open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Papegaoiachtegen

De orde van de **papegaoiachtegen** (Psittaciformes) besti uut ongeveêr 350 soôrten die an allemille leven in tropische hebieden. De miste zien intellihente beêsten. Ze èn allemille een hebohen snaevel en 4 teên'n wivan twi ni voôr'n en twi ni achter. 

Papegaoiachtegen zien meschien wè de bekenste soôrten veugels, omdan ze vee as uusdier worn hebruukt. Ze wiern vroeher a deur de Grieken as uusdier ehouwen. Ze kunn'n ouwer as 50 jaer worn.

## Indeêlieng
De orde van de papegaoiachtegen wor inedeêld in twi femieljes, de kaketoes en de papegaoien. 't Verschil tussen de twi is dan kaketoes bieni altied een kuuve ène. Ok zien ze hrotter en vaâk minder fel ekleurd.

* Kaketoes (Cacatuidae)
** Cacatuinae (Echte kaketoes)
** Calyptorhynchinae (Raâfkaketoes)
** Microglossinae (Palmkaketoe)

* Papegaoien (Psittacidae)
** Arinae (Neotropische papegaoien)
** Loriinae (Lori's)
** Micropsittinae (Spechtpapegoaien)
** Nestorinae (Kea en Kaka)
** Psittacinae (Echte papegoaien)
** Platycercinae (Parkiet'n)
** Strigopinae (Kakapo)
West-Vlaoms

't **West-Vlaoms** of **West-Vlaems** (autoniem *West-Vlams*) is 'n groep Nederfrankische dialecten die-an gesproke ore in 't zuudwesten van wat-a vanous 't Nederlandse taelgebied 'eêt, dat wil zeie grofweg in de Belgse provincie West-Vlaonderen en in Frans-Vlaonderen. De taele is stikke naeuw verwant mee 't Zeêuws en ok wè mee 't Oôst-Vlaems; mee beide dialectgroepen bin d'r dialectcontinua. Voraol de dialecten uut 't zujen van 't Land van Kezand (gemeênte Sluus) trekke vreêd vee op 't West-Vlaoms en ore d'r soms bie gerekend. 't West-Vlaoms onderscheidt z'n eige deu 'n groôten invloed van 't Frans (preciezer gezeid 't Picardisch) mae voraol deudat 't vreêd ouwerwes is en van aolle dialecten "van 't Nederlands" nog 't meêste op Middelnederlands liekt.

## Lienks nae buten
* West-Vlaams, Dialectloket
Kastilië en León

**Kastilië en León** is de hrossen van de 17 Autonome Hemeênschapp'n van Spanje. Kastilië en León lig in 't noôrdwessen van Spanje.

't Hrens an de *Comunidades Autónomas* Asturië en Cantabrië in 't noôrn, in 't oôssen an Baskenland en La Rioja, in 't zuudoôssen an Madrid en Kastilië-La Mancha, in 't zuuden an Extremadura en in 't wessen an Halicië. Ok hrens 't et in 't wessen an Portuhal. De oôdstad is Valladolid.

## Bestierlijke indeêlieng
Kastilië en León besti uut 9 provincies en even zò vee oôdsteeën:
Kiwi's

De **kiwi's** (orde Apterygiformes), of een ienkele keêr ok wè henoemd snipstruusen, zien een kleine bekende orde veugels die an alleên voekomm'n op Nieuw-Zeêland. De naem kiwi is afkomstig uut de tael van de Māori, die an de kiwi zen naem haven. 

## Een are kiwi
De kiwi ei eihelijk niks te maeken mie de vruchte kiwi, oewel a 't er wè een verband lig. De naem kiwi wier an de vruchte eheven deur Nieuw-Zeêlandse andelaeren die an de oorspronkelijk Zuud-Chinese vruchte in de jaeren '60 op de mart brochen. 

## Indeêlieng
De orde van de Apterygiformes ofwè kiwi's besti uut 5 soôrten die an allemille endemisch zien in Nieuw-Zeêland. Een soôrt, de Rowikiwi, is pas voe 't eêst beschreven in 2003. Ier de indeêlieng:

* Zuudereilandkiwi *(Apteryx australis)*
* Hroôte hevlekte kiwi *(Apteryx haastii)*
* Noôrdereilandkiwi *(Apteryx mantelli)*
* Kleine hevlekte kiwi *(Apteryx owenii)*
* Rowikiwi *(Apteryx rowi)*
Duven en tortels

De **duven en tortels** (*Columbidae*) zien middelhroôte veugels die an over bieni eêl de waereld voekomm'n, mè toch vurral in 't Oriëntaols hebied en Australazië. De veugels èn een volle bost en een kleine kop. Een kenmerk van duven is da'n ze zonder moeite waeter mie der snaevel op kunn'n drienken. Jonge duven kriehen drienken uut de kroppe, duvenmelk. Duvenmelk is een eiwitrieke, kaesachtihe substansie. Der zien onheveêr 300 soôrten duven. 

Duven eetn vurral zaeden, fruit en plantaârdihe diengen. Duven lèn twi witte eiers in een slordig nest van twiegjes, die an deur beie ouwers worn uutebroeid.

## 't Ouwen van duven
Tamme duven worn vee ehouwen deur mensen. Zelfs in 't ouwe Ehypte wiern der a tamme duven ehouwen. In deze tied wiern ze vurral ehouwen voe 't vleês, 't a hol as een delicatesse. Ok is de duuve bekend as boodschapper bie kokertjes rond der nikke in onder are de Tachtigjaerihe Oôrlog. As lessen wor in deze tied de duuve vee ehouwen voe duvenwedstrijen, wibie a de duuve in zò kort meuhlijke tied wee ni ruus mò vliehen.

## Duven in Nederland
In Nederland komm'n een paer duvensoôrten voe, wivan sommihe soôrten die an oôrspronkelijk van varre wig kwamm'n mè der eihen hoed anepast ène. De stadsduuve is in feite een afstammelieng van de rotsduuve. De volhende soôrten komm'n dus voe in Nederland:

* Stadsduuve (*Columba livia domestica*)
* Oôlnduuve (*Columba oenas*)
* Houtduuve (*Columba palumbus*)
* Turkse tortel (*Streptopelia decaocto*)
* Zeumertortel (*Streptopelia turtur*)
Afrikaonse sukerveugels

Afrikaânse suukerveugels maek'n deêl uut van de zangveugels.  Ze komm'n allin voe in 't zuuden van Afrika. Ze eet'n vurral nectar mè ok we insecten, die an ze in de lucht vliehend vang'n of van de blèrn plukk'n. Ze zien saemen mie de femielje Chaetopidae, de rotsspriengers, heheêl hebon'n an zuudelijk Afrika.

Suukerveugels zien vrie hroôt, wat a kom vanwehe der lange staert. Bie 't ventje kan de staert tot wè twiderde van zen lichaemshewicht beslaene. Ze èn een brunig veêr'nkleêd en een lange snaevel voe 't eetn van de nectar zodan ze varre in de bloemen kunn'n komme. Der tonge mie een kwastvurmihe punt verhemakkelijk 't eetn van de nectar nog meêr. 

Suukerveugels leven in struukhewas en veln mie rooibos. De protea, een dominante plante in 't rooibos, verstrekt de suukerveugels nectar, biedt een schuulplekke en lever nestmateriaol. Suukerveugels bouw'n een komvurmig nest van twiehen en ar plantaârdig materiaâl in de vurke van een takke, ierin worn twi eiers eleid.

Oewel an ze meêr op honiengzuugers lieken, zien ze toch meêr verwant mie de honiengeters.

