaⁿ

**Un-choâⁿ** (溫泉) sī chi̍t chióng ùi tē-hā chū-jiân ek chhut-lâi ê choâⁿ-chúi; chúi ê un-tō͘ pí chiu-ûi khoân-kéng ê nî-pêng-kin khì-un koân liap-sī 5-tō͘ í-siōng.

Un-choâⁿ lēng-goā koh ū **thng-choâⁿ** (湯泉), **sio-chúi-choâⁿ** (燒水泉) he̍k-chiá **hông-chúi** (磺水) ê kóng-hoat.

Lūi-pia̍t:Chúi-he̍k
Chôaⁿ

**Choâⁿ** (泉) sī tē-hā-chúi chū-jiân ek chhut-lâi kàu tē-piáu ê só͘-chāi. Chiàu chúi ê un-tō͘ koân-kē, ē-ēng hun chò léng-choâⁿ kap un-choâⁿ.

Lūi-pia̍t:Ím-iōng-chúi
Tē-hā-chúi

**Tē-hā-chúi** (地下水) sī tē-bīn í-hā ê chúi, chia-ê chúi thú-chûn tī-leh tē-hā ê gâm-chio̍h kap thô͘-jióng ê khang-phāng lāi, bô-it-tēng sī e̍k-thài. Tē-hā-chúi it-poaⁿ sī ngē-chúi, thàu-kòe chúi sûn-khoân hām kî-thaⁿ ê chúi-he̍k chiap-chhiok kap kau-oāⁿ, tī tē-hā khoaⁿ-khoaⁿ-á soá-tāng.
Siegfried & Roy

**Siegfried & Roy** (1939 nî 6 goe̍h 13 ji̍t / 1944 nî 10 goe̍h 3 ji̍t – 2020 nî 5 goe̍h 8 ji̍t) sī Bí-kok ê ián-goân.
Koan-á-niá Un-chôaⁿ

**Koan-á-niá Un-chôaⁿ** (關仔嶺溫泉) sī Tâi-oân ê chi̍t ê un-chôaⁿ khu, ūi-tī Tâi-lâm-chhī Pe̍h-hô-khu.

Lūi-pia̍t:Tâi-lâm-chhī ê tē-lí
Keystone Kóng-sòaⁿ

**Keystone Kóng-sòaⁿ Hē-thóng** (*Keystone Pipeline System*) sī Ka-ná-tah kap Bí-kok ê chi̍t cho͘ sàng-iû-kóng, 2010 nî khai-sí ūn-choán, tùi Ka-ná-tah ê Alberta séng thàng khì Bí-kok ê Texas kap Illinois téng só͘-chāi.

Pún kóng-sòaⁿ tē-4 kai-tōaⁿ ê kiàn-siat kè-ōe hō-chò Keystone XL, ín-khí liâu khoân-kéng hong-bīn ê gī-lūn, tī 2015 nî ê sî hō͘ chóng-thóng Barack Obama thêng-chí; 2017 nî khai-sí koh hō͘ sin jīm ê Donald Trump chún-pī kè-sio̍k.
Pa-lí Tiâu-iok

