open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Khek-koan

**Khek-koan** (客觀; pe̍h-ōe: **kheh-koan**) sī chi̍t ê tiat-ha̍k ê tiong-sim khài-liām. Khek-koan ê ì-sù sī chi̍t ê sū-bu̍t bô siū-tio̍h chú-koan su-sióng kap ì-sek ê éng-hióng lâi to̍k-li̍p chûn-chāi ê sèng-chit. Khek-koan ê sū-si̍t bōe siū-tio̍h lâng ê su-sióng, kám-kak, kang-khū kap kè-sǹg téng-téng chú-koan ê éng-hióng lâi kái-piàn.
Canterbury

**Canterbury** sī Eng-lân ê kàu-tn̂g siâⁿ, sī UNESCO Sè-kài Ûi-sán, i sī hêng-chèng-khu Cantebury Chhī ê 1 pō͘-hūn, sio̍k Kent kūn koán lāi.

Lūi-pia̍t:Kent
Má-la̍k-kah Chhī

**Má-la̍k-kah Chhī** (Hàn-jī: 馬六甲市, Má-lâi-gú: Bandaraya Melaka), he̍k-chiá kóng **Má-la̍k-kah**, sī Má-lâi-se-a Má-la̍k-kah Chiu ê siú-hú, ū jîn-kháu 48 bān gōa. Má-la̍k-kah sī Má-lâi-se-á ê kū-siâⁿ, chhī-lāi sī chí-tēng ê UNESCO Sè-kài Ûi-sán.
Hái-po͘

**Hái-po͘** (海埔) he̍k-chiá **soa-po͘** (沙埔) sī iû hái-chúi poaⁿ-ūn tui-chek ê tui-chek-bu̍t, it-poaⁿ sī soa ia̍h-sī chio̍h, chòe-āu chiâⁿ-chò hái-kîⁿ  ê chi̍t pō͘-hūn.
Pí-kàu chong-kàu-ha̍k

**Pí-kàu chong-kàu-ha̍k** (比較宗教學) sī chong-kàu-ha̍k lāi-bīn ê chi̍t ê ha̍k-kho; chú-iàu sī teh hun-sek kiam pí-kàu sè-kài kok-chióng chong-kàu ê koan-tiám kap su-sióng.
Lūi-pia̍t:Chong-kàu-ha̍k
Kho-ha̍k kek-bēng

**Kho-ha̍k kek-bēng** (科學革命; *scientific revolution*) sī kīn-sè le̍k-sú siōng, hiān-tāi kho-ha̍k tī Au-chiu hoat-gê ê chi̍t toāⁿ sî-kî. Tī hit toāⁿ sî-kî, sò͘-ha̍k, bu̍t-lí-ha̍k, thian-bûn-ha̍k, seng-bu̍t-ha̍k kap hoà-ha̍k téng-téng ha̍k-kho lóng chhut-hiān tu̍t-phoà-sèng ê chìn-pō͘, ah chia-ê tì-sek kái-piàn liáu jîn-lūi tùi chū-jiân ê gán-kài kap sim-thài. Kho-ha̍k kek-bēng goân-chū Au-chiu bûn-gē-ho̍k-heng sî-tāi bóe-kî, khai-sí māi-hiòng kho-ha̍k chìn-pō͘ ê le̍k-têng, chit-ê sî-kî it-ti̍t iân-sio̍k kàu 18 sè-kí kap 19 sè-kí. Iû kho-ha̍k kek-bêng só͘ chō-sêng ê chhiong-kek, chō-sêng āu-lâi khé-bông ūn-tōng ê chhut-hiān, iā éng-hióng tio̍h kui-ê Au-chiu siā-hōe.
Hái-chúi e̍k-tiûⁿ

**Hái-chúi e̍k-tiûⁿ** (海水浴場) sī chi̍t chióng siat-tì chāi hái-kîⁿ piⁿ, thê-kiong iû-kheh kap bîn-chiòng chìn-hêng hái-chúi gû-lio̍k ê só͘-chāi. Hái-chúi e̍k-tiûⁿ thong-siông kan-na tī joa̍h-lâng êng-ūn. Hái-chúi e̍k-tiûⁿ it-poaⁿ lóng ū toā biān-chek ê soa-po͘, iā ē soán-te̍k bô ta-chio̍h ê hái-kîⁿ só͘-chāi.
Chio̍h-nn̄g

**Chio̍h-nn̄g** (石卵; *pebble*) sī chi̍t chióng poàⁿ-kèng 4 chì 64 hô-bí ê sè-lia̍p chio̍h-thâu. It-poaⁿ kháu-gí ē kóng chò **chio̍h-nn̄g-á** (石卵仔).
Po͘-thâu

**Po͘-thâu** (埠頭), he̍k-chiá **bé-thâu** (碼頭), sī thê-kiong tō͘-lûn khò-hōaⁿ, iû-kheh kap hòe-bu̍t chiūⁿ-lo̍h chûn ê só͘-chāi.

Lūi-pia̍t:Chúi-lō͘ ūn-su
Gî-lân Pêng-goân

**Gî-lân Pêng-goân** (宜蘭平原) sī ūi-tī Tâi-oân tang-pak-pō͘ Gî-lân-koān kéng-lāi ê chi̍t phìⁿ pêⁿ-po͘. Gî-lân Pêng-goân sī chi̍t phìⁿ biān-chek 320 pêng-hong kong-lí ê sió-hêng pêⁿ-po͘, iā sī choân Tâi-oân ê tē-saⁿ tōa pêⁿ-po͘. Lēng-goā iā hō-chò **Lân-iâng Pêng-goân** (蘭陽平原) kap **Kat-má-lán Pêng-goân** (噶瑪蘭平原).

Lūi-pia̍t:Gî-lân-koān ê tē-lí
Gî-lân-hô

**Gî-lân-hô** (宜蘭河) sī chi̍t tiâu liû-keng Tâi-oân Lân-iâng Pêⁿ-po͘ ê khe-chúi, iā sī Gî-lân-koān ê chú-iàu khe-chúi Lân-iâng-khe ê chi-liû.
Bondi Hái-po͘

**Bondi Hái-po͘** (Eng-bûn: *Bondi Beach*) sī Australia Sydney ê chi̍t phìⁿ ū-miâ ê hái-po͘. Bondi Hái-po͘ ūi-tī Sydney Tiong-sim Siong-gia̍p-khu tang-pêng tāi-iok 7 kong-lí ê só͘-chāi.
Chesil Hái-po͘

**Chesil Hái-po͘** (Eng-bûn: *Chesil Beach*) sī Eng-lân lâm-pō͘ Dorset ê chi̍t phìⁿ hái-po͘, iā sī Eng-kok saⁿ ê chú-iàu ê chio̍h-nn̄g-á hái-kîⁿ. *Chesil* sī Kó͘ Eng-gí ê *ceosel*  ia̍h-sī *cisel*, ì-sù chiū sī chio̍h-nn̄g-á.
Lân-iâng-khe

**Lân-iâng-khe** (蘭陽溪), khah-chá hō-chò **Gî-lân Lô-chúi-khe** (宜蘭濁水溪), sī chi̍t tiâu ūi-tī Tâi-oân tang-pak-pō͘ Lân-iâng Pêⁿ-po͘ ê toā-tiâu khe-chúi, iā sī Gî-lân-koān kéng-lāi siōng-tiōng-iàu ê khe-chúi. Lân-iâng-khe ê chú-liû choân-tn̂g ū 73 kong-lí. Lân-iâng-khe hoat-goân Gî-lân-koān chham Tâi-tiong-chhī kau-chiap só͘-chāi ê Lâm-ô͘ Pak-soaⁿ. Lân-iâng-khe liû-keng Sam-seng-hiong, Îⁿ-soaⁿ-hiong, Gō͘-kiat-hiong, Gî-lân-chhī kap Chòng-ûi-hiong, chòe-āu lâu-ji̍p Thài-pêng-iûⁿ.
Kau-thong sū-kò͘

**Kau-thong sū-kò͘** (交通事故), he̍k-chiá **chhia-hō** (車禍), sī tī tō-lō͘ kau-thong tiong, khan-sia̍p tio̍h kau-thong kang-khū ê chi̍t chióng ì-goā sū-kiāⁿ.
Pat-chiáng-khe

**Pat-chiáng-khe** ūi tī leh Tâi-oân, tī Ka-gī-koān kap Tâi-lâm-chhī heng-chèng-khu pian-kài téng-bīn, tn̂g-tō͘ 80.86 kong-lí, tùi A-lí-san hoat-goân.

Lūi-pia̍t:Ka-gī-koān ê khe
Lūi-pia̍t:Tâi-lâm-chhī ê khe
Thok-poa̍t

**Thok-poa̍t** (拓跋) sī kó͘-chá Sian-pi ê chi̍t ê sī-cho̍k. In sī Thok-poa̍t-pō͘ ê cho̍k-tiúⁿ.

Lūi-pia̍t:Ho̍k-sèⁿ
Keyakizaka46

**Keyakizaka46** (欅坂46) sī Ji̍t-pún ê cha-bó͘ im-ga̍k thoân-thé.

佇2025年9月23日宣布畢業。 

Lūi-pia̍t:Akimoto Yasusi
Penang ê Baba Hok-kiàn-ōe

**Penang ê Baba Hok-kiàn-ōe** sī kóng Penang chāi-tē 1 khoán thàu chin chē Má-lâi-ōe ēng-gí ê Hok-kiàn-ōe.

## Chham-khó
* 

Lūi-pia̍t:Giân-gú
Chúi-chhái

**Chúi-chhái** (水彩) sī chi̍t chióng lī-iōng chúi kap thàu-bêng gân-liāu lâi ōe-tô͘ ê hong-sek. Lī-iōng chúi-chhái só͘ chhòng-chok chhut-lâi ê chok-phín chiū hō-chò **chúi-chhái-ōe** (水彩畫). In-ūi gân-liāu sī thàu-bêng ê, só͘-í iōng chi̍t chân gân-liāu lâi khàm tī lēng-goā chi̍t chân gân-liâu bīn-téng, ē chō-sêng te̍k-sû ê hāu-kó. Chúi-chhái bô sek-ha̍p the̍h-lâi chhòng-chok toā-pak ê chok-phín, in-ūi chúi-chhái chin khoài-ta.

Lūi-pia̍t:Chúi-chhái-ōe
Tōng-le̍k Hóe-chhia

**Tōng-le̍k Hóe-chhia** (動力火車) sī iû nn̄g ūi Paiwan Cho̍k koa-chhiú Iû Chhiu-heng (尤秋興) kap Gân Chì-lîm (顏志琳) lâi chō-sêng ê Tâi-oân iáⁿ-chhiùⁿ thoân-thé.
Ko-hiông Chia̍t-ūn Khoân-chōng Khin-thih

**Khoân-chōng Khin-thih** (環狀輕鐵), goân kè-ōe miâ sī **Ko-hiông Chia̍t-ūn Lîm-káng Khin-thih** (高雄捷運臨港輕鐵), sī Tâi-oân Ko-hiông Chia̍t-ūn êng-ūn-tiong ê kheng-thih ūn-su hē-thóng, iā sī A-chiu Sin Oan-khu ê chi̍t pō͘-hūn. Ko-hiông-chhī Chèng-hú Chia̍t-ūn Kang-têng-kio̍k ùi 2001 nî khai-sí gián-kiù heng-kiàn khin-thih ê khó-lêng-sèng, pēng thê-chhut tī thih-lō͘ tē-hā-hoà liáu-āu, lī-iōng Tâi-thih Lîm-káng-soàⁿ ê lō͘-soàⁿ lâi heng-kiàn khin-thih ê kè-ōe. Khoân-chōng Khin-thih siōng-chá thong-chhia ê pō͘-hūn sī Lî-á-lāi Chām kàu Khái-soân Tiong-hôa Chām, tī 2015 nî 10 goe̍h 16 thong-chhia. 2024 nî 1 goe̍h 1 hō, choân-sòaⁿ thong-chhia, khin-thih lō͘-sòaⁿ chèng-sek chiâⁿ-chò chi̍t khian.