## Indeêlieng
Der zien slechs twi soôrten Afrikaânse suukerveugels, naemelijk:

* Kaâpse suukerveugel (Promerops cafer)
* Gurney's suukerveugel (Promerops gurneyi)
Zijdestaerten

De femielje **Hypocoliidae** besti slechs uut veugel, de zijdestaert, die a voekom van Sudan en 't Midden Oôssen tot Pakistan en Turkmenistan. 

De femielje Hypocoliidae is volhens sommihe mensen nauwe verwant mie de pestveugels (Bombycillidae), mè are meên'n da'n ze meêr verwant zien an de buulbuuls. De zijdestaert is nie zeldzaem.

## Indeêlieng
De femielje Hypocoliidae besti slechs uut 1 soôrt, naemelijk:

* Zijdestaert (Hypocolius ampelinus)
Zijdestaert

}

De **zijdestaert** (Hypocolius ampelinus) is de enigse soôrt uut de femielje Hypocoliidae. De zijdestaert broei in Irak, Pakistan, Iran en Turkmenistan. De zijdestaert overwinter bie de Rooie Zeê, zelfs tot in Sudan, op 't Araobisch Schiereiland, tot an de Perzische Holf en West-India. De zijdestaert is ok zeldzaem an de oôstelijke Middelandse Zeêkust. De zijdestaert is vurral te ziene is struukhewas, tuunen en palmboôm'n. 

## Voedsel en leg
Zijdestaerten leven vurral van bessen, viehen, daodels, ok eetn ze insecten en are onhewervelden. Der nest wor deur beie ouwers emikt, verborhen in de struuken. Ze lèn 3 tot 5 eiers. De jonge zien heêlbruun van kleure. Buuten de broedtied om leven ze in kleine hroepjes.

## Kenmerken en verwanschap
De ventjes van de zijdestaert zien ehaâl bruunhries mie een zwart masker rond der oôhen, wat an de wuufjes missen. Zijdestaerten èn een vrie dikke snaevel en een zwarte punt an de staert. Ze lieken op de zijdevliehenvangers, wibie an ze, saemen mie de pestveugels, soms worn inedeêld. Ok wor ezeit an ze verwantschap èn mie de buulbuuls.

Zijdestaerten zien standveugels of korteafstandstrokkers. Ze zien nie zeldzaem.
Ossenpikkers

De femielje van de ossenpikkers (Buphagidae) besti slechs uut twi soôrten die an beie in Afrika ten zuuden van de Sahara leven. Ze wiern eêst inedeêld bie de spreêuwen (Sturnidae), mè bleken een totaâl are femielje te wezen.

## Kenmerken
De twi soôrten ossenpikkers èn beie een bruune staert en veêrnkleêd, en een helihe buuk. Ze zien middelhroôt en èn sterke poôten, zodan ze vee hrip ène. De twi soôrten ossenpikkers verschill'n van mekaor in de kleur snaevel, de een ei een hele en de are een rooie snaevel. Ossenpikkers leven in oop'n hebieden as savannes. Ossenpikkers broeien in hoôlen, wiran ze een nist bouwen hemikt van de aeren van der hastheêld. Ze lèn twi tot drie eiers.

## Saemenleviengshedrag
De naem ossenpikker is logische te verklaeren. Ossenpikkers vin'n der eetn, vurral teken en are parasieten, op den uud van zoogdieren. Ze eten vurral larven. Deze symbiotische relatie wier vaâk edocht as ziende mutualistisch. 

Echter, 't favoriete eetn van ossenpikkers is bloed. Ze vang'n de teken die an volezohen zitt'n bie bloed, en ze pikken ok de won'n van de zoogdieren oop'n zodan der meêr parasieten in komm'n en dus de zoogdieren vee vatbaerder voe ziektes worn. Iermie is dus bewezen da de relatie tussen de ossenpikkers en de zoogdieren nie mutualistisch is, mè hedeêltelijk symbiotisch en parasitair.

## Indeêlieng
De femielje van de ossenpikkers besti uut de volhende twi soôrten:

* Heêlsnaevelossenpikker *Buphagus africanus*
* Roôdsnaevelossenpikker *Buphagus erythrorhynchus*
Liesten

Deze **liesten** staen oop'n en zien te vin'n op de Zeêuwse Wikipedia:

## Bouwwêrken
* Lieste mee beelden in Middelburg 
* Lieste mee Deltawêrken
* Lieste van hroste Nederlandse kerrekgebouwen near zitplekken
* Lieste mee Zeêuwse meulens
* Lieste mee hoôgste gebouwen op Flakkeê
* Lieste mee hoôgste gebouwen in Zeêland
* Lieste mee 'oôgste gebouwen op Noôrd-Beveland
* Lieste mee hoôgste gebouwen op Schouwen
* Lieste mee hoôgste gebouwen op Tole en Flupland
* Lieste mee hoôgste gebouwen op Walchern
* Lieste mee hoôgste gebouwen in Zeêuws-Vlaonderen
* Lieste mee hoôgste gebouwen op Zuud-Beveland

## Geschiedenisse
* Lieste van graeven van 'Enegouwe
* Lieste van graeven van 'Olland en Zeêland
* Lieste van ouwe gemeênten in Zeêland
* Lieste van Nederlandse steê mie stadsrechten
* Lieste van Māori-hood'n
* Lieste mee Zeêuwse rampen
* Lieste van verdroenke durpen in Zeêland
* Lieste van Nederlandse kabinet'n

## Heografie
* Lieste van lan'n
* Lieste van lan'n in Europa
* Lieste van zeeën
* Lieste mee Deltawêrken
* Lieste van Nederlandse gemeênten
* Liest van ouwe gemeênten in Zeêland
* Lieste mee pleknaemen in Zeêland, Goereê-Overflakkeê en Wesvore
* Lieste van Nederlandse steê mie stadsrechten
* Lieste mee hroste plekken van Zeêland
* Lieste mee vliedbergen
* Lieste mee Zeêuwse rampen
* Lieste van hemeênt'n in Ain
* Lieste van hemeênt'n in Allier
* Lieste van hemeênt'n in Aisne

## Natuur
* Lieste van diersoôrten op Niue
* Lieste van Poôlse Nasjonaole Parken
* Lieste van veugels

## Meziek
* Lieste van volksliederen

## Taelen
* Lieste van taelen (alfabetisch) 
* Lieste van taelen (ni taelfemielje)

## Overige
* Lieste mee biohrafieën
Gurneys sukerveugel

}

De **Gurneys sukerveugel** (*Promerops gurneyi*) is eên van de twi soôrten Afrikaânse sukerveugels (*Promeropidae*), die an allin voekomm'n in zudelijk Afrika. De Gurneys sukerveugel kom voe in Zuud-Afrika, Eswatini, Lesotho, Zimbabwe en Mozambique. De Gurneys sukerveugel is nie te vinn'n in 't uterste zuden van Zuud-Afrika.

## Habitat
De Gurneys sukerveugel leef vurral in subtropische of tropische bossen, vurral droôhe bossen, droôhe savann'n en hebied'n mie mediterraonse vehetatie. Ok de Gurneys sukerveugel kom, net as de Kaâpse sukerveugel, in de buurte van protea's voe.

## Kenmerken
Gurneys sukerveugels èn een lange staert bie hele tupjes op 't leste, een hele stuut, en een lichthele buuk en kele. Der bost en krune zien roôd. De rik, de staert en de kaeken zien onopvall'nd bruun. Ze èn ok een lange snaevel voe 't eetn van de nectar.