**Pa-lí Tiâu-iok** ū khó-lêng sī kóng:

* Pa-lí Tiâu-iok (1229 nî)
* Pa-lí Tiâu-iok (1259 nî)
* Pa-lí Tiâu-iok (1303 nî)
* Pa-lí Tiâu-iok (1320 nî)
* Pa-lí Tiâu-iok (1323 nî)
* Pa-lí Tiâu-iok (1355 nî)
* Pa-lí Tiâu-iok (1515 nî)
* Pa-lí Tiâu-iok (1623 nî)
* Pa-lí Tiâu-iok (1626 nî)
* Pa-lí Tiâu-iok (1657 nî)
* Pa-lí Tiâu-iok (1718 nî)
* Pa-lí Tiâu-iok (1761 nî)
* Pa-lí Tiâu-iok (1763 nî)
* Pa-lí Tiâu-iok (1783 nî)
* Pa-lí Tiâu-iok (1784 nî)
* Pa-lí Tiâu-iok (1796 nî)
* Pa-lí Tiâu-iok (1802 nî)
* Pa-lí Tiâu-iok (1806 nî 5 goe̍h)
* Pa-lí Tiâu-iok (1806 nî 7 goe̍h)
* Pa-lí Tiâu-iok (1810 nî)
* Pa-lí Tiâu-iok (1812 nî)
* Pa-lí Tiâu-iok (1814 nî)
* Pa-lí Tiâu-iok (1815 nî)
* Pa-lí Tiâu-iok (1856 nî)
* Pa-lí Tiâu-iok (1857 nî)
* Kang-gia̍p Sán-khoân Pó-hō͘ Pa-lí Kong-iok (1883 nî)
* Pa-lí Tiâu-iok (1898 nî)
* Pa-lí Tiâu-iok (1900 nî)
* Pa-lí Tiâu-iok (1918 nî)
* 1919 nî Paris Kong-iok
* Pa-lí Tiâu-iok (1920 nî)
* Tē-it-chhù Tāi-chiàn kiat-sok ê Pa-lí tiâu-iok:
** Saint-Germain-en-Laye Tiâu-iok (1919 nî), chham Ò-tē-lī
** Neuilly-sur-Seine Tiâu-iok, chham Bulgaria
** Versailles Tiâu-iok, chham Tek-kok
** Trianon Tiâu-iok, chham Hiong-gâ-lī
** Sèvres Tiâu-iok, chham Osman Tè-kok
* 1947 nî Pa-lí Hô-pêng Tiâu-iok
* Pa-lí Tiâu-iok (1951 nî),
* Bonn–Paris kong-iok (1952 nî)
* Pa-lí Tiâu-iok (1952 nî)
* Hu̍t-ché Lêng-goân Hun-iá ê Tē-saⁿ-hong I-lōa-sèng Pa-lí Kong-iok (1960 nî)
* Paris Hô-pêng Ha̍p-ì (1973 nî)
* Paris Te̍k-hí (1990 nî)
* 1991 nî Pa-lí Hô-pêng Ha̍p-ì
* Dayton Hia̍p-gī (1995 nî)
* Paris Hia̍p-gī (2015 nî)
Paros

**Paros** (Hi-lia̍p-gí: Πάρος) sī Hi-lia̍p só͘-sio̍k ê chi̍t tè tó, só͘-chāi tī Ege Hái, sī Cyclades Kûn-tó ê chi̍t hūn.
Ti-pún Un-chôaⁿ

**Ti-pún Un-chôaⁿ** (知本溫泉) sī ūi-tī Tâi-oân Tâi-tang-koān Pi-lâm-hiong ê un-chôaⁿ khu.
Kok-ka Sim-lîm Iû-lo̍k-khu

**Kok-ka Sim-lîm Iû-lo̍k-khu** (國家森林遊樂區) sī iû Tâi-oân kong-ka chèng-hú só͘ siat-tì ê sim-lîm iû-lo̍k-khu, iû Lông-gia̍p-pō͘ Lîm-gia̍p ki̍p Chū-jiân Pó-io̍k-sú koán-lí , lóng-chóng ū 22 ê só͘-chāi.

## Lia̍t-toaⁿ
*Lāi-tōng Kok-ka Sim-lîm Iû-lo̍k-khu
*Moá-goe̍h-îⁿ Kok-ka Sim-lîm Iû-lo̍k-khu
*Tang-gán-soaⁿ Kok-ka Sim-lîm Iû-lo̍k-khu
*Koan-bū Kok-ka Sim-lîm Iû-lo̍k-khu
*Bú-lêng Kok-ka Sim-lîm Iû-lo̍k-khu
*Toā-soat-soaⁿ Kok-ka Sim-lîm Iû-lo̍k-khu
*Pat-sian-soaⁿ Kok-ka Sim-lîm Iû-lo̍k-khu
*Hūi-sun Kok-ka Sim-lîm Iû-lo̍k-khu
*Ha̍p-hoan-soaⁿ Kok-ka Sim-lîm Iû-lo̍k-khu
*Ò-bān-tāi Kok-ka Sim-lîm Iû-lo̍k-khu
*Khe-thâu Chū-jiân Kàu-io̍k Hn̂g-khu
*A-lí-san Kok-ka Sim-lîm Iû-lo̍k-khu
*Têng-chi Kok-ka Sim-lîm Iû-lo̍k-khu
*Siang-lâu Kok-ka Sim-lîm Iû-lo̍k-khu
*Khún-teng Kok-ka Sim-lîm Iû-lo̍k-khu
*Hiòng-iông Kok-ka Sim-lîm Iû-lo̍k-khu
*Bêng-tî Kok-ka Sim-lîm Iû-lo̍k-khu
*Chhe-lân Soaⁿ-nâ-khu
*Thài-pêng-soaⁿ Kok-ka Sim-lîm Iû-lo̍k-khu
*Tî-lâm Kok-ka Sim-lîm Iû-lo̍k-khu
*Hù-goân Kok-ka Sim-lîm Iû-lo̍k-khu
*Ti-pún Kok-ka Sim-lîm Iû-lo̍k-khu
Hûn-thâm Pho̍k-pò͘

