open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
'Ulst (plekke)

** 'Ulst** (Nederlands: *Hulst*) is 'n stadje in Zeêuws-Vlaonderen. 't Ligt in d'n gemeênte 'Ulst. De stad 'Ulst ei 11.030 inweuners (2023) en is de zesde plekke van Zeêland. 

'Ulst noemt z'n eige de *mist [[Vlaenderen|Vlaemse]] stad* van Nederland. Het dialect van 'Ulst en de omliggende durpen wiekt sterk af van het Zeêuws en is in feite een Oôst-Vlaems dialect. 'Ulst wor al als stad genoemd in het middeleeuwse dierenepos Van den vos Reynaerde. 

'Ulst kreeg in 1180 stadsrech'n van de Vlaemse graaf Filips van den Elzas. De stad bloeide op deu de anwezigeid van een 'aeven en de moernerieng die ten noor'n van de stad plaesvong.
De stadsrech'n wiere in 1350 uutgebreid en in 1413 wier toestemming tot de anleg van verdedigiengswerken verleend. In 1453 wier de stad, tiejens de Gentse Opstand 'eel verwoest. Van 1453-1477 wiere de wallen en poorten versterkt, mae de Gentenaren brandschatten de stad opnieuw in 1485 en 1491.

In 1795 wier de 'aeven opgeheven: Het Hellegat was verzand en wat er van over was wier ingepolderd. Bebouwing buten de vestinggordel was voorasnog nie toegestaen, mae in 1816 wier de vesting opge'even en in 1845 wier ze angekocht deu de stad. Pas nae 1860 begon er bebouwing buten de vestinggordel te ontstaen. Ok kwam er in 1871 een spoorwegstation, dat in 1952 wier opgeheven. In 1861 kwam er een Liefdesgesticht bie het refugiehuis van de Abdij van Baudeloo. Dit wier in 1968 ofgebroken. Pas vanof 1920 was er spraeke van uutbreidingsplannen buten de vestinggordel.

De Sint-Willibrordusbasiliek van 'Ulst wier in 2010 uutgeroepe tot de 'mooiste kerke van 'Olland'. In de Tweêde Wereldoôrlog is de spits van de toren geschoten. Nae d'n oôrlog is d'r een spits opgezet, mae nie in oorspronkelijke stijl. De spits is van beton. 'Ulst lei mar dertig kilometer van Antwerpen. Inweuners worre ok wè kallesaieschaiters genoemd.

## Plaetjes

HulstVest1.JPG|Stadswallen uut de Tachentigjaorige Oorlog
HulstMolen1.JPG|Stadsmeulen uut 1792
HulstBasiliek1.JPG|Sint-Willibrordusbasiliek
Inulst, letterkunstwerk van Hulst.jpg|Letterkunstwerk inulst


## 'Eboren in 'Ulst
* Cornelius Jansenius (1510-1576), eêste bisschop van Gent
* Frans Mostaert (ca. 1528-1560), schilder
* Cornelis de Vos (ca. 1584-1651), schilder
* Hugo Metsers (1 april 1943), acteur
* Jean Paul de Bruijn (14 maerte 1965), biljarter

## Lienks nae buten
* Plaatsengids
* AlleCijfers
D'n Aikant

**D'n Aikant** (Nederlands: *Heikant*) is een plekke in de gemeênte 'Ulst. Het durp bestit uit lintbebouwing langs de weg Koewacht - Stjién. Op 1 jannewari 2023 'ao D'n Aikant 1.160 inweuners.

D'n Aikant leit op de overgang van klei- nae zandgronden, an de zuudkant lei bos en an de noôrdkante open polderland. De kerke van het durp is in de jaeren '30 gebouwd. D'n Aikant is ontstaen uut de buurtschappen Drie 'Oefiesders en 't Hoekje. In de jaeren '90 wor een klein nieuwbouwwiekje angelegd mie de naem Vlasblom. Dit wiekje bestit uut 22 'uuzen.

## Lienks nae buten
* Plaatsengids
* AlleCijfers
* www.heikant.net
Grifformeerde Gemeênte in Nederland van Bru

De **Grifformeerde Gemeênte in Nederland** in Bru is een bevindelijk grifformeerde kerkelijke gemeênte in het Schouwse durp Bru. In 1847 wier deu Pieter van Dieke een oefenaer uut Flupland een gemeênte gesticht in Bru.

Van Dieke 'ield de eerste oefeningen in Bru in het 'uus van de weduwe Voorbeijtel-Zeijler an de Ouwestraete. In korte tied groeide dit gezelschap uut tot een groôte schaere. In 1907 ontstong ok een Oud Grifformeerde Gemeênte in Nederland op Bru. Deêze gemeênte (die tussen 1937 en 1939 nog een eihe doômenee 'ao) is in 1989 opge'even. Van 1909 tot 1913 wier de gemeênte bediend deu ds. Roelofsen. In 1914 wier de gemeênte 'eêl kort gebiend deu ds. Makkenze. In 1914 wiere tweê beroepen uutgebrocht op ds. Kersten, mae die bedankte, tweê keer zelfs. Van 1918 tot 1921 stong ds. Van Neerbos in Bru. Van 1925 tot 1932 wier de gemeênte bediend deu ds. J. Vreugdenhil. De gemeênte kreeg doômenees as Roelofsen, Makkenze, Van Neerbos, Vreugdenhil, Mallan en Van den Berg. De kerk van de Grifformeerde Gemeênte wier in de Tweêde Wereldoôrlog zoôdanig beschaedigd dat er nae de bevrijding een nieuwe kerke gebouwd mos worren.

De gemeênte scheidde zich in 1953 of van de synodale Grifformeerde Gemeênte. Van 1948 tot 1960 was Frans Mallan 'ier doômenee. Mallan was de centrale fihure bie de scheuring van 1953 weêruut de Grifformeerde Gemeênten in Nederland ontstong. Van 1971 tot 1977 was doômenee A. van den Berg an deêze gemeênte verbonden. In 2003 wier ds. A. Schultink bevestigd, die in 2010 vertrok nae Gouda.

De gemeênte komt bie mekaore in een kerke an de Schoolstraet 13. In 1987 wier op initiatief van de kèrkeraed een eige schole opgericht, de ds. Pieter van Dijkeschool. In 2009 wier bie de kerke een afzonderlijk vereênigingsgebouw in gebruuk genomen. De gemeênte kon in 2006 een an het kerkgebouw angrenzend woon'uus an de Poststraet koôpen. Dit 'uus is begin 2009 gesloopt. Ok van de ouwe vergaederzaele bleven voo de verbouwing mar ienkele muren overende. Het nieuwe vereênigingsgebouw 'eit de de uutstraeling van een woon'uus gekregen, nae de wens van de burherlijke gemeênte. De kosten voe de verbouwing en inrichting bedroegen volgens diaeken Van den Bos een kleine 7 ton.

## Lienks nae buten
* Gereformeerde Gemeenten in Nederland
* Dominees
* Reliwiki
Oncypedie

**Oncypedie** is 'n parodie op Wikipedia. Op Oncypedie staen veê onzindinge over mensen of over aore dinge.
De Nederlandse Oncypedie, Oncyclopedia vind dat ze in oorlog bin mee Wikipedia.

