open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
980

**** is 'n jaer.

## Gebeurtenisse
* Arnold van 'Olland trouwt mee Lutgardis van Luxemburg.
* Vladimir van Kiev val 't Kievse Riek binn'n. Vadder verover 't een Smolensk en tree Kiev binn'n.
* 't Zanj Riek wor esticht deur Ali ibn Hasan en volg 't Kilwa Riek op.
* Tula in de staet Hidalgo wor oôdstad van 't riek van de Tolteekn.

## Gebore
* Avicenna, medicus, weetnschapper, filosoof en schriever.
* Boudewijn IV van Vlaonderen, hraef van Vlaonderen
* Atisha, een boeddhistischen leraor.
* Humbert Withand, hraef van Savoye.
* Cunehonde van Luxemburg, een 'eilihen.
* Keizer Ichijō van Japan.
* Leif Eriksson, een Noorse ondekkiengsreiziher.

## Gesturve
* Vācaspati Miśra, een Indischen filosoof
* Yaropolk I van Kiev
955

**** is 'n jaer.

## Gebeurtenisse
* Slag op 't Lechveld, een stried tussen de Duutse konieng-keizer Otto I en de 'Onhaâr'n.
* Edwy wor konieng van Iengeland.
* Taksony wor vorst van de Magyaoren.

## Gebore
* Lutgardis van Luxemburg, wuuf van Arnold van 'Olland oor gebore in Brussel.

## Gesturve
* 10 auhustus - Koenraad de Rooie sturft in de stried tehen de Magyoaren.
* Paus Agapitus II.
* Edred, konieng van Iengeland.
* Hendrik I van Beieren sturft in Pöhlde.
1092

**** is 'n jaer.

## Gebeurtenisse
* Bertha van Olland, koniengin van Frankriek, oor verstote uut 't Franse 'of, en gevange gezet op kasteel Montreuil-sur-Mer.
* De kathedraol in Liencoln wor inewied.
* Hroôtvizier Nizam al-Moelk van de Seltsjoeken wor vermoôrd.
* De Seltsjoekischen sultan Malik Sjah I sturf.

## Gebore
* Adélaide van Maurienne, konihinne van Frankriek
* Fulco V van Anjou

## Gesturve
* Nizam al-Moelk
* Malik Sjah I
* Vratislav II van Boheem'n
1094

**** is 'n jaer.

## Gebeurtenisse
* Den oôdstad van Kroatië, Zagreb, wor voe 't eêst vermeld.
* Valencia wor veroverd deur de Kastiliaonsen edelman Rodrigo Díaz de Vivar.
* Duncan III wor konieng van Schotland.
* Raymond IV van Toulouse wor graef van Toulouse.
* Paus Urbanus II wor paus.

## Gebore
* Malachias, een Ierse aertsbisschop

## Gesturve
* Bertha van Olland, konienginne van Frankriek
* Ma'ad al-Mustansir Billah, kalief van Ehypte
* Konieng Duncan II van Schotland
* Abū 'Ubayd 'Abd Allāh al-Bakrī, een Spaonsen heograef
1071

**** is 'n jaer.

## Gebeurtenisse
* 22 feberwari - De Slag bie Kassel vin plekke. 
* 16 april - De leste stad van de Byzantijnen in Zuud-Italië, Bari, wor veroverd deur Robert Guiscard.
* Robrecht I van Vlaondere oor graef van Vlaondere.
* De Slag bie Manzikert vin plekke.
* Palermo wor ineliefd deur de Normandiërs.
* Michael VII van Byzantium wor keizer van Byzantium.

## Gebore
* 22 oktober - Willem IX van Aquitaonië

## Gesturve
* Arnulf III van Vlaondere, graef van Vlaondere.
1093

**** is 'n jaer.

## Gebeurtenisse
* 26 meie - De Slag om de Stugna-rivier vin plekke.
* 13 november - De Slag bie Alnwick vin plekke.
* Robrecht II van Vlaondere wor graef van Vlaondere.
* Raymond IV van Toulouse wor graef van Toulouse.
* Magnus III van Noorwegen wor konieng van Noorwegen.
* Petar Svačić wor konieng van Kroatië.
* Donald III wor konieng van Schotland.
* Sviatopolk II wor Prins van Kiev.
* De bouw van de Durham Kathedraol in Durham behun.
* De Sint Kanut-Kathedraol in Odense, Denemarken, wor ebouwd.

## Gebore
* Boudewijn VII van Vlaondere, graef van Vlaondere.
* Koenraad III van 't 'Eilihe Roômse Riek.

## Gesturve
* 13 april - Vsevolod I van Kiev, prins van Kiev.
* 13 november - Konieng Malcolm III van Schotland.
* 16 november - Marharetha van Schotland, een Schotse bescherm'eilihe.
* Robrecht I van Vlaondere, graef van Vlaondere.
* Konieng Olaf III van Noorwegen.
1115

**** is 'n jaer.

## Gebeurtenisse
* 'Ugo III van Voorne trouwt mee Hadewijch Florisdr, butenechtelijke dochter van Dirk V van Olland.
* In Mansjoerije onsti de Jin-dynastie.
* Norbertus wor deur de bisschop van Keuln toet priester inewied.
* Den Abdie van Clairvaux wor esticht.
* Petrus Abaelardus wor canon in de Notre Dam.
* Lothaorius III versli Hendrik V
* 't Volk van de Jurchen ontwikkeln de Jin-dynastie in China.

## Gebore

## Gesturve
* Mathildis van Toscaon
* Diederik van Opper-Lothaoriengen
* Olaf Magnusson, konieng van Noorwegen
1284

**** is 'n jaer.

## Gebeurtenisse
* 26 juni - De rattevanger van Haarlem, ontvoer speêlnde op zen fluite 130 kinders.
* 6 auhustus - De Slag op Meloria vin plekke.
* Wales wor ineliefd deur Iengeland.
* De ouste momenteêl nog bestaende luudklokke van Nederland wor esmeed. De klokke bevin zen eihen noe in 't Fries Museum.
* Arghun, houverneur van Khorasan, doôd zen neef Teguder en wor 'eêrser van de Ilchaonen.

## Gebore
* 25 april - Eduard II van Iengeland, konieng van Iengeland.
* Jan I van Olland, graef van 'Olland.

## Gesturve
* 4 april - Alfons X van Castilië, o.a. konieng van Castilië.
* 10 auhustus - Teguder, sultan van 't Il-chanaot.
* Aleid van 'Olland, graevinne van 'Enegouwe.
1055

**** is 'n jaer.

## Gebeurtenisse
* Theodora van Byzantium wor wee keizerinne.
* Vijaya Bahu I volg Kassapa VII op as konieng van Ceylon
* De leider van de Seltsjoeken, Toghril Beg, neem 't hezag over van 't Abbasidische Kalifaot in Bahdad.
* Paus Victor II volg Paus Leo IX op as paus.
* Ralf van Hereford wor verslohen deur de inweuners van Wales.
* De Almoravieden verovern Awdaghost, 't uudihe Mauritaonië.

## Gebore
* Bertha van Olland, dochter van Floris I van Olland.

## Gesturve
* Constantijn IX van Byzantium
* Adalbert van Oesteriek
* Prinses Goda van Iengeland
1073

**** is 'n jaer.

## Gebeurtenisse
* Bertha van Olland trouwt mee Filips I van Frankriek.
* Paus Hrehorius VII volg Paus Alexander II op.
* Keizer Shirakawa wor keizer van Japan.
* De Seltsjoeken verovern Ankara. 

## Gebore
* David IV van Georhië
* Leopold III van Oesteriek

## Gesturve
* Paus Alexander II
* Keizer Go-Sanjō van Japan
* Zhou Dunyi, een neoconfuciaonse filosoof
1246

**** is 'n jaer.

## Gebeurtenisse
* Aleid van Olland oor gravinne van Enegouwe.
* Delft krieg stadsrechen.
* Aleid van Olland trouwt mee Jan I van Avesnes.
* 's-Graevenzande krieg stadsrechen.
* Keizer Go-Fukakusa wor keizer van Japan.
* Güyük Khan wor onttroônd in Karakorum.
* Bie de doôd van Frederik II eindig 't heslacht van de Babenberhers.

