open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Siâng-ì-miâ

**Siâng-ì-miâ** (Eng-gí: *synonym*) sī seng-bu̍t ê kho-ha̍k hun-lūi lāi-bīn chi̍t-ê hun-lūi tan-goân ê chē-ê bô kâng hō-miâ. Chiàu hun-lūi kui-chek ka-taⁿ ū chi̍t-ê hō-miâ sī ū-hāu--ê, chóng-sī nā ha̍k-chiá ia̍h sī gián-kiù tùi hun-lūi ê chú-tiuⁿ bô it-tì, hō-miâ ê sú-iōng tiō bô goân-choân tùi-tâng.
Siâng-ì-jī

**Siâng-ì-jī** (Eng-gí: *synonym*; tông-gī-sû) sī sio-kâng ì-sù ê jī, thang sī chi̍t-ê tan-jī ia̍h phiàn-gí, in kap kî-tha bó͘ chi̍t-ê tan-jī phiàn-gí ì-sù sio-kâng ia̍h sī beh kâng, chit-ê chōng-hóng pún-sin hō-chò **siâng-ì**. Chi̍t-ê ōe-gí khó-lêng tī bó͘ chi̍t-ê ēng-hoat kap pa̍t-ê tan-jī sī siâng-ì-jī, m̄-koh tî kî-tha ēng-hoat koh m̄-sī.

Ū-ê ha̍k-chiá chú-tiuⁿ si̍t-chè siōng bô goân-choân kâng ì-sù ê siâng-ì-jī, in-ūi gí-goân, chiàⁿ-jī-hoat, ho͘-im ê sèng-chit, ài-māi ê ì-sù, sú-iōng ê lí-lō͘ téng sêng-hun, hō͘ ta̍k-ê tan-gí lóng ē-táng kóng sī to̍k-it--ê. Pí-lūn "cha-po͘" kap "lâm-sèng" sui-bóng ē-tàng sǹg sī siâng-ì-jī, m̄-koh in si̍t-chè siōng ia̍h bô hoat-tō͘ hông goân-choân hō͘-siōng thè-ōaⁿ sú-iōng.

## Chham-chiàu

## Gōa-pō͘ liân-kiat

Tools which graph words relations:
* GraphWords  – Online tool for visualization word relations
* Synonyms.net – Online reference resource that provides instant synonyms and antonyms definitions including visualizations, voice pronunciations and translations
* English/French Semantic Atlas – Graph words relations in English, French and gives cross representations for translations – offers 500 searches per user per day.

Plain words synonyms finder:
* Synonym Finder  – Synonym finder including hypernyms in search result
* Thesaurus – Online synonyms in English, Italian, French and German
* Woxikon Synonyms – Over 1 million synonyms – English, German, Spanish, French, Italian, Portuguese, Swedish and Dutch
Tong Hàn

**Tong Hàn** (東漢) sī tī chú-āu 25 nî chì 220 nî chûn-chāi ê Tiong-kok ê Tiong-goân ông-tiâu, hām Se Hàn ha̍p-chheng chò Lióng Hàn, mā hō-chò **Hiō Hàn** (後漢). Tong Hàn kap Se Hàn chi-kan chûn-chāi chi̍t ê iû Ông Bóng kiàn-li̍p ê Sin-tiâu.
Lâm-chiàu

**Lâm-chiàu** (南詔; Nuosu-gí: ; 738 nî ~ 902 nî), Thò͘-hoan-lâng kiò i *’jang yul* (), sī tī 8 sè-kí sî chûn-chāi tī Tiong-kok se-lâm tē-khu ê kó͘-chá kok-ka. I-ê kok-bîn chú-iàu sī iû O͘-bân kap Pe̍h-bân cho͘-sêng. Lâm-chiàu sī iû Phî-lô-kok tī 738 nî kiàn-li̍p; ùi 748 nî khai-sí hiòng chit-má ê Hûn-lâm kap Kùi-chiu khok-tiong. Kàu 860 nî-tāi thóng-tī tio̍h kui-ê Hûn-lâm, iáu-koh ū Kùi-chiu, Sù-chhoan, Se-chōng ê tang-lâm-pō͘, Oa̍t-lâm, Láu-o kap Bián-tiān ê pak-pō͘. 902 nî, Tēⁿ Mái-sū kiàn-li̍p Tāi-tiông-hô, Lâm-chiàu bia̍t-bông. Sú-ha̍k-kài ū-tang-sî ē kā 902 nî chì 937 nî Tāi-lí-kok kiàn-li̍p chêng ê le̍k-sú mā sǹg chò sī Lâm-chiàu.


Lūi-pia̍t:Hûn-lâm-séng
Lūi-pia̍t:Tiong-kok ê kó͘-chá kok-ka
Ko͘-be̍k

**Ko͘-be̍k** (姑墨/姑默) sī kó͘-chá Se-he̍k ê kok-ka; tī le̍k-sú-chheh lāi mā hō-chò **Kek-be̍k** (亟墨) ia̍h-sī **Poa̍t-lo̍k-ka** (跋祿迦).
Ku-chu

**Ku-chu/Ku-chi/Ku-chir** (龜茲) sī kó͘-chá Se-he̍k ê kok-ka; mā hō-chò **Khiok-sian** (曲先), **Khiu-chû** (丘慈/邱慈), **Khut-chi** (屈支), **Khiu-chu** (丘茲), **Khu-î** (拘夷) kap **Khut-chu** (屈茨) téng-téng.
Protein Data Bank

**Protein Data Bank** ("tān-pe̍h-chit chu-liāu-khò͘"), kán-lio̍k **PDB**, sī choan-bûn siu khǹg seng-bu̍t tōa hun-chú sam-ûi kò͘-chō chu-liâu ê kiat-chiⁿ-ha̍k chu-liāu-khò͘. Hun-chú lūi-hêng pau-koat tān-pe̍h-chit kap hu̍t-sng. Chu-liâu lâi-goân sī sè-kài kok-tē gián-kiù-chiá keng-kòe X siā-sòaⁿ kiat-chiⁿ-ha̍k, NMR kng-phó͘-ha̍k téng hong-hoat tit tio̍h ê kiat-kó.
Tiān-chû hòng-siā

**Tiān-chû hòng-siā** (Eng-gí: *electromagnetic radiation*) sī hòng-siā-sèng ê lêng-liōng, keng-kòe it-tēng ê tiân-chû kòe-têng sek-hòng.

Tiān-chû-pho sī https://www.facebook.com/share/p/1JmMyHqU8k/-tat tiān-chû hòng-siā hiān-siōng ê chi̍t khoán hong-sek.
Pu̍t-hái-sú

**Pu̍t-hái-sú** (渤海使) sī Pu̍t-hái-kok phài-khì Ji̍t-pún ê tāi-sài. Kin-kì le̍k-sú kì-chài, tī 728 nî kàu 922 nî chi-kan lóng-chóng phài-khián liáu 36 pái.
Chhit-bân

**Chhit-bân** (七閩) sī Hok-kiàn kó͘-chá ê bîn-cho̍k, khó-lêng hâm-iú 7 ê pō͘-lo̍k. Chhit-bân ū khó-lêng chiū sī seng-oa̍h tī-leh Hok-kiàn ê goân-chū-bîn Kó͘-bân-cho̍k, sī Bân-oa̍t-lâng ê chiân-sin.

Lūi-pia̍t:Tiong-kok ê kó͘-chá kok-ka
Kó͘-bân-cho̍k

**Kó͘-bân-cho̍k** (古閩族) sī kó͘-chá seng-oa̍h tī Hok-kiàn só͘-chāi ê bîn-cho̍k. In khó-lêng chiū sī Chhit-bân, mā sī Bân-oa̍t-lâng ê chiân-sin.
Se-lâm-î

**Se-lâm-î** (西南夷) sī Tiong-kok Hàn-tiâu sî-tāi toà tī chit-má ê Sù-chhoan, Hûn-lâm kap Kùi-chiu ê chió-sò͘ bîn-cho̍k ê chóng-chheng.
Bân-oa̍t-lâng

**Bân-oa̍t-lâng** (閩越-) sī kong-goân-chêng 110 nî seng-oa̍h tī-leh Hok-kiàn ê bîn-cho̍k, sī Pah-oa̍t ê hun-chi.
San-oa̍t

**San-oa̍t** (山越) sī Tiong-kok Hàn-tiâu tùi seng-oa̍h tī-leh Kang-so͘, Chiat-kang, Hok-kiàn, Kang-sai soaⁿ-khu ê Pah-oa̍t bîn-cho̍k ê chheng-ho͘.

## Siong-koan
*Gô͘-oa̍t-lâng

Lūi-pia̍t:Sam-kok
Pah-po̍k

**Pah-po̍k** (百濮), he̍k-chiá **Po̍k** (濮), sī Tiong-kok kó͘-chá se-lâm-hong ê bîn-cho̍k.

## Siong-koan
*Se-lâm-î
Ai-lô

**Ai-lô** (哀牢) sī Hûn-lâm kap Bián-tiān pak-pō͘ tē-khu ê kó͘-chá kok-ka, sio̍k-î Se-lâm-î Pah-po̍k hē-thóng. Chûn-chāi ê tāi-khài tī-leh kong-goân-chêng 3 sè-kí chó-iū kàu 76 nî.
Lio̍k-chiàu

**Lio̍k-chiàu** (六詔) sī 7 sè-kí chho͘-kî tī Hûn-lâm ê 6 ê toā-hêng pō͘-lo̍k, hun-pia̍t sī Bông-hê-chiàu, Oa̍t-sek-chiàu, Lōng-kiong-chiàu, Têng-tām-chiàu, Si-lōng-chiàu kap Bông-sià-chiàu. Kî-tiong ê Bông-sià-chiàu in-ūi ūi-tī siōng lâm-pêng, só͘-í mā hō-chò Lâm-chiàu; sī Lio̍k-chiàu lāi sè-le̍k siōng-kiông ê pō͘-lo̍k.
PE2

**PE2**, choân-miâ *IBM Personal Editor II*, sī IBM kong-si tī 1980 nî chhut-phín hông tàu tī PC-DOS/MS-DOS hē-thóng ê bûn-su chhì-lí nńg-thé.

## Siong-koan
* PE3
Tē-sam-pho Chu-sìn

**Tē-sam-pho Chu-sìn** (第三波資訊) sī Hông-ki Chi̍p-thoân ē-té ê sū-gia̍p, kū-miâ **Tē-sam-pho Bûn-hòa Sū-gia̍p** (* 文化事業), goân-lâi keng-gêng chhut-pán sū-bū, āu--lâi ia̍h tāi-lí tiān-náu iû-hì téng nńg-thé hoat-hêng.

## Chham-khó
*
A-Train (hē-lia̍t)

**A-Train** (Ji̍t-gí miâ: A列車で行こう *ê ressya de ikô*; ì-sù: "lâi khí (chē) A lia̍t-chhia") sī Ji̍t-pún ê Artdink kong-si khai-hoat í PC gém ûi chú ê tiān-náu iû-hì. Thâu chi̍t pán sī 1985 nî hoat-hêng. Kàu 2016 nî ûi chí siāng sin pan-pún sī A-Train 3D. Pún gém lōe-iông chú-iàu sī to͘-chhī iû-kî kau-thong hē-thóng ê keng-êng bô͘-gí.
Bô͘-gí-tiàm

**Bô͘-gí-tiàm** (jit. 模擬店) sī chí oân-iû-hōe téng tiûⁿ-ha̍p lîm-sî tah lâi bē mi̍h soan-thoân ê kán-tan tiàm-bīn.

## Chham-khó
Lotus 1-2-3

**Lotus 1-2-3** sī goân Lotus (āu--lâi sio̍k IBM) kong-si ê chhì-sǹg-pió nńg-thé. I sī tùi IBM PC lâi kóng chhī-tiûⁿ siōng siāng chá ê sat-chhiú èng-iōng (killer application), tī 1980 nî-tāi chin liû-hêng.
Í-thian Tiong-bûn Hē-thóng

**Í-thian Tiong-bûn Hē-thóng** (倚天中文系統) sī Tâi-oân ê Í-thian Chu-sìn kong-si ùi 1980 kàu 1990 nî-tāi chiam-tùi IBM PC khai-hoat ê tiong-bûn hē-thóng, siat-kè hō͘ lâng tī DOS khoân-kéng ē-té thang chhù-lí Tiong-bûn chu-liāu.