## Lienks nae buten
*De website van de Zeêuwsche Oncyclopedia/Oncypedie
Geconfedereêrde Staeten van Amerika

De **Geconfedereêrde Staeten van Amerika** was 'n staetenbond in wat nu de Vereênigde Staeten bin.
De Geconfedereêrde Staeten van Amerika bestond và 1861 tot 1865.
In 1861 scheidden de Geconfedereêrde Staeten van Amerika zich aof van de rest van d'n VS omdat ze 't nie mie president Abraham Lincoln eêns waeren.

## Deelstaeten
De volgende staeten scheidden zich af. Missouri en Kentucky waere van aollebei de staetenbonden lid.
* South Carolina (20 december 1860)
* Mississippi (9 jannewari 1861)
* Florida (10 jannewari 1861)
* Alabama (11 jannewari 1861)
* Georgia (19 jannewari 1861)
* Louisiana (26 jannewari 1861)
* Texas (1 feberwari 1861)
* Virginia (17 april 1861)
* Arkansas (6 meie 1861)
* Tennessee (7 meie 1861)
* North Carolina (21 meie 1861)

De voôrlopige oôdstad van de Confederatie was van 4 feberwari 1861 tot 29 meie 1861 Montgomery, in Alabama. Laeter wier Richmond in Virginia de oôdstad. Over het zuuden van New Mexico en Nevada bin nog niet iedereen 't eens, meugelijk 'oôrden sommige delen van die staeten ok bie de Confederatie.

## Bestier

## Noôten


## Lienks nae buten
* Historiek
Aken

**Aken**  (Duuts: *Aachen*, Ripuarisch: *Oche*) is een stad in den Duutse deêlstaet Nordrhein-Westfalen mie 263.000 inweuners (2024).

Aken is nie varde van de grens mie Nederland en België. 't Oôgste punt van de stad liet op 410 meter.

Aken is al een ouwe stad mie Romeinse gebouwen, iets wa-a je nie vee ziet in steden in Noôrd-Europa. In de tied van Karel de Groôte is Aken de 'oôdstad van um z'n uutgestrekte rijk. Uut die tied 'erinneren nog delen van de Dom van Aken. De stad loôpt in de Twidde Weareldoôrlog zoas zovee Duutse steden flienke schae op.

't Limburgse Vaels is eihenlijk een voorstad van Aken. 't Vliegveld van Aken, *Maastricht Aachen Airport*, leit op Nederlans grondgebied, zo'n 30 km van de stad, bie 't Limburgse Beêk. 

Vanof de Vaolserberg (bie restaurant De Bokkeriejes) 'ei je een mooi uutzicht op de stad. 

## Noôten


## Lienks nae buten
* Aachen
* Britannica
* Historiek
* City Population
* Liggienge:
1861

**** is 'n jaer. 

## Gebeurtenisse
* 6 jannewari -  Bie Zuylichem in de Bommelerwaerd breekt de Waaldiek.
* 29 jannewari - Kansas treedt as 34e staet toe tot de Vereênigde Staeten.
* 8 feberwari - De staetenbond, de Geconfedereêrde Staeten van Amerika‎ wor opgericht.
* maerte - De verlengieng van het Groôt 'oôd in Wasschappel wordt anbesteed. Dit was van eiken gemaekt en was begin 20e eêuw 'emae verrot. In 1906 wordt een nieuw paeloôd gebouwd mie een heimachine vanof het waeter. 
* 4 maerte - Abraham Lincoln wor beëdigd as 16e president van de Vereênigde Staeten.
* 17 maerte - 't Konienkriek Itâlië wor uutgeroepen. Victor Emanuel II van Savoye wor d'n eêste konienk.
* 12 april - Bie Fort Sumter in South Carolina wor geschoten, dit is het begin van de Amerikaonse Burheroôrlog.
* 24 juni - Oprichtieng van de *Twentsche Bankvereniging* om de ketoenindustrie te steunen.
* Zonger daotum - auhustus/september - Maurits Maximiliaan von Hoff wor burhemeêster van Waschappel.

## Bouwwêrreken

P1020833Sint-Laurentiuskerk (Alkmaar).JPG|Sint Laurentiuskerke in Alkmaer.
Middelburg Kran 1.jpg|Ouwe kraene in Middelburg, vervaerdigd 1861 bie "IJzergieterij Prins van Oranje" in Den Haeg
Alaska

**Alaska** is een staet van de Vereênigde Staeten.

D'r weune 0,7 meljoen mins'n (2024) op een oppervlakte van 1479 duuzend km² (0,5 inw./km²).

'Oôdstad is Juneau, groôste stad is Anchorage.

Temperatuur in jannewari is -14 toet -6 °C, in juli 11 toet 19 °C.

Op 3 jannewari 1959 trad Alaska as 49e staet toe toet de Vereênigde Staeten. 

## Beschrievieng

Alaska leit apart van de rest van de Vereênigde Staoten, noordwestelijk van Canada. Het is ok de groôste staet, ruum 40x zoô groôt as Nederland. Alaska wier op 30 maerte 1867 deu Rusland verkocht an de Vereênigde Staoten voor US$ 7,2 miljoen. Op 11 meie 1912 wier Alaska officieel een incorporated territory. Alaska grens an Canada en vars an de Groôte Oceaân, de Tsjoektsjenzeê en de Beringzeê. De taele is Iengels en d'r worre ok nog wat Eskimo-Aleoetische taelen gesproke.

## Ankoôp
Alaska wier op 9 april 1867 van Rusland gekocht, op initiatief van Minister van Butenlanse Zaeken William Seward. De VS betaelden slechts 7.200.072 dollar voo het gebied, omdat Rusland docht dat het land weinig waerd was. De ankoôp van Alaska was niet erg populair in de VS en wier wè *Seward's Folly* genoemd.
De formele soevereiniteitsoverdracht vong plaes op 18 oktober 1867, een daotum die sindsdien gevierd wordt as *Alaska Day*. Toet 1884 stong het bekend as *Department of Alaska* en tot 1912 as *District of Alaska*. In 1912 wier het gebied formeel een territorium van de VS en 47 jaer naedien, op 3 jannewari 1959, wier het as 49e staet tot de Unie toegelaeten.
In de tied sins de ankoôp is gebleken 'oe weinig er voo het gebied is betaeld. Goud, steênkool, aerdolie brienge bakken mie geld op. Bovendien was de liggieng van het gebied strategisch tiejens de Kouwe Oôrlog. As de ankoôp van Alaska niet had plaesgevonden hao de Sovjet-Unie een bruggenoôd in Noord-Amerika gehad.

## Infraostuctuur
Weêgen loôpe d'r nauwelijks deu de staet. Van noôrd nae zuud loôpt de Trans-Alaska-puupleidieng, 1287 kilometer langk. D'r is een klein stikkie spoorlijn. Het meêste vervoer goôt over waeter of deu de locht.

## Lienks nae buten
* Britannica
* Fact File
* City Population
* Klimaatinfo
Amersfoôrt

**Amersfoôrt** is een gemeênte en den twidde groôste stad van den provincie Utrecht. Den gemeênte ei 163.000 inweuners, den stad 148.000.