## Gebore
* 20 september - Mikhail van Chernigov, prins van Kiev wor 'eboren.

## Gesturve
* 25 feberwari - Dafydd ap Llywelyn, konieng van Gwynedd
* 31 meie - Isabella van Angoulême, konihinne van Iengeland
* 15 juni - Frederik II van Oôsteriek
* 20 september - Mikhail van Chernigov, prins van Kiev
* 30 september - Yaroslav II
* 8 november - Berenguela van Castilië, konihinne van Castilië en León
* 16 oktober - Robert van Thourotte, prins-bisschop van Luuk
1258

**** is 'n jaer.

## Gebeurtenisse
* 10 feberwari - De Monhoôl'n verwoessen Bagdad en neem'n de stad in. Ierbie worn 800.000 burhers, onder wie de lèste kalief uut 't heslacht van de Abbasieden, edoôd.
* Aleid van 'Olland wor voogdes voe Floris V van 'Olland.
* Hendrik III van Iengeland wor deur zeven machtihe baronn'n edwongen de Provisions of Oxford te accepteern.
* Gissur Thorvaldsson wor deur Haakon IV van Noorwegen anesteld as earl van Iesland.
* Korea val de Monhoôl'n an.

## Gebore
* Osman I, stichter van 't Ottomaonse Riek.

## Gesturve
* 5 april - Juliana van Cornillon, een Belhischen 'eilihe.
* 25 december - Peter Nolasco, ordestichter en 'eilihen.
1304

**** is 'n jaer.

## Gebeurtenisse
* Wullem III van Olland (Wullem I van 'Enegouwe) wor graef van 'Olland en 'Enegouwe.
* Een Zeêuws-Franse vloot verslaet bie Zurrikzeê de Vlaomse zeêmacht; Gwide van Naemen wor hevang'n enomen. An de Vlaoms-Braebantse bedreihiengen van 'Olland en 'Enegouwen kom 'iermee 'n ènde.
* De Slag bie Pevelenberg tussen Vlaondere en Frankriek eindig onbeslist. Op de onderhandeliengstaefel za Vlaondere echter 'n deêl van z'n zelfstandig'eid verlieze.

## Gebore
* 20 juli - Francesco Petrarca, een Italiaonse dichter
* Ibn Batutta, ontdekkiengsreiziher
* Lodewiek II van Nevers
* Günther von Schwarzburg, een Duutse konieng

## Gesturve
* 11 meie - Mahmud Ghazan, een Monhoôlse heêrser
* 7 juli - Paus Benedictus XI
* 18 auhustus - Wullem van Gulik, bondgenoot en idool van de Vlaomingen in ulder gevecht tegen de Franse konienk.
* Jan II van Olland, graef van Olland en 'Enegouwe.
1280

**** is 'n jaer.

## Gebeurtenisse
* Jan II van Avesnes wor graef van Avesnes en 'Enegouwe.
* Der zien hroôte overstroômiengen in Noôrd-Nederland en de Lauwerszeê onsti.
* De Asen-dynastie van de tsaorn in Bulharije stop.

## Gebore
* Birger I van Zweden, konieng van Zweden.

## Gesturve
* 10 feberwari - Margaretha van Constantinopel (77), gravinne van Vlaendere en 'Enegouwe
* 22 auhustus - Paus Nicolaos III
* Jan I van Avesnes, graef van Avesnes en 'Enegouwe
* Magnus VI van Noorwegen, konieng van Noorwegen
1291

**** is 'n jaer.

## Gebeurtenisse
* 18 meie - De Mammelukse sultan van Ehypte Khalil neem Akko in. Iermie val 't leste bastion van 't konienkriek Jeruzalem op 't vasteland en worn de Kruusvaeders vastehouwen op Cyprus.
* 1 auhustus - Op de Rütli, 'n bergweide boven 't meêr van Uri (een stik van 't Vierwoudsteed'nmeêr), wor behun auhustus jaer 1291 de Rütlischwur uutesproken.
* auhustus - Nae dertien bieëenkomsen in de leste drie maen'n bluven der drie kandidaot'n voe de Schotse troôn die an van David I afstamm'n over: John Balliol, Floris V van 'Olland en John de Hastings van Abergavenny.
* 17 november - John Balliol I wor de nieuwe konieng van Schotland.
* Floris V van 'Olland lit z'n eihen *'Ere van Friesland* noeme.

## Gebore
* 31 oktober - Philippe de Vitry, Frans componist.

## Gesturve
* 7 maerte - Arghun, vierde 'eêrser van 't Il-khanaot.
* 15 juli - Rudolf I van Habsburg.
1287

**** is 'n jaer.

## Gebeurtenisse
* 14 december - As gevolg van 'n zwaere sturm treje overstroômiengen op rond de Zuderzeê en in East Anglia. Deze ramp staet bekend as de Sint Luciavloed. D'r kome meêr as 50.000 mensen om.
* Gebruuk maekend van de waetersnoôd verovert graef Floris V van Olland de rest van West-Friesland.
* De bouw van de kathedraol in Uppsala wor behon'n, dezen za pas in 1435 klaer komm'n.
* De Monhoôlse Gouwen Horde val onder leidieng van khan Talabuga en Nogai Khan Poôl'n voe de derde keêr an.

## Gebore
* Wullem III van Olland (=Wullem I van Enegouwe), graef van Olland en Enegouwe.

## Gesturve
* 3 april - Paus Honororius IV.
1310

**** is 'n jaer.

## Gebeurtenisse
* 11 meie - 54 leed'n van de Tempeliers in Frankriek worn verbrand mie as reeën ketterie.
* De Arabiern neem'n 't christelijke bolwerk Arbela in.

## Gebore
* 30 april - Casimir III, konieng van Poôl'n.
* Margaretha van Beieren, Olland en Enegouwe, dochter van Wullem III van Olland.
* Paus Urbanus V

## Gesturve
* 25 meie - Otto van Tirol, 'ertog van Karinthië en Tirol.
* 5 juni - Amalrik II van Cyprus, konieng van Cyprus.
* Stefan I van Beieren
1307

**** is 'n jaer.

## Gebeurtenisse
* juli - De Maltezer Orde behun der veroverieng van Rhodos.
* Eduard II wor konieng van Iengeland.
* 13 oktober - Den orde van de Tempeliers in Frankriek wor operold deur Filips IV van Frankriek.
* De kruusridders van de Duutsen Orde vestihen der eihen in Maoriënburg in 't 'Ertogdom Pommern.

## Gebore
* Wullem IV van Olland, graef van Olland en Zeêland.

## Gesturve
* 7 april - Jewanna van Akko
* 4 juli - Rudolf I van Boheem'n
* 7 juli - Eduard I van Iengeland
* Leo III, konieng van Armenië
* Keizer Chengzong van de Yuan-dynastie
* Hetoum II, konieng van Armenië
1345

**** is een jaer.

## Gebeurtenisse
* 12 maerte - De Stillen Omhang, ok wè 't Miraokel van Amsterdam, vin plekke.
* 22 april - De Slag van Gamenario vin plekke.
* 26 september - De Slag bie Warns vin plekke.
* Wullem V van Olland wor graef van 'Olland en Zeêland.
* Margaretha van Beieren, Olland en Enegouwe oor regentes voor Wullem V van Olland.
* Potsdam, Eêmnes-Buten en Narva kriehen stadsrechen.
* Servië bezet onder Stefan Uroš IV Dušan Macedonië en een stik van Thracië.