## Afrikaonse naem
Den Afrikaonse naem voe de Gurneys sukerveugel is rooiborssuikervoël.
1558

**** is een jaer.

## Gebeurtenisse
* 17 november - Elizabeth I bestieg de troôn van Iengeland.
* De Staten Heneraol kenn'n Filips II de Nehenjaerihe Ulp toe.
* Behun van de Lieflandsen Oôrlog wibie a Rusland zen macht in 't Baltische hebied probeer uut te breien.
* Russische striedkrachen bezett'n Tartu en Narva en ze beleheren Tallinn.

## Hebore
* 15 juni - Andreas van Oesteriek wor hebore in 't uudihe Breznice in de Boheem'n.
* Olivier van Noôrt, den eêssen Nederlander die a om de waereld vaern, wor hebore in Utrecht.
* Hendrick Goltzius, een Nederlanse maniëristische schilder, wor hebore in Mülbracht.

## Esturven
* 18 feberwari - Eleonora van Absburg, konihinne van Portuhal en Frankriek.
* 24 maerte - Anna van Buren, vrouwe van Willem van Oranje.
* 20 april - De Duutse theoloog Johannes Bugenhagen overlie in Wittenberg.
* 21 september - Keizer Kaerel V (58) sturf in Cuacos de Yuste in Spanje.
* 18 oktober - Meria van Honharije, dochter van Filips de Schoôn'n en Jewanna van Kastilië, sturf in Cigalos.
* 21 oktober - Julius Caesar Scaliger, een beken'n humanist.
* 17 november - Mary I van Iengeland sturf in Londen.
* Georgius Macropedius, een beken'n Nederlanse humanist en miester.
Georhië

**Georhië** is een land in de Kaukasus 't a voe een stik in Europa lig en voe een stik in Azië. Dibie is 't et een zohenaemde transcontinentaole staet. Georhië hrens in 't noôrn an Rusland, in 't oôssen an Aâzerbeidzjan, in 't zuuden an Armenië en Turkije en in 't wessen an de Zwarte Zeê. Georhië is hericht op Europa, is lid van de Raed van Europa en voel zen eihen dan ok een Europees land.

## Heografie
Georhië is eên van de Kaukasus-lan'n en wor in 't noôrn dan ok behrensd deur 't hebergte van de Kaukasus. Den oôgsen berg van Georhië is de Sjchara (5201 m). Georhië wor in twi elten edeêld deur de Likhi-bergkeet'n en 't minder berhachtihe Zuud-Georhië besti uut lavaplateaus mie ouwe vulkaânkehels. Are berhen as de Sjchara in Georhië zien onder are de Janga (5051 m), de Kazbek (5047 m) en de Tetnuldi (4852 m).

### Hrenzen
De totaole hrenzen van Georhië (zie ierboven) beslaen 1970 km, wivan a 315 km an de Zwarte Zeê hrens. De overihe 1655 km hrens an de lan'n Rusland, Aâzerbeidzjan, Armenië en Turkije.

### Klimaot
Georhië ei over 't alhemeên een subtropisch klimaot, mè an de elliengen en op de oôgtes van de Kaukasus is 't vee droôher en eêrs 't er een steppeklimaot.

### Rivier'n
De langste rivier'n die an deur Georhië lope zien de volhende (lengte in Georhië):
* Kura (326 km)
* Alazani (362 km)
* Rioni (327 km)
* Iori (320 km)
* Chrami (220 km)
* Engoeri (213 km)

### Waeter
Der is mè weinig waeter in Georhië, der zien allaenig ienkele meren en 't waeter van de Zwarte Zeê. De hroste meren van Georhië zien de volhende:
* Kartsakhi-meer (26,3 km²)
* Paliastomi-meer (17,3 km²)
* Tabatskuri-meer (14,2 km²)
* Khanchali-meer (13,3 km²)
* Jandari-meer (10,6 km²)

### Milieuvervuulieng
Georhië ei te kamp'n mie verschill'nde milieuprobleem'n as luchtvervuulieng in Zuud-Georhië, vurral rond de stad Rustavi, waetervervuulieng in de Zwarte Zeê en de rivier de Kura, en bodemverontreinihieng in 't land deur zwaere chemicaoliën.

## Geschiedenisse
Toet 1991 maekende Georhië deel uut van de Sovjet-Unie. In 2008 kreeg ut mee Rusland an de stok. Een vòmaelihe president is Mikheil Saakashvili. Z'n vrouwe iet Sandra Roelofs en is een Zeêuwse. Ze komt uut Terneuzen.

## Lienks nae buten
* Landenweb
* Britannica
* World Factbook
* City Population
* AlleCijfers
* Klimaatinfo 
* World Meteo. Org.
Parazoën

De **Parazoa** ofwè de parazoën zien onderdeêl van 1 van de drie onderriek'n van 't riek Animalia, de beêsten. De voôrouwers van de parazoën zien de choanoflagellata, die an verschill'n dirin da'n deze hin hediffensjeerde cell'n èn en da'n de parazoën macroscopisch zien.

Tot de Parazoa be'oôr mistal alleên de stamme van de sponzen, de Porifera. De parazoën zien allemille beêsten zonder hedifferensjeerde weefsels en z'èn dus ok hin spier'n en zenuw'n. Ze kunn'n reaheer'n op der omhevieng deur afzonderlijke cell'n.

Tot de Parazoa be'oôrn soms ok de plakbeêstjes, de Placozoa. De parazoën bestaen uut totaâl 5.000 soôrten. De lerven zien planktonisch.

## Indeêlieng
* Riek Beêsten (Animalia)
** Onderriek **Parazoën** (*Parazoa*)
*** Superstamme Porifera (Sponsbeêsten)
Sturmmeêuwe

}

De **sturmmeêuwe** (*Larus canus*) is een veugel uut de femielje van de meêuwen (Laridae). De sturmmeêuwe liek op de kolle, mè ei hroenihe in plekke van rooie poôten en een hele snaevel zonder rooie vlekke. Ok ei de sturmmeêuwe in plekke van hele zwarte oôhen. De sturmmeêuw is in iets mindere maete een vuulniseter as de kolle en kom ok meêr an de kuste voe. Op de Wadd'neilan'n kom de sturmmeêuwe 't aele jaer voe en an de rest van de Nederlanse kust allênig in de winter. 

## Broeien
Sturmmeêuwen broeien aoltied in de buurte van waeter of moerassen, wir an ze een nist maeken in een boôm of op de hrond. Ze broeien in kelonies die an kunn'n oploôp'n tot 350 paertjes. Der worn tot drie eiers eleid, die an uutkomm'n nae 24-26 daehen en de jong'n vliehen uut nae 30-35 daehen. 

## Populatie
Sturmmeêuwen zien alleseters. De totaole populatie wor eschat op 1 miljoen, wivan 80% in Europa. De rest kom voe in Noôrd- en Oôst-Azië, Alaska en Canada. Ebroed wor allaen in Noôrd-Europa, Noôrd-Azië en 't noôrdwessen van Noôrd-Amerika.

## Ondersoôrt'n
De sturmmeêuwe kan onderverdeêld worn in 4 ondersoôrt'n, naemelijk de volhende:
* Larus canus canus
* Larus canus brachyrhynchus
* Larus canus heinei
* Larus canus kamtschatschensis

## Heliekende soôrten
* Kolle
* Heêlpoôtmeêuwe
* Kleine mantelmeêuwe
* Kleine burhemeêster
* Hroôte burhemeêster
Keerkriengveugels

De femielje van de **keerkriengveugels** (Phaethontidae) is een femielje van zeêveugels die an 't aele jaer op zeê zitt'n en allaen in de broeitied an land komm'n om te broeien. Keerkriengveugels vliehen vaok oôhe in de lucht van wiruut an ze zoeken ni vissen en ienktvissen die an onder 't oppervlak zwemm'n. Ze vang'n der proôie mie een stoôtduuk.

