open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Shirley Jones

**Shirley Mae Jones** () sī Bí-kok ê cha-bó͘ ián-oân kiam koa-chhiú. Jones bat tī 1960 nî tit-tio̍h Academy Chióng ê Chòe-ka Lú-phòe-kak.
## Liân-kiat
*
Ûi-koan Kim-liông Tōa-lâu tò-hoāi sū-kò͘

**Ûi-koan Kim-liông Tōa-lâu tò-hoāi sū-kò͘** (維冠金龍大樓倒壞事故) sī chi̍t tiûⁿ hoat-seng tī 2016 nî 2 goe̍h 6 hō chá-khí 3-tiám 57-hun ê tōa-lâu tò-thap sū-kò͘. Ūi-tī Tâi-oân Tâi-lâm-chhī Éng-khong-khu Éng-tāi-lō͘ Jī-toāⁿ (永大路二段) kap Kok-kong-gō͘-ke (國光五街) kau-chhe-kháu ê Ûi-koan Kim-liông Tōa-lâu (維冠金龍大樓) in-ūi tú-tio̍h 2016 nî Ko-hiông Bi-long tē-tāng lâi tò-thap. Keng-kòe 8 kang ê chhiau-chhōe, chòe-āu tī 2 goe̍h 13 hō khak-tēng ū 114 lâng siū-lān sí-bông, seng-hoân-chiá 175 lâng, kî-tiong 95 lâng siu-siong. Chit tiûⁿ kiàn-tio̍k-bu̍t ê tò-thap sū-kò͘ sī kàu bo̍k-chiân ûi-chí, choân Tâi-oân siong-bông siōng-kài giâm-tiōng ê tò-thap chai-hāi.
To̍k-li̍p-ji̍t

**To̍k-li̍p-ji̍t** (獨立日) sī chi̍t-kóa kok-ka ê chiu-nî chiat-khèng, thong-siông ē khèng-chiok chiong-chí si̍t-bîn-tē chōng-thài ia̍h-sī ùi kî-thaⁿ kok-ka ê thóng-tī cheng-chhú tio̍h to̍k-li̍p. Tāi-pō͘-hūn ê kok-ka lóng ē kā in-ê to̍k-li̍p-ji̍t tēng chò kok-khèng-ji̍t.
Michael Douglas

**Michael Kirk Douglas** () sī Bí-kok ê ián-oân kiam chè-chok-jîn. Douglas bat tī 1987 nî tit-tio̍h Academy Chióng ê Chòe-ka Lâm-chú-kak.
## Liân-kiat
*
Olympia Dukakis

**Olympia Dukakis** () sī Bí-kok Massachusetts chhut-sin ê cha-bó͘ ián-oân. Dukakis sī 1987 nî ê Academy Chióng Chòe-ka Lú-phòe-kak tit-chióng-jîn.
## Liân-kiat
*
Bernardo Bertolucci

**Bernardo Bertolucci** ( - 26 November 2018) sī Italia Parma chhut-sin ê tiān-iáⁿ pian-kio̍k kiam tō-ián.

## Liân-kiat
*
Sin Eng-lân

**Sin Eng-lân** (Eng: *New England*) sī Bí-kok tang-pak-pō͘, oá Tāi-se-iûⁿ kap Canada ê khu-he̍k. Sin Eng-lân pau-hâm Bí-kok ê 6-ê chiu, iû pak chì lâm hun-pia̍t sī: Maine, Sin Hampshire, Vermont, Massachusetts, Rhode Tó kap Connecticut. Kî-tiong, Massachusetts ê siú-hú Boston sī hit-ê tē-khu ê siōng-tōa siâⁿ-chhī kiam keng-chè kap bûn-hòa ê tiong-sim.

## Chham-chiàu
Bí-kok Chō-pè Kio̍k

**Bí-kok Chō-pè Kio̍k** (Eng: *United States Mint*) sī choan-bûn teh chù-chō Bí-kok gîn-kak-á ê chèng-hú pō͘-bûn. I chú-iàu ê chù-chō siat-si siat-tì chāi Philadelphia, hun-kio̍k tī Denver, Kū-kim-soaⁿ kap New York Chhī. Chō-pè Kio̍k ê sêng-li̍p sī kin-kì Bí-kok Kok-hōe tī 1792 nî thong-kòe ê *[[1792 nî Chō-pè Hoat-àn|Chō-pè Hoat-àn]]*, iû Bí-kok Kok-bū-pō͘ thóng-hat. Lo̍h-bóe kin-kì 1873 nî ê *[[1873 nî Chō-pè Hoat-àn|Chō-pè Hoat-àn]]*, Chō-pè Kio̍k kái iû Bí-kok Châi-chèng-pō͘ lâi thóng-hat.

Lūi-pia̍t:Bí-kok liân-pang chèng-hú
Lūi-pia̍t:Bí-kok hòe-pè
Lūi-pia̍t:Chō-pè-chhiúⁿ
1 sián Bí-kim

**Sián** (Eng: *penny*), mā hō-chò **Lincoln Sián** (*Lincoln Cent*), sī Bí-kok ê chi̍t chióng gîn-kak-á. 100 sián Bí-kim téng-î 1 kho͘ Bí-kim. 1 sián sī siōng-sè ê Bí-kim sú-iōng tan-ūi; i-ê hû-hō siá-chò **¢**.

File:Wheat Penny.jpg | 1909 nî chì 1958 nî
File:2005 Penny Rev Unc D.png || 2009 nî kì-liām
File:Formative Years in Indiana Reverse.jpg | 2009 nî kì-| 2009 nî kì-| 2009 nî kì-| 2010 nî khai-sí
Bí-kim ê gîn-kak-á

**[[Bí-kim]] ê [[gîn-kak-á]]** ū 6 chióng: 1 sián, 5 sián, 10 sián, 25 sián, 50 sián kap 1 kho͘. 1792 nî, tē-it-chhù chù-chō. Só͘-ū ê gîn-kak-á lóng sī iû Bí-kok Chō-pè-kio̍k chù-chō; iû Liân-pang Thú-pī Hē-thóng lâi hū-chek liû-thong kap siu-hôe.

File:2005-Penny-Uncirculated-Obverse-cropped.png || 5 sián
File:2005 Dime Obv Unc P.png | 10 sián
File:2006 Quarter Proof.png | 25 sián
File:2005 Half Dollar Obv Unc P.png | 50 sián
File:James Madison Presidential $1 Coin obverse.png | 1 kho͘
Au-chiu Liân-bêng khok-tāi

Au-chiu Liân-bêng (EU) siōng-chá ê sêng-oân-kok ū 6-ê, kàu-taⁿ í-keng ū 28-ê kok-ka sian-hō͘ ka-ji̍p. Siūⁿ-beh ka-ji̍p EU ê kok-ka it-tēng ài hû-ha̍p iû EU só͘ chè-tēng ê Copenhagen ki-chún, iā chiū sī tī chèng-tī kap keng-chè hong-bīn aì ta̍t-sêng EU só͘ iau-kiû ê piau-chún.
Federica Mogherini

**Federica Mogherini** () sī Italia ê cha-bó͘ chèng-tī jîn-bu̍t, mā sī hiān-jīm ê Europa Liân-bêng Úi-oân-hōe ê hù-chú-se̍k.
Lí Tiōng-iāu

**Lí Tiōng-iāu** (李重耀; 1925 nî 5 goe̍h 25 ji̍t – 2013 nî 11 goe̍h 27 ji̍t) sī Tâi-oân ê kiàn-tio̍k-su, pat chò Tâi-oân Chóng-tok-hú ki-su̍t-oân, mā sī chiàn-āu siu-siān jîn-oân.

## Chham-khó
* 
*
Poopó Ô͘

**Poopó Ô͘** (Se-pan-gâ-bûn: *Lago Poopó*) sī ūi-tī Lâm Bí-chiu Bolivia Altiplano ê iâm-ô͘, sī Bolivia ê tē-jī tōa ô͘; kīn-chhù-î Titicaca Ô͘. Poopó Ô͘ sī chi̍t ê koân-phiâⁿ ô͘, ô͘-bīn hái-hoa̍t 3,690 kong-chhioh, tn̂g 90 kong-lí, khoah 32 kong-lí, bīn-chek 2,800 pêng-hong kong-lí; i-ê 92% ê ô͘-chúi sī ùi Desaguadero Hô lâu-ji̍p. 2016 nî, ESA chèng-si̍t Poopó Ô͘ ê ô͘-chúi í-keng oân-choân cheng-hoat.
Chhái-khēng Koàn-chhun

**Chhái-khēng Koàn-chhun** (彩虹眷村), mā hō-chò **Chhái-khēng-chhun** (彩虹村) ia̍h-sī **Chhái-khēng Gē-su̍t Kong-hn̂g** (彩虹藝術公園), sī chi̍t ê ūi-tī Tâi-oân Tâi-tiong-chhī Lâm-tūn-khu ê kiàn-tio̍k chhái-hōe tē-kéng.
Tāi-ha̍k Ha̍k-kho Lêng-le̍k Chhek-giām

**Tāi-ha̍k Ha̍k-kho Lêng-le̍k Chhek-giām** (Hàn: 大學學科能力測驗; Eng: *General Scholastic Ability Test*) sī tī Tâi-oân kí-hêng ê chi̍t chióng choân-kok-sèng ê tōa-hêng khó-chhì, choan-bûn iōng-lâi chhek-giām ko-tiong ha̍k-seng kám-ū kū-pī ki-pún ê tì-sek lâi chìn-ji̍p Tâi-oân kok-tē ê tāi-ha̍k chiū-tho̍k. Tâi-oân siā-hōe tāi-chiòng it-poaⁿ lóng kā i kán-chheng chò **Ha̍k-chhek** (學測). Ha̍k-chhek kap kòe-khì ê Liân-khó bô-kāng, Ha̍k-chhek sī iōng-lâi chìn-hêng to-goân ji̍p-ha̍k.
Choân-bîn Kiān-khong Pó-hiám

**Choân-bîn Kiān-khong Pó-hiám** (全民健康保險) sī Tâi-oân ê chi̍t chióng kiông-chè-sèng ê kiān-khong pó-hiám, sī chi̍t chióng hok-lī chèng-chhek, mā sī chi̍t chióng piàn-siòng ê siā-hōe pó-hiám. Choân-bîn Kiān-khong Pó-hiám it-poaⁿ lóng ē kā i kán-tan hō-chò **Choân-bîn Kiān-pó** (全民健保) ia̍h-sī **Kiān-pó** (健保). Kiān-pó ê hoat-goân sī kin-kì Tiong-hôa Bîn-kok Hiàn-hoat Cheng-siu Tiâu-bûn só͘ si̍t-si ê choân-bîn i-liâu pó-hiám chè-tō͘.
Pho-lân Lietuva

**Pho-lân Lietuva Liân-pang** sī 16 chì 17 sè-kí tī Au-chiu bīn-chek siōng-tōa koh jîn-kháu siōng-chē ê kok-ka, tī Pho-lân Ông-kok kap Lietuva Tāi-kong-kok soan-pò͘ Lublin Liân-ha̍p liáu-āu chèng-sek lâi sêng-li̍p.

