open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Trogons

## Trogoniformes (Trogons en Quetzals)
De orde van de Trogoniformes besti mè uut 1 femielje, de Trogonidae. De femielje Trogonidae besti uut trogons en quetzals, veugels die an leven in tropische bossen over de ele waereld. De miste trogons komm'n echter wè voe in Midden- en Zuud-Amerika. Allin 't heslacht Apaloderma bevat Afrikaanse soôrten en 't heslacht Harpactes Aziatische soôrten. 

Trogons eetn insecten en fruit. Trogons èn korte, dikke snaevels, zwakke poôten en een breeë en lange staert. Der vlucht is flienk, desondanks vliehen ze hin hroôte afstan'n. Trogons trekk'n ok nie. Trogons zien vaâk opvallend hekleurd, en de wuufjes èn een aâr verenkleêd dan de ventjes. Opvall'nd is dan de miste metaalhroen en helderroôd zien ekleurd. Vee trogons èn ok een kaele oogrienge, die a hekleurd is. De twi teên'n an elke poôt wiezen bie trogons ni achter.

Ze nestel'n in boomhool'n en termietennest'n. Ze lèn pastelkleurihe eiers. De trogons uut 't heslacht Pharomachrus worn quetzals enoemd. De trogons zien 't miste verwant mie de vetveugel (Steatornis caripensis), de enihe veugel die a 'n nachtelijke vrucht'neter is. De vetveugel leef in grotten in Zuud-Amerika. De trogons en de vetveugel a'n dezelven voorouwer.

## Indeêlieng
*Femielje Trogonidae
**Heslacht Apaloderma
***Heêlwangtrogon (Apaloderma aequatoriale)
***Narinatrogon (Apaloderma narina)
***Bandstaerttrogon (Apaloderma vittatum)
**Heslacht Euptilotis
***Heoôrde trogon (Euptilotis neoxenus)
**Heslacht Harpactes
***Filippijnse trogon (Harpactes ardens)
***Diards trogon (Harpactes diardii)
***Roôdrugtrogon (Harpactes duvaucelii)
***Roôdkoptrogon (Harpactes erythrocephalus)
***Malabartrogon (Harpactes fasciatus)
***Roôdnektrogon (Harpactes kasumba)
***Hroenkoptrogon (Harpactes oreskios)
***Bruunriktrogon (Harpactes orrhophaeus)
***Reinwardts trogon (Harpactes reinwardtii)
***Wards trogon (Harpactes wardi)
***Whiteheads trogon (Harpactes whiteheadi)
**Heslacht Pharomachrus
***Kuufquetzal (Pharomachrus antisianus)
***Houdkopquetzal (Pharomachrus auriceps)
***Santa Marta-quetzal (Pharomachrus fulgidus)
***Quetzal (Pharomachrus mocinno)
***Pauwquetzal (Pharomachrus pavoninus)
**Heslacht Priotelus
***Hispaniolatrogon (Priotelus roseigaster)
***Cubaânse trogon (Priotelus temnurus)
**Heslacht Trogon
***Oranjebuuktrogon (Trogon aurantiiventris)
***Bairds trogon (Trogon bairdii)
***Hrieskoptrogon (Trogon citreolus)
***Rasterstaerttrogon (Trogon clathratus)
***Hekraâgde trogon (Trogon collaris)
***Blauwstaerttrogon (Trogon comptus)
***Blauwkruuntrogon (Trogon curucui)
***Koperstaerttrogon (Trogon elegans)
***Massena's trogon (Trogon massena)
***Zwartkoptrogon (Trogon melanocephalus)
***Zwartstaerttrogon (Trogon melanurus)
***Mexicaânse trogon (Trogon mexicanus)
***Maskertrogon (Trogon personatus)
***Zwartkeêltrogon (Trogon rufus)
***Surucuatrogon (Trogon surrucura)
***Violette trogon (Trogon violaceus)
***Witstaerttrogon (Trogon viridis)

Uutesturven heslachten:
* Heslacht Paratrogon
* Heslacht Primotrogon
* Heslacht Septentrogon
Flamingo's

## Flamingo's
De flamingo's zien onderdeêl van de veugels (Aves). Ze maeken onderdeêl uut van een eihen orde van flamingo's, de Phoenicopteriformes. Ze worn echter ok bie de Ciconiiformes inedeêld.

## Eten
Flamingo's zien voedselspecialist'n. Flamingo's èn een filtermehanisme in der snaevel zodan ze der eetn uut 't waeter kunn'n filtern. Flamingo's schoffel'n in ondiep waeter om an der eetn te komm'n. Flamingo's eetn kreeftachihen, schelpdier'n en wurmen, mè der zien ok, de kleinere soôrten, flamingo's die an algen eetn. Flamingo's èn vliezen tussen der teên'n. Dit dien ter voe dan ze nie wigzakk'n in de slik. Flamingo's leven mistal rond zoutmeren en ondiepe zeê'n. Ze leven in de tropen en subtropen, mè komm'n ok wè voe in hematige hebieden.

## Kenmerken
Flamingo's zien 140 toet 175 cm lange, bie de kop en de nikke der bie. Flamingo's zien altied roze, rood of soms zelfs tehen de witte kant an. De ventjes zien hrotter dan de wuufjes. 

## Broeien
Flamingo's nesteln in hrôte kolonies. Ze baltsen ok in een hroepje. Ze lèn 1 ei op een bergje slik. Wunnir de jongen wat hrotter zien, mo'n ze ni een soôrt oppasplekke wiran de ouwers bie toerburte oppassen. 

## Soôrten
Der zien 6 soôrten flamingo's, verdeêld over drie heslachten:
* Heslacht Phoenicopterus
** Amerikaânse of rooie flamingo (Phoenicopterus ruber)
** Chileense flamingo (Phoenicopterus chilensis)
** Hewone flamingo (Phoenicopterus roseus)
* Heslacht Phoeniconaias
** Dwergflamingo (Phoeniconaias minor)
* Heslacht Phoenicoparrus
** Andesflamingo (Phoenicoparrus andinus)
** James' flamingo (Phoenicoparrus jamesi)
Taelkunde

**Taelkunde** of **linguustiek** is de studie van de natuurlijke taelen om ze vervolhens te beschrieven zoan de mensen ze in de werkelijkeid hebruuk'n. Natuurlijke taelen zien taelen die an mensen op een natuurlijke wieze as moedertael verwurven èn en worn onderscheien van kunsttaelen. Taelkunde wor zo vee meuglijk afankelijk bestudeêrd van vakk'n as antropolohie en sociolohie, die an, omda'n ze ok te maeken èn bie de mens, di zo vee meuglijk los van staene. Taeluutieng'n worn deur de taelkunde beschouwt as hesproken uutieng'n, opebouwd uut teksen, woôr'n, zinn'n, klank'n en morfemen, dus is de taelkunde ok hericht op 't beschrieven van hesproken taelen.

Theoretische taelkunde omvat de volhende deelhebieden:

* Fonetiek, de studie van klank'n
* Fonolohie, de studie van klankwett'n
* Morfolohie, de studie van morfemen
* Syntaxis, de studie van de interne structuur van zinn'n en zinsdeêln
* Semantiek, de studie van betekenis

Toehepaste taelkunde omvat onder mier de prahmatiek.

