open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Tâi-oân tē-ūi bī-tēng lūn

**Tâi-oân tē-ūi bī-tēng lūn** (台灣地位未定論), mā hō-chòe **Tâi-oân chú-koân bī-tēng lūn** (台灣主權未定論), sī Tâi-oân kok-chè tē-ūi ê chi̍t-khóan lūn-su̍t, jīm-ûi Tâi-oân ê chú-koân kui-sio̍k iáu-bōe khak-tēng.

## Ki-chhó͘
Chiàu kok-chè-hoat, Tâi-oân tī chiàn-āu Ji̍t-pún tâu-hâng, tông-bêng-kok ê kun-sū chiàm-niá khai-sí liáu-āu, kàu tông-bêng-kok tùi Ji̍t-pún ê hô-pêng tiâu-iok chhiam-tēng jî-chhiá si̍t-si chìn-chêng, sī sǹg chò Tiong-kok chiàm-niá ê Ji̍t-pún léng-thó͘. 1951 nî, San Francisco Tiâu-iok (*Treaty of San Francisco*) chhiam-tēng, tang-tiong Ji̍t-pún hòng-khì tùi Tâi-oân ê chú-khoân, m̄-koh bô choán-î khì pa̍t-ê kok-ka. Tùi chit hāng an-pâi khai-sí, Bí-kok, Eng-kok, sī chú-tiuⁿ Tâi-oân bô sio̍k Tiong-kok léng-thó͘, Tâi-oân ê kui-sio̍k chiàu kok-chè-hoat sī bī-tēng--ê. Che to̍h sī Tâi-oân tē-ūi bī-tēng-lūn ê ki-chhó͘.

## Gī-lūn
Khah-chá chiàm Tâi-oân ê Tiong-hôa Bîn-kok chèng-hú, kap Tiong-kok sin sêng-li̍p ê Tiong-hôa Jîn-bîn Kiōng-hô-kok chèng-hú, sī lóng chú-tiuⁿ Tâi-oân ài chiàu chá-chêng ê Cairo Soan-kò (*Cairo Declaration*) kui-ji̍p Tiong-kok léng-thó͘. Chóng-sī hit-tang-chūn sêng-jīn Tiong-hoa Jîn-bîn Kiōng-hô-kok ê Eng-kok, ia̍h sêng-jīn Tiong-hoa Bîn-kok chèng-hú ê Bí-kok, lóng jīn-ûi Cairo Soan-kò í-keng kòe-sî--ah. Pí-lūn Eng-kok ê siú-siòng Winston Churchill tī 1955 nî 2 goe̍h 1 ji̍t kok-hōe leh gī-lūn sī-m̄-sī ài kā Tâi-oân sàng hō͘ Tiong-kok ê sî, i kóng Cairo Soan-kò hoat-pò͘ liáu-āu, chin chē tāi-chì lóng piàn--ah. Koh kóng "Formosa tī bī-lâi ê chú-khoân che būn-tê, keng-kòe Ji̍t-pún Hô-pêng Tiâu-iok sī iû-oân bī-tēng--ê." Hù Siú-siòng Anthony Eden tī kâng goe̍h 4 hō ê sî mā ū tîn-su̍t kóng chiàu in chèng-hú ê khòaⁿ-hoat, Tâi-oân kap Phêⁿ-ô͘ ê hoat-lu̍t-siōng chú-khoân sī iû-oân bī khak-tēng.

## Chham-chiàu

## Siong-koan
* Chi̍t pêng chi̍t kok
* Tâi-oân ê hoat-lu̍t tē-ūi

Lūi-pia̍t:Tâi-oân ê chèng-tī
Lūi-pia̍t:Chèng-tī lí-lūn
Lūi-pia̍t:Kok-chè-hoat
Lūi-pia̍t:Tâi-oân to̍k-li̍p ūn-tōng
Tiong-hoâ Bîn-kok Chèng-hú

**Tiong-hôa Bîn-kok Chèng-hú** (中華民國政府) sī Tiong-hôa Bîn-kok ê chú-koân kok-ka chèng-hú, in-ūi i si̍t-chè siōng ê thóng-tī hoān-ûi chí-ū Tâi-oân, Phêⁿ-ô͘, Kim-mn̂g, Má-chó͘ 4-ê chú-iàu tó-sū, só͘-í chin chōe gōa-kok mā kā chit-ê chèng-hú hō-chòe **Tâi-oân tong-kio̍k** (台灣當局). Tiong-hôa Bîn-kok Chèng-hú bo̍k-chêng ê ūn-chok sī kin-kì tī 1947-nî chè-tēng ê *[[Tiong-hôa Bîn-kok Hiàn-hoat]]*, kap 1991-nî cheng-tēng ê *[[Tiong-hôa Bîn-kok Hiàn-hoat Cheng-siu Tiâu-bûn|Hiàn-hoat Cheng-siu Tiâu-bûn]]*.

Tiong-hôa Bîn-kok Chèng-hú ê tiong-iong chèng-hú sī û **It-hú Ngó͘-īⁿ** (一府五院) lâi cho͘-sêng--ê; kî-tiong ê "it-hú" sī tāi-piáu Chóng-thóng-hú, "ngó͘-īⁿ" sī Hêng-chèng-īⁿ, Li̍p-hoat-īⁿ, Su-hoat-īⁿ, Kàm-chhat-īⁿ, Khó-chhì-īⁿ, kap in kok-chū ê hā-kip pō͘-bûn. Chit-khoán tiong-iong chèng-hú ê hun-phòe bô͘-sek sī àn-chiàu tong-chho͘-sî Sun Tiong-san chè-tēng ê Ngó͘-koân hiàn-hoat cheng-sîn. Tī tē-hng chèng-hú hong-bīn, goân-pún sī hun-chòe séng (省), koān (縣), hiong (鄉) 3-kip; 1998-nî, séng ê chân-kip hőng hi-kip-hòa, bo̍k-chêng goân-pún siat-tì chāi séng-chèng-hú ē-té ê koān kap chhī (市) lóng hām ti̍t-hat-chhī kāng-khoán, iû tiong-iong chèng-hú ti̍t-chiap thóng-koán.

## Tiong-iong chèng-hú

### Chóng-thóng-hú
*Chóng-thóng

### Hêng-chèng-īⁿ

### Li̍p-hoat-īⁿ

### Su-hoat-īⁿ

### Khó-chhì-īⁿ

### Kàm-chhat-īⁿ

## Tē-hng chèng-hú
Tiong-san

**Tiong-san** ē-sái chí:
#Sun Tiong-san
#Tiong-san-chhī
#Tiong-san-khu
#Tiong-san-chām
#Tiong-san-kok
Khêng-lûi-oē

**Khêng-lûi-oē** sī Lûi-chiu-oē kap Hái-lâm-oē tī gí-giân-ha̍k lāi-bīn chò-hoé--ê chheng-ho͘.

Lūi-pia̍t:Giân-gú
Ūi-chia̍h-tō ge̍k-lâu chèng

**Ūi-chia̍h-tō ge̍k-lâu chèng** (Eng-gí: *gastroesophageal reflux disease*) sī chi̍t khoán pēⁿ-chèng, kî-tiong ūi ê lōe-iông-bu̍t tò ek hiòng chia̍h-tō, ē siong-hāi chia̍h-tō, jî-chhiá ín-khí ek-sng kap kî-thai chèng-thâu.

## Chham-khó
* Gastroesophageal reflux disease, *[[MedlinePlus]]*.

Lūi-pia̍t:I-ha̍k
Ek-sng

**Ek-sng**, mā ū kóng **ek-chhiah-sng**, **sio-sim** iah **hóe-sio-sim**, sī kóng chi̍t khoán lâng kám-kak heng-khám he̍k-chiá nâ-âu ná hō͘ hóe sio--tio̍h ê chèng-thâu. Che sī ūi-sng tò lâu tùi chia̍h-tō só͘ ín-khí--ê.

Ūi-chia̍h-tō ge̍k-lâu chèng sī chi̍t khoán chin ū khó-lêng m̄-koh mā bô it-tēng ín-khì ek-sng ê pēⁿ.
Tiong-san-chhī

**Tiong-san-chhī** (中山市) sī Tiong-kok Kńg-tang-séng ê 1--ê tē-kip-chhī.

Lūi-pia̍t:Kńg-tang-séng ê tē-kip-chhī
Lūi-pia̍t:Tiong-kok siâⁿ-chhī
Science

**Science** (ì-sù: "kho-ha̍k") sī chi̍t pō͘ ha̍k-su̍t cha̍p-chì, hoat-hêng-chiá sī Bí-kok Kho-ha̍k Chín-heng Hia̍p-hōe (American Association for the Advancement of Science; AAAS), sī thong sè-kài siāng jió-to ê kho-ha̍k cha̍p-chì chi it. I sī 1880 nî chhòng-li̍p, chú-iàu hong hoat-piáu siū ha̍k-kài sím-cha ê gián-kiù bûn-chiong.
Chè-tō͘

**Chè-tō͘** (制度) sī siā-hōe kho-ha̍k ê chi̍t-ê kài-liām; tāi-piáu lī-iōng kui-chek kap ūn-chok bô͘-sek lâi kui-hoān kò-thé hêng-tōng ê chi̍t-khoán siā-hōe kiat-kò͘.
Siâu-koan-chhī

**Siâu-koan-chhī** (韶關市) sī Tiong-kok Kńg-tang-séng ê 1--ê tē-kip-chhī.

## Hêng-chèng-khu
*Cheng-kang-khu (湞江區)
*Bú-kang-khu (武江區)
*Khiok-kang-khu (曲江區)
*Lo̍k-chhiong-chhī (樂昌市)
*Lâm-hiông-chhī (南雄市)
*Sí-heng-koān (始興縣)
*Jîn-hoà-koān (仁化縣)
*Ong-goân-koān (翁源縣)
*Sin-hong-koān (新豐縣)
*Jú-goân Iâu-cho̍k Chū-tī-koān (乳源瑤族自治縣)

Lūi-pia̍t:Kńg-tang-séng ê tē-kip-chhī
Lūi-pia̍t:Tiong-kok siâⁿ-chhī
Soàⁿ-boé-chhī

**Soàⁿ-boé-chhī** (汕尾市) sī Tiong-kok Kńg-tang-séng ê 1--ê tē-kip-chhī.

## Hêng-chèng-khu
*Siâⁿ-khu (城區)
*Lio̍k-hong-chhī (陸豐市)
*Hái-hong-koān (海豐縣)
*Lio̍k-hô-koān (陸河縣)

Lūi-pia̍t:Kńg-tang-séng ê tē-kip-chhī
Lūi-pia̍t:Tiong-kok siâⁿ-chhī
Zyômon sî-tāi

**Zyômon sî-tāi** (Ji̍t-bûn: ; Hō-ló-ōe: **Chîn-bûn sî-tāi**) sī Ji̍t-pún kū-chio̍h-khì sî-tāi bóe-kî, tāi-iok tī kong-goân chêng-14500-nî kàu chêng-300-nî chêng-āu; chit-ê sî-tāi sú-iōng ê tô-khì sī chîn-bûn-sek--ê.