## Chhia-chām



File:C3 Star of Cianjhen Station.JPG||Chiân-tìn chi Seng Chām


## Chù-kha
Kùi-chóa

**Kuì-choá** (挂紙), ia̍h-sī kiò choè **poē-bōng**, **poē-bō͘** (培墓), **thàm-bōng-chhù** he̍k-chiá **thàm-bō͘-chhù** (探墓厝), sī Tang-a lâng ê chit chióng hong-sio̍k. Tī kò͘-tīng ê sî-kan khì chhin-chhek ê bōng hia chè-sū. Hô-ló Bîn-cho̍k it-poaⁿ tī ta̍k-nî chheng-bêng khì kuì-choá, chiong chóa-chîⁿ kuì bōng ê bīn-téng, chiū-án-ne kiò choè „kuì-choá“.
Iûⁿ-ho̍k

**Iûⁿ-ho̍k** it-poaⁿ sī kóng Se-iûⁿ khoán ê ho̍k-chong, iû-kî sī kóng hiān-tāi ê se-chong kap iûⁿ-chong.
Éng-oán ê Seng-tiâu-kî

縮圖|Éng-oán_ê_Seng-tiâu-kî, 1897

***Éng-oán ê Seng-tiâu-kî*** sī Bí-kok ê chit siú ài-kok koa-khek. I sī Bí-kok chok-khek-ka John Philip Sousa tī 1896 nî siá ê, kin-á-ji̍t sī Bí-kok ê kok-ka chìn-hêng-khek.
Chū-jiân chai-hāi

**Chū-jiân chai-hāi** (自然災害), he̍k-chiá **thian-chai** (天災), sī chū-jiân-kài hoat-seng ê ī-siông hiān-siōng, chia-ê hiān-siōng ē chō-sêng sì-chiu-ûi ê seng-bu̍t kap jîn-lūi siā-hōe ê sún-hāi. Sè-kài Khì-siōng Cho͘-chit piáu-sī kóng, 90% ê chū-jiân chai-hāi lóng chham thiⁿ-khì, chúi iáu-koh-ū khì-hāu ū-koan-hē. Chū-jiân chai-hāi ê giâm-tiōng thêng-tō͘ chham jîn-kháu siū thian-chai éng-hióng ê toā-sè kap khoe-ho̍k lêng-le̍k ū-koan.
Bí-kok tē-lí

**[[Bí-kok]]** ūi-tī tē-kiû ê se-poàⁿ-kiû, iû Bí-kok pún-thó͘, Hawaii kap Alaska saⁿ ê pō͘-hūn lâi cho͘-sêng. Kî-tiong, Bí-kok pún-thó͘ pau-hâm tio̍h Pak Bí-chiu 48 ê sio-oá ê chiu-hūn, Hawaii sī ūi-tī Thài-pêng-iûⁿ ê kûn-tó, Alaska sī chē-lo̍h tī Pak Bí-chiu siōng-sai-pak ê poàn-tó. Tû-liáu pún-thó͘, Hawaii kap Alaska, tī Thài-pêng-iûⁿ kap Carib Hái téng, iáu-ū Puerto Rico téng-téng Bí-kok léng-thó͘. Bí-kok pún-thó͘ hun-pia̍t chham Ka-ná-tāi kap Be̍k-se-ko sio-oá, pēng chham Lō͘-se-a, Cuba kap Bahamas khoà-hái sio-tùi-thâu.
Lān-bîn

**Lān-bîn** (難民) sī î-bîn ê chi̍t chióng, tān-sī sī in-ūi chiàn-cheng ia̍h-sī chū-jiân chai-hāi téng-téng in-sò͘ lâi poaⁿ-soá kàu sin ê só͘-chāi.
I-liâu pó-hiám

**I-liâu pó-hiám** (醫療保險) sī chi̍t chióng chin chia̍p-khoàⁿ ê pó-hiám lūi-hêng; chú-iàu sī thè tâu-pó-jîn èng-hù bô-hoat-tō͘ ū-chhek ê i-liâu ho̍k-bū su-kiû kap châi-bū hong-hiám.
Lâm-bân bō͘-e̍k

**Lâm-bân bō͘-e̍k** (南蠻貿易) sī 16 sè-kí tiong-kî chì 17 sè-kí cho͘-kî Ji̍t-pún chham Phû-tô-gâ, Se-pan-gâ seng-lí-lâng ê bō͘-e̍k lâi-óng.
The World Factbook

***The World Factbook*** sī Bí-kok Tiong-iong Chêng-pò-kio̍k (CIA) chhut-pán ê tiau-cha pò-kò, hoat-pò͘ sè-kài kok-kok kap tē-khu ê tāi-khài chōng-hóng, pau-hâm jîn-kháu, tē-lí, chèng-tī, keng-chè téng ta̍k hong-bīn ê thóng-kè sò͘-kì. In-ūi CIA sī Bí-kok ê chèng-hú pō͘-bûn, só͘-í i-ê chu-liāu keh-sek kap lōe-iông lóng ài ha̍p-hô Bí-kok chèng-hú ê koaⁿ-hong su-kiû kap li̍p-tiûⁿ. *The World Factbook* lāi-té ê chu-liāu sī iû Bí-kok Kok-bū Pō͘, Bí-kok Phó͘-cha Kio̍k kap Bí-kok Kok-hông Pō͘ téng-téng chèng-hú pō͘-bûn kap kî-hā ê siong-koan tan-ūi thê-kiong.

## Gōa-pō͘ liân-kiat

* 
* ''CIA World Factbook'' as XML
* The ''World Factbook'' for Google Earth  – The *Factbook* as Google Earth placemarks
* On stephansmap.org – The *CIA World Factbook* accessible by location and date range; covers the years 2001–2007. All *Factbook* entries are tagged with "cia". Requires graphical browser with javascript.
* The current ''CIA World Factbook'' in Excel spreadsheet format

Lūi-pia̍t:Bí-kok ê chèng-hú
Pierre-Simon Laplace

**Pierre-Simon, marquis de Laplace** () sī chi̍t ūi Hoat-kok chin ū-miâ ê sò͘-ha̍k-ka kiam thian-bûn-ha̍k-ka. I-ê kho-ha̍k kòng-hiàn tùi sò͘-ha̍k, thóng-kè-ha̍k, bu̍t-lí-ha̍k kap thian-bûn-ha̍k ê hoat-tián lóng ū chin toā ê éng-hióng.
Chho͘ Tông Sù Kia̍t

**Chho͘ Tông Sù Kia̍t** (初唐四傑) sī Tiong-kok Tông-tiâu chho͘-kî ê 4 ūi bûn-ha̍k-ka, hun-pia̍t sī Ông Pu̍t, Iûⁿ Kéng, Lô͘ Chiàu-lîn kap Lo̍h Pin-ông.
Joseph Fourier

**Jean-Baptiste Joseph Fourier** () sī chi̍t ūi Hoat-kok Auxerre chhut-sin ê sò͘-ha̍k-ka kiam bu̍t-lí-ha̍k-ka. I siōng-chhut-miâ ê kòng-hiàn chiū sī thê-chhut Fourier kip-sò͘ kap i tī jia̍t-thoân-tō kap chín-tōng hong-bīn ê si̍t-chè èng-iōng. Fourier piàn-oāⁿ kap Fourier ê tēng-lí iā lóng sī í i-ê miâ lâi hō ê. Lēng-goā, Fourier iā sī un-sek hāu-èng ê hoat-hiān-chiá.
Adrien-Marie Legendre

**Adrien-Marie Legendre** () sī chi̍t ūi Hoat-kok ê sò͘-ha̍k-ka. I chú-iàu tùi thóng-kè-ha̍k, sò͘-lūn, thiu-siōng tāi-sò͘ kap sò͘-ha̍k hun-sek hong-bīn lóng ū kòng-hiàn.
Jean le Rond d'Alembert

**Jean-Baptiste le Rond d'Alembert** () sī chi̍t ūi Hoat-kok ê bu̍t-lí-ha̍k-ka, sò͘-ha̍k-ka kiam thian-bûn-ha̍k-ka.
Jean-Baptiste Biot

**Jean-Baptiste Biot** () sī chi̍t ūi Hoat-kok ê bu̍t-lí-ha̍k-ka, thian-bûn-ha̍k-ka kiam sò͘-ha̍k-ka. Biot bat tī tiān-chû-ha̍k ê gián-kiù tiong thê-chhut ū-miâ ê Biot-Savart hoat-chek.
François Arago

**Dominique François Jean Arago** (Catalunya: *Domènec Francesc Joan Aragó*; ) sī chi̍t ūi Hoat-kok Perpignan chhut-sin ê sò͘-ha̍k-ka, bu̍t-lí-ha̍k-ka, thian-bûn-ha̍k-ka kiam chèng-tī-ka. I iā sī Hoat-kok ê tē-25 jīm chóng-lí.
Émile Borel

**Félix Édouard Justin Émile Borel** () sī chi̍t ūi Hoat-kok ê sò͘-ha̍k-ka kiam chèng-tī-ka.
Pierre Bouguer

**Pierre Bouguer** () sī chi̍t ūi Hoat-kok ê sò͘-ha̍k-ka, tē-kiû bu̍t-lí-ha̍k-ka, chhek-tē-ha̍k-ka kiam thian-bûn-ha̍k-ka.
Guillaume de l'Hôpital

**Guillaume François Antoine, Marquis de l'Hôpital** () sī chi̍t ūi Hoat-kok ê sò͘-ha̍k-ka. I tī sò͘-ha̍k siōng ê chú-iàu kòng-hiàn sī tī bî-chek-hun, iû-kî sī siōng-chhut-miâ ê l'Hôpital ê hoat-chek.

Image:L'Hospital - Analyse des infiniment petits pour l'intelligence des lignes courbes, 1715 - 1425244.jpg|*Analyse des infiniment petits pour l'intelligence des lignes courbes*
Image:L'Hospital - Traité analytique des sections coniques et de leur usage pour la resolution des equations dans les problemes tant déterminez qu'indéterminez, 1720 - BEIC 1358532.jpg|*Traité analytique*
Joseph-Louis Lagrange

**Chio̍h-sè-hù Lúi La̍k-gông-ji̍t** (Hàn-jī: 石世富．磊．落昂日, Hoat-gí: Joseph-Louis Lagrange; ), pún-miâ **Giuseppe Lodovico Lagrangia** ia̍h-sī **Giuseppe Ludovico De la Grange Tournier**, sī chi̍t ūi Hoat-kok chek Ì-tāi-lī è khé-bông sî-tāi ê sò͘-ha̍k-ka kiam thian-bûn-ha̍k-ka. I bat tī hō͘ Phó͘-ló͘-se kok-ông Friedrich 2-sè chhiáⁿ, Friedrich kā i o-ló kóng i sī "Au-chiu siōng úi-tāi ê sò͘-ha̍k-ka".

## Seng-pêng
Lagrange ê lāu-pē hi-bāng i khì chò lu̍t-su, tān-sī i chū 17 hòe o̍h tio̍h bî-chek-hun khai-sí, tō tùi sò͘-ha̍k sán-seng hèng-chhù, chū-án-ne khai-sí gián-kiù sò͘-ha̍k. 1755 nî, i 19 hòe, siá ê lūn-bûn siū-tio̍h sò͘-ha̍k-ka Ô͘-í-la ê tiōng-sī, lâng tō thê-poa̍t--i hō͘ i chò Torino kàu-siū.