## Belangriekste taelfemieljes
Dit zien de belangriekste taelfemieljes:
* Abchazo-Adygeïsche taelen
* Afro-Aziatische taelen
* Algische taelen
* Altaïsche taelen
* Andes-Equatoriaele taelen
* Arawaktaelen
* Austroaziatische taelen
* Austronesische taelen
* Caribische taelen
* Chibchataelen
* Dravidische taelen
* Eskimo-Aleoetische taelen
* Indo-Europese taelen
* Irokese taelen
* Khoisan-taelen
* Mayataelen
* Mixe-Zoque-taelen
* Nach-Dagestaânse taelen
* Na-Dené-taelen
* Niger-Congotaelen
* Nilo-Saharaânse taelen
* Oeraâlse taelen
* Otomangue-taelen
* Papoeataelen
* Salishtaelen
* Sino-Tibetaânse taelen
* Siouan-Catawbantaelen
* Tai-Kadaitaelen
* Tsjoektsjo-Kamtsjadaâlse taelen
* Tupitaelen
* Uto-Azteekse taelen
* Yuma-Cochimí-taelen
* Zuud-Kaukasische taelen
Taele

**Tael / taol / taele / taole** is een systeem dat a een betêkenisse weerheef deur middel van een alfabet van arbitraire symboôl'n as klank'n, hebaer'n of schriftteêkens. Die symboôl'n zurhen voe een basis voe 't opzett'n van de grammaotica, 't rehelsysteem voe een tael. Ze zurhen ok da'n de woôrden tot een passende eêneid worn herangschikt. 

## Tael overal
Nie alle taelen op de waereld beschikk'n over gestandariseerde vurm'n en dideur ka'j nie weten oevee taelen an der zien. Ok is 't er nie percies een grens wunneer iets een tael is of nie. 't Antal taelen op de waereld wor vaâk ehouen op rond de 6700. 

## Mensen en beêsten
Tael onderschei mensen van beêsten. Elk mens leêr in z'n jonge jaeren van eihens z'n moedertael, mè beêsten zien di nie toe in staet. Wè zien sommihe beêsten, zoas ond'n, in staet bevelen op te volhen ni herhalen, mè ze zien nie in staet zelf een tael te spreken. Wè besti 't er een soôrt dierentael in geval van gevaer en ienkele are diengen.

Taelen worn opedeêld in taelfemieljes en bestudeêrd in de taelkunde.

## Kunsttaelen
De leste tied zien der ok taelen deur mensen zelf emikt. Deze taelen worn kunsttaelen enoemd. Binn'n de kunsttaelen kan een onderverdeêlieng emikt worn tussen kunsttaelen die an *auxlang* zien en kunsttaelen die an *conlang* zien.

Kunsttaelen die an auxlang zien, zien taelen as Esperanto, Interlingua, Interlingue en Ido. Dit zien hulptaelen, *auxiliary language* (hulptael), die an dien'n om de communicaotie te verhemakkelijkn. 't Esperanto is echter hin volmikte kunsttael omdan der ok mensen zien die an deze tael as moedertael ène.

Kunsttaelen die an *conlang* zien, *constructed language* (heconstrueerde taele), zien taelen die an ontwurpen zien voe boeken of aore fictieve werken. Een voebeêld is 't Klingon uut Star Trek.
1206

**** is 'n jaer.

## Hebeurtenissen
* Temüjin wor 'Genghis Khan' enoemd nae de stichtieng van 't Mongoôlse Riek.
* Qutb ud-Din behun de Mameluk-dynastie. 

## Heboortes
* Béla IV van Honharije 

## Esturven
* Frederik I, Hertog van Lorraine
* Adèle van Champagne
* Muhammad van Ghor
* Jamuqa
* Ikhtiyar Uddin Muhammad Bin Bakhtiyar Khalji
Taelfemieljes

Taelen worn inedeêld in **taelfemieljes**. Dit wil zène dan taelen ontwikkeld zien uut de zelven ‘voorouertael’. Van sommihe taelen weet’n mensen nog steeds nie uut wat voe femielje an ze komm’n.

In de taeltypolohie wor ’t er ok onderscheid emikt in:
* *Levende taelen* = Taelen die an nog steeds worn esproken as moedertael
* *Uutesturven taelen* = Taelen die recent zien uutesturven en noe nie mi worn esprook’n as eêste tael.
* *Ouwe taelen* = Taelen die an a meer dan duuzend jaer zien uutesturven
* *Historische taelen* =Taelen die an nog wè voortleven in moderne taelen, mè toch ezien worn as aparte taelen. 
* *Kunsttaelen* = Taelen die nie zien ontstaen, mè ontworp’n. Dit zien taelen as Esperanto en Ido.

## Kunsttaelen
* Esperanto
* Ido

## Belangriekste taelfemieljes
Dit zien de belangriekste taelfemieljes:
* Abchazo-Adygeïsche taelen
* Afro-Aziatische taelen
* Algische taelen
* Altaïsche taelen
* Andes-Equatoriaele taelen
* Arawaktaelen
* Austroaziatische taelen
* Austronesische taelen
* Caribische taelen
* Chibchataelen
* Dravidische taelen
* Eskimo-Aleoetische taelen
* Indo-Europese taelen
* Irokese taelen
* Khoisan-taelen
* Mayataelen
* Mixe-Zoque-taelen
* Nach-Dagestaânse taelen
* Na-Dené-taelen
* Niger-Congotaelen
* Nilo-Saharaânse taelen
* Oeraâlse taelen
* Otomangue-taelen
* Papoeataelen
* Salishtaelen
* Sino-Tibetaânse taelen
* Siouan-Catawbantaelen
* Tai-Kadaitaelen
* Tsjoektsjo-Kamtsjadaâlse taelen
* Tupitaelen
* Uto-Azteekse taelen
* Yuma-Cochimí-taelen
* Zuud-Kaukasische taelen

Ok ka'j min of meer toet de taelfemieljes reken'n:
* Isolâten
* Gebarentaelen
* Kunsttaelen
Land

Een **land** of staet is een vastesteld hebied wirin a een centrâle orhanisatie beschik over de middel'n om over de staet te reheêr'n. De juristen èn een are definitie vanuut ulder oôgpunt: 't geheêl van rehels en instellieng'n die an 't gemeênschapsleven van een hroep mènsen in een vastesteld hebied bepael'n.

## Zie ok
* Lieste van lan'n
* Lieste van lan'n in Europa
Tuvalu

**Tuvalu** is een polynesische archipel in 't zuuden van Kiribati, ten noôr'n van Wallis en Futuna en Fiji, ten oôssen van de Salomonseilan'n en ten wessen van Samoa. 't Is t vierde kleinste land ter waereld, ni Vaticaânstad (0,44 km2), Monaco (1,95 km2) en Nauru (21 km2). Ok ei tet ni Vaticaânstad 't kleinste inweunertal ter waereld. 't Is een van de mist afelehen plekk'n ter waereld en 't is lid van 't Britse Hemeênebest. Dideur is der staetsoôd konehinne Elizabeth II. Der premier is Apisai Ielemia. Tuvalu eêt'n tot 1 oktober 1978 de Ellice-eilan'n.

In 2000 wier ut topleveldomein **.tv** voe 50 miljoen dollar uutebrocht. Deur de royalty's voe 't hebruuk in de komm'nde 12 jaer wier Tuvalu ineens rieke. Voôreen leev'n Tuvalu vurral van ontwikkeliengsulp, export van kopra, anmaeken van poszehels en veruur van vishebied'n an Japan de de Verênigde Staeten.

## Geschiedenisse
Tuvalu wier in 1568 ontdekt deur de Spaânse zeêvaerder Alvaro de Mendaña de Neira. Sinsdien wier Tuvalu anedaen deur slavenandelaeren en walvisvaerders. Deur de Peruaânse slavenandelaeren en Europese ziekt'n liep 't inweunertal van Tuvalu tussen 1850 en 1875 ard terug. Vanaf 1891 tot 1978 eêt'n Tuvalu de Ellice-eilan'n, omdat tet toen deêl uut maek'n van 't Britse protectoraât van de Gilbert- en Ellice-eilan'n. In 1974 koozen de Micronesische inweuners van de Gilbert-eilan'n voe de onafankelijkeid, en 't jaer dirop wiern ze een zelfstandige Britse kolonie. Op 1 oktober 1978 wier de totaele onafankelijkeid aferoep'n.