## Gebore

## Gesturve
* 17 juli - Jacob van Artevelde
* 26 september - Willem IV van Olland, graef van 'Olland en Zeêland bie d'n Stried bie Warns naebie Stavoren.
1324

**** is 'n jaer.

## Gebeurtenisse
* 25 feberwari - Margaretha van Beieren, 'Olland en 'Enegouwe trouw mie Lodewiek IV van Beieren.
* Bie 't beleg van Metz verschien de bombarde ten tonele.

## Gebore
* 5 maerte - David II van Schotland, konieng van Schotland.
* Giotto di Stefano, een Florentijns schilder.

## Gesturve
* 9 jannewari - Marco Polo, ondekkiengsreiziher.
* 16 juli - Keizer Go-Uda van Japan.
* 31 auhustus - Hendrik II van Cyprus, konieng van Cyprus.
1339

**** is 'n jaer.

## Gebeurtenisse
* Den universiteit van Grenoble wor opericht.
* 't Islamitische vorsendom Benhaoln wor onafankelijk.
* 'Uus ter Kleef kom in an'n van Willem de Bastaerd en Willem de Cuser.
* 't Graefschap Gelre wor verheven toet 'ertogdom.
* Kashmir wor veroverd deur de moslims. 

## Gebore
* 23 juli - Lodewiek I van Anjou
* Wullem V van Olland (= Wullem III van Enegouwe), graef van 'Olland, Zeêland en 'Enegouwe.
* Tehenpaus Alexander V
* Eric XII van Zweden, konieng van Zweden.

## Gesturve
* 17 feberwari - Otto van Oôsteriek, 'ertog van Oôsteriek, Stiermark'n en Karinthië.
* 1 september - Hendrik XIV van Beiern.
* 19 september - Keizer Go-Daigo van Japan.
* Enguerrand VII van Coucy, de lessen 'eêr van Coucy.
1354

**** is 'n jaer.

## Gebeurtenisse
* Wullem V van 'Olland neem de graefschappen 'Olland en Zeêland en 'Enegouwe over van z'n voogdesse-rehentesse Marharetha.
* Karel IV van 't 'Eilihe Roômse Riek ver'eft graefschap Luxemburg toet 'Ertogdom.
* In de Elzas vurmen een antal steed'n de *Decapolis*, een verbond.
* Straetsburg wor een vriestad.
* De Liekwaede van Turijn wor voe 't eêst enoemd.
 
## Gebore
* Bayezid I, een Ottomaonse sultan.

## Gesturve
1389

**** is een jaer.

## Gebeurtenisse
* meie - Richard II van Iengeland slaog derin in Iengeland de touwtjes wee in an'n te kriehen, zen Franse bezittiengen veilig te stell'n en ie mik 't sluten van vrede mie Karel VI van Frankriek tot zen beleid.
* 18 juni - Iengeland en Frankriek sluten een waepenstilstand in Leulinghen bie Calais.
* 28 juni - De Turken verslaen de Serven bie de Slag op 't Merelveld wibie a een ènde kom an 't Servische konienkriek.
* Aelbrecht van Beieren wor graef van 'Olland, Zeêland en 'Enegouwe.
* De Delfsaevense Schie wor ehraeven om een verbindieng te kriehen bie de Nieuwe Maes.
* De bisschop van Troyes verklaer de Liekwaede van Turien as een vervalsieng, oewel a 't een 'n nooit ezien ei.

## Gebore
* 27 september - Cosimo de' Medici den Ouwen, Florrentijns machtouwer.

## Gesturve
* 15 oktober - Paus Urbanus VI.
* Wullem V van Olland, graef van 'Olland en Zeêland en 'Enegouwe.
* Konieng Hayam Wuruk, 'eêrser van 't konienkriek Majapahit.
1336

**** is 'n jaer.

## Gebeurtenisse
* 'Ertog Jan III van Braebant en Lodewiek van Nevers worn mede'eern van Mecheln.
* 't Hindoe-konienkriek Vijayanagar wor esticht in India.
* Aberdeen wor in brand estookn deur de Iengelse.

## Gebore
* 14 april - Keizer Go-Kogon van Japan.
* 25 juli - Aelbrecht van Beieren, 'ertog van Beieren. 
* Timur Lenk, Monhoôls heerser.

## Gesturve
* 17 meie - Keizer Go-Fushimi van Japan.
* Elisabeth van Portuhal, konihinne van Portuhal.
1404

**** is 'n jaer.

## Gebeurtenisse

* 14 juni - Owain Glyndŵr uut Wales sluut een bondhenootschap mie de Fransen.
* 17 oktober - Paus Innocentius VII wor paus.
* Wullem VI van Olland wr graef van 'Olland, Zeêland en 'Enegouwe.
* Jan van Beieren wr 'ertog van Beieren.
* Sint Elisabethsvloed, overstroômiengen in 'Olland, Zeêland en Vlaonderen, vee plekk'n loôpn vòhoed onder waeter.

## Gebore
* 9 feberwari - Constantijn XI van Byzantium, leste keizer van Byzantium.
* 18 feberwari - Leon Battista Alberti, Italiaons bouwmiester.
* 25 juli - Filips van Saint-Pol, 'ertog van Braebant en Limburg.

## Gesturve
* 27 april - Filips de Stoute, 'ertog van Bourhondië.
* 1 oktober - Paus Bonifatius IX
* 16 december - Aelbrecht van Beieren, 'ertog van Beieren en graef van 'Olland, Zeêland, en 'Enegouwe.
1353

**** is 'n jaer.

## Gebeurtenisse
* 3 maerte - Bern teêken een bondhenoôtschap mie 't Zwitserse Eedhenoôtschap.
* Aelbrecht van Beieren trouw mie Margaretha van Brieg.
* Fa Ngum wor konieng van Lan Xang.
* Fa Ngum verover Sawa en iermie kom an dit riek een ènde.
* De Decameron van Giovanni Boccaccio verschien.

## Gebore
* Marharetha I van Denemarken, konihinne van Denemarken

## Gesturve
1358

**** is 'n jaer.

## Gebeurtenisse
* 28 meie - De Jacquerie, 'n Boernopstand in Frankriek, vang an.
* 27 juni - De Rippebliek Ragusa wor esticht.
* Wullem V van 'Olland wor krankzinnig verklaerd.
* Aelbrecht van Beieren wor graef van 'Olland, Zeêland en 'Enegouwe.
* Geert Hrote be'ael de hraod van magister artium an den Universiteit van Paries.

## Gebore
* 20 jannewari - Eleonora van Aragón, konihinne van Kastilië-León
* 24 auhustus - Johan I van Castilië, konieng van Castilië.

## Gesturve
* 16 auhustus - Albert II van Oôsteriek.
* 22 auhustus - Isabella van Frankriek, konihinne van Iengeland.
1365

**** is 'n jaer.

## Gebeurtenisse
* 9 auhustus - Nae nehen maen'n vechen volg de nehen week'n duurnde beleherienge van Rummen. De Rummense toôr'nburchte, eên van de sterkste in die tied, wor in zeven daehen mie de hrond helieke emikt.
* De universiteit van Ween'n wor esticht.
* In Luzern wor een kapelbruhhe over 't meêr ebouwd.
* De universiteit van Vienna wor esticht.
* Adrianopel, 't udihe Edirne, wor den oôdstad van 't Ottomaonse Riek.

## Gebore
* Wullem VI van Olland, graef van 'Olland, Zeêland en 'Enegouwe.

## Gesturve
* 17 meie - Lodewiek VI van Beiern
* 27 juli - Rudolf IV van Oôsteriek
939

**** is 'n jaer.

## Gebeurtenisse
* Dirk II van 'Olland oor graef van 'Olland en Zeêland.
* Paus Stefanus VIII behun 't pontificaot.
* Konieng Ramiro II van León versli de Moorn.
* Otto I van 't 'Eilihe Roômse Riek mik een ènde an een opstand van hertohen.
* Ngo Guyen verdrief de Chinezen uut 't noôrn van Vietnam.
* Vietnam wor onder de naem *Dai Co Viet* onafankelijk van China.
* Edmund I van Iengeland volg Athelstan van Iengeland op as konieng.