Windows khai-sí chi-chhî Tiong-bûn liáu-āu, pún hē-thóng tī kò-jîn tiān-náu chiām-chiām hông chhú-tāi, liāu-āu chú-iàu ēng ùi chi̍t kóa siong-bū ia̍h sán-gia̍p hē-thóng téng-bīn.
Maxis

:*Tī Má-lâi-se-a ū chi̍t keng [[Maxis Thong-sìn]] kong-si.*

**Maxis** sī Bí-kok ê chi̍t-keng tiān-náu iû-hì khai-hoat-siong, 1987 nî chhòng-lip, 1997 nî í-āu hō͘ EA siu chò chú-kong-si. Maxis tōa-hūn ê chok-phín lóng sǹg sī bô͘-gí iû-hì, siāng chhut-miâ ê pau-koat *[[SimCity]]* kap *[[The Sims]]* hē-lia̍t. Lēng-gōa chái-kî ū chhiūⁿ *[[SimFarm]]* téng chē khoán "Sim" hō-miâ ê gém, khah kīn-taⁿ ia̍h ū *[[Spore]]* hē-lia̍t.

## Siong-koan
* Will Wright
Objective-C

**Objective-C** sī chi̍t khoán to-iōng-tô͘ ê bu̍t-kiāⁿ kheng-hiòng thêng-sek gí-giân, chiong Smalltalk ê sìn-sek thoân-sàng hêng-sek ka chiūⁿ tī C gí-giân. I sī Apple khai-hoat beh ēng tī OS X kap iOS khoân-kéng ê gí-giân.

## Tsù-kái

## Siong-koan
* Swift

## Guā-pōo liân-kiat

* Programming with Objective-C, from Apple (2012-12-13)
* *[https://developer.apple.com/legacy/library/documentation/Cocoa/Conceptual/ObjectiveC/Introduction/introObjectiveC.html The Objective-C Programming Language]*, from Apple (2011-10-11)
* *[https://developer.apple.com/library/mac/#documentation/Cocoa/Conceptual/ObjCRuntimeGuide/Introduction/Introduction.html Objective-C Runtime Programming Guide]*, from Apple (2009-10-19)
* Objective-C GNUstep Base Programming Manual
* Objective-C by Brad Cox
* Objective-C FAQ
Chihuahua (káu)

**Chihuahua** () sī chi̍t khóa sió-hêng phín-chéng ê káu, chhùn-chhioh, mô͘-tn̂g kap mô͘-sek chē khoán.

## Hō-miâ
"Chihuahua" chit-ê miâ sī tùi Be̍k-se-ko ê chi̍t-ê tē-hng Chihuahua hō--lâi-ê.
 
Chit khoán káu tī Tâi-gí pêng-siông kóng-ōe tiāⁿ lām Hôa-gí kóng "chî ôa oa" (吉娃娃 *jíwáwā*; chiàu-jī ho͘-im: "kiat-oa-oa").
Chō-ūi (ûi-thoân-ha̍k)

**Chō-ūi** (Eng-gí: *locus*, ho̍k-sò͘ *loci*) sī ûi-thoân-chú tī jiám-sek-thé téng-bīn ê ūi-tì. Chi̍t-ê chō-ūi téng-bīn beh-kâng ê chē khoán DNA sī-lia̍t (*sequence*) piàn-hòa-hêng hō chò tùi-ngó͘-chú (*allele*).
Konstantínos 2-sè (Hi-lia̍p)

**Konstantínos 2-sè** (, 1940 nî 6 goe̍h 2 ji̍t – 2023 nî 1 goe̍h 10 ji̍t) sī Hi-lia̍p ê kok-ông.  

Lūi-pia̍t:1940 nî chhut-sì
Lūi-pia̍t:Hi-lia̍p jîn-bu̍t
William Bateson

**William Bateson** (1861 nî 8 goe̍h 8 ji̍t – 1926 nî 2 goe̍h 8 ji̍t) sī Eng-kok ê seng-bu̍t ha̍k-ka. I sī tāi-seng ēng Eng-gí *genetics* ("ûi-thoân-ha̍k") chi̍t jī chò ûi-thoân gián-kiù ì-sù ê lâng.
Hiân-kè

:*Pún bûn-chiong chú-iàu kài-siāu sì-lián ūn-su khì-kū ê hiân-kè hē-thóng.*

**Hiân-kè** (懸架; Eng-gí: *suspension*), Tâi-oân-ōe ū kóng **khu-sióng**, sī ūn-su khì-kū téng-bīn ê chi̍t pō͘-hūn, ē-tàng kiám-jio̍k lō͘-bīn bô pêⁿ só͘ sán-seng ê chhiong-kek. I it-poaⁿ sī hâm suh-pú-lín téng khoán ē-tàng khip-siu chìn-tōng ê lêng-kiāⁿ, phòe-ha̍p kî-tha liân-kiat ê pō͘-hun kiam chhia-lián thài-iah lâi chok-iōng.

## Chham-khó
* 

## Chù-kha

## Siong-koan
* Hiân-kè (o͘-tó͘-bái)
* Hiân-kè (thih-bé)
Bô͘-sek (hun-lūi-ha̍k)

**Bô͘-sek** (Eng-gí: *type*), tī seng-bu̍t ê hun-lūi kap hō-miâ hong-sek lāi-bīn, sī chí te̍k-pia̍t sio̍k chi̍t-ê kho-ha̍k hō-miâ tāi-piáu ê seng-bu̍t-thé ê chi̍t-ê piau-pún (ū-sî sī chi̍t cho͘ piau-pún). Hit-ê piau-pún tio̍h thê-kiong chò tēng-gī hun-lūi tan-goân sèng-chit ê ki-chún.

## Siong-koán
* Bô͘-sek chéng
Chéng ê kì-chài

Chéng ê **kì-chài**, sī chí tùi sin hoat-kiàn ê seng-bu̍t chéng ê chèng-sek kì-chài, it-poaⁿ sī hoat-piáu chò kho-ha̍k lūn-bûn ê hêng-sek. Pún chhiú-sio̍k chú-iàu sī beh tùi sin (hoat-kiàn--ê) chéng chò chheng-chó ê kong-bêng, iû-kî sī ké-soeh in kap í-chêng í-keng hông kì-chài ê pat chéng chi kan ê chha-pia̍t kap koan-hē.
Ûi-thôan

**Ûi-thôan** tī seng-bu̍t-ha̍k siōng sī chí koan-hē te̍k-chit ê ûi-thoân chu-sìn tùi chhin-tāi thoân kòe chú-tāi, pau-koat iú-sèng kap bû-sèng seⁿ-thòaⁿ. Gián-kiù ûi-thoân ê seng-bu̍t-ha̍k hun-iá kiò chò ûi-thoân-ha̍k, lēng-giā hun-chú seng-bu̍t-ha̍k goân-lâi ia̍h sī tùi ûi-thoân hun-chú ê gián-kiù hoat-tián chhut--lâi-ê.
Jîn-lūi Ûi-thoân-thé Kè-ōe

**Jîn-lūi Ûi-thoân-thé Kè-ōe** (Eng-gí: *Human Genome Project*; **HGP**) sī chi̍t hāng kok-chè-sèng kho-ha̍k gián-kiù kè-ōe, bo̍k-te̍k sī kiàn-li̍p jîn-lūi DNA ê hu̍t-kam-sng iâm-ki-tùi ê sī-lia̍t (*sequence*), í-kip chìn chi̍t pō͘ piān-piat ûi-thoân-chú ê kong-lêng-te̍k kap bu̍t-chit-te̍k chē-chí.

1984 nî ê sî, Bí-kok chèng-hú khai-sí chéng-lí chìn-chêng ê siat-sióng lâi siat-kè kè-ōe. 1990 nî kè-ōe chèng-sek hoa̍t-lo̍h, 2003 nî ê sî soân-pò͘ goân-sêng,

Lūi-pia̍t:Ûi-thoân-thé-ha̍k
Kó͘-seng-ha̍k

**Kó͘-seng-ha̍k** (Eng-gí: *paleobiology* "kó͘ seng-bu̍t-ha̍k"), sī kó͘-seng-bu̍t-ha̍k kap seng-bu̍t-ha̍k ê kiat-ha̍p.
Bo̍k

**Bo̍k** ū khó-lêng sī chí:

* 木
** Chhiū-bo̍k
** Bo̍k-chhâi

* 目
** Ba̍k-chiu
** Kho-bo̍k
** Bo̍k-lio̍k
** Bo̍k (hun-lūi-ha̍k)

* 牧
** Bo̍k-ióng
** Bo̍k-su

## Beh-kâng ê jī
* Bok
Bok

**Bok** sī chi̍t khoán ēng kûn-thâu cheng--lâng ê sio-phah ia̍h khang-chhiú kong-kek hong-sek. Bo̍k-sìn-guh sī choan-bûn ēng bok chò chú-iàu ki-su̍t ê ūn-tōng hāng-bo̍k.
Bông-hê-chiàu

**Bông-hê-chiàu** (蒙巂詔) sī Tiong-kok Tông-tiâu chiân-kî tī Hûn-lâm tē-hng ê chi̍t ê pō͘-lo̍k, sī Lio̍k-chiàu chi-it.

## Le̍k-tāi ê chiàu
Carrie Fisher

**Carrie Frances Fisher** (1956 nî 10 goe̍h 21 ji̍t – 2016 nî 12 goe̍h 27 ji̍t) sī Bí-kok ê ián-goân.
Pak-chè

**Pak-chè** (剝製; Eng-gí: *taxidermy*) sī chi̍t khoán chiong tōng-bu̍t (iû-kî chek-chui tōng-bu̍t) gōa phôe pak--lo̍h-lâi chhù-lí liáu-āu têng-sin chè-chok hêng-thé ê kang-gē. Chit khoán ki-su̍t chú-iàu ēng tī tián-sī, gián-kiù, ia̍h sī kî-tha bo̍k-te̍k ê pó-chûn.
Gaza Tòa

**Gaza Tòa** (Eng-gí: *Gaza Strip*; A-la-pek-gí: قطاع غزة‎‎ Qiṭāʿ Ġazzah [qɪˈtˤɑːʕ ˈɣazza]) sī Palestine lâng chi̍t khu chū-tī tē-hng, só͘-chāi tī Tē-tiong-hái tang-hōaⁿ, óa ùi Í-sek-lia̍t kap Ai-ki̍p tiong-ng.