## Uuterlijk
Keerkriengveugels zien onheveêr 75 tot 100 cm lange en èn een spanwiedte van 94 tot 112 cm lange. Ze wehen tussen de 300 en 750 hram. Aol de drie soôrten èn een overwehend wit veêr'nkleêd mie wat zwart der bie. Der staertveêr'n zien verlengd. Ze èn een stevihe snaevel die a een bitje krom sti, een hroôte kop en een korte nikke. Keerkringveugels be'oôrn tot de pelekaonachtegen vanwehe der vier teên'n bie zwemvliezen, mè in tehenstellieng iertoe èn ze een bevederde kele en beter zichbaere neushaeten.

## Voedsel
Keerkriengveugels vang'n der proôie deur stoôtduken, wat an vurral vliehende vissen zien en ok ienktvissen.

## Hedrag
Keerkriengveugels leven solitair of in kleine hroepjes. Ze voer'n indrukwekk'nde baltsen uut. Ze vliehen in hroepjes tot 20 veugels in verticale cirkels omoôhe wibie an ze bie der verlengde staertveêr'n eên en weêr zwiep'n. A 't wuufje den baltsdanse beval, paer ze mie 't ventje.

Ze nestel'n in oôlen op de hrond, wir a 't wuufje 1 ei lei, een witt'n bie bruune spikkels. Missentieds broei 't wuufje, terwijl a 't ventje 't eetn brieng, mè 't ventje broei ok wè's. De jonge keerkriengveugel is hries en wach op zen eetn terwijl an beie ouwers wig zien. Nae 12 tot 13 week'n haen de jonge uut 't nist, wini an ze zwemm'n en nog nie helieke in staet zien om te vliehen, dat a pas ni een poosje luk.

## Indeêlieng
De femielje van de keerkriengveugels besti uut drie soôrten:

* Roôdsnaevelkeerkriengveugel (Phaethon aethereus)
* Witstaertkeerkriengveugel (Phaethon lepturus)
* Roôdstaertkeerkriengveugel (Phaethon rubricauda)
Onderriek

Een onderriek is een rang ofwè biolohisch ezeid taxon binn'n de taxonomie. Een onderriek is een taxon laeher as een riek en sti boven een superstamme.

Voebeêl'n van onderrieken uut de zoölohie zien:
* Parazoën (Parazoa)
* Midd'nbeêsjes (Mesozoa)
* Eumatazoën (Eumatazoa)
Superstamme

Een **superstamme** is een rang of taxon uut de taxonomie. Qua rankerieng zit 'n tussen een onderriek en een stamme.

Voebeêl'n van een superstamme zien:

* Bilateria
* Radiata
Snaevelbeêsten

**Snaevelbeêsten** of **cloacabeêsten** zien een orde van eierlènde zoogdieren die an voekomm'n in Australië en Nieuw-Guinea. Tot de snaevelbeêsten be'oôrn 't veugelbekdier, de mier'nehels en een paer uutesturven verwante soôrten.

Snaevelbeêsten worn ok wè cloacabeêsten enoemd omdan de urineleiers, de blaeze en de eileiers allemille uutkomm'n in 1 openienge, de cloaca, die a nurmaol hesproken bie zoogdieren nie voekom, behalve dan ok bie de buudeldieren. Ok de naem van de orde, Monotremata, bestaende uut de Griekse woôrn 'monos' (eên) en 'trema'(hat), sli op dit biezondere kenmerk.

Snaevelbeêsten lèn as enihe zoogdieren eiers. 't Zien zochte en leern eiers, die an ni een dag of tiene uutkomm'n. Ze worn toch bie de zoogdieren inedeêld omdan ze der jongen hewoon voed'n mie melk, en ok net as aole are zoogdieren wermbloedig zien, een vacht èn, een onderkaeke die a besti uut 1 bot en drie hehoorbeêntjes.

Snaevelbeêsten eetn vurral onhewurvelde beêsjes, die an ze opzoeken mie der snuut die a rieke is an tastorhoanen. Veugelbekdieren eetn vurral waeterinsect'n en schaeldieren, terwijl an mier'nehels mier'n en termieten eetn en vachtehels rehenwurmen.

## Indeêlienge
De orde van de snaevelbeêsten besti uut 't volhende:

* Onderorde Veuhelbekdierachtegen (Platypoda)
** Femielje Kollikodontidae†
*** Heslacht Kollikodon†
**** *[[Kollikodon ritchiei]]*†
*** Heslacht Teinolophus†
**** *[[Teinolophus trusleri]]*†
** Femielje Veugelbekdier'n
*** Heslacht Monotrematum†
**** *[[Monotrematum sudamericanum]]*†
*** Heslacht Obdurodon†
**** *[[Obdurodon dicksoni]]*†
**** *[[Obdurodon insignis]]*†
*** Heslacht Ornithorhynchus
**** Veugelbekdier (*Ornithorhynchus anataninus*)
*** Heslacht Steropodon†
**** *[[Steropodon galmani]]*†

* Onderorde Mier'nehels (Tachyglossa)
** Femielje Mier'nehels (Tachyglossidae)
*** Heslacht Tachyglossus (Echte mier'nehels)
**** Mier'nehel (*Tachyglossus aculeatus*)
*** Heslacht Zaglossus (Vachtehels)
**** *[[Zaglossus attenboroughi]]*
**** Zwartaerihe vachtehel (*Zaglossus bartoni*)
**** Hewone vachtehel (*Zaglossus bruijni*)
**** *[[Zaglossus hacketti]]*†
**** *[[Zaglossus harrisoni]]*†
**** *[[Zaglossus owenii]]*†
*** Heslacht Megalibgwilia
**** *[[Megalibgwilia ramsayi]]*†
**** *[[Megalibgwilia robusta]]*†
Baerland

**Baerland** (Nederlands: *Baarland*) is een klein durp in de hemeênte Bossele. In 2023 a 't durp 615 inweuners. Baerland leit 21 km ten oôssen van Middelburg. Den oppervlakte van 't durp Baerland besli onheveêr 8,3 km². Tot 1970 was Baerland een aparte hemeênte.

## Kasteêl'n en sloot'n
Een bekend hebouw in Baerland is 't Slot Baerland. Dit lig min'n in 't durp achter de kerke. Allin de hracht, de muur'n en 't koetsuus staen nog mè overènde. 

Buuten Baerland ei an de weg ni Ouwelande nog de fundament'n van 't kasteêl Ell'nburg, 't a stam uut de middeleêuwen. Tiedens een sturmvloed in de 15e eêuwe wier kasteêl Ell'nburg verwoest.

## Vorzienieng'n
Even ten zuuden van Baerland lig een camping, die a 't durp ok een overdekt zwembad bie.

## Lienks nae buten
* Plaatsengids
* AlleCijfers
Flêremuzen

**Flêremuzen** bin eên van de weinihe zoogdieren die an kunn'n vliehen. Dit kom deurdan ze vleuhels èn bie viengers witussen a een vlieguud zit, dezen zit ok tussen de voôr- en achterpoôten.

Flêremuzen worn inedeêld in de Megachiroptera en de Microchiroptera. De Megachiroptera zien hrotter, zien meêr hericht op 't ziene en eetn meêr fruit. De Microchiroptera ierentehen zien kleiner, maeken hebruuk van echolocatie, dus 't hehoor en zien allemille vleêseters.

