Siang-ke̍k-chú

**Siang-ke̍k-chú** (Hàn-jī: 雙極子; Eng-gí: *dipole*), ia̍h im-e̍k chò **tai<sub>33</sub> pho͘<sub>51</sub> lu<sub>1</sub>**, sī tiān-chû-ha̍k lāi-té ê chi̍t chióng bu̍t-lí mô͘-hêng.

## Hun-lūi
[縮圖|360x360像素|Bu̍t-lí tiān-siang-ke̍k-chú ê [tiān-tiûⁿ (tò-pêng) kap bu̍t-lí chû-siang-ke̍k-chú ê chû-tiûⁿ (chiàⁿ-pêng).]]
Án-chiàu siang-ke̍k-chú ê pún-chit khu-hun chò nn̄g chióng: *tiān-siang-ke̍k-chú* kap *chû--siang-ke̍k-chú*. Chit nn̄g chióng tī chiok chē hong-bīn lóng ē-sái lūi-pí. 

* **[[Tiān-siang-ke̍k-chú]]** sī chi̍t siang tiān-sèng tùi-hoán (chi̍t ê sī chiàⁿ--ê, chi̍t ê sī hū--ê), tiān-liōng sio-kāng, jî-chhiáⁿ siong-keh chi̍t tōaⁿ kū-lî ê tiān-hō. Nn̄g ê tiān-hō ê liân-sòaⁿ kiò-chò siang-ke̍k-te̍k (Eng-gí: *dipole axis*).

[縮圖|Sì chióng chû-siang-ke̍k-chú ê bô͘-hêng kap in ê [Chû-tiûⁿ|'''chû-tiûⁿ''': tiám siang-ke̍k-chú (chó-siōng), chi̍t siang chû-tan-ke̍k-chú (iū-siōng), îⁿ-kho͘-á tiān-sòaⁿ lāi ê tiān-liû (chó-hā), kap solenoid lāi ê tiān-liû (iū-hā). Chia-ê bô͘--hêng bô-hān sè ê sî, sán-seng ê chû-tiûⁿ phò-bīn lóng kāng-khoán.]]

* **[[Chû-siang-ke̍k-chú]]** ē-sái ká-sióng sī iû chi̍t siang chû-sèng tùi-hoán (chi̍t ê sī N ke̍k,  chi̍t ê sī S ke̍k), "chû-hō-liōng" sio-kāng, jî-chhiáⁿ siong-keh chi̍t tōaⁿ kū-lî ê chû-hō (ia̍h hō-chò chû-tan-ke̍k-chú). Tān-sī chû-hō kàu-taⁿ iá-bōe hō͘ lâng koan-chhek--tio̍h, mā bô si̍t-giām ē-tàng chèng-si̍t i ê chûn-chāi.  Só͘-í si̍t-chè-siōng ê chû-siang-ke̍k-chú ài iōng pa̍t-hāng lâi chò i ê mô͘-hêng:
** Kùn-á-hêng ê khip-chio̍h ia̍h sī tòa chû-tiûⁿ ê mi̍h-kiāⁿ (chhiūⁿ tē-kiû kap chiok chē thian-thé) ē-sái khòaⁿ-chò sī chû-siang-ke̍k-chú.
** Chi̍t ê thong tiān-liû ê îⁿ-kho͘-á tiān-sòaⁿ iah-sī solenoid. 
** Liōng-chú le̍k-ha̍k tiong, ū chi̍t-kóa-á ki-pún lia̍p-chú pún-sin tō sī chû-siang-ke̍k-chú, in-ūi in ū chi̍t ê lōe-chāi sèng-chit — chū-soân. 

Lán mā ē-sái khu-hun *bu̍t-lí siang-ke̍k-chú* kap *tiám siang-ke̍k-chú.*

***Bu̍t-lí siang-ke̍k-chú** (Eng-gí: *physical dipole*) sī iû bu̍t-lí si̍t-thé (tiān-hō, tiān-liû) kò͘-sêng--ê.

***Tiám siang-ke̍k-chú** (Eng-gí: *point dipole*) sī bu̍t-lí siang-ke̍k-chú ê kīn-sū.

## Siang-ke̍k-kí
Put-koán sī tó chi̍t chióng siang-ke̍k-chú, lóng ē-sái iōng **siang-ke̍k-kí** (Hàn-jī: 雙極矩; Eng-gí: *dipole moment*) lâi biâu-su̍t. Siang-ke̍k-kí tī sò͘-ha̍k siōng sī chi̍t ê hiòng-liōng, ū hong-hiòng kap tōa-sè.