## Siong-koan
* Gaza
Vera Rubin

thumb|Vera Rubin
**Vera Rubin** (goân sèⁿ *Cooper*; 1928 nî 7 goe̍h 23 ji̍t – 2016 nî 12 goe̍h 25 ji̍t) sī Bí-kok ê thian-bûn-ha̍k-ka, gîn-hô-hē tńg-se̍h sò͘-lu̍t gián-kiù ê sian-hong, chit hāng gián-kiù koh chìn chi̍t pō͘ ín-chhōa chhut àm-bu̍t-chit ê khài-liām.
Oz ê Tōa Su̍t-sū

***Oz ê Tōa Su̍t-sū*** (Eng-gí: *The Wonderful Wizard of Oz*) sī Bí-kok ê jî-tông siáu-soat, chok-chiá sī L. Frank Baum, goân chhah-tô͘ sī W. W. Denslow ōe--ê, tāi-seng sī 1900 nî 5 goe̍h 17 Chicago ê George M. Hill Kong-si chhut-pán. Pún siau-soat í-keng hông têng-sin chhut liáu chē kái, tiāⁿ sú-iōng ***Oz ê Su̍t-sū*** (*The Wizard of Oz*) chò chheh-miâ, he mā sī 1902 nî Broadway im-ga̍k-kio̍k kap āu--lâi 1939 nî im-ga̍k tiān-iáⁿ pán-pún ê tê-bo̍k.

*Oz ê Tōa Su̍t-sū* lōe-iông chú-iàu sī chi̍t ūi Kansas chut-sin ê cha-bó͘-gín-á Dorothy hō͘ tōa-hong ká khì chi̍t ūi kiò Oz Kok (*Land of Oz*) ê só͘-chāi ê bō͘-hiám kò͘-sū. Chit pō͘ chok-phín, ē-tàng kóng sī Bí-kok bûn-ha̍k ê tāi-piáu chi it. Tû liáu pún chi̍p í-gōa, Baum mā siá kâng chi̍t-ê khong-sióng sè-kài ê kî-tha kò͘-sū.

## Chù-kha


Lūi-pia̍t:Jî-tông bûn-ha̍k
Lūi-pia̍t:Siáu-soat
Lūi-pia̍t:L. Frank Baum
Boris Johnson

**Alexander Boris de Pfeffel Johnson** () sī Eng-kok ê chèng-tī-chiá, thong-sio̍k le̍k-sú-ka, chok-ka kiam kì-chiá. I tī 2008 nî kàu 2016 nî kî-kan chò Lûn-tun chhī-tiúⁿ, i 2016 nî khai-sí sī Gōa-kok kap Liân-pang Sū-bū Tāi-sîn (*Secretary of State for Foreign and Commonwealth Affairs*).

I tùi 2019 nî 7 goe̍h 24 ji̍t kàu 2022 nî 9 goe̍h 6 ji̍t sī Liân-ha̍p Ông-kok ê siú-siòng.
Kansas City to͘-hōe-khu

**Kansas City Tō͘-hōe-khu** (Eng-gí: *Kansas City metropolitan area*) sī Bí-kok ê chi̍t-ê chiàm 15 kūn hoān-ûi ê to͘-hōe-khu, chiàu hêng-chèng-khu lâi hun sī pun chò Missouri chiu ê Kansas City kap Kansas chiu ê Kansas City, nn̄g pêng lóng-chóng ū 234 bān jîn-kháu. Tû-liáu kok chiu ê chèng-hú í-gōa, kui-ê siâⁿ koh ū Tiong Bí-kok Tē-hng Lí-sū-hōe (*Mid-America Regional Council*) teh chhù-lí siâⁿ-chhī sū-bū.

## Siông-koan
* Kansas City (Missouri)
* Kansas City (Kansas)
Si̍t-chit tāi-sái-koán

**Si̍t-chit tāi-sái-koán** (實質大使館) sī chi̍t-koá kok-ka chi-kan in-ūi bô chèng-sek ê koaⁿ-hong goā-kau koan-hē só͘-í bô-hoat-tō͘ siat-li̍p tāi-sái-koán, só͘-í lēng-goā siat-li̍p si̍t-chè-siōng (*de facto*) ê koaⁿ-hong ki-kò͘.

Lūi-pia̍t:Kok-chè koan-hē
Tō͘-lâi-jîn

**Tō͘-lâi-jîn** (渡来人) chú-iàu sī ùi Tiâu-sián Poàn-tó, Tiong-kok téng-téng só͘-chāi poaⁿ-soá kàu Ji̍t-pún ê î-bîn.
Toān Su-pêng

**Toān Su-pêng** (段思平; ) sī Tāi-lí-kok ê kiàn-kok-chiá. Sē-hō **Sîn-sèng Bûn-bú-tè** (神聖文武帝), biō-hō **Thài-chó͘** (太祖).

S
Toān Su-eng

**Toān Su-eng** (段思英; ) sī Tāi-lí-kok ê tē-jī tāi hông-tè. I sī Toān Su-pêng ê hāu-seⁿ.

S
Toān Su-liông

**Toān Su-liông** (段思良; ) sī Tāi-lí-kok ê tē-3 tāi hông-tè. Sē-hō **Sèng-chû Bûn-bú Hông-tè** (聖慈文武皇帝), biō-hō **Thài-chong** (太宗).

S
Bí-kok bûn-ha̍k

**Bí-kok bûn-ha̍k** sī chí Bí-kok kiam i chìn-chêng si̍t-bîn-tē sî-tāi chhut-sán ê bûn-ha̍k, in chú-iàu ê sêng-hun sī Bí-kok chāi-tē te̍k-sek ê Eng-gí bûn-ha̍k.
Google Fiber

**Google Fiber** sī Alphabet Kong-si (Google hoat-tián--chhut-lâi ê khòng-kó͘ kong-si) ē-té ê pō͘-mn̂g, choan-bûn thê-kiong kng-chhiam bāng-lō͘ kiam lám-sòaⁿ tiān-sī ho̍k-bū.
Toān Su-chhong

**Toān Su-chhong** (段思聰; ) sī Tāi-lí-kok ê tē-4 tāi hông-tè. Sē-hō **Chì-tō Kóng-chû Hông-tè** (至道廣慈皇帝), bô biō-hō.

S
Toān Sò͘-sūn

**Toān Sò͘-sūn** (段素順; ) sī Tāi-lí-kok ê tē-5 tāi hông-tè. Sē-hō **Èng-tō Hông-tè** (應道皇帝), bô biō-hō.

S
Toān Sò͘-eng

**Toān Sò͘-eng** (段素英; ) sī Tāi-lí-kok ê tē-6 tāi hông-tè. Sē-hō **Chiau-bêng Hông-tè** (昭明皇帝), bô biō-hō.

S
Toān Sò͘-liâm

**Toān Sò͘-liâm** (段素廉; ) sī Tāi-lí-kok ê tē-7 tāi hông-tè, 1010 nî kàu 1022 nî chē-ūi. I sī Chiau-bêng Hông-tè Toān Sò͘-eng ê hāu-seⁿ. Sē-hō **Soan-siok Hông-tè** (宣肅皇帝).

S
Toān Sò͘-liông

**Toān Sò͘-liông** (段素隆; ) sī Tāi-lí-kok ê tē-8 tāi hông-tè, 1023 nî kàu 1026 nî chē-ūi, liân-hō Bêng-thong.
Sē-hō **Péng-gī Hông-tè** (秉義皇帝).

S
Toān Sò͘-chin

**Toān Sò͘-chin** (段素真; ) sī Tāi-lí-kok ê tē-9 tāi hông-tè, 1027 nî kàu 1041 nî chē-ūi, liân-hō Chèng-tī.
Sē-hō **Sèng-tek Hông-tè** (聖德皇帝).

S
Toān Liâm-gī

**Toān Liâm-gī** (段廉義; ) sī Tāi-lí-kok ê tē-12 tāi hông-tè, 1075 nî kàu 1080 nî chē-ūi. Sē-hō **Siōng-tek Hông-tè** (上德皇帝).

L
Iûⁿ Gī-cheng

**Iûⁿ Gī-cheng** (楊義貞; ) sī Tāi-lí-kok ê tāi-sîn, tī 1080 nî thâi-sí hông-tè Toān Liâm-gī, chū-li̍p **Kóng-an Hông-tè** (廣安皇帝). 4 kò-goe̍h āu bia̍t-bông. Toān Siū-hui chiâⁿ-chò sin ê Tāi-lí hông-tè.

G
Toān Siū-hui

**Toān Su-liâm** (段壽輝; ) sī Tāi-lí-kok ê tē-13 tāi hông-tè, 1080 nî kàu 1081 nî chē-ūi. Sē-hō **Siōng-bêng Hông-tè** (上明皇帝).

S
Toān Sò͘-heng

**Toān Sò͘-heng** (段素興; ) sī Tāi-lí-kok ê tē-10 tāi hông-tè, 1041 nî kàu 1044 nî chē-ūi, liân-hō Sèng-bêng kap Thian-bêng.

S
Toān Su-liâm

**Toān Su-liâm** (段思廉; ) sī Tāi-lí-kok ê tē-11 tāi hông-tè, 1044 nî kàu 1075 nî chē-ūi. Sē-hō **Hàu-tek Hông-tè** (孝德皇帝), biō-hō **Heng-chong** (興宗).

S
Toān Chèng-bêng

**Toān Chèng-bêng** (段正明; ) sī Tāi-lí-kok ê tē-14 tāi hông-tè, 1081 nî kàu 1094 nî chē-ūi. Hō͘ Ko Seng-thài hùi-ūi. Sē-hō **Pó-tēng Hông-tè** (保定皇帝).

C
Toān Chèng-sûn

**Toān Chèng-sûn** (段正淳; ) sī Tāi-lí-kok ê tē-15 tāi hông-tè, 1096 nî kàu 1108 nî chē-ūi. Sē-hō **Bûn-an-tè** (文安帝), biō-hō **Sè-chó͘** (世祖).

C
Toān Chèng-giâm

**Toān Chèng-giâm** (段正嚴; ), he̍k-chiá **Toān Hô-ū** (段和譽), sī Tāi-lí-kok ê tē-16 tāi hông-tè, 1108 nî kàu 1147 nî chē-ūi. Sē-hō **Soan-jîn Hông-tè** (宣仁皇帝), biō-hō **Jîn-chong** (仁宗).

C
Toān Chèng-heng

**Toān Chèng-heng** (段正興; ) sī Tāi-lí-kok ê tē-17 tāi hông-tè, 1147 nî kàu 1171 nî chē-ūi. Sē-hō **Chèng-khong Hông-tè** (正康皇帝), biō-hō **Kéng-chong** (景宗).

