open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Í e̍k thāi lô

**Í e̍k thāi lô** (以逸待勞) sī peng-hoat sam-si̍p-lio̍k kè ê tē-sì ê kè-chhek, sio̍k-î sèng-chiàn kè (勝戰計).
## Goân-bûn
* Hàn-bûn:
:困敵之勢, 不以戰; 損剛益柔.
* Pe̍h-ōe-jī (bûn-giân-im):
:*Khùn te̍k chi sè, put í chiàn; sún kong ek jiû*.
Bí-jîn kè

**Bí-jîn kè** (美人計) sī peng-hoat sam-si̍p-lio̍k kè ê tē-saⁿ-cha̍p-it ê kè-chhek, sio̍k-î pāi-chiàn kè (敗戰計).
## Goân-bûn
* Hàn-bûn:
:兵強者, 攻其將; 將智者, 伐其情. 將弱兵頹, 其勢自萎. 利用禦寇, 順相保也.
* Pe̍h-ōe-jī (bûn-giân-im):
:*Peng kiông chiá, kong kî chiòng; chiòng tì chiá, hoa̍t kî chêng. Chiòng jio̍k peng tôe, kî sè chū úi. Lī iōng gū khò͘, sūn siōng pó iā*.
Jia̍t-lân-jia Siâⁿ

**Ji̍at-lân-jia Siâⁿ** (, ), sī O-lân Liân-ha̍p Tang Ìn-tō͘ Kong-si ùi se-goân 1624 nî khai-sí kiàn, kàu 1634 nî oân-sêng ê chi̍t-chō siâⁿ-pó. Só͘-chai tī kin-á-ji̍t ê An-pêng-khu. Le̍k-sú téng i mā hō-chòe Orange Siâⁿ (), An-pêng Siâⁿ (), Tâi-oân Siâⁿ (). 

Hiān-chāi tī chit-ê só͘-chai, goân-lâi ê siâⁿ í-kēng chhun chió-hūn kò͘-chō, lēng-gōa ke-thiⁿ chē hāng āu--lâi ê kiàn-tio̍k, kui-ê tē-tiám sī hō͘ chèng-hú hō chò **[[An-pêng Kó͘-pó]]** ().

Lūi-pia̍t:An-pêng
Lūi-pia̍t:Hô-lân léng Formosa
Lūi-pia̍t:Tâi-oân ê le̍k-sú
Lūi-pia̍t:Kiàn-tio̍k-bu̍t
Lūi-pia̍t:Tâi-oân ê kó͘-chek
Táⁿ chhó keng siâ

**Táⁿ chhó keng siâ** (打草驚蛇; pe̍h-ōe-im: **táⁿ chháu kiaⁿ chôa**) sī peng-hoat sam-si̍p-lio̍k kè ê tē-cha̍p-saⁿ ê kè-chhek, sio̍k-î kong-chiàn kè (攻戰計).
## Goân-bûn
* Hàn-bûn:
:疑以叩實, 察而後動; 復者, 陰以謀也.
* Pe̍h-ōe-jī (bûn-giân-im):
:*Gî í khiò si̍t, chhat jî hō͘ tōng; ho̍k chiá, im í bô͘ iā*.
Chià si hoân hûn

**Chià si hoân hûn** (借屍還魂; pe̍h-ōe-im: **chioh si hêng hûn**) sī peng-hoat sam-si̍p-lio̍k kè ê tē-cha̍p-sì ê kè-chhek, sio̍k-î kong-chiàn kè (攻戰計).
## Goân-bûn
* Hàn-bûn:
:有用者, 不可借; 不能用者, 求借. 借不能用者而用之, 匪我求童蒙, 童蒙求我.
* Pe̍h-ōe-jī (bûn-giân-im):
:*Iú iōng chiá, put khó chià; put lêng iōng chiá, kiû chià. Chià put lêng iōng chiá jî iōng chi, húi ngó͘ kiû tông bông, tông bông kiû ngó͘*.
Koan bûn chhiok che̍k

**Koan bûn chhiok che̍k** (關門捉賊; pe̍h-ōe-im: **koaiⁿ mn̂g chhiok cha̍t**) sī peng-hoat sam-si̍p-lio̍k kè ê tē-jī-cha̍p-jī ê kè-chhek, sio̍k-î hūn-chiàn kè (混戰計).
## Goân-bûn
* Hàn-bûn:
:小敵困之. 剝, 不利有攸往.
* Pe̍h-ōe-jī (bûn-giân-im):
:*Siáu te̍k khùn chi. Pok, put lī iú iu óng*.
Tâi-oân Pah-ga̍k

**Tâi-oân Pah-ga̍k** (台灣百岳; bûn-giân-im: **Tâi-oân Pek-ga̍k**) sī iû Tâi-oân teng-san-kài thâu-lâng soán-chhut ê piau-ko 3000 kong-chhioh í-siōng pēng-chhiáⁿ bêng-hián khí-lo̍h ê 100 lia̍p tōa niá-thâu.
Bąków (Brzeski)

**Bąków** sī Pho-lân Opolskie séng Brzeski kūn ê chi̍t ê chng-thâu.

## Chù-kái

## Chham-oa̍t
*Pho-lân ê chng-thâu

Lūi-pia̍t:Brzeski Kūn ê chng-thâu
Bierzów (Opolskie)

**Bierzów** sī Pho-lân Opolskie séng Brzeski kūn ê chi̍t ê chng-thâu.

Lūi-pia̍t:Brzeski Kūn ê chng-thâu
Czepielowice

**Czepielowice** sī chi̍t ê tī Pho-lân Kiōng-hô-kok Opole Séng Brzeg Kūn Lubsza Kong-siā ê chng-thâu.

## Chham-oa̍t
*Pho-lân ê chng-thâu

## Chham-khó

Lūi-pia̍t:Brzeg Kūn ê chng-thâu
Babice (Opolskie)

**Babice** sī Pho-lân Opolskie séng Głubczycki kūn ê chi̍t ê chng-thâu.

Lūi-pia̍t:Głubczycki Kūn ê chng-thâu
Krasne Pole

**Krasne Pole** sī Pho-lân Opolskie séng Głubczycki kūn Głubczyce chū-tī-thé ê chi̍t ê chng-thâu.

Lūi-pia̍t:Głubczycki Kūn ê chng-thâu
Lūi-pia̍t:Głubczyce (gmina)
Giełczyce

**Giełczyce** sī Pho-lân Opolskie séng Nyski kūn Skoroszyce chū-tī-thé ê chi̍t ê chng-thâu.

Lūi-pia̍t:Nyski Kūn ê chng-thâu
Lūi-pia̍t:Skoroszyce (gmina)
Sòng Liām-ú

**Siáu-ú** (小宇; ), pún-miâ **Sòng Liām-ú** (宋念宇), sī Tâi-oân ê cha-po͘  chok-khek-ka kiam koa-chhiú.
Kang-gia̍p Ki-su̍t Gián-kiù-īⁿ

**Châi-thoân Hoat-jîn Kang-gia̍p Ki-su̍t Gián-kiù-īⁿ** (財團法人工業技術研究院; sok-siá: **ITRI**), kán-chheng **Kang-gián-īⁿ** (工研院), sī chi̍t ê chóng-pō͘  siat-tì chāi Tâi-oân Sin-tek-koān Tek-tang-tìn ê châi-thoân hoat-jîn. Kang-gián-īⁿ lēng-gōa tī Tâi-pak-chhī, Sin-tek-chhī, Sin-tek-koān, Tâi-tiong-chhī, Lâm-tâu-koān iáu-koh-ū Tâi-lâm-chhī mā ū hun-pō͘  īⁿ-khu kap pān-sū-chhù. Kang-gián-īⁿ sī Tâi-oân kho-ki hoat-tián ê tiōng-tìn.

Lūi-pia̍t:Tâi-oân ê keng-chè
Tiong-iong Gián-kiù-īⁿ

**Tiong-iong Gián-kiù-īⁿ** (中央研究院), kán-chheng chò **Tiong-gián-īⁿ** (中研院), sī Tâi-oân ê chi̍t ê koaⁿ-hong ê gián-kiù ki-kò͘.
Lí-hòa-ha̍k Gián-kiù-só͘

**Lí-hòa-ha̍k Gián-kiù-só͘** (), kán-chheng chò **Lí-gián** (, **RIKEN**), sī Ji̍t-pún seng-lí-lâng Eiichi Shibusawa tī 1917 nî siat-li̍p ê tōa-hêng chū-jiân kho-ha̍k gián-kiù ki-kò͘.
David Peel

David Peel sī Bí-kok ê Hippie, folk rock koa-chhiú. 

## Chok-phín
* 1968: *Have a Marijuana*
* 1970: *The American Revolution*
* 1972: *The Pope Smokes Dope*
* 1974: *Santa Claus Rooftop Junkie*
* 1976: *An Evening with David Peel*
* 1977: *Bring Back the Beatles*
* 1978: *King of Punk*
* 1979: *Junk Rock / I Hate You* (45 RPM single)
* 1980: *Death to Disco*
* 1980: *John Lennon for President*
* 1984: *1984*
* 1986: *Search to Destroy*
* 1987: *John Lennon Forever*
* 1987: *World War III*
* 1993: *Anarchy in New York City*
* 1994: *Battle for New York*
* 1994: *War and Anarchy*
* 1995: *Noiseville*
* 1995: *Up Against the Wall*
* 2002: *Legalize Marijuana*
* 2002: *Long Live the Grateful Dead*
* 2002: *Rock 'n' Roll Outlaw*
* 2004: *Jirokichi Live at Koenji*
* 2008: *Marijuana Christmas*

Lūi-pia̍t:Bí-kok koa-chhiú
Sé-náu

縮圖|Sé-náu
**Sé-náu / sóe-náu** (洗腦; Eng: ) he̍k-chiá **su-sióng khòng-chè** (思想控制; ) sī lī-iōng hē-thóng-hòa ê hong-sek lâi tùi lâng koàn-su te̍k-sû ê su-sióng kap kè-ta̍t-koan. Sé-náu ê tōng-chok tiāⁿ-tiāⁿ pī chèng-tī, chong-kàu kap siong-gia̍p oa̍h-tāng lī-iōng. Sé-náu kap soan-thoân ê hong-sek tāi-khài sio-kāng, lóng sī iōng chàn-iông, thui-kóng téng-téng hong-hoat.
Chiúⁿ Eng-si̍t

**Chiúⁿ Eng-si̍t** (; Ko-lê-jī: ; ) sī Tiâu-sián ông-tiâu Sè-chong chāi-ūi sî-kî ê hoat-bêng-ka. Chiúⁿ Eng-si̍t thian-chu chhong-bêng, m̄-koh sī pi-bî ê chiān-bîn chhut-sin. Sè-chong ê lāu-pē Thài-chong hoat-hiān Chiúⁿ Eng-si̍t ê châi-hoâ liáu-āu, liâm-mi siū-ú i koaⁿ-chit. Thài-chong ê hêng-ûi siū-tio̍h tiâu-têng koaⁿ-oân ê khòng-gī.