Lūi-pia̍t:Ji̍t-pún ê le̍k-sú
Lûi-chiu-ōe

**Lûi-chiu-oē** sī Tiong-kok Kńg-tang-séng Lûi-chiu lâng ê bú-gí, mā sī Bân-gí ê 1-ki. I goân-lâi hō͘ lâng jīn-uî sī Bân-lâm-gí Hō-ló-oē ē-té ê 1-ki hong-giân, kin-á-ji̍t hō͘ ha̍k-chiá jīn-tēng sī to̍k-li̍p--ê gí-giân, ia̍h-sī kah Hái-lâm-oē chò-hoé hō͘ kiò-choè Khêng-lûi-oē.

Lūi-pia̍t:Giân-gú
Iông-kang-chhī

**Iông-kang-chhī** (陽江市) sī Tiong-kok Kńg-tang-séng ê 1--ê tē-kip-chhī.
## Hêng-chèng-khu
*Kang-siâⁿ-khu (江城區)
*Iông-tang-khu (陽東區)
*Iông-chhun-chhī (陽春市)
*Iông-sai-koān (陽西縣)

Lūi-pia̍t:Kńg-tang-séng ê tē-kip-chhī
Lūi-pia̍t:Tiong-kok siâⁿ-chhī
Kiat-iông-chhī

**Kiat-iông-chhī** (揭陽市) sī Tiong-kok Kńg-tang-séng ê 1--ê tē-kip-chhī.
## Hêng-chèng-khu
*Iông-siâⁿ-khu (榕城區)
*Kiat-tang-khu (揭東區)
*Phó͘-lêng-chhī (普寧市)
*Kiat-sai-koān (揭西縣)
*Hūi-lâi-koān (惠來縣)

Lūi-pia̍t:Kńg-tang-séng ê tē-kip-chhī
Lūi-pia̍t:Tiong-kok siâⁿ-chhī
Dakota Léng-thó͘

thumb|Kái-ōaⁿ iân-kek tē-tô͘. 

**Dakota Léng-thó͘** sī Bí-kok tī 1861 nî 3 goe̍h 2 ji̍t seng-li̍p ê chó͘-chit pèng-ha̍p léng-thó͘ (organized incorporated territory), iā-chiō-sī ū siat chèng-hú ê Bí-kok léng-thó͘. Seng-li̍p chìn-chêng sī Nebraska Léng-thó͘ chi̍t hūn. 

I tī 1863 nî hun Idaho Léng-thó͘ chhut--lâi, 1868 nî kok hūn Wyoming Léng-thó͘, siōng-bóe tī 1889 nî 11 goe̍h 2 ji̍t kiat-sok, hun-koah chò North Dakota kap South Dakota.

Lūi-pia̍t:Bí-kok ê le̍k-sú
Thong-hòe phòng-tiòng

**Phòng-tiòng** (Eng-gí: *inflation* "phòng-tōa"), chiàu ké-soeh sī **thong-hòe phòng-tiòng** (*currency inflation*), mā ū lâng kiò-chò **thong-hòe liōng-siōng**, sī keng-chè-ha̍k siōng só͘ kóng chi̍t-ê keng-chè-thé kui-ê kè-siàu chúi-chún (*price level*) seng-koân (khí-kè) ê chêng-hêng. 

Tī chit khoán chêng-hêng hā, múi-chi̍t-hūn ê thong-hòe ē-tàng bé ê châi-hòe (*goods*) kap ho̍k-bū (*services*) tio̍h khah chió. Só͘-í, phòng-tiòng sī hoán-èng múi-chi̍t-hūn chîⁿ ê kò͘-bé-le̍k (*purchasing power*) ê hā-kàng.

Ōaⁿ khoán hong-sek lâi kóng, phòng-tiòng ē-sài kóng sī chîⁿ siong-tùi siong-phín (châi-hòe kap ho̍k-bū) ê liōng chin-ka jî-chhiáⁿ kè-ta̍t kàng kē.

## Hoán Thong-hōe Phòng-tiòng
Kok-ka tiong-iong gîn-hâng, phì-lû Liân-pang Chún-pī Lí-sū-hōe, ē-tàng keng-iû siat-tēng lī-lu̍t kap kî-thaⁿ hòe-pè chèng-chhek lâi ū-la̍t-á éng-hióng tio̍h thong-hòe phòng-tiòng-lu̍t. Ko-lī-lu̍t (hām chu-kim su-kiû sêng-tióng ê bān-tūn) sī tiong-iong gîn-hâng tián-hêng ê hoán phòng-tiòng hong-hoat: kàng-kē chiū-gia̍p kap seng-sán lâi ap-chè bu̍t-kè ê tiòng-koân.
Kó͘-phiò

**Kó͘-phiò** (股票), ia̍h sī hō choè **kó͘-tu** (股株), **tu-kǹg** he̍k-chiá **tu-koàn** (株券), sī ū siá kó͘-tong tâu-chu tī kong-si kó͘-hūn hūn-gia̍h ê chèng-koàn.

## Chham-khó chu-liāu

Lūi-pia̍t:Keng-chè-ha̍k
Arkhangai Séng

**Arkhangai Séng** (Bông-kó͘-bûn: ; Bông-kó͘ jī-bó: ) sī Bông-kó͘ ê chi̍t-ê séng (*[[aimag]]*); i-ê siú-hú siat tī Tsetserleg.

## Tē-lí

## Le̍k-sú

## Jîn-khaú
Arkhangai Séng ê bīn-chek lóng-chóng ū 55,313.82 pêng-hong kong-lí; jîn-khaú 84,584 lâng.

## Kau-thong

## Khì-hāu

## Keng-chè

## Hêng-chèng-khu

*Battsengel
*Bulgan
*Chuluut
*Tsetserleg
*Erdenemandal
*Ikh-Tamir
*Jargalant
*Khairkhan
*Khangai
*Khashaat
*Khotont
*Ögii nuur
*Ölziit
*Öndör-Ulaan
*Tariat
*Tüvshrüülekh
*Tsakhir
*Tsenkher
*Tsetserleg

## Gōa-pō͘ liân-kiat

## Chham-khó

Lūi-pia̍t:Arkhangai Séng
Lūi-pia̍t:Bông-kó͘ ê séng
Bông-kó͘ ê séng

#Arkhangai Séng
#Bayankhongor Séng
#Bayan-Ölgii Séng
#Bulgan Séng
#Darkhan-Uul Séng
#Dornod Séng
#Dornogovi Séng
#Dundgovi Séng
#Govi-Altai Séng
#Govisümber Séng
#Khentii Séng
#Khovd Séng
#Khövsgöl Séng
#Orkhon Séng
#Övörkhangai Séng
#Ömnögovi Séng
#Selenge Séng
#Sükhbaatar Séng
#Töv Séng
#Uvs Séng
#Zavkhan Séng
#Ulaanbaatar
Chu-pó

**Chu-pó** sī táⁿ-pān kò-jîn ê sè-hāng chong-sek-phín, phì-jû chhiú-chí, chhiú-khoân téng-téng, koh ū kóng chia chong-sek-phín téng-bīn só͘ ji̍p ê pó-chio̍h, pí-lūn soān-chio̍h kap gio̍k-á téng-téng. Tû-liáu pó-chio̍h, nā it-poaⁿ chu-pó tiāⁿ ēng kim-á, gîn-á he̍k-chiá ha̍p-kim chò in chú-iàu ê kò͘-chō.
Hòng-siā-sèng

**Hòng-siā-sèng** (Eng-gí: *radioactivity*), he̍k-chiá kóng **hòng-siā-sèng pang-hoāi** (*radioactive decay*) ia̍h **hu̍t-chú pang-hoāi** (*nuclear decay*), sī hu̍t-chú pàng chhut hòng-siā (radiation) jî-chhiá si̍t-khì lêng-liōng ê kòe-têng.
Chhiú-gí

**Chhiú-gí** he̍k-chia **chhiú-ōe** sī lī-ēng pí-chhiú kap kî-tha sin-thé gí-giân (pí-lūn nih-ba̍k téng-téng) lâi piáu-tat ì-sù ê gí-giân. 

## Siong-koan
* Chhiú-sè-bé
Hattie Caraway

**Hattie Ophelia Wyatt Caraway** (1878 nî 2 goe̍h 1 ji̍t - 1950 nî 12 goe̍h 21) sī Bí-kok ê chham-gī-goân, i sī thâu chi̍t ūi tiòng-soán goân-chéng jīm-kî ê lú-sèng chham-gī-goân, tāi-piáu Arkansas.
Věra Čáslavská

**Věra Čáslavská** (Czech-gí ho͘-im: [ˈvjɛra ˈtʃaːslafskaː], ) sī Czech ê chêng thé-chhau soán-chhiú, tit kòe 7 lia̍p Olympic kim-pâi.
Annie Jump Cannon

**Annie Jump Cannon** (1863 nî 12 goe̍h 11 ji̍t - 1941 nî 4 goe̍h 13 ji̍t) sī Bí-kok ê thian-bûn-ha̍k-ka, i hoat-tián liáu seng-thé ê hun-lūi hong-sek, kap Edward C. Pickering chò-hóe sī Harvard Hun-lūi Thé-hē (Harvard Classification Scheme) ê khai-hoat-chiá.
Kim Campbell

**Avril Phædra Douglas Campbell** (1947 nî 3 goe̍h 10 ji̍t chhut-sì) sī Canada ê chèng-tī-chiá, lu̍t-su kiam ha̍k-chiá. I sī Canada tē-19-ê Chóng-lí, jîm-kî tùi 1993 nî 6 goe̍h 15 kàu 11 goe̍h 4 ji̍t. I sī in kok-ka thâu-chi̍t-ê jî-chhiá kàu-taⁿ î-it ê lú-sèng chóng-lí.
Li̍p-hā

**Li̍p-hā** (立夏) sī 24 cheh-khùi chi it, tī kok-ú ê āu-thâu kap siáu-boán ê thâu-chîng.
Ge̍k

**Ge̍k** ia̍h **gio̍k** sī sī chi̍t khoán chio̍h-thâu, ū chong-sek-phín chok-iōng. Chiàu khòng-bu̍t ê hun-lūi lâi kóng, ge̍k pau-koat nn̄g khoán piàn-sêng-gâm (metamorphic rock), in sī bô-kâng ê si-lí-khóng-sng-iâm khòng-bu̍t (silicate mineral) cho-sêng; kî-tiong chi̍t khoán sī nńg-ge̍k (nephrite), lēng-gōa chi̍t khoán sī húi-chhùi-ge̍k (jadeite).
Siáu-boán