Lūi-pia̍t:Ông-kok
Lūi-pia̍t:Pho-lân ê le̍k-sú
Zygmunt 3-sè

**Zygmunt 3-sè Waza** (), tī Sūi-tián hō-chò **Sigismund**, sī Pho-lân Lietuva Kok-ông (1587 nî chì 1632 nî) kiam Sūi-tián Kok-ông (1592 nî chì 1599 nî).
Liû-hông-tó Chiàn-ia̍h

**Liû-hông-tó Chiàn-ia̍h** (Eng: **Battle of Iwo Jima**; Ji̍t: **硫黄島の戦い**) sī Bí-kok kap Ji̍t-pún siang-hong tī Tē-jī-chhù Sè-kài Tāi-chiàn Thài-pêng-iûⁿ Chiàn-cheng lāi ê chi̍t tiûⁿ chiàn-ia̍h, ùi 1945 nî 2 goe̍h 19 hō sio-chiàn kàu 3 goe̍h 26 hō ûi-chí. Liû-hông-tó Chiàn-ia̍h sī Thài-pêng-iûⁿ Chiàn-cheng lāi siōng-kài kek-lia̍t ê kî-tiong chi̍t tiûⁿ chiàn-tò͘; tī chiàn-tò͘ ê kî-kan, Ji̍t-pún kun-tūi ngē-siú Liû-hông-tó, tān-sī chòe-āu iáu-sī khì-hō͘ Bí-kun kong-chiàm. Tī chiàn-tò͘ tiong, Bí-kun lóng-chóng hi-seng 6,821 lâng; Ji̍t-pún ê 22,786 ūi peng-á, tû-liáu 1,083 khì-hō͘ Bí-kun oa̍h-lia̍h, chhun-ê tiō lóng-chóng tīn-bông. Chit chhù chiàn-tò͘ liáu-āu, Bí-kun kā Liû-hông-tó kiàn-siat chò chiàn-tò͘-ki ê ki-tiûⁿ, ūi B-29 hō͘-hâng, tōa-tōa thê-seng Bí-kok tùi Ji̍t-pún chèng-tī kiam kang-gia̍p hu̍t-sim ê Tang-kiaⁿ ê chiàn-lio̍k hong-chà ê hāu-lu̍t.
Machu Picchu

**Machu Picchu** (**Machu Piqchu**) sī tī Perú kéng-lāi chin chhut-miâ ê Ìn-ka Tè-kok ûi-chek. Tī Quechua-gí tiong, Machu Piqchu sī "lāu-kó͘ ê soaⁿ" ê ì-sù. Machu Picchu sī Sin Sè-kài Chhit-tōa Kî-chek chi-it.
Ko-hiông Liān-iû-chhiúⁿ

**Ko-hiông Liān-iû-chhiúⁿ** (高雄煉油廠) sī chi̍t keng kīn-oá Tâi-oân Ko-hiông-chhī Lâm-chú-khu Poàⁿ-pîn-soaⁿ ê liān-iû-chhiúⁿ, bo̍k-chiân í-keng thêng-sán. Ko-hiông Liān-iû-chhiúⁿ ê bīn-chek ū 262 kong-khéng. Ko-hiông Liān-iû-chhiúⁿ thêng-sán chêng ū 3,000 miâ oân-kang, it-hi ê liân-sán-liōng ū 40-bān kong-tùn, sī Tâi-oân Tiong-iû kong-si kòe-khì siōng chú-iàu ê chio̍h-iû liān-chè-chhiúⁿ. Ko-hiông Liān-iû-chhiúⁿ chú-iàu kiong-èng Jîn-tāi Kang-gia̍p-khu kap hā-iû kang-chhiúⁿ ê goân-liāu su-kiû.

Ko-hiông Liān-iû-chhiúⁿ ê chiân-sin sī Ji̍t-pún sî-tāi ê hái-kun jiân-liāu chhiúⁿ-khu; tī 1947 nî 2 goe̍h oân-sêng siu-ho̍k liáu-āu chài-chhù tâu-ji̍p seng-sán, lo̍h-bóe in-ūi khok-kiàn kè-ōe lâi ín-hoat tn̂g-ta̍t 28 tang ê hoán-khòng ūn-tōng. Chòe-āu tī 2015 nî 11 goe̍h chhe 1 thêng-kang.
1935 nî Sin-tek Tâi-tiong Tē-tāng

**1935 nî Sin-tek Tâi-tiong Tē-tāng** ê chú-chìn hoat-seng tī tong-nî 4 goe̍h 21 chái-khí 6 sî 2 hun 16 biáu. Chìn-iong ūi tī Tōa-an-khe tiong-ûi tē-khu, ū 7.1 ê Richter kûi-bô͘, tùi Tâi-tiong-chiu kap Sin-tek-chiu chō-sêng chai-hāi.

Pún kài tē-tāng sí-bông sī Tâi-oân le̍k-sú siōng jîn-sò͘ siāng chē ê chi̍t kái, ū 3,276 lâng.
Kok-ka Thong-sìn Thoân-pò͘ Úi-oân-hōe

**Kok-ka Thong-sìn Thoân-pò͘ Úi-oân-hōe** (國家通訊傳播委員會; **NCC**), kán-tan hō-chò **Thong-thoân-hōe** (通傳會), sī Tâi-oân Tiong-hôa Bîn-kok Chèng-hú ê tiān-sìn thong-sìn, bāng-chè bāng-lō͘, kóng-pò͘ tiān-sī téng-téng sìn-sit liû-thong sū-gia̍p ê siōng-koân chú-koán ki-koan. Thong-thoân-hōe sī siū-tio̍h Hêng-chèng-īⁿ kàm-tok ê to̍k-li̍p ki-koan, tī 2006 nî sêng-li̍p.

Lūi-pia̍t:Hêng-chèng-īⁿ
C
Tân Ì-hâm

**Tân Ì-hâm** (陳意涵, Eng-bûn-miâ: Ivy Chen, ) sī Tâi-oân ê Sin-pak-chhī lâng, Tâi-oân ê lú ián-oân.

## Goā-pō͘ liân-kiat
*
*
*
*
Phêⁿ Î-àn

**Phêⁿ Î-àn** (彭于晏, Eng-bûn-miâ: Eddie Yu-yen Peng, ) sī Tâi-oân ê 1 ê ián-oân.

## Goā-pō͘ liân-kiat

* 
*
Tâi-oân Sî-pò

**Tâi-oân Sî-pò** ū khó-lêng sī kóng:

* Ji̍t-pún sî-tāi ê tēng-kî khan-bu̍t *[[Tâi-oân Sî-pò (Ji̍t-pún sî-tāi)|Tâi-oân Sî-pò]]*.
* 1971 nî hoat-hêng ê ji̍t-pò *[[Tâi-oân Sî-pò (1971 nî)|Tâi-oân Sî-pò]]*.
Chū-li̍p Boán-pò

**Chū-li̍p Boán-pò** (自立晚報) sī 1947 nî khai-sí hoat-hêng ê Hôa-bûn sin-bûn-choá, sī ē-po͘ chhut khan ê sin-bûn.

Lūi-pia̍t:Sin-bûn-chóa
Tâi-oân Bîn-siaⁿ Ji̍t-pò

**Tâi-oân Bîn-siaⁿ Ji̍t-pò** (台灣民聲日報), mā kiò **Bîn-siaⁿ Ji̍t-pò**, sī Tâi-oân tī 1946 nî chhòng khan ê ji̍t-pò, 1980 nî thêng chhut.

Lūi-pia̍t:Sin-bûn-chóa
Mark Ronson

**Mark Daniel Ronson** () sī chi̍t ūi Eng-kok ê im-ga̍k-ka, koa-chhiú kap im-ga̍k chè-chok-jîn.
Bruno Mars

**Bruno Mars** (), pún-miâ **Peter Eugene Hernandez**, sī Bí-kok ê chhòng-chok-hêng koa-chhiú kiam im-ga̍k chè-chok-jîn.

## Chok-phín
**[[Doo-Wops & Hooligans]]* (2010)
**[[Unorthodox Jukebox]]* (2012)
**[[24K Magic (album)|24K Magic]]* (2016)
**The Romantic* (2026)
Tāi-bú Sîn-ông

**Tāi-bú Sîn-ông** (大武神王 / 대무신왕 *Daemusin-wang*; ) sī Ko-kù-lê ê tē-3 tāi kok-ông. Tāi-bú Sîn-ông ê pún-miâ hō-chò **Ko Bû-sut** (高無恤 / 고무휼 *Go Muhyul*).
Bín-tiong-ông

**Bín-tiong-ông** (閔中王 / 민중왕 *Minjung-wang*; ) sī Ko-kù-lê ê tē-4 tāi kok-ông, pún-miâ hō-chò **Ké Sek-chu** (解色朱 / 해색주 *Hae Saek-ju*).
Thài-chó͘ Tāi-ông

**Thài-chó͘ Tāi-ông** (太祖大王 / 태조대왕 *Taejo-daewang*; ) sī Ko-kù-lê ê tē-6 tāi kok-ông (53 nî ~ 146 nî chāi-ūi), pún-miâ hō-chò **Ko Kiong** (高宮 / 고궁 *Go Gung*).
Chhù-tāi-ông

**Chhù-tāi-ông** (次大王 / 차대왕 *Chadae-wang*; ) sī Ko-kù-lê ê tē-7 tāi kok-ông (146 nî ~ 165 nî chāi-ūi), pún-miâ hō-chò **Ko Sūi-sêng** (高遂成 / 고수성 *Go Suseong*).
Andô Masatugu

**Andô Masatugu** (安藤正次 1878 nî 9 goe̍h 13 ji̍t – 1952 nî 11 goe̍h 8 ji̍t) sī Ji̍t-pún ê gí-giân-ha̍k-ka, Ji̍t-gí ha̍k-chiá, pat chò Tâi-pak Tè-kok Tāi-ha̍k kàu-siū.

## Chham-khó
*
Văn Lang

**Văn Lang** (文郎, *Bûn-lông*) sī khiā tī hiān-sî Oa̍t-lâm ê ko͘-chá kok-ka, iû Lạc Long Quân kiàn-li̍p, chhut-hiān tī *[[Tāi-oa̍t Sú-kì Choân-su]]* ê kì-chài tiong.

