Hok-chiu-ōe

**Hok-chiu-oē** (福州話, Pêng-oē-jī: **'), ia̍h-sī kóng chò **Hok-chiu-gú** (福州語, Pêng-oē-jī: **'), sī Bân-tang-gí ê tāi-piáu thó͘-ōe, thong-hêng tī Tiong-kok Hok-kiàn-séng Hok-chiu-chhī hām Lêng-tek-chhī ê se-lâm-pō͘. Tâi-oân Má-chó͘-tó ê lâng iā sī sái chiah oē.

## Le̍k-sú
Hok-kiàn goân-té sī Bân-oa̍t-kok ê thó͘-tē. Bân-oa̍t-kok ê chú-thé bîn-chok sī Bân-oa̍t-cho̍k, in kóng Bân-oa̍t-gí, Bân-oa̍t-gí khó-lêng sio̍k Tang-lâm A-chiu ê Kra-Dai gí-cho̍k. Giân-gí ha̍k-ka hoat-hiān kin-á-ji̍t Bân-gí lāi-bīn ū chin chē sû bô-hoat-tō͘ ēng hàn-jī lâi siá, chia-ê sû it-poaⁿ sī ùi kó͘-chá Bân-oa̍t-gí lâi ê.

Bân-oa̍t-kok í-āu tī chêng 111 nî hō͘ Se Hàn biat-bông. Bân-oa̍t-lâng cháu khì chhim-soaⁿ-nâ-lāi, hō͘ hàn-jîn kiò chò Soaⁿ-oa̍t. Kàu Se Chìn ê Éng-ka chi loān í-āu, tāi-liōng hàn-jîn cháu lâi Hok-kiàn, hit ê sî-chūn Hàn-jîn ēng ê Hàn-gí kap Soaⁿ-oa̍t-lâng ēng ê Bân-oa̍t-gí hoat-seng giân-gí chiap-chhiok í-āu, hêng-sêng Goân-sí Bân-gí.

Giân-gí ha̍k-ka iáu m̄ chai-iáⁿ Goân-sí Bân-gí kū-thé sī siáⁿ-mih sî-chūn hun-hoà hêng-sêng kin-á-ji̍t kok-chióng Bân-gí ê, khó-lêng sī tī Tông-tiâu kàu Ngó͘-tāi sî-kî chi-kan. Kin-kì Pak Sòng sî ê ūn-su (韻書) *[[Chi̍p-ūn]]* (集韻), tī 11 sè-kí, Kiàn-chiu (Bân-pak), Hok-chiu (Bân-tang) kap Choân-chiu (Bân-lâm) ê thó͘-oē í-keng ū bêng-hián ê khu-pia̍t, hit ê sî-chūn Goân-sí Bân-gí í-keng hun-hoà sêng Bân-pak-gí, Bân-tang-gí kap Bân-lâm-gí.

## Im-ūn

### Siaⁿ-bó

Hok-chiu-ōe lóng-kiōng ū 15-ê siaⁿ-bó.

Si̍t-chè kóng-oē ê sî, siaⁿ-bó khó-lêng ē siū-tio̍h thâu-chêng chi̍t ê Hàn-jī ūn-bó ê éng-hióng hoat-seng piàn-hoà, kiò-chò "siaⁿ-bó lūi-hoà" (聲母類化). Pêng-oē-jī piáu-kì Hàn-jī ê goân-sú tha̍k-hoat ê siaⁿ-bó, m̄-sī keng-koè siaⁿ-bó lūi-hoà liáu-āu ê si̍t-chè tha̍k-im.

: // kap // bô sǹg chò siaⁿ-bó, in chí-ū liân khí-lâi tha̍k hoat-seng siaⁿ-bó lūi-hoà ê sî-chūn chiah ē chhut-hiān.

### Ūn-bó
Hok-chiu-ōe lóng-kiōng ū 46-ê ūn-bó, ta̍k ê ūn-bó lóng ū sang-ūn (鬆韻) kap kín-ūn (緊韻) nn̄g khoán tha̍k-im. Chi̍t ê Hàn-jī tio̍h tha̍k chò sang-ūn ia̍h-sī kín-ūn iû i ê siaⁿ-tiāu koat-tēng (Ē-kha ē kóng). 