Amersfoôrt liet an den Eêm en kreêg in 1259 stadsrechen.

De leste jaeren is den stad flienk gegroeid, onger meêr deur den nieuwbouwwiek Vathorst. Amersfoôrt is pas nae 1970 echt 'arde beginne te groeien.

Amersfoôrt is in 1974 vergroôt mie den gemeênte 'Oôgland (bealve den plekke Zevenuuzen, die is toegevoegd an Bunschoten).

Den gemeênte liet vlakbie (en ok een bitje op) den Leusderheide.

Amersfoôrt is bekend vant Kamp Amersfoôrt uut den Twidde Weareldoôrlog (liet juust in gemeênte Leusden).

## Plekken

## Amersfoôrt in den sneêuw

Amersfoort, de Amersfoortse Kei foto6 2012-12-08 10.47.jpg|Amersfoortse Kei 
Amersfoort, de Onze Lieve Vrouwtoren vanuit de Kleine Haag foto5 2012-12-08 11.07.jpg|Onze Lieve Vrouwtoôren vanuut den Kleine Haeg
Amersfoort, de Monnikendam RM8053 positie1 2012-12-08 11.14.jpg|Monnikendam
Amersfoort, Elleboogkerk RM7955 langs de Langegracht foto8 2012-12-08 12.28.jpg|Elleboôgkerke langs Langegracht 
Amersfoort, stadsmuur bij het Kamp-Vlierbeeksingel foto1 2012-12-08 11.46.jpg|Stadsmure bie Kamp-Vlierbeêksingel 
Amersfoort, de Koppelpoort RM7928 foto7 2012-12-08 14.13.jpg|Koppelpoôrte 


Amersfoort, straatzicht Kortegracht vanaf Muurhuizen foto1 2012-12-08 13.56.jpg|Kortegracht vanof Muuruuzen
Amersfoort, stier op het verkeersplein bij het Kamp foto10 2012-12-08 11.43.jpg|Stier op verkeêrsplein
Groot Tinnenburg.jpg|Groôt Tinnenburg


## Gemeênteraed
Saemenstellieng van den gemeênteraed.

¹ 1970-1986: CPN, PPR, PSP + Progressief Amersfoort

² 2002: Lijst-özcan 1

³ 1970: PvdA, PPR + PSP 10 -> PvdA 9, PPR + PSP 1

⁴ 1970-1974: ARP, CHU + KVP

⁵ 1970-1998: GPV, RPF + SGP

⁶ 2002: Leefbaar Amersfoort

## Burhemeêsters
Burhemeêsters van Amersfoôrt vanof 1900.

## Trivia
* Amersfoôrt stoôt op plekke 65 van vuulste lucht van Nederland.

## Bekende inweuners
* Bart van den Brink, amtenaer en politicus
* Marjolein Faber (PVV), politicus
* Johan van Oldenbarnevelt, raedpensionaoris van 'Olland

## Noôten


## Lienks nae buten
* Gemeênte
* Plaatsengids
* AlleCijfers
* GeschiedenisExtra
* Historiek


7928 Koppelpoort.jpg|Koppelpoôrte
Amersfoort city center.jpg|Binn'nstad
Amersfoort Sint-Joriskerk.jpg|Sint-Joriskerke
Amorfortia Dioecesus Ultraiectensis Oppidum 1595.jpg|Ouwe kaerte van Amersfoôrt (1595)
Amersfoort.png|Amersfoôrt in 1865
Runderen.jpg|Langgoed Schothorst
Birkhoven bosvijver vanaf uitzichtheuvel.jpg|Birkhoven
2009-06 station met zonnewijzer.jpg|Station Amersfoôrt 
Amersfoort kunstwerk oldenbarnevelt.jpg|Johan van Oldenbarnevelt
Koningsdag 2019 in Amersfoort.jpg|Konienksdag 2019
De Grauw

**De Grauw** (Nederlands: *Graauw*) is een plekke in de gemeênte 'Ulst. Op 1 jannewari 2023 'ao De Grauw 945 inweuners.

Al in de 13e eêuw 'oorde de parochie van het ouwe durp De Grauw toe aan de Cisterciënzer Abdij Ter Doest, en laeter an de Abdij Ten Dunen. Het durp ging verlore in 1586. Nae 'erdieking van de Melopolder in 1682 en de Willem-Endrikspolder in 1687 ontstong het tehenwoordige durp. Het durp 'ao vroeher een haeven die via een kreeke nae het Verdronke land van Saeftinghe liep. Bie De Grauw leit nog een kleine haevene bie Pael; in de 19e eeuw wier van 'ieruit nog een veerdienste ongerhouwe op Zuud-Beveland.

Voordat De Grauw opging in de gemeente 'Ulst (1970) was het een zelfstandige gemeênte mie de naem *[[Graauw en Langendam]]*.

## Lienks nae buten
* Plaatsengids
* AlleCijfers
* Durpsraed De Grauw
* Geschiedenisse van het durp
California

**California** is een staet van de Vereênigde Staeten.

D'r weune 39,4 meljoen mins'n (2024) op een oppervlakte van 404 duuzend km² (98 inw./km²).

'Oôdstad is Sacramento, groôste stad is Los Angeles.

Een andere belangrieke stad in den staet bin San Francisco. Zoas de naemen van die steê al angeve bin die deu de Spanjaerden gesticht.

Temperatuur in jannewari is 8 toet 19 °C, in oes 18 toet 30 °C.

Op 9 september 1850 trad California as 31e staet toe toet de Vereênigde Staeten.

## Lienks nae buten
* Landenweb
* Britannica
* Fact File
* City Population
* Klimaatinfo


Hollywood sign from farmers market.jpg|Hollywood
Yosemite Valley with Half Dome in the distance.jpg|Yosemite
Mount Whitney 2003-03-25.jpg|Mount Whitney
Ramp van Erremu

Mee de **ramp van Erremu** wor bedoeld de scheepsrampen op 18 juli 1924 wibie vuuftien vissers uut Erremu en Vlissienge op zeê bin gebleve. Vier 'oôgaerzen verginge in de buurte van Domburg mee 16 opvaerenden. Ineês was er een zwaere sturm opgestoke. Slechts eèn van die opvaerenden (Job Meerman) is gered. De omgekomme vissers uut Erremu waere Arie Meerman, 51 jaer; Jan Siereveld, 45 jaer; Daniel van Belzen, 21 jaer; Cornelis Ventevogel, 47 jaer; Willem Vogel, 22 jaer; Klaas Blazer, 67 jaer; Klaas Huijszoon, 35 jaer. 

De ramp mikt groôte indruk op de Nederlanse bevolkieng en uut het 'ele land komt geld binnen. Op vriedagavond 8 auhustus 1924 komt Koningien Wullemina nae Erremu. Nae ankomst mee de koninklijke trein wandelt 'ur deu het durp en briengt een bezoek an de getroffen femilies om deelneming te betuugen. Op 1 auhustus 1925 wordt op de begraefplekke in Erremu onger groôte belangstellieng een gedenksteên voo de omgekommen vissers ontuld. 