Lūi-pia̍t:Oa̍t-lâm ê le̍k-sú
Liû-lî Bêng-ông

**Liû-lî Bêng-ông** (琉璃明王 / 유리명왕; ) he̍k-chiá **Liû-lî-ông** (瑠璃王 / 유리왕) sī Ko-kù-lê ê tē-2 tāi kok-ông. Pún-miâ hō-chò **Ko Liû-lî** (高榴璃 / 고유리).
Kò͘-kok-chhoan-ông

**Kò͘-kok-chhoan-ông** (故國川王 / 고국천왕 *Gogukcheon-wang*; ) sī Ko-kù-lê ê tē-9 tāi kok-ông (179 nî ~ 197 nî chāi-ūi), pún-miâ hō-chò **Ko Lâm-bú** (高男武 / 고남무 *Go Nammu*).
Sin-tāi-ông

**Sin-tāi-ông** (新大王 / 신대왕 *Sindae-wang*; ) sī Ko-kù-lê ê tē-8 tāi kok-ông (165 nî ~ 179 nî chāi-ūi), pún-miâ hō-chò **Ko Pek-kò͘** (高伯固 / 고백고 *Go Baekgo*).
San-siōng-ông

**San-siōng-ông** (山上王 / 산상왕 *Sansang-wang*; ) sī Ko-kù-lê ê tē-10 tāi kok-ông (197 nî ~ 227 nî chāi-ūi), pún-miâ hō-chò **Ko Iân-iu** (高延優 / 고연우 *Go Yeon-u*).
Tong-chhoan-ông

**Tong-chhoan-ông** (東川王 / 동천왕 *Dongcheon-wang*; ) sī Ko-kù-lê ê tē-11 tāi kok-ông (227 nî ~ 248 nî chāi-ūi), pún-miâ hō-chò **Ko Iu-ūi-ku** (高憂位居 / 고우위거 *Go Uwigeo*).
Tiong-chhoan-ông

**Tiong-chhoan-ông** (中川王 / 중천왕 *Jungcheon-wang*; ) sī Ko-kù-lê ê tē-12 tāi kok-ông (248 nî ~ 270 nî chāi-ūi), pún-miâ hō-chò **Ko Jiân-hut** (高然弗 / 고연불 *Go Yeon-bul*).
Se-chhoan-ông

**Se-chhoan-ông** (西川王 / 서천왕 *Seocheon-wang*; ) sī Ko-kù-lê ê tē-13 tāi kok-ông (270 nî ~ 292 nî chāi-ūi), pún-miâ hō-chò **Ko Io̍k-lô͘** (高藥盧 / 고연불 *Go Yak-ro*).
Hong-siōng-ông

**Hong-siōng-ông** (烽上王 / 봉상왕 *Seocheon-wang*; ) sī Ko-kù-lê ê tē-14 tāi kok-ông (292 nî ~ 300 nî chāi-ūi), pún-miâ hō-chò **Ko Siong-hu** (高相夫 / 고상부 *Go Sang-bu*).
Bí-chhoan-ông

**Bí-chhoan-ông** (美川王 / 미천왕 *Micheon-wang*; ) sī Ko-kù-lê ê tē-15 tāi kok-ông (300 nî ~ 331 nî chāi-ūi), pún-miâ hō-chò **Ko It-hut** (高乙弗 / 고을불 *Go Eul-bul*).
Kò͘-kok-goân-ông

**Kò͘-kok-goân-ông** (故國原王 / 고국원왕 *Gogugwon-wang*; ) sī Ko-kù-lê ê tē-16 tāi kok-ông (331 nî ~ 371 nî chāi-ūi), pún-miâ hō-chò **Ko Su-iû** (高斯由 / 고사유 *Go Sayu*).
Siáu-siù-lîm-ông

**Siáu-siù-lîm-ông** (小獸林王 / 소수림왕 *Sosurim-wang*; ) sī Ko-kù-lê ê tē-17 tāi kok-ông (371 nî ~ 384 nî chāi-ūi), pún-miâ hō-chò **Ko Khiu-hu** (高丘夫 / 고구부 *Go Gubu*).
Kò͘-kok-jióng-ông

**Kò͘-kok-jióng-ông** (故國壤王 / 고국양왕 *Gogugyang-wang*; ) sī Ko-kù-lê ê tē-18 tāi kok-ông (384 nî ~ 391 nî chāi-ūi), pún-miâ hō-chò **Ko I-liân** (高伊連 / 고이련 *Go I-ryeon*).
Bûn-chu-bêng-ông

**Bûn-chu-bêng-ông** (文咨明王 / 문자명왕 *Munjamyeong-wang*; ) sī Ko-kù-lê ê tē-21 tāi kok-ông (492 nî ~ 519 nî chāi-ūi), pún-miâ hō-chò **Ko Lô-ūn** (高羅運 / 고나운 *Go Naun*).
An-chōng-ông

**An-chōng-ông** (安藏王 / 안장왕 *Anjang-wang*; ) sī Ko-kù-lê ê tē-22 tāi kok-ông (518 nî ~ 531 nî chāi-ūi), pún-miâ hō-chò **Ko Heng-an** (高興安 / 고흥안 *Go Heung-an*).
An-goân-ông

**An-goân-ông** (安原王 / 안원왕 *Anwon-wang*; ) sī Ko-kù-lê ê tē-23 tāi kok-ông (531 nî ~ 545 nî chāi-ūi), pún-miâ hō-chò **Ko Pó-iân** (高寶延 / 고보연 *Go Bo-yeon*).
Iông-goân-ông

**Iông-goân-ông** (陽原王 / 양원왕 *Yangwon-wang*; ) sī Ko-kù-lê ê tē-24 tāi kok-ông (545 nî ~ 559 nî chāi-ūi), pún-miâ hō-chò **Ko Pêng-sêng** (高平成 / 고평성 *Go Pyeong-seong*).
Pêng-goân-ông

**Pêng-goân-ông** (平原王 / 평원왕 *Pyeongwon-wang*; ) sī Ko-kù-lê ê tē-25 tāi kok-ông (559 nî ~ 590 nî chāi-ūi), pún-miâ hō-chò **Ko Iông-sêng** (高陽成 / 고양성 *Go Yangseong*).
Eng-iông-ông

**Eng-iông-ông** (嬰陽王 / 영양왕 *Yeong-yang-wang*; ) sī Ko-kù-lê ê tē-26 tāi kok-ông (590 nî ~ 618 nî chāi-ūi), pún-miâ hō-chò **Ko Goân** (高元 / 고원 *Go Won*).
Hó-thài-ông

**Hó-thài-ông** (好太王 / 호태왕 *Hotae-wang*; ) sī Ko-kù-lê ê tē-19 tāi kok-ông (391 nî ~ 412 nî chāi-ūi), pún-miâ hō-chò **Ko Tâm-tek** (高談德 / 고담덕 *Go Damdeok*). Hó-thài-ông mā hō-chò **Kóng-khai-thó͘ Tāi-ông** (廣開土大王 / 광개토대왕 *Gwanggaeto-daewang*).
Pó-chōng-ông

**Pó-chōng-ông** (寶藏王 / 보장왕 *Bojang-wang*; ) sī Ko-kù-lê ê tē-28 tāi kok-ông (642 nî ~ 668 nî chāi-ūi), pún-miâ hō-chò **Ko Pó-chōng** (高寶藏 / 고보장 *Go Bojang*).
Êng-liû-ông

**Êng-liû-ông** (榮留王 / 영류왕 *Yeongnyu-wang*; ) sī Ko-kù-lê ê tē-27 tāi kok-ông (618 nî ~ 642 nî chāi-ūi), pún-miâ hō-chò **Ko Kiàn-bú** (高建武 / 고건무 *Go Geonmu*).
Kim-koan Ka-iâ

**Kim-koan Ka-iâ** (金官伽倻 / 금관가야 *Geumgwan Gaya*), mā hō-chò **Pún-ka-iâ** (本伽倻 / 본가야 *Bon-Gaya*) he̍k-chiá **Kó͘-siâ Hân-kok** (狗邪韓國), sī Ka-iâ liân-bêng ê Siú-lō͘-ông khì-chō ê kun-chú kok-ka.
Tiông-siū-ông

**Tiông-siū-ông** (長壽王 / 장수왕 *Jangsu-wang*; ) sī Ko-kù-lê ê tē-20 tāi kok-ông (413 nî ~ 491 nî chāi-ūi), pún-miâ hō-chò **Ko Kū-liân** (高巨連 / 고거련 *Go Georyeon*).
Siú-lō͘-ông

**Siú-lō͘-ông** (首露王 / 수로왕 *Suro-wang*; ) sī Kim-koan Ka-iâ ê tē-1 tāi kok-ông, pún-miâ hō-chò **Kim Siú-lō͘** (金首露 / 김수로 *Gim Suro*).
Ku-teng-ông

**Siú-lō͘-ông** (居登王 / 거등왕 *Geodeung-wang*; ) sī Kim-koan Ka-iâ ê tē-2 tāi kok-ông, pún-miâ hō-chò **Kim Ku-teng** (金居登 / 김거등 *Gim Geodeung*).
Ku-chhit-nî-ông

**Ku-chhit-nî-ông** (居叱彌王 / 거질미왕 *Geojilmi-wang*; ) sī Kim-koan Ka-iâ ê tē-4 tāi kok-ông (291 nî ~ 346 nî chāi-ūi), pún-miâ hō-chò **Kim Ku-chhit-nî** (金居叱彌 / 김거질미 *Gim Geojilmi*).
Mâ-phín-ông

**Mâ-phín-ông** (麻品王 / 거등왕 *Mapum-wang*; ) sī Kim-koan Ka-iâ ê tē-3 tāi kok-ông, pún-miâ hō-chò **Kim Mâ-phín** (金麻品 / 김거등 *Gim Mapum*).
I-si-phín-ông

**I-si-phín-ông** (伊屍品王 / 이시품왕 *Isipum-wang*; ) sī Kim-koan Ka-iâ ê tē-5 tāi kok-ông (346 nî ~ 407 nî chāi-ūi), pún-miâ hō-chò **Kim I-si-phín** (金伊屍品 / 김이시품 *Gim Isipum*).
Chō-ti-ông

**Chō-ti-ông** (坐知王 / 좌지왕 *Jwaji-wang*; ) sī Kim-koan Ka-iâ ê tē-6 tāi kok-ông (407 nî ~ 421 nî chāi-ūi), pún-miâ hō-chò **Kim Chō-ti** (金坐知 / 김좌지 *Gim Jwaji*).
Chhui-hi-ông

**Chhui-hi-ông** (吹希王 / 취희왕 *Chwihui-wang*; ) sī Kim-koan Ka-iâ ê tē-7 tāi kok-ông (421 nî ~ 451 nî chāi-ūi).
Chit-ti-ông

**Chit-ti-ông** (銍知王 / 질지왕 *Jilji-wang*; ) sī Kim-koan Ka-iâ ê tē-8 tāi kok-ông (451 nî ~ 492 nî chāi-ūi).
Khiâm-ti-ông

**Khiâm-ti-ông** (鉗知王 / 겸지왕 *Gyeomji-wang*; ) sī Kim-koan Ka-iâ ê tē-9 tāi kok-ông (492 nî ~ 521 nî chāi-ūi).
Kiû-hêng-ông

**Kiû-hêng-ông** (仇衡王 / 구형왕 *Guhyeong-wang*; ) sī Kim-koan Ka-iâ ê tē-10 tāi kok-ông (521 nî ~ 532 nî chāi-ūi). Tī i chāi-ūi kî-kan, Sin-lô ê Hoat-heng-ông ji̍p-chhim Ka-iâ, Kiû-hêng-ông lo̍h-bóe soán-te̍k hiòng Sin-lô tâu-hâng.
Mary Cassatt

**Mary Cassatt** (1844 nî 5 goe̍h 22 ji̍t – 1926 nî 6 goe̍h 14 ji̍t) sī Bí-kok ōe-ka, tī Pa-lí ê Ìn-siōng-phài thoân-thé oa̍h-tāng, i chin gâu ōe hū-lú kap gín-á.

## Chham-khó
* 

Lūi-pia̍t:Ìn-siōng-phài
Ekaterina 2-sè

**Ekaterina 2-sè** (1729 nî 5 goe̍h 2 ji̍t [kū-lek 4 goe̍h 21] – 1796 nî 11 goe̍h 17 [kū-le̍k 11 goe̍h chhe 6]), pún miâ **Ekaterina Alekseevna** (Екатерина Алексеевна) sī Lō͘-se-a ê hông-tè, tī i-ê léng-tō hā, chéng-lí Lō͘-se-a ê koán-lí, 	khok-tiong liáu tè-kok léng-thó͘.

## Chham-khó
* 

Lūi-pia̍t:Lō͘-se-a hông-tè
Lâm-hong Tiān-khì Kang-gia̍p Tu-sek Hōe-siā

**Lâm-hong Tiān-khì Kang-gia̍p Tu-sek Hōe-siā** (南方電氣工業株式會社) sī Ji̍t-pún sî-tāi Tâi-oân ê chrome tō͘-kim ka-kang téng hòa-ha̍k kap ki-hâi chè-chō kiam bé-bē hōe-siā, 1942 nî chhòng-li̍p, kang-tiûⁿ kap pún-siā siat tī Sin-tek-chhī Chhiah-thô͘-kiā (赤土崎).