### Torino sî-kî (1955
Lagrange chá-kî ê gián-kiù hèng-chhù sī kā piàn-hun-hoat kah tōng-le̍k-ha̍k kiat-ha̍p, hoat-tián chhut hun-sek le̍k-ha̍k, kái-koat goe̍h-niû thian-pêng-tōng ê būn-tê, bo̍k-chheⁿ sì ê ūi-chheⁿ ūn-tōng, chi̍t-khòa khang-khòe mā tiāⁿ-tiāⁿ hō͘--ì tio̍h-sióng.

### Pek-lîm sî-kî (1766–1787)

1767 nî 9 goe̍h, Lagrange kah in pió-mōe Vittoria Conti kiat-hun.

## Kòng-hiàn

* Tâi-sò͘-ha̍k
* Sò͘-lūn
* Bî-chek-hun
** La̍k-gông-ji̍t seng chun
* Le̍k-ha̍k: khui-chhòng sin ka-kī ê le̍k-ha̍k lí-lūn La̍k-gông-ji̍t le̍k-hāk
* Thian-bûn-ha̍k
** La̍k-gông-ji̍t tiám
Se-iûⁿ tiat-ha̍k

**Se-iûⁿ tiat-ha̍k** (西洋哲學) sī Se-iûⁿ sè-kài ê chú-liû tiat-ha̍k su-sióng. Se-iûⁿ bûn-hoà ê tiat-ha̍k su-sióng ē-ēng tui-sò͘ kàu Kó͘-tāi Hi-lia̍p ê Hi-lia̍p tiat-ha̍k. Lo̍h-bóe thoân-ji̍p Bí-chiu kap Ò-chiu.
John Couch Adams

**John Couch Adams** () sī chi̍t ūi Eng-kok ê sò͘-ha̍k-ka kiam thian-bûn-ha̍k-ka, iā sī Hái-ông-chheⁿ ê kî-tiong chi̍t ūi hoat-hiān-chiá.
Charles Babbage

**Charles Babbage** () sī chi̍t ūi Eng-kok ê sò͘-ha̍k-ka, hoat-bêng-ka kiam ki-hāi kang-têng-su.
Icyang Parod

**Icyang Parod** (夷將·拔路兒; 1960 nî 12 goe̍h 2 ji̍t chhut-sì) sī Tâi-oân ê chèng-tī-chiá, chò kòe Tiong-hoa Bîn-kok hêng-chèng-īⁿ ê Goân-chū-bîn Úi-oân-hōe chú-jīm úi-goân (mā sī 2016 nî sin-jīm--ê) kap Sin-pak-chhī gī-oân.

I sī Gio̍k-lí chhut-sin ê Pangcah lâng, goân-chūn-bîn khoân-lī ūn-tōng-chiá.

## Chham-khó

* 新政府將上任 原民會正副主委就定位
Hā Chiang Toā-kiô

**Hā Chiang Toā-kiô** (廈漳大橋) ūi-tī Tiong-kok Hok-kiàn-séng ê Kiú-liông-kang ê chhut-hái-kháu. I pak-pêng chiap Ē-mn̂g-chhī ê Hái-chhng-khu, lâm-pêng chiap Chiang-chiu-chhī Liông-hái-chhī ê chiau-siong-kio̍k Chiang-chiu khai-hoat-khu.

Lūi-pia̍t:Chiang-chiu ê kiô
Ē-mn̂g Toā-kiô

**Ē-mn̂g Toā-kiô** (廈門大橋) sī ūi-tī Tiong-kok Hok-kiàn-séng Ē-mn̂g-chhī sai-pak-bīn ê chi̍t tiâu chhia-lō͘ toā-kiô. Tī 1987 nî 10 goe̍h 1 hō khai-sí si-kang, 1991 nî 4 goe̍h chú-thé kang-têng oân-sêng, 5 goe̍h thong-chhia.
Chhia-lō͘

**Chhia-lō͘** (車路), he̍k-chiá **kong-lō͘** (公路), sī liân-chiap siâⁿ-chhī, chng-thâu, thê-kiong hō͘ khì-chhia hêng-sú pēng khū-pī it-tēng ki-su̍t piau-chún kap siat-si ê lō͘.
Hái-chhng Toā-kiô

**Hái-chhng Toā-kiô** (海滄大橋) sī chē-lo̍h tī Ē-mn̂g sai-káng tiong-pō͘, ùi Ē-mn̂g-tó thong-óng Hái-chhng ê chhia-lō͘ toā-kiô.

## Guā-pōo liân-kiat

*
Lo̍k-iông-kiô

**Lo̍k-iông-kiô** (洛陽橋) sī chi̍t tiâu ūi-tī Tiong-kok Hok-kiàn-séng Choân-chiu-chhī Lo̍k-kang-khu kap Hūi-oaⁿ-koān kau-kài-chhù ê chio̍h-thâu-kiô.
Chi̍p-bí Toā-kiô

**Chi̍p-bí Toā-kiô** (集美大橋) sī chi̍t tiâu chē-lo̍h tī Tiong-kok Hok-kiàn-séng Ē-mn̂g-chhī ê pak-pêng-bīn ê chhia-lō͘ toā-kiô.
An-pêng-kiô

**An-pêng-kiô** (安平橋), iā hō-chò **Gō͘-lí-kiô** (五里橋), sī chi̍t tiâu ūi-tī Tiong-kok Hok-kiàn-séng Choân-chiu-chhī An-hái-tìn ê tn̂g kiô.
Choân-chiu-oan Toā-kiô

**Choân-chiu-oan Toā-kiô** (泉州灣大橋) sī chi̍t tiâu ūi-tī Tiong-kok Hok-kiàn-séng Choân-chiu-chhī ê chhia-lō͘ toā-kiô, iā hō-chò **Choân-chiu-chhī Khoân-siâⁿ Ko-sok Kong-lō͘ Saⁿ-kî** (泉州市環城高速公路三期).
Gio̍k-liû-kiô

**Gio̍k-liû-kiô** (玉流橋; 옥류교) sī chi̍t tiâu ūi-tī Tiâu-sián Pêng-jióng Tāi-tông-kang téng ê kiô.
Tô͘-bûn-kang Toā-kiô

**Tô͘-bûn-kang Toā-kiô** (圖們江大橋) sī chi̍t tiâu liân-chiap Tiong-kok Kiat-lîm-séng kap Tiâu-sián Hâm-kèng Pak-tō ê kiô
Chêng-jîn-kiô

**Chêng-jîn-kiô** (情人橋) sī chi̍t tiâu ūi-tī Tâi-oân Sin-pak-chhī Tām-chúi-khu ê kiô, iā sī Tām-chúi Hî-jîn Bé-thâu ê khoà-káng toā-kiô.
Éng-hok-kiô

**Éng-hok-kiô** (永福橋) sī chi̍t tiâu hāⁿ-kòe Sin-tiàm-khe ê chhia-lō͘ toā-kiô, liân-chiap Tâi-oân Tâi-pak-chhī Tiong-chèng-khu kap Sin-pak-chhī Éng-hô-khu.
Sin-pak Toā-kiô

**Sin-pak Toā-kiô** (新北大橋) sī chi̍t tiâu liân-chiap Tâi-oân Sin-pak-chhī Sam-tiông-khu Jī-tiông So͘-hông-tō lióng-hoāⁿ ê kiô.
Tiong-Chiang Tōa-kiô

**Tiong-Chiang Toā-kiô** (中彰大橋) sī chi̍t tiâu hāⁿ-kòe O͘-khe, liân-chiap Tâi-oân Tâi-tiong-chhī Liông-chéⁿ-khu kap Chiang-hoà-koān Sin-káng-hiong ê kiô.
Le̍k-bí-kiô

**Le̍k-bí-kiô** (綠美橋) sī chi̍t tiâu ūi-tī Tâi-oân Lâm-tâu-koān kéng-lāi ê kiô, hāⁿ-kòe Bâu-lô-khe.
Sai-lê Tōa-kiô

**Sai-lê Toā-kiô** (西螺大橋), Ji̍t-pún sî-tāi hō-chò **Lô-chúi-khe Toā-kiô** (濁水溪大橋), sī chi̍t tiâu hāⁿ-kòe Lô-chúi-khe khe-bóe, liân-chiap Chiang-hoà-koān kap Hûn-lîm-koān ê kiô.
Pak-káng Koan-kong Toā-kiô

**Pak-káng Koan-kong Toā-kiô** (北港觀光大橋) sī chi̍t tiâu hāⁿ-kòe Pak-káng-khe khe-bóe, liân-chiap Tâi-oân Hûn-lîm-koān Pak-káng-tìn kap Ka-gī-koān La̍k-kha-hiong ê chhia-lō͘ toā-kiô.
Hudson Hô

**Hudson Hô** (Eng-bûn: *Hudson River*) sī Bí-kok New York Chiu ê chi̍t tiâu kang-chúi. Tn̂g-tō͘ ū 507 kong-lí. Hudson Hô ê khe-bóe lâu-ji̍p New York Káng, sī New York Chiu ê keng-chè miā-me̍h. Ùi pak hiòng lâm, Hudson Hô lâu keng-kòe New York Chiu ê tang-pō͘; keng-kòe New York Chhī kap Albany Chhī; khe-bóe sī New York Chiu kap New Jersey Chiu ê kau-kài só͘-chāi. Chit tiâu kang-chúi ê miâ-hō lâi-chū Eng-kok thàm-hiám-ka Henry Hudson.
Kang

**Kang** ū khó-lêng sī kóng:

*Kang (工): sî-kan ê tan-ūi.
*Kang: bu̍t-lí-ha̍k siōng tùi la̍t chok-iōng ê koan-liām.
*Kang-chúi (江水): toā tiâu ê khe-chúi.
*Kang (公): hiông-sèng.
East Kang

**East Kang** (Eng-bûn: *East River*) sī Bí-kok New York Chiu New York Chhī chhī-lāi ê chi̍t tiâu hái-kiap. East Kang sui-jiân hō-chò kang, tān-sī i pēng m̄-sī chi̍t tiâu chin-chhiáⁿ ê hô-chhoan.
Catskill Soaⁿ

**Catskill Soaⁿ** (Eng-bûn: *Catskill Mountain*) sī Bí-kok New York Chiu se-lâm-bīn ê chi̍t phìⁿ koân-phiâⁿ só͘-chāi.
Adirondack Soaⁿ-lêng

**Adirondack Soaⁿ-lêng** (Eng-bûn: *Adirondack Mountains*) sī Bí-kok New York Chiu tang-pak-pō͘ ê chi̍t lia̍p soaⁿ-lêng; it-poaⁿ lóng kā i khoàⁿ chò sī Appalachia Soaⁿ-lêng ê chi̍t pō͘-hūn.
57 Ke (Manhattan)

**57 Ke** (Eng-bûn: *57th Street*) sī Bí-kok New York Chhī ê chi̍t tiâu chú-iàu tō-lō͘, iā sī chin ū-miâ-siaⁿ ê siong-khoan, chū-chi̍p tio̍h chē-chē sē-su̍t ōe-lông, ko-kip chhan-thiaⁿ kap siong-tiàm. 57 Ke khiā tī Tiong-iong Kong-hn̂g ê lâm-pêng 2 ê ke-khu ê só͘-chāi.
Ko-pîn-khe Siâ-tiong-kiô

**Ko-pîn-khe Siâ-tiong-kiô** (高屏溪斜張橋) sī Tâi-oân ê chi̍t tiâu hāⁿ-kòe Ko-pîn-khe ê Hok-ní-mô͘-sa Ko-sok-kong-lō͘ ê chhia-lō͘ kiô, liân-chiap Ko-hiông-chhī ê Toā-chhiū-khu kap Pîn-tong-koān ê Kíu-jû-hiong, sī liân-lo̍k Ko-hiông kap Pîn-koān nn̄g ê koān-chhī ê tiōng-iàu kau-thong lō͘-soàⁿ.
Ellis Tó

**Ellis Tó** (*Ellis Island*) sī tiàm-tī Bí-kok New York Chiu New Tork Káng lāi ê chi̍t ê tó-sū; chham Liberty Tó sio-oá.

