Zeêuws-Vlaonderen

**Zeêuws-Vlaonderen** (Ollans: *Zeeuws-Vlaanderen*, West-Vlaoms: *Zêeuws-Vloandern*) is ’t zudelijkste hedeêlte van de Nederlanse provincie Zeêland en ’t eênihe hedeêlte van dezen provincie wat of a nie aen minstes drie zieden deur waeter wor omsloten. ’t Lig ten zuden van de Westerschelde en wor behrensd deur de Belgische provincies West-Vlaonderen en Oôst-Vlaonderen. Vroeher wie op Zeêuws-Vlaonderen ok vee kaant eklost. De leste jaoren is't er vee om Zeêuws-Vlaonderen te doe gewist vanwehe 't onger waeter zette van de Hertogin Hedwigepolder. Dwars deu Zeêuws-Vlaonderen hene lopt 't Kanaol van Gent nao Terneuzen. Een belangrieke verkeersaoder is de N61, die lopt van Terneuzen naar Schoôndieke. Zeêuws-Vlaonderen beslit 41% van de oppervlakte van de 'eele provincie. 't Gebied eit onheveer 106.000 inweuners (2023) op 'n landoppervlakte van 730 km².

In de tehenwoordige vurm is Zeêuws-Vlaonderen zo oud nog nie. In 2014 twee'onderd jaor pas. Dat komt deu een besluut van koning Willem I. De Prins van Oranje keert nao de Franse bezetting ongr Napoleon Bonaparte in 1813 vanuut Iengeland vromme en tekent op *20 Julij des Jaars 1814 het besluit houdende de vereeniging van Staats-Vlaanderen met de provincie van Zeeland*. 

## Toehankelijkeid
Toet 14 maerte 2003 was Zeêuws-Vlaonderen vanuut Olland allaen beriekbaer via de veerboôt in Vlissienge of Krunehe, mè sins 14 maerte is de tunnel ekomm'n en zien de veerboôt'n ofeschaft. Wè is der nog een fiets- en voetveer vanuut Vlissienge ni Bresjes. De tunn’l is ôôp’n, éést un auto méé oenders dur deu en dan de konuginne, da za lekker gerôôk’n ènne. T’is un hrôôt hemak da je nie mêê vôô de bôôt moe wacht’n.  Hêên alf ure of langer mêê wacht’n, dierekt dur onderdeu, en in un scheete an d’overkant, mæ dân dræij’n de brughe op Sluuskille om’t alf ûûre ôôp’n en dicht, en dan moet’n ze wéé amma wacht’n, zelfs op’t tunnelplein, mæ jædan ziên ze tog an dandere kant. Momenteel wor 'r er ewerkt an een tunnel bie Sluuskille. 

In voor'n heleboel diêng'n was j' vooheen op Belg'n angeweez'n. A j' iets an je óóg'n ao gieng je nao Gent, a was da dan 'n Gentse reize (verre reis). In voo d'n tandarts kon je in Sinterklaos terecht, kleinig 'eed'n aold'n je op Moerbeke of in Zelzaote. Zoo gieng je dikkels over de meet (de grens).

Die grens ao gêên mens last van, b'alv'n a je mee d'n trein mee kwam. In 'Ulst most alles d'r uut, voo de viez'ntaosie (visitatie). Da was voo 't smokkel'n, weet je! Noe deej'n wudder da nie, óór. Je brocht naotuurl'k zóó 't êên in 't ander mee, mao da was gêên smokkel'n. Affijn, de méns'n van de grènskant kunn'n dao méér van vertell'n (asse will'n!). In a je nao Brussel gewist was, dan wier doa, weet ik 't 'oe lang oov'r gepraot. In weet je wa noe zóó gek is? Me zaot'n dag in uure in Belg'n mao toen ad in 1919 de Belgen Zêêuws-Vlaonder'n wouw'n üipikk'n stieng aUes op z'n kop. Ds. Pattist maokt'n toen ons eih'n volkslied, mee da móóje refrein: *Van d'Ee toe 'Ontenisse; van 'Ulst toe an K'rzand. Dad is ons eih'n landje, mao dêêl van Nederland*.