Lūi-pia̍t:Tiâu-sián Ông-tiâu jîn-bu̍t
Chiu Chú-jû

**Chiu Chú-jû** (周子瑜; ), gē-miâ **Tzuyu** (), sī Tâi-oân Tâi-lâm-chhī chhut-sin ê Hân-kok cha-bó͘ gē-jîn. I bo̍k-chiân sī lú-chú thoân-thé Twice ê sêng-oân. 2015 nî, i tī TC Candler choân-kiû pek-tāi bí-lú lāi-té pâi-miâ tē-cha̍p-saⁿ.
Miura Haruma

**Miura Haruma** (, ), pún-miâ **Sasamoto Haruma** (), sī Ji̍t-pún Ibaraki-koān Tutiura-chhī chhut-sin ê cha-po͘ ián-oân.
Bân-tiong Si̍p Châi-chú

**Bân-tiong Si̍p Châi-chú** (閩中十才子) sī Tiong-kok Bêng-tiâu chho͘-liân Bân-tiong tē-khu ê cha̍p ūi bûn-jîn; hun-pia̍t sī Lîm Hông (林鴻), Tēⁿ Tēng (鄭定), Ông Po (王褒), Tn̂g Thài (唐泰), Ko Péng (高棅), Ông Kiong (王恭), Tân Liōng (陳亮), Ông Chheng (王偁), Chiu Hiân (周玄), kap N̂g Hiân (黃玄) cha̍p lâng.
Kò͘ Iām-bú

**Kò͘ Iām-bú** (顧炎武; ), goân-miâ **Kàng** (絳), piáu-jī **Tiong-chheng** (忠清), sī Tiong-kok Bêng-tiâu bóe-kî kap Chheng-tiâu chho͘-kî ê tiōng-iàu su-sióng-ka kiam ha̍k-chiá. Tī Bêng-tiâu bia̍t-bông liáu-āu, i kái-miâ **Iām-bú** (炎武), piáu-jī **Lêng-jîn** (寧人). Chē-chē ha̍k-chiá lóng chheng-ho͘ i chò **Têng-lîm Sian-seng** (亭林先生).
Tē-it Sè-kài

**Tē-it Sè-kài** (第一世界; Eng: ) hām Tē-jī Sè-kài iáu-koh-ū Tē-saⁿ Sè-kài kā thong-sè-kài ê kok-ka hun chò saⁿ ê lūi-pia̍t.
Gân Khoan-hông

**Gân Khoan-hông** (顏寬恆, 1977 nî 9 goe̍h 14 nî - ), Tâi-tiong-chhī Soa-la̍k-khu lâng, Tiong-kok Kok-bîn-tóng tóng-oân, Gân Chheng-piau (顏清標)--ê toā-kiáⁿ, jīm-bū-hêng (任務型) Kok-bîn Tāi-hoē tāi-piáu, tùi 2013 nî tòng-soán tē 8 kài li̍p-hoat úi-oân (Tâi-tiong-chhī Tē 2 Soán-kí-khu, chiū sī Soa-la̍k, Liong-chéⁿ, Toā-tō͘, O͘-ji̍t, Bū-hong 5 ê khu kap Tāi-lí-khu Se-ô͘ kap Tang-ô͘ 2 ê lí). 2016 nî liân-jīm, 2020 nî su hō͘ Tâi-oân Ki-chìn--ê Tân Pek-ûi. Tân Pek-ûi āu-lâi siū pà-bián āu, 2022 nî pó͘-soán su-hō͘ Bîn-chú Chìn-pō͘-tóng--ê Lîm Chēng-gî (林靜儀). Gân Khoan-hông tī 2024 nî li̍p-úi soán-kí iáⁿ Lîm-chēng-gî.
## Chù-kha


Lūi-pia̍t:Tiong-kok Kok-bîn-tóng tóng-oân

Lūi-pia̍t:Tâi-oân chèng-tī jîn-bu̍t
Lí-sèng chú-gī

**Lí-sèng chú-gī** (Eng-gí: Rationailsm) sī lia̍h lí-sèng chòe tì-sek--ê chú-iāu goân-thâu kap chhì-giām--ê koan-tiám, iah-sī kiû lí-sèng tòng-chòe tì-sek iah-sī chèng-tong-hoà--ê lâi-goân--ê khoàⁿ-hoat.

## Chham-khó
*Lí-sèng
Ti hêng ha̍p it

**Ti hêng ha̍p it** (知行合一), kán-chheng **ti hêng** (知行), sī Tiong-kok Bêng-tiâu tiat-ha̍k-ka Ông Siú-jîn thê-chhut ê chi̍t ê tiat-ha̍k lí-lūn. Che sī sim-ha̍k ê hu̍t-sim lí-liām chi-it.
Ông Iông-bêng

**Ông Siú-jîn** (王守仁; ) sī Tiong-kok Bêng-tiâu ū-miâ ê su-sióng-ka, tiat-ha̍k-ka, su-hoat-ka, kun-sū-ka kiam chèng-tī-ka. Ông Siú-jîn piáu-jī **Phek-an** (伯安), hō **Iông-bêng-chú** (陽明子), lâng lóng hō-chò **Ông Iông-bêng** (王陽明).
Jī-jī-pat Hô-pêng Kì-liām Kong-hn̂g

**Jī-jī-pat Hô-pêng Kì-liām Kong-hn̂g** (二二八和平紀念公園) sī chi̍t chō ūi-tī Tâi-oân Tâi-pak-chhī Tiong-chèng-khu ê kong-hn̂g, goân-miâ **Tâi-pak Sin Kong-hn̂g** (台北新公園).
Tâi-pak-chhī ê li̍p-hoat úi-oân soán-kí-khu

**Tâi-pak-chhī ê li̍p-hoat úi-oân soán-kí-khu** (臺北市立法委員選舉區) sī Tâi-oân Tâi-pak-chhī ê li̍p-hoat úi-oân soán-kí-khu.

Lūi-pia̍t:Tâi-pak-chhī ê chèng-tī
Lūi-pia̍t:Tâi-oân khu-he̍k li̍p-úi soán-kí-khu
Sù-seng

:Chit phiⁿ m̄-sī chí Hoâ-gí--ê Sù-seng, chham-khó: Phó͘-thong-oē Im-hē

**Sù-seng** (Hàn-jī: 四聲) ia̍h-sī **piâⁿ-sióng-khì-ji̍p** (平上去入) sī Hàn-gí ê siaⁿ-tiāu hun-lūi, hun-chò piâⁿ-siaⁿ (平聲), sióng-siaⁿ (上聲), khì-siaⁿ (去聲) kap ji̍p-siaⁿ (入聲). Pún-té sī Lâm-tiâu kàu Tông-tiâu ēng ê Tiong-kó͘ Hàn-gí ê 4 ê tiāu, āu-lâi ê Hàn-gí kè-sêng che lâi hun ka-tī ê siaⁿ-tiāu.

## Hàn-gí siaⁿ-tiāu pí-kàu-pió
Ē-bīn sī Tiong-kó͘ Hàn-gí sù-seng kap taⁿ ê Hàn-gí siaⁿ-tiāu ê tùi-chiàu.

Kán-lio̍k ū:
*Chhg: Chheng-im (清音)
*CC: Choân-cho̍k (全濁)
*ChhC: Chhù-cho̍k (次濁)

## Thóng-it-bé
Chi̍t-koá jī-tián kā sù-seng kap im-iông khu-hun, iōng ē-kha ê thóng-it-bé hû-hō piau:

### Siu-sek siaⁿ-tiāu jī-bó
Í-hā sī siu-sek siaⁿ-tiāu jī-bó (修飾-, :en:Modifier Tone Letters) khu (區) ê sù-seng (hun im-iông)--ê hû-hō:

### CJK hû-hō kap piau-tiám
Tiong-ji̍t-hân hû-hō kap piau-tiám (:en:CJK Symbols and Punctuation) khu iā ū sù-seng hû-hō:

## Chù-kha
Hî-bah hó-chia̍h--bô?

"**Hî-bah hó-chia̍h--bô?**" sī Tâi-oân tī 1995 nî liû-thoân ê chi̍t hāng to͘-chhī thoân-soat, kò͘-sū sī kóng chi̍t tīn lâng leh chhoe chi̍t bóe Ngô͘-koeh-hî ê sî-chūn, thiaⁿ tio̍h ū a-pô siaⁿ-im teh kóng "hî-ba̍h hó-chia̍h--bô?", āu--lâi koh hoat-kiàn hî-á sin-ku téng ê hoe-chháu ná ū lâng-bīn.

## Liân-kiat
* Abon. "Hî-bah", *TGB Thong-sìn*. Tē 12~15 kî, 2000 nî 9~12 go̍eh.

Lūi-pia̍t:Tâi-oân
Lūi-pia̍t:Kò͘-sū
Tâi-pak to͘-hōe-khu

**Tâi-pak to͘-hōe-khu** (台北都會區) he̍k-chiá **Tāi-tâi-pak tē-khu** (大台北地區), **Tāi-tâi-pak to͘-hōe-khu** (大台北都會區) kap **Tâi-pak Ke-lâng to͘-hōe-khu** (台北基隆都會區), sī Tâi-oân siōng-tōa ê to͘-hōe-khu. Tâi-pak to͘-hōe-khu kā siú-to͘ Tâi-pak-chhī chò-ûi tiong-sim, hâm-kài Sin-pak-chhī kap Ke-lâng-chhī chit nn̄g ê it-kip hêng-chèng-khu, só͘-í iā hō-chò **Pak-Pak-Ke** (北北基); sī Tâi-oân ê siú-to͘-khoan. Tâi-pak to͘-hōe-khu ê jîn-kháu chū-chi̍p só͘-chāi chú-iàu sī Tâi-pak Phûn-tē, pēng-chhiáⁿ khok-sàn kàu chiu-piⁿ ê soaⁿ-khu kap tâi-tē.
Tâi-pak Phûn-tē

**Tâi-pak Phûn-tē** (臺北盆地) sī Tâi-oân pak-pō͘ ê chi̍t ê tē-lí khu-he̍k, sī Tâi-oân ê tē-jī tōa phûn-tē. Tâi-pak Phûn-tē ê pak-pêng sī Tōa-tūn Hóe-soaⁿ Kûn, sai-pêng sī Nâ-kháu Tâi-tē, tang-lâm-bīn sī Soat-soaⁿ Soaⁿ-me̍h.
Siú-to͘-khoan

**Siú-to͘-khoan** (首都圈) sī í siú-to͘ ûi tiong-sim ê to͘-hōe-khoan.

## Siong-koan
* Siâⁿ-chhī
* Tōa-to͘-chhī
Kinki tē-hng

), iā hō-chò ), sī Ji̍t-pún Honsyû tiong-se-pō͘ ê chi̍t ê tē-lí khu-he̍k. Kīn-ki Tē-hng sī iû Kiaⁿ-to͘-hú, Tāi-pán-hú, Siga-koān, Hyôgo-koān, Nara-koān, Wakayama-koān kap Mie-koān chó͘-sêng, ū-sî-chūn mā ē ka-ji̍p Hukui-koān kap Tokusima-koān. Kinki Tē-hng só͘ sú-iōng ê Ji̍t-gí hong-giân chiū hō-chò Kinki hong-giân.