## Heografie
Tuvalu besti uut 9 atollen en 113 eilan'n. De naem Tuvalu beteek'n 8 eilan'n, dit sli derop dan vroeher mè 8 atollen beweund waâr'n. ('t Eiland Niulakita was tot 1949 nie beweund.) 3 van de 9 atollen bestin mè uut 1 eiland, en de rest uut mirdere. De 9 eilan'n zien:
* Funafuti
* Nanumaga
* Nanumea
* Niulakita
* Niutao
* Nui
* Nukufetau
* Nukulaelae
* Vaitupu
Vuuf van de bovenhenoemde eilan'n zien korâalatollen, de are viere zien hewoon land dat a uut de zeê ni boven kom. Tuvalu lig op z'n oogst mè 5 meter boven de zeêspiehel. Evreest wor dirrum da Tuvalu a binn'n 50 jaer van de landkaerte verdwien, opeslokt deur de zeê. Ok is deur de stijhieng van de temperatuur van 't zeêwaeter Tuvalu a 70% van de huudihe koraâlriffen kwiet erocht.

## Bevolkieng
De bevolkieng van Tuvalu besti voe 96% uut Polynesiërs en de rest (4%) besti uut Micronesiërs. 97% van de Tuvaluân'n is lid van de Kerke van Tuvalu. Ok weun'n der anangers van 't bahaïsme en zevendedagsadventist'n. De bevolkieng van Tuvalu hroei snel. Van 1980 tot noe is 't inweunertal verdubbelt ni 11.000. Van de 11.000 mensen is 30% jonger dan 15 jaer, 65% tussen de 15 en 64 en 5% is ouwer dan 65 jaer.

De bevolkieng praet Tuvaluaâns, en een klein deêl spreek Kiribatisch, onder are op 't eiland Nui. Den are officiele tael is Iengels, mè deze tael wor allin esprook'n bie buvobbeld officiele helehenheed'n.
Sogn og Fjordane

**Sogn og Fjordane** is een provincie in 't zuudwessen van Noorwegen. De provincie lig ten zuuden van Møre og Romsdal, ten wessen van Oppland, ten noôrdwessen van Buskerud en ten noôrn van Hordaland. De oôdstad van Sogn og Fjordane is Leikanger. 

De provincie wor verdeêld in 3 rehio's: Sogn, Nordfjord en Sunnfjord. Iervandaen kom ok de uudihe naem. Vroeher, tot 1919, eêt'n de provinicie Nordre Bergenhus amt. Deze provinicie wier esticht in 1662 en wier in 1763 verdeêld in een noôrdelijk en zuudelijk deêl.

## Heografie
Sogn og Fjordane ken hin hrôte plekk'n en is vrie dunbevolkt. De hroste gletsjer, de Jostedalsbreen, en 't diepste meer, Hornindalsvatnet, lihhen in deze provincie. Ok zien der in Sogn og Fjordane ienkele waetervall'n, zoas de Ramnefjellsfossen, de derde langsen in de waereld.

## Provinciewaepen
Het waepen van Sogn og Fjordane stam uut 1983. De drie blauwe punt'n verwiezen ni de drie regio's en fjorden in de provincie: Sognefjord, Nordfjord en Sunnfjord.

## Cultuur
Sogn og Fjordane is vurral hericht op de landbouw. Ok is der enihe industrie op hebied van hydro-elektriciteit en aluminium. In de gemeênte Luster sti de Staefkerke van Urnes, die sti op de waerelderfhoedlieste van UNESCO. 

## Gemeênt'n

Sogn og Fjordane besti uut 26 gemeênt'n, naemelijk:

Årdal
Askvoll
Aurland
Balestrand
Bremanger
Eid
Fjaler
Flora
Førde
Gaular
Gloppen
Gulen
Hornindal

Høyanger
Hyllestad
Jølster
Lærdal
Leikanger
Luster
Naustdal
Selje
Sogndal
Solund
Stryn
Vågsøy
Vik
Zandoenders

De **zandoenders** (*Pteroclidiformes*) bin een kleine orde die a besti uut 1 femielje, de Pteroclididae. Ze leven in woestijn'n en 'alfwoestijn'n in Azië en Afrika. In totaâl bin der 16 soôrten zandoenders.

Zandoenders bin mistal op de hrond te ziene, mè ze kunn'n, net as de duven wiran ze femielje van bin, hoed vliehen. Ze bin aoltied bruinhevlekt as schutkleure in de drohe hebieden wirin an ze leven. Ze leven allin in Azië en Afrika. Zandoenders bin hoed bestand tehen de droôgte, dirrum mot'n ze ok 1 keêr op 'n dag drienk'n. De jong'n kriehen drienk'n deur middel van de ouwers die an waeter mee neem'n deur der bostveêr'n te deurdrienk'n.

De orde van de zandoenders besti uut twi heslacht'n, Syrrhaptes en Pterocles. 't Verschil tussen de twi heslacht'n is da'n de Pterocles allin be'aerde poôt'n ène, en bie de Syrrhaptes bin ok de teên'n evederd. Zandoenders lèn twi tot drie eiers op de hrond.

## Taxonomie
De orde van de zandoenders besti uut de volhende soôrten:
* **Pteroclididae** (Zandoenders)
** Heslacht: *Pterocles*
*** Witbuukzandoen (*Pterocles alchata*)
*** Dubbelbandzandoen (*Pterocles bicinctus*)
*** Bont zandoen (*Pterocles burchelli*)
*** Kroônzandoen (*Pterocles coronatus*)
*** Maskerzandoen (*Pterocles decoratus*)
*** Roôdbuukzandoen (*Pterocles exustus*)
*** Heêlkeêlzandoen (*Pterocles gutturalis*)
*** Indisch zandoen (*Pterocles indicus*)
*** Lichensteins zandoen (*Pterocles lichtensteinii*)
*** Namaqua-zandoen (*Pterocles namaqua*)
*** Zwartbuukzandoen (*Pterocles orientalis*)
*** Madahaskarzandoen (*Pterocles personatus*)
*** Vierbandzandoen (*Pterocles quadricinctus*)
*** Sahelzandoen (*Pterocles senegallus*)
** Heslacht: *Syrrhaptes*
*** Steppehoen (*Syrrhaptes paradoxus*)
*** Tibetaons steppehoen (*Syrrhaptes tibetanus*)
Roôfveugels

De orde van de roôfveugels (Falconiformes) is in van de bekenste ord'n. De miste zien vleêseet'nde veugels mè der zien ok een antal soôrten die an aes eet'n. Der zien meêr dan 300 soôrten wivan a warschijnlijk de Amerikaânse zeêaerend de bekensen is. Roôfveugels jaehen altied overdag.

## Voedieng
Net zoas bie are soôrten veugels is der voediengspatroôn te ziene an der snaevel. Roôfveugels èn een aeksnaevel mie scherpe ran'n zodan ze der prooie hoed kunn'n verscheur'n. Valken èn as kenmerk dan ze een aeksnaevel èn mie an de bovensnaevel een uutstulpieng wibie an ze de nikke van der prooie breek'n.

Roôfveugels èn verschill'nde voediengspatroôn'n. Valken eet'n vurral veugels, visaerenden vis, slekkenwouw'n eet'n allin slekk'n en sicretârisveugels eet'n slangen. Buuzerds jaehen zelden ars as van een paeltje, der is bekend an volwassen buuzerds 80-90% van der tied zittend deurbrieng'n. Hieren direntehen zweven uur'n op de thermiek op zoek ni kadavers.