**Hûn-thâm Pho̍k-pò͘** (雲潭瀑布) sī chi̍t ê ūi-tī Tâi-oân Ka-gī-koān Bôe-san-hiong ê chúi-chhiâng, koân-kē ê lo̍h-chha tāi-iok 200 kong-chhioh.

Lūi-pia̍t:Ka-gī-koān ê tē-lí
Kheⁿ-khàm

**Kheⁿ-khàm**/**khiⁿ-khàm** (坑崁), he̍k-chiá **soaⁿ-khàm** (山崁), sī gâm-chio̍h ê kak-tō͘ hui-siông toā ê chi̍t chióng tē-hêng.
Chheng-chúi Toān-gâi

**Chheng-chúi Toān-gâi** (清水斷崖) sī ūi-tī Tâi-oân Hoa-liân-koān Siù-lîm-hiong ê hái-kîⁿ kheⁿ-khàm, sī So͘-hoa Kong-lō͘ téng ū-miâ ê koan-kong-tē.
Pòaⁿ-pêng-chhù

**Pòaⁿ-pêng-chhù** (半平厝) sī Tâi-oân Tâi-tiong-chhī ē-té ê tē-hng, só͘-chāi tī Tâi-tiong chhī-khu sai-lâm-pêng.

## Le̍k-sú
Pún tē-hng sī 1920 nî só͘-siat Tâi-tiong-chhī koán-lāi ê tōa-jī hêng-chèng-khu, chiàu 1939 nî ê thóng-kè, ū pêng-siông khiā-khí jîn-kháu 642 lâng.

## Chham-khó

## Liân-kiat
* 

Lūi-pia̍t:Lâm-khu (Tâi-tiong-chhī)
Mary Tyler Moore

**Mary Tyler Moore** (1936 nî 12 goe̍h 29 ji̍t – 2017 nî 1 goe̍h 25 ji̍t) sī Bí-kok ê ián-goân.
Hái-hōaⁿ Soaⁿ-me̍h

**Hái-hōaⁿ Soaⁿ-me̍h** () sī Tâi-oân ê 5-toā soaⁿ-lêng chi-it, tī Tâi-oân pún-tó ê tang-pêng. Lâm-pak tn̂g-tō͘ tāi-iok 150 kong-lí, ah khoah-tō͘ tāi-iok 10 kong-lí.
Lāi-tōng Kok-ka Sim-lîm Iû-lo̍k-khu

**Lāi-tōng Kok-ka Sim-lîm Iû-lo̍k-khu** (內洞國家森林遊樂區) sī ūi-tī Tâi-oân Sin-pak-chhī U-lâi-khu ê kok-ka sim-lîm iû-lo̍k-khu, biān-chek tāi-iok 1,191.34 kong-khéng, piau-ko 230 chì 800 kong-chhioh.
Lô-san Pho̍k-pò͘

**Lô-san Pho̍k-pò͘** (羅山瀑布) sī ūi-tī Tâi-oân Hoa-liân-koān Hù-lí-hiong ê chúi-chhiâng, sī Hái-hoāⁿ Soaⁿ-me̍h sai-pêng ū-miâ ê koan-kong-tē.
Cha̍p-hūn Pho̍k-pò͘

**Cha̍p-hūn Pho̍k-pò͘** (十分瀑布; Cha̍p-hūn chuí-chhiâng) sī ūi-tī Tâi-oân Ke-lâng-hô khe-thâu ê chúi-chhiâng, mā sī Sin-pak-chhī Pêng-khe-khu ū-miâ ê koan-kong-tē.