Rond 1924 telde de vloôt van Erremu zo'n zestig vaertuugen. De VLI-2, VLI-20, ARM-17 en de ARM-27 verginge. Vermoed wor dat de schepen toe bin gekapseisd omdat de platboôdems een zogenaemd spriettuug hao. Deerdeu konne de zeilen nie zoô snel nae beneeje gehaeld worre. Nae de ramp kreege de meêste schepen een bezaentuug.

## Zie ok
* Plaetjes van de verdronke vissers op Arnehistorie.com
* Plaetje van wrakhout dat in Vlissienge wor binnengebracht op Arnehistorie.com
* Stikje in het Reformatorisch Dagblad in 1984, zestig jaer nae de ramp
Nelson Mandela

**Nelson Rolihlahla Mandela** (18 juli 1918 - 5 december 2013), geboren as **Rolihlahla Mandela**, was een Zuud-Afrikaâns anti-aparteidstrijder en voormaelig president van Zuud-Afrika van 1994 tot an 1999.
Um eeij de Nobelprijs gewonnen, omdat um 27 jaer lang vast zat in de gevangenis, om de zwarte inweuners te bevrieden en de apart'eid af te schaffen.

## Jeugd
Um werd geboren in Mvezo, en groeide op in Qunu, een klein durp ginder bie Mthatha in de Oost-Kaap. Als voornaem kreeg um de naem Rolihlahla, dat in de taal van de Xhosu 'de tak van een boom trekken' betekent en daar ook wel de  betekenis 'lastpost' heeft. Um is een lid van de Ixhiba-stam, familie van de koninklijke familie Thembu, die toentertied heerste over de regio Transkei. Zijn vader was stamhoofd Gadla Henry Mphakanyiswa. Zijn moeder Nosekeni Fanny was echtgenote nummer drie van zijn vader. In totaal had zijn vader vier echtgenotes, bij wie hij vier zonen en negen dochters kreeg. Mandela's familie leverde vroeger adviseurs aan het hof van de koning. Zijn vader was een van hen.Mandela was het eerste lid uit de geschiedenisse van z'n familie dat naar school ging, iedereen op school kreeg van de lerares een Iengelse naem, en Rolihlahla kreeg de naem Nelson.

## Vrie'eid voo iedereên
In 1944 sloot um zich aan bie 't African National Congress (ANC) tegen de macht van de blanke etnische mindereid. Um werd advocaet en probeerde net as Ghandi geweldloos actie te voeren.

De acties van het ANC an gin effect en het ANC wier in 1960 verboden, dideur stichtte en leidde Mandela de militaire tak van 't ANC, *Umkhonto we Sizwe*.

## Gevangenschap
Nelson Mandela verbleef van 1964 tot 1982 in de gevangenis op Robbeneiland. De gevangenen op het eiland werden gedwongen tot arbeid in een plaatselijke kalkgroeve, als men zich wilde wassen moest dit gedaan worden met koud zeêwater. De cel van Mandela was slechts 2,4 bie 2,1 meter en slapen moest hij doen op een slaapmat.Tijdens z'n hevangenschap werd de situatie in Zuud-Afrika door verschillende wereldleiders besproke'n.Um werd een symbool van mensenrechten en kreeg wereldwijde bekendheid.
## Anti-Westers?
Mandela was tegen d'n NAVO-interventie die leidden toet d'n Kosovo-oôrlog in 1999. Um noemde 't 'n po'ing van machtige staeten om d'n 'ele waereld te beheêrsen. In 2003 sprak um zich uut tegen de plannen van de Vereênigde Staeten en 't Vereênigd Konienkriek om Irak binnen te vallen. Um omschreêf 't as 'n tragedie en um zei dat de Vereênigde Staeten meêr verschrikkelijk misdaeden ao begaon den welk aor land. Referend an 't an 't eind van de Twidde Waereldoôrlog  werpen van atoômbommen op Japan. In 1999 besloôt Mandela om z'n eihe niet opnieuw verkiesbaer te stellen as president. Um werd opgevolgd door Mbeki.
Sluus (waeterwerk)

Een **sluus** is 'n waeterwerk om bevobbeêld scheêpen te transporteren nae een waeter mie een aore waeterstand. Mae d'r bin ok zogenaemde spuisluuzen, die bin alleen bedoeld om waeter uut een polder nae buuten te kriegen.
1809

**** is 'n jaer.

## Gebeurtenisse
* Ou- en Nieuw-Vossemaer wiere gescheie. Lodewijk Napoleon besloôt 't gebied weer noe de Wulleminapolder bie Goes leit in te polderene.
* jannewari - Groôte waetersnoôd in het rivierengebied eist meer as 200 slachtoffers.
* 30 juli - Een Iengels leger land op Walchern voe de zoôgenaemde *Walchernexpeditie*. De slag bie Veere begon.
* 13 auhustus - Bombardement van Vlissienge deu Britse troepen. 335 doôden.
* 16 auhustus - Kustbatterieje Margarethapolder te Terneuzen wor beschote deu een Brits fregat. 23 doôden.

## Gebore
* 12 feberwari - Abraham Lincoln, de laetere president van de Vereênigde Staeten

## Bouwwêrreken

Maastricht - rijksmonument 27541 - Spilstraat 9 20100524.jpg|*Woonuus*, Maestricht
Breda

**Breda** is 'n gemeênte en stad in de provincie Noord-Braebant. De gemeênte ei 189.000 inweuners, de stad 154.000.

't Leit in het wes'n van Braebant. Breda 'eit 'n ouwe binnenstad mie vee wienkels weera ok vee Zeêuwen komme. 'n Bekend gebouw is de Groôte of Uuze Lieve Vrouwekerke. De kriegsmacht 'eit 'n belangrieke rol gespeelt in de geschiedenisse van de stad. Nog aoltied is 'ier de KMA gevestigd. 'n Bekende waeterpoorte in Breda is 't Spanjaerdsgat.

Breda is nae Eindhoven en Tilburg d'n derde stad van Braebant en de negende gemeênte van Nederland.

Breda is in 1997 vergroôt mit de gemeênten Prinsenbeek en Teteringen en mit de plekken Bavel en Ulvenhout.

## Bekende inweuners
* Vaoder Abraham, zanger
* Paul van Buitenen, amtenaer en politicus
* Klaas Dijkhoff, ongernemer en politicus (raedslid)
* Hans van Mierlo, journalist en politicus
* Ruth Peetoom, predikant, politicus en bestierder

## Lienks nae buten
* Gemeênte
* Plaatsengids
* AlleCijfers
Caïro (stad)

**Caïro** is de oôdstad van Ehypte, gelegen an de Nijl en telt ruum 10 meljoen inweuners. Het is de groôste stad van Afrika en de Arabische wereld. As gevolg van de revoluties in de Araobische wereld wier 't  ok onrustig in Ehypte. As eerste mos de president van Tunesie 't veld ruume, nie vee laeter 'evolgt deu Mubarak van Ehypte in feberwari 2012. De protes'n opt Tahrirplein in Cairo wiere over de eêle weareld aedemloôs 'evolgt. In vee lan'n wiere in verkieziengen 'ehouwen, die vee 'ewonnen wiere deu de Moslimbroederschap, zoas in Ehypte. Echt vee democraotischer wiere de lan'n nie. Vaek wiere ze vijandiger richting 't Wes'n en Israël, en de Araobische Lente wor deerom ok we de Araobische winter 'enoemd deu critici. Ehype bevobbeêld ao vrede 'esloten mee Israël, mae de Moslimbroederschap wast deer nie mie eêns. Ok de meerdereid van de bevolkieng nie, dus in die zin ister we spraoke van democraotie. Tehenwoôrdige leider van het land is Generaol Sissi. Um eit Morsi ofgezet.