## Siong-koan
*Ji̍t-pún ê tē-lí khu-he̍k

Lūi-pia̍t:Ji̍t-pún ê hêng-chèng-khu
Sin-tek to͘-hōe-khu

**Sin-tek to͘-hōe-khu** (新竹都會區) sī Tâi-oân koaⁿ-hong tēng-gī ê chi̍t ê chhù-to͘-hōe-khu (次都會區); hâm-kài Sin-tek-chhī, Sin-tek-koān ê pōo-hūn tē-khu.
Sìn-gī kè-ōe-khu

**Sìn-gī kè-ōe-khu** (Hàn: 信義計畫區) sī chi̍t ê ūi-tī Tâi-oân Tâi-pak-chhī Sìn-gī-khu lāi-bīn ê to͘-chhī keng-sin khu-he̍k. Bīn-chek lóng-chóng 153 kong-khéng. Sìn-gī kè-ōe-khu chū 1980 nî-tāi khai-sí chìn-hêng khai-hoat, bo̍k-chiân í-keng sī Tâi-pak-chhī siú-iàu ê tiong-sim siong-gia̍p-khu; pau-hâm Tâi-pak 101, Tâi-pak-chhī Chèng-hú, Tâi-pak Sè-kài Bō͘-e̍k Tiong-sim lóng siat-tì chāi chit ê kè-ōe-khu lāi. Lēng-gōa, iáu-koh-ū chē-chē kò͘-bu̍t tiong-sim, pah-hòe kong-si, pn̄g-tiàm, ko-kip chū-the̍h kap khì-gia̍p chóng-pō͘ iā lóng siat-tì chāi chia, ē-ēng kóng sī choân Tâi-pak-chhī siōng-kài kok-chè-hòa ê só͘-chāi. Siat-tì chit-ê chāi kè-ōe-khu lāi-té ê siong-khoan iā chia̍p-chia̍p hō-chò **Sìn-gī siong-khoan** (信義商圈).


Lūi-pia̍t:Tâi-pak-chhī ê siong-khoan
Lūi-pia̍t:Sìn-gī-khu (Tâi-pak-chhī)
Lūi-pia̍t:Tâi-pak-chhī ê keng-chè
Lūi-pia̍t:Tâi-oân ê keng-chè
Sū-lîm iā-chhī

**Sū-lîm iā-chhī** (Hàn: 士林夜市) he̍k-chiá **Sū-lîm chhī-tiûⁿ** (士林市場) sī chi̍t ê ūi-tī Tâi-oân Tâi-pak-chhī Sū-lîm-khu ê iā-chhī.
Tē-it He̍k-lêng Hoat-tiān-chhiúⁿ

**Tē-it He̍k-lêng Hoat-tiān-chhiúⁿ** (第一核能發電廠) sī Tâi-oân chi̍t chō he̍k-lêng hoat-tiān-chhiúⁿ, ūi-tī Sin-pak-chhī ê Chio̍h-mn̂g-khu. In-ūi i-ê ūi-tì khah oá Sin-pak-chhī Kim-san-khu, só͘-í kok-chè siōng khah tiāⁿ hō-chò **Kim-san Hoat-tiān-chhiúⁿ** (金山發電廠).
A-chiu-hē Bí-kok-lâng

**A-chiu-hē Bí-kok-lâng** (*Asian Americans*) sī pún-sin he̍k-chiá sī chó͘-sian tùi A-chiu î-bîn kòe Bí-kok ê cho̍k-kûn. Nā chiàu Bí-kok Phó͘-cha Kio̍k (U.S. Census Bureau) ê tēng-gī, A-chiu-lâng pau-koat Oán-tang, Tang-lâm-a, Ìn-tō͘ chhù-tāi-lio̍k ê jîn-kûn. Che piáu-sī tē-lí-siōng kâng-khoán sio̍k tī "A-chiu" ê chi̍t kóa pō͘-hūn pí-lūn Tiong-a kap Kīn-tang, in-ê lâng tī pún khoán tēng-gī sī bô hâm chāi-lāi.

Nā sī khah thong-sio̍k ê ì-sù, tī Bí-kok nā kóng "*Asian*" ("A-chiu-lâng"), chú-iàu sī piáu-sī khah oá Tang-a te̍k-pia̍t sī Bông-kó͘-khoán (*Mongoloid*) ê cho̍k-hē.

## Chham-khó
A-chiu Sù-siáu-liông

**A-chiu Sù-siáu-liông** (亞洲四小龍; pe̍h-ōe-im: **A-chiu Sì-sió-lêng**; Eng: ) he̍k-chiá **A-sè-a Sù-siáu-liông** (亞細亞四小龍) sī 4 ê chū 1970 nî-tāi khai-sí khoài-sok hoat-tián ê A-chiu keng-chè-thé, pau-hâm Hân-kok, Tâi-oân, Hiong-káng iáu-koh-ū Sin-ka-pho. Chit 4 ê A-chiu keng-chè-thé tī 1970 chì 1990 nî-tāi, keng-chè ê hoat-tián khoài-sok sêng-tióng; tī che chìn-chêng, in-ê sán-gia̍p lóng sī lông-gia̍p kap kheng-kang-gia̍p ûi-chú. In lī-iōng se-hong sian-chìn kok-ka hiòng hoat-tián-tiong kok-ka choán-î kāu-kang-hêng sán-gia̍p ê ki-hōe, khip-ín gōa-kok tāi-liōng ê chū-kim kap ki-su̍t, lī-iōng pún-tē sio̍k-kè ê lô-tōng-le̍k iu-sè, phòe-ha̍p keng-chè chèng-chhek ê chè-tēng kap tiâu-chéng, chhiok-chìn keng-chè ê sêng-kong hoat-tián. A-chiu Sù-siáu-liông sī A-chiu tē-khu, chiap-sio̍k tī Ji̍t-pún āu-piah ê sin-heng keng-chè-thé, iā sī keng-chè hoat-tián kap choán-hêng ê tián-hêng tāi-piáu.
## Siong-koan
*Hàn-kang kî-chek
*Tâi-oân kî-chek

Lūi-pia̍t:A-chiu
Lūi-pia̍t:Hân-kok keng-chè
Lūi-pia̍t:Tâi-oân ê keng-chè
Lūi-pia̍t:Hiong-káng keng-chè
Lūi-pia̍t:Sin-ka-pho keng-chè
Kansas Hô

**Kansas Hô** (*Kansas River*), mā kiò **Kaw Hô**, sī Bí-kok Kansas tang-pak-pō͘ ê hô-chhoan, i sī Missouri Hô ê chi-liû.
Bí-oān

**Bí-oān** (美援) sī Bí-kok tī 1951 nî kàu 1965 nî tùi Tâi-oân ê Tiong-hôa Bîn-kok Chèng-hú ê oān-chō͘ tāi-khoán, kap lī-eng tāi-khoán ê kè-ōe kiam si̍t-si.

Lūi-pia̍t:Tâi-oân ê keng-chè
Tâi-oân Thó͘-tē Gîn-hâng

**Tâi-oân Thó͘-tē Gîn-hâng** / **Gûn-hâng** (Hàn: 臺灣土地銀行), kán-chheng **Thó͘-gîn** (土銀), sī Tâi-oân ê chi̍t keng tōa-hêng gîn-hâng, tī 1946 nî sêng-li̍p. I-ê chóng-hâng siat-tì chāi Tâi-pak-chhī ê Koán-chiân-lō͘ siōng. Kàu 2015 nî ûi-chí, Thó͘-gîn tī choân-sè-kài lóng-chóng ū 162 keng hun-hâng.
921 tōa tē-tāng

**921 Tōa Tē-tāng** (921大地動), he̍k-chiá **921 Tāi Tē-chìn** (921大地震) kap **Chi̍p-chi̍p Tāi Tē-chìn** (集集大地震), sī 1999 nî 9 goe̍h 21 hō hoat-seng tī Tâi-oân tiong-pō͘ soaⁿ-khu ê ge̍k-toān-chân tē-tāng. Chìn-iong ūi-tī Pak-hūi 23.85 tō͘, Tong-keng 120.82 tō͘, tī Lâm-tâu-koān ê Chi̍p-chi̍p-tìn kéng-lāi. Chìn-goân chhim-tō͘ 8.0 kong-lí; Richter kui-bô͘ 7.3. Chit tiûⁿ tē-tāng chō-sêng Tâi-oân pún-tó lóng kám-siū tio̍h ke̍k-lia̍t koh giâm-tiōng ê iâu-tōng, chêng-āu le̍k-sî 102 bió; sī Tâi-oân chiàn-āu siong-bông sún-sit siōng-tōa ê thian-chai. 921 lóng-chóng chō-sêng 2,415 lâng sí-bông, 29 lâng sit-chong, 11,305 lâng tio̍h-siong, 51,711 keng pâng-chhù choân-tò, 53,768 keng poàn-tó.
Hái-poa̍t

**Hái-poa̍t** (海拔; ) sī chi̍t ê só͘-chāi chham hái-pêng-bīn ê koân-tō͘ chha-kī. It-poaⁿ lóng iōng pêng-kin hái-pêng-bīn chò piau-chún lâi kè-sǹg.

## Siong-koan
*Pêng-kin hái-poa̍t
Éng-kiú tòng-thó͘

**Éng-kiú tòng-thó͘** (永久凍土; ), mā hō-chò **éng-tòng-chân** (永凍層), sī chi̍t ê tē-chit-ha̍k ê bêng-sû su̍t-gí, kóng ê sī tòng-thó͘ () chhú-î chúi ê iông-tiám chi-hā chhiau-kòe nn̄g nî ê chōng-hóng. Éng-kiú tòng-thó͘ it-poaⁿ hun-pò͘ tī tē-hā 30 chì 40 lî-bí ê só͘-chāi. Lēng-gōa, iáu-koh ē-sái kā hun chò téng-ē nn̄g chân, kî-tiong téng-chân tī joa̍h-lâng ē iûⁿ-khì, ē-chân iu-goân sī peng-tòng chōng-thài.
Tē-pêng-sòaⁿ

**Tē-pêng-sòaⁿ** (地平線) sī tē-bīn chham thian-khong ê hun-keh-sòaⁿ.
Lūi-pia̍t:Chū-jiân tē-lí-ha̍k
Thiⁿ-téng

**Thiⁿ-téng** (天頂) ia̍h-sī **thian-khong** (天空), kán-tan hō-chò **thian** (天) kap **thiⁿ** (天), sī tāi-khì-chân kap thài-khong ē-ēng pī thian-thé pián-biān ê lâng koan-chhek tio̍h ê pō͘-hūn.
Lūi-pia̍t:Tē-kiû kho-ha̍k
Àm-sî

縮圖|Àm-sî
**Àm-sî** (暗時) sī ji̍t-thâu oân-choân lo̍h-soaⁿ liáu-āu ê kî-kan. Tòa tī bô-kāng só͘-chāi ê lâng, in só͘ kám-siū tio̍h ê àm-sî tn̂g-té mā ē bô-kāng.