C
Tân To͘-lêng

**Tân To͘-lêng** (陈都灵; ) sī Tiong-kok Hok-kiàn Ē-mn̂g chhut-sin ê cha-bó͘ ián-oân.
縮圖|Chenduling
Niû Chēng

**Niû Chēng** (梁靜; ) sī Tiong-kok Hok-kiàn Hok-chiu chhut-sin ê cha-bó͘ ián-oân kiam chú-chhî-jîn.
Lîm Miāu-khó

**Lîm Miāu-khó** (林妙可; ) sī Tiong-kok Pak-kiaⁿ chhut-sin ê cha-bó͘ ián-oân. Chó͘-chek tī Hok-kiàn ê Hok-chiu.
Au Hô

**Au Hô** (歐豪; ) sī Tiong-kok Hok-kiàn Hok-chiu Pêng-thâm-koān chhut-sin ê cha-po͘ ián-oân.
Ia̍p It-chhiàn

**Ia̍p It-chhiàn** (葉一茜; ) sī Tiong-kok Hok-kiàn Lâm-pêng-chhī Chèng-hô-koān chhut-sin ê cha-bó͘ ián-oân.
L. Frank Baum

**Lyman Frank Baum** (1856 nî 5 goe̍h 15 ji̍t – 1919 nî 5 goe̍h 6 ji̍t) sī Bí-kok ê chok-ka, jî-tông bûn-ha̍k chok-chiá, i ê tāi-piáu-chok chi it sī *[[Oz ê Tōa Su̍t-sū]]*. I lóng-chóng ūi Oz ê kò͘-sū siá liáu 30 pún siáu-soat.
Tiuⁿ Chēng-chho͘

thumb|Tiuⁿ Chēng-chho͘
**Tiuⁿ Chēng-chho͘** (張靜初; ) sī Tiong-kok Hok-kiàn Éng-an-chhī chhut-sin ê cha-bó͘ ián-oân.
Jurassic Park

***Jurassic Park*** ("jiu-lá-sik phah-khoh") sī 1990 nî chhut-pán ê kho-ha̍k siáu-soat, chok-chiá sī Michael Crichton. Kò͘-sū hun 7 tōaⁿ, chú-iāu sī koan-hē ûi-thoân kang-têng, chi̍t chō têng-sin chè-chō chhut khióng-liông ê iû-lo̍k-hn̂g. Ùi pún siáu-soat, ûi-thoân-ha̍k ê kho-ha̍k koan-liām kap sò͘-ha̍k lāi-bīn ê hūn-tūn lí-lūn sī i-ê nn̄g hāng chú-tê.

1993 nî, Steven Spielberg kā siáu-soat kai-pian chò tiān-iáⁿ *[[Jurassic Park (tiān-iáⁿ)|Jurassic Park]]*.

Lūi-pia̍t:1990 nî-tāi
Mn̂g-liân

**Mn̂g-liân** (門聯) sī Tiong-kok kap Tang-iûⁿ chi̍t kóa só͘-chāi kòe-nî kòe-chiat kiam hí-sū kap pêng-siông-sî siá tī âng chóa téng-bīn tah tī chhù ê mn̂g-kha-kháu, siá--khì-lih he̍k-chiá khek tī mńg-á ia̍h mn̂g-kheng téng-bīn ê tùi-liân. Nā sī kòe-nî tah--ê âng-chóa tùi-liân, koh te̍k-pia̍t hō chò chhun-liân; siá tī thiâu-á téng ê hêng-sek, koh kiò chò thiāu-liân.

## Chham-khó

Lūi-pia̍t:Mn̂g-kháu
Debbie Reynolds

**Mary Frances** "**Debbie**" **Reynolds** (1932 nî 4 goe̍h 1 ji̍t – 2016 nî 12 goe̍h 28 ji̍t) sī Bí-kok ê ián-goân, koa-chhiú, seng-lí-lâng kiam le̍k-sú-ka. I pat tī 1950 nî ê tiān-iáⁿ * Three Little Words* ián-chhut; thâu chi̍t pái chò chú-kak sī ùi 1952 nî ê *Singin' in the Rain* lāi-bīn.

Carrie Fisher sī i-ê cha-bó͘-kiáⁿ.
Robert De Niro

**Robert Anthony De Niro** (1943 nî 8 goe̍h 17 ji̍t chhut-sì) sī Bí-kok ê ián-oân kiam chè-chok-chiá. I 1974 nî ián-chhut *[[The Godfather Part II]]* ê kak-sek siàu-liân Vito Corleone, hō͘ i tit tio̍h Ha̍k-īⁿ Chióng ê Siāng-hó ê Chō͘-ián (*Best Supporting Actor*) sióng.
Chō͘-ián

**Chō͘-ián** sī chí ùi hì-chhut lāi-bīn ián-chhut chú-ián kak-sek í-gōa ê ián-goân, it-poaⁿ tio̍h sī chí ián-chhut phòe-kak ê ián-oân.
Chú-ián

**Chú-ián** sī chí ián chhut hì-kio̍k lāi-bīn chú-jîn-ong ê ián-oân.

## Siong-koan
* Chō͘-ián
Ián-hì

**Ián-hì**, he̍k-chiá kóng **poaⁿ-hì** ia̍h **chò-hì**, sī ián-oân khò kóng-ōe, piáu-chêng kap tōng-chok téng hong-sek lâi piáu-hiān kò͘-sū ê khang-khòe.
George Michael

**George Michael**, goân-miâ **Georgios Kyriacos Panayiotou** (1963 nî 6 goe̍h 25 – 2016 nî 12 goe̍h 25) sī Eng-kok ê koa-chhiú.
Cape Canaveral

:*Pún bûn-chiong kài-siāu kui-ê tē-hng, nā tong-tē chi̍t-ê siâⁿ-chhī, khòaⁿ [[Cape Canaveral (Florida)]].*

**Cape Canaveral**, he̍k-chiá kóng **Canaveral Hái-kak**, ūi tī leh Bí-kok Florida ê Brevard Kūn, sī óa tī Tāi-se-iûⁿ hái-hōaⁿ ê hái-kak kiam sì-ûi tē-khu.
Ûiⁿ Chhun-bêng

**Ûiⁿ Chhun-bêng** (黃春明, iā tha̍k-chò "N̂g Chhun-bêng", 1935 nî 2 goe̍h 13 ji̍t-), chhut-sì tī Tâi-oân Ji̍t-pún sî-tāi--ê Tâi-pak-chiu Lô-tong-kūn (羅東郡) Lô-tong-ke (-街, taⁿ Gî-lân-koān Lô-tong-tìn), sī Tâi-oân hiong-thó͘ bûn-ha̍k--ê chok-ka, bat chhòng-chok sió-soat, sàn-bûn, si, jî-tông bûn-ha̍k téng, mā the̍h-tio̍h Kok-ka Bûn-ha̍k-chióng, Ngô͘ Sam-liân Bûn-ha̍k-chióng (吳三連-), Tiong-kok Sî-pò Bûn-ha̍k-chiòng.
Phōng-kó Ji̍t-pò

**Phōng-kó Ji̍t-pò** sī Hiong-káng It-thoân-mûi (壹傳媒) Chi̍p-thoân hoat-hêng--ê pò-choá:
*Phōng-kó Ji̍t-pò (Tâi-oân): Tâi-oân--ê Hoâ-gú pò-choá.
*Phōng-kó Ji̍t-pò (Hiong-káng): Hiong-káng--ê Su-bīn-gú (書面語, siong siâng Hoâ-gí bûn-su) pò-choá.
Lūi-pia̍t:Sin-bûn-chóa
Phōng-kó Ji̍t-pò (Tâi-oân)

***Phōng-kó Ji̍t-pò*** (Eng-gí: **) sī Hiong-káng It-thoân-mûi (壹傳媒) Chi̍p-thoân tùi 2003 nî khí tī Tâi-oân hoat-hêng--ê pò-choá. Chhòng-pān-chiá sī Lê Tì-eng (黎智英); chóng-pian-chi̍p sī Má Ûi-bín (馬維敏); chú-pian sī Poh Tāi-tiong (卜大中); kò͘-būn sī Kang Chhun-lân (江春男, pit-miâ: Su-má Bûn-bú (司馬文武)).

Lūi-pia̍t:Hoat-hêng tī Tâi-oân ê sin-bûn-chóa
Sù Put It Bu̍t-iú

**Sù Put It Bu̍t-iú** (四不一沒有) sī Tiong-hoâ Bîn-kok chóng-thóng Tân Chúi-píⁿ tī 2000 nî 5 goe̍h 20 hō tē-10 jīm chóng-thóng chiū-jīm tián-lé siōng hoat-piáu ê giân-lūn. Che sī Tân Chúi-píⁿ chèng-hú chiam-tùi Tâi-oân Hái-kiap Lióng-hoāⁿ koan-hē ê chi̍t pái tiōng-iàu hoat-giân, mā sī Tân Chúi-píⁿ tāi-piáu hit-tang-chūn chò-ûi chip-chèng-tóng ê Bîn-chú Chìn-pō͘-tóng tùi Tiong-kok tāi-lio̍k chèng-hú chiū Lióng-hoāⁿ li̍p-tiûⁿ ê bêng-khak piáu-thài.

*Ki-pún chiân-tê:
:Tiong-kiōng bô-ì tùi Tâi tōng-bú (中共無意對台動武)
*Lōe-iông:
#Put-hōe soan-pò͘ to̍k-li̍p (不會宣布獨立)
#Put-hōe keng-kái kok-hō (不會更改國號)
#Put-hōe thui-tōng Lióng-kok-lūn ji̍p-hiàn (不會推動兩國論入憲)
#Put-hōe thui-tōng kái-piàn hiān-chōng ê thóng-to̍k kong-tâu (不會推動改變現狀的統獨公投)
#Bu̍t-iú hùi-tû *[[Kok-ka Thóng-it Kong-niá|Kok-thóng Kong-niá]]* ú Kok-thóng-hōe tek būn-tê (沒有廢除國統綱領與國統會的問題)
Tâi-oân Bîn-chú Chū-tī Tông-bêng

**Tâi-oân Bîn-chú Chū-tī Tông-bêng** (台灣民主自治同盟), kán-chheng **Tâi-bêng** (台盟), tī 1947 nî 11 goe̍h 12 hō tī Hiong-káng sêng-li̍p, sī Tiong-hoâ Jîn-bîn Kiōng-hô-kok chit-má 8 ê bîn-chú tóng-phài chit-it. Tâi-bêng ê khí-goân ē-ēng tui-sok chì iû  Siā Soat-hông só͘ léng-tō ê Tâi-oân Kiōng-sán-tóng.

Put-kò, Tâi-bêng tùi Tâi-oân pún-tó, Kim-mn̂g, Phêⁿ-ô͘, Má-chó͘, Lân-sū, Ku-san-tó, Le̍k-tó téng-téng Tâi-oân chèng-hú si̍t-chit koán-hat ê tē-hng pēng-bô jīm-hô éng-hióng-la̍t.
N̂g Ūn-lêng

**N̂g Ūn-lêng** (黃韻玲; ) sī chi̍t ūi Tâi-oân Gî-lân-koān chhut-sin cha-bó͘ koa-chhiú.
Lâm-hong Jī-têng-chhiùⁿ

**Lâm-hong Jī-têng-chhiùⁿ** (南方二重唱) sī Tâi-oân ê cha-bó͘ ha̍p-chhiùⁿ thoân-thé; iû Toā Lâm-hong Iâm Chong-gio̍k (大南方閻宗玉) kap Sió Lâm-hong Lîm Bêng-hoâ (小南方林明樺) cho͘-sêng.
Hoân-jîn Jī-têng-chhiùⁿ

**Hoân-jîn Jī-têng-chhiùⁿ** (凡人二重唱) sī Tâi-oân ê ián-chhiùⁿ thoân-thé, sêng-oân ū Bo̍h Hoân kap Oân Î-jîn.
Kang Lúi

**Kang Lúi** (江蕾; ), pún-miâ **Kang Êng-liōng** (江瑩亮), sī chi̍t ūi Tâi-oân Hoa-liân-koān chhut-sin ê cha-bó͘ koa-chhiú.
Sîn-bo̍k ú Tông

**Sîn-bo̍k ú Tông** (神木與瞳) sī iû Loā Bêng-úi kap N̂g Bí-tin cho͘-sêng ê ga̍k-thoân thoân-thé.
Dance Flow

**Dance Flow** sī Tâi-oân ê ián-chhiùⁿ thoân-thé; iû 4 ê cha-po͘ kap 4 ê cha-bó͘ cho͘-sêng.
Pān-toh Jī-jîn-cho͘

**Pān-toh Jī-jîn-cho͘** (辦桌二人組) sī 2002 nî sêng-li̍p ê Tâi-oân ián-chhiùⁿ thoân-thé.
Sui-jiân Tô-pī Bē-kiàn-siàu M̄-koh Ū-lō͘-iōng

***Sui-jiân Tô-pī Bē-kiàn-siàu M̄-koh Ū-lō͘-iōng***(, ) sī TBS ê tiān-sī-kio̍k, kái-phian án Umino Tunami() ê bàng-gah.

Chit-chok sī Umino Tunami kè *[[Hôe-choán Gîn-hô]]* () jiân-āu í jī-chóa kiat-hun(字紙結婚) ûi chú-tê ê bàng-gah.