**Siáu-boán** (小滿) sī 24 cheh-khùi chi it, tī li̍p-hā ê āu-thâu kap bông-chéng ê thâu-chîng.
Bông-chéng

**Bông-chéng** (芒種) sī 24 cheh-khùi chi it, tī siáu-boán ê āu-thâu kap hā-chì ê thâu-chêng.
Hā-chì

**Hā-chì** (夏至) sī 24 cheh-khùi chi it, tī bông-chíng ê āu-thâu kap siáu-sú ê thâu-chîng.
Li̍p-chhiu

**Li̍p-chhiu** (立秋) sī 24 cheh-khùi chi it, tī tāi-sú ê āu-thâu kap chhù-sú ê thâu-chîng.
Siáu-sú

**Siáu-sú** (小暑) sī 24 cheh-khùi chi it, tī hā-chì ê āu-thâu kap tāi-sú ê thâu-chîng.
Tāi-sú

**Tāi-sú** (大暑) sī 24 cheh-khùi chi it, tī siáu-sú ê āu-thâu kap li̍p-chhiu ê thâu-chîng.
Chhù-sú

**Chhù-sú** (處暑) sī 24 cheh-khùi chi it, tī li̍p-chhiu ê āu-thâu kap pe̍h-lō͘ ê thâu-chîng.
Pe̍h-lō͘

**Pe̍h-lō͘** (白露) sī 24 cheh-khùi chi it, tī chhù-sú ê āu-thâu kap chhiu-hun ê thâu-chîng.
Chhiu-hun

**Chhiu-hun** (秋分) sī 24 cheh-khùi chi it, tī pe̍h-lō͘ ê āu-thâu kap hân-lō͘ ê thâu-chîng.
Tāi-soat

**Tāi-soat** (大雪) sī 24 cheh-khùi chi it, tī siáu-soat ê āu-thâu kap tang-chì ê thâu-chîng.
Hân-lō͘

**Hân-lō͘** (寒露) sī 24 cheh-khùi chi it, tī chhiu-hun ê āu-thâu kap sng-kàng ê thâu-chîng.
Liv and Maddie

***Liv kap Maddie*** (Eng-gí: *Liv and Maddie*) sī Disney Pîn-tō ê tiān-sī iáⁿ-chi̍p.

## Cast
* Dove Cameron ián Liv kap Maddie Rooney
* Joey Bragg ián Joey Rooney
* Tenzing Norgay Trainor ián Parker Rooney
* Kali Rocha ián Karen Rooney
* Benjamin King ián Pete Rooney (seasons 1–3)
* Lauren Lindsey Donzis ián Ruby (season 4)

Lūi-pia̍t:Bí-kok iáⁿ-chi̍p
Lūi-pia̍t:Disney
Lady and the Tramp

***Lady and the Tramp*** sī Bí-kok Walt Disney Chè-chok (Walt Disney Productions) kong-si 1955 nî chhut-phín ê tiān-iáⁿ, sī Disney chè-chok ê tē 15 chhut tōng-ōe tn̂g-phiⁿ tiān-iáⁿ (feature film). Chiap-soà sī Lady and the Tramp II: Scamp's Adventure.

## Chham-khó

## Gōa-pō͘ liân-kiat
* 

Lūi-pia̍t:Tōng-oē
Lūi-pia̍t:Bí-kok tiān-iáⁿ
Lūi-pia̍t:Disney
Sacajawea

**Sacajawea** (/ˌsækədʒəˈwiːə/; 1788 nî 5 goe̍h - 1812 nî 12 goe̍h 20) sī Lemhi Shoshone pō͘-cho̍k ê lâng, i sī Lewis kap Clark Thàm-châ (Lewis and Clark Expedition) sî ê hia̍p-chō͘-chiá. 

I tī chham-ka thàm-châ ê ki-kan tùi North Dakota lú-heng kàu Thài-pêng-iûⁿ hái-hōaⁿ, chap-chhio̍k kok-tē chū-bîn jî-chhiá gián-kiù phok-bu̍t-ha̍k.
Sng-kàng

**Sng-kàng** (霜降) sī 24 cheh-khùi chi it, tī hân-lō͘ ê āu-thâu kap li̍p-tang ê thâu-chîng.
Tāi-pi̍t

**Tāi-pi̍t** (Hi-pek-lâi-gí: דָּוִד kap דָּוִיד Dāwīd) sī kun-kù Kū-iok Sèng-keng kiam Tanakh lāi Sat-bó͘-jíⁿ-kì (1, 2), Lia̍t-ông-kì (2) kap Le̍k-tāi-chì (1) só͘ kì Iû-tāi kok-ông, sī Í-sek-lia̍t-kok Sò-lô ê kè-sêng-jîn. I oa̍h tī chêng 1000 nî chó͘-iū, hong jīn-tēng sī Si-phian chi̍t kóa chok-phín ê chok-chiá.
Battsengel

**Battsengel** (Bông-kó͘-bûn: ) sī Bông-kó͘ ê chi̍t-ê khu (*[[sum]]*).

## Tē-lí

## Khì-hāu

## Keng-chè

## Kau-thong

## Chham-khó

## Gōa-pō͘ liân-kiat

Lūi-pia̍t:Arkhangai Séng ê khu
Tōa-phiâⁿ-téng

**Tōa-phiâⁿ-téng** (大坪頂) sī chi̍t-tê tē-hō-miâ, tī Tâi-oân ū chiaⁿ chē ūi lóng hō chit-ê miâ.

## Tâi-oân
* Ko-hiông-chhī Sió-káng-khu ê Tōa-phiâⁿ-téng (Sió-káng-khu)
* Sin-pak-chhī Nâ-kháu-khu ê Tōa-phiâⁿ-téng (Nâ-kháu-khu)
* Hûn-lîm-kōan Kó͘-kheⁿ-hiong ê Tōa-phiâⁿ-téng (Kó͘-kheⁿ-hiong)

## Tiong-kok
* Kńg-tang-séng Jú-goân Iô-cho̍k Chū-tē-kōan lāi ū Tōa-phiâⁿ-téng (Jú-goân).

## Siong-koan
* Phiâⁿ-téng
Phiâⁿ-téng

**Phiâⁿ-téng** (坪頂) sī chi̍t-tê tē-hō-miâ, tī Tâi-oân ū chiaⁿ chē ūi lóng hō chit-ê miâ.

## Tâi-oân
* Tâi-tiong-chhī Liông-chéⁿ-khu ê Phiâⁿ-téng (Liông-chéⁿ-khu)
* Lâm-tâu-kōan Chháu-tūn-tìn ê Phiâⁿ-téng (Chháu-tūn-tìn)

## Siong-koan
* Tōa-phiâⁿ-téng
P. T. Barnum

**Phineas Taylor Barnum** (1810 nî 7 goe̍h 5 ji̍t - 1891 nî 4 goe̍h 7 ji̍t) sī Bí-kok ê seng-lí-lâng. I kap James Anthony Bailey, chò-hoé chhòng-pān Barnum & Bailey circus.
Yellowstone Kok-ka Kong-hn̂g

**Yellowstone Kok-ka Kong-hn̂g** (Eng-gí: *Yellowstone National Park*) sī siat tī Bí-kok, tōa-hūn sio̍k Wyoming chiu lāi, sió hūn chhun ji̍p Montana kap Idaho. Kong-hn̂g sī Bí-kok Kok-hōe só͘ kiàn-li̍p, siū chóng-thóng Ulysses S. Grant tī 1872 nî 3 goe̍h chhe 1 chhiam-sú hoat-àn.

Yellowstone sǹg sī thong sè-kài thâu chi̍t chō kok-ka kong-hn̂g, i-ê te̍k-sek chāi hong-hù ê iá-seng seng-bu̍t kap tē-jia̍t tē-hêng, phì-jû Old Faithful chio̍h-chôaⁿ sī chin chhut-miâ.

## Chù-kái

## Gōa-pō͘ liân-kiat
*  of the National Park Service
* Act Establishing Yellowstone National Park from the Library of Congress
* Congressional Acts Pertaining to Yellowstone
* The Yellowstone magmatic system from the mantle plume to the upper crust at Science (registration required)
* BYU Larsen Yellowstone collection at the L. Tom Perry Special Collections Library of Brigham Young University
* Yellowstone articles, photos and videos at National Geographic
Old Faithful

**Old Faithful** (Eng-gí ì-sù: "lāu sìn-si̍t") sī Bí-kok Wyoming chiu lāi chi̍t ê kan-hioh-chôaⁿ (geyser), sio̍k Yellowstone Kok-ka Kong-hn̂g ê chi̍t hūn. I sī sè-kài siāng kài tēng-sî ê tē-chit hiān-siōng chi it, bí 35 kàu 120 hun-cheng chio̍h chhèng chi̍t pái sio-chúi.

"Old Faithful" chit-ê miâ sī 19 sè-kí Washburn Thàm-chhâ (Washburn Expedition) sî só͘ hō--ê.
Kàiⁿ-hioh-chôaⁿ

**Kàiⁿ-hioh-chôaⁿ** (Eng-gí: *geyser*) sī chi̍t khoán chúi-chôaⁿ, in bí chi̍t chhù chhèng chúi kiam phùn ian liáu-āu, ài keh chi̍t tōaⁿ sî-kan chiah koh chhèng āu chi̍t pái.

Kàiⁿ-hioh-chôaⁿ tī sè-kài siōng sǹg sī bô chin phó͘-phiàn ê hiān-siōng, thong sè-kài chhiau-kòe chheng-gōa chō, kî-tiong Bí-kok Yellowstone Kok-ka Kong-hn̂g chio̍h ū 4-pah gōa chō.
Ari, Abruzzo

**Ari** sī Ì-tāi-lī Abruzzo Tōa-khu Chieti Séng ê chi̍t-ê *[[comune]]* (chhī-tìn).

## Tē-lí
Tī Ari ê sì-ûi ū Canosa Sannita, Giuliano Teatino, Miglianico, Vacri, Filetto, Orsogna, kap Villamagna téng siâⁿ-chhī he̍k-chiá chng-siā.

## Jîn-kháu

## Liân-kiat
* Bāng-chām 

Lūi-pia̍t:Chieti Séng ê kong-siā
Lūi-pia̍t:Abruzzo ê siâⁿ-chhī
Chieti

**Chieti** sī Ì-tāi-lī Abruzzo Tōa-khu Chieti Séng ê chi̍t-ê *[[comune]]* (chhī-tìn).

## Tē-lí
Tī Chieti ê sì-ûi ū Bucchianico, Cepagatti, Francavilla al Mare, Manoppello, Pescara, Ripa Teatina, San Giovanni Teatino, Torrevecchia Teatina, Casalincontrada, kap Rosciano téng siâⁿ-chhī he̍k-chiá chng-siā.

## Jîn-kháu

## Chham-chiàu

## Liân-kiat
* Bāng-chām

Lūi-pia̍t:Chieti Séng ê kong-siā
Lūi-pia̍t:Abruzzo ê siâⁿ-chhī
Acciano

**Acciano** sī Ì-tāi-lī Abruzzo Tōa-khu L'Aquila Séng ê chi̍t-ê *[[comune]]* (chhī-tìn).

## Tē-lí
Tī Acciano ê sì-ûi ū Caporciano, Molina Aterno, San Benedetto in Perillis, Secinaro, Navelli, kap Tione degli Abruzzi téng siâⁿ-chhī he̍k-chiá chng-siā.