Cha̍p-hūn Pho̍k-pò͘ ê koân-kē lo̍h-chha tāi-iok 20 kong-chhioh, ah khoah-tō͘ tāi-iok ū 40 kong-chhioh.

## Gōa-pō͘  liân-kiat

* Cha̍p-hūn hong-kéng te̍k-tēng-khū Kau-thong-pō͘  koan-kong-kio̍k
Tōa-chhiū-nâ (Thô-hn̂g-khu)

**Tōa-chhiū-nâ** (大樹林) sī Tâi-oân Thô-hn̂g-chhī Thô-hn̂g-khu ē-té ê tē-hng, só͘-chāi tī Thô-hn̂g chhī-lāi.

## Le̍k-sú
Pún tē-hng sī 1920 nî só͘-siat Thô-hn̂g-kūn Thô-hn̂g-ke koán-lāi ê tōa-jī hêng-chèng-khu, chiàu 1939 nî ê thóng-kè, ū pêng-siông khiā-khí jîn-kháu 3092 lâng.

## Chham-khó

## Liân-kiat
* 

Lūi-pia̍t:Tōa-jī
A-lí-san Soaⁿ-me̍h

**A-lí-san Soaⁿ-me̍h** (阿里山山脈) sī Tâi-oân ê 5-toā soaⁿ-me̍h chi-it, tī Gio̍k-san Soaⁿ-me̍h ê sai-pêng.
Tōa-tūn-soaⁿ

**Toā-tūn-soaⁿ** () sī ūi-tī Tâi-pak-chhī Pak-tâu-khu ê chi̍t lia̍p soaⁿ, chit-má ê piau-ko sī 1092 kong-chhioh.

Lūi-pia̍t:Tâi-oân ê hóe-soaⁿ
Lūi-pia̍t:Iûⁿ-bêng-soaⁿ Kok-ka Kong-hn̂g
Tâi-tiong Phûn-tē

**Tâi-tiong Phûn-tē** (台中盆地) sī Tâi-oân tiong-pō͘ ê chi̍t-ê phûn-tē tē-hêng, tī Tâi-tiong Hong-goân-khu kàu Lâm-tâu Bêng-kan-hiong chi-kan, biān-chek tāi-iok 380 pêng-hong kong-lí.
Phûn-tē

**Phûn-tē** (盆地) sī chi̍t-khoán tē-hêng, te̍k-teng sī sì-chiu-ûi ê tē-sè pí phûn-tē chū-sin khah-koân.
Tiò-hî

**Tiò-hî**/**tiò-hû** (釣魚) sī lia̍h hî-á ê chi̍t-chióng hong-sek, sī chi̍t-chióng ūn-tōng, mā sī chi̍t-chióng hiu-hân oa̍h-tāng.
Pì-ìm siâⁿ-chhī

**Pì-ìm siâⁿ-chhī** (Eng-gí: *sanctuary city*) sī Bí-kok kap Ka-ná-tah chi̍t khoán chèng-chhek siōng pó-hō͘ hui-hoat î-bîn, bô khí-sò͘ in ûi-hoán liân-pang hoat-lu̍t ê siâⁿ-chhī. Ū-ê só͘-chāi sī keng-kòe hoat-lu̍t chè-tēng lâi si̍t-hêng pún lūi chèng-chhek, ia̍h ū-ê sī kan-ta sū-si̍t-siōng chip-hêng.

Lūi-pia̍t:Bí-kok ê chèng-tī
Soat-soaⁿ Soaⁿ-me̍h

**Soat-soaⁿ Soaⁿ-me̍h** (雪山山脈) sī Tâi-oân ê 5-toā soaⁿ-me̍h chi-it, ūi-tī Tiong-iong Soaⁿ-me̍h ê sai-pak-pêng, tī Ji̍t-pún sî-tāi hō-chò **Chhù-ko Soaⁿ-me̍h** (次高山脈). Kui-ê soaⁿ-me̍h ê tn̂g-tō͘ tāi-iok 260 kong-lí, ah khoah-tō͘ tāi-iok 28 kong-lí.