Eên op de vuuf zoogdiersoôrten is 'n flêremuus, en ok in Nederland komm'n 20 soôrten flêremuzen voe, oewel allin hladneuzen en oefiesderneuzen. Zeven soôrten zien alhemeên, are zien vriewè nooit eziene en komm'n allin as dwaelhast voe. Ienkele soôrten die an voekomm'n zien onder are de waetervleermuus, de meervleermuus en de laetvlieher. Der zien in totaol zo'n 1100 soôrten flêremuzen.

## Indeêlienge
De orde van de flêremuzen ofwè Chiroptera besti uut twi onderorden en de volhende femieljes:

* Orde **Chiroptera**
** Onderorde Megachiroptera
*** Femielje Hroôte vleêrmuzen (Pteropodidae)

** Onderorde Microchiroptera
*** Superfemielje Emballonuroidea
**** Femielje Schedestaertvleêrmuzen (Emballonuridae)
*** Superfemielje Molossoidea
**** Femielje Vaele vleêrmuzen (Antrozoidae)
**** Femielje Bulvleêrmuzen (Molossidae)
*** Superfemielje Nataloidea
**** Femielje Furievleêrmuzen (Furipteridae)
**** Femielje Zuugschiefvleêrmuzen (Myzopodidae)
**** Femielje Trechteroôrvleêrmuzen (Natalidae)
**** Femielje Hechtschiefvleêrmuzen (Thyropteridae)
*** Superfemielje Noctilionoidea
**** Femielje Ploôilupvleêrmuzen (Mormoopidae)
**** Femielje Nieuw-Zeêlanse vleêrmuzen (Mystacinidae)
**** Femielje Aezelupvleêrmuzen (Noctilionidae)
**** Femielje Bladneusvleêrmuzen van de Nieuwe Waereld (Phyllostomidae)
*** Superfemielje Rhinolophoidea
**** Femielje Reuzenoôrvleêrmuzen (Megadermatidae)
**** Femielje Spleetneusvleêrmuzen (Nycteridae)
**** Femielje Oefiesderneusvleêrmuzen (Rhinolophidae)
*** Superfemielje Rhinopomatoidea
**** Femielje Kitti's verkensneusvleêrmuus (Craseonycteridae)
**** Femielje Klapneusvleêrmuzen (Rhinopomatidae)
*** Superfemielje Vespertilionoidea
**** Femielje Hladneuzen (Vespertilionidae)
Breinigerberg

**Breinigerberg** is 'n stadsdeêl van de Duutse stad Stolberg. In 2017 weun'n der ± 900 mensen. In de volksmond wor 't durp ok wè Balkan enoemd. Ten noôrn van Breinigerberg lihhen ienkele voemaelihe steênhroeven, noe natuurhebied'n. In 't durp zien twi sportveln.

## Lienks nae buten
* Website van Breinigerberg
* Website van Breinig
Ecdysozoa

De superstamme van de **Ecdysozoa** is eên van de drie superstamm'n die an deêl uut maeken van de Protostomata, de Oermondegen. 't Belangriekste kenmerk ten opzichte van de twi aore hroepen, de Lophotrochozoa en de Platyzoa, is dan aol de Ecdysozoa vervell'n.

## Indeêlieng
De Ecdysozoa worn as volgt inedeêld:
* Cephalorhyncha (onerankeêrd)
** Kinorhyncha
** Loricifera
** Priapulida

* Panarthropoda (onerankeêrd)
** Arthropoda (Heleedpoôtihen, as spinn'n en mieten)
** Onychophora (Fluweêlwurmen)
** Tardigrada (Beêrdiertjes)
* Nematoda (Rondwurmen)
* Nematomorpha
Lophotrochozoa

De superstamme van de **Lophotrochozoa** is eên van de drie superstamm'n van de Protostomata, de Oermondegen. Binn'n de Lophotrochozoa wor onderscheid emikt in twi hroepen, de Trochozoa en de Lophophorata. De Trochozoa èn as hemeênschappelijk kenmerk dan de lerven twi ban'n trilaertjes ène. De Lophophorata èn hemeênschappelijk dan ze een lophophoor ène, een tentakelkranse rond der mond.

Eêst wiern de Lophotrochozoa saemen bie de heleedpoôtihen in de Trochozoa eplekt, mè vanwehe dan de Lophotrochozoa trochophore lerven ène, lerven mie verscheiene ban'n trilaeren, wiern ze in een are hroep eplekt.

## Indeêlieng
De Lophotrochozoa worn as volgt inedeêld:
* Trochozoa
** Annelida
** Echiura
** Nemertea
** Mollusca
* Lophophorata
** Brachiopoda
** Byozoa
** Entoprocta
** Phoronida
Ross Iesplateau

't **Ross Iesplateau** is een iesplateau bie Antartica.

## Kenmerken
't Ross Iesplateau is 't hroste iesplateau ter waereld en 't ei een oppervlakte van 487.000 km2, onheveêr zo hroôt as Spanje. 't Ross Iesplateau wor evoed deur zeven hletsjers. 't Iesplateau is ienkele onderde meters dikke, op sommihe plekken wè 750 meter, 600 kilemeter breêd en 970 kilemeter lange. 't Steek tussen de 15 en 50 eter boven 't waeteroppervlak uut. 't Hroste deêl bevin zen eihen in de Ross Dependency, een deêl van Antartica eclaimd deur Nieuw-Zeêland.

## Heschiedenisse
't Ross Iesplateau wier voe 't eêst eziene deur sir James Clark Ross, die a 't voe 't eêst zag op 28 jannewari 1841. Ie was van plan de magnetische zuudpoôl te determineern mie twi boôten, de HMS Erebus en de HMS Terror en een hroep wetenschappers. Op 28 jannewari 1841 stuuten die echter op ´t Ross Iesplateau, wat a laeter ok ni um is enoemd.
Australische krupers

De **Australische krupers** zien een femielje uut de orde van de zangveugels. 't Zien middelhroôte boômkrupers, bieni overal bruun mie een hevlekt of hestreept patroôn op der onderbuuk. Ze liek'n ok op de femielje van de boômkrupers (Certhiidae). Ze zien aol endemisch in Australië-Nieuw-Guinea. 

Ze leven in boômen wiran ze langs kun loôpen en sommihe jaehen ok op de hrond tussen 't kreupelout en hevall'n blaeren op insect'n die an ze oppikk'n mie der scherpe snaevel. Ze zien tussen 16 en 18 centimeter lange. Ze zitt'n vurral in eucalyptusboômen. 

As nist hebruken ze boômolen, wirin a 't wuufje twi tot drie eiers lei.

## Soôrten
De femielje van de Australische krupers besti uut de volhende soôrten:

* Heslacht: Climacteris
** Witbrauwkruper (Climacteris affinis)
** Roôdbrauwkruper (Climacteris erythrops)
** Zwartstaertkruper (Climacteris melanura)
** Hrieze kruper (Climacteris picumnus)
** Rossen kruper (Climacteris rufa)
* Heslacht: Cormobates
** Witkeêlkruper (Cormobates leucophaeus)
** Papoea-kruper (Cormobates placens)
Iese Moer

De **Iese Moer** is een natuurhebied tehen Iese an en achter 't kanaol deur Zuud-Beveland tehen Kapelle an. 't Sluut an bie de Kapelsche Moer.

## Onstaen
Vroeher was den Iese Moer een schorr'nhebied en liep 't in bepaolde seizoen'n onder deur de zeê. Noe is 't echter ofesloten deur een riengdiek en lig 't vrie van de zeê. Noe besti de Iese Moer vurral uut weilan'n, wat kleine rietveln in de dulven en vee drassig terrein. Allin de kreekruhhen zien nog te herkenn'n, ierop zien noe de miste wehhetjes deur de Moer nog ebouwd. Vee van de hrond is onheschikt voe landbouw, omda de hrond ael zout is.