Àm-sî mā ē-sái hō-chò **iā** (夜) iáu-ū **àm-mî / àm-mê** (暗暝) téng-téng.
Chhut-ji̍t

**Chhut-ji̍t** (出日) he̍k-chiá **ji̍t-chhut** (日出) sī ji̍t-thâu ùi tang-hong ê tē-pêng-bīn ûn-ûn-á seng-khí ê kéng-siōng.

## Goā-pō liân-kiat

* Full physical explanation of sky color, in simple terms
* An Excel workbook with VBA functions for sunrise, sunset, solar noon, twilight (dawn and dusk), and solar position (azimuth and elevation)
* Geolocation service to calculate the time of sunrise and sunset 

Lūi-pia̍t:Chi̍t kang ê pō͘-hūn
Ji̍t-lo̍h

**Ji̍t-lo̍h** (日落) sī ta̍k-kang Ji̍t-thâu in-ūi Tē-kiû chū-choán lâi siau-sit tī tē-pêng-sòaⁿ chi-hā ê hiān-siōng.
Lūi-pia̍t:Chi̍t kang ê pō͘-hūn
Ji̍t-sî

**Ji̍t-sî** (日時) sī tē-kiû piáu-bīn jīm-ì chi̍t tiám siū-tio̍h ji̍t-thâu-kng ti̍t-chiap ia̍h-sī kàn-chiap chiò-siā ê chōng-thài.
Kin-á-ji̍t

**Kin-á-ji̍t** (今仔日) sī chèng-le le̍k-keng ê chit chi̍t kang. Kin-á-ji̍t sī chãng ê āu chi̍t kang, bîn-á-chài ê chêng chi̍t kang.
Ē-tàu

**Ē-tàu** (下晝) he̍k-chiá **ē-po͘** (下晡) sī ta̍k-kang 15-tiám chì 2-tiám è sî-kan kî-kan.
Tiong-tàu

**Tiong-tàu** (中晝) sī ta̍k-kang ê 12:00. Tiong-tàu mā ē-ēng kóng chò **tiong-tàu-sî** (中晝時), **thàu-tiong-tàu** (透中晝) kap **chia̍h-tàu** (食晝).
Tâi-pak-chhī Tē-it Soán-kí-khu

**Tâi-pak-chhī Tē-it Soán-kí-khu** (臺北市第一選舉區) sī Tâi-oân Tâi-pak-chhī ê li̍p-hoat úi-oân soán-kí-khu.

Lūi-pia̍t:Tâi-pak-chhī ê chèng-tī
Lūi-pia̍t:Tâi-oân khu-he̍k li̍p-úi soán-kí-khu
Tâi-pak-chhī tē-jī soán-kí-khu

**Tâi-pak-chhī tē-jī soán-kí-khu** (臺北市第二選舉區) sī Tâi-oân khu-he̍k li̍p-hoat úi-oân tī Tâi-pak-chhī ê tē-jī ê soán-kí-khu.

## Le̍k-kài úi-oân

## Siong-koan
*Tâi-pak-chhī li̍p-hoat úi-oân soán-kí-khu
Tâi-pak-chhī tē-saⁿ soán-kí-khu

**Tâi-pak-chhī tē-saⁿ soán-kí-khu** (臺北市第三選舉區) sī Tâi-oân khu-he̍k li̍p-hoat úi-oân tī Tâi-pak-chhī ê tē-saⁿ ê soán-kí-khu.

## Le̍k-kài úi-oân

## Siong-koan

Lūi-pia̍t:Tâi-pak-chhī ê soán-kí-khu
Hân-kok Iá-kiû Úi-oân-hōe

**Hân-kok Iá-kiû Úi-oân-hōe** (Hàn-jī: ; Gān-bûn: ; Eng-bûn: ) sī Hân-kok tùi iá-kiû kap chit-gia̍p liân-sài ê siōng-koân chân-kip ê koán-lí ki-kò͘. Chē-chē lâng chia̍p-chia̍p ē kā KBO tòng-chò sī Hân-kok ê chit-gia̍p iá-kiû, m̄-koh Hân-kok Chit-gia̍p Iá-kiû si̍t-chè siōng sī chi̍t ê siū-tio̍h KBO koán-lí ê chit-gia̍p liân-bêng.
Iá-kiû-ho̍k

**Iá-kiû-ho̍k** (野球服) sī iá-kiû ūn-tōng-oân chhēng ê chè-ho̍k. Tāi-to-sò͘ ê iá-kiû-ho̍k lóng ē tī saⁿ ê āu-piah-bīn thīⁿ ūn-tōng-oân ê hō-bé kap miâ-jī, hong-piān hun-piān. Bō-á, saⁿ, khò͘, ê-á, boe̍h-á kap chhiú-thò lóng sī iá-kiû-ho̍k ê chi̍t pō͘-hūn. Tōa-pō͘-hūn ê iá-kiû-ho̍k lóng ū bô-kāng ê sek-chhái kap piau-chì lâi tāi-piáu ka-kī ê tūi-ngó͘, lēng-gōa mā sī ūi-tio̍h beh hong-piān khu-hun pí-sài tiong ê siang-hong tūi-ngó͘. Kàu 19 sè-kí bóe, khai-sí ē kin-kì chú-tiôⁿ kah kheh-tiôⁿ chhēng bô-kâng sek ê iá-kiû-ho̍k. It-poaⁿ lâi kóng, chú-tūi ē chhēng khah chhián-sek ê saⁿ, kheh-tūi ē chhēng khah chhim-sek--ê.
Siā-kau put-an chiòng-gāi

**Siā-kau put-an chiòng-gāi** (社交不安障礙; Eng-bûn: ) sī chi̍t chióng tùi jīm-hô siā-kau kap kong-khai tiûⁿ-bīn lóng ē kám-siū tio̍h kiông-lia̍t put-an kap hoân-ló ê cheng-sîn-pēⁿ. Siā-kau put-an chiòng-gāi mā ē-ēng hō-chò **siā-kau khióng-khū-chèng** (社交恐懼症) iáu-koh-ū **siā-kau chiau-lū-chèng** (社交焦慮症; ) téng-téng. Hoān-chiá it-poaⁿ ē tùi tī chheⁿ-hūn-lâng ê bīn-thâu-chêng ia̍h-sī khó-lêng ē khì hō͘ pa̍t-lâng chú-sè koan-chhat ê siā-kau kap piáu-ián tiûⁿ-bīn, tián-hiān chhut chi̍t chióng bêng-hián koh kú-tn̂g ê kiaⁿ-hiâⁿ, khióng-kiaⁿ ka-kī ê hêng-ûi ē ín-khí tio̍h bú-jio̍k kap phái-khòaⁿ-bīn. Ū chi̍t-kóa hoān-chiá sīm-chì tùi chham-ka chū-hōe, khà tiān-ōe, kàu siong-tiàm bé mi̍h-kiāⁿ iáu-koh-ū mn̄g tāi-chì mā ē kám-kak tio̍h khùn-lân.

## Siong-koan
*Pì-sù
Pì-sù

**Pì-sù** (Eng-bûn: ) sī teh kīn-oá pa̍t-lâng ê sî-chūn só͘ kám-kak tio̍h ê kiaⁿ-hiâⁿ, bô-sóng-khoài, gāi-gio̍h ê chêng-hêng; chit khoán chêng-hêng it-poaⁿ hoat-seng tī chiap-chhiok tio̍h sin-ê khoân-kéng ia̍h-sī chheⁿ-hūn-lâng ê sî-chūn. Pì-sù ê tián-hiān khó-lêng sī chū-chun-sim khah-kē ê jîn-keh te̍k-chit. Pì-sù ê chêng-hêng nā-sī hui-siông ê bêng-hián jî-chhiáⁿ kiông-lia̍t, it-poaⁿ chiū ē hō-chò siā-kau put-an chiòng-gāi.

Pì-sù ê chú-iāu te̍k-teng sī ē kòa-sim, ū-sî sīm-chì sī khióng-kiaⁿ, pa̍t-lâng àn-chóaⁿ lâi khòaⁿ-thāi ka-kī. Pì-sù ê kiat-kó khó-lêng ē piàn-sêng khióng-kiaⁿ siā-kau siōng ê hū-biān hāu-èng, chhin-chhiūⁿ thí-chhiò, bú-jio̍k, phoe-phêng kap kī-choa̍t téng-téng; chō-sêng hòng-khì goân-pún siūⁿ-beh chò ê tāi-chì, m̄ káⁿ khì kóng goân-lâi beh kóng ê ōe. Pì-sù ê lâng lo̍h-bóe ū khó-lêng ē ti̍t-chiap hôe-pī siā-kau ê tiûⁿ-bīn, ke-kiám lóng ē khì éng-hióng tio̍h kò-thé tī siā-hōe siōng ê jîn-chè koan-hē.
Tē-saⁿ-chhù Tâi-oân Hái-kiap Gûi-ki

**Tē-saⁿ-chhù Tâi-oân Hái-kiap Gûi-ki** (第三次台灣海峽危機; ), mā hō-chò **Tâi-oân Hái-kiap Hui-tôaⁿ Gûi-ki** (台灣海峽飛彈危機) kap **1996 nî Tâi-hái Gûi-ki** (1996年台海危機), sī tī 1995 nî chì 1996 nî nî-kan, Tiong-kok ūi-tio̍h beh chó͘-gāi kap éng-hióng Tâi-oân ê chóng-thóng tāi-soán, chìn-hêng kun-sū ián-si̍p, chō-sêng tio̍h Tâi-oân Hái-kiap lióng-hōaⁿ siang-hong ê chhiong-tu̍t gûi-ki. Tiong-kok Jîn-bîn Kái-hòng-kun ê Tē-jī Phàu-peng hām Lâm-kiaⁿ Kun-khu hun-pia̍t hiòng Tâi-oân gōa-hái hoat-siā hui-tôaⁿ kap kí-hêng lióng-chhe teng-lio̍k chok-chiàn ián-si̍p, Bí-kok kín-kip tiàu-tōng nn̄g ê hâng-khong-bú-lām chiàn-tò͘-kûn, chhut-tōng lâi hia̍p-chō͘ Tâi-oân hông-ōe. Chit tiûⁿ kun-sū gûi-ki pēng-bô éng-hióng tio̍h Tâi-oân tāi-soán ê kí-hêng, lo̍h-bóe iû Lí Teng-hui tòng-soán tē-it jīm bîn-soán chóng-thóng.

## Siong-koan
*1996 nî Tâi-oân chóng-thóng sóan-kí

Lūi-pia̍t:Tâi-oân ê le̍k-sú
Pēⁿ-lí-ha̍k

**Pēⁿ-lí-ha̍k** (Hàn: 病理學; Eng: ) sī chi̍t bûn i-ha̍k léng-he̍k ê hun-chi, choan-bûn teh thàm-thó pēⁿ-chèng tī kò-thé thé-lāi ê hoat-seng goân-in, hoat-tián kap piàn-hòa, lēng-gōa koh ē gián-kiù kui-ê hoat-pēⁿ ê kòe-têng tùi hoān-chiá chō-sêng ê kok-chióng éng-hióng. Pēⁿ-lí-ha̍k tī i-ha̍k kàu-io̍k tiong, sī sio̍k-î ki-chhó͘ i-ha̍k ê ha̍k-phài. Lîm-chhn̂g chhau-chok lī-iōng pēⁿ-lí-ha̍k thê-kiong ê tì-sek lâi hun-sek chhú-iūⁿ ê kiám-thé. Pēⁿ-lí-ha̍k chò-chhut-lâi ê hun-sek ē-ēng hù-chō͘ lîm-chhn̂g i-seng chìn-hêng chín-toān kap chhú-hng. Gián-kiù chân-kip ê pēⁿ-lí-ha̍k ē chhì-tô͘ beh lâi kái-soeh chō-sêng seng-lí piàn-hòa ê goân-in kap hiān-siōng. Só͘-í, pēⁿ-lí-ha̍k i-seng tī pēⁿ-īⁿ lāi-bīn, tiāⁿ-tiāⁿ pī hō-chò sī "i-seng ê i-seng" (). Pēⁿ-lí-ha̍k sī gián-kiù pēⁿ-chèng ê hoat-seng kap hoat-tián ê kui-lu̍t, liáu-kái pēⁿ-chèng ê pún-chit ê chi̍t bûn i-ha̍k ki-chhó͘ ha̍k-kho, mā sī i-ha̍k si̍t-chiān ê ki-chhó͘.
David Bowie

**David Bowie** (1947 nî 1 goe̍h 8 ji̍t – 2016 nî 1 goe̍h 10 ji̍t), pún-miâ **David Robert Jones**, sī Eng-kok ê koa-chhiú, im-ga̍k-ka, kiam ián-goân. I tī 1970 nî-tāi ê chhòng-chok iû-kî sī sî-tāi ê tāi-piáu-sèng chok-phín.