## Gebore
* Romanos II, Byzantijnse keizer
* Keizer Taizong van de Song-dynastie

## Gesturve
* 13 juli - Paus Leo VII
* 3 oktober - Giselbert II van Maeshouw, hertog van Lothaoriengen
* 27 oktober - Athelstan van Iengeland, konieng van Iengeland
1355

**** is een jaer.

## Gebeurtenisse
* 7 jannewari - De Portuhese konieng Alfonso IV zen drie man om Inês de Castro te doôien, 't lieveliengetje van zen zeune Peter I van Portuhal; Peter kom in opstand en behun een burheroôrlog.
* Enkuzen, Monnikendam, Naern en Weesp kriehen stadsrechen van Wullem V van 'Olland.
* Konieng Jan II de Hoeien van Frankriek roep een verhaoderieng op tot de Franse Staeten-Heneraol om nieuwe belastiengen te kunn'n 'effen.
* Karel van Luxemburg wor keizer Karel IV van 't 'Eilihe Roômse Riek.

## Gebore

## Gesturve
* 5 december - Jan III van Braebant, 'ertog van Braebant.
* Inês de Castro, de lover van Peter I van Portuhal.
1357

**** is 'n jaer.

## Gebeurtenisse
* 28 meie - Peter I wor konieng van Portuhal.
* Edam en Hoorn kriehen stadsrechen van Wullem V van 'Olland.
* Bie de Vrede van Aot kom 'n ènde an de Braebantse Successieoorlog: Mechelen en Antwerpen komme bie 't Graefschap Vlaondere.
* De Edammers graeve 'n kortere verbindienge tussen 't Purmermeêr en de Zuderzeê, dit is 't begin van Volendam.
* Tiedens de Honderdjaerihe Oôrlog wor de Franse stad Rennes beleherd deur de Engelse.
* In Paries bost een volksopstand los onder leidieng van Étienne Marcel.
* Mehen krieg stadsrechen.
* Sikandar I wor Sultan van Bengaolen.

## Gebore
* 11 april - Johan I van Portuhal.
* Art mac Art MacMurrough-Kavanagh, konieng van Lenister.

## Gesturve
* 28 meie - Alfonso IV van Portuhal.
* 13 juli - Bartolus de Saxoferrato, Italiaons rechenprofessor.
* Jani Beg, khan van de Blauwe Horde.
Jan I van Avesnes

**Jan van Avesnes** ok wè Jan I van 'Enegouwe, (Luxemburg, 1 meie 1218 - Valenciennes 24 december 1257) was Graef van 'Enegouwe van 1250 tot 1257.
Burchard van Avesnes

**Burchard van Avesnes** was 'n ridder uut Avesnes (Frankriek). 'Ie is voraol bekend deu zien trouwe mee Margaretha van Constantinopel (= Margaretha van Vlaondere), de laetere gravinne van Vlaondere.
1337

**** is 'n jaer.

## Gebeurtenisse
* 16 maerte - Eduard van Woodstock wor 'ertog van Cornwall.
* Wullem IV van 'Olland, wor graef van 'Olland en Zeêland.
* Wullem I van Naemen wor graef van Naemen.
* Den 'Onderdjaerihen Oôrlog tussen Iengeland en Frankriek behun.
* Francesco Petrarca bezoek voe 't eêst Rome.
* Zweden schaf de slaevernie of.
* De Bisham Abbey wor in Iengeland esticht.

## Gebore
* Wenceslas I van Luxemburg
* Lodewiek II van Bourbon

## Gesturve
* 8 jannewari - Giotto di Bondone, Italiaons kunstschilder.
* 7 juni - Wullem III van 'Olland, graef van 'Olland en Zeêland.
1305

**** is 'n jaer.

## Gebeurtenisse
* 21 juni - Wenceslas III wor konieng van Boheem'n.
* 23 juni - 't Verdrag van Athis-sur-Orge wor esloot'n tussen Vlaondere en Frankriek. 
* 23 auhustus - Den Schotse vrieëidsstrieder William Wallace wor ter doôd veroôrdild. Ie wor evierndild.
* Robrecht III van Bethune mag nae vuuf jaer hevangenschap in Frankriek terugkeer'n nae Vlaondere.
* Wullem III van Olland trouw mie Johanna van Valois, zuster van Filips VI van Frankriek.

## Gebore
* juli - Peter II van Sicilië.

## Gesturve
* 19 maerte - Blanche, dochter van konieng Filips II van Frankriek.
* 21 juni - Wenceslas II van Boheem'n.
* 23 auhustus - William Wallace, Schotsen vrieheidsstrijder.
* 4 oktober - Keizer Kameyama van Japan.
Margaretha van Constantinopel

**Margaretha II van Constantinopel** (juli of augustus 1202 - 10 feberwari 1280) was gravinne van Vlaondere van 1244 toet 1278  en gravinne van 'Enegouwe van 1244 toet 1280. Ze was de tweêde dochter van graef Boudewijn IX van Vlaondere (Boudewijn VI van 'Enegouwe), en van Maria van Champagne. 'Eur vaoder wier in meie 1204 ok keizer van Constantinopel. Ze stierf in d'n abdie van Flines-lez-Raches, 't udihe Dowaai in Frankriek.
1215

**** is 'n jaer.

## Gebeurtenisse
* 4 maerte - Jan van Iengeland leg een kruuseed of an paus Innocentius III om zen steun te kriehen.
* auhustus - De Magna Carta wor deur Jan zonder Land verworp'n en den Eêste Baronn'noorlog volg.
* Margaretha van Constantinopel trouw mie Burchard van Avesnes, dit trouwe wor onheldig verklaerd, omda Burchard 'n gewiede subdiaken was.
* Nördlingen wor een Vrieë Rieksstad.
* De Monhoôl'n verovern Yanjing China, 't udihe Peking.
* In Straetsburg worn zon 80 ketters vebrand.

## Gebore
* 23 september - Khubilai Khan, een Monhoôlse militaire leider.
* Paus Jewannes XXI.
* Paus Coelestinus V.

## Gesturve
* 18 december - Philipp von Ratzeburg, bisschop van Ratzeburg.
1218

**** is 'n jaer.

## Hebeurtenissen
* An de Albihenzische Kruustocht kom een ènde vanwehe de doôd van de kruusridder Simon van Montfort.
* Den universiteit van Salamanca wor esticht deur Alfonso IX van León.
* De Vuufde Kruustocht vertrek van Akko ni Ehypte.
* Damietta wor beleherd deur ridders van de Vuufde Kruustocht.
* Den Orde van de Zwaerdbroeders behun'n Estland te verovern.
* Minamoto no Sanetomo wor Udaijin van Japan.

## Hebore
* Jan I van Avesnes, graef van Enegouwe wor hebore in Luxemburg.
* Rudolf I
* Kujō Yoritsune, een Japanse shogun.
* Keizer Chūkyō van Japan.
* Abel van Denemarken

## Hesturve
* Otto IV
* Konstantin van Rostov
* Simon IV van Montfort
* Odo III van Bourhondië
* Al-Adil I, een Ehyptische heêrser
* Huho I van Cyprus
1202

**** is 'n jaer.

## Gebeurtenisse
* 7 september - Dirk VII van Olland verwoest D'n Bos.
* De Vierde Kruustocht behun.
* Den Italiaonse wiskundihen Leonardo Fibonacci publiceer de Araobische ciefers inclesief 't hetal nul. Dis den eêste keêr a in Europa 't hetal nul wor hebruukt.
* Den Orde van de Zwaerdbroeders wor esticht.
* De eêste narr'n worn ehuurd in Europese rechszaeken.