In de middeleêuwen wier vee turf ofehraeven voe de zoutwinnieng. Dit eêt moernerieng, wir a ok de naem vandaene kom. Der zien vee verschill'nde soôrten plant'n te vin'n in de Iese Moer vanwehe 't verschill'nde zoutpercentage en nog wè are factoor'n. Vanaf 15 juli tot 1 november ka'j ok een wandelienge loôpen deur de Iese Moer.

## Flora en fauna
In de Iese Moer zien vee verschill'nde plant'n te vin'n zoas:
* Kortaerihe zeêkrael
* Zilte russe
* Kammehos
* Perzikkruud
* Akkerwinde

In de Iese Moer zien hroôte antall'n veugels an te treffen, vurral in de winter ka'j vee verschill'nde soôrten hanzen spott'n. In de zeumer loôpen der onder are tureluurs en hrutto's. Eên van de opmerkelijkse soôrten is de hroene specht. Me zien der nog steeds nie achter wat a die doe in zo'n vlak hebied mie amper boômen. Dit zien soôrten die a'j an kan treffen in de Iese Moer:
Tapaculo's

De **tapaculo's** zien een femielje van zangveugels uit de Passeriformes. 

## Soôrten
De femielje van de tapaculo's besti uut de volhende soôrten:
* Heslacht: Acropternis
** Klauwtapaculo (Acropternis orthonyx)
* Heslacht: Eugralla
** Okerflanktapaculo (Eugralla paradoxa)
* Heslacht: Liosceles
** Roestbuuktapaculo (Liosceles thoracicus)
* Heslacht: Melanopareia
** Bonte maensluper (Melanopareia elegans)
** Marañón-maensluper (Melanopareia maranonica)
** Oliefkruunmaensluper (Melanopareia maximiliani)
** Diadeemmaensluper (Melanopareia torquata)
* Heslacht: Merulaxis
** Bosseltapaculo (Merulaxis ater)
** Stresemanns tapaculo (Merulaxis stresemanni)
* Heslacht: Myornis
** Hrieze tapaculo (Myornis senilis)
* Heslacht: Pteroptochos
** Bruunkeêlturco (Pteroptochos castaneus)
** Chileensen turco (Pteroptochos megapodius)
** Zwartkeêlturco (Pteroptochos tarnii)
* Heslacht:Psilorhamphus
** Druppeltapaculo (Psilorhamphus guttatus)
* Heslacht: Rhinocrypta
** Kuufgalito (Rhinocrypta lanceolata)
* Heslacht: Scelorchilus
** Witkeêltapaculo (Scelorchilus albicollis)
** Roôdkeêltapaculo (Scelorchilus rubecula)
* Heslacht: Scytalopus
** Tschudi's tapaculo (Scytalopus acutirostris)
** Ancash-tapaculo (Scytalopus affinis)
** Neblina-tapaculo (Scytalopus altirostris)
** Costaricaonse tapaculo (Scytalopus argentifrons)
** Witkruuntapaculo (Scytalopus atratus)
** Boliviaonse tapaculo (Scytalopus bolivianus)
** Páramo-tapaculo (Scytalopus canus)
** Caracas-tapaculo (Scytalopus caracae)
** Chocó-tapaculo (Scytalopus chocoensis)
** Diamantina-tapaculo (Scytalopus diamantinensis)
** Roôdbuuktapaculo (Scytalopus femoralis)
** Hrauwe tapaculo (Scytalopus fuscus)
** Matorral-tapaculo (Scytalopus griseicollis)
** Witbosttapaculo (Scytalopus indigoticus)
** Colombiatapaculo (Scytalopus infasciatus)
** Leymebamba-tapaculo (Scytalopus intermedius)
** Wetlandtapaculo (Scytalopus iraiensis)
** Bruunstuuttapaculo (Scytalopus latebricola)
** Zwart'n tapaculo (Scytalopus latrans)
** Hroôtpoôttapaculo (Scytalopus macropus)
** Andestapaculo (Scytalopus magellanicus)
** Perija-tapaculo (Scytalopus nigricans)
** Serra do Mar-tapaculo (Scytalopus notorius)
** Brasília-tapaculo (Scytalopus novacapitalis)
** Planalto-tapaculo (Scytalopus pachecoi)
** Panamesen tapaculo (Scytalopus panamensis)
** Chusquea-tapaculo (Scytalopus parkeri)
** Trill'nde tapaculo (Scytalopus parvirostris)
** Bahia-tapaculo (Scytalopus psychopompus)
** Ecuadoriaonse tapaculo (Scytalopus robbinsi)
** Upper Magdalena-tapaculo (Scytalopus rodriguezi)
** Santa Marta-tapaculo (Scytalopus sanctaemartae)
** Diadeemtapaculo (Scytalopus schulenbergi)
** Puna-tapaculo (Scytalopus simonsi)
** Espinhaço-tapaculo (Scytalopus speluncae)
** Spillmann's tapaculo (Scytalopus spillmanni)
** Stiles' tapaculo (Scytalopus stilesi)
** Witbrauwtapaculo (Scytalopus superciliaris)
** Salvins tapaculo (Scytalopus unicolor)
** Cuzco-tapaculo (Scytalopus urubambae)
** Narino-tapaculo (Scytalopus vicinior)
Rothanze

}

De **rothanze** (*Branta bernicla*) is een hanze uut de femielje Anatidae uut 't heslacht Branta.

De rothanze is een zeêr doenkere hanze mie een zwarte kop en nikke bie een witt'n 'alsband en kont. De rik is doenkerhries en de buuk in sommihe hevall'n wit en ars zwart. Ze zien onheveêr 60 cm hroôt en dus vrie kleine voe een hanze, ok èn ze een kort'n staert.

## Ondersoôrten
Der zien drie verschill'nde ondersoôrten die an soms as aparte soôrten worn beschouwd, naemelijk:
* Hewone rothanze (*Branta bernicla*)
* Witbuukrothanze (*Branta hrota*)
* Zwarte rothanze (*Branta nigricans*)

Iervan kom de hewone rothanze tiedens de broedtied voe in 't wessen van Siberië, en die overwinter in West-Europa, 't Vereênigd Konienkriek, Nederland en Duutsland, vurral langs de Noôrdzeê.

De witbuukrothanze, de soôrt mie een vee lichter'n buuk en flank'n, kom voe op Hroenland, Spitsberhen en Noôrdoôst-Canada, en overwinter in Denemarken, Ierland, de Vereênigde Staeten en 't noôrdoôssen van Iengeland.

De zwarte rothanze, de soôrt mie een zwarte bost en buuk, nog doenkerder as de hewone rothanze, kom voe in 't oôssen van Siberië en Canada en overwinter in 't wessen van de Vereênigde Staeten. Deze soôrte is af en toe ok in de Iese Moer te ziene.

## Leefhebied
De rothanze leef in de winter vurral an de kust en langs de inamm'n van rivier'n, wir a 't en zeêhos (*Zostera marina*) eet en een bitje soôrten zeêwier. De rothanze eet zen eetn op 't land en in ondiep waeter. Are soôrten hanzen volhend eetn noe ok hewoon hos op weilan'n. 

In de broedtied leef 'en op de toendra wir a 't plant'n eet as mossen en hos, ier bouw 't en een nist van hos, mistal op heuvelachtig terrein, wir an heêl tot oliefhroene eiers in worn eleid.