## Chham-khó
*
Khu-ló͘-muh tō͘-kim

**Chrome tō͘-kim** sī tī kim-sio̍k he̍k-chiá sok-ka mi̍h piáu-bīn ê khu-ló͘-muh tō͘-kim. Bo̍k-te̍k pau-koat bí-koan, khòng seⁿ-sián téng-téng.
Truman Capote

**Truman Garcia Capote** (), pún-miâ hō-chò **Truman Streckfus Persons**, sī Bí-kok ê cha-po͘ siáu-soat-ka. Capote ū chē-chē phō keng-tián bûn-ha̍k chok-phín; kî-tiong, siōng-chhut-miâ ê sī 1958 nî ê tiong-phian siáu-soat *[[Breakfast at Tiffany's]]* kap 1965 nî ê *[[In Cold Blood]]*.
Mary Wollstonecraft

**Mary Wollstonecraft** () sī chi̍t ūi 18 sè-kí ê Eng-kok chok-ka, tiat-ha̍k-ka kiam lú-sèng-chú-gī ūn-tōng-chiá. I siōng-kài chhut-miâ ê chok-phín sī *[[A Vindication of the Rights of Woman|Lú-koân Piān-hō͘]]*.
Pulitzer Chióng

**Pulitzer Chióng** (Eng: *Pulitzer Prize*) sī Bí-kok sin-bûn-kài ê chi̍t hāng siōng-koân êng-ū chióng, sī kin-kì Joseph Pulitzer ê ûi-goān só͘ siat-li̍p ê chióng-hāng. Chit-má, oân-pī ê phêng-soán chè-tō͘ tì-sú Pulitzer Chióng chiâⁿ-chò chi̍t ê choân-kiû-sèng ê chióng-hāng.
Richard Trevithick

**Richard Trevithick** () sī chi̍t ūi Eng-kok Cornwall chhut-sin ê hoat-bêng-ka kiam khòng-gia̍p kang-têng-su. I tī 1804 nî hoat-bêng thong-sè-kài tē-it tâi si̍t-chè ūn-chok ê cheng-khì ki-koan-chhia.
Bû-tóng Thoân-kiat Liân-bêng

**Bû-tóng Thoân-kiat Liân-bêng** (無黨團結聯盟), kán-tan hō-chò **Bû-bêng** (無盟) he̍k-chiá **Bû-tóng Liân-bêng** (無黨聯盟), sī Tâi-oân ê chi̍t ê chèng-tóng.

Lūi-pia̍t:Tâi-oân ê chèng-tóng
Lâm Ji̍t-pún Hòa-ha̍k Kang-gia̍p Tu-sek Hōe-siā

**Lâm Ji̍t-pún Hòa-ha̍k Kang-gia̍p Tu-sek Hōe-siā** (南日本化學工業株式會社) sī Ji̍t-pún sî-tāi Tâi-oân ê iâm kap hù-sán-bu̍t ê chè-chō, kiam hòa-ha̍k kang-gia̍p téng sū-gia̍p hōe-siā, 1939 nî 10 goe̍h chhòng-li̍p, pún-siā siat tī Ko-hiông-chhī Chháu-gê, tī pún-siā, Tâi-lâm An-pêng, Pò͘-tē-chng kap Pak-mn̂g-chng siat ū kang-tiûⁿ.

## Chham-khó
*
Tiān-ōe-phō͘

**Tiān-ōe-phō͘** (電話簿) sī chi̍t chióng ū khan-chài chāi-tē tiān-ōe sú-iōng-chiá chu-sìn chheng-toaⁿ ê chhut-pán-phín. Thàu-kòe chhiau-chhōe tiān-ōe-phō͘, chāi-tē ê chhī-bîn ē-ēng chhōe tio̍h chāi-tē chèng-hú, kong-kiōng sū-gia̍p, siong-gia̍p tan-ūi téng-téng ê tiān-ōe sú-iōng-chiá ê miâ-jī kap tiān-ōe hō-má téng-téng chu-sìn. Tiān-ōe-phō͘ ê chióng-lūi ū pe̍h-ia̍h kap n̂g-ia̍h nn̄g khoán, n̂g-ia̍h tiān-ōe-phō͘ sī siong-gia̍p sú-iōng, pe̍h-ia̍h sī it-poaⁿ bîn-iōng ê tiān-ōe-phō͘.
Bí-kok Thài-pêng-iûⁿ Lām-tūi

**Bí-kok Thài-pêng-iûⁿ Lām-tūi** (Eng: *United States Pacific Fleet*, **USPACFLT**) sī Bí-kok Hái-kun pō͘-sú tī Thài-pêng-iûⁿ tē-khu ê hái-kun pō͘-tūi, iû Thài-pêng-iûⁿ Su-lēng-pō͘ chí-hui, bó͘-káng sī Hawaii ê Chin-chu-káng. Lām-tūi hiān-sî ê chí-hui-koaⁿ sī Scott Harbison Swift hái-kun siōng-chiòng.
Liân-pang Kiàn-siat Kong-si

**Liân-pang Kiàn-siat**(聯邦建設) sī Tâi-ôan chi̍t-king khí-hòan-chhù ê kong-si.  1971 nî tshòng-li̍p tī Tâi-pak-koān Sam-tiông
. Tshòng-pān-tsiá sī Lîm Îng-sam. Liân-pang kiàn-siat āu-lâi kái-miâ Liông-san-lîm.
## Liân-pang siā-khu
*Liân-pang Sam-tiông siā-khu
*Liân-pang Sū-lîm siā-khu
*Liân-pang bûn-hòa siā-khu
*Liân-pang Sin-chng siā-khu
*Liân-pang tì-lí siā-khu
*Liân-pang Sin-po͘ siā-khu
## Tsham-khó bûn-hiàn
Misora Hibari

**Misora Hibari** (美空 ひばり); ) sī chi̍t ūi Ji̍t-pún ê cha-bó͘ koa-chhiú kiam ián-oân, pún-miâ hō-chò **Katō Kazue** (加藤 和枝). Misora sī Ji̍t-pún le̍k-sú-siōng siōng-úi-tāi ê koa-chhiú, mā sī tē-it ūi tit-tio̍h Loē-koh Chóng-lí Tāi-sîn siū-ú ê Kok-bîn Êng-ū-siúⁿ ê cha-bó͘-lâng.
Takituduh

**Takituduh** sī Bunun-cho̍k lāi-bīn ê hun-kûn chi it, in kóng ê ōe sī Bunun-gí ê Takituduh hong-giân.
Kikuko Yatauyungana

**Paicu Yatauyungana** (1932 nî – 2016 nî 2 goe̍h 20), Ji̍t-pún-miâ **Yata Kikuko** (矢多喜久子), Hàn-miâ **Ko Kiok-hoa** (高菊花), sī Tâi-oân ê koa-chhiú, Tsou-cho̍k ê lâng. I sī Uyongu Yatauyungana (Ko It-seng) ê cha-bó͘-kiáⁿ.

## Chham-khó
* 台湾アイデンティティー 

## Chù-kha
Paicx Yatauyungana

**Paicx Yatauyungana** (kong-tēng siá-hoat: *Paicʉ Yata'uyungana*; ho͘-im: [paicü yataʔuyuŋana]; 1972 nî 8 goe̍h 24 chhut-sì), Hàn-miâ **Ko Hūi-kun** (高慧君), sī Tâi-oân ê koa-chhiú, A-lí-san-hiong ê Tapango chhut-sin.
Má Ka-lêng

**Má Ka-lêng** (馬嘉伶; ) sī Ji̍t-pún cha-bó͘ ngó͘-siōng thoân-thé AKB48 ê chèng-sek sêng-oân. I tī Tâi-oân Ko-hiông chhut-siⁿ, Tâi-tiong-chhī tōa-hàn. I thong-kòe liáu AKB48 ê Tâi-oân teng-soán oa̍h-tāng, ka-ji̍p AKB48. Bo̍k-chiân i sī Team B ê tōa-hàn.

## Keng-le̍k
Má Ka-lêng cha̍p-sì hòe ê sî-chūn khai-sí jia̍t-ài AKB48. Khoàⁿ-kìⁿ in ūi Tang-ji̍t-pún tōa-tē-tāng chín-chai koa-bú, i sim-lāi sán-seng chiâⁿ-chò gē-jîn ê siūⁿ-hoat. I chhì-kòe kóng-kò kap model teng-soán, put-kò la̍k-kái lóng sit-pāi. Chòe-āu i kap i-ê chí-mōe chham-ka AKB48 Tâi-oân teng-soán oa̍h-tāng, sêng-kong ji̍p-soán.
Pa-sū Hái-kiap

**Pa-sū Hái-kiap** (巴士海峽) ūi tī leh Tâi-oân ê Âng-thâu-sū kap Hui-li̍p-pin ê Y'Ami Tó chi kan.
Tiâu-sián Hòng-sàng Hia̍p-hōe

**Tiâu-sián Hòng-sàng Hia̍p-hōe** sī Ji̍t-pún sî-tāi Tiâu-sián ê la-jí-oh hòng-sàng sū-gia̍p, sī 1-ê siā-thoân hoat-jîn. 

Ji̍t-pún chiàn-pāi liáu-āu, keng-kòe chōe pái ê piàn-tōng, tī Pak Tiâu-sián hoat-tián chò Tiâu-sián Tiong-iong Hòng-sàng (朝鮮中央放送); tī Hân-kok hoat-tián chò Hâng-kok Hòng-sàng Kong-siā (KBS)

## Siong-koan
* Ji̍t-pún Hòng-sàng Hia̍p-hōe
* Tâi-oân Hòng-sàng Hia̍p-hōe
Kok-thài Kiàn-siat Kong-si

**Kok-thài Kiàn-siat Kong-si** sī  Tâi-ôan chi̍t-king kiàn-sia kong-si. 1964 nî tshòng-li̍p tī Tâi-pak-chhī Lâm-iông koe.

1964 nî, Kok-thài Kiàn-siat Kong-si heng-kiàn tē-it-ê kong-ú tī Pat-tek-lō,  hō-miâ Kok-thài Sìn-gī Kong-ú. 1965 nî, Kok-thài Kiàn-siat heng-kiàn tē-it-ê tiān-thui tōa-lâu, tī Tun-hòa-lâm-lō, miâ Tun-hòa Tāi-hā.

## Tsham-khó bûn-hiàn
Tāi-jiân-koh Pn̄g-tiàm hóe-chai sū-kò͘

**Tāi-jiân-koh  Pn̄g-tiàm hóe-chai sū-kò͘** sī chi̍t tiûⁿ hoat-seng tī 1971 nî 12 goe̍h 25 hō ê ko-lâu hóe-chai sū-kò͘. Ūi-tī Hân-kok Hàn-siâⁿ Tiong-khu Tiong-bú-lō͘ ê Tāi-jiân-koh Pn̄g-tiàm lī-lâu hoat-seng gá-suh  pho̍k-chà, sí-bông 164 lâng, 63 lâng siu-siong. 

Chit tiûⁿ sū-kò͘ sī kàu hit-tong-sî ûi-chí, choân sè-kài siong-bông siōng-kài giâm-tiōng ê kiàn-tio̍k-bu̍t hóe-chai sū-kò͘.  Tiong-kok kong-sài Û-Sian-êng hū-siong, kúi-ji̍t-āu kòe-sì.