## Tsù-kái
Liberty Tó

**Liberty Tó** (*Liberty Island*), thang hoan-e̍k chò **Chū-iû-tó** (自由島), sī Bí-kok New York Káng lāi ê chi̍t ê bô-lâng toà ê sió-tó.
New York Káng

**New York Káng** (Eng-bûn: *New York Harbor*) sī kīn-oá Bí-kok New York Chhī Hudson Kang khe-kháu chiu-piⁿ só͘-ū khe-chúi kap hái-oan ê chóng-chheng.

Lūi-pia̍t:Bí-kok ê káng-kháu
Campione!

sī chi̍t-pō͘ Ji̍t-pún ê khin-sió-soat, chok-chiá sī Tiōng-goa̍t Sêng, ùi 2008 nî khai-sí chhut-pán. Āu-lâi ū kái chò báng-gah kap tōng-oē.
## Kò͘-sū
Chháu-tè Hō͘-tông, i sī chi̍t-ê chhì sîn chi jîn, tit-tio̍h sîn ê la̍t-liōng. Sui-jiân i nǹg-bāng chò chi̍t-ê phhó͘-thong ê ko-tiong-siⁿ, m̄-kó  chi̍t-ê chū-chheng sī in ài-jîn-á ê cha-bó͘-gín-á Erica soah m̄ hō͘ i án-ne.
## Jîn-bu̍t
;Chháu-tè Hō͘-tông (Kusanagi Godō)
:Tē-chhit-ūi chhì-sîn-chiá(弒神者), phah-tó tāi-piáu sèng-lī ê bô-sūn-chiông chi sîn iā tio̍h-sī kó͘ Pho-su ê chiàn-sîn Verethragna,jī-chhiá koh chhoàn-toa̍h(篡奪) i ê chap-toā-hoà-sin koân-lêng(權能) ê lâng.
:Ū-kàu bô sek-ha̍p ka-kī chok-chiàn. Ūi-tio̍h kap bô-sūn-chiông chi sîn ah sī tông-cho̍k ê chhì-sîn-chiá sio-chiàn, put-sam-sî hō͘ sin-khu-piⁿ ê cha-bó͘-gín-á hiàn-chhut ka-kī ê tì-sek (kap chhùi-tûn).  
;Erica Blandelli
:Chit-chhut ê tē-it-lú-chú-kak. Cha̍p-la̍k hoè ê Italy Milan siàu-lú. Ū  ' Chhim-hông 0k-môo (Diavolo Rosso)'  ê chheng-hō.  Chū-chheng  Hō͘-tông ê ' ài-jîn'. Gâu ham lâng kau-liû ,  tùi koán-lí kap  tì-bô͘ chin ū-chi̍t-keng thò.  
; Bān-lí-kok Iū lí(Mariya Yuri)
:Tē-jī lú-chú-kak. Cha̍p-la̍k hoè ê su-li̍p  Siâⁿ-lâm ha̍k-īⁿ ko-tiong-pō͘ chi̍t nî la̍k pan ê ha̍k-seng.
;Liliana Kranjčar
:  Tē-saⁿ lú-chú-kak. Cha̍p-la̍k hoè ê Tang-au siàu-lú ,  kiàm chi iau-chiaⁿ. Kah-ì siá ài-chêng  ( siàu-siūⁿ )  sió-soat ,  
chin gâu chò ka-sū. 
; Chheng-chhiu-oān Hūi-ná (Seishūin Ena)
: Tē-sì lú-chú-kak. Ji̍p-pún ê  miâ-ka tāi-piáu, jî-chhiáⁿ sī sì-ka tiong ê chi̍t kak,  Chheng-chhiu-oān ka ê to̍k-seng-lí.
## Bàng-gah
Tī *Super Dash & Go!* ê 2011 nî 12 goe̍h hō kàu 2013 nî 6 goe̍h-hō liân-chài, chok oē sī Pán-pún chhù-lông.
## Tōng-oē
13 chi̍p ê kái-pian tōng-oē iû Diomedéa chè-chok, 2012 nî 7 goe̍h tī Ji̍t-pún hòng-sàng. Phìⁿ-thâu sī Eng-chhoan Hui chhiùⁿ ê "BRAVE HEART", phìⁿ-boé sī Siáu-chhong Ûi chhiùⁿ ê "Raise".
## Goā-pō͘ Liân-kiat
*Khin-sió-soat ê koaⁿ-bāng 
*Tōng-oē ê koaⁿ-bāng
Pán-pîⁿ

**Pán-pîⁿ** sī 1 koán pêng-tâi, it-poaⁿ sī siat tī sek-gōa ê tē-pán, tiāⁿ-tiāⁿ sî tùi si̍t-chè ê thô͘-kha ēng thiâu-á chi-chhî--khí-lâi ê chhâ pang kò͘-chō.

Tī Eng-gí it-poaⁿ ēng *deck* ("kah-pán") kiò chit khoán kò͘-chō-bu̍t.

## Chhham-khó

## Siong-koan
* Chng-pîⁿ
Bú-î Soaⁿ-me̍h

**Bú-î Soaⁿ-lêng** (武夷山脈) sī tiàm tī Tiong-kok Kang-sai-séng kap Hok-kiàn-séng kau-kài ê chi̍t chō soaⁿ-me̍h. Bú-î ê miâ-hō sī lâi-chū Hok-kiàn ê soaⁿ-sîn Bú-î-kun. Bú-î Soaⁿ-me̍h pak-pêng kīn-oá Sian-hâ-niá, lâm-pêng kīn-oá Kiú-liân-soaⁿ, têng-hiān chhut tang-pak kap sai-lâm ê kiâⁿ-hiòng. Soaⁿ-me̍h ê tn̂g-tō͘ tāi-iok 550 kong-lí, hái-poa̍t 1000 kong-chhioh chó-iū. Bú-î Soaⁿ-me̍h iā sī Kàm-kang, Hú-hô, Sìn-kang kap Bân-kang ê soaⁿ-niā. Bú-î Soaⁿ-me̍h ê toā-soaⁿ-bó sī Hông-kong-soaⁿ, hái-poa̍t 2158 bí, khiā tī Kang-sai Iân-san-koān kap Hok-kiàn Bú-î-soaⁿ-chhī ê kau-kài, sī Tiong-kok tang-lâm-pō͘ siōng koân ê soaⁿ-hong.
Soaⁿ-niā

**Soaⁿ-niā** (山岭), iā thang kóng **pun-chúi** (分水), sī hun-kheh kīn-oá liû-he̍k ê tē-lí ê chū-jiân kài-soàⁿ. Soaⁿ-niā tû-liáu sī tē-lí-siōng ê kài-soàⁿ, iā tiāⁿ-tiāⁿ sī chèng-tī-siōng ê hun-kài-soàⁿ.
Tang-pak Pêng-goân

**Tang-pak Pêng-goân** (東北平原) sī chi̍t phìⁿ ūi-tī Tiong-kok tang-pak-pō͘ ê Tāi Heng-an-niá, Siáu Heng-an-niá kap Tiông-pe̍k-san tiong-ng ê pêⁿ-po͘. Pak-pêng ùi Jūn-kang khai-sí hiòng-lâm chì Liâu-tong-oan. Tang-pak Pêng-goân ê hái-poa̍t toā-hūn lóng tī 200 bí í-hā, sī Tiong-kok biān-chek siōng-toā ê pêⁿ-po͘.

Tang-pak Pêng-goân ê thó͘-chân kāu, thó͘-tē hûi-ak, keng-tē iā chin khoah, sī Tiong-kok tiōng-iàu ê niû-si̍t sán-khu.

Tang-pak Pêng-goân chú-iàu iû pak-pō͘ ê Siông-jūn Pêng-goân, lâm-pō͘ ê Liâu-hô Pêng-goân kap tang-pak-pō͘ ê Sam-kang Pêng-goân lâi cho͘-sêng.
Hoâ-pak Pêng-goân

**Hoâ-pak Pêng-goân** (華北平原) sī chi̍t phìⁿ ūi-tī Tiong-kok Hoâ-pak tē-khu ê pêⁿ-po͘, iā hō-chò **Hông-hoâi-hái Pêng-goân** (黃淮海平原).
Sam-kang Pêng-goân

**Sam-kang Pêng-goân** (三江平原) sī chi̍t phìⁿ ūi-tī Tiong-kok Hek-lêng-kang-séng tang-pō͘, Tiông-pe̍k-san pak-pêng, Siáu Heng-an-niá tang-pêng, Hek-liông-kang-kang lâm-pêng, Ussuri Kang sai-pêng ê pêⁿ-po͘. Sam-kang Pêng-goân ū Siông-hoa-kang lâu keng-kòe chia, sī Tang-pak Pêng-goân ê chi̍t pō͘-hūn. Sam-kang Pêng-goân kīn-oá Lō͘-se-a, pêⁿ-po͘ lāi chú-iàu sī làm-tē, lông-sán-phín ū be̍h-á kap chúi-tiū.
Làm-tē

**Làm-tē** (湳地), he̍k-chiá **tâm-chúi-tē** (澹水地) kap **ùn-tē** (塭地), sī chi̍t chióng te̍k-sû ê chū-jiân thé-hē, iā sio̍k-î tâm-tē ê chi̍t chióng, tān-sī ia̍h ū i ka-kī ê te̍k-teng.
Hok-chiu Pêng-goân

**Hok-chiu Pêng-goân** (福州平原), iā chiū sī **Hok-chiu Phûn-tē** (福州盆地), sī Tiong-kok Hok-kiàn Bân-kang khe-bóe tē-khu ê chi̍t phìⁿ chhiong-chek kap hái-chek pêⁿ-po͘. Chóng biān-chek 489.1 pêng-hong kong-lí, sī Hok-kiàn ê tē-jī toā pêⁿ-po͘. Hok-chiu-chhī ê chhī-khu chiū khiā tī chit phìⁿ pêⁿ-po͘ téng.
Chiang-chiu Pêng-goân

**Chiang-chiu Pêng-goân** (漳州平原) sī ūi-tī Tiong-kok Bân-lâm iân-hái ê chi̍t phìⁿ pêⁿ-po͘, iā sī Hok-kiàn ê tē-it toā pêⁿ-po͘, chóng biān-chek ū 566 pêng-hong kong-lí. Chiang-chiu Pêng-goân ê khì-hāu un-loán koh chhî-lūn, thó͘-tē iā chin hûi-ak, in-chhú lông-gia̍p hui-siông hoat-ta̍t, ū Bân-lâm kok-chhng (閩南穀倉) ê miâ-hō.
Imjin Kang

**Imjin Kang** () ia̍h **Rimjin Kang** (림진강), sī chi̍t tiâu tī Tiâu-sián Poàn-tó téng ê hô-chhoan; ūi-tī pak-hūi 38 tō͘ chi-kan, ùi Pak Tiâu-sián lâu keng-kòe Hân-kok, chòe-āu lâu-ji̍p N̂g-hái.
Cheonggye Chhoan