Het tehenwoordige Caïro is in het jaer 969 deu de kalief Al-Moe'ies gesticht.
Streekmuseum De Meestoof

** Streekmuseum De Meestoof** is een museum, gevestigd in het ouwe raeduus van Setalland. Streekmuseum *De Meestoof* is opgericht in 1973. Nae de samenvoeging van de Toolse gemeênten was er voo het ouwe raeduus in Setalland nog gin bestemming. Het idee kwam om 'ier het culturele erfgoed van Tole en laeter ok van Flupland te exposeren. In de loôp van verscheie jaeren is het oôdgebouw uutgebreid mee 3 schuren en een Noors 'uusje.

## Lienks nae buten
* Website van het museum
De Burghse Schoole

**De Burghse Schoole** is een museum an de Kerkstraete in Burg. De Burghse Schoole is een authentieke schole uut 1845, wat in 1992 geopend is as museum.
Het 'eit drie expositieruumtes. Allereerst een authentiek klaslokaâl anno 1920, vadder een lokaâl voo wisselexposities en een lokaâl ingericht mee as thema de Karolingische Ringwalburg, die achter het museum ligt. Ok bin archeologische vonsten te ziejen van de Kop van Schouwen.

## Lienks nae buten
* Website van het museum
Brouws Museum

Het **Brouws Museum** is een museum an de haevene in Brouw. Het Brouws Museum laet aolle aspecten zieje van de relâtie van Brouw mie de zeêvaert. In het museum bin authentieke scheêpsmodellen, maritieme schilderiejen, topogrâfische kaerten, paskaerten, prenten en nautische instrumen'n.

## Zie ok
* Website van het museum
Fruitteeltmuseum

't **Fruitteeltmuseum** is een museum in Kapelle over de geschiedenisse van de fruitteelt mie een eihe museumtuun. In de tuun groeie onheveer 170 ouwe appel- en pereboômrassen. Het museum beschikt ok nog over een werkende veiliengklokke. Vadder 'eit een museum een eihe café, waara je wat kan drienke.

## Lienks nae buten
* Website van het museum
Goemanszorg

Het **Museum Goemanszorg** is een museum in Dreister in een gerestaureerde 18e-eêuwse boerderieje. In het museum is een compleet ingerichte boerenuus van rond 1900 te ziejen mie een deftig vooruus, authentieke kelder, een bèstee, een keuken en een opkaemer. Rondom het museum is een prachtige tuun aangeleid mie ouwe landbouwgewassen, kruujen en 'oôgstamfruitboômen.
De grote schure leit vol wèrktuugen uut de vlas- en meekrapteelt.

## Lienks nae buten
* Webstek van 't museum
't Vlasschuurken

Het **Museum 't Vlasschuurken** is een museum in Koewacht over de vlasteelt in een Zeêuws-Vlaemse zwingelstal.

## Zie ok
* Website van het museum
De Schotse 'Uuzen

**De Schotse 'Uuzen** bin een antal monumentaele 'uuzen en een museum in het stadje Ter Veere. De 'uuzen 'erinneren an de invloed van Schotland op het Zeêuwse plekje. Onder invloeden vant adellijke eslacht Van Borssele uwde Wolfert VI van Borssele in 1444 de Schotse kôningsdochter Mary Stuart, dochter van Jacobus I van Schotland. Deurda ut in 1541 de staepelplaet van Schotse wol in de 'Olland wier, kwam de plaets toet grôte bloeie. 't Staepelcontract, een verdrag tussen Karel V, heer van 'Olland en de Schotse keuninge leidde toet de vestigieng van un grôte Schotse kôlônie in de kleine haevenstad. In 1600 wère 300 van de 3000 inweuners Schots en zie bezaeten in hun "Lord Conservator", een deur de Schotse keuninge benoemde bestuurder, een eige notaoris, ouwerlieng, politieagent en rechter. In dun tiet van vo de machtenscheiding konde dizze functies nog verênigd oôre. De Lord Conservator droeg as têken van zun waerdigied een ovale zilveren plaete mee de Schotse distel, de koningskroon en ut motto van de Orde van de Distel "Nemo Me Impune Lacesset". Di onder ieng een kleiner schildje mee een afbeêldienge van Sint-Andreas en zun andreaskruus. Un dergelieke plaete oôr in Veere bewaert. In de Tachtigjaerige Oorlog wier Veere Spaensgeziend, toet in 1572 op 4 meie een groepe Geuzen vo de poorten stoenge en de Inname van Veere binnen eên dag een feite was.

De Schotten waere in een biezonder privilege vrie esteld van de accijnzen op bier en wijn en mogte van 1613 tot 1795 in un eige erberge an de Wijngaardstraat goedkoôp drienke. Dur was oôk een Schotse, presbyteriaanse, kêrke wi in de rite van de Schotse staetskêrke wier evolgt en in 't Engels wier epreêkt. Men andelde in Schotse wol. De scheêpen brochte dekpannen, laeken, tuunbouwprodukten en waepens trug ni Schotland.

*Het Lammeken* (Kaai 25) kreeg in 1539 z'n karakteristieke gevel. Het pand dankt z'n naem aan het lam op de gevelsteên. De naem verwiest nae de 'andel in wol. De 'uuzen wiere rond 1880 van de sloôp gered deu liefebbers van monumentaele 'uuzen en wiere zo'n bitje de eerste rijksmonumen'n van het land. De openieng van het museum wier in juni 1950 verricht deu mr. H.J. Reinink, Secretaris-Generaol van OK&W. In 2013 leek het museum te verdwienen as gevolg van het stopzetten van subsidie, mae in november was dit van de baen.

De Schotse 'Uuzen bin rieksmonumenten.

## Lienks nae buten
* Website van het museum
1880

**** is 'n jaer. 

## Gebeurtenisse
* 1 jannewari - Er wor begonne mie de anleg van het Panamakanaol
* 27 jannewari - Thomas Edison ontvangt octrooi op de gloeilampe.
* 20 oktober - Den Vrieë Universiteit Amsterdam wor op'ericht.