Si̍t-chè kóng-oē ê sî, siaⁿ-bó khó-lêng in-ūi siaⁿ-tiāu piàn-hoà ê éng-hióng hoat-seng sang-ūn kap kín-ūn piàn-hoà, kiò-chò "sang-kín piàn-ūn" (鬆緊變韻). Pêng-oē-jī piáu-kì Hàn-jī ê goân-sú tha̍k-hoat ê ūn-bó, m̄-sī keng-koè sang-kín piàn-ūn í-āu ê si̍t-chè tha̍k-im.

### Siaⁿ-tiāu
Hok-chiu-ōe lóng-kiōng ū 7-ê siaⁿ-tiāu. 

Si̍t-chè kóng-oē ê sî, siaⁿ-tiāu khó-lêng ē siū-tio̍h āu-bīn chi̍t ê Hàn-jī siaⁿ-tiāu ê éng-hióng hoat-seng piàn-hoà, kiò-chò "liân-tha̍k piàn-tiāu" (連讀變調). Pêng-oē-jī piáu-kì Hàn-jī ê goân-sú tha̍k-hoat ê siaⁿ-tiāu, m̄-sī keng-koè liân-tha̍k piàn-tiāu liáu-āu ê si̍t-chè tha̍k-im. 

Goân-té Hok-chiu-oē ū "Ji̍p-siaⁿ A" (//) kap "Ji̍p-siaⁿ B" (//) nn̄g khoán ji̍p-siaⁿ ūn-boé (入聲韻尾), tī Pêng-oē-jī lāi-bīn siá-chò "" kap "". M̄-kò kin-á-ji̍t Hok-chiu-oē í-keng bô-hoat-tō͘ khu-pia̍t Ji̍p-siaⁿ A kap Ji̍p-siaⁿ B, lóng tha̍k chò //; Ji̍p-siaⁿ A kap Ji̍p-siaⁿ B ê Hàn-jī tī liân-tha̍k piàn-tiāu ê sî-chūn tha̍k-im bô kāng.

#### Siaⁿ-tiāu kap sang-kín-ūn ê koan-hē
Tī Hok-chiu-oē lāi-bīn, chi̍t ê ūn-bó tio̍h tha̍k chò sang-ūn (鬆韻) ia̍h-sī kín-ūn (緊韻) iû i ê siaⁿ-tiāu koat-tēng.

Ē-kha í Pêng-oē-jī "" kú-lē kài-siāu sang-kín-ūn. "" ê kín-ūn sī //, sang-ūn sī //, chiū-án-ne ē tit-kàu "" só͘-ū siaⁿ-tiāu ê tha̍k-im:

Kín-ūn ê siaⁿ-tiāu "" kai-tong tha̍k-chò // m̄-thang tha̍k-chò //. Sang-ūn ê siaⁿ-tiāu "" kai-tong tha̍k-chò // m̄-thang tha̍k-chò //.

It-poaⁿ kóng, chhin-chhiūⁿ im-piâⁿ (55), sióng-siaⁿ (33), liân-tha̍k piàn-tiāu sán-seng ê poàⁿ-im-khì (21), iông-piâⁿ (53) kap iông-ji̍p (5) hit khoán siaⁿ-tiāu thiaⁿ khí-lâi sī pêⁿ-ê ia̍h-sī hā-kàng ê im, lóng tha̍k kín-ūn; chhin-chhiūⁿ im-khì (213) kap im-ji̍p (24) hit khoán siaⁿ-tiāu thiaⁿ khí-lâi sī oan-khiau ia̍h-sī siōng-seng ê im, lóng tha̍k sang-ūn.

### Liân-tha̍k piàn-hoà
Hok-chiu-ōe ê jī liân khí-lâi tha̍k ê sî-chūn, siaⁿ-bó, ūn-bó, siaⁿ-tiāu lóng ū khó-lêng ē hoat-seng piàn-hoà. Hok-chiu-ōe ê liân-tha̍k piàn-hoà ū siaⁿ-bó lūi-hoà (聲母類化), liân-tha̍k piàn-tiāu (連讀變調), sang-kín piàn-ūn (鬆緊變韻) 3 khoán.