## Chok-phín
; Studio Albums
* *[[David Bowie (album)|David Bowie]]* (1967)
* *[[Space Oddity (album)|Space Oddity]]* (1969)
* *[[The Man Who Sold the World]]* (1970)
* *[[Hunky Dory]]* (1971)
* *[[The Rise and Fall of Ziggy Stardust and the Spiders from Mars]]* (1972)
* *[[Aladdin Sane]]* (1973)
* *[[Pin Ups]]* (1973)
* *[[Diamond Dogs]]* (1974)
* *[[Young Americans (album)|Young Americans]]* (1975)
* *[[Station to Station]]* (1976)
* *[[Low (album, David Bowie)|Low]]* (1977)
* *[[Heroes (album, David Bowie)|Heroes]]* (1977)
* *[[Lodger (album)|Lodger]]* (1979)
* *[[Heroes (album, David Bowie)|Heroes]]* (1977)
* *[[Lodger (album)|Lodger]]* (1979)
* *[[Scary Monsters (and Super Creeps)]]* (1980)
* *[[Let's Dance (album)|Let's Dance]]* (1983)
* *[[Tonight (album, David Bowie)|Tonight]]* (1984)
* *[[Never Let Me Down]]* (1987)
* *[[Tin Machine (album)|Tin Machine]]* (1989)
* *[[Time Machine (album)|Time Machine]]* (1991)
* *Black Tie White Noise* (1993)
* *[[Outside (album, David Bowie)|Outside]]* (1995)
* *[[Earthling (album)|Earthling]]* (1997)
* **hours...** (1999)
* *[[Heathen (album)|Heathen]]* (2002)
* *[[Reality (album, David Bowie)|Reality]]* (2003)
* *The Next Day* (2013)
* ''Blackstar'' (2016)

; Singles
* *Space Oditty* (1969)
* *Star man* (1972)
* *Jean Geanie* (1973)
* *Drive-In Saturday* (1973)
* *Rebel Rebel* (1974)
* *Sorrow* (1974)
* *1984* (1974)
* *Young American* (1975)
* *Fame* (1975)
* *Golden Years* (1976)

## Composer
* *All the Young Dudes* - Mott the Hoople(1972)

## Producer
* *Transformer* - Lou Reed(1972)
* *Idiot* - Iggie Pop(1976)
* *Lust for Life* - Iggie Pop(1976)
Alan Rickman

**Alan Sidney Patrick Rickman** (1946 nî 2 goe̍h 21 – 2016 nî 1 goe̍h 14) sī Eng-kok ê ián-goân, í chhut-miâ ê kak-sek ū *[[Die Hard]]* lāi ê Hans Gruber kap *[[Harry Potter (tiān-iáⁿ)|Harry Potter]]* lāi ê Severus Snape téng-téng.
Die Hard

***Die Hard*** sī 1988 nî chhut-phín ê Bí-kok tiān-iáⁿ, John McTiernan kàm-tok. Kò͘-sū sī New York Chhī kéng-chhat-koaⁿ John McClane (Bruce Willis chhú-ián) tùi-hù Hans Gruber (Alan Rickman chhut-ián) niá-chhōa ê hoān-chōe chó͘-chit ê kòe-têng. 

## Chù-kái

## Gōa-pō͘  liân-kiat
* 
*
Siā-hōe tē-ūi

**Siā-hōe tē-ūi** (社會地位) tī siā-hōe-ha̍k kap jîn-lūi-ha̍k siōng, sī kóng chi̍t ê lâng tī i chûn-chāi ê siā-hōe siōng, in-ūi pún-sin ê siā-hōe kai-chân só͘ lâi tit-tio̍h ê bêng-ū kap seng-bōng. Siā-hōe tē-ūi ê chûn-chāi khu-pia̍t liáu lâng hām lâng chi-kan ê siā-hōe ūi-tì. Chi̍t ê lâng ē-ēng ū chē-chē siā-hōe ūi-tì, m̄-koh siā-hōe tē-ūi chiū kan-nā ū chi̍t ê niā-niā. Thàu-kòe nn̄g chióng hong-sek ē-ēng koat-tēng siā-hōe tē-ūi. Tē-it chióng sī thàu-kòe chū-tì tē-ūi, iā chiū sī keng-iû chū-sin ê phah-piàⁿ lâi cheng-chhú ka-kī ê siā-hōe tē-ūi. Tē-jī chióng sī sian-hù tē-ūi, iā chiū sī keng-iû kè-sêng ê hong-sek só͘ chhú-tit ê siā-hōe tē-ūi.
Sek-un

**Sek-un** (Hàn: 室溫; Eng: ) he̍k-chiá **siông-un** (常溫) it-poaⁿ ê tēng-gī sī Liap-sī 25-tō͘ (25°C).

Nā khah lí-lūn ê bûn-hiàn khó-lêng ē siá chò 300K (27°C), in-ūi iōng jia̍t-le̍k-ha̍k un-tō͘ chìn-hêng kè-sǹg khah lī-piān.

## Siong-koan
*Un-tō͘
Un-tō͘

**Un-tō͘** (Hàn: 溫度; Eng: ) tī hông-koan sī the̍h-lâi piáu-sī bu̍t-thé sio-léng thêng-tō͘ ê bu̍t-lí-liōng, tī bî-koan sī piáu-ta̍t bu̍t-thé hun-chú ūn-tōng ê kín-bān thêng-tō͘. Un-tō͘ ê chhek-tēng ài keng-iû chhek-liông sûi un-tō͘ piàn-hòa ê chi̍t-kóa bu̍t-lí sèng-chit. Iōng-lâi chhek-liông bu̍t-thé un-tō͘ ê piau-chún hō-chò un-piau. Lí-lūn ê siōng-koân un-tō͘ sī Planck un-tō͘, ah siōng-kē sī choa̍t-tùi lêng-tō͘. Planck un-tō͘ kap choa̍t-tùi lêng-tō͘ lóng bô-hoat-tō͘ keng-iû iú-hān ê chhek-liông pō͘-sò͘ lâi tit-tio̍h. Bo̍k-chiân kok-chè khah chia̍p teh iōng ê un-piau ū Liap-sī un-piau (°C), Hôa-sī un-piau (°F) iáu-koh-ū jia̍t-le̍k-ha̍k un-tō͘ (K).


Lūi-pia̍t:Bu̍t-lí-liōng
Lūi-pia̍t:Jia̍t-le̍k-ha̍k
Lūi-pia̍t:Bu̍t-lí-ha̍k ê khài-liām
Tâi-oân Iú-ki Ha̍p-sêng Tu-sek Hōe-siā

**Tâi-oân Iú-ki Ha̍p-sêng Tu-sek Hōe-siā** (台灣有機合成株式會社) sī Tâi-oân Ji̍t-pún sî-tāi ê chi̍t keng hōe-siā, 1941 nî chhòng-li̍p, kang-tiûⁿ tī Sin-tek-chhī, lēng-gōa tī Tâi-pak-chhī ū sū-bū-só͘, koh ū gián-kiù-só͘ siat tī Tang-kiaⁿ-chhī.

Hōe-siā ê gia̍p-bū pau-koat butanol, carbide, acetylene kap siong-koan sán-phín ê chè-chō kap hoān-bē téng-téng.

## Chham-khó
*
Tang-kiaⁿ-chhī

**Tang-kiaⁿ-chhī** (東京市 *tôkiô-si*) sī kū-sî Tang-kiáⁿ-hú tang-pō͘ ê chi̍t-ê chhī, 1889 nî siat-li̍p, 1943 nî hùi-chí. I hùi-chí hit chūn ê hoān-ûi siong-kong hiān-sî ê Tang-kiaⁿ-to͘ Khu-pō͘, ia̍h chio̍h sī Tang-kiaⁿ 23 khu.
Tâi-oân Pûi-liāu Tu-sek Hōe-siā

**Tâi-oân Pûi-liāu Tu-sek Hōe-siā** (台灣肥料株式會社) sī Tâi-oân Ji̍t-pún sî-tāi ê chi̍t keng hōe-siā, 1910 nî chhòng-li̍p, pún-siā tī Ke-lâng, lēng-goa ū Ko-hiông kang-tiûⁿ.

## Chham-khó
* 

Lūi-pia̍t:Pûi-liāu kong-si
Jit-pún Heng-gia̍p Tu-sek Hōe-siā

**Jit-pún Heng-gia̍p Tu-sek Hōe-siā** (日本興業株式會社) sī Tâi-oân Ji̍t-pún sî-tāi ê chi̍t keng hōe-siā, 1937 nî chhòng-li̍p, só͘-chāi tī Tâi-lâm-chhī Tamati-teng (田町), in choan-bûn seng-sán caramel kap siong-koan chè-phín, tiān-hún chè-chō, soa-thn̂g kan-kang téng-téng. Hōe-siā lāi ū caramel, amino-sng, kap soluble starch kang-tiûⁿ.

## Chham-khó
*
Tân Bêng-bûn

**Tân Bêng-bûn** (陳明文; ) sī Tâi-oân Ka-gī-koān Phò-chú-chhī chhut-sin ê Bîn-chìn-tóng ê chèng-tī jîn-bu̍t. Tân bat chò-kòe Ka-gī-koān gī-oân, gī-tiúⁿ, Tâi-oân Séng gī-oân, Ka-gī-koān koān-tiúⁿ kap hiān-jīm ê li̍p-hoat úi-oân.

Lūi-pia̍t:Tē-9 kài li̍p-hoat úi-oân
Koa Kiàn-bêng

**Koa Kiàn-bêng** (柯建銘; ) sī Tâi-oân Sin-tek-chhī chhut-sin ê Bîn-chìn-tóng chèng-tī jîn-bu̍t.

Lūi-pia̍t:Tē-9 kài li̍p-hoat úi-oân
Ông Tēng-ú

**Ông Tēng-ú** (王定宇; ) sī Tâi-oân Thô-hn̂g-koān chhut-sin ê Bîn-chìn-tóng chèng-tī jîn-bu̍t.

Lūi-pia̍t:Tē-9 kài li̍p-hoat úi-oân
Sî-tāi Le̍k-liōng

**Sî-tāi Le̍k-liōng** (時代力量; Eng-bûn: ) sī chi̍t ê tī 2015 nî sêng-li̍p ê Tâi-oân chèng-tóng.


Lūi-pia̍t:Tâi-oân ê chèng-tóng
Lîm Chhióng-chò

**Lîm Chhióng-chò** (林昶佐; Eng-bûn: ; ) sī Tâi-oân Tâi-pak-chhī chhut-sin ê chèng-tī jîn-bu̍t.

Lūi-pia̍t:Tâi-oân cha-po͘ koa-chhiú
Lūi-pia̍t:Tē-9 kài li̍p-hoat úi-oân
Phoaⁿ Bēng-an

**Phoaⁿ Bēng-an** (潘孟安; ) sī Tâi-oân Pîn-tong-koān chhut-sin ê Bîn-chìn-tóng chèng-tī jîn-bu̍t.
 

Lūi-pia̍t:Pîn-tong-koān Koān-tiúⁿ
So͘ Kháu-hūi

**So͘ Kháu-hūi** (蘇巧慧; ) sī Tâi-oân Sin-pak-chhī chhut-sin ê Bîn-chìn-tóng chèng-tī jîn-bu̍t.

## Siong-koan
*So͘ Cheng-chhiong

Lūi-pia̍t:Tē-9 kài li̍p-hoat úi-oân
Tân Kî-māi

**Tân Kî-māi** (陳其邁; ), Ke-lâng chhut-sin, Ko-hiông sêng-tióng. Ko-hiông Tiong-ha̍k kap Tiong-san I-ha̍k-īⁿ pit-gia̍p, chhú-tit Tâi-tāi kong-ōe se̍k-sū. Bat chò kòe Bîn-chú Chìn-pō͘ Tóng ê put-hun-khu li̍p-úi, Chóng-thóng-hú hù-pì-su-tiúⁿ, Hêng-chèng-īⁿ chèng-úi kiam hoat-giân-jîn, Ko-hiông-chhī tāi-lí chhī-tiúⁿ, Bîn-chìn-tóng hù-pì-su-tiúⁿ, Eng-kok Lûn-tun Chèng-keng Ha̍k-īⁿ hóng-mn̄g ha̍k-jîn, Tn̂g-keⁿ Pēⁿ-īⁿ i-su, Tâi-pak I-ha̍k-īⁿ káng-su.