### Tiān-siang-ke̍k-kí
Bu̍t-lí tiān-siang-ke̍k-chú ê siang-ke̍k-kí \boldsymbol{p} iōng sò͘-ha̍k-sek lâi tēng-gī tō sī \boldsymbol{p}=q\boldsymbol{d},kî-tiong q sī ta̍k ê tiān-hō tiān-liōng ê choa̍t-tùi-tat, \boldsymbol{d} sī tùi hū tiān-hō kàu chiàⁿ tiān-hō ê ūi-î hiòng-liōng. Só͘-í, tiān-siang-ke̍k-chú ê hong-hiòng tō sī hū tiān-hō kàu chiàⁿ tiān-hō ê hong-hiòng, tiān-siang-ke̍k-chú ê tōa-sè tō sī nn̄g t tiān-hō ê iān-liōng sêng in ê kū-lî, tō sī p=qd. Tiān-siang-ke̍k-kí ê SI tan-ūi sī coulomb-kong-chhioh.

### Chû-siang-ke̍k-kí
Bu̍t-lí chû-siang-ke̍k-chú ê siang-ke̍k-kí \boldsymbol{m} (ê ū lâng iōng Hi-lia̍p jī-bó \boldsymbol{\mu}) iōng sò͘-ha̍k-sek lâi tēng-gī tō sī \boldsymbol{m}=I\boldsymbol{a},kî-tiong I sī ta̍k ê lâu tī kho͘-á lāi ê tiān-liû tōa-sè, \boldsymbol{a} sī kho͘-á ê bīn-chek hiòng-liōng (\boldsymbol{a} ê tōa-sè téng-î kho͘-á ê bīn-chek, \boldsymbol{a} ê hong-hiòng ài iōng chiàⁿ-chhiú hoat-chek lâi koat-tēng: nā lí kā chiàⁿ-chhiú pí-chhut "chán" ê chhiú-sè, tōa-thâu-bó tō sī \boldsymbol{a} ê hong-hiòng, chhun ê sì ki chéng-thâu tō sī tiān-liû ê hong-hiòng.)

## Siang-ke̍k-chú sán-seng ê tiûⁿ

## Siang-ke̍k-chú siū-tio̍h ê le̍k-kí
Tiān-siang-ke̍k-chú khǹg tī chiâu-ûn tiān-tiûⁿ \boldsymbol{E} ê sî, siang-thâu ê tiān-hō ê siū-tio̍h tōa-sè sio-kāng, hong-hiòng tò-thâu ê la̍t, só͘-í kui-ē tiān-siang-ke̍k-chú ē siū-tio̍h le̍k-kí \boldsymbol{\tau}, jî-chhiáⁿ kè-sǹg ê kiat-kó sī \boldsymbol{\tau} = \boldsymbol{p}\,\boldsymbol\times\,\boldsymbol{E}.Chû-siang-ke̍k-chú khǹg tī chiâu-ûn chû-tiûⁿ \boldsymbol{B} ê sî, kho͘-á ê múi chi̍t tōaⁿ lóng ê siū-tio̍h tōa-sè bô-kâng ê la̍t, tān-sī chéng-thé lâi khòaⁿ, kho͘-á nn̄g pêng ē siū-tio̍h hong-hiòng tò-thâu ê la̍t, só͘-í kui-ē chû-siang-ke̍k-chú ē siū-tio̍h le̍k-kí \boldsymbol{\tau}, jî-chhiáⁿ kè-sǹg ê kiat-kó sī \boldsymbol{\tau} = \boldsymbol{m}\,\boldsymbol\times\,\boldsymbol{B}.

## Hun-chú siang-ke̍k-chú
In-ūi chiok chē hun-chú téng-koân ê chiàⁿ, hū tiān-hō hun-pò͘ bô chiâu-ûn, só͘-í in lóng ū siang-ke̍k-kí, chit khoán hun-chú lán kā hō-chò ke̍k-sèng hun-chú. Chhiūⁿ hut-hòa-khing (HF) tō sī ke̍k-sèng hun-chú, i ê hut-sò͘ hit-pêng ê hū tiān-hō bi̍t-tō͘ khah koân, chúi-sò͘ hit-pêng ê chiàⁿ tiān-hō bi̍t-tō͘ khah koân.

O-lân bu̍t-lí hòa-ha̍k ka Peter J. Debye sī tē-it ê kóng-hoàn gián-kiú hun-chú ke̍k-sèng ê kho-ha̍k-ka. Ūi-tio̍h beh piáu-chiong i ê kòng-hiàn, hun-chú siang-ke̍k-chú ê tan-ūi hőng hō-miâ chò debye, hû-hō sī D.

Àn-chiàu siang-ke̍k-chú hêng-sêng ê goan-in, ē-sái hūn chò kúi-nā lūi:

### Éng-kiú siang-ke̍k-chú

### Sùn-sî siang-ke̍k-chú

### Iú-tō siang-ke̍k-chú

## Liōng-chú le̍k-ha̍k tiōng ê siang-ke̍k-chú ūn-sǹg-chú