## Jîn-kháu

## Chham-chiàu

## Liân-kiat
* Bāng-chām

Lūi-pia̍t:L'Aquila Séng ê kong-siā
Lūi-pia̍t:Abruzzo ê siâⁿ-chhī
Abbateggio

**Abbateggio** sī Ì-tāi-lī Abruzzo Tōa-khu Pescara Séng ê chi̍t-ê *[[comune]]* (chhī-tìn).

## Tē-lí
Tī Abbateggio ê sì-ûi ū Lettomanoppello, San Valentino in Abruzzo Citeriore, Scafa, Caramanico Terme, kap Roccamorice téng siâⁿ-chhī he̍k-chiá chng-siā.

## Jîn-kháu

## Chham-chiàu

## Liân-kiat
* Bāng-chām

Lūi-pia̍t:Pescara Séng ê kong-siā
Lūi-pia̍t:Abruzzo ê siâⁿ-chhī
Ancarano

**Ancarano** sī Ì-tāi-lī Abruzzo Tōa-khu Teramo Séng ê chi̍t-ê *[[comune]]* (chhī-tìn).

## Tē-lí
Tī Ancarano ê sì-ûi ū Ascoli Piceno, Colli del Tronto, Castel di Lama, Controguerra, Sant'Egidio alla Vibrata, Spinetoli, kap Torano Nuovo téng siâⁿ-chhī he̍k-chiá chng-siā.

## Jîn-kháu

## Chham-chiàu

## Liân-kiat
* Bāng-chām

Lūi-pia̍t:Teramo Séng ê kong-siā
Lūi-pia̍t:Abruzzo ê siâⁿ-chhī
Lo̍h-sèng

**Lo̍h-sèng** sī kóng iá-seng tōng-bu̍t chiàu lâng ê su-iàu lâi hoat-tián ê sek-èng kòe-têng. Lo̍h-sèng chi̍t pō͘-hūn sī kiám-chió tōng-bu̍t tùi lâng ê seⁿ-hūn kap cháu-siám ê hoán-èng.

Í-keng lo̍h-sèng ê tōng-bu̍t, óa-ná ū khó-lêng ài koh hùn-liān, chia̍h ū hoat-tō͘ ha̍h lâng choan-bûn ê su-iàu.

## Siong-koan
* Ke-lāi-hòa
Chai-pôe

**Chai-chèng** ia̍h **chai-pôe** sī chhài-se, kóe-chí, hoe-chháu he̍k-chiá chhiū-bo̍k téng si̍t-bu̍t ê ióng-chhī. Chai-chèng ê khang-khòe kiò chò-sit ia̍h oân-gē.
Su-kiàm-un-siû-lio̍k

***Su-kiàm-un-siû-lio̍k*** (書劍恩仇錄) sī Hiong-káng chok-ka Kim-iûⁿ ê chi̍t pún bú-kiap sió-soat chok-phín. Kui pún sió-soat chhiau-kòe 51.3-bān jī.

Lūi-pia̍t:Kim-iûⁿ ê sió-soat
Kâu-chê-thian

**Sun Ngō͘-khong** (孫悟空) sī *[[Se-iû-kì]]* lāi-bīn ê kak-sek. Tī Bân-lâm-gú tiong, it-poaⁿ lóng hō-chò **Kâu-chê-thian** (猴齊天).
Sa Gō͘-chēng

**Sa Gō͘-chēng** (沙悟淨) sī *[[Se-iû-kì]]* lāi-bīn ê kak-sek. Tī Bân-lâm-gú tiong, it-poaⁿ lóng hō-chò **Sa-sēng** (沙僧).
Tông Sam-chōng

**Tông Sam-chōng** (唐三藏), iā hō-chò **Sam-chōng** (三藏) kap **Tông-sēng** (唐僧), sī *[[Se-iû-kì]]* lāi-bīn ê kak-sek. Sam-chōng ê goân-hêng sī Tông-tiâu ê Hiân-chōng (玄奘) hoat-su.
Hiân-chōng

**Hiân-chōng** (玄奘; ) sī Hàn-thoân Hu̍t-kàu le̍k-sú siōng, chin tiōng-iàu ê chi̍t-ūi e̍k-su. I sī Tiong-kok Tông-tiâu lâng, sio̍k-miâ hō-chò **Tân Úi** (陳禕). I mā-sī *[[Se-iû-kì]]* kak-sek Tông Sam-chōng (唐三藏) ê goân-hêng jîn-bu̍t.
Hā-oa

**Hā-oa** (Hi-pek-lâi-gí: חַוָּה‎ *ḥawwāh* ia̍h *chavah*) sī Hi-pek-lâi Sèng-keng lāi Chhòng-sè-kí ê jîn-bu̍t. Chiàu keng-tián kap chi̍t kóa chāi-tē sîn-ōe só͘ kóng i sī thâu chi̍t-ê cha-bó͘-lâng.

Tī Hôe-kàu thoân-thóng mā ū chi̍t hō jîn-bu̍t, m̄-koh bô hō-miâ, taⁿ kóng sī A-tong ê bó͘.

## Siong-koan
* A-tong kap Hā-oa
The Times

***The Times*** sī Eng-kok hoat-hêng ê choan-kok-sèng ji̍t-pò sin-bûn-chóa. I goân-lâi sī 1785 nî khai-siat ê *The Daily Universal Register*, tī 1788 nî kái hiān-sî ê miâ. *The Times* kap 1821 nî chhòng-li̍p ê *[[The Sunday Times]]* ê hoat-hêng-chiá sī Times Newspapers pò-siā, tùi 1981 nî khai-sí sī News UK kong-si chi̍t hūn. In lóng sio̍k Rupert Murdoch chhōa-thâu ê News Corp kong-si. 

"The Times" tī Hàn-bûn khah ti̍t-chiap ê hoan-e̍k sī "Sî-pò" (時報).

Lūi-pia̍t:Sin-bûn-chóa
Thong-e̍k

**Thong-e̍k** sī bô-kâng gí-giân (hâm kháu-gí kap chhiú-gí) chi kan hōe-ōa he̍k-chiá toaⁿ-bīn hoan-e̍k ê khang-khòe. "Thong-e̍k" mā chí chò chit hāng tāi-chì ê lâng. Thong-e̍k it-poaⁿ sī ēng tī tùi-ōa so͘-thong ê hiān-tiûⁿ tang-tiong, pí-lūn kok-chè hōe-gī, bô kâng giân-gí siā-lí ê chiap-chhio̍k, he̍k-chiá sī to-gí-giân siā-hōe ê kong-bū téng-bīn.

Lūi-pia̍t:Hoan-e̍k
Acquafondata

**Acquafondata** (Italia-gí: ) sī Italia Lazio Tōa-khu Frosinone Séng ê chi̍t-ê *[[comune]]* (chhī-tìn).

## Tē-lí
Tī Acquafondata ê sì-ûi ū Filignano, Pozzilli, Viticuso, kap Vallerotonda téng siâⁿ-chhī he̍k-chiá chng-siā.

## Jîn-kháu

## Chham-chiàu

## Liân-kiat
* Bāng-chām 

Lūi-pia̍t:Frosinone Séng ê kong-siā
Lūi-pia̍t:Lazio ê siâⁿ-chhī
Poggio Catino

**Poggio Catino** (Italia-gí: ) sī Italia Lazio Tōa-khu Rieti Séng ê chi̍t-ê *[[comune]]* (chhī-tìn).

## Tē-lí
Tī Poggio Catino ê sì-ûi ū Forano, Poggio Mirteto, Salisano, Cantalupo in Sabina, kap Roccantica téng siâⁿ-chhī he̍k-chiá chng-siā.

## Jîn-kháu

## Chham-chiàu

Lūi-pia̍t:Rieti Séng ê kong-siā
Lūi-pia̍t:Lazio ê siâⁿ-chhī
Camerata Nuova

**Camerata Nuova** (Italia-gí: ) sī Italia Lazio Tōa-khu Rome Séng ê chi̍t-ê *[[comune]]* (chhī-tìn).

## Tē-lí
Tī Camerata Nuova ê sì-ûi ū Cappadocia, Abruzzo, Cervara di Roma, Rocca di Botte, Subiaco, Lazio, kap Vallepietra téng siâⁿ-chhī he̍k-chiá chng-siā.

## Jîn-kháu

## Chham-chiàu

Lūi-pia̍t:Rome Séng ê comune
Lūi-pia̍t:Lazio ê siâⁿ-chhī
Comune

***Comune*** (ho̍k-sò͘ ***comuni***; hoat-im: **Ko-mu-neh**) sī Italia ê ki-chân chèng-koân miâ-chheng. Tī Tiong-bûn, *comune* pī hoan-e̍k chòe **chhī-tìn** (市鎮).

## Siong-koan
* Italia ê comune lia̍t-toaⁿ
3 goe̍h 26 ji̍t hō͘ Tâi-oân tāi-iû-hêng

**3 goe̍h 26 ji̍t hō͘ tâi-oân Tāi-iû-hêng** sī 2005 nî 3 goe̍h 26 ji̍t tī Tâi-pak-chhī hoat-seng ê tāi-iû-hêng.

Lūi-pia̍t:Tâi-oân ê chèng-tī
Tiong-kok ui-hia̍p-lūn

**Tiong-kok ui-hia̍p-lūn** sī jīn-ûi Tiong-hoâ Jîn-bîn Kiōng-hô-kok ê pà-khoân-chú-gī tùi kok-chè kun-sū kap keng-chè ū chin toā ui-hia̍p ê 1 chióng koan-tiám.

Lūi-pia̍t:Tiong-kok ê chèng-tī
Lâu Liân-khun

**Lâu Liân-khun** (劉連昆, ) sī Tiong-hoâ Jîn-bîn Kiōng-hô-kok ê 1 ê chiong-kun. Tiong-hoâ Jîn-bîn Kiōng-hô-kok tī 1996 nî ēng tō-tān ui-hia̍p Tâi-oân (Tiong-hoâ Bîn-kok) ê soán-kí, i chiong tō-tān ê siau-sit thàu-lō͘ hō͘ Tâi-oân, hō͘ Tiong-kok hoat-hiān, chhìng-sat.
Kó͘-tián kó͘-tāi

**Kó͘-tián kó͘-tāi** (Eng-gí: *classical antiquity*) mā kiò **kó͘-tián sî-tāi**, sī Tē-tiong-hái hū-kīn ê bûn-hòa kiam le̍k-sú sî-kî. Lāi-té siāng chú-iàu ê bûn-bêng sī kó͘-tāi Hi-lia̍p kap kó͘-tāi Lô-má, in ē-sài ha̍p chheng Hi-lia̍p Lô-má, tùi Au-chiu, Pak Hui-chiu kap Sai-lâm A-chiu kau-liû chin chia̍p éng-hióng chin chhim.

Chêng 8 kàu 7 sè-kí Homer sú-si só͘ kì-lio̍k ê sî-tāi ē-tàng sǹg sī kó͘-tián kó͘-tāi ê khai-sí, keng-kòe Ki-tok-kàu ê heng-khí kap Lô-má Tè-kok ê soe-jio̍k (5 sè-kí) liáu-āu, sòa--lo̍h-lâi sī chia kó͘-tián bûn-hòa soe-bî ê Āu-kî Kó͘-tāi (*late antiquity*, 300 nî - 600 nî), koh kòe chio̍h sī Chá-kî Tiong-sè-kí (600 nî - 1000 nî).