## Gebore
* Margaretha van Constantinopel, graevinne van Vlaondere en Enegouwe.
* Matilda II van Boulogne

## Gesturve
* 30 maerte - Joachim van Fiore, een Italiaons theoloog en mysticus.
* 12 november - Knud VI, konieng van Denemarken.
* Blondel de Nesle, een Frans dichter.
* Mieszko III, konieng van Poôl'n.
Graefschap 'Olland

't **Graefschap 'Olland** was een graefschap wivan a 't hebied onheveêr overeênkom mie de provincies Noord-'Olland en Zuud-'Olland zonder de Zuud-'Ollandse eilan'n en mie de eilan'n Terschellieng, Vlieland, Urk en Schokland, die an laeter zien overekomm'n nae aore provincies. Dit graefschap ontstoeng rond 900 uut de afzonderlijke graefschappen Kennemerland en Rienland en eêtn oôrsproenkelijk *Friesland*. 
    
## Naemhevieng
't Graefschap 'Olland kreeg zen naem toen a de toenmaelihe graef van Friesland, Dirk V, de naem verandern van Friesland ni 'Olland. Volhens de oôrkon'n was dat in 't jaer 1076. De nieuwe naem was noôdig deurda 't hebied onder invloed van hroôete waetersnoden (Sturmvloed van 1014) steeds meêr een heografische eêneid wier en onafankelijk van Friesland. Dit hebied stond toentertied ok bekend as Kennemerland en Rienland. 't Wier belangrieker deur 't belangrieker worn van de handelsplekke Dordrecht. 
   
A vrie vroeg in bronn'n vin'n we da 't graefschap 'Olland in eên aesem wor enoemd mie Zeêland. Warschijnlijk mo 't apart noemn van Zeêland eziene worn as een teêken da Zeêland as een aparte eêneid wier eziene. Een apart graefschap Zeêland ei echter voe zovarre bekend nooit bestaene. 
   
'Olland ei een zeêr lange tied een personeêle unie evurmd mie de graefschappen Henegouwen en Zeêland, vanof Jan II van 'Olland in 1299. In dat leste jaer nam de graef van 'Olland ok de titel van heêr van West-Friesland an. De Friestaelige bevolkieng van dit hebied was in de jaeren iervoe onderworpen an 't hezag van de graeven van 'Olland deur Floris V. Omda 't hezag nog zwak was en ze de bevolkieng nie al te vee wiln prikkeln wier iermie 't afzonderlijke karakter van dit hebied onderstreept. 
    
't Graefschap 'Olland en West-Friesland was een graefschap van 't 'Eilihe Roômse Riek. In 1346 kwam 't graefschap onder 't uus van Beieren, toetda Jacoba van Beieren in 1428 bie de Zoen van Delft wier edwongen 't of te staene an Bourgondië. Onder keizer Karel V maeken 't graefschap deêl uut van de Zeventien Provinciën. In 1581 wier de Spaonse konieng zen titel van graef van 'Olland ontnomen (plakkaot van Verlatinghe). 
   
## Gewest Holland
Tiedens de Tachtigjaerige Oôrlog speeln 't gewest 'Olland een belangrieke rol in 't verzet tehen de Spanjaerden. Nae de Unie van Utrecht wier 't gewest 'Olland 't leidende gewest van de Republiek. 
   
## Zie ook
* Lieste van graeven van 'Olland
Vlaoms-'Enegouwse Successieoôrlog

De **Vlaoms-'Enegouwse Successieoôrlog** was een groepje feodaole conflict'n in 't min'n van de dertiende eêuwe tussen de kinders van Margaretha II van Constantinopel graevin van Vlaonderen. Den inzet van de conflict'n was de troôn van 't graefschap Vlaonderen an den eêne kant en 't graefschap 'Enegouwe an den aore kant.

## Anloôp
Toen a Boudewijn I van Constantinopel, graef van Vlaonderen en 'Enegouwe, in 1202 mie de Vierde Kruustocht ni Byzantium hoeng, liet 'n 't bevel over de twi graefschapp'n an zen ouste dochter Johanna van Constantinopel over. Ondanks a ze twi huwelijken ehad a, bleef Johanna kinderloôs. Ierdeur kwamm'n de twi troôn'n in 1244 nae de doôd van Johanna bie eur der jongere zus, Marharetha, terecht. Uut een eêste huwelijk, dat a à in 1221 ontbon'n wier, a Marharetha à drie huus ekrehen, wironder Jan van Avesnes. In 1223 hertrouwn Margaretha mie Wullem II van Dampierre, wiruut an de kinders Wullem III van Dampierre en Hwiede van Dampierre voekwamm'n.

## Eêste conflict
't Eêste conflict in de Vlaoms-'Enegouwse Successieoôrlog ontstoeng à in 1244 toen a Marharetha der zus Johanna opvolhen as graevinne van beie graefschapp'n en der een openlijke stried losbossen tussen de 'alfbroers Jan van Avesnes en Wullem van Dampierre. Ten lange leste kwam de Franse konieng Lodewijk IX tussenbeie in 1246. Dezen oordeêln da 'Enegouwe ni Jan van Avesnes hoeng en Vlaonderen ni Wullem van Dampierre. In 't kaoder van deze beslissieng ston Marharetha 't Vlaomse bestier of an der zeune Wullem. Ze bleef echter op den 'Enegouwse troôn zitt'n. In 1251 overlee Wullem en wier zen broer, Hwiede van Dampierre, de bestierder van Vlaonderen.

## Twidde conflict
Toen a Lodewijk IX in 1248 op een zevenjaerihe kruustocht vertrok, nam Jan van Avesnes 't recht in eihen an'n. Omda 't een wis da zen moeder 'n nooit de troôn van 'Enegouwe zou heven, kwam 'n in opstand tehen der en zen 'alfbroers. Tiedens 't conflict kon Jan van Avesnes de graef van 'Olland en Zeêland, Wullem II van 'Olland, overtuhen zen kant te kiezen en 'Enegouwe en ienkele hebieden in Vlaonderen te bezett'n. Op 4 juli 1253, tiedens de Slag bie Westkapelle, versloeg Jan Hwiede van Dampierre en wier 't een erfopvolher van 't graefschap 'Enegouwe.

## Derde conflict
Marharetha leien der eihen echter nie bie de stand van zaeken neer en haf 'Enegouwe an Karel van Anjou, de broer van de Franse konieng. Karel hoeng akkoôrd en trok ten striede mie Jan van Avesnes. Ie wier echter verslohen bie Valencijn. In 1254, nae de trugkomst van Lodewijk IX, bevestihen dezen zen eêder besluut da 'Enegouwe an Jan van Avesnes toekwam. Iermie kwam de Vlaoms-'Enegouwse Successieoôrlog ten ènde.
Lamaketta's

De **Lamaketta's** waere 'n rockband uut Terneuzen, die-a in 't Zeêuws zoeng. Ulder naem is afkomsteg van 't bekende Zeêuwse zinnetje *Laemae, 'k è 't a* (of in 't Land-van-Aksels *Laomao, 'k è 't a*), wat-a dikkels an nie-Zeêuwen oor vogeleid om te zieën of ze 't Zeêuws verstae. De band bestoeng uut Maikel Harte (zang, mondurgel), Donny Benjaminsz (gitaor), Toine Metselaar (gitaor), Arno Francke (toesen) en Friso van Wijck (drums).

De Lamaketta's wiere begin jaeren negenteg gevurmd as middelbaere-schoolband deu Harte en Benjaminsz. Nae e paer jaer stopte de band d'rmee, toet 'n in 2002 opnieuw gevurmd wier. De nieuwe band begon ok cd's te maeken, die-an ze in eige be'eer uutbrochten. Ulder eêste album, *Biet-ie akum aai*, kwam in 2004 uut. 't Jaer daerop volgde *Pak me noe*. 't Meêst succesvol wier toch wè ulder single *Joehoe*, die-a in 2006 in Zeêland toet 'n plaetselik zeumer'itje uutgroeide. Ende 2006 goenge ze uut mekaore.