## Bedreihde roôfveugels
Vee roôfveugels zien bedreigd as hevolg van hiffen die an deur muuzen opevreten worn, en deze muuzen worn wee deur de roôfveugels eheet'n. Ok wor 't er vee op roôfveugels ejaegd, en dideur zien sommihe populaties bieni uutesturven. 't Trieste voôrbeêld is de Californische condor. Op 't dieptepunt in de jaeren '80 tel'n de totâle populatie 27 bêesten.

## Indeêlieng
De orde van de roôfveugels (Falconiformes) besti uut 5 femieljes, oewè an sommihe taxonoom'n de femielje Cathartidae ok wè indeêl'n onder de eiberachtigen (Ciconiiformes).
* Accipitridae (Sperwerachtihen)
* Cathartidae (Hieren van de Nieuwe Waereld)
* Falconidae (Valken)
* Pandionidae (Visaerenden)
* Sagittariidae (Sicretârisveugels)
Scharrelaerveugels

De orde van de scharrelaerveugels (Coraciiformes) besti uut een hroôt antal verschill'nde femieljes wivan an de miste een hekleurd veêr'npak èn. De miste leden van de Coraciiformes komm'n voe in de Ouwe Waereld, mè de todies, motmots en een reed'lijk antal iesveugels komm'n allin voe in de Nieuwe Waereld.

De orde Coraciiformes wor as volgt inedeêld in deze femieljes:
* Alcedinidae (Rivieriesveugels)
* Brachypteraciidae (Hrondscharrelaers)
* Bucerotidae (Neusoôrnveugels)
* Cerylidae (Waeteriesveugels)
* Coraciidae (Scharrelaers)
* Halcyonidae (Bosiesveugels)
* Leptosomidae (Koerol)
* Meropidae (Bie'neters)
* Momotidae (Motmots)
* Phoeniculidae (Boôm'oppen)
* Todidae (Todies)
* Upupidae (Hopp'n)

Ierbie mo nog worn opemerkt da soms de femieljes Bucerotidae en Leptosomidae in een aparte orde wor eplekt. De femielje Trogonidae (Trogons), die a vaâk as aparte orde wor ezien, wor soms in de orde Coraciiformes onderebrocht.

Tevens besti de orde Coraciiformes nog uut de volhende uutesturven femieljes:
* Eocoraciidae
* Geranopteridae
* Messelirrisoridae
Gierzwaolmachtegen

De **gierzwaolmachtegen** of **hroôtvleuhelihen** èn een kenmerk alhemeên: Ze vliehen bieni ael der leven. De gierzwâluw, die a af en toe ok in Nederland te ziene is, hi bieni allin zitt'n om te nestel'n. De naem **Apodiformes** beteêken dan ok: zonder poôten. Ok de kolibries, die an ok deêl uut maeken van deze orde, vliehen bieni ael der leven. Der nectar eet'n ze ok vliehend, mie uutzonderieng van de adelaersnaevelkolibrie (Eutoxeres aquila), die a mo hen zitt'n vanwehe z'n sterk hebohen snaevel. Kolibries zien zelfs in staet achteruut te vliehen. 

De orde is 't miste verwant mie de nachtzwaeluwen, zo a bliek uut DNA-onderzoek. Der zien vuuf femieljes in deze orde, wironder twi uutesturven femieljes:

**Levend**
* Apodidae (Gierzwaeluwen)
* Hemiprocnidae (Boômgierzwaeluwen)
* Trochilidae (Kolibries)

**Uutesturven**
* Aegialornithidae
* Jungornithidae
Ulen

**Ulen** (orde **Strigiformes**) èn een plat en rond hezicht mistal omriengd deur een hezichsrienge. Der oôhen zitt'n vast in de schedel en om rond der te kieken kunn'n ze der kop bieni 180 hraden draâien. Der oôhen zien ok eel hroôt zoda'n ze in 't doenker hoed der proôi kunn'n ziene. Ulen èn, net as roôfveugels, een aeksnaevel en stevihe klauw'n. Een kenmerk van de ulen is da'n ze heruusloôs kunn'n vliehen.

## Hehoôr
Ulen èn nessen hoeie oôhen ok superontwikkelde oôren. Dit kom deurdan ze assymetrische oôropenieng'n ène. Ierbie wor bedoeld da de lienker- en de rechteroôropenieng'n nie helieke zitt'n. Op deze meniere kunn'n de ulen beter der proôie lokaliseren. Ulen èn dan ok een vee hrotter hedeêlte in de harsens voe oôr'n. Ulen vurm'n in hedachen een plattehrond van den omhevieng deur middel van heluudssignaâlen. 

De pluumen van sommihe ulen en niks bie oôr'n te maeken.

## Indeêlieng
De orde van de ulen (Strigiformes) wor inedeêld in twi femieljes:
* Hewone ulen (*Strigidae*)
* Kerkulen (*Tytonidae*)
Struusveugelachtegen

De orde van de struusveugels (**Struthioniformes**) besti mè uut 1 heslacht, Struthio. Struusveugels zien loôpveugels, en ze komm'n voe in Afrika en 't zuudwessen van Azië. 't Ventje en 't wuufje van de struusveugels zien der verschill'nd uut. 't Ventje is zwart en een bitje wit en 't wuufje is bruun. 

## Kenmerken
Fossielen van struusveugels zien ok in Europa evon'n. Ze heven an da'n ok struusveugels eleeft èn in lan'n as Moldavië en Griekenland. Struusveugels èn mè twi teên'n, wivan 1 een soôrt oeve is. Struusveugels kunn'n 't ardste renn'n van alle loôpveugels, een struusveugel kan arder renn'n as een pèrd. Ze renn'n 65 km/u. Ok zien ze de hroste en zwaerste veugels en lèn ze de hroste eiers. Deze eiers wehen meer as een kilo. Struusveugels kunn'n drie meter worn en 160 kg zwaer wehen.

## Indeêlieng
* Orde: **Struthioniformes**
** Femielje: Struthionidae
*** Heslacht: Struthio
**** Struusveugel (*Struthio camelus*)
Duven

De orde van de **duven** (*Columbiformes*) besti uut 1 nog levende femielje die an verwant zien mie de zandoenders. De miste duven, zoas de Turkse tortel en de stadsduve, passend der eihen hoed an mensen an. De orde van de duven besti uut meêr dan 300 soôrten die an voekomm'n over ael de waereld. 

Een kenmerk voe de duven is da'n ze kunn'n drienken zonder der oôd achterover te ouwen. Alle duven zien monohaâm. Ok de bekende dodo mik deêl uut van de Columbiformes. 
De duven bestaen uut twi femieljes:
* Columbidae (Duven en tortels)
* Raphidae (Dodo's)
Nachtzwaolmachtegen

De orde van de nachtzwaolmachtegen (Caprimulgiformes) kom voe over ael de waereld be'alve op Antartica. De nachtzwaolmachtegen zien nachtbeêsten en de miste eet'n insect'n. Een kenmerk van de nachtzwaolmachtegen is da'n ze bieni noôit te ziene zien deur der hoeie camouflage. 

## Indeêlieng
De orde Caprimulgiformes wor inedeêld in 5 femieljes:
* Aegothelidae (Dwergnachtzwaeluwen)
* Caprimulgidae (Nachtzwaeluwen)
* Nyctibiidae (Reuzenachtzwaeluwen)
* Podargidae (Uulnachtzwaeluwen)
* Steatornithidae (Vetveugel)
Aranuka

**Aranuka** mik deêl uut van de Gilberteilan'n op Kiribati en 't lig iets ten noôrn van de evenaer. Aranuka lig 9 km ten zuudoôssen van 't eiland Kuria en 25 km ten zuudwessen van Abemama. 't Eiland besli een hebied van 15,5 km2 en tel oengeveêr 850 inweuners. Aranuka ei een drie'oekihe vurm en besti eihelijk uut twi eilan'n, 't eiland 't a de basis vurm is Buariki en de punt is 't eilandje Takaeang. Deze twi eilandjes zien verbon'n deur een koraâlrif en zandbank'n. In 't midden van Aranuka lig een lahune.