## Bouwwêrreken

Bibliotheek Leeuwarden 03.JPG|*Beurs- en waeggebouw*, Leêuwarden Thomas Adrianus Romein
Aqua1.jpg|*Artis-Aquarium*, Gerlof Salm
Oudenbosch Basilica04.JPG|*[[Basiliek van de H.H. Agatha en Barbara|Basiliek Oudenbosch]]* (1880) P.J.H. Cuypers en G.J. van Swaay
Sturm van 5 december 2013

De **sturm van 5 december 2013** (ok wê *Bodil* of *Xaver* genoemd) was een zwaere sturm die gepaerd ging met 'oôge waeterstanden. Onger meer de Oôsterscheldekerieng ging dicht. In de noôrdelijke provincies ginge schoôlen dicht en aol het treinverkeer wier stilgeleid. In Iengeland gieng d'n Thames Barrier dicht.

De sturm hieuw 'uus in Zeêland en de rest van 't land, vooral in 't noôr'n. De zwaerste windstoôt in Nederland was 137 km/u en wier gemeten in Stavoren. Ok in het binnenland wiere zwaere windstoôten gemeten. In Schotland wiere vee zwaerde windstoôten gemete, en viele ok slachtoffers. Bie vuuftigduuzend mensen viel de stroôm uut. Rond 14:40 trok een koufront Nederland binne via de Waddeneilan'n en daelende de temperatuut tot korte bie het vriespunt. 

An de Zeeweg in Katwijk bin meerdere gevels van 'uuzen ingestort deu de sturm.

## Zie ok
* Sturm van 28 oktober 2013
Historisch museum De Bevelanden

Het **Historisch museum De Bevelanden** is een museum in Goes over de geschiedenisse van Noôrd- en Zuud-Beveland.

Het museum zit in een voormaelig kloôster, dat ok lange tied as weesuus dienst gedae 'eit. In het museum bin permanente tentoônstellingen over de burgerwacht en het schuttersgilde, inpolderingen en overstroômingen, het weesuus, de stad Goes en Bevelandse klederdracht.

## Zie ok
* Website van het museum
2000

**** is een jaer.

Op andere kalenders:

## Gebeurtenisse
* 1 jannewari - Lood'oudende benzine worre in de lidstaeten van de Europeêse Unie officieêl verboden.
* 13 meie - 'n Vuurwerkramp legt in Enschede 'n complete weunwiek in d'n as en kost 23 doôdelijke slachtoffers.

## Gesturve
D'r valle in dit jaer 35 verkeersdoôden in Zeêland.
Thames Barrier

D'n **Thames Barrier** is 'n waeterkeêring in d'n rivier d'n Thames in Iengeland, 't moet Londen tehen overstromingen beschermen. Nae de Oôsterscheldekering is de groôste sturmvloedkering op de waereld.
Wanneer 't waeter 'oôg stit dan gaet d'n keêring dicht, het lest tiejens de sturm van 5 december 2013.
African National Congress

't **African National Congress** is den groôste politieke partie van Zuud-Afrika. 

In 1994 wier den partie den groôste bie de eêste algemeêne verkieziengen. 

Nelson Mandela wier toe president vant land. 

Laetere presiden'n vant ANC waere o.a. Thabo Mbeki, Jacob Zuma en Cyril Ramaphosa.

## Lienks nae buten
* Britannica
* Weet
5 december

**5 december** is d'n 339e of 340e dag (bie een schrikkeljaer) van 't jaer.
Op deêze daotum 'ore traditioneel Sinterklaos gevierd.

## Gebeurtenisse
* 1791 - De Oesteriekse  componist Wolfgang Amadeus Mozart sturft.
* 2013 - De voormaelige president van Zuud-Afrika Nelson Mandela overliejd.
* 2013 - Sturm van 5 december 2013.
Zimbabwe

**Zimbabwe** is een land in zuudelijk Afrika mie 15,2 meljoen inweuners (2022) op een oppervlak van 391.000 km² (39 inw./km²).

Den 'oôdstad is Harare.

Toet 1980 wast officieel een Britse kolonie mie de naemen:
* Zuud-Rhodesië (toet 1964)
* Rhodesië (toet 1970)
* Rippebliek Rhodesië (toet 1979)
* Zimbabwe-Rhodesië (toet 1980)

In 1965 verklaerde Rhodesië z'n eige ienzijdig onafankeluk.

Van 1964 toet 1979 was Ian Smith premier (reheriengsleider).

Van 1980 toet 1987 was Robert Mugabe premier (reheriengsleider) en van 1987 toet 2017 president (reheriengsleider).

Sins 2017 is Emmerson Mnangagwa president (reheriengsleider).

## Lienks nae buten
* Landenweb
* Britannica
* World Factbook
* City Population
* AlleCijfers
* Klimaatinfo
* World Meteo. Org.
* IsGeschiedenis
24 juni

**24 juni** is d'n 175e of 176e dag (bie een schrikkeljaer) van 't jaer.

## Gebeurtenisse
* 1340 - D'n Iengelse vloôt verslaet de Franse vloôt bie Sluus.
* 1948 - De Sovjet-Unie blokkeêrt Berlijn. Westerse lan'n beginne een lochtbrugge.
Veêrdienste van Veere nae Kamperland

De **veerdienste van Veere nae Kamperland** was een dienst van de Provinciaole Stoômboôtdiensten in Zeêland. In 1923 wiere de veerrechten van Kamperland nae Ter Veere vice versa gekocht van de desbetreffende ambachts'eerlijk'eden.
'Ier gingen lange onger'andelingen an vooraf omdat ze eerst een bedrag van 7500 gullen wilden voe de verkoop van het recht. Uuteindelijk koos de provincie voe het 'uren van het recht voe 30 jaar.
Vanof 1 juni 1924 start de nieuwe veêrdienste mie de motorboôt Juliana en as reserve een zeilboôt mie butenboordmotor.

In 1930 komt de Zuidvliet nae het veer. Schipper is M.N. Minneboo, ofwel ‘Meindert van het booôje’ zoas um op Noord-Beveland bekend stong. Op 26 meie 1953 liep de Zuidvliet vast mie een onweersbuuje. Reddiengboôt Maria Cornelia Blankenheim van station Veere kon de veerboôt weer vlottrekken.

In feberwari 1956 liep de Zuidvliet ok vast mae dan in het ies, dezelfde reddingboot kwam dit keer ok te 'ulp en vervulde zelfs de taek van veerboôt laeter die dag deur nae Kamperland te vaeren mie passagiers.

Op 27 oktober 1961 werd de Veersegatdam opengesteld voe verkeer en wier de veêrdienste van Veere nae Kamperland opgeheven.

## Zie ok
* Veêrdienste van Krunige nae Perkpolder
* Veêrdienste van Vlissienge nae Bresjes
* Veêrdienste van Wolfersdiek nae Kortjeen
* Veêrdienste van Zurrikzeê nae Kats

## Lienks nae buten
* Veêrdienste van Veere nae Kamperland op www.psdnet.nl
Ramp mie het s.s. Cornelis

De **ramp mie het s.s. Cornelis** was een scheepsramp op 16 oktober 1922, wibie 23 zeêmannen verdronken. 12 van die 23 kwamme uut Terneuzen. De *Cornelis*, mie as tuushaeven Terneuzen, was eigendom van de in Terneuzen gevestigde rederieje A.C. Lensen, in die tied een van de belangriekste werkgevers in de stad. Op vriedag 27 oktober bin 6 bemanniengsleden in het Zweedse Öregrund begraeven. Ienkele aore bemanningsleden bin begraeven in Zweedse kustdurpen in de buurte. De meêste lichaemen bin nooit teruggevonden. De toedracht van de gebeurtenissen op de *Cornelis* is ok nooit 'emae duudelijk geworren. 