Bie de aollereêste Zeêuwse top-40, die-a in 2007 wier saemegesteld, kwaeme de Lamaketta's op drie mee *Kapitein Rooibos* en op vier mee *Joehoe*.

## Lienks nae buten
* De Lamaketta's op Streektaalzang.nl
1392

**** is een jaer.

## Gebeurtenisse
* De Franse konienk Karel VI is 'hek eworn. Onder 'n paernrit deur 't bos 'aktn d'n ineêns op z'n volheliengen in en maeken d'r 'n paer van doôd. Noe rent 'n 'ulend as 'n wolf deu de gangen van z'n paleis. D'r breke moeilijke tieën an mie de jaloezie tussen z'n oom 'ertog Filips van Bourgondië en z'n broer Lodewiek I van Orléans, die a 'n steês diepere kloof drief in 't konienkriek.
* Aleid van Poelgeest, minnaresse van Aelbrecht van Beieren wor in D'n 'Aegt doôdeslohen. In 't Graefschap 'Olland lei dit toet hroôte conflictn en 'n oplaoiienge van de 'Oekse en Kabeljauwse twisten.
Luxemburg

**Luxemburg** kan verwieze nae:

* Luxemburg (graefschap) (1059–1353) 
* Luxemburg ('ertogdom) (1353–1795)
* Luxemburg (land), Groôt'ertogdom Luxemburg (1815–noe)
* Luxemburg (kanton), kanton van 't land Luxemburg 
* Luxemburg (stad), oôdstad van 't land Luxemburg 
* Luxemburg (provincie), provincie van Belhië
Utrecht (provincie)

**Utrecht** is de meêst centraol gelegen provincie van Nederland. 't Is wel de kleinste provincie en vreed dicht bevolkt. Ze hrenst an Zuud-'Olland, Noord-'Olland, Flevoland en Gelderland. Nae de gelieknaemige 'oôdstad Utrecht is Amersfoôrt de groôste stad. Aore groôte steden bin Veenendael, Zeist en Nieuwegein. Aole snelwegen van Nederland komme zo'n bitje in Utrecht bie mekoare. 'n Belangriek verkeersknoôppunt is Ouwerijn.
 
## Geografie
Het lanschap is te verdeelen in een westelijk deel dat een kleiachtige bodem eit en bestoot uut gorslan'n. Het oôs'n is bebost en heuvelachtig, het hoôgste punt is de Amerongseberg, bijna 70 meter boven NAP. Een aor hoôg punt is de Grebbeberg. De Utrechtse Heuvelrug beslit een groôt deel van de provincie. Het noorwes'n wor ingenome deu een antal meren, weeronger de Loosdrechse plassen.

### Inweunerantal
D' ontwikkelieng van 't inweunerantal:

* 1850 — 153.000
* 1900 — 254.000
* 1950 — 573.000
* 1960 — 677.000
* 1970 — 801.000
* 1980 — 895.000
* 1990 — 1.016.000
* 2000 — 1.108.000
* 2010 — 1.221.000
* 2020 — 1.355.000
* 2025 — 1.409.000

## Geschiedenisse
De provincie is ontstaen uut het bisdom Utrecht in de Middeleêuwen. In 1528 wast gedae mie de wereldlijke macht van de bisschop. Utrecht is wel aoltied een aparte provincie gebleven. In de Franse tied stong het bekend as het Departement van de Rijn en het Departement van de Zuiderzee.

## Politiek en bestier

### Provincie

De Provinciaole Staeten van Utrecht bestae uut 49 zeêtels (toet 2015 waeren dat d'r 47). Sins maerte 2023 is de verdeêlienge zoô:

*Oliefkleur bin partijen van [[Gedeputeêrde Staeten]].*

### Gemeênten
Sins 2011 ei Utrecht 26 gemeênten:

## Noôten


## Lienks nae buten
* Provincie Utrecht
* Plaatsengids
* AlleCijfers


Nieuwegracht 2.JPG|Nieuwegracht in de binnenstad van Utrecht
Stadhuis Zeist.jpg|Stadhuus van Zeist
Oude stadscentrum Leusden.jpg|Ouwe centrum van Leusden
Rhenen 9.jpg|Toren van de Cunerakerreke in Rhenen
Montfoort in vogelvlucht 2.JPG|Uutzicht over Montfoort
The new Nationaal Glasmuseum - Leerdam.jpg|Glasmuseum in Leerdam
Grevelingen

De **Grevelingen** is de naem vò een zoutwaetermeer tussen Goereê-Overflakkeê in Schouwen-Duveland. Vroeger een zêêaerem mit een ope verbinding mit de Noordzee. Nae 't opstellen van het Deltaplan wier de Greveliengen deu de Greveliengendam (1965) en de Brouwersdam (1971) van de Noôrdzeê of'esloten. Sins die tied ist in feite een meer eworre. Het getieje is verdwene mar 't waeter is wel zout ebleve omdat et aok nie meer in verbinding stoat mit de grôte rivieren.

D'r is relatief weinig handelsvaert op de Grevelingen. Recreoatie is des te belangrieker. Deernaest is de Grevelingen nog in gebruuk as viswaeter vò paeling in oesters. De vissers komme uut Bru in Ouwdurp. 

In de Greveliengen ligge een antal eilanden, de groôste binne de Paerdeplaete en de Veêrmansplaete. Vroeher waere dit zandplaet'n die bie hoôg waeter onger liepe. Ok langs Goereê-Overflakkeê binne vee slikken droôg 'evallen, dit stoô noe bekend as de Slikken van Flakkeê. Een antal jachthaevens binne d'r te vinde langs de Greveliengen. De groôste binne bie Ouwdurp, Brouwers'aevene, Bru en Herken. Via de sluus bie Bru kunne schepen vanuut buuten op de Grevelingen komme in om'ekeerd. 

## Lienks nae buten

*Actuele informatie - Riekswaeterstaet
*Natura 2000 Gebiedendatabase
*Natuur- en Recreaotieschap de Greveliengen
*De toekomst van de Greveliengen
*Info Battenoord
*Duken in de Greveliengen
Roermond

**Roermond** is 'n gemeênte en stad in de provincie Nederlands Limburg. De gemeênte ei 61.000 inweuners, de stad 44.000.

Roermond is in 1959 vergroôt mie de gemeênte Maesniel en in 1991 mie de gemeênte Herten. De vurm die ze noe eit, is in 2007 onstaen uut 'n fusie mie de gemeênte Swalmen.

## Weunplekken
Plekken in de gemeênte binne:

## Bekende inweuners
* Louis Beel, politicus (premier)
* Jo Cals, politicus (premier)

## Zie ok
* Graf mie de 'andjes

## Lienks nae buten
* Gemeênte
* Plaatsengids
* AlleCijfers
1394

**** is een jaer.

## Gebeurtenisse
* 13 september - Op bevel van Karel VI van Frankriek worn de Joôd'n uut Frankriek vedreven.
* Aelbrecht van Beieren trouw mie Margaretha van Kleef.
* Benedictus XIII wor tehenpaus.
* Seoel wor den oôdstad van Korea (noe nog steeds van Zuud-Korea).
* De Ottomaon'n behun'n 'n achtjaerig beleg van Constantinopel in 't Byzantijnse Riek.
* De Ottomaon'n verovern Thessalië.

## Gebore
* 4 maerte - 'Endrik de Zeêvaerder, zeune van konieng Johan I van Portuhal.
* 24 november - Karel van Orléans, onder aore 'ertog van Orléans.
* 10 december - Konieng Jacobus I van Schotland.
* Jewannes Gutenberg, eên van de uutvinders van de boekdrukkunst.

