Louisiana

**Louisiana** sī Bí-kok ê chi̍t-ê chiu. Siú-hú sī Baton Rouge, siāng toā ê siâⁿ-chhī sī New Orleans.

## Hō-miâ
*Louisiana* sī tùi Hoat-kok kok-ông Louis 14-sè hō--lâi-ê. Chi̍t khai-sí chú-tiūⁿ Mississippi Hô tē-khu léng-thó͘ ê René-Robert Cavelier, Sieur de La Salle, sī hō *La Louisiane*.

## Tē-lí
Louisiana ê sai-pêng sī Texas, pak-pêng sī Arkansas, tang-pêng sī Mississippi, lâm-pêng óa tī Be̍k-se-ko Oan

Chhiong-chek tē-he̍k, pau-koat kē làm-tē, hái-kîⁿ tâm-tē kap hái-sòaⁿ, chiàm kui chiu 52,000 pêng-hong kong-lí ê thó͘-tē, in tōa-hūn lóng sī óa tī Be̍k-se-ko Oan kap Mississippi Hô iân-hōaⁿ. Mississippi Hô sī tùi pún chiu pak-pō͘ hiòng lâm, keng-kòe beh 1000 kong-lí tn̂g liáu-āu lâu ji̍p Be̍k-se-ko Oan, chú-iàu ê hun-chi ū Red Hô kap Ouachita Hô.

## Le̍k-sú
Louisiana goân-lâi sī Bí-kok goân-chū-bîn khiā-khí ê só͘-chāi. Khó-kó͘-ha̍k siōng ùi kin-á-ji̍t Monroe siâⁿ hū-kīn ê Watson Brake tē-tiám, ū hoat-kiàn 5400 tang chêng chó-iū só͘ khí ê chi̍t-kóa thô͘-tun (*mound*) kiàn-chō-bu̍t. Khah òaⁿ, koh ū ùi Poverty Point tē-tiám hông hoat-kiàn ê kong-goân-chêng 1500 nî chó-iū ê bûn-hòa, in ū khó-lêng sī Pak Bí-chiu siāng chá ê pō͘-lo̍k bûn-hòa, chûn-chāi kàu chêng 700 nî chó-ōiū.

Tāi-seng lâi kàu Louisiana ê Au-chiu lâng sī 1528 nî Se-pan-gâ Panfilo de Narváez niá-chhōa ê thàm-hiám-chiá, in tong sî khì káu Mississippi Hô chhut-kháu ê só͘-chāi. 17 sè-kí āu-kî, Hoat-kok kap Hoat-kok-hē Ka-ná-tah-lâng ê thàm-chhâ, kiàn-li̍p khí in tī Mississippi Hô kap Be̍k-sek-ko Oan hái-hōaⁿ oa̍h-tāng ê ki-chhó͘. Té-bé Hoat-kok chú-tiuⁿ tùi Be̍k-sek-ko Oan kàu Ka-ná-tah chi kan ê tōa hūn thó͘-tē.

1682 nî Hoat-kok ê Robert Cavelier de La Salle hō-miâ Louisiana tē-hng lâi kèng-hōng kok-ông Louis 14-sè. 1699 nî, tùi Ka-ná-tah kòe--lâi ê Pierre Le Moyne d'Iberville, kiàn-li̍p khí thâu chi̍t chō Hoat-kok-lâng ê éng-kiú chng-siā Fort Maurepas, in lēng-gōa koh tī Mississippi hái-kháu khí sió-hêng iàu-sài La Balise.

1722 nî, Hoat-kok kā Illinois Kok (*Pays des Illinois*) ê chèng-hú tùi Ka-ná-tah sóa kòe Louisiana. Tong-sî kóng ê Louisiana tē-khu, pau-koat liáu Tōa-ô͘ tē-khu í-lâm, Rocky Soaⁿ-tē kap Allegheny Soaⁿ-tē chi kan ê thó͘-tē. 1745 nî ê sî, Louisiana ê kài-sòaⁿ koh chìn chi̍t pō͘ hông khak-tēng.

1803 nî, Bí-kok keng-kòe Louisiana Siu-bé, chiong 2,100,000 pêng-hong kong-lí ê thó͘-tē bé-siu, só͘-hùi sī 6 chheng-bān franc. Chia-ê chîⁿ lāi-bīn ū 3.5 pah-bān sī sǹg lâi hêng Bí-kok khiàm Hoat-kok ê siàu.

1860 nî sî-chūn, Louisiana chiu lāi ū 18,647 ê chū-iû o͘-lâng, sī Bí-kok kok chiu lāi-bīn siāng chē--ê. Tông-sî in tī sán-gia̍p siōng óa-ná koh chin i-lōa o͘-lâng lô͘-lē, ū 331,726 ê lō͘-lê jîn-kháu, chiàm tong-sî chiu lāi chóng jîn-kháu 708,002 ê 47%. Kap kî-tha lâm-hong chiu hūn chò-chóe, Louisiana tī 1861 nî 1 goe̍h 26 thoat-lî liân-pang, ka-ji̍p America Liân-bêng-kok. Liân-pang-kun ê chiàn-lio̍k to̍h sī bé chiàm Mississippi Hô, chō-sêng Louisiana kòe bô lōa kú chiō hông phah-pāi, liân-pang-kun tī 1862 nî 4 goe̍h 25 chiàm-niá New Orleans siâⁿ.

2005 nî 8 goe̍h, New Orleans téng chiu lāi ó Be̍k-se-ko Oan ê kē-tē, siū tio̍h Hong-hai Katrina giâm-tiōng ê sún-hāi.

## Keng-chè
Louisiana tī 2015 nî ê GDP sī 239,305 pa̍h-bān bí-kim. Chiàu 2015 nî ê chu-liāu, pún chiu siāng-chē lâng chò ê sán-gia̍p sī kiān-khong chiàu-kò͘ kap siā-hōe hû-chō͘ (*health care and social assistance*).

Louisiana chú-iàu ê lông-sán chi it sī hái-sán, in sī thong sè-kài siāng tōa ê tām-chúi lêng-hê (*crawfish*) ê sán-tē, chiàm 90% ê sán-liōng. Kî-tha ê lông-sán koh ū mî-hoe, n̂g-tāu, gû, kam-chià, leng-chè-phín kap tiū-bí. Kang-gia̍p ê hong-bīn ū seng-sán hòa-ha̍k chè-phín, chio̍h-iû kap mûi-thoàⁿ chè-phín, si̍t-phín ka-kang, ūn-su chong-pī, chè-chóa téng khoán. Koan-kong-gia̍p mā sī chāi-tē keng-chè tiōng-iàu ê pō͘-hūn, iû-kî sī tùi New Orleans tē-hng lâi kóng.

## Chham-khó

*