Noe èn wudder ok un Zeeuwsch-Vlæmsche vlâghe, mar Karla Peijs vind dâ Zeeland z’n eigh’n moe profileér’n âs un eeneid en dæ past die vlâghe nie in. Nou Karla, âjje d’r nog nie voô kan zurgh’n dâ wudder voô niks oôv’r, of onder de Schelde deu kunn’n, waarom moet’n wudder ons dan druk mæk’n om diej’n eenheid. Je wil alles ouw’n in Zeeland, mæ judder èn eêst alles bie ons weghæl’n, K.v.K, Waeterschap, Kantongerecht en ghæ zoo mæ deu en dan zou’n wudder ons druk moet’n mæk’n om diêj’’n ophef oôv’r dâ vlâghetje.

De leste jaeren komme d'r vee Belhen in Zeêuws-Vlaonderen weune. De krimp die de rehio al jaeren treft wor 'iermee deels ongedaon 'emikt.

## Spoorlien Mechelen-Terneuzen
Me'n 'aod'n d'n trein, za'k mao zehh'n. Da was Mechelen-Terneuzen, linst Sluuskille. De opening was 27 auhustus 1871 en is 7 oktober 1951 gestopt mee personen te vervoeren, de maatschappij die de dienst onderieuw was  MT (*Société du Chemin de fer international de Malines à Terneuzen*) en d’r wær’n 6 stæsiejons. Te wêêt’n vannûût Mechelen gherékend næ De Klinge (44 km) Hulst (48 km) Kiekuut (53 km) Aksel (58 km) Sluuskille (63 km) en Terneuzen (68 km). Het viaduct wiêr gebouwd in 1912. In twêêdûûzentwêê èn zu van de ghemeente Axel ghevrogen om bie de rijksdienst van monumentenzorg vôô mukære te krieg’n om dur un beschermd monument van te mæk’n. Binao alles wat 'r nóódig was kwam mee d'n massendies (goederentrein) mee. Wan dao reej'n naotuurl'k óók trein'n voo de méns'n. Dao zat je êél veilig in óór! Je mocht nie op 't perron komm'n êêr a d'n trein d'r was. As ieder'ndêên dan d'r in zat deej de kondukteur de deurtjes op de khenke en die kon je van binn'nuut nie opendoen. A'-t-'n trein dan stilstieng in j' ao gêên geduld om te wacht'n toe a de kondukteur de deurtjes oopen dee, dan mos je 't raompje in de deure laot'n zakk'n in dan kon je zelf de klienke oplicht'n. In 't begin waor'n de méns'n 'n bitje schoe voor d'n trein, mao da was gauw oov'r. Ieder'ndêên wou a gauw óók éés mee d'n trein mee nao Terneuzen. Alléén mos je dao zóó oneindig verre lóóp'n van de stasie êêr a je in Terneuzen was. Bie ieder'n overgank stieng 'n spoor'uusje, waor a de mens' en weimd'n die de b'rêêr'n dicht most'n doen. Da was daorom schóón om te zien a-t-r zóón massendies wegree van de staosie mee soms wé 30 of 40 waggons d'r achter. De stóómlokemetief a d'r dan noga moeite mee om op gank te komm'n. Dan gieng 't vèn *tsjoeke-tsjoeke...* Van die dikke zwarte róókwolk'n uut de schouwe en jao — dao gieng die! 

Vooral 't vervoer van kooks (cokes) van de fabriek op Sluuskille nao Belg'n en Frankriek was noga de moeite werd. Vóó 1914 aod'n ze bii Sluuskille al's geprombeerd 'n *staolfabriek* te bouw'n. Mao, deu dien oorlog ei-t-ie nóóit gewérkt, en 't wier een rewiene. Mao de kooksfabriek ei vee veranderd. Dao gieng'n êél was boerenèrrebeij'rs op de kooks wèrk'n en daodeu most'n de boeren óók mêêr gaon betaol'n. Laoter is dao nog de Lazot biegekomm'n (Comp. Neerlandaise de l'Azote), en dan reéj'n d'r ééle trein'n pieriet en zóó. En dan in de bêêtekampanje, dan reej'n d'r ééle daog'n trein'n mee bêêt'n nao Sas van Gent. Da gieng ammao in oop'n wagons.