## Siong-koan
*Soat-san (Tâi-oân)
James 1-sè

Eng-lân kap Ài-ní-lân ê **James 1-sè** (*James I*), mā sī So͘-kiat-lân ê **James 6-sè** (*James VI*), 1566 nî 6 goe̍h 19 ji̍t chhut-sì, 1625 nî 3 goe̍h 27 ji̍t kòe-sin. 

I sī 1567 nǐ 7 goe̍h 24 khai-sí ê So͘-kiat-lân kok-ông; mā sī 1603 nî 3 goe̍h 24 khai-sí ê Eng-lân kap Ài-ní-lân kok-ông; tong-sî nn̄g kok sî hō͘-siōng to̍k-li̍p ê chú-khoân kok-ka, chóng-sī lóng siū James thóng-tī.

Lūi-pia̍t:Eng-lân ê kun-chú
Hóe-io̍h Im-bô͘

**Hóe-io̍h Im-bô͘** (Eng-gí: *The Gunpowder Plot*) sī 1605 nî hoat-seng tī Eng-kok ê sū-kiāⁿ, tong-sî Robert Catesby niá-chhōa ê chi̍t kûn Eng-lân Thian-chú-kàu-tô͘, pau-koat John Wright, Thomas Wintour, Thomas Percy, Guy Fawkes, Robert Keyes, Thomas Bates, Robert Wintour, Christopher Wright, John Grant, Ambrose Rookwood, Sir Everard Digby kap Francis Tresham, be̍h àm-sat kiam chò Eng-lân James 1-sè kap So͘-kiat-lân James 6-sè ê kok-ông. Àm-sat tè-bé sī si̍t-pāi--ê; in goân-lâi kè-ōe be̍h tī 11 goe̍h 5 ji̍t kok-hōe khui-gī tián-lé chà tiāu Kùi-cho̍k-īⁿ (*House of Lords*), lâi hoán-khòng Kong-chú Elizabeth chò Thian-chú-kàu kok-lāi thâu-lâng ê an-pâi.

10 goe̍h 26, chi̍t tiuⁿ chhàng-miâ hông sàng kòe William Parker ê phoe sú kè-ōe cháu-lāu. Āu-bé tī 11 goe̍h 4 ji̍t, chham-ú-chiá chi it Guy Fawkes hông hoat-kiàn tng teh khàn-siú	36 tháng ê hóe-io̍h. Fawkes hông lia̍h--khí-lâi liáu-āu; kî-tha bô͘-hoán-chiá lóng tô-siám chhut Lûn-tun. Āu--lâi tī chhiok-ná ê chiàn-tāu tang-tiong pau-koat Catesby chāi-lāi hông thâi--sí. Lēng-gōa 8 ūi chûn-oa̍h ê chham-ú-chiá lóng hông phòaⁿ tiàu, thoa kap sì-hūn (*hanged, drawn and quartered*) sí-hêng.

Lūi-pia̍t:Eng-lân ê le̍k-sú
Kircholm Chiàn-tò͘

**Kircholm Chiàn-tò͘** hoat-seng tī 1605 nî ê 11 goe̍h 27 (tong-sî Sin-kàu kok-ka kū-le̍k 9 goe̍h 17) sī Pho-lân Sūi-tián Chiàn-cheng ê chú-iàu chiàn-tò͘ chi it. Pho-lân Lietuva ê sè-le̍k tit tio̍h sèng-lī. Pho-lân ê bé-peng tī khui-chiàn bô lōa-kú chiō tián-hiān iu-sè.

Lūi-pia̍t:Chiàn-tò͘
Lūi-pia̍t:Pho-lân ê le̍k-sú
Lūi-pia̍t:Sūi-tián ê le̍k-sú
Jī-hiân

**Jī-hiân** (Lī-hiân, hàn-jī: 二弦) sī chi̍t chióng ū nn̄g tiâu hiân, khò͘ e jī-hiân--ê keng, hō͘ i--ê bé-boé boâ khîm-hiân hoat-chhut siaⁿ-im--ê Tiong-kok im-ga̍k ga̍k-khì. Im-he̍k (音域) sī D4 kàu A7.