## Heliekende soôrten
* Brandhanze

## Lienks nae buten
* Kaerte mie waernemiengen van rothanzen
Kluut

}

 

De **kluut** (*Recurvirostra avosetta*) is een veugel uut de femielje van de kluten (Recurvirostridae) uut 't heslacht Recurvirostra.

De kluut is een 40-45 centimeter hroôte steltloôper mie een zwarte teêkenieng en kappe en een wit veêrenkleêd. De kluut ei een lang'n opewupte snaevel en zeêr lange poôten voe 't foeraheern in ondiep waeter. Juveniele kluten zien in tehenstellieng tot der ouwers bruun in plekke van zwart eteêkend.

An ze vliehen, steekn de poôten buuten de staert uut. De lange poôten dien voe 't zoeken van der eetn, wat an ze vin'n in modder en ondiep waeter deur bie der lange snaevel te zwaoien deur 't waeter. Ze leven aoltied in de buurte van waeter en broeien in kelonies bie moerassihe weilan'n en derhelijke.

## Voekomm'n
Kluten komm'n tiedens 't broedseizoen voe in waeterhebieden in hematigd Europa, West- en Centraol-Azië. Ze leven tiedens 't broedseizoen in hebieden as 't Lauwersmeêr en de Iese Moer. In de winter trokken ze ni Afrika of Zuud-Azië, of meêr noôrdelijker ni de kussen van Frankriek en Portuhal.

## Heliekende soôrten
* Steltkluut, zeldzaeme veugel in West-Europa.

## Zie ok
* Kaerte mie waernemieng'n
Ross' hanze

}

De **Ross' hanze** (*Anser rossii* of *Chen rossii*) is een hanze uut de femielje Anatidae van 't heslacht Anser of soms ok wè ezeid van 't heslacht Chen.

Deur de American Ornithologist's Union wor de Ross' hanze saemen mie de twi aore witte hanzen in 't heslacht Chen eplekt. 

De Ross' hanze is een bieni aelemal witte hanze mie zwarte vleuheltoppen, een roôie snaevel en roôie poôten. Ze zien 53 tot 66 centimer hroôt en wehen tussen de 1,2 en 1,6 kilo. De wuufjes zien iets luchter dan de ventjes. Ie liekt vee op zen broertje de snieuwhanze, mè is bieni 40% kleiner en zen snaevel is kleiner ten opzichte van zen lief. 

## Voekomm'n
De Ross' hanze broei slechs in Noôrd-Canada op de toendra, wir an ze hos en kruu'n eetn, en overwinter in de VS tot 't zuuden en soms in 't noôrn van Mexico. Af en toe worn Ross' hanzen eziene in West-Europa, ok worn vee Ross' hanzen ehouwen in koôien. Ross' hanzen leven in de broedtied in de toendra's en tiedens 't overwintern leven ze in moerassihe weilan'n en derhelijke.

## Broeien
De Ross' hanze lei 4 tot 5 crèmekleurihe eiers in een nistje van stroôtjes en mos ineleid mie veêr'n. De jonge van de Ross' hanze worn hebore op de toendra en zien der vee ars uut as de adulte hanzen. Ze wehen onheveer 65 hram en ze zien aelemille hrauw, mie uutzonderieng van de buuk die a wat lichter is. Ok de snaevel en de poôten zien hroenhrauw. Ross' hanzen kunn'n hybriden vurmen bie de hrauwe hanze (*Anser anser*), de snieuwhanze (*Anser caerulescens*), de keizerhanze (*Anser canagica*) en de roôd'alshanze (*Branta ruficollis*).

## Heliekende soôrten
* Snieuwhanze
* Keizerhanze

## Lienks nae buten
* Kaerte mie waernemiengen van Ross' hanzen in Nederland
Brandhanze

}

De **brandhanze** (*Branta leucopsis*) is een hanze uut de femielje Anatidae van 't heslacht Branta. 

De brandhanze liek vee op de rothanze en de Canadese hanze, ok twi soôrten uut 't heslacht Branta. De brandhanze is overwehend zwart, mie een witte buuk en kop en wat hries op z'n rik. Alle kleeën zien helieke. A 't 'n vlieg is der een wit V-patroôn zichbaer op z'n stuut.

## Broeien
In de zeumer broeien ze in de hebieden rond de Noordpool en in de winter komm'n ze overwinter'n in Nederland, Denemarken, 't Vereênigd Konienkriek en Ierland. De broedhebieden lihhen in Hroenland, Spitsberhen, Nova Zembla en ok is der noe in West-Europa een populatie die a hewoon ok in West-Europa broei, deze populatie besti uut onsnapte exemplaoren.

## Jonge
Brandhanzen bouwen der nissen op kliffen as beschermieng tehen poolvossen en ijsbeêr'n. De jongen worn nie evoerd deur de ouwers en motten 't zelf opbrieng'n. De jongen sprieng'n van de kliffe of en sommihe haen ieran doôd, de miste overleven 't et vanwehe der luchte hewicht. Iernae motten ze voe der eihen hen zurhen.

## Heliekende soôrten
* Rothanze
* Canadese hanze

## Zie ok
* kaerte van Nederland mie waernemieng'n
Kleine zilverreiher

}

De **kleine zilverreiher** (*Egretta garzetta*) is een reiher uut de femielje Ardeidae van 't heslacht Egretta.

De kleine zilverreiher is 55-65 cm hroôt en ei een spanwiedte van 88 tot 106 cm breêd. Zen veêrenkleêd is aelemille wit, allaen zen poôten en zen dinne snaevel zien zwart. Zen teên'n zien heêlhroen. In de broedtied èn de adulte reihers ok lange plumen in der nikke en op der bost en wor de kael'n uud tussen de snaevel en de oôhen roôd of blauw. De jonge zien der onheveêr 't zelfde uut. De kleine zilverreiher liek op de hroôte zilverreiher mè dezen ei een hele snaevelbaosis.

## Voekomm'n
Kleine zilverreihers komm'n voe in de wermere hedeêlten van Europa, Azië, Afrika en Australië. De miste zien ier standveugels, de veugels uut 't noôrn trokken ni Afrika en Zuud-Azië. 

Tot 1950 kwam de kleine zilverreiher allin voe in Zuud-Europa, mè laeter kwamm'n ze ok voe in Frankriek en in Nederland broeien den eêssen in 1979. In 't Vereênigd Konienkriek kwam 't en wat laeter, 't eêste broedheval is uut 1996, mè noe is 't een rehelmaetihe broeier in vurral de kusthebied'n. 

Ok zien ze in Noord-Amerika op sommihe plekken alhemeên, op Barbados wier den eêssen ezien in 1954 en ier behon den eêssen te broeien in 1994. Ze zien rehelmaetig te zien in 't hebied van Quebec tot Suriname en Brezilië.

## Broeien
Kleine zilverreiher nesteln in kelonies mie are waedveugels in boômen of soms op kliffen. Ze verdedihen 't nist allebei, in een straele tot 4 meter van 't nist of. Ze lèn vier tot vuuf eiers die an 21-25 daehen worn bebroed. 't Zien blauwhroene eiers, mat, wiruut an jonge komm'n die an 40 tot 45 daehen worn verzurgd deur de ouwers.

## Eetn
Kleine zilverreihers jaehen in ondiep waeter en moerassihe weilan'n wiran ze amfibieën, vissen, waeterbeêsjes en insect'n eetn. Deze vangen ze deur te renn'n wideur an de proôien worn opeschrikt of deur stille te staene en der proôie te verassen.