Tân mā bat chò kòe Tâi-oân I-kài Liân-bêng Ko-hiông Hun-hōe ê chip-hêng úi-oân, Tâi-oân I-kài Liân-bêng ê chip-hêng úi-oân, Choân-kok Kàu-su Hōe kò͘-būn, Khoân-kéng Pó-hō͘ Liân-bêng Ko-hiông-chhī Hun-hōe tiàu-chi̍p-jîn kap chip-hêng úi-oân, pó-hō͘ Ko-pîn-khe Sek Liân-bêng sêng-oân téng chip-bū.

 
Lūi-pia̍t:Ke-lâng-chhī jîn-bu̍t
Lūi-pia̍t:Ko-hiông-chhī Chhī-tiúⁿ
Lūi-pia̍t:Tâi-oân i-seng
Lūi-pia̍t:Tâi-to̍k ūn-tōng chham-ú-chiá
K
Lūi-pia̍t:Tē-3 kài li̍p-hoat úi-oân
Lūi-pia̍t:Tē-4 kài li̍p-hoat úi-oân
Lūi-pia̍t:Tē-5 kài li̍p-hoat úi-oân
Lūi-pia̍t:Tē-8 kài li̍p-hoat úi-oân
Lūi-pia̍t:Tē-9 kài li̍p-hoat úi-oân
Lūi-pia̍t:Bîn-chìn-tóng tóng-chú-se̍k
Chan Bêng-chong

**Chan Bêng-chong** (曾銘宗; ) sī Tâi-oân Ka-gī-koān chhut-sin ê Kok-bîn-tóng chèng-tī jîn-bu̍t.

Lūi-pia̍t:Tē-9 kài li̍p-hoat úi-oân
Chiúⁿ Bān-an

**Chiúⁿ Bān-an**  (蔣萬安; ) sī Tâi-oân Tâi-pak chhut-sin ê Kok-bîn-tóng chèng-tī jîn-bu̍t.

Lūi-pia̍t:Tē-9 kài li̍p-hoat úi-oân
Lūi-pia̍t:Tē-10 kài li̍p-hoat úi-oân
Tēⁿ Lē-kun

**Tēⁿ Lē-kun** (鄭麗君; ) sī Tâi-oân Ke-lâng-chhī chhut-sin ê Bîn-chìn-tóng chèng-tī jîn-bu̍t.

Lūi-pia̍t:Tē-9 kài li̍p-hoat úi-oân
N̂g Kok-chhiong

**N̂g Kok-chhiong** (黃國昌; ) sī Tâi-oân Sin-pak-chhī chhut-sin ê Sî-tāi Le̍k-liōng chèng-tī jîn-bu̍t.

Lūi-pia̍t:Tē-9 kài li̍p-hoat úi-oân
Li̍p-hoat-īⁿ

**Li̍p-hoat-īⁿ** (立法院) sī Tiong-hoâ Bîn-kok tiong-iong chèng-hú ê li̍p-hoat ki-koan, mā sī Tâi-oân bo̍k-chiân ê kok-hōe.

## Pī-chù

## Chham-khó chu-liāu

## Gōa-pō͘ liân-kiat
Bí-kok To̍k-li̍p Soan-giân

***To̍k-li̍p Soan-giân*** (Eng-bûn: ) sī 1776 nî 7 goe̍h 4 ji̍t Tāi-lio̍k Hōe-gī tī Philadelphia phe-chún ê chi̍t hāng chèng-tī soan-giân; soan-pò͘ Pak Bí-chiu Cha̍p-saⁿ Si̍t-bîn-tē chèng-sek ùi Tāi Britain Ông-kok to̍k-li̍p. Chit kang lo̍h-bóe chiâⁿ-chò Bí-kok ê To̍k-li̍p Kì-liām-ji̍t. *To̍k-li̍p Soan-giân* bo̍k-chiân chûn-hòng chāi Bí-kok Washington, D.C. ê Kok-ka Tóng-àn kap Kì-lo̍k Koán-lí-kio̍k.
Cha̍p-saⁿ Si̍t-bîn-tē

**Cha̍p-saⁿ Si̍t-bîn-tē** (Eng-bûn: ) sī 1607 nî chì 1733 nî nî-kan, Eng-kok chèng-hú tī Pak Bí-chiu iân-hoāⁿ kiàn-li̍p ê cha̍p-saⁿ ê si̍t-bîn-tē. Chia-ê si̍t-bîn-tē lo̍h-bóe chiâⁿ-chò Bí-kok to̍k-li̍p kiàn-kok sî ê chú-iāu chó͘-sêng pō͘-hūn.

Lūi-pia̍t:Bí-kok ê le̍k-sú
Tāi-lio̍k Hōe-gī

**Tāi-lio̍k Hōe-gī** (Hàn: 大陸會議; Eng: ) he̍k-chiá **Tāi-lio̍k Gī-hōe** (大陸議會) sī Pak Bí-chiu Cha̍p-saⁿ Si̍t-bîn-tē tī 1774 nî chì 1789 nî nî-kan chó͘-sêng ê liân-ha̍p hōe-gī. Tāi-lio̍k Hōe-gī sī lo̍h-bóe Bí-kok Kok-hōe ê chiân-sin.

Lūi-pia̍t:Bí-kok ê le̍k-sú
Lūi-pia̍t:Bí-kok Hiàn-hoat
Lūi-pia̍t:Bí-kok ê chèng-tī
Lūi-pia̍t:Bí-kok ê chèng-hú
Lūi-pia̍t:Bí-kok Kek-bēng
Chiau-hô

**Chiau-hô** (昭和 *shôwa*) sī Ji̍t-pún Chiau-hô Thian-hông chāi-ūi kî-kan ê goân-hō, tī Tāi-chèng liáu-āu Pêng-sêng chìn-chêng, sî-kan sī 1926 nî 12 goe̍h 25 ji̍t (Chiau-hô 1 nî) kàu 1989 nî (Chiau-hô 64 nî) 1 goe̍h 7 ji̍t. 

Chau-hô keng-le̍k liáu Ji̍t-pún ê Kun-pō͘ gia̍h-thâu, hoat-tōng chiàn-cheng, chiàn-pāi, Bí-kok chiàm-niá, Chiàn-āu hoat-tián kap an-tēng téng sî-kî.

Lūi-pia̍t:Tâi-oân liân-hō
Jeb Bush

**John Ellis "Jeb" Bush** () sī Bí-kok ê seng-lí-lâng kiam Kiōng-hô-tóng chèng-tī jîn-bu̍t. Bush sī Florida ê tē-43 jīm Chiu-tiúⁿ (1999 - 2007).
Mitt Romney

**Willard Mitt Romney** () sī Bí-kok ê seng-lí-lâng kiam Kiōng-hô-tóng chèng-tī jîn-bu̍t. Romney sī tē-chhit-cha̍p jīm Massachusetts Chiu-tiúⁿ.
La Frontera

**La Frontera** ū khó-lêng sī kóng:
*La Frontera (Cuenca), sī tī Se-pan-gâ Castilla-La Mancha chū-tī siā-lí Cuenca séng ê chi̍t ê municipio.
*La Frontera (Santa Cruz de Tenerife), sī tī Se-pan-gâ Canaria Kûn-tó chū-tī siā-lí Santa Cruz de Tenerife séng ê chi̍t ê municipio.
Mira

**Mira** quyidagilardan birini anglatadi:

## Ìn-tō͘
* Mira-Bhayandar

## Í-tāi-lī
* Mira (Veneto), sī Italia Veneto toā-khu Venezia Séng ê chi̍t ê comune.

## Pa-se
* Mira Estrela

## Phû-tô-gâ
* Mira (Portugal)

## Se-pan-gâ
* Mira (Se-pan-gâ), sī tī Se-pan-gâ Castilla-La Mancha chū-tī siā-lí Cuenca séng ê chi̍t ê municipio.
Ú-mô͘-kiû

**Ú-mô͘-kiû** (羽毛球) ia̍h **ú-kiû** sī chi̍t khoán thé-io̍k ūn-tōng.


Lūi-pia̍t:Su-pò͘-chuh
Tiuⁿ Êng-hoat

**Tiuⁿ Êng-hoat** (張榮發; 1927 nî 10 goe̍h 6 ji̍t – 2016 nî 1 goe̍h 20 ji̍t) sī Tâi-oân ê khì-gia̍p-ka, Tióng-êng Hái-ūn kap āu-lâi Tióng-êng Chi̍p-thoân ê chhòng-pān-chiá.
Hatshepsut

**Hatshepsut** sī chiân 15 sè-kí sî Ai-ki̍p ê cha-bó͘ pharaoh, chiân 1473 nî kàu chiân 1458 nî kî-kan chāi-ūi.

## Chham-khó
* 

Lūi-pia̍t:Pharaoh
Nefertiti

**Nefertiti** sī kong-goân-chêng 14 sè-kí sî Ai-ki̍p ê ông-hiō. Nefertiti sī i-ê ang-sài kok-ông Akhenaten só͘ chhōa-niá ê thài-iông-sîn chông-pài tiong ê tiōng-iàu jîn-bu̍t.