## Geschiedenisse
Aranuka is in 1788 ontdekt deur den Iengelse kaptein John Marshall. De Russische admiraâl Adam Johann von Krusenstern haf in 1820 de naem an ´t eiland. Nae ´t protectoraât wier ´t in jannewari 1915 een eihen kolonie.

In de Twidde Waereldoôrlog wier ´t eiland van auhustus 1942 tot november 1943 deur de Japanners bezet. De leste hevechen wiern evochen op Aranuka op 26 november 1943 wibie an 156 Japanse soldâten vochen tot de leste man.

Op 12 juli 1979 wor Aranuka zelfstandig saemen bie een hroep are eilan´n onder de naem Kiribati.

## Transport
Op 't hedeêlte Buariki lig Aranuka Airport. 

## Are naemen
Aranuka wor ok we Henderville, Nonouki of Starbuck enoemd.
Antropolohie

't Woôrd **antropolohie** kom van de twi Griekse woôr'n *anthropos* en *logos*. *Anthropos* is Grieks voe 'het wezen van de mens' en *logos* is 'een hesprek'. Antropologie is dus de bestudeêrieng van 't hedrag van de mens. 't eet dan òk wè hedragsweet'nschap. Antropolohie ou zen eihen mie aolles bezig wat a mie de mens te maeken ei, wirin 't woôrd cultuur centraâl sti. 

## Verschill'nde hebieden
Antropologie wor onderverdeêld in vier verschill'nde hebieden. Deze hebieden worn in Europa ok apart eleerd:
* Archeologie
* Biolohische antropologie of antropobiolohie
* Linguïstische antropologie
* Sociaâle antropologie of culturele antropologie
Architectuur

**Architectuur** is de kunst van 't ontwèrepe van gebouw'n, steeën, interieurs en aore diengen. Architectuur mò berussen op drie diengen: Venustas, firmitas en utilitas. Dit is schoôn'eid, stevig'eid en bruukbaer'eid. Ierbie mò de hoeie balans woare opemikt tussen deze drie diengen. Een hoed resultaât woar verkrehe deu de hoeie verhoudieng tussen onder aore ruumte, massa, materialen, ver'ouding, licht en schaeduw te zoeke.


St Louis night expblend cropped.jpg| St. Louis Boôg
WTC antes9-11.jpg|World Trade Center in New York City
Taj 4 agost 05.jpg|Taj Mahal in India
بوابة عشتار 2.jpg|De Ishtar Poorte


## Stromiengen
Binn'n de architectuur zien of waâr'n der verschill'nde stromiengen zoas onder are:
* Art Deco
* Bauhaus
* Classicisme
* Expressionisme
* Jugendstil
* Neoclassicisme
* Postmodernisme
Koekoekachtegen

De orde van de **koekoekachtegen** (Cuculiformes) zien taemelijk nauwe verwant mie de zangveugels (Passeriformes) en de orde besti uut 3 femieljes:
* Cuculidae (Koekoeken)
* Musophagidae (Toerako's)
* Opisthocomidae (Hoatzin)
De hoatzin wor ok wè stienkveugel enoemd. De hoatzin en de toerako's worn beie ok vee tot een aparte orde erekend.
Scheikunde

Scheikunde is de weet'nschap die a eihenschapp'n, saemenstellieng'n en reacties van stoffen onderzoek, en, zo a de naem a duud'lijk mik, de scheidieng van verschill'nde stoffen. Hekeken wor ni de structuur van moleculen, die an bestin uut atomen, en an de and van deze structuur worn wee conclusies eleit op 't hebied van kookpunt, smeltpunt en derhelijke. Oe sterker de bindieng tussen de moleculen, oe hrotter a 't kook- en smeltpunt is.

't Scheien van stoffen bie scheikunde kan op vee menieren hebeur'n. Voebeêl'n van scheidingsmethoden zien onder are destillâtie, extractie, filtrâtie en kristallisâtie.

## Periodiek Systeem
Alle scheikundihe stoffen worn onderverdeêld in 't Periodiek Systeem. In totaâl worn ongeveêr 120 stoffen onderscheien. De elementen mie de oôgste atoomnummers komm'n allin nie in de natuur voe. De Rus Mendelejev ei 't iste Periodiek Systeem ontwurpen. Are bekende scheikundigen zien:
* Svante Arrhenius
* Herman Boerhaave
* Niels Bohr
* Robert Boyle
* Marie Curie
* Michael Faraday
* Christophorus Buys Ballot

## Vakhebieden
Binn'n de scheikunde, ok wè chemie, worn een antal vakhebieden onderscheien:
* Analytische scheikunde
* Anorhânische chemie
* Biochemie
* Chemometrie
* Elektrochemie
* Foto-elektrochemie
* Fysische chemie
* Geochemie
* Oleochemie
* Orhânische chemie
* Orhânometaâlchemie
* Polymeêrchemie
* Radiochemie
* Structuurchemie
* Theoretische scheikunde
* Vassenstofchemie
Niutao

**Niutao** is 1 van de 9 atoll'n van Tuvalu. Niutao besti mè uut 1 eiland, wunnir a'j de de drie kleine eilandjes in de lagune van 't eiland nie meetel. Niutao lig in 't noôr'n van Tuvalu.

## Heografie
Op Niutao lihhen mè 3 durpjes, Tuapa, Teava en Kulia. De durpjes èn weinig inweuners, in Teava weun´n in 2002 439 inweuners en in Kulia 224 inweuners. Op ´t eiland lihhen twi meren, wir a in ´t hroste meer drie kleine eilandjes en een dammetje lihhen. De oppervlakte van ´t eiland is 2,53 km2. ´t Totâle antal inwuners was in 2002 663.

´t Eiland is ovaâlvurmig en is ongeveêr 1,6 km lang. Der zien drie bronnen, een kerke, postkantoôr een ziekenuus en een behraefplekke. Der zien wat mangrovebossen en drôhe vehetatie. ´t Eiland is omheven deur koraâlriffen. Vanwehe overbevolkieng op ´t eiland veruuzen sommihe mensen ni ´t eiland Niulakita. Der zien hin trein´n of derhelijke, allin wehhetjes.
Fysische geografie

**Fysische geografie** ou zen eihen bezig mie de natuurkundihe processen en patroôn'n die an 't lanschap vurm'n. Fysische geografie is onderdêel van de geografie. 't Wor ok wè natuurkundihe geografie enoemd.
Binn'n de fysische geografie wor de aerde verdêeld in de volhende sfeêr'n:
* Atmosfeêr
* Biosfeêr
* Cryosfeêr
* Geosfeêr
* Hydrosfeêr
* Lithosfeêr
* Pedosfeêr

## Verschill'nde hebieden
* Geomorfolohie (ok wè morfolohie)
* Glaciolohie (ok wè hletsjerkunde)
* Klimaotolohie 
* Oceanohrafie (ok wè zeêkunde)

## Ienkele belangrieke fysische heografen
* Eratosthenes
* Alfred Russel Wallace
* William Morris Davis
* Robert E. Horton
* Richard Chorley
Natuurkunde

De **natuurkunde**, ok wè **fysica**, is a een ael ouwe weetn'schap. Ok de Griekse filosofen waern a bezig mie de verschiensel'n van de natuur. De natuurkunde onderzoek de verschiensel'n in de natuur die a nie leef. Voebeeln iervan zien buvobbeld elektriciteit, licht, wermte en straelieng. Natuurkunde ang nauwe saemen mie de biologie en scheikunde, mè biologie bestudeêr de levende natuur en in de scheikunde worn veranderieng'n op moleculair niveau bekeek'n.