Lūi-pia̍t:1971 nî
Padang liāu-lí

**Padang liāu-lí** sī Sumatra-tó Minangkabau bîn-cho̍k ê liāu-lí. Padang liāu-lí tī Ìn-nî sī siōng chhut-miâ ê bîn-cho̍k liāu-lí chi-it. Chi̍t-sì-kè ē-tàng khòaⁿ-tio̍h Padang liāu-lí ê chhan-koán.  Padang liāu-lí siū-tio̍h Ìn-tō͘  liāu-lí kap A-la-pek liāu-lí ê éng-hióng. In phó͘-thong sú-iōng iâ-chí-chiap （coconut milk）, phang-liāu, kap hoan-á-kiuⁿ. Tī Padang liāu-lí lāi-té ū saⁿ-chióng tiōng-iàu ê mi̍h-kiāⁿ, chiū-sì *gulai* （ka-lí）, *lado* （hoan-á-kiuⁿ）
kap *bareh* （pn̄g）.

Lūi-pia̍t:Liāu-lí
Lūi-pia̍t:Ìn-nî
Medan Hok-kiàn-ōe

**Medan Hok-kiàn-ōe** (**Medan Hok-kiàn-ōa [[Hàn-jī]]:棉蘭福建話;[[Pe̍h-ōe-jī|POJ]]:Mî-lân Hok-kiàn-ōa**) sī chi̍t-chióng Bân-lâm-gú tī Ìn-nî Medan tē-khu ê khiuⁿ-kháu. Medan Hok-kiàn-ōe tī Medan tiāⁿ-tiāⁿ kiò-chò **Medan-ōa** iá-sī **Mî-lân-ōa**(*Medan-ōe/Mî-lân-ōe*). Medan-ōe sī chit-chióng Chiang-chiu-ōe è phiàn (Chiang-phiàn), kap Pak-Má-lâi-se-a Hok-kiàn-ōe sio-siāng(Te̍k-pia̍t sī Penang ê Pī-né͘ng Hok-kiàn-ōa). Tān-sī, Medan-ōe í-keng kap Tiô-chiu-ōe, Kńg-tang-ōe, Má-lâi-gí sio-lām.

Lūi-pia̍t:Bân-lâm-gí
Gôan Tāi-hân Bîn-kok chù Tiong-kok Tāi-sài-kóan

**Gôan Tāi-hân Bîn-kok chù Tiong-hoâ Bîn-kok Tāi-sài-kóan** () ūi-tī Tâi-ôan Tâi-pak-chhī Tiong-hàu-tang-lō, sī 1978 nî kàu 1992 nî Tāi-hân Bîn-kok chù Tiong-hoâ Bîn-kok Tāi-sài-kóan ê tē-hng. Liáu-āu kái-chok Kau-thong-pō͘ Koan-kong-kio̍k lú-iû-tiong-sim, 2005 nî thiah-tî.

Tāi-sài-kóan iû Hân-kok kiàn-tio̍k-su kap Chhòa-Pek-hong kiōng-tông siat-kè.

## Tsham-khó bûn-hiàn

Lūi-pia̍t:Tâi-pak-chhī ê kiàn-tio̍k-bu̍t
Lūi-pia̍t:Hân-kok
Abe Vigoda

**Abraham Charles** "**Abe**" **Vigoda** (1921 nî 2 goe̍h 24 ji̍t – 2016 nî 1 goe̍h 26 ji̍t) sī Bí-kok ê ián-goân.
Pokémon

**Pokémon** (ポケモン), goân-sú miâ-hō sī *Pocket Monsters* (ポケットモンスター "lok-tē-á iau-koài"), sī chi̍t-ê í tiān-tōng kap tōng-ōe ûi chú ê chhòng-chok kap siong-koan sán-phín miâ-hō, kî-tiong ū chi̍t thò hō chò Pokémon ê iau-koài, kap hùn-liān chia iau-koài ê lâng (sī kò͘-sū chú-kak he̍k-chiá tiān-tōng sńg-chiá).

Pokémon chi̍t khai-sí sī Nintendo kong-si ê Taziri Satosi tī 1995 nî ê chhòng-chok. Hiān-sî hoat-hêng-siong sī Pokémon Kong-si.

## Siong-koan
* Pokémon lia̍t-toaⁿ

Lūi-pia̍t:Pokémon
Lú-ha̍k-hāu

:*Nā só͘-ū choan-bûn siu cha-bó͘ ha̍k-seng ê ha̍k-hāu, chhiáⁿ khòaⁿ [[lú-chú ha̍k-hāu]].*

**Lú-ha̍k-hāu** sī Ji̍t-pún ùi Jī-chhù Tāi-chiàn chìn-chêng si̍t-si ê choan-bûn hō͘ cha-bó͘ ha̍k-seng ê tiong-téng he̍k-chiá ko-téng kàu-io̍k ha̍k-hāu.
Tiān-tōng

* Tiān-tōng ū khó-lêng sī kóng:
** Tiān-chú iû-hì, iû-kî sī tiān-náu iû-hì.
** Oá-khò tiān-khì ki-hâi chò tōng-le̍k--ê.
Tiān-náu iû-hì

**Tiān-náu iû-hì** (Eng-gí: *computer game*), he̍k-chiá **iáⁿ-siōng iû-hì** (*video game* ""), Tâi-gí tiāⁿ kóng **tiān-tōng**, he̍k-chiá-sī chioh-ēng Eng-gí-im **gém** (*game*), it-poaⁿ sī kóng keng-kòe sī-kak-sèng ê mûi-thé lâi sán-seng iû-hì khoân-kéng ê tiān-chú iû-hì (*electronic game*), ū pau-koat tàu tī tiān-sī ê choan-ēng iû-hì-ki, tī kò-jîn tiān-náu chip-hêng ê PC gém, sió-hêng ê chhiú-the̍h iû-hì-ki, he̍k-chiá sī te̍k-pia̍t ūi iû-hì siat-kè ê siong-ēng tiān-tōng-keng iû-hì (*arcade game*) téng hêng-khoán.

## Iōng-gí
Eng-gí it-poaⁿ kā kok khoán tiān-náu iû-hì kiò *video game*, sī keng-kòe sī-kak mûi-thé ūn-choán--ê, siong-tùi chit khoán ia̍h ū lēng-gōa ê *audio game*, ì-sù sī siaⁿ-im chò chú-iàu sêng-hun ê iû-hì, chóng-sī bô phó͘-phiàn.
Linkin Park

**Linkin Park** sī USA  chhut-sin ê rock ga̍k-thôan.

## Kioh-siàu
* Chester Bennington (1976-2017)
* Mike Shinoda
* Brad Delson
* Rob Bourdon
* Dave "Phoenix" Farrell
* Joe Hahn

## Chok-phín
* *Hybrid Theory* (2000)
* *Meteora (Album)* (2003)
* *Minutes to Midnight* (2007)
* *A Thousand Suns* (2010)
* *Living Things* (2012)
* *The Hunting Party* (2014)
* *One More Light* (2017)
* *From Zero* (2024)
Ka-bêng-ô͘

**Ka-bêng-ô͘** (Hàn: 嘉明湖; Bunun: *cidanuman buan*) ūi-tī Tâi-oân Tâi-tang-koān Hái-toaⁿ-hiong, khiā-khí tī Sam-chhe-soaⁿ ê tang-pêng, chham Hiòng-iông-soaⁿ ê ti̍t-soàⁿ kī-lī 7 kong-lí, hái-poa̍t 3,310 kong-chhioh, sī Tâi-oân ô͘-po̍h tiong tē-jī koân ê ko-soaⁿ ô͘-po̍h.
Laplace piàn-oāⁿ

**Laplace piàn-oāⁿ** (*Laplace transform*) sī tī èng-iōng sò͘-ha̍k lāi-bīn chia̍p-chia̍p teh sú-iōng ê chi̍t khoán chek-hun piàn-oāⁿ hong-hoat, tī sò͘-ha̍k ê ūn-sǹg-siōng siá chò  \displaystyle\mathcal{L} \left\{f(t)\right\}. Laplace piàn-oāⁿ sī chi̍t chióng soàⁿ-sèng piàn-oāⁿ, i-ê tēng-gī sī:

:F(s) = \int_0^\infty f(t) e^{-st}\,dt.

Tī tōa-pō͘-hūn ê èng-iōng tiong, Laplace piàn-oāⁿ lóng sī choân-tan-siā ê hâm-sò͘. Laplace piàn-oāⁿ ê miâ-chheng sī ùi Hoat-kok ê thian-bûn-ha̍k-ka kiam sò͘-ha̍k-ka Pierre-Simon Laplace lâi hō-miâ ê; i tī ki-lu̍t-lūn ê gián-kiù tiong thâu-seng ín-ji̍p chit-ê hong-hoat. Laplace piàn-oāⁿ kap Fourier piàn-oāⁿ ū-koan-hē.
Bîn-chú-tóng Choân-kok Úi-oân-hōe

**Bîn-chú-tóng Choân-kok Úi-oân-hōe** (民主黨全國委員會 / *Democratic National Committee*; **DNC**) sī Bí-kok Bîn-chú-tóng ê chèng-sek koán-lí ki-kò͘, hū-chek ūi choân-kok kok-chiu ê tē-hng kap choân-kok soán-kí ê hāu-soán-jîn hia̍p-tiau kēng-soán chhek-lio̍k. I múi sì-nî cho͘-chit chi̍t pái Bîn-chú-tóng Choân-kok Tāi-piáu Tāi-hōe lâi khak-tēng tóng-lāi ê chóng-thóng soán-kí thê-miâ, í-ki̍p chè-tēng Bí-kok Bîn-chú-tóng ê chèng-kang. Sui-jiân i chi-oān tóng-lāi ê hāu-soán-jîn, tan-sī i tùi tòng-soán-jîn pēng-bô koán-lí-koân. Úi-oân-hōe iû choân-kok kok-chiu Bîn-chú-tóng hun-pō͘ ê chú-se̍k kap hù-chú-se̍k, í-ki̍p tī choân-kok 50 ê chiu kap hù-sio̍k tē-khu soán-chhut ê 200 ūi tóng-oân lâi chó͘-sêng; i-ê chú-se̍k iû choân-thé úi-oân-hōe sêng-oân soán-chhut. I mā ē kí-hêng tiû-khoán lâi chi-chhî i-ê oa̍h-tāng.
Lūi-pia̍t:Bîn-chú Tóng (Bí-kok)
Bí-kok chóng-thóng soán-kí

**Bí-kok chóng-thóng soán-kí**, mā hō-chò **Bí-kok tāi-soán**, sī chi̍t chióng Bí-kok múi 4-nî kí-hêng ê soán-kí, lâi sán-seng chóng-thóng chham hù-chóng-thóng. Ùi 1792 nî khí, múi-kài tāi-soán ê nî-hūn lóng sī 4 ê pōe-sò͘, ah ji̍t-kî tī 1845 nî tēng chò 11 goe̍h ê tē-it ê lé-pài-it ê keh-kang, iā chiū sī lé-pài-jī.
Pōe-sò͘

**Pōe-sò͘** (倍數) sī chi̍t ê sò͘-ha̍k bêng-sû, kong-ê sī chi̍t-ê sò͘ chham chi̍t-ê chéng-sò͘ ê chek. Oaⁿ-kù-ōe-kóng, chiam-tùi nn̄g-ê sò͘ *a* kap *b*, nā-sī chûn-chāi chi̍t-ê chéng-sò͘ *n* tì-sú *b = na*, lán tiō kóng *b* sī *a* ê pōe-sò͘. Nā-sī *a* bô-téng-î 0, tiō piáu-sī *b/a* sī chi̍t-ê chéng-sò͘, chit-ê tû-hoat ē-ēng chéng-tû, bô î-sò͘ chûn-chāi. 2 ê pōe-sò͘ mā chia̍p-chia̍p hō-chò ngó͘-sò͘.