## Chham-khó
* 

Lūi-pia̍t:Kó͘-tāi Ai-ki̍p ê jîn-bu̍t
Brie Larson

**Brianne Sidonie Desaulniers** (), gē-miâ **Brie Larson**, sī Bí-kok ê cha-bó͘ ián-oân kiam koa-chhiú.
## Liân-kiat
* 

Lūi-pia̍t:Hoat-kok-hē Bí-kok-lâng
Kristie Lu Stout

**Kristie Lu Stout** (), Hàn-miâ **Ló͘ Khó-tì** (魯可蒂), sī Bí-kok ê sin-bûn kang-chok-chiá kiam chú-pò.
Castejón

**Castejón** ū khó-lêng sī kóng:
* Castejón (Navarra), sī tī Se-pan-gâ Navarra siā-lí ê chi̍t ê municipio.
* Castejón (Cuenca), sī tī Se-pan-gâ Castilla-La Mancha chū-tī siā-lí Cuenca séng ê chi̍t ê municipio.
* Castejón de Alarba, sī tī Se-pan-gâ Aragón chū-tī siā-lí Zaragoza séng ê chi̍t ê municipio.
* Castejón de las Armas, sī tī Se-pan-gâ Aragón chū-tī siā-lí Zaragoza séng ê chi̍t ê municipio.
* Castejón de Henares, sī tī Se-pan-gâ Castilla-La Mancha chū-tī siā-lí Guadalajara séng ê chi̍t ê municipio.
* Castejón de Monegros, sī tī Se-pan-gâ Aragón chū-tī siā-lí Huesca séng ê chi̍t ê municipio.
* Castejón del Puente, sī tī Se-pan-gâ Aragón chū-tī siā-lí Huesca séng ê chi̍t ê municipio.
* Castejón de Sos, sī tī Se-pan-gâ Aragón chū-tī siā-lí Huesca séng ê chi̍t ê municipio.
* Castejón de Tornos, sī tī Se-pan-gâ Aragón chū-tī siā-lí Teruel séng ê chi̍t ê municipio.
* Castejón de Valdejasa, sī tī Se-pan-gâ Aragón chū-tī siā-lí Zaragoza séng ê chi̍t ê municipio.
Koan-sòe

**Koan-sòe** (關稅) sī kok-ka siū-koân hái-koan tan-ūi tùi chhut-ji̍p-kéng ê hòe-bu̍t kap bu̍t-phín teng-siu ê chi̍t khoán sòe-kim. Koan-sòe sī chi̍t ê kok-ka chèng-hú sòe-siu kap châi-chèng ê chú-iāu siu-ji̍p.
Belmonte

**Belmonte** ū khó-lêng sī kóng:

## Pa-se
* Belmonte (Santa Catarina)
* Belmonte (Bahia)

## Í-tāi-lī
* Belmonte Calabro
* Belmonte Castello
* Belmonte del Sannio
* Belmonte in Sabina
* Belmonte Mezzagno
* Belmonte Piceno
* San Colombano Belmonte

## Se-pan-gâ
* Belmonte (Cuenca)
* Belmonte de Gracián
* Belmonte de Campos
* Belmonte de Miranda
* Belmonte de San José
* Belmonte de Tajo

## Phû-tô-gâ
* Belmonte (Portugalia)
Hái-koan

**Hái-koan** (海關) sī choan-bûn teh teng-siu kap pó-hō͘ koan-sòe, khòng-chè chhut-ji̍p-kéng bu̍t-liû ê kok-ka chèng-hú ki-koan. Siū-tio̍h hái-koan khòng-chè ê bu̍t-phín pau-hâm tōng-bu̍t, châi-bu̍t iáu-ū gûi-hiám-bu̍t téng-téng.
Gûi-hiám-bu̍t

**Gûi-hiám-bu̍t** (危險物) sī teh sú-iōng ia̍h-sī ūn-sàng ê kòe-têng tiong, khó-lêng ē tùi khoân-kéng, kiān-khong, an-choân kap châi-sán téng-téng chō-sêng gûi-hāi ê mi̍h-kiāⁿ.
Mark Strong

**Mark Strong** (pún-miâ **Marco Giuseppe Salussolia**; ) sī Eng-kok ê tiān-iáⁿ kiam tiān-sī ián-oân.
## Liân-kiat
* 

Lūi-pia̍t:Eng-kok cha-po͘ ián-oân
Sienna Miller

**Sienna Rose Diana Miller** () sī Bí-kok ê cha-bó͘ ián-oân, model kiam sî-kiâⁿ siat-kè-su.
## Liân-kiat
*
M2M (ga̍k-thoân)

**M2M** sī iû Marion Raven kap Marit Larsen chó͘-sêng ê Nô͘-ui siang-lâng liû-hêng-koa thoân-thé.
Pharaoh

**Pharaoh** (Sèng-keng Hi-pek-lâi-gí:  פרעה *par‘ōh*; Hi-lia̍p-gí: φαραώ *pharaō*) he̍k-chiá hoan-e̍k chò **Hoat-ló** (法老) ia̍h-sī **Hoat-ló-ông** (法老王), sī Kó͘ Ai-ki̍p ê kok-ông hâm-thâu, it-tī sú-iōng kàu Hi-lia̍p-hòa sî-tâi chìn-chêng.
Má-lī-a

:*Iú-koan kî-tha hō-chò "Má-lī-a" ê jîn-bu̍t, chhiáⁿ chham-khó [[Má-lī-a (khu-pia̍t-ia̍h)]]*.

**Má-lī-a** sī Sin-iok Sèng-keng só͘ kì Ia-so͘ ê lāu-bú. I mā ū chhan-chhiūⁿ **Sèng-bú Má-lī-a** téng kî-tha chheng-hō. Tī Sèng-keng lāi-bīn tùi i ê kì-su̍t bô chin chheng-chhó, chóng-kóng i sī Se-kok kap Ki-tok-kàu bûn-hòa ê tiōng-iàu sêng-hun.

## Chham-khó
* 

## Siong-koan
* Madonna (gē-sut)
An-choân

**An-choân** (安全; ) sī chi̍t chióng chōng-thài; siōng-kán-tan ê tēng-gī chiū sī bô gûi-hiám. Khah siông-sè ê tēng-gī sī siū-tio̍h pó-hō͘, bōe khì siū-tio̍h kok-chióng lūi-hêng ê kò͘-chiòng, húi-sún, chhò-gō͘, sū-kò͘, siong-hāi, ia̍h-sī kî-thaⁿ hū-biān hāu-èng ê éng-hióng.
Hông-khong-hô

**Hông-khong-hô** (防空壕) sī chi̍t chióng iōng-lâi hông-pī khong-si̍p kap pó-hō͘ pêng-bîn ê kun-sū kiàn-tio̍k.
Claire Forlani

**Claire Antonia Forlani** () sī chi̍t ūi Eng-kok ê tiān-iáⁿ kiam tiān-sī ián-oân.

## Liân-kiat
*
Tē-hā-sek

**Tē-hā-sek** (地下室) sī kiàn-tio̍k-bu̍t ê tē-hā lâu-chàn.

Lūi-pia̍t:Kiàn-tio̍k-ha̍k
Chhiau-kip chhī-tiûⁿ

**Chhiau-kip chhī-tiûⁿ** (超級市場), kán-chheng **chhiau-chhī** (超市), sī chi̍t chióng tōa-hêng ê lêng-siū siong-tiàm.
Cheng-hoat

**Cheng-hoat** (蒸發; Eng-gí: ) sī e̍k-thé hun-chú ùi piáu-bīn khì-hòa ê bu̍t-lí kòe-têng. Cheng-hoat chham lēng-gōa chi̍t chióng khì-hòa kòe-têng hùi-thêng bô-kāng, ē-sái tī jīm-hô un-tō͘ hā hoat-seng.
Hùi-thêng

**Hùi-thêng** (沸騰; ) he̍k-chiá **kún** (滾) sī tī e̍k-thé ê piáu-bīn kap lāi-pō͘ tâng-chê hoat-seng kio̍k-lia̍t khì-hòa ê bu̍t-lí kòe-têng kap hiān-siōng. Hùi-thêng kap cheng-hoat sī nn̄g chióng bu̍t-chit siòng choán-î ê hong-sek, tān-sī hùi-thêng kan-na ē-ēng hoat-seng chāi it-tēng ê un-tō͘ (hut-tiám) chi-hā.
Hut-tiám

**Hut-tiám** (沸點; Eng-gí: ) sī bu̍t-chit hùi-thêng sî ê  un-tō͘, koh-khah giâm-keh ê tēng-gī sī e̍k-thé keng-iû siòng choán-î chiâⁿ-chò khì-thé sî ê un-tō͘.
Bohemia

**Bohemia** sī kin-á-ji̍t Czech Kiōng-hô-kok ê chi̍t-ê tē-khu, chiàm hâm siú-to͘ Prague chāi-lāi pòaⁿ hūn ê Czech léng-thó͘.
Ông-tiâu

**Ông-tiâu** he̍k-chiá **tiâu-tē**, sī liân-sio̍k he̍k-chiá tōa-hūn liân-sio̍k thoân-ūi chò ông ê chi̍t-ê ka-cho̍k kiam in-ê chèng-khoân.
Lîm-kài-tiám

**Lîm-kài-tiám** (臨界點; ) sī bu̍t-chit í e̍k-thài he̍k-chiá khì-thài chûn-chāi ê siōng-koân chōng-thài. Tī bu̍t-chit ê ap-le̍k kap un-tō͘ chhiau-kòe lîm-kài ap-le̍k *P<sub>c</sub>* kap lîm-kài un-tō͘ *T<sub>c</sub>* liáu-āu, ē siòng choán-î chiâⁿ-chò kāng-sî ū e̍k-thài kap khì-thài te̍k-teng ê liû-thé, iā chiū sī chhiau-lîm-kài liû-thé.
Sam-siòng-tiám

**Sam-siòng-tiám** (三相點; Eng-gí: ) tī jia̍t-le̍k-ha̍k lāi-bīn sī chi̍t chióng bu̍t-chit ê khì-siòng, e̍k-siòng kap kò͘-siòng ta̍t-sêng jia̍t-le̍k-ha̍k pêng-hêng sî ê chi̍t chó͘ un-tō͘ kap ap-le̍k ê sò͘-ta̍t. Sam-siòng-tiám mā ē-ēng hō-chò **sam-tiông-tiám** (三重點).
Siòng choán-î

**Siòng choán-î** (相轉移; ) he̍k-chiá **siòng-piàn** (相變) sī bu̍t-chit tī gōa-pō͘ chham-sò͘ (chhin-chhiūⁿ un-tō͘, ap-le̍k, chû-tiûⁿ téng-téng) ê liân-sio̍k piàn-hòa chi-hā, ùi chi̍t ê siòng piàn-sêng lēng-gōa chi̍t ê siòng ê bu̍t-lí kòe-têng kap hiān-siōng.
Chiâm-jia̍t

**Chiâm-jia̍t** (潛熱; ), tī jia̍t-le̍k-ha̍k lāi-bīn, sī bu̍t-chit teh siòng choán-î ê kòe-têng tiong-ng, tī un-tō͘ bô piàn-hòa ê chêng-hêng chi-hā, khip-siu he̍k-chiá sek-hòng ê lêng-liōng. Eng-bûn lāi ê *latent* chit-ê su̍t-gú sī Joseph Black hoat-bêng ê, sī ùi Lia̍p-teng-bûn ê *latere* ián-seng lâi ê, ì-sù tiō sī "ún-chông". Chiâm-jia̍t ē-ēng pī hun-chò iông-hòa-jia̍t kap khì-hòa-jia̍t nn̄g khoán.
Joseph Black

**Joseph Black** () sī chi̍t ūi Eng-kok chhut-sin ê i-seng, bu̍t-lí-ha̍k-ka kiam hòa-ha̍k-ka.

Lūi-pia̍t:Eng-kok bu̍t-lí-ha̍k-ka
Lūi-pia̍t:Liân-ha̍p Ông-kok hòa-ha̍k-ka
Lūi-pia̍t:Eng-kok i-seng
Pī-lān

**Pī-lān** sī lâng tô-siám hûi-hiám ê kím-kip hêng-tōng. Chia só͘ kóng hûi-hiám pau-koat chhan-chhiūⁿ hong-thai, hóe-chai, tōa-chúi, khong-si̍p téng-téng.