**Cheonggye Chhoan** ( *Chheng-khe-chhoan*) sī chi̍t tiâu lâu keng-kòe Hân-kok Seoul chhī-tiong-sim ê hô-chhoan.
Nakdong Kang

**Nakdong Kang** ( *Lo̍k-tong-kang*) sī Hân-kok kéng-lāi siōng-tn̂g ê hô-chhoan, tn̂g-tō͘ 525 kong-lí; i-ê liû-he̍k biān-chek lóng-chóng ū 23,384 pêng-hong kong-lí. Nakdong Kang ê chúi-hē goân-chū Tiâu-sián Poàn-tó tang-pêng-bīn ê Taebaek Soaⁿ-me̍h, lâu keng-kòe Daegu kap Busan nn̄g ê Hân-kok tang-lâm-pō͘ ê toā siâⁿ-chhī, chòe-āu tī Busan lâu-ji̍p Ji̍t-pún-hái; sī Tiâu-sián Poàn-tó siōng-kài chú-iàu ê kî-tiong chi̍t ê chúi-hē.
Hàn-kang (Hân-kok)

**Hàn-kang** (漢江; 한강 *Han-gang*) sī Tiâu-sián Poàn-tó tē-sì tn̂g ê hô-chhoan, kīn-chhù-î Ah-lio̍k-kang, Tô͘-bûn-kang kap Nakdong Kang. Hàn-kang sī iû khí-goân chū Taebaek Soaⁿ-me̍h ê Lâm-hàn-kang (南漢江) kap khí-goân chū Tiâu-sián Kŭmgang San ê Pak-hàn-kang (北漢江) cho͘-sêng. Lâm-hàn-kang chham Pak-hàn-kang chit nn̄g tiâu chú-iàu ê hô-chhoan tī Gyeonggi Tō hōe-ha̍p, ùi chia khai-sí hō-chò Hàn-kang. Lo̍h-bóe Hàn-kang ē lâu keng-kòe Seoul, chòe-āu lâu-ji̍p N̂g-hái.
Ganghwa-tó

**Ganghwa-tó** ( *Ganghwado*) sī tiàm tī Hân-kok Seoul sai-pak-bīn Sam-pat-soàⁿ hù-kīn ê chi̍t lia̍p tó-sū.
Lahn Hô

**Lahn Hô** (Tek-bûn: ) sī Tek-kok ê chi̍t tiâu hô-chhoan, iā sī Rhein Hô ê kî-tiong chi̍t tiâu pun-lâu.
Amper Hô

**Amper Hô** (Tek-bûn: ) sī Tek-kok Bayern lâm-pō͘ ê chi̍t tiâu hô-chhoan. I sī Isar Hô siōng-toā ê pun-lâu. Amper hoat-goân chū Ammer Ô͘, chòe-āu lâu-ji̍p Isar Hô; tn̂g-tō͘ lóng-chóng 185 kong-lí.
Pun-lâu

**Pun-lâu** (分流), he̍k-chiá **chi-liû** (支流), sī chúi-bûn-ha̍k tùi lâu-ji̍p lēng-goā chi̍t tiâu khe-chúi, bô ti̍t-chiap lâu-ji̍p hái ê hô-chhoan.
Aller Hô

**Aller Hô** (Tek-bûn: ) sī chi̍t tiâu lâu keng-kòe Tek-kok pak-pō͘ Sachsen-Anhalt kap Niedersachsen ê hô-chhoan, chòe-āu lâu-ji̍p Weser Hô, tn̂g-tō͘ lóng-chóng 211 kong-lí.
Paternoster liû-lông

**Paternoster** ("goán ê pē"; "") sī chi̍t khoán liû-lông, mā sǹg sī te̍k-sû siat-kè ê chi̍t chióng seng-kàng-ki, i hâm chi̍t cho͘ liân chò-hóe ê khai-hòng chhia-siuⁿ, bān-sok tńg se̍h hō͘ kî-tiong chi̍t pêng sī hiòng téng-bîn cháu, se̍h kàu siāng koân tiám chiah tó tńg--lo̍h-lâi, kàu siāng ē-té chia̍h koh se̍h hiòng téng-bīn, jî-chhiá ūn-chok tang-tiong bē thêng--lo̍h-lâi tán lâng, ēng-chiá tán kàu ūi to̍h sûi-sî ài chhut-ji̍p chhia-siuⁿ.

Pún khoán liû-lông tī Au-chiu khah phó͘-phiàn, chóng-sī khó-lū an-chông-sèng, chi̍t kóa kok-ka kìm-chí lâng koh sin siat Paternoster liû-lông.

## Le̍k-sú
Eng-kok ê Peter Ellis tī 1868 nî ùi Liverpool ê lâu-á-chhù *Oriel Chambers* an-chong ê liû-lông ē-sài sǹg sī chit koán. Kàu 1877, Peter Hart tit tio̍h thâu 1 hūn paternoster ê choan-lī.

"Paternoster" chit-ê miâ sī Chú ê Kî-tó-bûn ê Latin-gí thâu 2 jī. Hō chit-ê miâ sī in-ūi i seⁿ chò ná chhiūⁿ kî-tó teh ēng ê liām-chu.

Lūi-pia̍t:Seng-kàng-ki
Lūi-pia̍t:Ki-hâi
Tiān-khì mò͘-tah

**Tiān-khì mò͘-tah** (Eng-gí: *electric motor*), it-poaⁿ kiò **mò͘-tah**, he̍k-chiá kóng **tiān-tōng-ki** (電動機), sī chiong tiān-le̍k choán chò ki-hâi-le̍k ê chi̍t khoán ki-hâi. Thoân-thóng hêng-sek ê mò͘-tah, sī lī-ēng tiān-liû sán-seng chû-tiûⁿ lâi sak tāng mò͘-tah chhia-sim tńg-se̍h.

## Chham-chiàu
Kî-tó

**Kî-tó** sī sûn-kiû hiòng sìn-gióng ê tùi-siòng kau-thong ê hêng-tōng, tiāⁿ phòe-ha̍p (m̄-koh bô it-tēng ū) gōa-hián ê tōng-chok kap kóng-ōe ia̍h sī sim-lāi ê àm-siūⁿ.
Ems Hô

**Ems Kang** (Tek-bûn: ; Hô-lân-bûn: ) sī Tek-kok ê chi̍t tiâu hô-chhoan.

Lūi-pia̍t:Hô-lân ê khe
Inn Hô

**Inn Hô** (Tek-bûn: ) sī chi̍t tiâu lâu keng-kòe Sūi-se, Ò-tē-lī kap Tek-kok ê hô-chhoan, i iā sī Donau Hô ê pun-lâu, tn̂g-tō͘ lóng-chóng 517 kong-lí.
Caterina de' Medici

**Caterina de' Medici** (1519 nî 4 goe̍h 13 – 1589 nî 1 goe̍h 5 ji̍t) sī Italia chhut-sin ê Hoat-kok ông-hō͘. I tùi Thian-chú-kàu kap Huguenot-phài (Sin-kàu) chi kan ê chiàn-cheng chin ū éng-hióng.

## Chham-khó
*
Main Hô

**Main Hô** (Tek-bûn: ) sī chi̍t tiâu tī Tek-kok kéng-lāi ê hô-chhoan. Lâu keng-kòe Bayern, Baden-Württemberg kap Hessen, tn̂g-tō͘ lóng-chóng 524 kong-lí, chòe-āu tī Mainz lâu-ji̍p Rhein Hô.
Artemisia Gentileschi

**Artemisia Gentileschi** (1593 nî 7 goe̍h 8 ji̍t – iok 1652/53 nî) sī Italia ê ōe-ka. I sī Baroque sî-kî Caravaggio sek ê siá-si̍t-chú-gī tē-2-tāi jîn-bu̍t.

## Chham-khó
* 

Lūi-pia̍t:Í-tāi-lī oē-ka
Okuni

**Okuni** (阿国), he̍k-chiá kiò **Izumo no Okuni** (出雲阿国), sī Ji̍t-pún ê bú-chiá, i ê bú hông jīn-ûi sī Kabuki ê goân-thâu.

## Chham-khó
*
Neckar Hô

**Neckar Hô** (Tek-bûn: ) sī chi̍t tiâu Tek-kok Baden-Württemberg kéng-lāi ê hô-chhoan, iā sī Rhein Hô ê tē-sì toā chi-liû, tn̂g-tō͘ lóng-chóng 367 kong-lí.
Christina (Sūi-tián)

**Christina** (1626 nî 12 goe̍h 8 ji̍t – 1689 nî 4 goe̍h 19) sī Sūi-tián ê kok-ông.

I sī lāu-pē kok-ông Gustav 2-sè Adolf kap Maria Elenora ê cha-bó͘-kiáⁿ, beh 6-hòe ê sî Gustav tī Lützen Chiàn-tò͘ tiong sí-bông, chio̍h hō͘ Christina chia̍p ūi.

Christina sī hit-tong-sî gē-su̍t ê chàn-chō͘-chiá, tùi Au-chiu bûn-hòa chin ū éng-hióng.

## Chham-khó
*
Tâi-lâm Ūn-hô

**Tâi-lâm Ūn-hô** (台南運河) sī Tâi-lâm-chhī Gō͘-kî Tiông-ōe-khu liân-chiap Tâi-lâm kū chhī-khu kap An-pêng-káng chi-kan ê chi̍t tiâu ūn-hô.
Lippe Hô

**Lippe Hô** (Tek-bûn: ) sī Tek-kok Nordrhein-Westfalen kéng-lāi ê chi̍t tiâu hô-chhoan, iā sī Rhein Hô ê chi-liû, tn̂g-tō͘ lóng-chóng 255 kong-lí.
Lú-cheng

**Lú-cheng** sī lú-sèng ê sîn-chit-chiá, tī bô-kâng chong-kàu ū bô-kâng ê chheng-ho͘, pí-lūn Hu̍t-kàu ū kiò lî-ko͘, Thian-chú-kàu ū kiò siu-lú.

## Chham-khó
Sam-kiap-hô

**Sam-kiap-hô** (三峽河) sī Tâi-oân Sin-pak-chhī kap Thô-hn̂g-chhī kéng-lāi ê chi̍t tiâu hô-chhoan, iā sī Tāi-hàn-khe ê chi-liû. Sam-kiap-hô lâu keng-kòe Sin-pak-chhī ê Sam-kiap-khu, Thô͘-siâⁿ-khu, Chhiū-nâ-khu kap Thô-hn̂g-chhī ê Tāi-khe-khu, tn̂g-tō͘ lóng-chóng 28.5 kong-lí, liû-he̍k biān-chek tāi-iok 200 pêng-hong kong-lí. Sam-kiap-khe sī Tâi-oân chin chió-sò͘ ēng "hô" lâi hō-miâ ê khe-chúi.