## Kio̍k-chêng kài-iàu
Géng-kiù-só͘ lîm-chhông sim-lí hē pit-gia̍p ê cha-bó͘ chú-kak Moriyama Mikuri(森山みくり) kiû-chit liân-soà chia̍h-phòng-piáⁿ, siūⁿ-bô-kè kàu-tè, keng iû lāu-pē ê siāu-kài, kàu lāu-pē ê chêng-jīm chhiú-hā Tuzaki Hiramasa(津崎平匡) ê ka tam-jīm phài-khián chhiàⁿ--ê. Tuzaki Hiramasa sī mî-nōa ê IT kong-si siōng-pan-cho̍k, pêng-siông-sî cho̍at-tùi m̄ liû-lō͘ chhut ka-kī ê chin kám-chêng, tān-sī tī I thán-pe̍h chīn-chêng ê thài-tō͘ chi-hā, Sim-thâu kī-choa̍t lâng chi-gōa ê hit tō lò  piah chiām-chiām pang--khì, kāng i chiām-chiām hoat-seng hó-kám. Jî Mikuri ia̍h kāng Hiramasa thê-chhut "jī-chóa kiat-hun", nn̄g-lâng ê tông-ki(同居) seng-oa̍h khai-sí…
Khoài-lo̍k Seng-kî-thian

***Khoài-lo̍k Seng-kî-thian*** (快樂星期天; Eng-bûn: *Happy Sunday*) sī Tâi-oân Hoâ-sī tī 2003 nî 4 goe̍h 6 hō chì 2008 nî 4 goe̍h 6 hō ûi-chí ê chong-gē chiat-bo̍k.
Yamada Takayuki

**Yamada Takayuki** (Hàn-jī: ; ) sī chhut-sì î Ji̍t-pún Kagosima-koān Satumasendai-chhī ê cha-po͘ ián-oân kap koa-chhiú, sio̍k-î Stardust Promotion keng-chè kong-si. Hoeh-hêng A hêng, Thian-pêng-chō, sin-ko 169 Kong-hun, thé-tāng 50 Kong-kin. Nn̄g-uī chí--á hun-pia̍t sī koa-chhiú  kap Model kap koa-chhiú .

Lūi-pia̍t:Ji̍t-pún cha-po͘ ián-goân
Lūi-pia̍t:Kagosima-koān
Tiong-hôa Tiān-sī Kong-si

**Tiong-hoâ Tiān-sī Kong-si** (中華電視公司; **CTS**), kán-chheng **Hoâ-sī** (華視), sī Tâi-oân ê tē-saⁿ keng tiān-sī kong-si, mā sī 6 keng bô-soàⁿ tiān-sī chi-it.

Lūi-pia̍t:Tâi-oân ê tiān-sī-tâi
Lūi-pia̍t:Tâi-oân ê tiān-sī-bāng
Kok-kong Pang-pang-bâng

***Kok-kong Pang-pang-bâng*** (國光幫幫忙) sī Tâi-oân Sam-li̍p Tiān-sī ê tâm-ōe-sèng chong-gē chiat-bo̍k; iû Khut Tiong-hêng, Sun Phêng kap Tô Chong-khong chú-chhî.
Si̍t-siōng Goán-ka

***Si̍t-siōng Goán-ka*** (食尚玩家) sī Tâi-oân TVBS Hoan-lo̍k-tâi ê bí-si̍t lú-iû chiat-bo̍k; ùi 2007 nî 2 goe̍h 4 hō khai-sí hóng-sàng kàu-taⁿ.
Hō-kak-siông-khí

**Hō-kak-siông-khí** (浩角翔起) sī Tâi-oân ê siang-lâng chhiò-khoe chó͘-ha̍p; iû Siā Him-hō kap Tân Péng-li̍p cho͘-sêng.
Siā Him-hō

**Siā Him-hō** (謝炘昊; ) sī Tâi-oân ê chhiò-khoe gē-jîn, mā sī Hō-kak-siông-khí ê sêng-oân.
Vin Diesel

**Vin Diesel**, pún-miâ **Mark Sinclair** (1967 nî 7 goe̍h 18 ji̍t chhut-sì), sī Bí-kok ê ián-oân, kàm-tok kiam chè-chok. I tī *The Fast and the Furious* kap *The Chronicles of Riddick* hē-lia̍t tiān-iáⁿ chhut-ián.
It-tāi Lú-ông

***It-tāi Lú-ông*** (一袋女王) sī Tâi-oân Ōe-sī Tiong-bûn-tâi ùi 2010 nî 2 goe̍h 1 hō khai-sí hòng-sàng ê tâm-ōe-sèng chong-gē chiat-bo̍k; iû Chan Kok-sêng chú-chhî.
Gû-lo̍k Pah-hun-pah

***Gû-lo̍k Pah-hun-pah*** (娛樂百分百) sī Tâi-oân Pat-tāi Chong-ha̍p-tâi ê chong-gē chiat-bo̍k.

Lūi-pia̍t:Pat-tāi Tiān-sī ê chiat-bo̍k
Mars-la-Tour Chiàn-tò͘

**Mars-la-Tour** sī Phó͘ Hoat Chiàn-cheng ê chi̍t kái chiàn-sū, hoat-seng tī 1870 nî ê 8 goe̍h 16 ji̍t. Tong-sî Phó͘-kok chhin-ông Friedrich Karl beh tī Mars-la-Tour cha̍h François Achille Bazaine ê Hoat-kok kun-tūi. Té-bé Konstantin von Alvensleben chiàm liáu Vionville; m̄-koh Phó͘-kun tī Rezonville hō͘ François Certain Canrobert ê sè-le̍k chó͘-tòng.

## Chham-khó
* 

Lūi-pia̍t:Phó͘-Hoat Chiàn-cheng ê chiàn-tò͘
Lūi-pia̍t:1870 nî
Kenneth Dean

**Kenneth Dean**, 1956 nî chhut-sì, Hàn-miâ **Teng Hô-seng** (丁荷生), sī Bí-kok chhut-sin ê le̍k-sú-ka, tī Sin-ka-pho Kok-li̍p Tāi-ha̍k chò kàu-siū, i sī Lâm-iûⁿ Tiong-kok-lâng bûn-hòa ê choan-ka.
Troll (bāng-lō͘ bûn-hòa)

**Troll** (/ˈtroʊl/ "tuh-ló͘") chit jī, tī Eng-gí-kài ū Internet bāng-lō͘ téng-bīn sái-lōng lâng ê ēng-chiá ê ì-sù, troll ê hêng-ûi toh pí-lūn ùi sòaⁿ-téng siā-lí hoat-piáu ín lâng put-boán ê gī-lūn, he̍k-chiá sī kóng chi̍t kóa thoat-sòaⁿ ê ì-kiàn, chia ê hêng-ûi lóng ē-tàng kiò chò *trolling* ("tuh-ló͘-lìn"). *Troll* chit khoán ēng-chiá, nā tī Hō-ló-ōe ē-táng kóng tiō sī "lâi-loān--ê", chóng-sī *Troll* chit jī tī Eng-gí sòaⁿ-téng bûn-hòa ū in-ê choan-bûn ì-gī, le̍k-sú kap te̍k-sû ê sú-iōng lí-lō͘.

## Siong-koan
* Cyberstalking
* Cyberbullying
Jī-goân

**Jī-goân** (字元, Eng-gí: *character*; ì-sù: "jī") sī hui sò͘-bo̍k ê chu-liāu tī tiān-náu ê piáu-ta̍t hêng-sek. In-ūi óa-kīn ki-hâi ūn-chok goân-lí ê chu-liâu hêng-sek sī jī-chìn (*binary*) ê sìn-hō, it-poaⁿ chhái-ēng ê tiān-náu nā beh chhù-lí bûn-jī, su-iàu kā bí chi̍t-ê bûn-jī ê tan-goân (pí-lūn chi̍t-ê jī-bú) siat chi̍t-ê tùi-tâng ê sò͘-jī. Kui cho͘ ê tùi-tâng koan-hē tiō hō chò bûn-jī-bé (*character code*); ASCII sī kî-tiong phó͘-phiàn teh sú-iōng ê chi̍t thò.

## Chham-khó
*

## Siong-koan
* Bûn-jī-lia̍t
Pà-lêng

**Pà-lêng** sī tùi Eng-gí *bullying* ("khi-hū") ê te̍k-pia̍t hoan-e̍k, chí tùi lâng ê kiông-chè, háⁿ kiaⁿ, bú-jio̍k, chhòng-tī, ia̍h sī chhim-lio̍k-sèng ê chi-phòe. Pún khoán ê hêng-ûi tiāⁿ-tiāⁿ sī si̍p-koàn-sèng têng-ho̍k hoat-seng--ê. Kap phó͘-thong ê chhiong-tu̍t bô-kâng ê pō͘-hūn chi it, sī pà-lêng tùi pà-lêng-chiá ia̍h sī hông pà-lêng-chiá chú-koan siōng siang hong ê siā-hōe he̍k-chiá sin-thé lêng-le̍k sī put pêng-téng--ê.

## Siong-koan
* Bāng-lō͘ pà-lêng

Lūi-pia̍t:Sim-lí-ha̍k
Kawaei Rina

**Kawaei Rina** (川栄 李奈; ) sī Ji̍t-pún ê cha-bó͘ ián-oân, lú-chú thoân-thé AKB48 ê chiân sêng-oân. Kanagawa-koān chhut-sin.

Lūi-pia̍t:Liân-sio̍k Tiān-sī Siáu-soat ê chú-kak ián-oân
Lī-iân

**Lī-iân** (離緣), he̍k-chiá **lī-hun** (離婚), sī ang-á-bó͘ siang-hong seng-chûn kî-kan, thàu-kòe hoat-lu̍t ê chhiú-toāⁿ kái-tû hun-in koan-hē ê hong-sek.
Jī-lia̍t

**Jī-lia̍t** (; ) ia̍h **jī-chhoàn** (字串), sī tiān-náu bûn-jī cho͘-sêng ê chu-liāu, ia̍h tio̍h sī lâng-ê giân-gí lāi-bīn tan-gí ia̍h bûn-kù téng sêng-hun tī tiān-náu thêng-sek lāi ê piáu-ta̍t hong-sek. Ū-ê thêng-sek giân-gí (chhiūⁿ BASIC) tùi bûn-jī-lia̍t ê chhù-lí hong-hoat, sī kā kò-pia̍t bûn-jī pian-bé khǹg tī mé-mo-lih; ia̍h ū-ê (chhiūⁿ C) sī siu chò bûn-jī (*char* lūi-hêng) ê tīn-lia̍t.