In 1991 vind een duikexpeditie plaes nae het wrak. Laeter in de jaeren '90 is in Öregrund een monument opgericht voe de ramp. Pas op 13 november 2009 is op de zeêdiek an de Scheldeboulevard in Terneuzen een gedenkteken ont'uld. In dat jaer is er ok een boek verscheene over de ramp.

## Lienks nae buten
* De ramp mie de Cornelis op www.terneuzen.com
26 oktober

**26 oktober** is d'n 299e of 300e dag (bie een schrikkeljaer) van 't jaer.

## Gebeurtenisse
* 1869 - Bie Goeree vergaot een Scheveniengse vissersschuut mie 6 doôden.
* 2013 - Een zeventienjaerig meisje uut Tole sturft nae complicaoties die ze kriegt bie de maezelen. Het meisje is het eêrste dat komt te overliejen bie een uutbraek van maezelen in 2013.

## Noôten
28 oktober

**28 oktober** is d'n 301e of 302e dag (bie een schrikkeljaer) van 't jaer.

## Gebeurtenisse
* 1830 - Publicaotie van een ontwerp-grondwet voo een onafankelijk België. 
* 1830 - Generaal Daine vertrekt mee het Maesleher uut Maestricht. 
* 2013 - Sturm van 28 oktober 2013. Vee schae, mae vooral in 't noor'n van Nederland. Er valle drie doôdelijke slachtoffers.
Sint Lievensmonstertoren

De **Sint Lievensmonstertoren** of **Dikke toren** is d'n toren van Zurrikzeê. D'n toren is 62 meter 'oôge. De bouw van de toren begon in 1454. Ontwerper was de Mechelse bouwmeêster Andries Keldermans. 

Angenomen wordt dat het wêrk an het fundament zo'n vuufentwintig jaer in beslag 'eit genomen. De stadsbrand van 1466 zurgende voo vertraeging. De omvang van de voet van de toren is 16 x 16 meter (inclusief de steunberen 24,5 bie 24,5 meter). Ter vergelieking: de voet van de 'oôgste kerktoren van Nederland, de steunbeerloôze Domtoren in Utrecht, meet 19,5 bie 19,5 meter.
Omdat de bouwpit gin schae mocht veroorzaeken an de kèrke wier de toren niet an de kèrke vastgebouwd. De toren is opgetrokken mie ienkele meljoenen baksteênen. 

De buutenkante van de toren wier bekleêd mie diere netuursteênen. De kleine witte blokken van kalksteên komme uut de streek ten noôr'n en oôs'n van Brussel. Deze steên wordt Braebantse witte arduun genoemd. In een periode van onheveer 30 jaer kwam de toren in tehenwoordihe vurm gereêd, dat wil ze'n tot de eerste omloôp. Rond 1510 wier de bouw gestaekt, het geld was op. Angenomen word dat de toren ongeveer 130 meter 'oôg 'ao moeten worre en 'ao dirmee de 'oôgste toren van Nerderland gewist. In de loôp van de tied verloor de toren vee van z'n versieringen en in de 19e eêuw dreigende zelfs ofbraek. 

In de nacht van zaeterdag 6 op zondag 7 oktober 1832 brak d'r brand uut in de kèrke, die reddeloôs verloren ging. De brand wier tot in Zeêuws-Vlaenderen gezieje. D'n toren bleef behouwe. In de Tweêde Wereldoôrlog reakte de toren wè beschaedigd deu geallieerd vuur vanof het al bevrijdde Noord-Beveland. Die proberende te voorkommen da-a de Duutsers d'n toren as uutkiekpunt konne gebruuke.

De Sint Lievensmonstertoren is een rieksmonument.

## Zie ok
* Lieste mee 'oôgste gebouwen op Schouwen

## Lienks nae buten
* Stikje op www.zierikzee-monumentenstad.nl
Groôt 'oôd

Het **Groôt 'oôd** ('Ollans: *Zuiderhoofd*) is een paeloôd in zeê bie Wasschappel an de Wasschappelse Zeêdiek. Het Grôôt 'oôd in de tehenwoordige vurm is gebouwd in 1906/1907. 

## Geschiedenisse
Voo dit 'oôd wier gebouwd waere d'r aol pael'oôden op dizze plekke. Op de nauwkeurige landmeêtkundige kaerte van de gebroeders Hattinga uut 1754 stit op de plek weera de 'oôge duunen aan de zuudkante van de dijke beginnen een in zuudwaertse richting gebouwd paeloôd mie de naem *Cassiershoofd*.
Op de eerste kadastrale kaerte van Wasschappel uut 1818 stit het Cassiersoôd in zuudwestelijke richting mie 'alverwege een zuudwaertse uutbreiding, zoôdat de vurm van een Y is ontstaen. Dit Y-vurmige paeloôd stit ok nog angegeven op een kaerte uut 1828. In maerte 1861 wordt de verlengieng van het paeloôd anbesteed. Dit was van eiken gemaekt en was begin 20e eêuw 'emae verrot. In 1906 wordt een nieuw paeloôd gebouwd mie een heimachine vanof het waeter. De diekwèrkers van Wasschappel waere di nie blie mee. Aolle paelkoppen van dat nieuwe paeloôd wiere afgedekt mie een gietiesdere muste. Het paeloôd was wè anmerkelijk smaller dan d'n vorigen. Het plankier was 2,80 meter breêd tussen de paelenrijen, wel weer op een 'oôgte van 1,70 meter boven het gemiddelde 'oôgwaterpeil. Deu de anwezige steênstort in en rond het ouwe Plankiers'oôd  kon dit nieuwe 'oôd niet op de zelfde plek worre gebouwd mae most een antal meters zuujelijker gebouwd worren.

In de Twidde Wereldoôrlog is er vee schae an het 'oôd gekommen. Nae d'n oôrlog is het deu een annemer van buten Wasschappel 'ersteld. Het plankier wier nae d'n oorlog nie meer angebracht. In oktober 1958 verdronk de vuuftienjaerige Wim Joziasse uit Wasschappel, toen um dei een golf van het 'oôd wier geslogen. In de jaeren '80 wier voe de veilig'eid een relieng angebrocht. In 2011 wier het 'oôd 'ersteld en kwam het planker weer vrom. Annemer De Klerk uut Wèrkendam 'eit dat gemaekt.