### Chham-khó
* hiân-á
Amber Rudd

**Amber Rudd** (1963 nî 8 goe̍h 1 ji̍t chhut-sì) sī Liân-ha̍p Ông-kok ê Pó-siú-tóng chèng-tī-chiá. I 2016 nî khai-sí chò Lōe-bū Tāi-sîn (*Home Secretary*).
Bû-chong-kàu

**Bû-chong-kàu** (無宗教) sī bô kò͘-tēng ê chong-kàu sìn-gióng, tān-sī bô-it-tēng sī bû-sîn-lūn-chiá, pau-hâm put-khó-ti-lūn-chiá kap iú-sîn-lūn-chiá.

Sui-jiân pī kui-lūi chò bû-chong-kàu ê lâng bô chun-sûn jīm-hô te̍k-tēng ê chong-kàu, tān-sī che pēng bô tāi-piáu in oân-choân bô siong-sìn chhiau-chū-jiân ia̍h-sī sîn-bêng.
Katûša

**Katûša** (Катюша; "ka-chhiú-siah") sī Lō͘-se-a ê chiàn-koa, 1938 nî Matvei Blanter chok-khek; Mikhail Isakovsky chok-sû. Pún khek tī Tē-jī-chhù Sè-kài Tāi-chiàn sî-kî khai-sí chhut-miâ.

## Chham-khó
Chhiau-chū-jiân

**Chhiau-chū-jiân** (超自然) sī tī chū-jiân-kài bô-hoat-tō͘ khoàⁿ-tio̍h mā bô-hoat-tō͘ ēng it-poaⁿ chhiú-lō͘ chèng-si̍t ê le̍k-liōng ia̍h-sī hiān-siōng. It-tàn chhiau-chū-jiân ē-tàng pī chèng-si̍t, he chiū put-chài sī chhiau-chū-jiân ah. Chhiau-chū-jiân chhiau-oa̍t kho-ha̍k ê hoān-tiû, in-ūi kho-ha̍k ê gián-kiù tùi-siōng pit-su sī ē-tàng pī chèng-si̍t ê chhek-liông.

Lūi-pia̍t:Chong-kàu
Westfalen

**Westfalen** ([vɛstˈfaːlən]) sī Tek-kok sai-pak-pō͘ ê chi̍t-ê tē-khu, Nordrhein-Westfalen chiu ê chi̍t pō͘-hūn, chha-put-to chiō sī Phó͘-ló͘-su Ông-kok sî-kî ê Westfalen Séng hoān-ûi.
Pinocchio ê Mō͘-hiám

***Pinocchio ê Mō͘-hiám*** (Í-tāi-lī-gí: ***Le avventure di Pinocchio*** [le avvenˈtuːre di piˈnɔkkjo]) 1883 nî Í-tāi-lī-hêng, sī Í-tāi-lī ê chok-chiá Carlo Lorenzini ké-miâ Carlo Collodi (1826-1890), siāng ū-miâ ê tiong-phiⁿ siáu-soat. Chheh lāi-té ū chin chē Collodi ka-tī oē ê chhah-tô͘. *Pinocchio ê Mō͘-hiám* ū chhiau-koè 240 chióng gí-giân kā hoan-e̍k.

*Pinocchio ê Mō͘-hiám* ê kò͘-sū mā tiāⁿ hong kái-pian chhut sin chok-phín, khah chhut-miâ ê chi̍t kái sī Walt Disney chè-chok ê 1940 nî tōng-ōe tiān-iáⁿ *[[Pinocchio (1940 nî tiān-iáⁿ)|Pinocchio]]*.