## Chham-khó
*
Tōa-soaⁿ-niau

**Tōa-soaⁿ-niau** sī *Lynx* sio̍k ê niau-kho tōng-bu̍t. In sǹg tiong-téng chhùn-chhioh ê iá-seng niau lūi. Hiān-chûn ê tōa-soaⁿ-niau ū 4 chéng, chú-iàu hun-pò͘ tī A-chiu, Au-chiu kap Pak Bí-chiu.
Chèng-jîn

**Chèng-jîn** (證人) sī àn-kiāⁿ ê siong-koan kiàn-chèng-jîn, in tī-leh hêng-sū ia̍h-sī bîn-sū sio-kò tiong, thê-kiong chèng-sû lâi biâu-su̍t chham àn-kiāⁿ ia̍h-sī sio-kò siong-koan ê jîn-sū-sî-tē-bu̍t, í hia̍p-chō su-hoat sím-phoàⁿ ê chìn-hêng. Iû àn-kiāⁿ ia̍h-sī sio-kò siong-koan ê goân-kò ia̍h-sī pī-kò ia̍h-sī in-ê piān-hō͘-sū seng-chhéng thoân-hoàn, chiah-koh iû hoat-īⁿ khui thoân-phiò, thoân chèng-jîn kàu hoat-īⁿ chò-chèng. Tī chi̍t-koá hêng-sū ê àn-kiāⁿ tiong, ū-tang-sî ē chiàu chèng-jîn kám ū thán-pe̍h kap i sia̍p-àn ê thêng-tō͘, khó-lêng ē ùi chèng-jîn ê sin-hūn choán-chò pī-kò.
Sit-chong-chiá

**Sit-chong-chiá** (失蹤者) sī sit-chong jîn-kháu ê chi̍t pō͘-hūn, in-ê ka-sio̍k, pêng-iú sīm-chí kî-thaⁿ siong-koan jîn-sū, iōng-chìn jīm-hô hong-hoat lóng chhōe bōe tio̍h i.
Troll

:*Khoan-hē tī bāng-lō͘ téng káu-koài ê "troll", khòaⁿ [[troll (bāng-lō͘ bûn-hòa)]].*

**Troll** ("tuh-ló͘", "to-ló͘-luh"), sī Pak-au sîn-ōe kiam Scandinavia bîn-sio̍k lāi-bīn ê chi̍t khoán oa̍h-mi̍h. Chá-kî ê Kó͘ Nord kò͘-sū kóng in sī tòa tī soaⁿ lāi ê mi̍h.
Nord sîn-ōe

**Nord sîn-ōe** (Nó͘-toh *) sī Pak Ji̍t-ní-bān ûi chú jîn-bîn ê chi̍t-ê sîn-ōe thé-hē. Tāi-seng sī liû-thoân tī kó͘ Nord sìn-gióng tang-tiong, tī Ki-tok-kàu éng-hióng liáu-āu kè-sio̍k tī Scandinavia bîn-ōe lāi-té hoat-tián.

## Siong-koan
* Ji̍t-ní-bān sîn-ōe
Bîn-sio̍k

**Bîn-sio̍k** sī chi̍t thò bûn-hòa thé-hē, liû-thong tī chi̍t kûn jîn-bîn ê thoân-thé lāi. Lāi-bīn hâm kò͘-sū, sio̍k-gú téng kóng-ōe sêng-hun; ia̍h pau-koat bu̍t-chit bûn-hòa, pí-lūn thoân-thóng ê kiàn-tio̍k he̍k-chiá thit-thô-mi̍h. Koh ū chhiūⁿ gî-sek, thiàu-bú, im-ga̍k téng sū-bu̍t.

## Siong-koan
* Hong-sio̍k
Charles Manson

**Charles Milles Maddox** (1934 nî 11 goe̍h 12 ji̍t - 2017 nî 11 goe̍h 19 ji̍t) sī Bí-kok ê hoān-chōe-chiá.
Cherokee Kok

**Cherokee Kok** (Cherokee-gí: ᏣᎳᎩᎯ ᎠᏰᎵ *Tsalagihi Ayeli*; Eng-gí: *Cherokee Nation*) sī Bí-kok siāng tōa ê chi̍t-ê siū liân-pang chèng-hú sêng-jīm ê Cherokee pō͘-lo̍k. In sī 20 sè-kí sêng-li̍p--ê, tang-tiong ū í-chá kū Cherokee Kok jîn-bîn ê āu-tāi, in chó͘-sian sī tòa tī Bí-kok tang-lâm-pō͘, tè-bé hông kiông-chè sóa kòe Oklahoma chiu lāi.

Chiàu 21 sè-kí chho͘-kî ê ko͘-kè, Cherokee Kok ê jîn-bîn ū 30 thóng bān lâng, kî-tiong 19 bān chó-iū tòa tī Oklahoma.
Chat-tiám

**Chat-tiám** sī chi̍t-ê piau-tiám hû-hō, ki-pún ê lō͘-iōng sī tiám tī chi̍t tōaⁿ ōe siu-soah ê só͘-chāi. Chit-ê hû-ho mā hông ēng lâi tiám tī sio̍k-siá ê sî-chūn thâu-jī-bú ê āu-piah.

Kah ín-kù-tiám sio óa ê sî-chūn, nā chiàu Bí-kok-sek ê phiau-chún, chat-tiám sī ài pí ín-kù-tiám seng siá; nā sī Eng-kok-sek ê phiau-chún, sī seng siá ín-kù-tiám.

## Hō-miâ
Nā chiàu hiān-chāi ê si̍p-koàn pún hû-hō ū khó-lêng hông kiò "kù-tiám".

## Chham-khó

## Liân-kiat
* 教羅調號个台語名稱、標點符號个台語名稱
Bîn-kan Choân-bîn Tiān-sī Kong-si

**Bîn-kan Choân-bîn Tiān-sī Kong-si** (民間全民電視公司, ), kán-chheng **bîn-sī**, sī Tâi-oân tē-sì-ka khui pò͘ ê bô-sòaⁿ tiān-sī-tâi, ûi chhit ê bô-sòaⁿ tiān-sī-tâi chi-it, mā-sī kok-lāi tē-chi̍t-ka sûn bîn-kan chu-pún ê bô-sòaⁿ tiān-sī-tâi. 
## Chù-sek

## Goā-pō͘ liân-kiat
Tiong-kok Tiān-sī Kong-si

**Tiong-kok Tiān-sī Kong-si**(中國電視公司, ) kán-chheng **Tiong-sī** ia̍h , sī Tiong-hôa Bîn-kok tē-jī-ka chhiâⁿ-li̍p ê tiān-sī mûi-thé kong-si, ûi Tâi-oân la̍k-ka bô-sòaⁿ tiān-sī-tâi chi-it, kap Tâi-oân Tiān-sī Kong-si, Tiong-hoâ Tiān-sī Kong-si pēng chheng-ûi Tâi-oân ê “Lāu-saⁿ-tâi” . 

Lūi-pia̍t:Tâi-oân ê tiān-sī-tâi
Lāu-saⁿ-tâi

**Lāu-saⁿ-tâi** () sī Tâi-oân tī 1960, 1970 nî-tāi só͘ chhòng-pān ê saⁿ-ke bô-sòaⁿ tiān-sī-tâi, hūn-pa̍t sī **[[Tâi-oân Tiān-sī Kong-si]]**, **[[Tiong-kok Tiān-sī Kong-si]]** kap **[[Tiong-hoâ Tiān-sī Kong-si]]**. Sui-jiân hiān-kim Tâi-oân ê tiān-sī-tâi sò͘-liōng chá í cheng-ka, chiū chiok-chē chhut-sì tī 1960-1980 nî-tāi ê Tâi-oân-lâng lâi-kóng, In chū sè-hàn chiū khòaⁿ lāu-saⁿ-tâi ê chat-bo̍k tōa-hàn, kāng lāu saⁿ tâi ū chi̍t-hūn te̍k-sû ê kám-chêng. Jî chāi-chhú jiân-āu khui-pò͘ ê tiān-sī-tâi mā chiū án-ne hō͘ thóng chheng-ûi tē-sì-tâi.

## Sin-saⁿ-tâi
Kap lāu-saⁿ-tâi siòng-tùi ê, iáu-ū sin-saⁿ-tâi chit chi̍t chheng-hō. Sī TVBS, Sam-li̍p, Tong-sim chit saⁿ-ke tiān-sī-tâi. In sī Tâi-oân chòe-chá ê saⁿ-ke ū-sòaⁿ tiān-sī-tâi. 

Lūi-pia̍t:Tâi-oân ê tiān-sī
TVBS

**Liân-lī Mûi-thé Kó͘-hūn Iú-hān Kong-si** (聯利媒體股份有限公司, , kán-chheng  **TVBS**) sī Tâi-oân chhiú ke ōe-chheⁿ tiān-sī-tâi kap ū-sòaⁿ tiān-sī pîn-tō keng-êng-chiá chi-it. 1993 nî 9 go̍eh 28 ji̍t khui-pò͘, kiat-sok óng-kòe Lāu-saⁿ-tâi î 1962 nî chì 1992 nî kan chiàm Tâi-oân tiān-sī kóng-pò͘ ê lióng-tn̄g kio̍k-bīn, bo̍k-bīn ióng-ū gō͘ ê tiān-sī pîn-tō，hūn-pa̍t ûi TVBS Sin-bûn-tâi, TVBS Hoaⁿ-lo̍k-tâi, TVBS, TVBS-Asia(hái-gōa), TVB8(MOD).

Lūi-pia̍t:Tâi-oân ê tiān-sī-tâi
Kong-ek chhái-koàn

**Kong-ek chhái-koàn** (公益彩券) sī Tâi-oân ê chhái-phiò, án 1999 nî 12 go̍eh 1 ji̍t khai-sí hoat-hêng, í thê-seng siā-hōe hok-lī ûi chú-iàu bo̍k-tek chi-it.

Lūi-pia̍t:Poa̍h-kiáu
Lūi-pia̍t:Tâi-oân siā-hōe
Khó-thâm

**Khó-thâm** (拷潭) sī Tâi-oân Ko-hiông-chhī Tōa-liâu-khu lāi chi̍t-ê tē-hng, só͘-chāi tī tōa-liâu chhī-khu ê sai-lâm-pêng.

## Le̍k-sú
Pún tē-hng sī 1920 nî só͘ siat Tōa-liâu-chng ē-té ê tōa-jī hêng-chèng-khu, chiàu 1939 nî thóng-kè, ū siông khiā jîn-kháu 1605 lâng.

## Chham-khó

Lūi-pia̍t:Tōa-jī
Gō͘-kah-bóe

**Gō͘-kah-bóe** (五甲尾) sī Tâi-oân Ko-hiông-chhī Kong-san-khu lāi ê chi̍t-ê tē-hng, seng-chèng siōng chha-put-to sio̍k Ka-heng-lí (嘉興里) koán-lāi, só͘-chāi tī Kong-san chhī-lāi ê tang-pak-pêng.

## Le̍k-sú
Pún tē-hng sī 1920 nî só͘ siat Kong-san-chng (1936 nî āu kái Kong-san-ke) ē-té ê tōa-jī hêng-chèng-khu, chiàu 1939 nî thóng-kè, ū siông khiā jîn-kháu 1590 lâng, 278 hō͘.

## Kau-thong
* Tâi 19-kah Sòaⁿ (台19甲線)

## Chham-khó

Lūi-pia̍t:Tōa-jī
Khêng-á-nâ

**Khêng-á-nâ** (瓊子林 ia̍h 瓊仔林) sī Tâi-oân Ko-hiông-chhī Iàn-châu-khu lāi ê chi̍t-ê chng-siā.

## Tē-lí
Pún chng só͘-chāi tī Kong-san chhī-lāi tang-pêng; Iàn-châu chhī-lāi ê sai-pêng.

## Le̍k-sú
Pún chng kiam sì-ûi tē-hng sī 1920 nî só͘ siat Iàn-châu-chng ē-té ê tōa-jī hêng-chèng-khu chi it, chiàu 1939 nî thóng-kè, ū siông khiā jîn-kháu 846 lâng, 159 hō͘.