Nā-sī *a* chham *b* lóng sī chéng-sò͘, *b* sī *a* ê pōe-sò͘, *a* tiō sī *b* ê iok-sò͘.

Nā-sī *a* chham *b* lóng sī chéng-sò͘, chi̍t-ê chéng-sò͘ *c* tông-sî sī *a* chham *b* ê pōe-sò͘, lán tiō kóng *c* sī *a* chham *b* ê kong-pōe-sò͘; koh nā-chún *c* sī boán-chiok chit-ê tiâu-kiāⁿ ê siōng-sè ê chèng-chéng-sò͘, lán tiō kóng *c* sī *a* chham *b* ê chòe-siáu kong-pōe-sò͘.
Khia-sò͘ kap ngó͘-sò͘

Chéng-sò͘ ê **[[khia-ngó͘-sèng]]** (奇偶性) he̍k-chiá **[[ngó͘-khia-sèng]]** (偶奇性) sī sò͘-ha̍k tùi chéng-sò͘ ê hun-lūi, hun chò **[[khia-sò͘]]** (奇數) kap **[[ngó͘-sò͘]]** (偶數).

## Tēng-gī
Hā-lia̍t ê chi̍p-ha̍p kái-sek liáu khia-sò͘ kap ngó͘-sò͘ ê bô-kāng:
* **Khia-sò͘**&nbsp;= \{ 2k+1; \forall k \in \mathbb{Z} \}
* **Ngó͘-sò͘**&nbsp;= \{ 2k; \forall k \in \mathbb{Z} \}
Lio̍k-ha̍p-chhái

**Lio̍k-ha̍p-chhái** (六合彩 / *Mark Six*) sī Hiang-káng ûi-it ê ha̍p-hoat chhái-phiò, mā-sī chió-sò͘ tit-tio̍h Hiang-káng chèng-hú ín-chún ha̍p-hoat chìn-hêng ê poa̍h-kiáu chi-it.

Lūi-pia̍t:Poa̍h-kiáu
Choân-kiû Tēng-ūi Hē-thóng

**Choân-kiû Tēng-ūi Hē-thóng** (Hàn: 全球定位系統; Eng: *Global Positioning System*; **GPS**) sī Bí-kok Kok-hông-pō͘ gián-chè kap î-hō͘ ê tiong-kī-lī îⁿ-hêng kúi-tō ōe-chheⁿ tō-hâng hē-thóng. I ē-sái ūi tē-kiû piáu-bīn choa̍t-tōa-pō͘-hūn tē-khu (98%) thê-kiong chún-khak ê tēng-ūi chhek-sok kap koân-cheng-khak-tō͘ ê sî-kan piau-chún. Choân-kiû Tēng-ūi Hē-thóng ē-ēng boán-chiok ūi-tī choân-kiû jīm-hô só͘-chāi he̍k-chiá kīn-tē khong-kan ê kun-sū iōng-hō͘ liân-sòa cheng-khak-tek khak-tēng sam-ûi ūi-tì, jī-ûi ūn-tōng kap sî-kan ê su-iàu.

## Chù-kái

## Iân-sin oa̍t-tho̍k

* 
* 
* 
* 
* Global Positioning System Open Courseware from MIT, 2012
* 

## Chham-oa̍t
*Pak-táu ōe-chheⁿ tō-hâng hē-thóng

## Gōa-pō͘ liân-kiat

* FAA GPS FAQ
* GPS.gov – General public education website created by the U.S. Government
Khia-ngó͘-sèng

**Khia-ngó͘-sèng** (奇偶性) he̍k-chiá **ngó͘-khia-sèng** (偶奇性) ū khó-lêng sī teh kóng:
***[[Khia-sò͘ kap ngó͘-sò͘]]**: *[[chéng-sò͘]] ê khia-ngó͘-sèng*.
***[[Khia-hâm-sò͘ kap ngó͘-hâm-sò͘]]**: *[[hâm-sò͘]] ê khia-ngó͘-sèng*.
Chi̍p-ha̍p

**Chi̍p-ha̍p** (集合) sī chi̍t-ê ki-pún ê sò͘-ha̍k khài-liām, i sī chi̍p-ha̍p-lūn ê gián-kiù tùi-sióng, tāi-piáu khū-iú bó͘-chióng te̍k-tēng sèng-chit ê mi̍h-kiāⁿ ê chóng-thé. Tī chi̍p-ha̍p lāi-bīn ê mi̍h-kiāⁿ hō-chò goân-sò͘; nā-chún kóng *x* sī chi̍p-ha̍p *A* ê goân-sò͘, lán tiō piáu-sī chò *x* ∈ *A*. Chi̍p-ha̍p tī hiān-tāi sò͘-ha̍k sī chi̍t-ê chin tiōng-iàu ê ki-pún khài-liām, lâi-chū tī 19 sè-kí chhóng-li̍p ê chi̍p-ha̍p-lūn ê lí-lūn.
Android

**Android** mā hò-chò **An-tok** (安卓) sī chi̍t-ê ki-î Linux hu̍t-sim ê hêng-tōng chok-gia̍p hē-thóng, iû Google sêng-li̍p ê Khai-hòng Chhiú-ki Liân-bêng kè-sio̍k léng-tō kap khai-hoat, chú-iàu sī siat-kè lâi ūn-hêng tī chhiok-khòng êng-bō͘ ê hêng-tōng chong-tì, chhiūⁿ tì-hūi-hêng chhiú-ki kap pêng-pán tiān-náu.

Android siāng-chá sī iû Andy Rubin téng-lâng khai-hoat chè-chok, siāng-chá khai-hoat chit-ê hē-thóng ê bo̍k-tek sī beh chhòng-kiàn chi̍t-ê sò͘-ūi siōng-ki ê sian-chìn chhau-chok hē-thóng. M̄-kò āu-lâi hoat-hiān chhī-tiûⁿ su-kiû bô-kàu tōa, koh ka-siāng tì-hūi-hêng chhiú-ki chhī-tiûⁿ khoài-sok sêng-tióng, chū-án-ne Android pī kái-chō chò chi̍t-khoán bīn-hiàng tì-hūi-hêng chhiú-ki ê chok-gia̍p hē-thóng. Android tī 2005 nî 7 goe̍h 11 hō pī Bí-kok kho-ki khì-gia̍p Google siu-kò͘. 2007 nî 11 goe̍h, Google kap 84-keng ngē-thé chè-chō-siong, nńg-thé khai-hoat-siong kap tiān-náu êng-ūn-siong sêng-li̍p Khai-hòng Chhiú-ki Liân-bêng lâi kiōng-tông gián-hoat kái-liông Android. Lo̍h-bóe, Google iōng Apache bián-hùi khai-hòng goân-sí-bé hí-khó-chèng ê siū-koân hong-sek, hoat-pò͘ Android ê goân-sí-bé, hō͘ seng-sán-siong thui-chhut tah-chài Android ê tì-hūi-hêng chhiú-ki. Android āu-lâi koh ta̍uh-ta̍uh thok-tián kàu pêng-pán tiān-náu kap kî-thaⁿ léng-he̍k.
Andy Rubin

**Andrew E. "Andy" Rubin** () sī chi̍t ūi Bí-kok ê Iû-thài tiān-náu choan-ka kiam seng-lí-lâng. I sī khai-hoat Android chok-gia̍p hē-thóng ê léng-tō-chiá.
Pêng-pán tiān-náu

**Pêng-pán tiān-náu** (平板電腦 / *Tablet computer*) sī chi̍t-chióng sió-hêng koh hong-piān chah ê kò-jîn tiān-náu, kā chhiok-khòng êng-bō͘ chok-ûi ki-pún ê su-ji̍p chong-tì. Chham kòe-khì thoân-thóng tiān-náu ài iōng kiān-poâⁿ kap ku̍t-chhí bô-kāng, pêng-pán tiān-náu ióng-iú chhiok-khòng êng-bō͘, ín-chún sú-iōng-chiá thong-kòe chhiok-khòng-pit ia̍h-sī sò͘-jī-pit lâi chìn-hêng chok-gia̍p. To-sò͘ ê pêng-pán tiān-náu koh lóng ē chi-oān chhiú-cháiⁿ chhau-chok, sú-iōng chhiú-cháiⁿ chhiok-khòng, su-siá, siok-hòng ōe-bīn kap tô͘-àn.

Sú-iōng-chiá ē-sái thàu-kòe lōe-kiàn ê chhiú-siá piān-sek, êng-bō͘ téng ê hi-gí kiān-poâⁿ, gí-im piān-sek ia̍h-sī chi̍t-ê chin-chiàⁿ ê kiān-poâⁿ lâi chìn-hêng chhau-chok. Pêng-pán tiān-náu iáu ióng-iú hō͘ sú-iōng-chiá thàu-kòe chhiok-khòng-pit lâi phah-jī ê khoài-sok su-ji̍p nńg-thé.
Hôa-ûi

**Hôa-ûi Ki-su̍t Iú-hān Kong-si** (華為技術有限公司) sī Tiong-kok chi̍t-keng chiông-sū thong-sìn kái-koat hong-àn ê kiong-èng-siong, chóng-pō͘ ūi-tī Kńg-tang-séng ê Chhim-chùn-chhī. Hôa-ûi tī 1987 nî chù-chheh sêng-li̍p, gia̍p-bū hoān-ûi khan-liân tiān-sìn bāng-lō͘, khì-gia̍p bāng-lō͘, siau-hùi-chiá kap hûn-toan ūn-sǹg. I-ê tiān-sìn bāng-lō͘ sán-phín chú-iàu pau-koat thong-sìn bāng-lō͘ tiong ê kau-oāⁿ bāng-lō͘, thoân-su bāng-lō͘, bû-soàⁿ kap iú-soàⁿ kò͘-tēng chiap-ji̍p

## Koan-liân
* 2018 nî Bí-kok–Tiong-kok bō͘-e̍k chiàn-cheng
Gmail

縮圖|250x250像素|Gmail ê sin phiau-chì
**Gmail** (*Google Mail*) sī Google tī 2004 nî 4 goe̍h 1 hō hoat-pò͘ ê chi̍t-ê bián-hùi tiān-chú iû-kiāⁿ ho̍k-bū. Tī siāng-chá thui-chhut sî, sin sú-iōng-chiá su-iàu hiān-iú sú-iōng-chiá ê tiān-chú iû-kiāⁿ iau-chhiáⁿ. 2007 nî 2 goe̍h 7 hō, Google soan-pò͘ kā Gmail ê chù-chheh oân-choân khai-hòng. Lo̍h-bóe koh tī 2009 nî 7 goa̍h 7 hō ê sî, chèng-sek chhú-siau Beta phiau-chì, tī thui-chhut 5-tang-gōa āu chóng-sǹg choán-ûi chèng-sek pán-pún. Gmail siāng-chá thui-chhut sî ū 1 GB ê thú-chûn khong-kan, tōa-tōa thê-ko tong-sî bián-hùi phe-tâng iông-liōng ê piau-chún. Bo̍k-chiân, Gmail ê iōng-hō͘ í-keng ē-sái hiáng-iú chhiau-kòe 15 GB ê iông-liōng, pēng-chhiáⁿ ē-sái thong-kòe hù-chîⁿ chhú-tit khah-chē khong-kan. Nā-chún beh lēng-gōa sòe khah-chē ê khong-kan, ē-sái ēng ta̍k-kò-goe̍h 1.99 Bí-kim ê kè-siàu lâi chhú-tit 100 GB ê thú-chûn khong-kan. Gmail siāng hō͘ lâng o-ló ê sī i-ê sú-iōng kài-bīn, m̄-nā iông-ī sú-iōng, jî-chhiáⁿ sok-tō͘ chin kín, chhú-gōa Gmail mā sī chi̍t-ê chhut-miâ ê AJAX èng-iōng.
Google Play