Lūi-pia̍t:Tām-chúi-hô chúi-hē
Lâm-sì-khe

**Lâm-sì-khe** (南勢溪) sī Tâi-oân Sin-pak-chhī kéng-lāi ê chi̍t tiâu khe-chúi, iā sī Sin-tiàm-khe ê kî-tiong chi̍t tiâu goân-liû. Lâm-sì-khe ê tn̂g-tō͘ lóng-chóng 45 kong-lí, liû-he̍k biān-chek 332 pêng-hong kong-lí. Liû-he̍k hâm-kài tio̍h Sin-pak-chhī ê U-lai-khu kap Sin-tiàm-khu lâm-pêng ê chi̍t pō͘-hūn.
Sin-tiàm-khe

**Sin-tiàm-khe** () sī Tâi-oân pak-pō͘ ê chi̍t tiâu hô-chhoan, iā sī Tām-chúi-hô ê saⁿ toā chi-liû chi-it. Sin-tiàm-khe ê tn̂g-tō͘ lóng-chóng 81 kong-lí, liû-he̍k biān-chek 921 pêng-hong kong-lí. Sin-tiàm-khe ê khe-thâu sī Pak-sì-khe, hiòng sai lâu chì Sin-pak-chhī ê Sin-tiàm-khu chham Lâm-sì-khe kap-lâu, chiâⁿ-chò Sin-tiàm-khe. Kap-lâu liáu-āu, hiòng pak lâu-ji̍p Kéng-bé-khe liáu-āu, chiâⁿ-chò Tâi-pak-chhī kap Sin-pak-chhī ê thian-jiân kau-kài. Jiân-āu Kéng-bé-khe chiah koh tī Káng-á-chhùi chham Tāi-hàn-khe kap-lâu, chiâⁿ-chò Tām-chúi-hô.

Lūi-pia̍t:Sin-tiàm-khe chúi-hē
Lūi-pia̍t:Tām-chúi-hô chúi-hē
Mixtape

**Mixtape** sī kóng kò-jîn ka-tī lio̍k tī lio̍k-im-tòa (he̍k-chiá kî-tha hêng-khoán mûi-thé) ê im-ga̍k chi̍p, it-poan sī kā bô-kâng chhiòng-phìⁿ ê koa hun siú chiàu it-tēng sūn-sū siu lio̍k.
Theh-puh

**Theh-puh** ( *têpu*; ) sī ū liâm-sèng ê po̍h phìⁿ, tiāⁿ ká chó chi̍t kho͘ he̍k-chiá hun chò it-tēng chhùn-chhioh hong-piān sú-iōng, tī i-liâu kap siu-lí khì-châi ê sî tiāⁿ ēng kò-pia̍t hêng-sek ê theh-puh.
Chí-lâm-khe

**Chí-lâm-khe** (指南溪) sī Tâi-oân Kéng-bé-khe ê chi̍t tiâu chi-liû.

Lūi-pia̍t:Sin-tiàm-khe chúi-hē
Hô-pêng-khe

**Hô-pêng-khe** (和平溪), chāi-tē hō-chò **Toā Lô-chúi-khe** (大濁水溪), sī ūi-tī Tâi-oân Gî-lân-koān kap Hoa-liân-koān kau-kài ê chi̍t tiâu khe. Hô-pêng-khe ê hoat-goân-tē sī Lâm-ô͘ Toā-soaⁿ ê tang-pak-hong, tn̂g-tō͘ lóng-chóng 50.73 kong-lí, liû-he̍k biān-chek tāi-iok 561.60 pêng-hong kong-lí. Chú-iàu ê pun-lâu ū Hô-pêng Lâm-khe kap Hô-pêng Pak-khe, keng-kòe Lâm-ò-hiong kap Siù-lîm-hiong, chòe-āu tī khe-kháu hun chò nn̄g ūi.
Lô-tong-khe

**Lô-tong-khe** (羅東溪) sî Lân-iâng-khe lâm-hoāⁿ siōng-toā ê chi-liû. I-ê khe-thâu iā hō-chò **Hân-khe** (寒溪), ah tiong-iû iā hō-chò **Kóng-heng-khe** (廣興溪). Lô-tong-khe lâu keng-kòe Tâi-oân Gî-lân-koān ê Tāi-tông-hiong, Tang-soaⁿ-hiong, Sam-seng-hiong kap Lô-tong-tìn téng hiong-tìn, sī Sam-seng-hiong kap Tang-soaⁿ-hiong kau-kài ê khe-lâu.
Lâm-ò-khe

**Lâm-ò-khe** (南澳溪), iā thang kiò **Toā Lâm-ò-khe** (大南澳溪), sī Tâi-oân Gî-lân-koān lâm-pō͘ ê chi̍t tiâu khe, lâu keng-kòe Gî-lân-koān ê Lâm-ò-hiong kap So͘-ò-tìn. Lâm-ò-khe ū Lâm-ò Lâm-khe kap Lâm-ò Pak-khe nn̄g tiâu chi-liû, chit nn̄g tiâu chi-liû tī khe-bóe kap-lâu, jiân-āu hiòng tang lâu-ji̍p Thài-pêng-iûⁿ.

It-poaⁿ lóng jīn-ûi Lâm-ò-khe ê goân-thâu sī Gî-lân-koān ê Sam-seng-soaⁿ.
Tang-soaⁿ-hô

**Tang-soaⁿ-hô** (冬山河) sī Tâi-oân Gî-lân Pêng-goân téng ê chi̍t tiâu hô-chhoan, tn̂g-tō͘ 24 kong-lí, lâu keng-kòe Gî-lân-koān ê Tang-soaⁿ-hiong kap Gō͘-kiat-hiong. Ùi tē-tô͘ téng lâi khoàⁿ, Tang-soaⁿ-hô hó-chhin-chhiūⁿ sī to̍k-chū lâu-ji̍p Thài-pêng-iûⁿ, tān-sī si̍t-chè-siōng i hām Gî-lân-hô kāng-khoán lóng chham Lân-iâng-khe tī khe-kháu ê só͘-chāi kap-lâu liáu-āu, chiah koh tâng-chê ji̍p-hái; in-chhú, Tang-soaⁿ-hô ē-ēng pī khoàⁿ-chò sī tn̂g-tō͘ khah tn̂g ê Lân-iâng-khe ê chi-liû, kiōng-tông lâi kò͘-sêng Lâng-iâng-khe chúi-hē ê chi̍t pō͘-hūn. Lēng-goā, Tang-soaⁿ-hô sī Tâi-oân chió-sò͘ ēng "hô" lâi hō-miâ ê khe-lâu.
Tang-lê-khe

**Tang-lê-khe** (東螺溪), iā hō-chò **Kū Lô-chúi-khe** (舊濁水溪), **Pak-táu-khe** (北斗溪), **Be̍h-sū-chhù-khe** (麥嶼厝溪), sī Tâi-oân sai-pō͘ ê chi̍t tiâu khe. Liû-he̍k lóng tī Chiang-hoà-koān kéng-lāi, tn̂g-tō͘ tāi-iok 30 goā kong-lí. Tang-lê-khe chit-má sī Lô-chúi-khe ê chi-liû, tān-sī tī kó͘-chá sî-tāi bat nn̄g pái chiâⁿ-chò Lô-chúi-khe ê chú-liû, lo̍h-bóe chiah in-ūi Sai-lê-khe chiâⁿ-chò chú-liû lâi piàn-chò chi-liû.
Ke-lâng-hô

**Ke-lâng-hô** () sī Tâi-oân pak-pō͘ ê chi̍t tiâu hô-chhoan, iā sī Tām-chúi-hô ê saⁿ toā chi-liû chi-it, tn̂g-tō͘ 86.4 kong-lí, lâu keng-kòe Ke-lâng-chhī, Sin-pak-chhī kap Tâi-pak-chhī. Chit tiâu khe sui-jiân hō-chò "Ke-lâng", put-kò si̍t-chè-siōng i-ê chú-liû kap chi-liû toā-hūn lóng tī Sin-pak-chhī kap Tâi-pak-chhī kéng-lāi, tī Ke-lâng-chhī ê pō͘-hūn kan-na 15 kong-lí niā. Ke-lâng-hô iā sī Tâi-oân chió-sò͘ ēng "hô" lâi hō-miâ ê khe-lâu.

## Chú-iàu chi-liû

* **Ke-lâng-hô**
** Gōa-siang-khoe
*** Hông-khoe
*** Lāi-siang-khoe 
** Khut-chhoan (, *Horikawa*)
** Lāi-kau-khoe

Lūi-pia̍t:Tām-chúi-hô chúi-hē
So͘-ò-khe

**So͘-ò-khe** (蘇澳溪) sī ūi-tī Tâi-oân tang-pak-pō͘ Gî-lân-koān So͘-ò-tìn tiong-pō͘ tē-khu ê chi̍t tiâu khe. Tn̂g-tō͘ 8.83 kong-lí, liû-he̍k biān-chek lóng-chóng 29.65 pêng-hong kong-lí, chòe-āu tī So͘-ò-káng lâu-ji̍p Thài-pêng-iûⁿ.
Tāi-khe-chhoan

**Tāi-khe-chhoan** (大溪川), iā kiò-chò **Tang-ò Pak-khe** (東澳北溪), sī Tâi-oân tang-pō͘ ê chi̍t tiâu hô-chhoan, ūi-tī Gî-lân-koān ê Thâu-siâⁿ-tìn. Tn̂g-tō͘ lóng-chóng 8 kong-lí, liû-he̍k biān-chek 20.6 pêng-hong kong-lí, chòe-āu tī Tāi-khe Hî-káng ê lâm-pêng lâu-ji̍p Thài-pêng-iûⁿ.
Chhân-liâu-hô

**Chhân-liâu-hô** (田寮河) sī Tâi-oân Ke-lâng-chhī kéng-lāi ê chi̍t tiâu hô-chhoan. Chhân-liâu-hô kó͘-chá hō-chò **Chhân-liâu-káng** (田寮港), sī choân Tâi-oân tē-it tiâu jîn-kang ūn-hô. Ùi goân-thâu Không-á-liâu lâu chì Ke-lâng-káng khe-kháu ê tn̂g-tō͘ tāi-iok 3.5 kong-lí, tiong-tô͘ ē keng-kòe Ke-lâng-chhī ê Sìn-gī-khu, Jîn-ài-khu kap Ke-lâng Biō-kháu iā-chhī hù-kīn.
Rotterdam Káng

**Rotterdam Káng** (Hô-lân-bûn: ) sī tiàm tī Hô-lân Rotterdam ê káng-kháu, iā sī Hô-lân bo̍k-chiân ê siōng-toā káng-kháu.
Hamburg Káng

**Hamburg Káng** (Tek-bûn: ) sī tiàm tī Tek-kok Hamburg ê chi̍t ê káng-kháu, iā sī sè-kài siōng-toā káng-kháu chi-it. Hamburg Káng tī Elbe Hô tī Pak-hái ê chhut-hái-kháu 110 kong-lí ê só͘-chāi.
Ē-mn̂g-káng

**Ē-mn̂g-káng** (廈門港) sī tiàm tī Tiong-kok Hok-kiàn-séng Ē-mn̂g-chhī ê chi̍t ê káng-kháu.
Siōng-hái-káng

**Siōng-hái-káng** (上海港) sī iû Tiong-kok Siōng-hái-chhī só͘ koán-hat ê káng-kháu, ū hun-chò kúi-ê káng-khu, chú-iàu hun-pò͘ tī Hông-phó͘-kang lióng-hoāⁿ, Tiông-kang ê chhut-hái-kháu kap Hâng-chiu-oan. Ùi 2010 nî khai-sí, Siōng-hái-káng chiâⁿ-chò thong-sè-kài siōng-toā ê hòe-kūi káng-kháu.
Tang-kiaⁿ-káng

**Tang-kiaⁿ-káng** (東京港; とうきょうこう *Tōkyō Kō*) sī Ji̍t-pún Tang-kiaⁿ-to͘ tiám tī Tang-kiaⁿ-oan ê chi̍t ê káng-kháu, iā sī Ji̍t-pún siōng-toā ê hòe-kūi chhú-lí káng-kháu.
Nagasaki Káng