## Kau-thong
* Ko 32 Sòaⁿ (高32線)
* Ko 35 Sòaⁿ (高35線)

## Chham-khó

## Liân-kiat
* 

Lūi-pia̍t:Tōa-jī
Google Maps

**Google Maps** sī Google kong-si ê bāng-ia̍h tē-tô͘ ho̍k-bū, chú-iàu kong-lêng ū ōe-chheⁿ-siōng, kē-lō͘ tē-tô͘, tē-hêng tē-tô͘, kau-thong chōng-hóng kiam lō͘-sòaⁿ chha-sûn, koh ū tē-bīn kéng-sek *[[Street View]]* kong-lêng.

## Siong-koan
* Google Earth
Lāi A-chiu

**Lāi A-chiu** (Eng-gí: *Inner Asia*) sī A-chiu ê chi̍t ê pō͘-hūn, tang-tiong ū Tiong-kok se-pō͘, Bông-kó͘, Lō͘-se-a tang-pō͘; kap Tiong A-chiu ū pō͘-hūn sio-tha̍h.

## Tē-lí
Lāi A-chiu sī Au-a Tāi-lio̍k téng-bīn Tōa Chháu-po͘ (*the Steppe*) sì-ûi ê chi̍t kóa só͘-chāi, hâm Bông-kó͘, Lāi Bông-kó͘, Boán-chiu, Siberia lâm-pō͘, Sin-kiong, kap Kazakhstan ê tang-pō͘. Au-A chháu-po͘ ê khì-hāu ū bêng-hián ê kùi-chiat-sèng un-chha, jîn-kháu bi̍t-tō͘ kē, keng-chè khah óa-khò tōng-bu̍t, jîn-bîn hoat-tián sóa-tāng ê lêng-le̍k lâi sek-èng chit khoán khoân-kéng. In-ūi chia ê sèng-chit, chhau-po͘ tang-pêng sī chi̍t-ê î-bîn kap kau-liû hong-hù ê tē-khu.

## Le̍k-sú
Tāi-iok tī Chêng 1050 nî chiân-āu, Chiu ông-kok tú kiàn-li̍p hit chūn. Siong-tùi óa lâm-pêng ê Siong/Chiu sī ēng chiàn-chhia (*chariot*) phòe-ha̍p pō͘-peng lâi sio-chiàn, tī pak-pêng ê Lāi A-chiu chháu-po͘ tē-khu, sī lī-iōng khiâ-bé ki-su̍t si̍t-hêng î-tōng-sèng seng-oa̍h ê hêng-sek, hit-tang-chūn mā hoat-tián sìn-gióng ê hē-thóng, koh ū jió-to ê kang-gē-phín. Chháu-po͘ ê jîn-bîn sī pun chò sió-hêng, tām-pō͘-sî hō͘-siong ha̍p-chok he̍k-chiá kēng-cheng ê chèng-tī-thé teh ūn-choán. Tī tāi-khài Chêng 209 nî, Lāi A-chiu chhut-hiān Hiong-lô͘ kok.

## Chham-chiàu
### Su-chì
* 

### Chù-kha

## Koan-liân
* Sin Chheng-kok le̍k-sú
Tn̂g-kan-mo̍͘h

**Tn̂g-kan-mo̍͘h** (腸間膜; Eng-gí: *mesentery*) sī chi̍t cho͘ cho͘-chit, sī nn̄g chih ê pak-mo̍͘h liâm tī tn̂g-á kap pak-tó͘ piah téng-bīn.

Ū gián-kiù jīn-ûi pún kò͘-chō thang sǹg chò chi̍t-ê khì-koan.

## Chham-khó
Siā-hōe hok-lī

**Siā-hōe hok-lī** (社會福利) sī chi̍t chióng chha-pia̍t thāi-gū, tùi bó͘ chi̍t-koá lâng, te̍k-pia̍t sī chèng-hú hiòng jio̍k-sè thoân-thé ia̍h-sī keng-chè ū khùn-lân ê lâng thê-kiong, lâi khak-pó in-ê seng-oa̍h sò͘-chit, seng-chûn kap hoat-tián ki-hōe téng-téng chhò͘-si, tùi siā-hōe chéng-thé iú-lī.

Sè-kài Jîn-koân Soan-giân chú-tiuⁿ: "lâng-lâng seⁿ lâi chū-iû, tī chun-giâm kap koân-le̍k siōng it-lu̍t pêng-téng." Chá-kî ê siā-hōe hok-lī koan-liām chú-iàu goân-chū chû-siān kiù-chè ê cheng-sîn.

Hiān-tāi ê siā-hōe hok-lī thong-siông pau-koat bián-hùi kàu-io̍k, i-liâu, chū-ok pó-chiòng, siā-hōe pó-chiòng téng-téng. M̄-koh tùi chit-khoán chèng-chhek mā ū-lâng jīm-ûi ùi kang-chok ê kong-bîn chhiú-lāi thê-cháu châi-bu̍t khì kiù-chè bô-thâu-lō͘ ê lâng, tài-chi̍t-chiá kap gín-á, chiū téng-î sī thau-the̍h pat-lâng ê lô-tōng, ûi-hoán liáu pó-hō͘ kò-jîn châi-sán ê koân-lī.


Lūi-pia̍t:Siā-hōe chè-tō͘
Lūi-pia̍t:Siā-hōe chèng-chhek
Chèng-chhek

**Chèng-chhek** (政策) sī chèng-hú, ki-koan, cho͘-chit ia̍h-sī kò-jîn ūi-tio̍h beh si̍t-hiān bo̍k-phiau só͘ tēng-li̍p ê kè-ōe. Cheng-chhek pau-hâm sio-liân-soà ê kui-ōe kap ū-cho͘-chit ê hêng-tōng ia̍h-sī oa̍h-tāng. Thui-hêng chèng-chhek ê kòe-têng pau-koat kiáu-kái kap chè-tēngkok-chióng khó-hêng hong-àn, tēng-li̍p ji̍t-têng ia̍h-sī khai-chi iu-chhù, jiân-āu khó-lī in-ê éng-hióng lâi soán-te̍k beh chhái-chhú ê hêng-tōng. Chèng-chhek ē-sái tī chèng-tī, koán-lí, châi-keng kap hêng-chèng kè-kò͘ téng hoat-hui chok-iōng lâi ta̍t-sêng kok-chiòng bo̍k-phiau.

Lūi-pia̍t:Chèng-hú
Keng-chè chèng-chhek

**Keng-chè chèng-chhek** (經濟政策) sī chèng-hú tī keng-chè léng-he̍k só͘ chhái-chhú ê chèng-chhek, chú-iàu pau-hâm châi-chèng kap sòe-siu chèng-chhek, hòe-pè chèng-chhek, bō͘-e̍k chèng-chhek téng-téng.
Siā-hōe chèng-chhek

**Siā-hōe chèng-chhek** (社會政策) sī thàu-kòe kok-ka li̍p-hoat kap chèng-hú hêng-chèng kan-ī, kái-koat siā-hōe būn-tê, chhiok-chìn siā-hōe an-choân, kái-siān siā-hōe khoân-kèng, cheng-chìn siā-hōe hok-lī ê sio-liân-soà ê chèng-chhek, hêng-tōng chún-chek kap kui-tēng ê chóng-chheng. I-ê he̍k-sim sī kái-koat chhī-tiûⁿ keng-chè hā kong-bîn ê siā-hōe hong-hiám.

Chò-ûi chi̍t mn̂g èng-iōng-sèng ê ha̍k-kho, siā-hōe chèng-hhcke ê gián-kiù lōe-iông chú-iàu khan-liân chèng-chhek sán-seng kòe-têng ê lí-lūn kap hong-hoat, í-ki̍p chèng-chhen tī ta̍k-ê siong-koan léng-he̍k tiong ê èng-iōng chi̍t nn̄g ê hong-bīn. Tī āu chi̍t ê hong-bīn, siā-hōe koh ē-tàng hun chò hia̍p-gī kap kóng-gī nn̄g khoán. Hia̍p-gī ê siā-hōe chèng-chhek hoān-ûi kan-na khan-liân tio̍h lô-kang kap sàn-chhiah-lâng ê seng-oa̍h, ah kóng-gī ê siā-hōe chèng-chhek pau-hâm kok-bîn hok-lī, chiū-gia̍p, khiā-ke, kiān-khong, bûn-hoà, kàu-io̍k, jîn-kháu, hun-in kap ka-têng seng-oa̍h, siā-khu kap siā-hōe kong-kiōng khoân-kéng í-ki̍p chong-kàu téng-téng. Chin bêng-hián, hia̍p-gī ê kài-tēng só͘ tùi-èng ê kan-na sī hia̍p-gī ê siā-hōe hok-lī chèng-chhek, ah kóng-gī ê kài-tēng tùi-èng kok-chióng siā-hōe būn-tê ê gián-kiù.

Lūi-pia̍t:Siā-hōe chèng-chhek
Lūi-pia̍t:Siā-hōe kho-ha̍k
Lūi-pia̍t:Siā-hōe būn-tê
Tâi-oân Gîn-hâng

**Tâi-oân Gîn-hâng** (臺灣銀行), kán-chheng **Tâi-gîn** (臺銀), sī Tâi-oân ê tē-it keng gîn-hâng, tī 1899 nî chhòng-li̍p. Bo̍k-chiân choân-kiû ū 176 keng hun-hâng. Tī 1949 nî kàu 2000 nî, Tâi-gîn siū Tiong-iong Gîn-hâng ê úi-thok hoat-hêng tī Tâi-oân thong-hêng ê Sin-tâi-phiò.
Hoâ-lâm Gîn-hâng

**Hoâ-lâm Siong-gia̍p Gîn-hâng Kó͘-hūn Iú-hān Kong-si** (華南商業銀行股份有限公司), kán-chheng **Hoâ-lâm Gîn-hâng** (華南銀行) ia̍h-sī **Hoâ-gîn** (華銀), sī Tâi-oân ê chi̍t keng toā-hêng siong-gia̍p gîn-hâng.

## Siong-koan
* Hôa-lâm Kim-iông Khòng-kó͘ Kong-si
Chiong-hòa Gîn-hâng

**Chiong-hoà Siong-gia̍p Gîn-hâng** (彰化商業銀行), kán-chheng **Chiong-hoà Gîn-hâng** (彰化銀行) ia̍h-sī **Chiong-gîn** (彰銀), sī Tâi-oân ê chi̍t keng toā-hêng siong-gia̍p gîn-hâng, tī 1905 nî 6 goe̍h 5 hō chhòng-li̍p.
Tâi-oân Tiong-sió Khì-gia̍p Gîn-hâng

**Tâi-oân Tiong-sió Khì-gia̍p Gîn-hâng** (臺灣中小企業銀行), kán-chheng **Tâi-oân Tiong-sió Khì-gîn** (臺灣中小企銀), **Tâi-oân Khì-gîn** (臺灣企銀) ia̍h-sī **Tâi-khì-gîn** (臺企銀), sī Tâi-oân ê chi̍t keng toā-hêng siong-gia̍p gîn-hâng, 1915 nî sêng-li̍p, 1998 nî bîn-êng-hoà.
Ha̍p-chok Kim-khò͘ Siong-gia̍p Gîn-hâng

**Ha̍p-chok Kim-khò͘ Siong-gia̍p Gîn-hâng** (合作金庫商業銀行), kán-chheng **Ha̍p-chok Kim-khò͘** (合作金庫) ia̍h-sī **Ha̍p-khò͘** (合庫), sī Tâi-oân ê chi̍t keng toā-hêng ê siong-gia̍p gîn-hâng. Ha̍p-khò͘ kàu 2015 nî nî-té ûi-chí sī choân Tâi-oân êng-gia̍p kì-tiám siōng-chē ê siong-gia̍p gîn-hâng, kok-lāi kì-tiám 272 keng, kok-goā kì-tiám 16 keng.