## Verschill'nde vakhebieden
* Astrofysica
* Atoomfysica
* Kernfysica
* Kwantummehanica
* Meteorolohie
* Optica

## Ienkele belangrieke natuurkundihen
* Christophorus Buys Ballot
* Michael Faraday
* Galileo Galileï
* Otto Hahn
* Johannes Kepler
* Isaac Newton
* Wilhelm Conrad Röntgen
Oerkaekveugels

De superorde *Paleognathae* (**oerkaekveugels**) onderschei zen eihen van de Nieuwkaekveugels op twi punt'n. De veugels van de superorde Paleognathae èn een bostbeên zonder kiel. De structuur van de kaeke bie de Paleognathae is ok ars as bie de Neognathae. De veugels van de superorde Paleognathae èn een ouwe (palaeos) kaekstructuur (gnathos) en die van de Neognathae een nieuwe (neos) kaekstructuur.

't Verschil iertussen is 't 'Palatinum Pterygoid Complex', een bott'ncomplex wat a bie de verschill'nde superorden een are bouw ei.

## Indeêlieng
De superorde Paleognathae, ofwè **oerkaekveugels** besti uut vuuf orden:
* Struusveugelachtegen
* Nandoes
* Kasuarissen en emoes
* Kiwi's
* Tinamoes
Staerrekunde

De **astronomie** of **staerrekunde** ou zen eihen bezig mie 't bekieken en verklaeren van diengen buut'n de atmosfeêr. Staerrekunde is eihlijk is een mislei'nde naem wan neffen staerre bekieken astronomen ok de planeet'n van 't zunnestelsel.

Astronomie is nauwe verwant mie de natuurkunde, omda'n ze bei'n natuurverschienseln bestudeêr'n. Bie astronomie hi dit echter om verschienseln buuten de aerde, buvobbeld de staerre en planeet'n. 't Woôrd astronomie kom uut 't Grieks, van de woôrn άστρον en νόμος. Aστρον beteêken sterre en νόμος beteêken wet; Astronomie is dan ok 't zoek'n van wetmaetigee'n binn'n de staerre.

## Astronomie en astrolohie
Astronomie wor vee verward mie astrolohie, mè 't is nie 't zelfde. Bie astronomie worn de staerre bestudeêrd, en bie astrolohie wor de toekomst verspeld an de and van de staerre.

## Ienkele astronoom'n
* Anders Celsius
* Nicolaus Copernicus
* Albert Einstein
* Galileo Galileï
* Christiaan Huygens
* Johannes Kepler
* Johan Maurits Mohr
Xenoturbellida

De **Xenoturbellida** zien een stamme binn'n 't beêstenriek (Animalia). De Xenoturbellida be'oôrn tot de Deuterostomata. De stamme Xenoturbellida besti mè uut 1 heslacht mie twi soôrten:
* Xenoturbella bocki
* Xenoturbella westbladi

## Uuterlijk
De twi beêsten van de stamme Xenoturbellida leven in zeê en ze zien kleine, tot 4 centimeter lange. De Xenoturbella leven in 't noôrn van de Atlantische Oceaon. Ze komm'n voe in de Oôstzeê en in fjorden an de Noôrdzeê. Ze zien onder are eziene in Zweden, Noorwegen en Iesland. Xenoturbella èn wè een zenuwstelsel en trilaeren (cilia), mè hin dermen, essens en heslachsklieren.
Sociolohie

**Sociolohie** is 't bestudeêren van de saemenlevieng van de mens en aolles der omeene. In de sociolohie worn mensen en ok vurral der hedrag in de sociâle omhevieng bestudeêrd. Zo bestudeêr de sociolohie 't hedrag van de mens in onder aore 't hezin, are sociâle verban'n as vereênihen, kerken, mè ok wor ekeken ni onderwerpen as normen en waerden en wett'n. 

Sociolohie is dus een maâtschappijweet'nschap die a relaties tussen mensen en 't hedrag di tussen bestudeêr. Sociolohie is verwant mie vakken as psycholohie en antropolohie. 

## Stroômiengen binn'n de sociolohie
Binn'n de sociolohie bestin verschill'nde stroômiengen:
* Conflictsociologisch paradigma
* Etnomethodologische sociolohie
* Interpretatieve sociolohie
* Symbolisch interactionisme

## Bekende sociolohen


image:Auguste Comte2.jpg|Auguste Comte
image:Emile Durkheim.jpg|Émile Durkheim
image:Vilfredo Pareto.jpg|Vilfredo Pareto
image:Ferdinand Toennies Bueste Husum-Ausschnitt.jpg|Ferdinand Tönnies
image:Simmel 01.JPG|Georg Simmel
image:Max Weber 1894.jpg|Max Weber

* Raymond Aron
* Auguste Comte
* Émile Durkheim
* Karl Marx
* Charles Montesquieu
* Vilfredo Pareto
* Georg Simmel
* Ferdinand Tönnies
* Max Weber
Zeê

Een zeê is nie direct een stik waeter wat a de mens zeê enoemd ei. Een zeê is in feite een hroôt oppervlak an waeter, altied zout, dat a in verbindieng sti mie een are zeê of een oceaon. Een zeê beoor altied tot een Continentaâl Plat. 't Verschil mie een oceaon is da een oceaon een eihen zeêstroôm ei en meer een zelfstandig heheêl is. De Kaspische Zeê en de Dooie Zeê zien dus hin zeeën, wan die zien omriengd deur land.

## Zeêstroômiengen
Waeter verplek zen eihen nie zomè willekeurig. Deur hetieën, drukverschill'n en 't corioliseffect ontstaen bepaelde zeêstroômiengen. De anwezigeid van de zeêstroômiengen, is, net as buvobbeld de anwezigeid van berhen, een belangrieke factor voe 't klimaot.

## Leven in zeê
In de zeê krioel 't et van 't leven, ok vee diersoôrten die an in zeê leven zien nog glad nie ontdekt. Op sommihe plekken in de diepzeê is nog nooit 1 mens ewist. Een van de bekenste mè ok bedreigste ecosysteem'n in de zeê zien de koraâlriffen. Koraâlriffen vin je allin in ondiepe zeeën. Ze bestin uut koraâlpoliepen. Een aer ecosysteem zien de kelpwouden. Dit zien hrôte wouden van kelp, een bruunwier. In deze kelpwouden leven vee soôrten beêsten, zoas krabb'n, pilk en wurmen.

## Zie ok
* Lieste van zeeën
Beêldouwkunst

Beêldouwkunst is de kunst van 't maeken van altied ruumtelijke kunstvoewerpen as standbeêld'n, bustes en torso's. Een beêldouwwerk wor verkrehen deur een stik natuursteên, zoas marmer of graniet, te pakk'n en stik voe stik deur wihneem'n een beêld te vurmen. In verschill'nde tieden ontstaen ok verschill'nde stijlen qua beêldouwkunst.

## Perioden van stijlen

## Ienkele beêldouwers
* Auguste Rodin
* Karel Appel
* Leonardo da Vinci
* Michelangelo
* Modigliani
Wolfersdiek

**Wolfersdiek** (Nederlands: *Wolphaartsdijk*) is 'n durp helegen ant Veerse Meer in Zeêland. 't Mik deêl uut van de hemeênte Hoes en vlakbie lig 't kleine durpje 't Ouweland. Wolfersdiek a 2.300 inweuners in 2023. Tot an 1970 was't een eihe gemeênte, dirnae ist bie Hoes gevoegd.