## Vlucht
Kleine zilverreihers vliehen snel en mie hebohen vleuhels, in tehenstellieng tot de moeizaeme vlucht van de hroôte zilverreiher. Kleine zilverreihers zien over 't alhemeên ok actiever in bewehieng. 

## Heliekende soôrten
* Hroôte zilverreiher
* Koereiher

## Zie ok
* Kaerte mie waernemiengen in Nederland
Lieste van veugels

Tis een **lieste van [[veugels]]**.

## B
* Bieneter (*Merops apiaster*)
* Bosruter (*Tringa glareola*)
* Brandhanze (*Branta leucopsis*)

## C
* Californische condor (*Gymnogyps californianus*)

## E
* Eksterhanze (*Anseranas semipalmata*)

## G
* Gurneys sukerveugel (*Promerops gurneyi*)

## I
* Iesveugel (*Alcedo atthis*)

## K
* Kagoe (*Rhynochetos jubatus*)
* Kleine pleviere (*Charadrius dubius*)
* Kleine tinamoe (*Crypturellus soui*)
* Kleine zilverreiher (*Egretta garzetta*)
* Klein'n karekiete (*Acrocephalus scirpaceus*)
* Kluut (*Recurvirostra avosetta*)
* Kolle (*Larus argentatus*)
* Kuuftinamoe (*Eudromia elegans*)

## L
* Lawiet (*Melanocorypha yeltoniensis*)

## M
* Maezelaer (*Alcedo atthis*)
* Mosse (*Musca*)

## O
* Oen (*Gallus gallus domesticus*)

## R
* Ross' hanze (*Anser rossii*)
* Rothanze (*Branta bernicla*)

## S
* Slobeend (*Anas clypeata*)
* Snieuwhanze (*Anser caerulescens*)
* Sturmmeêuwe (*Larus canus*)

## T
* Turkse tortel (*Streptopelia decaocto*)

## W
* Witbrauwliesterhaoie (*Garrulax canorus*)

## Z
* Zijdestaert (*Hypocolius ampelinus*)
Panevėžys

**Panevėžys** is een stad in Litouw'n en di den op vier ni hroste stad. Tevens is 't den oôdstad van 't helieknaemihe district Panevėžys. Panevėžys ei 'n zusterstad, Lünen (Duutsland); toet 2021 ok Hoes in Nederland. Panevėžys lig in 't centrum van 1 van de vuuf rehio's van Litouw'n, Aukštaitija. Panevėžys besli 50 km2 en ei meer as 115.000 inweuners.

## Waeter
Panevėžys lig an de rivier de Nevėžis, den op vuuf ni langsen rivier van Litouw'n, wir a de stad ok ni vernoemd is. Ok lig in Panevėžys de Senvagė (vertaold: den ouwe rivierbeddieng), 't symbool voe de stad en een hewilde plekke voe recreaotie. Tevens lig in Panevėžys 't kunstmaotig aneleide Ekranas meer.

## Dialect
De inweuners van Panevėžys praoten in een zwak dialect, wat a besti uut de verlengieng van de korte medeklienkers, zoda de beklemtoônieng iets verplekt wor.

## Bekende inweuners
Panevėžys ei een paer bekende inweuners, die an over den aele waereld bekend zien:
* acteur Donatas Banionis
* fotohraaf Algimantas Aleksandravičius
Toponiem

Een **plekkenaem** (Grieks: *topos*=plekke, *nomos*=naem) is hewoonwig de naem van een plekke. Een toponiem is de heograofische entiteit van een plekke dus stit 't helieke an een plekkenaem. Een toponiem wor vaok ofeleid van opvall'nde object'n in de buurte.

## Geschiedenis toponiem'n
Durpen, steeën, hehuchjes en buurtschapp'n dank'n der naem vaok an een persoôn, een bepaeld opvall'nd object of een bepaelde hebeurtenis die a di plekke von. Sommihe naemen stamm'n a uut de Romeinse tied, as Noviomagus (Nijmehen) en Trajectum ad Mosam (Maestricht). Aore naemen, eindihend op -horst, -laer en -bos stamm'n uut onheveêr duzend ni Christus. Vee naemen zien ni aol die eêuwen verbasterd as a Byzueden (ten zuuden van) Bazuin wier.

## Achternaemen
Ok zien vee achternaemen ontstaen uut de plekkenaem. Naemen as van Kruiningen kunn'n der oorsprong vinn'n in Kruniengen, van Woerden in Woerden, enzovoort.

## Boek'n
Der zien ok boek'n die an naemen van topohrafische plekk'n verklaeren, onder are:
* Lexicon van Nederlandse Toponiemen tot 1200, Künzel R., D. Blok en J. Verhoeff, Amsterdam 
1989, uitg, Meertens Instituut
* Nederlandse plaatsnamen, Herkomst en historie, G. van Berkel en K. Samplonius, uitg. Spectrum 2007 

## Langste plekkenaemen
Der zien verbijsterend lange plekkenaemen te vin'n op de waereld, zo lange as a'j deskundihe mo zien om ze uut te spreken. De langste zien de volhende:

* Krung Thep Mahanakhon Amon Rattanakosin Mahinthara Yuthaya Mahadilok Phop Noppharat Ratchathani Burirom Udomratchaniwet Mahasathan Amon Piman Awatan Sathit Sakkathattiya Witsanukam Prasit (*Thais*: กรุงเทพมหานคร อมรรัตนโกสินทร์ มหินทรายุธยามหาดิลกภพ นพรัตน์ราชธานี บุรีรมย์อุดมราชนิเวศน์มหาสถาน อมรพิมานอวตารสถิต สักกะทัตติยะวิษณุกรรมประสิทธิ์) (163 letters) Den officiële naem van Bangkok

* Tetaumatawhakatangihangakoauaotamateaurehaeaturipukapihimaungahoronukupokaiwhenuaakitanarahu (92 letters) Heuvel in Nieuw-Zeêland.

* Llanfairpwllgwyngyllgogerychwyrndrobwllllantysiliogogogoch (58 letters) Plekke in Wales
Cnidaria

De **netelbeêsten** (*Cnidaria*) zien een stamme uut de superstamme van de Radiata die a voe 't hroste deêl besti uut kwall'n en blombeêsten. De ribkwall'n worn echter nie onderverdeêld onder de netelbeêsten. Alle netelbeêsten leven in 't waeter.

## Anatomie
Netelbeêsten zien in feite nie meêr as een soppig zakje mie een mond. Rond der mond zitt'n de beruchte tentaokels, wiran netelcell'n an zitt'n, hespecialiseêrde cell'n die an bie anraekieng harpoentjes wigschieten. Dit wor hebruukt om proôien te vang'n, die an deur de harpoentjes verlamd worn. Netelbeêsten beschikk'n over een maehe, een opperuud, een zenuwstelsel, mè z'èn hin anus.

## Jonge
Een jonge kwal za'j nie ziene as een kwal, wan jonge kwall'n zien allaen te ziene in de vurm van een poliepe. Poliep'n zitt'n vast an de hrond en der mond en der tentaokels steekn de lucht in. Kwall'n direntehen drieven mie de stroômieng mee, ze kunn'n nie tehen de stroômieng in zwemm'n. Ze plantn der eihen zowè heslachtelijk as onheslachtelijk voe.

## Taxonomie
Tot de stamme van de Cnidaria be'oôrn koraolen, kwall'n en zeêanemoon'n. De volhende klassen be'oôrn tot de netelbeêsten:
* Anthozoa (Blombeêsten)
* Cubozoa (Kwall'n)
* Hydrozoa (Kwall'n)
* Scyphozoa (Kwall'n)