Thoân-thóng-siōng, kó͘-tián kó͘-tāi hō͘ àu-sì lâng ū hoat-ta̍t heng-ong ê ìn-siòng.
Tiong-sè-kí

**Tiong-sè-kí** (Eng-gí: *Middle Ages*), mā kóng **Tiong-sè**, **Tiong-sè sî-tāi**, ia̍h **Tiong-kó͘ sî-tâi** (*Medieval period*), sī Au-chiu tùi 5 sè-kí kè-sio̍k kah 15 sè-kí ê chit tōaⁿ sî-kan. Ē-sài tùi Sai Lô-má Tè-kok ê bia̍t-kok sǹg khí, sòa ji̍p-khì Bûn-gē-ho̍k-heng kap Hoat-kiàn sî-tāi.

Lūi-pia̍t:Tiong-sè-kí
Hùn-liān

**Hùn-liān** sī siū lâng kà-sī he̍k-chiá ka-tī ián-si̍p ki-su̍t kap tì-sek ê kòe-têng.

## Siong-koan
* Ha̍k-si̍p
* Tōng-bu̍t hùn-liān
Te̍k-sû ê kok kap kok koan-hē

**Ti̍k-sû ê kok kap kok koan-hē**, mā thang kiò-chè **lióng-kok-lūn**, sī Tâi-oân chóng-thóng Lí Teng-hui tī 1999 nî thê-chhut ê chèng-tī koan-tiám, jīn-tīng Tiong-hoâ Bîn-kok kap Tiong-hoâ Jîn-bîn Kiōng-hô-kok sī ti̍k-sû ê kok kap kok koan-hē: Tiong-hoâ Bîn-kok ê léng-thó͘ sī Tâi-oân, Phêⁿ-ô͘, Kim-mn̂g kap Má-chó͘; Tiong-hoâ Jîn-bîn Kiōng-hô-kok ê léng-thó͘ sī Tiong-kok tāi-lio̍k.

## Koh-khoàⁿ
*Chi̍t ê Tiong-kok
*Nn̄g ê Tiong-kok
*Chi̍t piⁿ chi̍t kok

Lūi-pia̍t:Tâi-oân ê chèng-tī
Chi̍t-pêng chi̍t-kok

**Chi̍t pêng chi̍t kok**, mā kiò chè **1 Tiong 1 Tâi**, sī jīn-tīng Tâi-oân kap Tiong-kok m̄-sī mā bô èng-tong ha̍p chò 1 ê kok-ka ê chèng-tī koan-tiám.

## Koh-khoàⁿ
* Tâi-oân to̍k-li̍p
* Tâi-oân tē-ūi bī-tēng lūn
* Chi̍t ê Tiong-kok
* Nn̄g ê Tiong-kok
* Ti̍k-sû ê kok kap kok koan-hē

Lūi-pia̍t:Tâi-oân to̍k-li̍p ūn-tōng
Io̍k-chéng

**Io̍k-chéng** sī keng-kòe tùi seⁿ-thòaⁿ ê khòng-chè hō͘ seng-bu̍t sán-seng ûi-thoân-sèng ê kái-piàn. Kî-tiong lâng só͘ su-iàu ê sèng-chit hông ka-kiông, bô kah-ì ê sèng-chit hông ap-chè, bo̍k-te̍k sī sán-seng sin--ê he̍k-chiá kái-liông phín-chéng.

Tùi chìn-hòa koan-tiám lâi kóng, io̍k-chéng chio̍h sī **jîn-ûi [[soán-te̍k (chìn-hòa)|soán-te̍k]]** (*artificial selection*).
Phín-chéng

Tōng-bu̍t ê **phín-chéng** (-chióng), ū-sî kóng **chéng**, sī ka-thiok lāi-té gōa-piáu, hêng-ûi kap kî-tha sèng-chit kâng-khoán, jî-chhiá ê-tàng kap m̄ sio̍k pún phín-chéng ê kî-tha kâng bu̍t-chéng tōng-bu̍t ū it-tēng ê khu-pia̍t ê chi̍t kûn tōng-bu̍t. I sī keng-kòe io̍k-chéng sán-seng.

Phín-chéng sī chi̍t khoán sán-gia̍p siōng sīm-chí siong-phín-hòa ê khu-pia̍t, m̄-sī chiàu it-tēng ê ûi-thoân chha-pia̍t só͘ hun-lūi.

## Siong-koan
* Chai-pôe phín-chéng: si̍t-bu̍t ê phín-chéng.
* Tu-hē (*strain*).
Ke-lāi tōng-bu̍t

**Ke-lāi tōng-bu̍t** (Tek-gí: *Haustier*; Hoat-gí: *animal domestique*) sī ke-lāi-hòa ê tōng-bu̍t chi̍t khoán, in kap chò-phōaⁿ tōng-bu̍t chha-put-to, ū-sî mā kiò **thióng-bu̍t**, chóng-sī hun-lūi ê lí-lō͘ bô-kâng, ia̍h bô it-tēng chhiūⁿ ka-thiok an-ne siū sán-gia̍p lī-ēng.
Chò-kang tōng-bu̍t

**Chò-kang tōng-bu̍t**, it-poaⁿ sī ke-lāi tōng-bu̍t, sī chhī beh thè lâng chò khang-khòe ê tōng-bu̍t, thoân-thóng tī lông-gia̍p kap kang-gia̍p koh ū kau-thóng chin chia̍p ēng, pí-lūn gû-bō, gû-lôe, bé-chhia téng-téng tiō sī tùi tōng-bu̍t lô-le̍k ê lī-iōng.

Gû, bé, káu, sīm-chì sī chhiūⁿ kap chi̍t pō͘-hūn chiáu-lūi, lóng tiāⁿ ū lī-ēng chò-kang. Ū-ê chò-kang tōng-bu̍t chhan-chhiūⁿ chhōa-lō͘-káu (*guide dog*) mā ū chò-phōaⁿ ê lō͘-iōng.
Lîn

**Lîn** (燐/磷), hû-hō **P** (lat. *phosphorus*), sī chi̍t khoán hòa-ha̍k goân-sò͘, goân-chú-hoan 15, goân-chú-liōng 30.97.

## Chham-khó

Lūi-pia̍t:Hòa-ha̍k goân-sò͘
*
Phêng-sò͘

**Phêng-sò͘** (Pâng-, 硼素) sī kì-hō **B** (Eng-gí: *boron*) ê goân-sò͘, goân-chú-hoan 5, goân-chú-liōng 10.81. I ū kim-sio̍k kap hui-kim-sio̍k chi kan ê sèng-chit. 

## Chham-khó

Lūi-pia̍t:Hòa-ha̍k goân-sò͘
*
Hoat-kiàn Sî-tāi

**Hoat-kiàn Sî-tāi** (Eng-gí: *Age of Discovery*), mā hō-chò **Tōa Kiâⁿ-chûn Sî-tāi** a̍h-sī **Tōa Hâng-hái Sî-tāi**, sī Au-chiu lâng hiòng thong-sè-kài thàn-chhâ khai-hoat ê sî-kî, sî-kan tùi 15 sè-kí kàu 18 sè-kí chó-iū. Chit-ê sî tāi ē-tàng kóng sī Tiong-sè kap Hiān-tāi ê tiong-ng, kap Bûn-gē-ho̍k-heng kâng sî-chūn.

Tiōng-iàu ê sū-kiāⁿ pau-koat Phû-tô-gâ hoat-kiàn Tāi-se-iûⁿ ê kûn-tó kap Hui-chiu, koh ū Castilla (Se-pan-gâ) tī 1492 nî hoat-kiàn Bí-chiu, kap 1498 nî Phû-tô-gâ chhōe tio̍h hiòng tang-hong ê hâng-hái lō͘-sòaⁿ téng-téng. Tâi-oân ê Hô-Se Sî-tāi tio̍h sī siū-tio̍h Tōa Kiâⁿ-chûn Sî-tāi ê éng-hióng.

Sui-jiân kóng sī "hoat-kiàn", chóng-sī só͘ hoat-kiàn só͘-chāi tōa-hūn lóng pún-té tio̍h ū lâng khiā-khí.

Lūi-pia̍t:Si̍t-bîn-chú-gī
Lūi-pia̍t:Au-chiu ê le̍k-sú
Sin Tè-kok-chú-gī

**Sin Tè-kok-chú-gī** (新帝國主義; Eng-bûn: ) sī Au-chiu kok-kok (pau-hâm Tāi Eng Tè-kok, Hoat-lân-se Tē-saⁿ Kiōng-hô, Tek-ì-chì Tè-kok, kap Ò-hiong Tè-kok) kap āu-lâi heng-khí ê Bí-kok kap Ji̍t-pún tùi A-chiu, Hui-chiu chìn-hêng si̍t-bîn-tē kap keng-chè khok-chhiong ê hêng-ûi.

## Siong-koan
*Tè-kok-chú-gī
*Si̍t-bîn-chú-gī
Tâi-oân ko-tiong khò-têng kong-iàu bî-tiâu àn

**Tâi-oân ko-tiong khò-têng kong-iàu bî-tiâu àn** sī tī Má Eng-kiú tam-jīm Tiong-hoâ Bîn-kok chóng-thóng ê sî-hāu, kàu-io̍k-pō͘ tùi goân-lâi phó͘-thong ko-kip tiong-ha̍k ê kok-bûn kap le̍k-sú khò-têng kong-iàu (101 khò-kong) tiâu-chéng ê àn-kiāⁿ. Che àn hō͘ chin chē Tâi-oân kok-bîn phoe-phêng kap khòng-gī, kòng i ûi-hoán hiàn-hoat, hoat-tōng hoán hek-siuⁿ khò-kong ūn-tōng.

Lūi-pia̍t:Tâi-oân ê chèng-tī
Hoán hek-siuⁿ khò-kong ūn-tōng

**Hoán hek-siuⁿ khò-kong ūn-tōng** sī tī 2015 nî 5 goe̍h 24 ji̍t kàu 8 goe̍h 6 ji̍t chi-kan Tâi-oân ko-tiong ha̍k-seng hoat-tōng ê, khòng-gī Má Eng-kiú chèng-hú tī Tâi-oân ko-tiong khò-têng kong-iàu bî-tiâu àn hek-siuⁿ chhau-chok ê ūn-tōng.