Op Wolfersdiek zien een tennis-, taefeltennis- , paerdrie- en voetbalvereênihe te vin'n. Der zien twi school'n, naemelijk:
* 't Samenspel (openbaer/christelijk)
* de Calvijn-schole (hriffurmeêrd)

Een aore vereênihieng is nog de waetersportvereênihieng, een vereênihieng van 850 leden die a beschik over 422 ligplekk'n an 't Veerse Meer. Ok zien der ienkele campiengs tehen 't Veerse Meer an.

Ok stit der de meul'n De Hoop, een koôr'n- en stelliengmeul'n uut 1808. Ok was Wolfersdiek toet 1970 een eihen hemeênte, winae a 't et overhoeng in de hemeênte Hoes. In 't behun van de 19e êêuw bin Wolfersdiek en 't kleine eiland Oóst-Beveland mie Zuud-Beveland verbonden en toen behon 't eiland te lieken op wat 't noe is.

De postcode van 't durp is 4470-4471. Wolfersdiek eit as 'n vòmaeleg eiland 'n eel eigen dialect binne 't Zuud-Bevelands.

## De naeme van 't durp
Nae de overstroming in d'n veêrtiende eêuwe wier 't durp *Oosterland* genoemd. Joan Blaeu noemt 't in 1665 nog steêds zò in zien Atlas Maior. In d'n atlas van Willem Tiberius Hattinga uut 1753 en in de Hemeênte-Atlas van Zeeland uut 1867 wier de plaets angeduud mee *Oostkerke*. Zelfs in de jaeren vuuftig was de naeme van 't durp *Oostkerke* mee tussen 'aekjes *Wolfersdijk*. Vee toerist'n- en autokaert'n hadden 't allenig over *Oostkerke*, wat zurgde veu vee verwarring. Op 19 september 1960 besloot de hemeênteraed van Wolfersdiek dat 't durp *Oostkerke* veurtaen *Wolphaartsdijk* most gaen heten, wan d'n ouwe benaeming wier biena nie meêr hebruukt. Vanaf 1960 gieng 't durp de naeme van 't vòmaelehe eiland en de hemeênte annem'n.

## Gebore
* Laurens Boone (1860-1935), predikant
* Marinus Nijsse (28 oktober 1904), schriever

## Zie ok
* Zandkreek (Veêrboot). Dit was de veerboot, die a van Kortjeen nae Wolfersdiek vaerde.
* Engel Reinhoudt. Geboren in Wolfersdiek.

## Lienks nae buten
* Plaatsengids
* AlleCijfers
Amniota

De claode Amniota zien een taxonomische hroep die an onderdeêl uutmaeken van de superklasse Tetrapoda of vierpoôters. Ze onderscheien der eihen van de amfibieën omda'n ze hin waeter noôdig ène voe de voeplantieng. Ze èn ok een vlies rond der eiers, of in 't heval van de zoogdieren een amnionholte.

De claode Amniota besti uut de klassen van de zoogdieren, veugels en reptielen.

Binn'n deêze drie hroepen ka'j ze ok wee indeêln in de volhende hroepen:

* Synapsida (vnl. zoogdieren)
* Sauropsida (vnl. reptielen en veugels)
** Anapsida (onder are schilpadd'n)
** Diapsida (onder are dinosaurussen, veugels en reptielen)
Economie van Zeêland

De **economie van Zeêland** rich zen eihen vurral op een helieke hroei van de landbouw, de visserie, toerisme en recreatie, industrie, aevens en ok de weuneconomie. 

Ok probeêr Zeêland zen eihen te richen op: 

* Een sterk concurreer'nde positie
* 't Antrokken van bedrieven uut binn'n- en buutenland
* 't Vernieuwn van lohistieke keet'ns.

## Project'n
Sins een antal jaer stagneer de Zeêuwse economie, de baan'n nemen of en 't antal werknemers stijg juust. Dideur ist noe ok noôdig da de werkheleheneid wè stiegt. An den are kant zien der ok wè vee kansen voe de Zeêuwse economie en deze worn noe ok vasteleid in 't Provinciaâl Sociaâl Economisch Beleidsplan (PSEB). Vanuut dit plan wor estreeft ni een betere economie, mè ok een beter milieu en rehels ten opzichte van je neste. 

Ok is in Zeêland sins 2 juli 2007 de NV Economische Impuls Zeêland (EIZ) opericht, die a economische ontwikkelieng'n in Zeêland probeêr te stimuleer'n. Dit probeern ze vanuut drie puntn:
* Hroôte projecten faciliteern mie kennis
* Economische promosie
* 't Ontwikkeln en uutvoern van projecten ten baete van de Zeêuwse economie

Vergeleke mee aore provincies ao Zeêland vee baenen in de zwaere industrie en in 't toerisme. De werkloôsheid is naebie nergenst in Europa zoô leêge as 'ier.

## Zie ok
* Dow Chemical
* Kerncentraole Bossele
* Zeeland Seaports
Aari

**Aari** is 'n volksstamme en ok een tael in Ethiopië. De ISO 639-3 code is **aiz**. De taele wor hesproken deur 158,857 maensen (tellieng 1998). Wivan 129,350 alleên maer Aari praeten. De ethnische bevolkienge besti uut 155,002 inweuners(tellieng 1998). Aari wor hesproken in de Noôrd Centraâle Omo Rehio op 't meêst zuûdelijke punt van 't Ethiopische Plateau, dichtbie de Hamer-Banna.

## De stamme
De volksstamme van de Aari is overwehend christen. De Aari verbouw'n maïs, herst en hroenten, en de miste Aari zien analfabeet. Slechs 1% van de Aari is alfabeet. Vanwehe de hoeie hrond in der hebied en de Aari nie vee last van misoôgst, ok mede omda 't et in dat hebied nie vee rehen. De omlihhende hebieden zien echter droôhe.
 
## Dialect'n
Aari wor soms ok Ari, Ara, Aro, Aarai, "Shankilla", "Shankillinya" of "Shankilligna" henoemd. Dialect'n van 't Aari binnen Gozza, Bako (Baco), Biyo (Bio), Galila, Laydo, Seyki, Shangama, Sido, Wubahamer (Ubamer) en Zeddo. Galila is 'n behoôrlijk uuteênlopend dialect. 

Aari is 'n Afro-Aziatische taele, en ok wè een Zuûd-Omotische tale.
Literatuur

Een definitie van **literatuur** is moelijk te vinn. Literatuur is de oôhere vurm van de lectuur. Der is echter ok een hroôt hries hebied tussen literatuur en lectuur. 

Literatuur wor mistal an boeken toeëschreven, mè buvobbeld filmteksen, brieven en zelfs stripveraelen kunn'n ok wè literatair wezen. Diengen zoas hedichen en poëzie wor 't miste as literatuur aneschreven.

Literatuur val moelijk te definiëren. 't Is in ieder heval iets wat a deur de mènsen as waerdevol wor beschouwd en 't a biezondere kenmerken en elementen in zen ei.

Uutèndelijk weet niemand wat a literatuur is, wunnir a'j iets literatuur vin dan èj de vrieheid. Dideur vinn sommihe mènsen bepaelde schrievers wè literaire schrievers en are nie. Literatuur is dus eihenlijk ebon'n an de menieng van bepaelde mènsen.
Kwastvinnigen

De klasse van de **kwastvinnigen** (**Sarcopterygii**) mik saemen bie de klasse van de straelvinnigen (Actinopterygii) deêl uut van de superklasse van de beênvissen (Osteichthyes). Ze worn ok wè spiervinnige vissen enoemd.

De beêsten uut de orde van de kwastvinnigen èn as kenmerk alhemeên dan ze allemille 1 of 2 longen ène en dan ze deur middel van aesemaelieng zuurstof uut de lucht kunn'n opneem'n. De vissen die an deêl uut maeken van de kwastvinnigen, (volhens sommihe taxonoom'n komm'n der allin mè vissen in voe) èn bie mekaer alhemeên dan ze hin vinnen èn mè iets dat a meêr op poôten liek.