### Kiat-kò͘

### Chú-kak

## Im-ga̍k

## Tiān-iáⁿ kap hì-kio̍k

## Pa-lé

## Goā-pō͘ liân-kiat
* Pinocchio
* Pinocchio (1940 nî tiān-iáⁿ)
* Carlo Collodi

Lūi-pia̍t:Siáu-soat
Lūi-pia̍t:Gín-á-kó͘
Lūi-pia̍t:Jî-tông bûn-ha̍k
Lūi-pia̍t:Í-tāi-lī
Park Bo-gum

**Park Bo-gum** (; ) sī Hân-kok ê cha-po͘ ián-goân kiam chú-chhî-jîn.

### Film

### Television series

## References

Lūi-pia̍t:1993 nî chhut-sì
Lūi-pia̍t:Chāi-sè jîn-bu̍t
Hoâi-gî-chú-gī

**Hoâi-gî-chú-gī** (懷疑主義; *skeptomai*) sī phó͘-phiàn lâi tùi tì-sek, sū-kiāⁿ, ì-kiàn ia̍h-sī sìn-gióng chhî gî-būn ê thāi-tō͘; sīm-chì tùi chi̍t-koá lí-só͘-tong-jiân ê chú-tiuⁿ.
Pek-lîm Chhiûⁿ-ûi

**Pek-lîm Chhiûⁿ-ûi** (Tek-bûn: *Berliner Mauer*) sī Tek-kok hun-lia̍t kî-kan Tang Tek chèng-hú tī Se Pek-lîm pian-kéng khí-chō ê chhiûⁿ-ûi, kā Se Pek-lîm kui-ê kho͘ khí-lâi, bo̍k-te̍k sī ūi-tio̍h boaih hō͘ Tang Tek ê kong-bîn tô-óng Se Tek. Tī 1961 nî 8 goe̍h 13 hō khai-sí kiàn-chō, tn̂g-tō͘ 167.8 kong-lí. Che lo̍h-bóe tī 1990 nî 6 goe̍h khai-sí thiah-tû, chi̍t nî āu Lióng Tek thóng-it.
Piah

**Piah** (壁), he̍k-chiá **chhiûⁿ** (牆), sī kiàn-tio̍k ê chi̍t chióng khiā-ti̍t ê khong-kan keh-kài kiat-kò͘, the̍h-lâi kho͘-ûi, hun-koah kap pó-hō͘ bó͘ chi̍t ê khu-he̍k, sī kiàn-tio̍k siat-kè tiong ê tiōng-iàu goân-sò͘.
Pak Sòng

**Pak Sòng** sī Tiong-kok Sòng-tiâu sî-tāi ê chi̍t ê sî-kî, tùi 960 nî kàu 1127 nî. Khai-kok hông-tè sī Sòng Thài-chó͘ Tiō Khong-īn, kiàn-to͘ Piān-kiaⁿ (汴京, taⁿ Hô-lâm-séng Khai-hong-chhī).

## Le̍k-sú

### Siân-ian chi Bêng
Sòng Chin-chong Kéng-tek goân nî 12 goe̍h (1005 nî), Tâi-sòng kap Tāi-liâu tī Siân-chiu (澶州) kau-chiàn, lo̍h-bóe kóng-hô, chhiam-tēng bêng-iok, sú chheng Siân-ian chi Bêng (澶淵之盟).

### Khèng-le̍k Sin-chèng

### Hi-lêng Piàn-hoat
Sòng Sîn-chong ūi-tio̍h beh siau-tû Pak-sòng kiàn-kok í-lâi ê chek-pè, jīm-iōng kái-kek-phài tāi-sîn Ông An-se̍k chìn-hêng kái-kek, sú chheng Hi-lêng Piàn-hoat (熙寧變法). Piàn-hoat ê kiat-kó chō-sêng kái-kek-phài (Sin-tóng) kap pó-siú-phài (Kū-tóng) chi-kan ê chèng-tī tàu-cheng, sú chheng Sin-kū Tóng-cheng (新舊黨爭).

### Chēng-khong chi Piàn

Chēng-khong goân-nî kū-le̍k 8 goe̍h (1126 nî), Tāi-kim lâm-hā kong-hām Piān-kiaⁿ, hu-ló͘ Sòng Hui-chong kap Sòng Khim-chong téng-téng hông-sek sêng-goân, Pak-sòng bia̍t-bông. Kāng-nî Sòng Khim-chong ê sió-tī Tiō Kò͘ tī Lâm-kiaⁿ Èng-thian-hú (南京應天府, taⁿ Hô-lâm-séng Siong-khiu-chhī) chheng-tè, kái-goân "Kiàn-iām", kiàn-li̍p Lâm-sòng.