Lūi-pia̍t:Tâi-oân ê chèng-tī
Im-hû

**Im-hû** sī im-ga̍k tiong piáu-sī ga̍k-im he̍k-chiá tiāu ê tô͘-ōe-sek hû-hō, siá tī chi̍t khoán ti̍t-sòaⁿ hē-thóng lāi.
Oreo

**Oreo** (**O-jui-o**) sī 1912 nî Bí-kok kong-si Kraft Foods ê piáⁿ-koaⁿ phín-pâi Nabisco ê chi̍t-khóan chi-ku-la̍t piáⁿ-koaⁿ. Chū khai-bē kàu taⁿ, Oreo í-keng bē-chhut chhiau-kòe 4900-ek tè.
Hoa Bo̍k-lân

**Hoa Bo̍k-lân** (花木蘭) sī Tiong-kok bûn-ha̍k chok-phín lāi-bīn ê cha-bó͘ kak-sek, i sī chi̍t-ūi tāi-thè lāu-pē chò-peng chhut-cheng ê kin-kok eng-hiông. Hoa Bo̍k-lân nî-kí khin-khin chiū ín-chhōa tōa-kun chhut-gōa sio-chiàn, sī Tiong-kok le̍k-sú siōng chin chhut-miâ ê chi̍t-ūi lú-tiong-hô-kia̍t.

Lūi-pia̍t:Hi-kò͘-lūi kak-sek
Lūi-pia̍t:Tiong-kok ê kun-jîn
Bo̍k-lân
Se Si

**Se Si** (西施), pún-miâ hō-chò **Si Î-kong** (施夷光), sī kó͘-chá Tiong-kok sù-tāi bí-jîn tong-tiong ê **Tîm-gû** (沉魚). Se-si sī chhù-piⁿ-thâu-bóe lóng chai-iáⁿ ê bí-jîn.
Iûⁿ Kùi-hui

**Iûⁿ Kùi-hui** (楊貴妃; ) sī Tông Hiân-chong sioh-miā-miā ê kùi-hui. I sī Tiong-kok sù-tāi bí-jîn tong-tiong ê **Siu-hoa** (羞花).

Chèng-sú pēng-bô kì-lo̍k i-ê miâ-jī, ka-na chai-iáⁿ i-ê hō sī **Thài-chin** (太真); sio-jī **Gio̍k-hoân** (玉環) kap **Gio̍k-lô͘** (玉奴). Sè-kan-lâng lóng si̍p-koàn kiò i **Iûⁿ Gio̍k-hoân** (楊玉環), si-jîn khah ài kiò i **Iûⁿ Thài-chin** (楊太真).
Ông Chiau-kun

**Ông Chiau-kun** (王昭君), pún-miâ hō-chò **Chhiâng** (嬙), sī Tiong-kok Se Hàn sî-tāi ê kiong-jîn, āu-lâi chiâⁿ-chò chhut-kè Hiong-lô͘ ê hô-chheng kong-chú.
Tiau Siân

**Tiau Siâm** (貂蟬) sī Tiong-kok sù-tāi bí-jîn tong-tiong ê **Pì-goa̍t** (閉月). I chiâⁿ-si̍t ê miâ-jī khó-lêng hō-chò **Jîm Hông-chhiong** (任紅昌).
Kim Pân Mûi

***Kim Pân Mûi*** (金瓶梅), iā hō-chò ***Kim Pân Mûi Sû-ōe*** (金瓶梅詞話), sī Tiong-kok Bêng-tiâu ê siáu-soat, sī sù-tāi kî-su chi-it. *Kim Pân Mûi* sī Tiong-kok le̍k-sú siōng, tē-it pō͘ iû bûn-jîn to̍k-li̍p chhòng-chok ê tiông-phian pe̍h-ōe sè-chêng chiuⁿ-hôe siáu-soat. *Kim Pân Mûi* ê chok-chiá hòa-miâ Lân-lêng Siàu-siàu-seng. *Kim Pân Mûi* sī 3-ê lâng-miâ ê cho͘-ha̍p, hun-pia̍t sī Se-mn̂g Khèng ê 3-ê sè-î kap cha-bó͘-kán Phoaⁿ Kim-liân (潘金蓮), Lí Pân-jî (李瓶兒), kap Pâng Chhun-mûi (龐春梅); lēng-gōa, ū-lâng jīn-ûi *Kim Pân Mûi* iáu-ū koh-khah chhim-chân ê ì-gī, "Kim" tāi-piáu kim-chîⁿ, "Pân" tāi-piáu chiú, ah "Mûi" tāi-piáu sèng-io̍k.

## Guā-pōo lên-ket

* Sample of a chapter from David Tod Roy's translation
* Research articles (Chinese) 
* Interview with David Tod Roy By Carla Nappi (December 16, 2013)
* (Chinese)

Lūi-pia̍t:Chú-pō͘ Siáu-soat-ka-lūi
Sù-tāi kî-su

**Sù-tāi kî-su** (四大奇書):
**[[Chúi-hó·]]* (水滸)
**[[Sam-kok Ián-gī]]* (三國演義)
**[[Kim Pân Mûi]]* (金瓶梅)
**[[Se-iû-kì]]* (西遊記)
Hiān-tāi

:*"hiān-tāi" ê kî-tha ì-sù chhiáⁿ khoàn [[hiān-tāi (khu-pia̍t-ia̍h)]].*

**Hiān-tāi** (Eng-gí: *modern*, Tek-gí: *Neuzeit*), he̍k-chiá kóng **kīn-tāi**, sī tùi goân-sú sî-tāi, kó͘-tāi sòa tióng-kó͘ liáu āu ê sî-tāi.

Kin-á-ji̍t ha̍k-su̍t siōng kóng ê hiān-tāi ê kài-liām tēng chá-kî tī 15 sè-kí he̍k-chiá sī 16 sè-kí khai-sí, it-ti̍t kàu tong-tāi lóng sǹg. M̄ koh nā it-poaⁿ kóng tio̍h "hiān-tāi", sī 17, 18 sè-kí ê **āu-kî hiān-tāi** khai-sí sǹg. Nā kin-sè lâng ji̍t-siông kóng ê "hiān-tāi", tiāⁿ-tiāⁿ sī chí tong-tāi, siāng ke hâm 19, 20 sè-kí.
Hiān-tāi (khu-pia̍t-ia̍h)

**Hiān-tāi** ū khó-lêng sī kóng:

## Le̍k-sú sî-kî
* Hiān-tāi (le̍k-sú kai-tōaⁿ)
* Tong-sè

## Sî-kan kài-liām
* Hiān-chāi

## Kong-si
* Hyundai
Tong-sè

**Tong-sè** (**hiān-tāi**, **tong-tāi**) sī le̍k-sú ê sî-kî tiong óa-kīn gán-chiân ê chi̍t toāⁿ, i chin tōa pō͘-hūn ê tāi-chì lóng iá koh tī oa̍h-lâng ê seng-oa̍h keng-giām lāi-té.
Hû-má

**Hû-má** (Eng-gí: *code*) chāi thong-sìn (*communication*) kap sìn-sit chù-lí siōng sī kóng sìn-sit tùi-ōaⁿ ê hē-thóng. Phì-jû kā it-tēng ê jî-bó, tan-gí, siaⁿ-im, iáⁿ-siōng he̍k-chiá pí-chhiú, ōaⁿ chò lēng-gōa chi̍t khoán hêng-sek. 

Hû-hō ū-sî kā sìn-sit kái chò pì-bi̍t, kiò àm-bé. Nā pian-bé (*encoding*) sī kái ōaⁿ sìn-sit ê kòe-têng; kái-bé (*decoding*) sī kā àm-bé he̍k-chiá tùi chia̍p-siu-chiá pháiⁿ lí-kái ê sìn-sit ōaⁿ chò thang tha̍k-ū ê hêng-sek.
Liâu-chai Chì-ī

***Liâu-chai Chì-ī*** (聊齋志異), kán-chheng ***Liâu-chai*** (聊齋), thó͘-miâ ***Kúi-hô͘ Toān*** (鬼狐傳), sī Tiong-kok Chheng-tiâu sió-soat-ka Pô͘ Siông-lêng ê toán-phian siáu-soat.
Lân-lêng Siàu-siàu Seng

**Lân-lêng Siàu-siàu Seng** (蘭陵笑笑生) sī Tiong-kok Bêng-tiâu ê sió-soat-ka. I sī sù-tāi kî-su *[[Kim Pân Mûi]]* ê chok-chiá. I-ê chiâⁿ-si̍t sin-hūn èng-kai sī Ông Sè-cheng.
Jû-lîm Gōe-sú

***Jû-lîm Gōe-sú*** (儒林外史) sī Tiong-kok Chheng-tiâu chok-ka Ngô͘ Kèng-chú ê tiông-phian chiuⁿ-hôe siáu-soat. Kui pún siáu-soat lóng-chóng ū 56-hôe, tāi-iok 40-bān jī. Kò͘-sū tiong biâu-su̍t chiang-kīn 200-ê jîn-bu̍t, khai i 10-nî ê sî-kan chiah oân-sêng.

Lūi-pia̍t:Chú-pō͘ Siáu-soat-ka-lūi
Ngô͘ Kèng-chú

**Ngô͘ Kèng-chú** (吳敬梓; ), piáu-jī **Bín-hian** (敏軒), it-jī **Bûn-bo̍k** (文木), hō **Li̍p-bîn** (粒民), An-hui chhut-sì, sī Tiong-kok Chheng-tiâu sî-tāi ê hiān-si̍t-chú-gī chok-ka. Chū-chheng **Chîn-hoâi-gū-khek** (秦淮寓客). I sī *[[Jû-lîm Gōe-sú]]* ê chok-chiá.
Arashi

**Arashi** (Hàn-jī: ; Kana: ; hoat-im: **A-lah-si**) sī Ji̍t-pún ê cha-po͘ im-ga̍k thoân-thém, Hō-ló-ōe ê Hàn-jī hoat-im sī **Lâm** (嵐).
Members:
Pô͘ Siông-lêng

**Pô͘ Siông-lêng** (蒲松齡; ) sī Tiong-kok ê sió-soat-ka. I-ê piáu-jī **Liû-sian** (留仙), it-jī **Kiàm-sîn** (劍臣), hō **Liú-choân Ku-sū** (柳泉居士). Chhut-sin Soaⁿ-tang Chu-chhoan. In-ūi i-ê chok-phín *[[Liâu-chai Chì-ī]]* hui-siông chhut-miâ, só͘-í sè-kan-lâng lóng si̍p-koàn kiò i **Liâu-chai sian-siⁿ** (聊齋先生).
Ancona

**Ancona** (Italia-gí: ) sī Italia Marche Tōa-khu Ancona Séng ê chi̍t-ê *[[comune]]* (chhī-tìn).

## Tē-lí
Tī Ancona ê sì-ûi ū Agugliano, Camerano, Camerata Picena, Falconara Marittima, Offagna, Osimo, Polverigi, kap Sirolo téng siâⁿ-chhī he̍k-chiá chng-siā.