Ha̍p-khò͘ ê chiân-sin sī tī 1923 nî chhòng-li̍p ê **Tâi-oân Sán-gia̍p Cho͘-ha̍p Hia̍p-hōe** (臺灣產業組合協會), iû hit-tang-chūn choân Tâi-oân 290-goā keng ha̍p-chok-siā liân-ha̍p cho͘-sêng. 1942 nî, kái-cho͘ **Tâi-oân Sán-gia̍p Cho͘-ha̍p Liân-ha̍p-hōe** (台灣產業組合聯合會). 1944 nî, in-ūi Thài-pêng-iûⁿ Chiàn-cheng koh-chài kái-cho͘, hun-chò **Tâi-oân Sán-gia̍p Kim-khò͘** (台灣產業金庫) kap **Tâi-oân Lông-gia̍p-hōe** (台灣農業會) nn̄g ê ki-kò͘. Kî-tiong, Tâi-oân Sán-gia̍p Kim-khò͘ choan-bûn keng-êng kim-iông sū-gia̍p.

1946 nî 10 goe̍h 5 hō, Tiong-hoâ Bîn-kok chèng-hú chiap-siu Tâi-oân Sán-gia̍p Kim-khò͘, kái-cho͘ **Tâi-oân-séng Ha̍p-chok Kim-khò͘** (臺灣省合作金庫).
Tē-it Siong-gia̍p Gîn-hâng

**Tē-it Siong-gia̍p Gîn-hâng** (第一商業銀行), kán-chheng **Tē-it Gîn-hâng** (第一銀行) ia̍h-sī **It-gîn** (一銀), sī Tâi-oân ê chi̍t keng toā-hêng siong-gia̍p gîn-hâng.

## Gōa-pō͘ liân-kiat
* Tē-it gîn-hâng 
* Tē-it kim-khòng 
* Tē-it-kim jîn-siū
Tiāu-hong Kok-chè Siong-gia̍p Gîn-hâng

**Tiāu-hong Kok-chè Siong-gia̍p Gîn-hâng** (兆豐國際商業銀行), kán-chheng **Tiāu-hong Siong-gîn** (兆豐商銀) ia̍h-sī **Tiāu-hong Gîn-hâng** (兆豐銀行), sī Tâi-oân ê chi̍t keng toā-hêng siong-gia̍p gîn-hâng.

## Siong-koan
* Tiāu-hong Kim-iông Khòng-kó͘ Kong-si
Gio̍k-san Siong-gia̍p Gîn-hâng

**Gio̍k-san Siong-gia̍p Gîn-hâng** (玉山商業銀行), kán-chheng **Gio̍k-san Gîn-hâng** (玉山銀行) ia̍h-sī **Gio̍k-san-gîn** (玉山銀), sī Tâi-oân ê chi̍t keng siong-gia̍p gîn-hâng. Choân Tâi-oân lóng-chóng ū 136 ê ho̍k-bū kì-tiám.
Kok-thài Sè-hoâ Siong-gia̍p Gîn-hâng

**Kok-thài Sè-hoâ Siong-gia̍p Gîn-hâng** (國泰世華商業銀行), kán-chheng **Kok-thài Sè-hoâ Gîn-hâng** (國泰世華銀行), sī Tâi-oân ê chi̍t keng toā-hêng siong-gia̍p gîn-hâng.
Siōng-hái Siong-gia̍p Thú-thiok Gîn-hâng

**Siōng-hái Siong-gia̍p Thú-thiok Gîn-hâng** (上海商業儲蓄銀行), kán-chheng **Siōng-hái Gîn-hâng** (上海銀行), sī Tâi-oân ê chi̍t keng siong-gia̍p gîn-hâng.
Tiong-kok Sìn-thok Siong-gia̍p Gîn-hâng

**Tiong-kok Sìn-thok Siong-gia̍p Gîn-hâng** (中國信託商業銀行), kán-chheng **Tiong-kok Sìn-thok** (中國信託) ia̍h-sī **Tiong-sìn-gîn** (中信銀), sī Tâi-oân ê chi̍t keng toā-hêng siong-gia̍p gîn-hâng. 1966 nî iû Ko͘ Chín-hú chhòng-li̍p.

## Siong-koan
*Tiong-kok Sìn-thok Kim-iông Khòng-kó͘

Lūi-pia̍t:Tiong-sìn Kim-khòng
Ko-hiông-chhī Tē-saⁿ Sìn-iōng Ha̍p-chok-siā

**Ko-hiông-chhī Tē-saⁿ Sìn-iōng Ha̍p-chok-siā** (高雄市第三信用合作社), kán-chheng **Ko-hiông Saⁿ-sìn** (高雄三信), sī Tâi-oân ê chi̍t keng sìn-iōng ha̍p-chok-siā.
Chiuⁿ-pà-sio̍k

**Chiuⁿ-pà-sio̍k**, Latin hō-miâ *Neofelis* ("sin niau") sī chi̍t lūi niau-kho tōng-bu̍t, ē-té hâm nn̄g chéng, ia̍h chio̍h sī A-chiu tāi-lio̍k ê chiuⁿ-pà kap Ìn-nî ê Sunda chiuⁿ-pà (*Neofelis diardi*).
Kè-siàu

**Kè-siàu** ê it-poaⁿ ì-gī sī kau-ōaⁿ châi-hòe ia̍h ho̍k-bū só͘ ài kiáu la̍p ê kim-gia̍h sò͘-liōng. Nā chiàu hiān-tāi keng-chè-ha̍k, kè-siàu tiāⁿ ēng bó͘ khoán hòe-pè chò tan-ūi lâi piáu-ta̍t.

## Siong-koan
* Kè-ta̍t
Tân Hēng-chhun

**Tân Hēng-chhun** (陳杏村), 1910 nî Tâi-pak chhut-sì, sī Tâi-oân ê seng-lí-lâng. I sī chò iûⁿ-chong chhut-sin--ê. Ti 1935 nî tùi Tang-kiaⁿ Gîn-chō ê sî-sek ha̍k-hāu (ファッションスクール) chut-gia̍p liáu-āu, Tân--sī tńg Tâi-oân keng-êng iûⁿ-chong kái-liông, tè-bé koh khai-gia̍p chò siat-kè-su.

I in-ūi chiàn-sî tī Siōng-hái tùi Ji̍t-pún kun-tūi ê chàn-chō͘, chiàn-āu chhe-kî hō͘ Tiong-hoa Bîn-kok chèng-hú chí-khòng chò chiàn-hoān, tè-bé phòaⁿ bû-chōe. 

Āu-bóe i tī Tâi-oân hōaⁿ kin-chio bō͘-e̍k.

## Chham-khó
 

## Liân-kiat
* 首選珍藏 : 璀璨繽紛●神采自信──日治時期的臺灣職業婦女 (Hôa-gí bûn-chiong)
Richard Koo

**Richard C. Koo**, Hàn-miâ **Ko͘ Tiâu-bêng** (辜朝明), 1954 nî chhut-sì, sī tiām Ji̍t-pún Nomura Chóng-ha̍p Gián-kiù-só͘ (野村総合研究所) teh gián-kiù ê Bí-kok keng-chè-ha̍k-ka, i sī Tâi-oân-hē Bí-kok-lâng.
Siōng-hái cho͘-kài

**Siōng-hái cho͘-kài** (上海租界) sī 1845 nî í-āu, Eng-kok, Bí-kok, kap Hoat-kok kò-pia̍t tī Siōng-hái ê cho͘-kài. 1863 nî ê sî Eng-kok kap Bí-kok ê pō͘-hūn ha̍p chò Siōng-hái Kong-kiōng Cho͘-kài, liáu-āu kap Siōng-hái Hoat Cho͘-kài î-chhî kàu 1943 nî chiah hō͘ Ong Tiāu-bêng chhōa-thâu, Ji̍t-pún khòng-chè ê Lâm-kiaⁿ Kok-bîn Chèng-hú chhú-siau.
Goân-tāi Siong-gia̍p Gîn-hâng

**Goân-tāi Siong-gia̍p Gîn-hâng** (元大商業銀行) sī Tâi-oân ê chi̍t keng siong-gia̍p gîn-hâng, tī 1992 nî sêng-li̍p.
Pà-á-kho

**Pà-á-kho**, Latin hō-miâ **Pantherinae**, sio̍k Niau-kho ê chi̍t tōa lūi, ē-té thang hun chò Pà-sio̍k kap Neofelis-sio̍k.
Khái-ki Siong-gia̍p Gîn-hâng

**Khái-ki Siong-gia̍p Gîn-hâng Kó͘-hūn Iú-hān Kong-si** (凱基商業銀行股份有限公司), kán-chheng **Khái-ki Gîn-hâng** (凱基銀行), sī Tâi-oân ê chi̍t keng siong-gia̍p gîn-hâng.

## Guā-pōo lên-ket

*
An-thài Siong-gia̍p Gîn-hâng

**An-thài Siong-gia̍p Gîn-hâng** (安泰商業銀行), kán-chheng **An-thài Gîn-hâng** (安泰銀行), sī Tâi-oân ê chi̍t keng siong-gia̍p gîn-hâng.
Tāi-chiòng Siong-gia̍p Gîn-hâng

**Tāi-chiòng Siong-gia̍p Gîn-hâng** (大眾商業銀行), kán-chheng **Tāi-chiòng Gîn-hâng** (大眾銀行), sī Tâi-oân ê chi̍t keng siong-gia̍p gîn-hâng.
Davao Chhī

**Davao Chhī** ūi tī leh Hui-li̍p-pin ê Mindanao, chiàu 2015 nî phó͘-cha, ū jîn-kháu 1,632,991 lâng.
Wendy's

**Wendy's** sī Bí-kok ê khòa-kok sok-si̍t chhan-thiaⁿ liân-só, 1969 nî 11 goe̍h 15 Dave Thomas chhòng-li̍p. In sī thong sè-kài tē-3 tōa ê hamburger sok-si̍t chhan-thiaⁿ, 2016 nî ûi-chí ū 6503 keng tiàm.
Balikpapan

**Balikpapan** sī Ìn-nî Tang Kalimantan séng ê siâⁿ-chhī, ùi Borneo tó ê tang hái-hōaⁿ, ū jîn-kháu 70 bān chó-iū.
Ambon

**Ambon Chhī** (Ìn-nî-gí: *Kota Ambon*; Hô-lân-gí: *Amboyna*) sī Ìn-nî Maluku Séng ê siú-hú, mā sī Ambon Tó téng-bīn ê chú siâⁿ, 2010 nî ê jîn-kháu ū 33 bān.

Lūi-pia̍t:Maluku ê chhī
Cebu Chhī

**Cebu Chhī** sī Hui-li̍p-pin Cebu séng ê siú-hú, kui-ê to͘-hūi-khu sī Hui-li̍p-pin tē-jī tōa--ê.