## Gesturve
* Tehenpaus Clemens VII.
1297

**** is 'n jaer.

## Gebeurtenisse
* 7 jannewari - Jan I van 'Olland trouw mie Elisabeth van Iengeland.
* 7 jannewari - 't Graefschap Vlaondere bekrachtig deur 'n verdrag dat 't de kant kies van Iengeland; Frankriek val 'ierop 't graefschap binn'n.
* 8 jannewari - 't Prinsdom Monaco ontsti.
* 27 maerte - Graef Jan I van 'Olland verslaet de West-Friezen naebie 't durpje Vroonen (Slag bie Vroonen); West-Friesland wor deêl van 't Graefschap 'Olland.
* 20 auhustus - De Slag bie Bulskamp of Slag bie Veurne: de Fransen o.l.v. Robrecht van Artesië verslae 'n Vlaoms leger o.l.v. Wullem van Gulik (Wullem d'n Ouwere), de eêste gevechten in d'n anloôp nae de Guldensporenslag.
* 11 september - De Slag bie Stirling Bridge in den eêssen Schotsen onafankelijkeidsoôrlog vin plekke. De Iengelsen verliezen.

## Gebore
* 14 auhustus - Keizer Hanazono van Japan.

## Gesturve
Zeêlieven

**Zeêlieven** bin 'n fermielje (**Haematopodidae**) en 'n geslacht (**Haematopus**) van veugels uut de orde Steltloôperachtegen.

't Bin vrie groôte, gedroenge veugels mee 'n lange snaevel, die-a dient om weêkdieren uut de grond te snokken en ulder schaelen open te kriegen. Nessens weêkdieren frete ze ok wè wurmen. Door ulder dieet leve ze gewoonlijk bie de zeê, a komme ze vo te fourageren ok nae 't binnenland.

Ulder verekleêd is zwart, zwart mee wit of soms bruun mee wit. De snaevel en poôten bin roôd, oranje of vleiskleurig. D'r is gin uterlijk verschil tussen ventjes en wuufjes.

Ze komme in groôte deêlen van de waereld vo in de buurte van zeêën. In Zeêland, en in Europa in 't algemeên, is t'r eên soorte: d'n bonte piet.

## Soorten
* Zuud-Amerikaonse zwarte zeêlieve (*Haematopus ater*)
* Noord-Amerikaonse zwarte zeêlieve (*H. bachmani*)
* Chathameilandzeêlieve (*H. chathamensis*)
* Austraolische zeêlieve (*H. fuliginosus*)
* Magelhaenzeêlieve (*H. leucopodus*)
* Austraolischen bonte piet (*H. longirostris*)
* Canaorische zeêlieve (*H. meadewaldoi*; uutgesturve)
* Afrikaonse zwarte zeêlieve (*H. moquini*)
* Bonte piet (*H. ostralegus*)
* Amerikaonsen bonte piet (*H. palliagus*)
* Nieuw-Zeêuwse zwarte zeêlieve (*H. unicolor*)
Slowaoks

't **Slowaoks** is de officiële taele van 't rippebliek Slowakije in Midden-Europa. 't 
Is 'n Slaovische taele.

'n Zeêr sterk mie 't Slowaoks verwante taele is 't Tsjehhisch. In iets mindere maete bin ok 't Poôls, Sorbisch en Kasjoebisch mie de Slowaokse taele verwant.

## Grammaotica

### Zelfstandige naemwoorden

#### Mannelijk levend
In deze klasse treêjt de genitief-accusatief op.

#### Mannelijk nie-levend

#### Vrouwelijk

#### Onziedig

## Lienks nae buten
* Britannica
Limburgs

't **Limburgs** is 'n streektaele op de hrenze van 't Neder- en Middelfrankisch taelhebied die a hesproken wort in zuudoôstelijk Nederland (vurral Nederlands Limburg en in de Braebantse gemeênte Cranendonck), noordoôstelijk België (vurral Belgisch Limburg) en 'n angrenzend gebied in Duutsland. 't Limburgs wor inesloot'n deur 't Braebants in 't wessen, 't Kleverlands in 't noôrn en 't Ripuarisch in 't zuudoôssen. 

## Anspraek op taele te zien
't Limburgs maekt anspraek op de staotus van aparte taele: in Nederland is 't van 1997 erkend as streektaele, in Wallonië wort 't as "Frankisch" in eên hroep erkend mie 't Ripuarisch en Luxemburgs. De Limburgse dialect'n, die-an onder mekaore vreêd vee verschilln, vertoône groôte verwantschap mie 't Duuts en èn ok kenmerke die an binne de (West-)Germaonse taelen aors nie vokomme.

## Classificaotie
't Limburgs oôr zoas bieni aolle Europese taelen toet de femielje van de Indo-Europese taelen, dinae bie de Germaonse taelen en as lessen de Nederfrankische taelen. Zie ieronder de indeêlienge:
* Indo-Europese taelen
** Germaonse taelen
*** West-Germaonse taelen
**** Nederfrankisch/Middelfrankisch (*verschil per rehio*)
***** Oôstnederfrankisch/Westelijk Maes-Rienlans (*verschil per rehio*)
****** **Limburgs**/Nederrijns (*verschil per rehio*)

## Belangriekste dialect'n
* 't Dialect van Maestricht (*Mestreechs*)
* 't Dialect van Montfort (*Mofers*)
* 't Dialect van Sittard (*Zittesj*)
* 't Dialect van Roermond (*Remunjs*)
* 't Dialect van Venlo (*Venloos*): eihelik hin Limburgs, maer Kleverlands (Braebants).
* 't Dialect van Weert (*Weerts*)
* 't Dialect van Hasselt (*Hessels*)

## Lienks nae buten
* Limburgs, Dialectloket
* Wiktionary in 't Limburgs
Ierland (land)

**Ierland** is 'n West-Europees land wat a grenst an 't Verenigd Koninkriek. 't Land beslaet onheveêr 5/6 deêl van 't eiland Ierland. De rest bestit uut Noord-Ierland. De oôdstad is Dublin. 't Eiland ligt in de Atlantischen Oceaon en de Ierse Zeê. Ierland is aoltied een errum land 'ewist, deerom bin d'r vee mensen naer de VS 'emigreerd. In de 19e eeuwe kwamme d'r zelf nog hongersnoôden voo. De leste jaeren ist stikke riek 'eworre aol ist land aerdig 'ereakt deu de crisis van 2008.

Een bekende Ierse band is U2.

## Bezienswaerdighe'en

* Brú na Bóinne (archeologische vindplekke aan de Boyne)
* Skellig Michael (eiland)
* De heuvel van Tara (archeologische vindplekke)
* De sierspeld van Tara die in dizze heuvel wier 'evonge
* Newgrange (grafheuvel)
* Glendalough (voormaelig kloôster)
* Araneilanden
* Cliffs of Moher
* Kylemore Abbey

## Media
Ierse kranten bin o.a. de
* The Irish Times
* The Irish Independent
* Irish Examiner
* The Sunday Tribune
* Irish Daily Mail
* Irish Daily Star
* The Evening Herald

Ierse televisiezenders bin o.a.:
* RTÉ One en Two
* TV3
* TG4 (Ierstalig)
* Setanta Sports

Ierse radiozenders bin o.a.:
* RTÉ (Radio 1, 2FM, RnaG (Ierstaelig), LyricFM)
* 98FM
* Radio Galway
* Newstalk

## Lienks nae buten
* Landenweb
* Britannica
* World Factbook
* City Population
* AlleCijfers
* Klimaatinfo
* World Meteo. Org.
* Historiek
Curitiba

**Curitiba** is 'n stad in Zuud-Brezilië en is de oôdstad van de staet Paraná. Op 2016 ao de gemeênte Curitiba 1.893.997 inweuners. 

## Lienks nae buten
* Website van de gemeênte
* http://www.curitiba-brazil.com
Pier Gerlofs Donia

**Pier Gerlofs Donia** (1480 - 1520), beter bekend as **Grutte Pier** ("Groôte Pier") was 'n Friese vrie'eidsstrijder, bekend om z'n groôte lief en kracht. Deu de Schieringer en Vetkoperse Twisten lag z'n durp in puun. Daerop sloeg d'n an 't vechten tege de 'Ollanders. Dikkels oort 'n mee 'n zwaerd afgebeêld.