## Jîn-kháu


File:Crkva Chiesa del Santissimo Sacramento u Anconi.jpg
File:Rimokatolička crkva Chiesa di San Domenico (Ancona) 2017.jpg
File:Chiesa di Santa Maria della Piazza.jpg
File:Pogled iz ankonskoga muzeja.jpg
File:Muzej u Anconi.jpg
File:Ankonska katedrala.jpg
File:U Anconi spomenik.jpg
File:Ancona u rujnu 2017.jpg
File:Upravna zgrada u Anconi.jpg
File:U Anconi u Italiji.jpg
File:Zgrada u Anconi.jpg
File:Na ulazu u Anconu.jpg
File:U talijanskome gradu Anconi 13. rujna 2017.jpg
File:Ancona 2017.jpg


## Chham-chiàu

## Liân-kiat
* Bāng-chām

Lūi-pia̍t:Ancona Séng ê kong-siā
Lūi-pia̍t:Marche ê siâⁿ-chhī
Arcevia

**Arcevia** (Italia-gí: ) sī Italia Marche Tōa-khu Ancona Séng ê chi̍t-ê *[[comune]]* (chhī-tìn).

## Tē-lí
Tī Arcevia ê sì-ûi ū Barbara, Marche, Genga, Marche, Mergo, Montecarotto, Rosora, San Lorenzo in Campo, Sassoferrato, Serra San Quirico, Castelleone di Suasa, Pergola, Marche, kap Serra de' Conti téng siâⁿ-chhī he̍k-chiá chng-siā.

## Jîn-kháu

## Chham-chiàu

## Liân-kiat
* Bāng-chām 

Lūi-pia̍t:Ancona Séng ê kong-siā
Lūi-pia̍t:Marche ê siâⁿ-chhī
Yositaka Yuriko

**Yositaka Yuriko** (; ; ) sī Ji̍t-pún ê cha-bó͘ ián-goân; i-ê miâ tī Hō-ló-ōe tha̍k-chò **Kiat-ko Iû-lí-chú**.

Lūi-pia̍t:Liân-sio̍k Tiān-sī Siáu-soat ê chú-kak ián-oân
Fabriano

**Fabriano** (Italia-gí: ) sī Italia Marche Tōa-khu Ancona Séng ê chi̍t-ê *[[comune]]* (chhī-tìn).

## Tē-lí
Tī Fabriano ê sì-ûi ū Costacciaro, Fiuminata, Fossato di Vico, Gualdo Tadino, Matelica, Poggio San Vicino, Serra San Quirico, Sigillo, Cerreto d'Esi, Esanatoglia, Genga, Marche, Nocera Umbra, kap Sassoferrato téng siâⁿ-chhī he̍k-chiá chng-siā.

## Jîn-kháu

## Chham-chiàu

## Liân-kiat
* Bāng-chām

Lūi-pia̍t:Ancona Séng ê kong-siā
Lūi-pia̍t:Marche ê siâⁿ-chhī
Jesi

**Jesi** (Italia-gí: ) sī Italia Marche Tōa-khu Ancona Séng ê chi̍t-ê *[[comune]]* (chhī-tìn).

## Tē-lí
Tī Jesi ê sì-ûi ū Agugliano, Castelbellino, Chiaravalle, Marche, Cingoli, Maiolati Spontini, Monte Roberto, Polverigi, San Marcello, Marche, San Paolo di Jesi, Staffolo, Camerata Picena, Filottrano, Monsano, Monte San Vito, kap Santa Maria Nuova, Marche téng siâⁿ-chhī he̍k-chiá chng-siā.

## Jîn-kháu

## Chham-chiàu

## Liân-kiat
* Bāng-chām

Lūi-pia̍t:Ancona Séng ê kong-siā
Lūi-pia̍t:Marche ê siâⁿ-chhī
Acquaviva Picena

**Acquaviva Picena** (Italia-gí: ) sī Italia Marche Tōa-khu Ascoli Piceno Séng ê chi̍t-ê *[[comune]]* (chhī-tìn).

## Tē-lí
Tī Acquaviva Picena ê sì-ûi ū Grottammare, Monteprandone, Offida, San Benedetto del Tronto, Monsampolo del Tronto, kap Ripatransone téng siâⁿ-chhī he̍k-chiá chng-siā.

## Jîn-kháu

## Chham-chiàu

## Liân-kiat
* Bāng-chām 

Lūi-pia̍t:Ascoli Piceno Séng ê kong-siā
Lūi-pia̍t:Marche ê siâⁿ-chhī
Ascoli Piceno

**Ascoli Piceno** (Italia-gí: ) sī Italia Marche Tōa-khu Ascoli Piceno Séng ê chi̍t-ê *[[comune]]* (chhī-tìn).

## Tē-lí
Tī Ascoli Piceno ê sì-ûi ū Ancarano, Castel di Lama, Castorano, Colli del Tronto, Maltignano, Rotella, Valle Castellana, Acquasanta Terme, Appignano del Tronto, Castignano, Civitella del Tronto, Folignano, Roccafluvione, Sant'Egidio alla Vibrata, kap Venarotta téng siâⁿ-chhī he̍k-chiá chng-siā.

## Jîn-kháu

## Chham-chiàu

## Liân-kiat
* Bāng-chām 

Lūi-pia̍t:Ascoli Piceno Séng ê kong-siā
Lūi-pia̍t:Marche ê siâⁿ-chhī
Amandola

**Amandola** (Italia-gí: ) sī Italia Marche Tōa-khu Fermo Séng ê chi̍t-ê *[[comune]]* (chhī-tìn).

## Tē-lí
Tī Amandola ê sì-ûi ū Monte San Martino, Montefortino, Penna San Giovanni, Sarnano, Montefalcone Appennino, Smerillo, Comunanza, kap Gualdo, Marche téng siâⁿ-chhī he̍k-chiá chng-siā.

## Jîn-kháu

## Chham-chiàu

## Liân-kiat
* Bāng-chām 

Lūi-pia̍t:Fermo Séng ê kong-siā
Lūi-pia̍t:Marche ê siâⁿ-chhī
Fermo

**Fermo** (Italia-gí: ) sī Italia Marche Tōa-khu Fermo Séng ê chi̍t-ê *[[comune]]* (chhī-tìn).

## Tē-lí
Tī Fermo ê sì-ûi ū Belmonte Piceno, Grottazzolina, Magliano di Tenna, Massa Fermana, Mogliano, Montegiorgio, Ponzano di Fermo, Porto San Giorgio, Rapagnano, Torre San Patrizio, Altidona, Francavilla d'Ete, Lapedona, Monte Urano, Monterubbiano, Porto Sant'Elpidio, kap Sant'Elpidio a Mare téng siâⁿ-chhī he̍k-chiá chng-siā.

## Jîn-kháu

## Chham-chiàu

## Liân-kiat
* Bāng-chām

Lūi-pia̍t:Fermo Séng ê kong-siā
Lūi-pia̍t:Marche ê siâⁿ-chhī
Camerino

**Camerino** (Italia-gí: ) sī Italia Marche Tōa-khu Macerata Séng ê chi̍t-ê *[[comune]]* (chhī-tìn).

## Tē-lí
Tī Camerino ê sì-ûi ū Caldarola, Castelraimondo, Fiastra, Muccia, Pievebovigliana, Pioraco, Sefro, Serrapetrona, kap Serravalle di Chienti téng siâⁿ-chhī he̍k-chiá chng-siā.

## Jîn-kháu

## Chham-chiàu

## Liân-kiat
* Bāng-chām 

Lūi-pia̍t:Macerata Séng ê kong-siā
Lūi-pia̍t:Marche ê siâⁿ-chhī
Apecchio

**Apecchio** (Italia-gí: ) sī Italia Marche Tōa-khu Pesaro kap Urbino Séng ê chi̍t-ê *[[comune]]* (chhī-tìn).

## Tē-lí
Tī Apecchio ê sì-ûi ū Cagli, Mercatello sul Metauro, Pietralunga, Piobbico, Sant'Angelo in Vado, Urbania, kap Città di Castello téng siâⁿ-chhī he̍k-chiá chng-siā.

## Jîn-kháu

## Chham-chiàu

## Liân-kiat
* Bāng-chām 

Lūi-pia̍t:Pesaro kap Urbino Séng ê kong-siā
Lūi-pia̍t:Marche ê siâⁿ-chhī
Italia ê séng

Í-tāi-lī ê tē-hng hêng-chèng-khu hun chò 20 ê toā-khu (regione), toā-khu ē-kha ê hêng-chèng tan-ūi sī **séng** (*[[provincia]]*).

## Lia̍t-toaⁿ

*Agrigento Séng
*Alessandria Séng
*Ancona Séng
*Arezzo Séng
*Ascoli Piceno Séng
*Asti Séng
*Avellino Séng
*Barletta-Andria-Trani Séng
*Belluno Séng
*Benevento Séng
*Bergamo Séng
*Biella Séng
*Brescia Séng
*Brindisi Séng
*Caltanissetta Séng
*Campobasso Séng
*Carbonia-Iglesias Séng
*Caserta Séng
*Catanzaro Séng
*Chieti Séng
*Como Séng
*Cosenza Séng
*Cremona Séng
*Crotone Séng
*Cuneo Séng
*Enna Séng
*Fermo Séng
*Ferrara Séng
*Foggia Séng
*Forlì-Cesena Séng
*Frosinone Séng
*Gorizia Séng
*Grosseto Séng
*Imperia Séng
*Isernia Séng
*L'Aquila Séng
*La Spezia Séng
*Latina Séng
*Lecce Séng
*Lecco Séng
*Livorno Séng
*Lodi Séng
*Lucca Séng
*Macerata Séng
*Mantova Séng
*Massa-Carrara Séng
*Matera Séng
*Medio Campidano Séng
*Modena Séng
*Monza kap Brianza Séng
*Novara Séng
*Nuoro Séng
*Ogliastra Séng
*Olbia-Tempio Séng
*Oristano Séng
*Padova Séng
*Parma Séng
*Pavia Séng
*Perugia Séng
*Pesaro kap Urbino Séng
*Pescara Séng
*Piacenza Séng
*Pisa Séng
*Pistoia Séng
*Pordenone Séng
*Potenza Séng
*Prato Séng
*Ragusa Séng
*Ravenna Séng
*Reggio Emilia Séng
*Rieti Séng
*Rimini Séng
*Rovigo Séng
*Salerno Séng
*Savona Séng
*Siena Séng
*Siracusa Séng
*Sondrio Séng
*Taranto Séng
*Teramo Séng
*Terni Séng
*Trapani Séng
*Treviso Séng
*Trieste Séng
*Udine Séng
*Varese Séng
*Verbano-Cusio-Ossola Séng
*Vercelli Séng
*Verona Séng
*Vibo Valentia Séng
*Vicenza Séng
*Viterbo Séng

2015 nî, Bari Séng, Bologna Séng, Cagliari Séng, Catania Séng, Firenze Séng, Genova Séng, Messina Séng, Milano Séng, Napoli Séng, Palermo Séng, Reggio Calabria Séng, Roma Séng, Sassari Séng, Torino Séng kap Venezia Séng kái-chè **Chhī** (*città metropolitane*).
Têng-á-kha

**Têng-á-kha** (, mā ū siá chò "亭仔腳"), ia̍h kiò **gō͘-kha-kì** (五跤記), sī chi̍t-chióng Hôa-lâm, Tang-lâm-a kap Au-chiu  te̍k-sek ê kiàn-tio̍k siat-kè.
Anghiari

**Anghiari** (Italia-gí: ) sī Italia Tuscany Tōa-khu Arezzo Séng ê chi̍t-ê *[[comune]]* (chhī-tìn).

## Tē-lí
Tī Anghiari ê sì-ûi ū Arezzo, Caprese Michelangelo, Citerna, Monterchi, Sansepolcro, Pieve Santo Stefano, kap Subbiano téng siâⁿ-chhī he̍k-chiá chng-siā.