## Siong-koan
* So͘-khai
Chhoe

**Chhoe** () sī chi̍t lūi chú-chia̍h ê ki-pún ki-su̍t, tāi-khài sī kā beh chiá ê mi̍h khǹg ji̍p heh chúi ê khì-bín lāi, lī-ēng kún-chúi he̍k-chiá chúi-khì ka-jia̍t si̍t-bu̍t. Tī tiān-khì-hòa ê sî-tāi, tiān-ko ê chú-iàu kong-lêng chio̍h sī chhoe mi̍h.
Glam Rock

**Glam rock** sī Eng-kok hoat-tián chhut--lâi ê 1 khoán liû-hêng im-gak.

## Glam rock artists
* T.Rex
* Alice Cooper
* Alvin Stardust
* Marc Bolan
* David Bowie
* Arthur Brown
* Cockney Rebel
* Wayne County
* Gary Glitter
* Geordie
* Hawkwind
* Ian Hunter
* Iggy Pop 
* Jobriath
* Mot The Hoople

## Chham-khó chu-liāu

Lūi-pia̍t:Im-ga̍k
Tē 9 he̍k-chheⁿ

**Tē 9 he̍k-chheⁿ** (Planet Nine) sī 1 lia̍p tī goā Thài-iông-hē ê toā peng he̍k-chheⁿ ê sió-miâ, tī 2016 nî 1 goe̍h hō͘ California lí-kang ha̍k-īⁿ bēng-miâ ê.

## chham-khó

## Goā-pō͘ liân-kiat
* A new 9th planet for the solar system? (Science Magazine video)
Islam kok

**Islam kok** ia̍h sī chí iōng sharia (Islam kàu-hoat) chò choè ko hoat-lu̍t ê Islam-kàu (Hô-kàu) kok-ka.

## Siong-koan
* Islam sè-kài

Lūi-pia̍t:Islam
Jia̍t-le̍k-ha̍k chōng-thài

Tī jia̍t-le̍k-ha̍k lāi, chi̍t ê hē-thóng ê **jia̍t-le̍k-ha̍k chōng-thài** (熱力學狀態; ) sī i chū-sin tī te̍k-tēng sî-kan ê chōng-thài. Jia̍t-le̍k-ha̍k chōng-thài ē-ēng iōng kúi-nā-ê chōng-thài hâm-sò͘ lâi biâu-su̍t. Chí-iàu koat-tēng kúi-ê chōng-thài hâm-sò͘, kî-thaⁿ chhun-ê chōng-thài hâm-sò͘ mā tâng-chê pī koat-tēng. It-poaⁿ lâi kóng, jia̍t-le̍k-ha̍k chōng-thài lóng sī kóng tī jia̍t-le̍k-ha̍k pêng-hêng ê chêng-hêng hā.
Chōng-thài hâm-sò͘

Tī jia̍t-le̍k-ha̍k lāi-bīn, **chōng-thài hâm-sò͘** (狀態函數; ) sī chi̍t chióng kan-na chham pêng-hêng ê jia̍t-le̍k-ha̍k chōng-thài ū-koan ê bu̍t-lí-liōng. In-chhú, chōng-thài hâm-sò͘ chham àn-chóaⁿ ta̍t-sêng chi̍t ê chōng-thài ê lō͘-kèng pēng-bô koan-hē. Chi̍t ê chōng-thài hâm-sò͘ ē-sái the̍h-lâi biâu-su̍t hē-thóng ê pêng-hêng chōng-thài. Pí-lūn kóng, lōe-lêng, enthalpy kap entropy téng-téng lóng sī chōng-thài hâm-sò͘.
Pak-ke̍k chín-tōng

**Pak-ke̍k chín-tōng** (北極振動; ) he̍k-chiá **pak-ke̍k chìn-tōng** (北極震盪) sī Pak-ke̍k ê khì-ap kap pak-poàn-kiû tiong-hūi-tō͘ só͘-chāi ê khì-ap chhut-hiān tian-tò piàn-tōng ê hiān-siōng.
Au-A Tāi-lio̍k

**Au-A Tāi-lio̍k** (歐亞大陸) sī Au-chiu kap A-chiu ê ha̍p-chheng. Au-A Tāi-lio̍k ê chóng bīn-chek 5473.8 pêng-hong kong-lí, tī tē-lí-ha̍k sī tē-kiû piáu-bīn siōng-tōa ê tāi-lio̍k. Au-chiu kap A-chiu ê ōe-hun sī siā-hōe-ha̍k ê jîn-bûn le̍k-sú ê su-kiû. Ùi pán-khoài kò͘-chō lâi khòaⁿ, Au-A Tāi-lio̍k sī iû Au-A Pán-khoài, Ìn-tō͘ Pán-khoài, A-la-pek Pán-khoài kap Pak Bí-chiu Pán-khoài lâi kiōng-tông chó͘-sêng.
Phah-la̍h

**Phah-la̍h** sī thâi, lia̍h, he̍k-chiá chhōe tōng-bu̍t ê hêng-tōng. I sī lâng tit tio̍h si̍t-bu̍t kap seng-oa̍h ēng-phín ê chi̍t khoán thoân-thóng ê hong-sek, mā sī seng-lí-lâng siong-phín ê lâi-goân chi it, lēng-gōa koh ū lâng kā tòng chò ngô͘-lo̍k, gî-sek, he̍k-chiá ūn-tōng.
Pán-khoài kò͘-chō

**Pán-khoài kò͘-chō** (板塊構造; ) sī ūi-tio̍h beh kái-soeh tāi-lio̍k sóa-tāng hiān-siōng só͘ hoat-tián chhut-lâi ê chi̍t ê tē-chit-ha̍k lí-lūn. Chit-ê lí-lūn jīm-ûi tē-kiû ê gâm-chio̍h-khoan sī iû pán-khoài lâi cho͘-sêng ê. Choân-kiû ē-ēng hun-chò 6 tè khah-tōa tè ê pán-khoài; hun-pia̍t sī Au-A pán-khoài, Thài-pêng-iûⁿ pán-khoài, Hui-chiu pán-khoài, Bí-chiu pán-khoài, Ìn-tō͘ pán-khoài kap Lâm-ke̍k pán-khoài. Kin-kì chit chióng lí-lūn, tē-kiû lāi-pō͘ ê kò͘-chō ē-sái hun-chò nn̄g ê tōa pō͘-hūn, hun-pia̍t sī gōa-chân ê gâm-chio̍h-khoan kap lāi-chân ê loán-liû-khoan. Pán-khoài kò͘-chō lí-lūn ê hêng-sêng sī lâi-chū hái-té khok-tāi kap tāi-lio̍k sóa-tāng chit nn̄g chióng to̍k-li̍p ê tē-chit-ha̍k koan-chhat kiat-kó.
Chō-san ūn-tōng

**Chō-san ūn-tōng** (造山運動) sī tē-khak kiat-kò͘ in-ūi pán-khoài ūn-tōng só͘ chō-sêng ê ke̍k-lia̍t piàn-hòa.

Lūi-pia̍t:Tē-chit-ha̍k
Lí-sióng khì-thé

**Lí-sióng khì-thé** (理想氣體; ) sī ká-sióng chhut-lâi ê khì-thé lūi-hêng.

Lí-sióng khì-thé ê ká-siat sī
*Khì-thé hun-chú chū-sin bô chiàm-iú thé-chek.
*Khì-thé hun-chú lia̍h-ti̍t ūn-tōng, hām iông-khì chhiûⁿ-piah chi-kan ê pōng-tōng lūi-hêng sī tân-sèng pōng-tōng.
*Khì-thé hun-chú hō͘-siong bô chok-iōng-le̍k; tiō sī bô khip-ín-le̍k iā bô pâi-thek-le̍k ê chûn-chāi.
*Khì-thé hun-chú ê pêng-kin lêng-liōng hām Kelvin un-tō͘ chèng-pí.

Ùi téng-thâu ê kui-ê ká-siat, lí-sióng khì-thé ê te̍k-sèng sī ē chun-siú lí-sióng chōng-thài hong-thêng-sek, jî-chhiáⁿ mā choa̍t-tùi bōe e̍k-hòa.
Kelvin

**Kelvin** (**K**) sī un-tō͘ ê bu̍t-lí tan-ūi, iā sī kok-chè tan-ūi ê kî-tiong chi̍t ê ki-pún tan-ūi.
Tè-kok tan-ūi

**Tè-kok tan-ūi** (Eng-gí: ) sī goân-chū Eng-kok ê bu̍t-lí tan-ūi hē-thóng, só͘-í mā chia̍p-chia̍p hō-chò **Eng-chè tan-ūi** (英制單位).
Lōe-lêng

Tī jia̍t-le̍k-ha̍k lāi, chi̍t ê hē-thóng lāi ê **lōe-lêng** (內能; ) sī hit-ê hē-thóng lāi só͘ ū-hâm ê lêng-liōng; chia-ê lêng-liōng pau-hâm hē-thóng lāi ê ūi-lêng kap tōng-lêng.

Lūi-pia̍t:Bu̍t-lí-ha̍k ê khài-liām
Lūi-pia̍t:Jia̍t-le̍k-ha̍k sèng-chit
Lūi-pia̍t:Chōng-thài hâm-sò͘
Jia̍t-le̍k-ha̍k hē-thóng

**Jia̍t-le̍k-ha̍k hē-thóng** (熱力學系統; ) sī jia̍t-le̍k-ha̍k gián-kiù ê hông-koan iú-hān khu-he̍k, iā sī jia̍t-le̍k-ha̍k teh gián-kiù ê tùi-siōng. Jia̍t-le̍k-ha̍k hē-thóng ê gōa-pō͘ hō-chò khoân-kéng (). Hē-thóng kap khoân-kéng tiong-ng iû pian-kài () lâi khu-keh; pian-kài ē-ēng sī chiâⁿ-si̍t chûn-chāi ê, mā ē-ēng sī sióng-siōng chhut-lâi ê. Hē-thóng kap khoân-kéng ē-sái tī te̍k-tēng lūi-hêng ê pian-kài lâi chìn-hêng bu̍t-chit ia̍h-sī lêng-liōng ê thoân-tē.

Lūi-pia̍t:Bu̍t-lí hē-thóng
Lūi-pia̍t:Tōng-thài hē-thóng
Chōng-thài hong-thêng-sek

Tī bu̍t-lí-ha̍k kap jia̍t-le̍k-ha̍k lāi, **chōng-thài hong-thêng-sek** (狀態方程式; ) sī the̍h-lâi biâu-su̍t jia̍t-le̍k-ha̍k hē-thóng ê jia̍t-le̍k-ha̍k hong-thêng-sek. Tī jia̍t-le̍k-ha̍k hē-thóng lāi ê kúi-nā-ê chōng-thài hâm-sò͘ ē-sái chioh-tioh chōng-thài hong-thêng-sek lâi piáu-ta̍t in chi-kan ê koan-hē. Tī jia̍t-le̍k-ha̍k léng-he̍k, siōng-chia̍p-khoàⁿ ê chōng-thài hong-thêng-sek chiū sī biâu-su̍t lí-sióng khì-thé hē-thóng ê lí-sióng khì-thé hong-thêng-sek.
Jia̍t-le̍k-ha̍k pêng-hêng

**Jia̍t-le̍k-ha̍k pêng-hêng** (熱力學平衡; ), kán-chheng **jia̍t-pêng-hêng** (熱平衡), sī chi̍t ê jia̍t-le̍k-ha̍k hē-thóng tī bô gōa-kài éng-hióng ê tiâu-kiāⁿ chi-hā, hē-thóng ê hông-koan bu̍t-lí-liōng lóng chin chiâu-ûn ê chōng-hóng.
Kawlo Iyun Pacidal

**Kawlo Iyun Pacidal** (1977 nî 4 goe̍h 9 ji̍t chhut-sì) sī Tâi-oân ê chèng-tī-chiá, i sī Hoa-lian chhut-sin ê Pangcah lâng, tāi-piáu Sî-tāi Le̍k-liōng chham-soán 2016 nî ê Tiong-hoa Bîn-kok put-hun-khu Li̍p-hoat Úi-goân tòng-soán.