De *stukgoederen* gieng'n in 'n fermee (gesloten goederen wagen). Vanaf de saosie wiêr'n die dan deu de vrachtriij'r oovera rondgebrocht mee pèrd in waog'n. A je bedienkt da't laoj'n en loss'n ammao mee d'and most gebeur'n, begruup je we, oe 'ard de méns'n toen most'n wérk'n. Wudder, as schooljongers, aod'n wel's gemak van die b'réê'n. Wan a je noe net eev'n te laote in schoole kwam, kon je altii zehh'n: „Jao mao, de b'êê'n waor'n dicht, wan dao was net 'n massendies an 't sjanzeer'n (op een ander spoor brengen. In 1952 is den trein voo de méns'n verdwene in ree alleen d'n massendies nog.

## Gemeênten
Zeêuws-Vlaonderen bestaot uut de volhende gemeênten: 
* Sluus
* Terneuzen 
* Ulst

### Plekken in de gemeênte [[Sluus (gemeênte)|Sluus]]

### Plekken in de gemeênte [[Ulst (gemeênte)|Ulst]]

### Plekken in de gemeênte [[Terneuzen (gemeênte)|Terneuzen]]

## Beroemde Zeêuws-Vlaomingen

* Lodewijk van den Berg, ruumtevaorder
* Willem Beukelszoon, uutvinder van het haoring kaoken
* Herman den Blijker (niet zeker), topkok
* Richard Bukacki, wielrenner
* Emile Buysse, schriever
* Honoré Colsen, politicus
* Johan Hendrik van Dale, lexicograaf
* Dick Dees, politicus
* Jan Gerard van Deinse, politicus
* Frans Dieleman, dômenee
* Mathilde de Doelder, muze van Carel Willink
* Jan Eekhout, schriever
* Thea Fierens, politica
* Omer Gielliet, houtsniejer en priester
* Jacques Hamelink, schriever en dichter
* Willem van Hanegem, voeballer en voebaltrainer
* Sergio Herman, chef-kok 
* Ate de Jong, regisseur
* Annabel Kosten, zwemster
* Jan Kuipers, schriever
* Gert de Meijer, musicus
* José de Meijer, politicus
* Guido Metsers, beeldouwer en kunstschilder
* Hugo Metsers II, acteur
* Theo Middelkamp, wielrenner
* Jacques de Milliano, arts en mede-oprichter van Artsen zonder Grenzen in Nederland
* Marie-Cécile Moerdijk, zangeres en schriefster
* Jos de Mul, 'oogleraer filosofie
* Roelof Nelissen, politicus en bankier
* Jos de Putter, filmregisseur
* George van Renesse, pianist en dirigent
* Jan III van Renesse, anvoerder van de Vlaomse troepen bie de Guldensporenslag
* Sandra Roelofs, first lady van Georgië (wuuf van president Micheil Saakasjvili)
* Franciscus Maria Amandus van Schaeck Mathon, katholiek bestuurder
* Paul Tingen, schriever, journalist, musicus
* Kees Torn, cabaretier
* Ad Verbrugge, filosoof
* Annelies Verstand-Bogaert, politica
* Herman Wijffels, Baos van de Waereldbank in Washington

## Zie ok
* Zeêuws-Vlaoms
* Zeêuws-Vlaoms volkslied
* Land van Aksel
* Een bekende polder in Zeêuws-Vlaonderen is de Hertogin Hedwigepolder
* Verdronke land van Saeftinghe

## Lienks nae buten
* Plaatsengids
* Panorama Landschap