Ie wier eên van de bekendste piraoten uut z'n tied. In de groôste zeêslag uut z'n leve nam d'n nie minder as 28 schepen in. Ie is eên van de bekendste Friese helden uut de geschiedenisse en wor in Friesland tot op d'n dag van vandaeg 'erdocht.
Biologie

**Biologie** betekend letterlijk de leêr van 't leven. De biologie ouwt d'r eige bezig mie de leêvende natuur, in tehenstellieng tot de natuurkunde die a zen eihen bezig ouw mie de levelôze natuur. Biologie ouwt d'r eihen bezig mie orhanismes en derhelijke. 

De biologische orhanismen worn mistal verdeêld in 6 rieken:
* Riek van de beêsten
* Riek van de plant'n
* Riek van de schummels 
* Riek van de protist'n 
* Riek van de bacteriën 
* Riek van de archeeën

De zes rieken kunne wee onderverdeêld worn in drie domein'n: de archaea, de bacteriën en de eukaryoot'n.

Soms is der ok nog spraeke van een 7e riek:
* Riek van de virussen

## 

Guriezo Adino vaca toro terneras.jpg|Animalia - Bos primigenius taurus
Zboże.jpg|Planta - Triticum
Morchella esculenta 08.jpg|Fungi - Morchella esculenta
Fucus serratus2.jpg|Stramenopila/Chromista - Fucus serratus
Gemmatimonas aurantiaca.jpg|Bacteria - Gemmatimonas aurantiaca(- = 1 Micrometer)
Halobacteria.jpg|Archaea - Halobacteria
Gamma phage.png|Virus - Gamma phage
Gornaet

**Gornaet** (Nederlands: garnaal) zien kleine kreefachtihe schaeldiertjes uut de infraorde Caridea. Gornaeten komm'n voe in zoet en zout waeter, mè de miste leven in zeê.

't Woôrd gornaet wor ok gebruukt voe beêsjes as gamba's, mè offisjeel zien 't er hin omdan ze een aore kieuwestructuur ène. Bie gamba's is dezen boômvurmig en bie gornaeten plaetvurmig.

## Gornaetvisserie in Zeêland
Op de Zeêuwse en 'Ollandse kussen kom de hriezen hornaet of Noordzeêgornaet (*Crangon crangon*) vee voe. D'r wor vee op evist en ael vee vissers binne ofhankelijk van de visserieje ierop. Gornaetvissers komme onger aore uut Goereê, Stellendam, Ouwdurp, Colijn, Iese, Erremu, Bresjes en Zeêbrugge.
Iese

**Yese** (Nederlands: *Yerseke*) is 'n durp an d'n Oôsterschelde, in de gemeênte Reimerswaol. 't Ao 7.140 inweuners op 1 januaori 2023.

## Geschiedenisse
't Is vural bekend deur de mossels en d' oesters. Iese wor t' êeste enoemd in 966 as *Gersika*. Iese is ontstaen op 'n kriekrugge, in die tied lag-t 't nog nie an 't waeter. In 1530 wier de kustlijn zò ewiezigg da Iese an zeê kwam te lihhen. Zò oengeveer rond 1860 ao Iese 850 inweuners die-an allemille 'n boedderie aon. In Iersekendam, een durpje flakbie, weun'n toen oengeveer 30 mènsen die-an kokkels en zò vieng'n. Ni 'n poosje, kwamm'n d'r ostreïcultivateurs, dat waorn venters die-an oesterbank'n ver'uurn. 

Dômenees in Iese waere Gerrit Hendrik Kersten en Frans Dieleman.

## Duuzend Jaer Yese
Dr is nog een boek verschenen. En dat eet duuzend jaer Yese. Het boek is 'eschreven deur W.E.P Van IJseldijk.

## Mossel- en oesterteêlt

't Teêln van oesters gebeur op deze meniere: Deur dekpann'n in 't waeter te zett'n komt 'r broedsel an de dekpann'n. Dit most wè op tied gebeurn wan aors dan was 't broedsol a wig. Naê 1 1/2 jaer wiern ze wee in zêe ezet. Toen-an ze oengeveer 2 toet 3 jaer waern, wiern zu wee uut de zêe ehaeln om opegeetn te wor'n.

't Teêln van mossels is vee ma'elijker. Kwiekers vissen mie korrn op zaed dat-a z'n eigen bie trossen an mekarn spinn'n. In d'n 'erfst wier 't zaed wee uutezaoid in 'n zêe. Nae 2 toet 3 jaer is 'n mossel volwassen. Dan wiern ze ni de perceêln ebrocht winae-an ze verkocht wiern. Van april toet juni zien mossels minder op de mart wan dan plantn ze d'r eigen voort. In de zeumer behunn'n ze bie 't verkoôp'n en da duur toet begun 't voorjaer.

In Iese is ok een ongerzoeksinstituut 'evestigd, het *Centrum voor Estuariene en Mariene Ecologie* (CEME). Dit was een ongerdeel vant Nederlands Instituut voor Ecologie (NIOO-KNAW) van de Koninklijke Nederlandse Akademie van Wetenschappen. Sins 2012 hoort 't bie het Koninklijk Nederlands Instituut voor Zeeonderzoek.


Mosselkwekerijen in de Oosterschelde Weeknummer, 79-41 - Open Beelden - 27189.ogv|Mooselteêlt
Platte Zeeuwse oester Yerseke.jpg|Oesters van Iese


## Dialect
't Ieses dialect, dat-a nog vee esproken wor, 'oôrt bie 't Zuud-Bevelands en wè bie de Oôst-Zuud-Bevelandse dialecten. Die dialecten klienk'n noga verschilnd vaan aore Zeêuwse dialecten en èn ok onder mekaore anzienlijke verschiln, zoôdat 'n Iesenaer goed an z'n dialect t' 'erkennen is. Een kenmerk voe 't Ieses dialect is buvobbeld da de 'g' bieni nooit aors uutesproken wor as een 'h' en vee meêrvoudsvurmen worn inekort deur de 'e' van de -en in te slik'n. Ok ei 't Ieses dialect nog ienkele typische diengen die an allin in Iese hebruukt worn.

## Zie ok
* Biebelgordel
* Iese Moer
* Johnny Hoogerland

## Lienks nae buten
* Plaatsengids
* AlleCijfers
Muusveugels

**Muusveuhels** maekn deel uut van de muusveuhelachtihen. Dur zien mè zesse soôrten die an bestaen uut twi heslachten, Colius en Urocolius. Iervan zien der viere van Colius en twi van Urocolius. Vroeher warn der nog meer muusveuhels. Toen warn der onder are noh de heslachten Masillacolius, Oligocolius, Primocolius en Selmes. 

## Voorkomm'n
Muusveuhels kommn allin voe in Afrika, een veuhel kom ter allin voor in Anhola, een endemische soôrt, de roôdstuutmuusveuhel. Muusveuhels èn een specjale teenzettieng, zodan ze op zun kop kunn'n angen. De zesse noh levende sôorten zien:

* Roôdwangmuusveuhel (*Urocolius indicus*)          
* Blauwnekmuusveuhel (*Urocolius macrourus*)        
* Roôdstuutmuusveuhel (*Colius castanotus*)          
* Witstuutmuusveuhel (*Colius colius*)              
* Witkopmuusveuhel (*Colius leucocephalus*)       
* Bruune muusveuhel (*Colius striatus*)            

## Algemeên
Iervan is de bruune muusveuhel de meest wied verspreidsen, dezen wor soms deur boern as schaedeluk beschouwt. Muusveuhels zien bruunhrieze veuhels mie een lange stert die an leven in tropische hebieden. Dir eetn ze vruchtn en zaeden. Ze leven in hroepsverband.