**Nagasaki Káng** (長崎港; *Nagasaki Kō*) sī tiàm tī Ji̍t-pún Nagasaki Koān Nagasaki Chhī ê káng-kháu.
Amsterdam Káng

**Amsterdam Káng** (Hô-lân-bûn: ) sī Hô-lân siú-to͘ Amsterdam ê káng-kháu, iā sī Hô-lân bo̍k-chiân ê tē-jī toā káng-kháu, kīn-chhù-î Rotterdam Káng.
Houston Káng

**Houston Káng** (Eng-bûn: ) sī tiàm tī Bí-kok Texas Chiu tang-lâm-pō͘ ê chi̍t ê káng-kháu. Houston Káng sī Bí-kok goā-kok hòe-bu̍t chhú-lí-liōng siōng-toā ê káng-kháu, ka-siōng kok-lāi ê hòe-bu̍t-liōng iā sī choân-kok ê tē-jī toā káng-kháu.
Tâi-pak-káng

**Tâi-pak-káng** (台北港) sī tiàm tī Tâi-oân Sin-pak-chhī Pat-lí-khu ê chi̍t ê kok-chè siang-káng. I-ê tēng-ūi sī Ke-lâng-káng ê hù-chō káng-kháu, tān-sī i-ê biān-chek soah pí Ke-lâng-káng toā.
Ke-lâng-káng

**Ke-lâng-káng** (基隆港) sī tiàm tī Tâi-oân pak-pō͘ Ke-lâng-chhī ê chi̍t ê hái-káng. Chì 2018 nî ûi-chí, Ke-lâng-káng sī thong-sè-kài tē-113 toā káng. Tī 1984 nî ê sî, Ke-lâng-káng bat sī sè-kài tē-7 tōa hòe-kūi-káng.
So͘-ò-káng

**So͘-ò-káng** (蘇澳港) sī tiàm tī Tâi-oân Gî-lân-koān So͘-ò-tìn ê thian-jiân hái-káng. I khiā tī Gî-lân Pêng-goân lâm-pêng ê So͘-ò-oan lāi, tang-pêng khoàⁿ hiòng Thài-pêng-iûⁿ, ē-ēng kóng sī chi̍t ê tē-lí hêng-sè hui-siông iu-liông ê káng-kháu.
An-pêng-káng

**An-pêng-káng** (安平港) sī tiàm tī Tâi-oân Tâi-lâm-chhī ê chi̍t ê siang-káng kap hî-káng.
The Powerpuff Girls

***Hui-thian Siáu-lú-kéng*** (飛天小女警, ***The Powerpuff Girls***) sī Bí-kok ê tōng-ōe tiān-sī-kio̍k, Craig McCracken chè-chok, tùi 1998 nî 11 goe̍h 18 ji̍t khai-sí tī Cartoon Network hòng-sàng. 
 

Lūi-pia̍t:Bàng-gah iáⁿ-chi̍p
Lūi-pia̍t:Bí-kok bûn-hòa
Suí-hóⁿ 108

***Suí-hóⁿ 108***(水火108, ***Hero: 108***) sī Bí-kok ê tōng-ōe tiān-sī-kio̍k, Tông Iông-bêng chè-chok, tùi 2010 nî 3 goe̍h 1 ji̍t khai-sí tī Cartoon Network hòng-sàng. 

Lūi-pia̍t:Bàng-gah iáⁿ-chi̍p
Lūi-pia̍t:Bí-kok bûn-hòa
Lūi-pia̍t:Cartoon Network
Hui-thian Siáu-lú-kéng Z

***Hui-thian Siáu-lú-kéng Z*** (飛天小女警Z, **出ましたっ！パワパフガールズZ**) sī Ji̍t-pún ê tōng-ōe tiān-sī-kio̍k, Craig McCracken chè-chok, tùi 2007 nî 7 goe̍h 1 ji̍t khai-sí tī TV Tokyo hòng-sàng. 

Lūi-pia̍t:Bàng-gah iáⁿ-chi̍p
Lūi-pia̍t:Ji̍t-pún tōng-bān
Cow and Chicken

***Cow and Chicken*** sī Bí-kok ê tōng-ōe tiān-sī-kio̍k, David Feiss chè-chok, tùi 1997 nî 8 goe̍h 15 ji̍t khai-sí tī Cartoon Network hòng-sàng. 

Lūi-pia̍t:Bàng-gah iáⁿ-chi̍p
Lūi-pia̍t:Bí-kok bûn-hòa
Lūi-pia̍t:Cartoon Network
Phineas and Ferb

***Phineas and Ferb*** sī Bí-kok ê tōng-ōe tiān-sī-kio̍k, Dan Povenmire chè-chok, tùi 2007 nî 8 goe̍h 17 ji̍t khai-sí tī Disney Channel hòng-sàng. 

Lūi-pia̍t:Bàng-gah iáⁿ-chi̍p
Lūi-pia̍t:Bí-kok bûn-hòa
Sian-kiàm Kî-kiap-toān

***Sian-kiàm Kî-kiap-toān*** (仙劍奇俠傳) sī Tāi-ú Chu-sìn ê chi̍t thò Tiān-náu iû-hì, chiàu Tiong-kok sîn-ōe chò pōe-kéng ê Tiong-bûn tiān-náu iû-hì. Sian-kiàm Kî-kiap-toān hē-lia̍t kap Hian-oân-kiàm hē-lia̍t ha̍p chheng “Tāi-ú Chu-sìn”. Kàu-taⁿ lóng-chóng ū cha̍p-ê Tiong-hôa bûn-hòa ê kak-sek poaⁿ-ián iû-hì, hūn-pia̍t sī *Sian-kiàm Kî-kiap-toān, Sin Sian-kiàm Kî-kiap-toān, Sian-kiàm Kî-kiap-toān Jī, Sian-kiàm Kî-kiap-toān Saⁿ, Sian-kiàm Kî-kiap-toān Saⁿ Gōa-tōan Būn-chêng-phiⁿ, Sian-kiàm Kî-kiap-toān Sì, Sian-kiàm Online, Sian-kiàm Kî-kiap-toān Gō͘, Sian-kiàm Kî-kiap-toān Gō͘ Chêng-tōan, Sian-kiàm Kî-kiap-toān La̍k*.
## Nî-pió
Eng-hiông Liân-bêng

**Eng-hiông Liân-bêng** (英雄聯盟, *League of Legends*) sī iû Riot Games khai-hoat pēng hoat-hêng ê chi̍t khoán to-jîn sòaⁿ-téng chiàn-tàu kēng-ki-tiûⁿ iû-hì (MOBA), iû-hì sī bián-hùi bô͘-sek chìn-hêng pēng thê-kiong hù-hùi tō-kū ho̍k-bū.
Sîn-mô͘ chi Thah

***Sîn-mô͘ chi Thah*** (神魔之塔, ***Tower of Saviors***) sī iû Madhead kap-chok ê it phō Tiān-náu iû-hì.
La̍h-pit Siáu-sin

***La̍h-pit Siáu-sin*** (蠟筆小新, **クレヨンしんちゃん**) sī Ji̍t-pún ê tōng-ōe tiān-sī-kio̍k, Usui Yosito chè-chok, tùi 1992 nî 4 goe̍h 13 ji̍t khai-sí tī TV Asahi hòng-sàng. 

Lūi-pia̍t:Bàng-gah iáⁿ-chi̍p
Lūi-pia̍t:Ji̍t-pún tōng-bān
Si̍t-bu̍t Tāi-chiàn Khiong-si

***Si̍t-bu̍t Tāi-chiàn khiong-si*** (植物大戰殭屍, ***Plants vs. Zombies***) sī iû Pó-khai Iû-hì kap-tsoh ê it phō Tiān-náu iû-hì.
Hian-oân-kiàm

***Hian-oân-kiàm*** (軒轅劍) sī Tāi-ú Chu-sìn chè-chok kiam hoat-hêng ê chi̍t thò Tiong-bûn kak-sek poaⁿ-ián Tiān-náu iû-hì. *Hian ôan kiàm Hē-lia̍t* kap *[[Sian-kiàm Kî-kiap-toān]]* ha̍p chheng “Tāi-ú Siang-kiàm”, siū kong-jīn kah *Sian-kiàm Kî-kiap-toān Hē-lia̍t* pēng-lia̍t chò keng-tián Tiong-bûn kak-sek poaⁿ-ián iû-hì chi-it. 

## Nî-pió
Monopoly

***Monopoly*** (tāi-hù-ong) sī Parker Brothers hoat-hêng ê chi̍t thò iû-hì.

## Tsù-kái

## Guā-pōo liân-kiat

* 
* Database of street names in local editions
* Monopoly Nerd Blog The strategies, tactics, and math behind *Monopoly*.
* ''Monopoly'' Tournaments.com
* Online ''Monopoly'' Simulator interactive, customizable real-world *Monopoly* simulator and estimated win percentage generator.
* Over 1700 ''Monopoly'' versions, updated continuously (some unofficial)
* [The official Hasbro site](https://shop.hasbro.com/en-us/toys-games?q=((navigation.brand.restName%3Amonopoly)))
* The official US ''Monopoly'' web site
*  Patent awarded to C. B. Darrow for *Monopoly* on December 31, 1935
* What The ''Monopoly'' Properties Look Like In Real Life « Scouting NY (September 23, 2013)
* worldofmonopoly.com *Monopoly* history, properties around the world and various editions.
Tāi-hù-ong Hē-lia̍t

***Tāi-hù-ong Hē-lia̍t*** (大富翁系列) sī iû Tāi-ú Chu-sìn kap-tsoh ê it phō Tiān-náu iû-hì.
Tapangʉ

**Tapangʉ** sī Tâi-oân A-lí-san tē-khu ê Tsou-cho̍k siā, ē-té ū kúi--a ê chng-thâu.

## Siong-koan
* Tfuya

## Chham-khó
* 

Lūi-pia̍t:A-lí-san
Lūi-pia̍t:Tsou
A-lí-san

**A-lí-san** (阿里山) sī Tâi-oân ê chi̍t-ê tē-hng, sī A-lí-san Soaⁿ-me̍h tiong-pō͘ ê 1 khu soaⁿ-tē. Ji̍t-pún sî-tāi ū siat Êng-lîm-só͘ sū-gia̍p-tē kap sim-lîm thih-tō, āu-lâi bat kap keh-piah-pêng Sin-ko-san (Gio̍k-san) tē-khu ha̍p siat Sin-ko A-lí-san Kok-li̍p Kong-hn̂g. Hiān-sî pún tē-hng chú-iàu sī pun hō͘ A-lí-san Kok-ka Hong-kéng-khu koán-lí.

## Tē-hō-miâ
Hiān-sî ê A-lí-san koan-kong-tē, sī T'fuya siā thoân-thóng ê khòng-chè hoān-ûi, chiàu Tsou lâng ê kóng-hoat sī kiò **Psoseongana**, ì-sù sī "sì-kè lóng chhêng-chhiū"; koh ū lēng-gōa chi̍t khoán ké-soeh sī kóng "pak chhêng-chhiū phôe ê só͘-chāi."

17 sè-kí tiong-chām ê Hô-lân bûn-su, ū kì *Arisangh* chit-ê miâ, só͘-chāi sī kin-á-ji̍t A-lí-san gōa-ûi ê soaⁿ-lūn kiam pêⁿ-po͘ tē-hng.

Tī Chheng-kok sî-tāi ê *[[Tâi-oân-hú-chì]]* (1696 nî) kap *[[Chu-lô-koān-chì]]* (1717 nî) khai-sí ū kì-lio̍k Hàn-bûn-sek ê "A-lí-san" tē-miâ, m̄-koh hit-chūn ū khó-lêng sī teh kóng óa Chu-lô-koān-tī tang-pêng kui-ê siū goân-chū-bîn khòng-chē ê khu-he̍k.