**Google Play** sī iû Google ūi Android só͘ khai-hoat ê sò͘-ūi-hòa èng-iōng hoat-pò͘ pêng-tâi. Chit-hāng ho̍k-bū ín-chún sú-iōng-chiá thàu-kòe lāi-kiàn tī chong-tì tiong ê Play tiàm-thâu ia̍h-sī thàu-kòe bāng-chām tùi èng-iōng thêng-sek, im-ga̍k, cha̍p-chì, chheh, tiān-iáⁿ, tiān-sī chiat-bo̍k chìn-hêng liû-lám, hā-chài ia̍h-sī kò͘-bé. Android tiān-chú chhī-tiûⁿ tī 2008nî 8 goe̍h 28 hō kong-khai hoat-piáu, pēng tī 2008 nî 10 goe̍h 22 hō chèng-sek chiūⁿ-soàⁿ. 2009 nî 9 goe̍h khí, lio̍k-sio̍k khai-sí thê-kiong hù-chîⁿ ho̍k-bū. 2012 nî 3 goe̍h 6 hō, Android tiān-chú chhī-tiûⁿ, Play im-ga̍k, Play tô͘-su, Play chhit-thô, Play chheh-pò-thoaⁿ, Play tiān-iáⁿ kap tiān-sī chéng-ha̍p pēng kái-miâ chò Google Play. Chia̍t-chí bo̍k-chiân, èng-iōng thêng-sek tiong ê hù-chîⁿ ho̍k-bū lóng-chóng chi-oān 129-ê kok-ka; kî-thaⁿ ho̍k-bū chi-oān tòe-tio̍h Google put-toān ê thui-kóng, ióng-iú kî-thaⁿ ho̍k-bū ê kok-ka mā tng-teh ta̍uh-ta̍uh-á ê cheng-ka tiong.
IPhone

**iPhone** sī Apple kong-si kî-hā gián-hoat ê hêng-tōng tiān-ōe hē-lia̍t; i tah-chài Apple kong-si gián-hoat ê iOS chhiú-ki chok-gia̍p hē-thóng. Tē-it tāi iPhone tī 2007 nî 1 goe̍h 9 hō, iû tông-sî Apple kong-si ê CEO Steve Jobs hoat-pò͘, pēng tī kāng-nî 6 goe̍h 29 hō chèng-sek hoat-siū. 2015 nî 9 goe̍h 9 hō, Apple kong-si tī Bí-kok Kū-kim-soaⁿ kí-hêng sin-sán-phín hoat-pò͘-hōe téng, thui-chhut tē-káu tāi sán-phín iPhone 6S, tī kāng-nî 9 goe̍h 25 hō chèng-sek hoat-siū. Apple kong-si kî-hā tì-hūi-hêng chhiú-ki iPhone hē-lia̍t, iōng kò-pia̍t thui-chhut ê khoán-sek lâi kè-sǹg, ē-sái sī choân-kiû siau-liōng tē-it-tōa ê tì-hūi-hêng chhiú-ki.

iPhone ê sú-iōng-chiá kài-bīn kiàn-li̍p tī se̍h chhiú-ki ê to-tiám chhiok-khòng êng-bō͘, tong-tiong pau-koat tio̍h hi-gí kiàn-poâⁿ. I sī chi̍t-khoán kiat-ha̍p tio̍h hip-siàng kong-lêng, kò-jîn sò͘-ūi chō͘-lí, mûi-thé pò͘-hòng-khì, ióng-iú siu-hoat tiān-chú iû-kiāⁿ, bû-soàⁿ thong-sìn chong-tì, bāng-ia̍h liû-lám téng-téng kong-lêng ê tì-hūi-hêng chhiú-ki, pēng chi-oān Wi-Fi, 2G, 3G kap LTE ê liân-chiap; ki-î chiân-su̍t liân-chiap liân-soàⁿ kàu VPN sù-ho̍k-khì, si̍t-hiān hi-gí choan-soàⁿ bāng-lō͘ ho̍k-bū. I iáu ē-sái lo̍k-iáⁿ, hip-siàng, siu-hoat tiān-chú-phoe kap liû-lám bāng-ia̍h. Kî-thaⁿ kong-lêng chhiūⁿ tiān-tōng iû-hì, chham-khó kang-chok, GPS tō-hâng kap liân-chiap siā-kûn bāng-lō͘ téng-téng, chia-ê lóng ē-sái thàu-kòe hā-chài èng-iōng thêng-sek lâi si̍t-hiān, téng-î sī chi̍t tâi sok-sió te̍k-hòa ê kò-jîn tiān-náu.


Lūi-pia̍t:Apple Inc.
Lūi-pia̍t:Tì-hūi tiān-ōe
Sam-seng Tiān-chú

**Sam-seng Tiān-chú** (三星電子 / 삼성전자 *Samseong Jeonja*) sī Sam-seng Chi̍p-thoân kî-hā ê chú-kong-si, sī Hân-kok siāng-tōa ê siau-hùi tiān-chú sán-phín kap tiān-chú goân-kiāⁿ ê chè-chō-siong; thong-sè-kài siāng-tōa ê tì-hūi-hêng chhiú-ki chham kong-lêng-hêng chhiú-ki ê chè-chō-siong; sè-kài siāng-tōa ê chu-sìn kho-ki kong-si. I mā sī choân-kiû êng-siu siāng-koân ê tiān-chú kang-gia̍p kong-si chi-it, choân-kiû jī-cha̍p-tōa poàⁿ-tō-thé chhiúⁿ-siong kap choân-kiû siāng-tōa ê cheng-oân tāi-kang chi-it. Bí-kok *[[Forbes]]* cha̍p-chì kong-pò͘ ê choân-kiû pah-tōa kong-si, Sam-seng Tiān-chú tī choân-kiû pâi-miâ tē-20. 2014 nî, Sam-seng tông-sî mā pī *Forbes* phêng-soán chò choân-kiû siāng-ū kè-ta̍t phín-pâi tē-7 kiông, sī À-chiu phín-pâi tiong siāng-koân pâi-miâ. Put-jî-kò, kīn-nî-lâi Tiong-kok ê tì-hūi-hêng chhiú-ki ngiauh-khí, tì-sú Sam-seng he̍k-lī tōa-kiám oá saⁿ-hun-chi-jī, só͘-í têng-thâu kiám-thó i-ê keng-êng bô͘-sek.
The Star-Spangled Banner

***The Star-Spangled Banner*** sī Bí-kok ê kok-koa; iû Bí-kok lu̍t-su kiam gia̍p-î si-jîn Francis Scott Key chok-sû, Eng-kok chok-khek-ka John Stafford Smith chok-khek. Chē-chē lâng tiāⁿ-tiāⁿ kā chit siú koa chham John Philip Sousa chhòng-chok ê chìn-hêng-khek *[[The Stars and Stripes Forever]]* saⁿ-hūn.
Siáu-bí Kho-ki

縮圖|150x150像素|Siáu-bí ê sin piau-chì
**Siáu-bí Kho-ki** (小米科技) sī Tiong-kok chi̍t-keng hêng-tōng thong-sìn chiong-toan chong-tì gián-chè kap nńg-thé khai-hoat ê khì-gia̍p, tī 2010 nî 4 goe̍h 6 hō sêng-li̍p. Siáu-bí ê piau-chì sī chi̍t-ê MI ê tô͘-hêng; che sī *Mobile Internet* ê siok-siá, tāi-piáu Siáu-bí sī chi̍t-keng soá-tāng ê bāng-chè bāng-lō͘ kong-si. MI ê lēng-gōa chi̍t-ê hâm-gī sī *mission impossible*, ì-sù sī "oân-sêng bōe-ēng oân-sêng ê jīm-bū". Nā-chún kā piau-chì péng-pêng, hêng-chōng chhin-chhiūⁿ Hàn-jī ê sim (心), ì-sù sī "ūi iōng-hō͘ séng chi̍t-kóa-á sim".

2010 nî, Siáu-bí oân-sêng A lûn iông-chu 4100-bān Bí-kim, pēng tī chhú-āu iâⁿ-lâi chē-chē lûn iông-chu. 2011 nî, hoat-piáu tē-it khoán sán-phín "Siáu-bí Chhiú-ki".  2015 nî Siáu-bí chiâⁿ-chò Tiong-kok chiân-saⁿ-tōa tì-hūi-hêng chhiú-ki chhiúⁿ-siong kap choân-kiû siāng-tōa tì-hūi-hêng chhiú-ki chhiúⁿ-siong chit-it.

Lūi-pia̍t:Tiong-kok ê tiān-chú kong-si
Chú-ki-pán

**Chú-ki-pán** (主機板; *motherboard* "bú-pán") sī kò͘-sêng ho̍k-cha̍p tiān-chú hē-thóng pí-lūn tiān-chú kè-sǹg-ki ê tiong-sim ia̍h-sī tiān-lō͘-pán. Tián-hêng ê chú-ki-pán ē-ēng thê-kiong chi̍t-hē-lia̍t ê kap-chhùi-tiám, hō͘ chhú-lí-khì, hián-sī-khah, seng-hāu-khah, ngē-tia̍p, kì-ek-thé, tùi-gōa chong-tì téng-téng chong-tì chiap-ha̍p. In thong-siông ti̍t-chiap chhah-ji̍p iú-koan chhah-chô, ia̍h-sī iōng soàⁿ-lō͘ lâi liân-chiap. Chú-ki-pán téng siōng-kài tiōng-iàu ê kò͘-sêng goân-kiāⁿ sī cheng-goân-cho͘; cheng-goân-cho͘ thong-siông iû pak-kiô kap lâm-kiô lâi chó͘-sêng, mā ū chi̍t-kóa iōng tan-cheng-phìⁿ lâi siat-kè, cheng-kiông i-ê hāu-lêng. Chia-ê cheng-goân-cho͘ ūi chú-ki-pán thê-kiong chi̍t-ê thong-iōng pêng-tâi, hō͘ bô-kāng chong-tì liân-chiap, khòng-chè bô-kāng chong-tì ê kau-thong.
Kok-koa

**Kok-koa** (國歌) sī hō͘ chi̍t-ê kok-ka ê chèng-hú chèng-sek sêng-jīn ia̍h-sī tī thoân-thóng-siōng hō͘ kok-bîn sú-iōng, ē-sái tāi-piáu hit-ê kok-ka ê ga̍k-khek. Kok-ka it-poaⁿ lóng tài-iú ài-kok-chú-gī ê sek-chhái. Sè-kài siōng-lāu-kó͘-chá ê kok-koa tī 1568 nî chè-tèng, sī Hô-lân ê *[[Wilhelmus]]*; put-kò, tōa-pō͘-hūn ê kok-koa lóng sī tī 19 sè-kí kap 20 sè-kí chiah chè-tèng ê.