#### Siaⁿ-bó lūi-hoà
Nn̄g ê í-siōng ê Hàn-jī cho͘-sêng ê sû, thâu ê Hàn-jī siaⁿ-bó thàu-té bē hoat-seng piàn-hoà; kî-thaⁿ Hàn-jī siaⁿ-bó khó-lêng ē siū-tio̍h thâu-chêng chi̍t ê Hàn-jī ūn-bó ê éng-hióng hoat-seng piàn-hoà. Chia hiān-siōng kiò-chò "siaⁿ-bó lūi-hoà". 

Ē-kha sī Hok-chiu-ōe siaⁿ-bó lūi-hoà ê kui-lu̍t:

*: Liân-tha̍k ê sî-chūn, ji̍p-siaⁿ B ūn-boé ê thâu-chêng jī hìⁿ-sak //, kái chò tùi-èng ê bú-im ūn-boé.
*: Liân-tha̍k ê sî-chūn, ji̍p-siaⁿ A ūn-boé (//) ê thâu-chêng jī kái chò tùi-èng ê ji̍p-siaⁿ B ūn-boé (//).

#### Liân-tha̍k piàn-tiāu
Nn̄g ê í-siōng ê Hàn-jī cho͘-sêng ê sû, choè-āu chi̍t ê Hàn-jī siaⁿ-tiāu thàu-té bē hoat-seng piàn-hoà; kî-thaⁿ Hàn-jī siaⁿ-tiāu khó-lêng ē siū-tio̍h āu-bīn chi̍t ê Hàn-jī ūn-bó ê éng-hióng hoat-seng piàn-hoà. Chia hiān-siōng kiò-chò "liân-tha̍k piàn-tiāu". 

Phì-lūn-kóng "", "", "" 3 ê Hàn-jī lóng-sī iông-ji̍p (陽入), tan-to̍k tha̍k sī //, // kap //; liân khí-lâi tha̍k í-āu, "" piàn-tiāu chò "" (21),  "" piàn-tiāu chò "" (3), chiū-án-ne liân khí-lâi tha̍k chò //.

Ē-kha sī Hok-chiu-ōe nn̄g ê Hàn-jī ê sû liân-tha̍k piàn-tiāu ê kui-lu̍t: 

Phì-lūn-kóng, àn-chiàu bīn-téng ê kui-lu̍t, "" (//) sī sióng-siaⁿ jī, siaⁿ-tiāu sī "33" (//); i kap im-piâⁿ jī "" (//) liân-tha̍k ê sî-chūn, "" jī siaⁿ-tiāu ē it-poaⁿ piàn chò poàⁿ-im-khì ê "21" (//).

#### Sang-kín piàn-ūn
Hok-chiu-ōe ê ta̍k ê ūn-bó lóng ū sang-ūn (鬆韻) kap kín-ūn (緊韻) nn̄g khoán tha̍k-im. Liân-tha̍k ê sî-chūn, goân-té sī tha̍k chò kín-ūn ê jī khó-lêng ē in-ūi kā-kī siaⁿ-tiāu ê piàn-hoà tha̍k-chò tùi-èng ê sang-ūn. Chia hiān-siōng kiò-chò "sang-kín piàn-ūn".

Phì-lūn-kóng "" sī im-ji̍p A (24) ê jī, tha̍k chò //; "" sī im-piâⁿ (55) ê jī, tha̍k chò //; nn̄g ê jī cho͘-sêng sû "" ê sî-chūn, "" ê siaⁿ-tiāu piàn-sêng poàⁿ-im-khì (21), i ê ūn-bó siâng-sî iû sang-ūn // piàn-sêng kín-ūn //, só͘-í "" tha̍k chò //.

Tī "" chia sû lāi-bīn, "" sī im-piâⁿ (55) ê jī, tha̍k chò //; "" sī im-ji̍p (24) ê jī, tha̍k chò //. Nn̄g ê jī cho͘-sêng sû "" ê sî-chūn, "" ê siaⁿ-tiāu piàn-sêng iông-piâⁿ (53), iáu-sī kín-ūn bô piàn-hoà. "" jī ê // hoat-seng siaⁿ-bó lūi-hoà piàn-sêng //. Só͘-í "" si̍t-chè tha̍k chò //.

## Su-siá hē-thóng
### Su-siá hoān-lē

## Chù-kái

## Chham-khó chu-liāu

*
*
*