1930 nî ê *[[Tâi-oân Siông-sek]]* lāi-té, kài-siāu A-lí-san sī Ka-gī-kūn lāi Êng-lîm-só͘ sū-gia̍p-tē ê chóng-chheng.

## Le̍k-sú
Chheng-kok tī Tâi-oân thóng-tī ê sî, ū chai-iáⁿ chi̍t tīn kiò A-lí-san-hoan ê lâng, thang hun chò Téng-sì-siā kap Ē-sè-siā, sī A-lí-san hoan-cho͘ ê teng-siu tùi-siòng.

1899 nî Isida Tunehira (石田常平) tòe T'fuya thâu-lâng Moru kòe A-lí-san chhōe hinoki nâ-á-tē, āu-bóe pò-kò i-ê tiāu-cha kì-lio̍k. Tâi-lâm-koān ê ki-chhiú Koike Sankurô (小池三九郎) thàm-châ liáu-āu, khak-tēng liáu hinoki chhiū-nâ ê chûn-chāi.

1910 nî 4 goe̍h, Tâi-oân Chóng-tok-hú hoat-pò͘ *Tâi-oân Chóng-tok-hú A-lí-san Chok-gia̍p-só* koan-chè, kiàn-li̍p khí tī A-lí-san ê koaⁿ-êng lîm-gia̍p. Kàu 1915 nî 7 goe̍h sî, goân chok-gia̍p-só͘ hòe-chí, kái sêng-li̍p Êng-lîm-kio̍k; 1920 nî 9 goe̍h, koh kái-chè Êng-lîm-só͘.

## Chham-chiàu

## Khòaⁿ lēng-gōa
* A-lí-san-siā

Lūi-pia̍t:A-lí-san
Seⁿ-sian

**Seⁿ-sian**, he̍k-chiá kóng **hú-si̍t** (腐蝕; Eng-gí: *corrosion*), sī keng-kòe liān-chè ê kim-sio̍k choán-piàn hiòng khah ún-tēng hêng-sek ê kòe-têng, sī kap khoân-kéng lāi kî-tha seng-hun sán-seng hòa-ha̍k he̍k-chiá tiān-hòa-ha̍k hoán-èng, piàn chò pí-lūn sng-hòa-bu̍t (oxide), chúi-sng-hòa-bu̍t (hydroxide), ia̍h sī liû-hòa-bu̍t (sulfide) téng-téng.

## Siong-koan
* Thih-sian (rust)
2012 nî Tâi-oân chóng-thóng sóan-kí

**2012 nî Tâi-oân chóng-thóng sóan-kí** tī 2012 nî 1 goe̍h 14 ji̍t kí-hêng, choè-āu Tiong-kok Kok-bîn Tóng ê hāu-soán-jîn Má Eng-kiú í 6,891,139 phiò (tek-phiò-lu̍t 51.60%) sêng-kong liân-jīm, tòng-soán tē 13 jīm Tiong-hoâ Bîn-kok (Tâi-oân) chóng-thóng.
Bû-tóng-che̍k

**Bû-tóng-che̍k** (無黨籍) ia̍h sī kiò choè **Bû-só͘-sio̍k** (無所屬), sī chí bô ka-ji̍p jīm-hô chi̍t ê chèng-tóng ê, chham-ka soán-kí ê hāu-soán-jîn.
Tāi-sêng Hóe-chai Hái-siōng Pó-hiám Tu-sek Hōe-siā

**Tāi-sêng Hóe-chai Hái-siōng Pó-hiám Tu-sek Hōe-siā** (大成火災海上保險株式會社) sī Tâi-oân tī Ji̍t-pún sî-tāi ê pó-hiám-gia̍p kong-si, pún-siā ūi tī leh Tâi-pak-chhī Omote-teng (表町), 1920 nî 1 goe̍h sêng-li̍p.

Chiàu 1943 nî chu-liāu, hōe-siā ê chhú-thè-ia̍h siā-tiúⁿ sī Kadono Tyôkyûrô (門野重九郎), kî-tha ia̍h-oân (役員) ū Lîm Hiàn-tông, Akasi Hatutarô, Lîm Hiông-siông téng lâng.

## Chham-khó
* 

Lūi-pia̍t:Pó-hiám kong-si
Tāi-tong Sìn-thok Tu-sek Hōe-siā

**Tāi-tong Sìn-thok Tu-sek Hōe-siā** (大東信託株式會社) sī Tâi-oân tī Ji̍t-pún sî-tāi ê kong-si, choan-bûn keng-êng kok chióng châi-sán kap chè-bū koán-lí chhú-hūn téng gia̍p-bū. Pún-siā ūi tī leh Tâi-tiong-chhī Sakae-teng (榮町), 1926 nî 12 goe̍h siat-li̍p.

Chiàu 1943 nî chu-liāu, hōe-siā ê chhú-thè-ia̍h siā-tiúⁿ sī Lîm Hiàn-tông, kî-tha ia̍h-oân (役員) ū Tân Him (陳炘), N̂g Tiâu-chheng téng lâng.

## Chham-khó
*
Pîn-tong Sìn-thok Tu-sek Hōe-siā

**Pîn-tong Sìn-thok Tu-sek Hōe-siā** (屏東信託株式會社) sī Tâi-oân tī Ji̍t-pún sî-tāi ê kong-si, choan-bûn keng-êng kim-chîⁿ, put-tōng-sán he̍k-chiá iú-kè chèng-kǹg sìn-thok téng sū-gia̍p. Pún-siā ūi tī leh Pîn-tong-chhī Kurogane-teng (黑金町), 1917 nî 3 goe̍h siat-li̍p.

Chiàu 1943 nî chu-liāu, hōe-siā ê chhú-thè-ia̍h siā-tiúⁿ sī Lí Khai-san (李開山), kî-tha ia̍h-oân (役員) ū Lîm Iāu-bêng (林耀明), Lí Sìn-hok (李信福) téng lâng.

Pún hōe-siā ùi Ko-hiông-chhī kap Bān-tan-chng ū khui chi-tiàm.

## Chham-khó
*
Tang Tâi-oân Bû-chīn Tu-sek Hōe-siā

**Tâi-oân Lâm-pō͘ Bû-chīn Tu-sek Hōe-siā** (東臺灣無盡株式會社) sī Tâi-oân tī Ji̍t-pún sî-tāi ê bû-chīn-gia̍p hōe-siā, pún-siā siat tī Hoa-liân-káng-chhī Kurogane-thong (黑金通), 1926 nî 3 goe̍h chhòng-li̍p, tī Tâi-tang-ke ū siat chi-tiàm. 

## Chham-khó
*
Tâi-oân Heng-gia̍p Sìn-thok Tu-sek Hōe-siā

**Tâi-oân Heng-gia̍p Sìn-thok Tu-sek Hōe-siā** (臺灣興業信託株式會社) sī Tâi-oân tī Ji̍t-pún sî-tāi ê kong-si, choan-bûn keng-êng châi-sán úi-thok bé-bē kap it-poaⁿ sìn-thok-gia̍p téng sū-bū. Pún-siā siat tī Tâi-pak-chhī Simokeihu-teng (下奎府町), 1912 nî 9 goe̍h chhòng-li̍p. 

1943 nî, pún hōe-siā kap Tāi-tong Sìn-thok kiam Pîn-tong Sìn-thok chò-hóe, ha̍p-pēng chò Tâi-oân Sìn-thok Tu-sek Hōe-siā. Chiàn-āu, Tâi-oân Sìn-thok kái-chō͘ chò Tâi-oân Sìn-thok Kong-si, chún-pī sî-kî koh pēng ji̍p Hôa-lâm Gîn-hâng ê sìn-thok-pō͘. 

## Chham-khó
Pak-kiaⁿ ê siâⁿ-mn̂g

**Pak-kiaⁿ ê siâⁿ-mn̂g** sī khí tī Tiong-kok Pak-kiaⁿ-chhī ê chē-chē chō siâⁿ-mn̂g. Kin-kì téng-kip ê koân-kē kap kiàn-tio̍k kui-keh ê bô-kāng, chia-ê siâⁿ-mn̂g ē-sái hun chò kiong-siâⁿ siâⁿ-mn̂g (宮城城門), hông-siâⁿ siâⁿ-mn̂g (皇城城門), lāi-siâⁿ siâⁿ-mn̂g (內城城門) kap goā-siâⁿ siâⁿ-mn̂g (外城城門) 4 khoán. Pak-kiaⁿ-siâⁿ ê kiong-siâⁿ siâⁿ-mn̂g ū 4 chō, hông-siâⁿ siâⁿ-mn̂g 4 chō, lāi-siâⁿ siâⁿ-mn̂g 9 chō, kap goā-siâⁿ siâⁿ-mn̂g 7 chō; tī bîn-kan ū **Lōe-kiú Gōe-chhit Hông-sêng-sù** (內九外七皇城四; pe̍h-ōe: *lāi-káu goā-chhit hông-siâⁿ-sì*) ê kóng-hoat.

## Lāi-siâⁿ siâⁿ-mn̂g
*Chèng-iông-mn̂g (正陽門)
*Chông-bûn-mn̂g (崇文門)
*Soan-bú-mn̂g (宣武門)
*Tong-ti̍t-mn̂g (東直門)
*Tiâu-iông-mn̂g (朝陽門)
*Se-ti̍t-mn̂g (西直門)
*Hū-sêng-mn̂g (阜成門)
*Tek-sèng-mn̂g (德勝門)
*An-tēng-mn̂g (安定門)
*Lāi-siâⁿ sin-phek siâⁿ-mn̂g
**Súi-koan-mn̂g (水關門)
**Hô-pêng-mn̂g (和平門)
**Kiàn-kok-mn̂g (建國門)
**Ho̍k-heng-mn̂g (復興門)

## Goā-siâⁿ siâⁿ-mn̂g
*Éng-tēng-mn̂g (永定門)
*Chó-an-mn̂g (左安門)
*Iū-an-mn̂g (右安門)
*Kóng-kû-mn̂g (廣渠門)
*Kóng-an-mn̂g (廣安門)
*Tong-piān-mn̂g (東便門)
*Se-piān-mn̂g (西便門)

## Hông-siâⁿ siâⁿ-mn̂g
*Tiong-hoâ-mn̂g (中華門)
*Tiông-an-chó-mn̂g (長安左門)
*Tiông-an-iū-mn̂g (長安右門)
*Thian-an-mn̂g (天安門)
*Toan-mn̂g (端門)
*Tong-an-mn̂g (東安門)
*Se-an-mn̂g (西安門)
*Hō͘-chài-mn̂g (厚載門)

## Kiong-siâⁿ siâⁿ-mn̂g
*Ngó͘-mn̂g (午門)
*Sîn-bú-mn̂g (神武門)
*Tong-hoâ-mn̂g (東華門)
*Se-hoâ-mn̂g (西華門)
Sû

**Sû** ū khó-lêng sī kóng:

* Tan-gí, mā kiò tan-sû, jī-sû;
* Koa-sû;
* Sû (kó͘-si);
* Kóng-ōe.
A-lí-san (khu-pia̍t)

**A-lí-san** ê ì-sù, he̍k-chiá sī hō-miâ lāi ū A-lí-san ê mi̍h pau-koat:

* A-lí-san, bô it-tēng hoân-ûi ê tē-khu;
* A-lí-san Soaⁿ-me̍h;
* A-lí-san-hiong;
* A-lí-san lîm-tiûⁿ;
* A-lí-san Kok-ka Hong-kéng-khu;
* A-lí-san Kok-ka Sim-lîm Iû-lo̍k-khu.
* A-lí-san-siā