Kok-koa tī chiâⁿ chē tiûⁿ-ha̍p pī sú-iōng, thong-siông tī kok-tēng kà-ji̍t ián-chàu, mā tiāⁿ-tiāⁿ tī thé-io̍k kēng-sài tiong sú-iōng, iōng-lâi hoàn-khí ia̍h-sī piáu-ta̍t kok-bîn ê ài-kok sim-chêng. Tī seng-kàng-kî ê gî-sek tiong, kok-koa thong-siông chok-ûi seng-kàng kok-kî sî só͘ ián-chàu ê ga̍k-khek. Tōa-pō͘-hūn ê kok-ka, chok-ûi ài-kok kàu-io̍k ê chit-pō͘-hūn, ha̍k-hāu tùi ha̍k-seng ián-chàu kok-koa. Thài-kok kap Tiong-hôa Bîn-kok bat kui-tēng tī kio̍k-īⁿ ia̍h-sī tiān-iáⁿ-iⁿ chèng-sek hòng-iáⁿ chêng ài ián-chàu kok-koa ia̍h-sī ông-sek siōng-ko. Tī tōa-hêng kok-chè pí-sài chhiūⁿ kha-kiû, kan-ná-kiû sài-sū sî, thong-siông ē ián-chàu siang-hong ê kok-koa. Bí-kok kap Ka-ná-tāi téng chi̍t-kóa kok-ka tī pún-kok ê thé-io̍k sài-sū khai-sài chêng mā tiāⁿ-tiāⁿ ē ián-chhiùⁿ kok-koa. Tī Ò-lîm-phit-khek Ūn-tōng-hōe, Sè-kài Kím-phiau-sài pan-hoat chióng-pâi sî, mā ē ián-chàu kim-pâi tit-chú ê kok-koa.
Tang-kiaⁿ Tiān-le̍k

**Tang-kiaⁿ Tiān-le̍k Tu-sek Hōe-siā** (東京電力株式会社), kán-chheng **Tang-kiaⁿ Tiān-le̍k** (東京電力 / とうきょうでんりょく *Tōkyō Denryoku*), **Tong-tiān** (東電) kap **TEPCO**, sī Ji̍t-pún ê chi̍t-keng tiān-le̍k kong-si, ho̍k-bū hoān-ûi sī Tang-kiaⁿ, Koan-tang tē-hng kap Yamanasi-koān tang-pō͘. Kin-kù *[[Fortune (cha̍p-chì)|Fortune]]* cha̍p-chì, i sī Ji̍t-pún siu-ji̍p siōng-koân ê tiān-le̍k kong-si. Tong-tiān kong-si chú-iàu khò hòa-chio̍h jiân-liāu ê hoat-tiān-chhiúⁿ lâi hoat-tiān, tông-sî mā ióng-iú 3-chō hu̍t-tiān-chhiúⁿ; kî-tiong tōa-pō͘-hūn khoàⁿ tiān-le̍k ê su-kiû lâi ūn-chok.

## Tsù-kái
Khó͘ Hûn-ki

**Khó͘ Hûn-ki** (許雲基; ) sī chi̍t-ūi Tâi-oân Tâi-tiong chhut-sin ê goân-chú-hu̍t bu̍t-lí-ha̍k ha̍k-ka. Ùi Tâi-tiong It-tiong pit-gia̍p liáu-āu, Khó͘ Hûn-ki bat chiân-óng Ji̍t-pún lōe-tē ê Kiaⁿ-to͘ Tè-kok Tāi-ha̍k kang-ha̍k-pō͘ chiū-tho̍k, pēng tī chiàn-āu choán-hôe Kok-li̍p Tâi-oân Tāi-ha̍k Tiān-ki-hē, jiân-āu ùi hia pit-gia̍p.

1947 nî, Khó͘ Hûn-ki chiâⁿ-chò Kok-li̍p Tâi-oân Tāi-ha̍k Bu̍t-lí-ha̍k-hē ê chō͘-kàu, hām Tè Ūn-kúi kap Thài-tiân Nāi-siông téng-lâng tâng-chê tī Tâi-tāi tiông-kiàn Hong-sèng Bûn-chhek thoân-tūi tong-nî tī Tâi-tāi chè-chok, bat oân-sêng sè-kài tē-jī pái jîn-kang cheng-lòng goân-chú-hu̍t si̍t-giām ê Cockcroft–Walton ka-sok-khì. Pēng sêng-kong tī 1948 nî oân-sêng liáu Tâi-oân kap chiàn-āu choân À-chiu tē-it pái jîn-kang cheng-lòng goân-chú-hu̍t ê si̍t-giām. Lo̍h-bóe, Khó͘ Hûn-ki thè-chhiú iû Thià-tiân Nāi-siông chú-chhî ê goân-chú-hu̍t si̍t-giām-sek, pēng léng-tō Tâi-oân chē-chē ki-su kái-liông si̍t-giām-sek ê siat-pī, hō͘ i chiâⁿ-chò 1960 nî-tāi À-chiu siōng-sian-chìn ê goân-chú-hu̍t si̍t-giām-sek. Lo̍h-bóe, Khó͘ Hûn-ki iû chō͘-kàu ta̍uh-ta̍uh-á seng-keh chò káng-su, hù-kàu-siū, kàu-siū, chìn-jî tī 1962 nî chiâⁿ-chò Tâi-tāi Bu̍t-lí-hē ê hē-chú-jīm. 1985 nî, Khó͘ Hûn-ki ùi Tâi-tāi Bu̍t-lí-hē thè-hiu, tī 1989 nî chiâⁿ-chò in-ê bêng-ū kàu-siū, pēng tī 2005 nî khí sut-niá tiông-kiàn goân-chú-hu̍t si̍t-giām-sek chiâⁿ-chò Tâi-tāi Bu̍t-lí Bûn-bu̍t-thiaⁿ.
Tâi-oân Gîn-hâng (Ji̍t-pún sî-tāi)

**Tu-sek Hōe-siā Tâi-oân Gîn-hâng** (株式會社臺灣銀行; Eng-gí: *The Bank of Taiwan*) sī Tâi-oân Ji̍t-pún sî-tāi ê gîn-hâng, gia̍p-bū pau-koat hòe-pè chhù-lí, kià-kim, chioh-gîn, chèng-kǹg kap sìn-thok sū-bū téng-téng. In chhòng-li̍p ê sî-kan sī 1899 nǐ 8 goe̍h, pún-siā tī Tâi-pak-chhī.

## Chi-tiàm kap chhut-tiuⁿ-só͘
Tû-liáu chi̍t kóa Tâi-oân chú-iàu siâⁿ-chhī, in tī Tang-kiaⁿ, Sîn-hō͘, Tāi-pán, Yokohama, Siōng-hái, Hok-chiu, Ē-mn̂g, Sòaⁿ-thâu, Kńg-tang (Kńg-chiu), Hiong-káng, Chiau-lâm (Sin-ka-pho), Surabaya, Semarang, Batavia, Mumbai, Manila, London, Hàn-kháu, Hái-kháu, Sam-a siat ū chi-tiàm.

Lēng-gōa, tī Tāi-liân, Niú-iok, Gô͘-chhe, Hakodate, Davao, Makassar, Manado, Balikpapan, Amboyna, Pontianak, Banjarmasin, Samarinda, Tarakan, Cebu, kap Bacolod téng tē ū chhut-tiuⁿ-só͘.

## Siong-koan
* Tâi-oân Siong-kang Gîn-hâng
* Chiong-hòa Gîn-hâng (Ji̍t-pún sî-tāi)
* Tâi-oân Thú-thiok Gîn-hâng

## Chham-khó
*
Khó͘ Gio̍k-chhoan

**Khó͘ Gio̍k-chhoan** (許玉釧; 1928 nî chhut-sì) sī Tâi-oân Sin-tek chhut-sin ê kang-têng-su. I bat tī Tâi-pak Tè-kok Tāi-ha̍k jīm-chit iú-ki hòa-ha̍k ê káng-chō kiam Kok-li̍p Tâi-oân Tāi-ha̍k Bu̍t-lí Ha̍k-hē ê ki-su; choan-tióng chhoe-chè kho-ha̍k po-lê gî-khì. Khó͘ Gio̍k-chhoan bat chham-ú kiàn-siat Tiong-hôa Bîn-kok kap chiàn-āu choân À-chiu tē-it pái jîn-kang cheng-lòng goân-chú-hu̍t ê si̍t-giām, pēng bat chè-chok-chhut choân Tang-lâm-a tē-it ki chū-chè lûi-siā-to ê hu̍t-sim siat-pī kap kàu-ha̍k-iōng tiān-chú-chhèng. Khó͘ Gio̍k-chhoan pī hō-chò Tâi-oân "kok-pó-kip ê po-lê gî-khì sai-hū".
Tâi-oân Siong-kang Gîn-hâng

**Tu-sek Hōe-siā Tâi-oân Siong-kang Gîn-hâng** (株式會社臺灣商工銀行) ê pún-tiàm tī Tâi-pak-chhī, sī Ji̍t-pún sî-tāi Tâi-oân ê gîn-hâng, 1910 nî siat-li̍p, in tī 1923 nî ha̍p-pēng liáu Sin-ko Gîn-hâng kap Ka-gī Gîn-hâng.

Chiàn-āu keng-kòe chē kái piàn-tōng, sī āu-lâi Tē-it Gîn-hâng ê chiân-sin.

## Chham-khó
*
Ivan Kušan

**Ivan Kušan** (1933 nî 8 goe̍h 30 ji̍t - 2012 nî 11 goe̍h 20 ji̍t) sī Hrvatska ê bûn-ha̍k-ka.
Ji̍t-kong-teng

**Ji̍t-kong-teng** () sī chi̍t-khoán tiān-hóe, lī-ēng chúi-gîn-khì hòng-tiān sán-seng êng-kong chè-chō kng-sòaⁿ.

Ín chúi-gîn goân-chú hoat kng chìn-chêng, teng-kóng lāi ê kùi-tiōng khì-thé su-iàu seng lî-chú-hòa, phòe-ha̍p su-tá-tah (starter) sī kî-tiong chi̍t lūi hong-sek.

Lūi-pia̍t:Chúi-gîn
Woody Allen

**Woody Allen**  sī Bí-kok ê lú-thàl-è cha-po tō-ián, chè-chok-jîn kiam pian-kiok cha-bó ián-goân.
Tiong-hôa Hiông-li̍p Ú-tiū-kan

**Tiong-hôa Hiông-li̍p Ú-tiū-kan** (中華雄立宇宙間) sī Tiong-hôa Bîn-kok Pak-iûⁿ Chèng-hú tī 1915-nî 5-goe̍h chì 12-goe̍h kap 1916-nî chì 1921-nî ê kok-koa, mā-sī Tiong-hôa Tè-kok ê kok-koa. 1915-nî 5-goe̍h Pak-iûⁿ Chèng-hú Chèng-sū-tông (政事堂) Lé-chè-koán (禮制館) siū-bēng chè-chok kok-koa Tiong-hôa Hiông-li̍p Ú-tiū-kan. 1915-nî 5-goe̍h 23-hō, Oân Sè-khái chóng-thóng bēng-lēng pan-tēng Tiong-hôa Hiông-li̍p Ú-tiū-kan ûi kok-koa. 1921 nî, i-ê kok-koa tē-ūi hō͘ Kheng-hûn-koa lâi thè-tāi.
## Koa-sû
Tiong-kok hiông-li̍p ú-tiū kan (中國雄立宇宙間)
Khok-pat-sian (廓八埏)
Hôa-tiū lâi-chiông Khun-lūn-tian (華冑來從崑崙巔)
Kang-ô͘ hō-tōng san biân-liân (江湖浩蕩山綿連)
Kiōng-hô ngó͘-cho̍k khai Giâu-thian (共和五族開堯天)
Ek-bān-liân (億萬年)