## Jîn-kháu

## Chham-chiàu

## Liân-kiat
* Bāng-chām

Lūi-pia̍t:Arezzo Séng ê kong-siā
Lūi-pia̍t:Tuscany ê siâⁿ-chhī
Bagno a Ripoli

**Bagno a Ripoli** (Italia-gí: ) sī Italia Tuscany Tōa-khu Firenze Chhī ê chi̍t-ê *[[comune]]* (chhī-tìn).

## Tē-lí
Tī Bagno a Ripoli ê sì-ûi ū Fiesole, Firenze, Greve in Chianti, Impruneta, Pontassieve, kap Rignano sull'Arno téng siâⁿ-chhī he̍k-chiá chng-siā.

## Jîn-kháu

## Chham-chiàu

## Liân-kiat
* Bāng-chām

Lūi-pia̍t:Firenze Séng ê kong-siā
Lūi-pia̍t:Tuscany ê siâⁿ-chhī
Gambassi Terme

**Gambassi Terme** (Italia-gí: ) sī Italia Tuscany Tōa-khu Florence Séng ê chi̍t-ê *[[comune]]* (chhī-tìn).

## Tē-lí
Tī Gambassi Terme ê sì-ûi ū Certaldo, San Gimignano, Castelfiorentino, Montaione, kap Volterra téng siâⁿ-chhī he̍k-chiá chng-siā.

## Jîn-kháu

## Chham-chiàu

## Liân-kiat
* Bāng-chām

Lūi-pia̍t:Florence Séng ê comune
Lūi-pia̍t:Tuscany ê siâⁿ-chhī
Assisi

**Assisi** (Italia-gí: ) sī Italia Umbria Tōa-khu Perugia Séng ê chi̍t-ê *[[comune]]* (chhī-tìn).

## Tē-lí
Tī Assisi ê sì-ûi ū Bastia Umbra, Cannara, Perugia, Valfabbrica, Bettona, Nocera Umbra, Spello, Valtopina, kap Gualdo Tadino téng siâⁿ-chhī he̍k-chiá chng-siā.

## Jîn-kháu

## Chham-chiàu

## Liân-kiat
* Bāng-chām

Lūi-pia̍t:Perugia Séng ê kong-siā
Lūi-pia̍t:Umbria ê siâⁿ-chhī
Allerona

**Allerona** (Italia-gí: ) sī Italia Umbria Tōa-khu Terni Séng ê chi̍t-ê *[[comune]]* (chhī-tìn).

## Tē-lí
Tī Allerona ê sì-ûi ū Acquapendente, Castel Viscardo, Città della Pieve, Fabro, Ficulle, Orvieto, kap San Casciano dei Bagni téng siâⁿ-chhī he̍k-chiá chng-siā.

## Jîn-kháu

## Chham-chiàu

## Liân-kiat
* Bāng-chām 

Lūi-pia̍t:Terni Séng ê kong-siā
Lūi-pia̍t:Umbria ê siâⁿ-chhī
Terni

**Terni** (Italia-gí: ) sī Italia Umbria Tōa-khu Terni Séng ê chi̍t-ê *[[comune]]* (chhī-tìn).

## Tē-lí
Tī Terni ê sì-ûi ū Acquasparta, Arrone, Colli sul Velino, Labro, Montecastrilli, Montefranco, Narni, Rieti, San Gemini, Spoleto, kap Stroncone téng siâⁿ-chhī he̍k-chiá chng-siā.

## Jîn-kháu

## Chham-chiàu

## Liân-kiat
* Bāng-chām

Lūi-pia̍t:Terni Séng ê kong-siā
Lūi-pia̍t:Umbria ê siâⁿ-chhī
Italia ê comune lia̍t-toaⁿ

Tī Italia, ***[[Comune]]*** (Ko-mu-neh) sī siōng ki-chân ê hêng-chèng-khu lūi-pia̍t; tī Hôa-gí, ē-ēng hoan-e̍k chòe **chhī-tìn**. Tī lán Bân-lâm-gí, chhái-iōng **kong-siā** (公社) ê hoan-e̍k.
## Tiong-iong Italia
### [[Abruzzo]]
*Chieti Séng ê comune lia̍t-toaⁿ
*L'Aquila Séng ê comune lia̍t-toaⁿ
*Pescara Séng ê comune lia̍t-toaⁿ
*Teramo Séng ê comune lia̍t-toaⁿ

### [[Lazio]]
*Frosinone Séng ê comune lia̍t-toaⁿ
*Latina Séng ê comune lia̍t-toaⁿ
*Rieti Séng ê comune lia̍t-toaⁿ
*Roma Siú-to͘ Chhī ê comune lia̍t-toaⁿ
*Viterbo Séng ê comune lia̍t-toaⁿ

### [[Marche]]
*Ancona Séng ê comune lia̍t-toaⁿ
*Ascoli Piceno Séng ê comune lia̍t-toaⁿ
*Fermo Séng ê comune lia̍t-toaⁿ
*Macerata Séng ê comune lia̍t-toaⁿ
*Pesaro kap Urbino Séng ê comune lia̍t-toaⁿ

### [[Tuscany]]
*Arezzo Séng ê comune lia̍t-toaⁿ
*Firenze Chhī ê comune lia̍t-toaⁿ
*Grosseto Séng ê comune lia̍t-toaⁿ
*Livorno Séng ê comune lia̍t-toaⁿ
*Lucca Séng ê comune lia̍t-toaⁿ
*Massa-Carrara Séng ê comune lia̍t-toaⁿ
*Pisa Séng ê comune lia̍t-toaⁿ
*Pistoia Séng ê comune lia̍t-toaⁿ
*Prato Séng ê comune lia̍t-toaⁿ
*Siena Séng ê comune lia̍t-toaⁿ

### [[Umbria]]
*Perugia Séng ê comune lia̍t-toaⁿ
*Terni Séng ê comune lia̍t-toaⁿ

## Tó-sū Italia
### [[Sardinia]]
*Cagliari Chhī ê comune lia̍t-toaⁿ
*Carbonia-Iglesias Séng ê comune lia̍t-toaⁿ
*Medio Campidano Séng ê comune lia̍t-toaⁿ
*Nuoro Séng ê comune lia̍t-toaⁿ
*Ogliastra Séng ê comune lia̍t-toaⁿ
*Olbia-Tempio Séng ê comune lia̍t-toaⁿ
*Oristano Séng ê comune lia̍t-toaⁿ
*Sassari Chhī ê comune lia̍t-toaⁿ

### [[Sicilia]]
*Agrigento Séng ê comune lia̍t-toaⁿ
*Caltanissetta Séng ê comune lia̍t-toaⁿ
*Catania Chhī ê comune lia̍t-toaⁿ
*Enna Séng ê comune lia̍t-toaⁿ
*Messina Chhī ê comune lia̍t-toaⁿ
*Palermo Chhī ê comune lia̍t-toaⁿ
*Ragusa Séng ê comune lia̍t-toaⁿ
*Syracuse Séng ê comune lia̍t-toaⁿ
*Trapani Séng ê comune lia̍t-toaⁿ

## Tang-pak Italia
### [[Emilia-Romagna]]
*Bologna Chhī ê comune lia̍t-toaⁿ
*Ferrara Séng ê comune lia̍t-toaⁿ
*Forlì-Cesena Séng ê comune lia̍t-toaⁿ
*Modena Séng ê comune lia̍t-toaⁿ
*Parma Séng ê comune lia̍t-toaⁿ
*Piacenza Séng ê comune lia̍t-toaⁿ
*Ravenna Séng ê comune lia̍t-toaⁿ
*Reggio Emilia Séng ê comune lia̍t-toaⁿ
*Rimini Séng ê comune lia̍t-toaⁿ

### [[Friuli-Venezia Giulia]]
*Gorizia Séng ê comune lia̍t-toaⁿ
*Pordenone Séng ê comune lia̍t-toaⁿ
*Trieste Séng ê comune lia̍t-toaⁿ
*Udine Séng ê comune lia̍t-toaⁿ

### [[Trentino-Alto Adige]]
### [[Veneto]]

## Sai-pak Italia

### [[Liguria]]
### [[Lombardia]]
### [[Piemonte]]
### [[Valle d'Aosta]]

## Lâm Italia

### [[Abruzzo]]
### [[Basilicata]]
### [[Calabria]]
### [[Campania]]
### [[Molise]]
### [[Puglia]]

## Chham-khó
Chieti Séng ê comune lia̍t-toaⁿ

Italia Abruzzo Tōa-khu Chieti Séng ê comune lia̍t-toaⁿ:

*Altino
*Archi
*Ari
*Arielli
*Atessa
*Bomba
*Borrello
*Bucchianico
*Montebello sul Sangro
*Canosa Sannita
*Carpineto Sinello
*Carunchio
*Casacanditella
*Casalanguida
*Casalbordino
*Casalincontrada
*Casoli
*Castel Frentano
*Castelguidone
*Castiglione Messer Marino
*Celenza sul Trigno
*Chieti
*Civitaluparella
*Civitella Messer Raimondo
*Colledimacine
*Colledimezzo
*Crecchio
*Cupello
*Dogliola
*Fara Filiorum Petri
*Fara San Martino
*Filetto
*Fossacesia
*Fraine
*Francavilla al Mare
*Fresagrandinaria
*Frisa
*Furci
*Gamberale
*Gessopalena
*Gissi
*Giuliano Teatino
*Guardiagrele
*Guilmi
*Lama dei Peligni
*Lanciano
*Lentella
*Lettopalena
*Liscia
*Miglianico
*Montazzoli
*Monteferrante
*Montelapiano
*Montenerodomo
*Monteodorisio
*Mozzagrogna
*Orsogna
*Ortona
*Paglieta
*Palena
*Palmoli
*Palombaro
*Pennadomo
*Pennapiedimonte
*Perano
*Pizzoferrato
*Poggiofiorito
*Pollutri
*Pretoro
*Quadri
*Rapino
*Ripa Teatina
*Roccamontepiano
*Rocca San Giovanni
*Roccascalegna
*Roccaspinalveti
*Roio del Sangro
*Rosello
*San Buono
*San Giovanni Lipioni
*San Giovanni Teatino
*San Martino sulla Marrucina
*San Salvo
*Santa Maria Imbaro
*Sant'Eusanio del Sangro
*San Vito Chietino
*Scerni
*Schiavi di Abruzzo
*Taranta Peligna
*Tollo
*Torino di Sangro
*Tornareccio
*Torrebruna
*Torrevecchia Teatina
*Torricella Peligna
*Treglio
*Tufillo
*Vacri
*Vasto
*Villalfonsina
*Villamagna
*Villa Santa Maria
*Pietraferrazzana
*Fallo