## Indeêlieng
Onder de klasse van de kwastvinnigen worn deur sommihe taxonoom'n ok de Tetrapoda (Vierpoôters) erekend, mè we haen der vanuut da de klasse besti uut ut volhende:

* Actinistia
** Eoactinistia
** Subklasse Coelacanthimorpha
*** Orde Coelacanthiformes
**** Femielje Latimeriidae
***** *[[Latimeria]]*
***** *[[Macropoma]]*

* Rhipidistia
** Subklasse Dipnomorpha
*** Claode Dipnoi
*** Orde Ceratodontiformes
**** Femielje Ceratodontidae
*** Orde Lepidosireniformes
**** Femielje Lepidosirenidae
**** Femielje Protopteridae
*** Orde Porolepiformes
** Subklasse Tetrapodomorpha
*** Orde Rhizodontida
*** Superorde Osteolepidida
**** Orde Osteolepidiformes
***** Femielje Osteolepididae
***** Femielje Tristichopteridae
****** *[[Eusthenopteron]]*
****** *[[Hyneria]]*
**** Orde Panderichthyida
***** Femielje Panderichthyidae
****** *[[Panderichthys]]*
****** *[[Tiktaalik]]*
Nandoes

De orde van de **nandoes** (Rheiformes) besti uut twi soôrten struusveugelachtihe loôpveugels die an allin in Zuud-Amerika voekomm'n. 

## Verschil mie struusveugels
Ze verschill'n mie de struusveugels vurral in lengte, voe de rest is weinig verschil mie 't wuufje van de struusveugel te vinn'n. In tehenstellieng tot de struusveugels is der hin verschil tussen beie heslachen. Nandoes èn een kleine staert en drie teên'n.

## Broeihedrag
Nandoes zien polygamisch, 1 ventje kan soms tot zelfs 12 wuufjes ène. Bie de nandoes bouwen de ventjes 't nest en 't wuufje lei dan 10 tot 60 eiers. Ni de leg hi 't wuufje wig en zoek ze een ar ventje. 't Ventje zurg voe de jongen.

## Eetn
Nandoes eetn van alles. 't Liefst èn ze blèren, mè ze eetn ok hraâg insecten, fruit, wortels en zaeden. 

## Indeêlieng
De orde van de nandoes besti mè uut twi soôrten:

* Orde **Rheiformes**
** Femielje Rheidae
*** Heslacht Rhea
**** Nandoe *(Rhea americana)*
*** Heslacht Pterocnemia
**** Darwins nandoe *(Pterocnemia pennata)*
Kasuarissen en emoes

De orde van de **kasuarissen en emoes** (*Casuariiformes*) besti uut slechs 4 soôrten die an allemille leven op 't Australische continent. Ze zien reed'lijk hroôt en kunn'n nie vliehen. De kasuarissen zien nauwe verwant mie de emoes en arsom. 

## Kenmerken
Kasuarissen en emoes lieken nie erg op mekaore, behalve dan ze allebei hroôte loôpveugels zien en nie kunn'n vliehen. Emoes zien bruun en kasuarissen zwart. Kasuarissen èn een felhekleurde kop en nikke. z'Èn ok verschill'nde eethewoont'n. Emoes eetn vurral zaedjes, blommen, insecten, scheuten terwijl an kasuarissen overwehend vruchten, paddestoelen en kikkers eetn. Ok slangen staen op 't menu.

## Voekomm'n
Ze èn ok een verschill'nd leefhebied. Terwijl an emoes bieni deur eel Australië voe komm'n, behalve midden in de woestijn, in dicht bevolkte en dicht beboste hebieden, komm'n de kasuarissen alline voe in 't dichte rehenwoud van Queensland en Nieuw-Guinea.

## Indeêlieng
De orde Casuariiformes besti uut de twi femieljes van de:

* Kasuarissen (*Casuariidae*)
* Emoes (*Dromaiidae*)
Gezondeid

**Gezondeid** is die maete wirin a'j jen eihen hezond voel. Dit hi mistal over je lichaemelijke toestand, mè 't kan ok geln in heêstelijke en maâtschappelijke zinne. 

## Relatie tot 't hevoel
't Behrip gezondeid lig voe den eêne wat ars as voe den are. Sommihe mensen voelen der eihen hauwer ziek as een ar. In bepaelde hevallen is 't zelfs meuglijk iemand ziek te praeten wanneêr je buvobbeld eindeloos herhaâld dat die persoon er ziek uut ziet. Gezondeid angt dus ok nauwe saemen mie hevoel. Mensen vinn der eihen ok vaâk zielig an ze ziek zien, mè wanneêr je iemand ei die altied a een bepaelde ziekte ei, zal die zen eihen nie zielig vinn.

## Zie ok
* Heneêskunde
* Gezondeidszurg
* Narkose
* Arduin
Stekel'udegen

De **stekel'udegen** of echinodermen zien mariene beêsten die an deêl uut maeken van de stamme Deuterostomata. Ze leven vurral in de buurte van de zeêbodem, de volhroeide beêsten zelfs altied der op of der in. Der zien 6000 nog levende soôrten mie 4000 soôrten die an uutesturven zien. Stekel'udegen variëren in hroôtte van 4 mm tot meer as 2 meter. De zwaerste stekel'udegen wehen tot 6 kg.

## Voekomm'n
Stekel'udegen komm'n voe in alle zeeën en oceaonen, mè nie in waeter mie een laeg zouthehalte, wan dat kunn'n ze nie reheln in der lief. 

## Uuterlijk
De stekel'udegen èn net as de zoogdieren e.d. een skelet. 't Skelet besti uut losse kalkplaeten die an een stevig complex vurmen. De buutenkant is stekelig en der zitten bobbels op. Bie sommihe soôrten zitten der ok pedicellariae (schaervurmihe uutsteeksels) an de buutenkant, om de uud schoône te ouwen, vrie van are orhanismen en soms der eihen te verdedihen. De knobbels zien dirrum ok uuterust mie trilaeren en are verdedihiengsmiddel'n.

## Eet'n en inwendig systeem
Stekel'udegen èn een ar inwendig systeem as de andere beêsten van de Deuterostomata. Stekel'udegen èn een zòhenaemd ambulacraâlstelsel. Dit stelsel sti bie sommihe soôrten in verbindieng mie de buutenwaereld deur middel van een soôrt zeêve, de madreporen ofwè de zeêfplaete. Vanier uut wor waeter etransporteerd deur allerlei kanaâltjes ni buuspoôtjes die an in helieke lijnen onder de mondopenienge loôpen. Op die meniere kunn'n ze, zij 't langzaem, der eihen verplekken. Dit stelsel dien ok voe de aesemaelieng en de voedselopnaeme. Nie alle stekel'udegen èn een anus.

## [[Voeplantieng]]
Onder de stekel'udegen zien hemafrodieten, mè 't hroste hedeêlte ei hescheien heslachten. De bevruchtieng vin hewoon vrie in 't waeter plekke. Ok vin bevruchtieng plekke deur splitsieng van lichaemsdeêlen van de ouwer. 

## Indeêlieng
De stekel'udegen worn verdeêld in 4 onderstammen en 8 klassen, naemelijk:

* Crinozoa
** Blastoidea
** Concentricycloidea (zeêmaedeliefjes)
** Crinoidea (zeêlelies, aersterr'n)
** Cystoidea
* Asterozoa
** Stelleroidea
*** Asteroidea (zeêsterr'n)
*** Ophiuroidea (brokkel- en slangsterr'n)
* Echinozoa 
** Echinoidea (zeê-ehels)
** Holothurioidea (zeêkomkommers)
* Homalozoa (zeêlepels)