Het Groôt 'oôd inspireerde Krijn Faasse tot het volgende lied:

:Dih komme 'k waarachtig
:In 't jaer twêêentachtig
:In 't zuu'en een keer over d'n diek
:Toen viel toch m’n ôôge
:En ’t bleef amper drôôge
:Op ies, dih ‘k mee vreugde nih kiek'
:Wan 't Grôôt 'ôôd is emaekt moe je wete
:'t Is nog mooier a ’t ooit ei ewist
:Iederêên ken toet ’t ênde noe lôôpe
:En dat eh me toch jaeren emist

## Lienks nae buten
* Meer informaotie op de website westkapellecultuurbehoud.nl, geschreven deu Ko Gabriëlse
Herberg de Ring van Dreischor

**Herberg de Ring van Dreischor** (vertaeling:* 'Erberg de Rieng van Dreister*) is een 'erberg in de fraâie rieng (nummer 22) van het Schouwse durpje Dreister. Het 'uus dateert uut 1796, dat jaertal is ok angebrocht mie muurankers op de voorgevel. Het 'uus is onger nummer 11178 ingeschreven as rieksmonument sins 1966. Het is een leeg 'uus mie een schilddak. Het 'eit mar een verdieping. Biezonder bin de wc's, die bin volgens zeh'n ofkomstig uut de Ridderzael. 

## Lienks nae buten
* Website van de 'erberg
* Inschrieving in het Rijksmonumentenregister
Oud Grifformeerde Gemeênte van Staevenisse

De **Oud Grifformeerde Gemeênte van Staevenisse** is een bevindelijk grifformeerde kerkelijke gemeênte in het Toolse durpje Staevenisse. De gemeênte 'eit tussen 800 en de 1000 leden.

De Afscheiding van 1834 kreeg in Staevenisse gin anang gevonden, 'oewel de Zeêuwse *Vaoder der Afscheiding*, ds. H.J. Budding wè op Tole voorging. Ok ds. P. van Dijke van Flupland preekte as oefenaer al in 1842 in Smerdiek. Naedat um predikant wier in 1851 schient um ok in Staevenisse te 'en gepreekt, weera in 1855 een "Ledeboeriaense" gemeênte ontstong. In dat jaer kocht Marinus Luijk een 'uus dat um tot kerkje liet inrichten. 

Nae de doôd van Ds. Bakker in 1885 wier de Oud Grifformeerde Gemeênte, zoas ulder zich noemende, een zelfstandige gemeênte. Aol die tied bleef het kerkje particulier bezit van ouwerling Luijk en nae z'n overliejen in 1869 dat van zijn weduwe, Maatje Heijboer. In 1905 verkocht 'ur het kerkje an de gemeênte. In 1906 wier Lin Potappel diaeken van de gemeênte, op 24-jaerige leeftied. Sins de gemnte zelfstandig was, kwamme doômenees as ds. B. Sterkenburg uut Alblasserdam, ds. N. Wedemeijer uut Den Haeg, ds. K. Werner uut Leiden, ds. P. van der Heijden uut Kampen, oefenaer J. Mijnsbergen uut Rotterdam en sins de twintiger jaeren ds. J. Fraanje uut Barneveld (van de Ger. Gem.).Op 9 dec. 1936 wier een nieuwe kerk deu ds. Fraanje in gebruuk genomen. Toe ds. Fraanje in 1948 was overleeje, kwam ok ds. B. Toes van de Oud-Geref. Gemeênte te Kinderdiek (toe ok nog een vrieje gemeênte) er preken. Jaerenlang was ouwerling Potappel de leidende fihuur in de gemeênte totdat um op 1 feberwari tiejens de waetersnoôdramp van 1953 verdronk. De aore ouwerling J. W. Slager nam toe de leiding over. In totael kwamme d'r uut de kerkelijke gemeênte 88 leden om het leven.

Op 30 jannewari 1962 sloot de gemeênte zich an bie het kerkverband, de Oud Grifformeerde Gemeênten in Nederland. Slager wier doômenee en op 23 feberwari 1962 deu Ds. J. van den Poel uut Ede as predikant in z'n eihe gemeênte bevestigd. In augustus 1965 vertrok Slager nae Riessen. Drie jaer laeter kreeg de gemeênte weer een predikant in ds. J. van Prooijen, op 15 meie 1968 gekommen van Grafhorst. Op 15 augustus 1969 nam de gemeênte een orgel in gebruuk, angekocht van de Geref. Kerk te Nieuwerkerk an de IJssel. Tot die daotum wier de gemeêntezang nog aoltied ingezet deu een voorzanger. Voggens de ciefers van de Volkstelling van 1960 telde Oud Grifformeerde Gemeênte van Staevenisse in dat jaer 509 leden.

In 1979 komt doômenee Schinkelshoek nae Staevenisse. In 1981 overliejd deêze doômenee. Pas in 2004 komt er weer een doômenee, naemelijk ds. G. Gerritsen. Die vertrekt in 2008 weer nae Salford. In de tied van ds. Gerritsen wordt het kerkgebouw uutgebreid mee een antal vergaederzaelen. In 2011 neemt ds. T.L. Zwartbol een beroep an nae het durp. Zwartbol kwam uut Wekerom.

## Doômenees

## Lienks nae buten
* Oud Gereformeerde Gemeenten in Nederland
* Dominees
* Reliwiki
Kuuroord De Schouw

**Kuuroord De Schouw** is gevestigd in het voormaelig ziekenuus van Noordgouwe. In 1902 wier het streekziekenuus van Schouwen-Duveland in Noordgouwe gevestigd. In 1943 wier nog een stik an het gebouw gezet, mae nae 1953 vertrekt het ziekenuus nae Zurrikzeê. De verlaete gebouwen kregen een 'erbestemmieng as kuuroord, wa-a landelijke bekendeid geniet.

## Lienks nae buten
* Website van 't kuuroord
Nieuwe Bogerdstraet 1

**Nieuwe Bogerdstraat 1** is een rieksmonument in Zurrikzeê. Sins 1966 stit het 'uus op de liest mie as nummer 40784. D'r is noe gevestigd een schooneidssalon.

## Lienks nae buten
* Website van de ongernemer in het pand
Vrouwestraet 7

**Vrouwestraet 7** is een rieksmonument in Vlissienge uut 1629. Sins 1966 stit het 'uus op de liest mie as nummer 37803.
Rieksmonument

Een **rieksmonument** (Ollans: *rijksmonument*) in Nederland is (meestal) een bouwwèrk, of het restant divan, wa-a van algemeên belang is weges de cultuur'istorische waerde. Een formele aanduuding is: 'beschermd monument as bedoeld in de Monumentenwet 1988'.

Tot 2012 most een monument vuuftig jaer of ouwer weze. Per 1 jannewari 2012 is dit criterium vervallen. Nederland telt ca. 61.000 rieksmonumenten.

## Plekken mie de meêste monumen'n
Een overzicht van de plekken mie de meêste inschrievingen in 2011.

## Noôten
Gravensteên

Het **Gravensteên** of **De steên** is het ouwe gerechtsgebouw van Zurrikzeê. Tot 1923 was 't in gebruuk as 'uus van bewaering. De steên is een rieksmonument. 

In 1358 wier begonnen mie de bouw van een gerechtsgebouw op de plek weer-a het noe stit. 165 jaer laeter was dat in verval geraekt en toe wier beslote een nieuw 'uus neer te zetten. De bouw duurde van 1524 toet an 1526. Het ontwerp kwam van de Antwerpse bouwmeêster Harman van Aecken. 

Op de tweêde verdieping en de zolder wiere de misdaedigers opgesloten. D'r bin nog vee inscripties te ziejen, wivan de ouwsten uut 1577 dateert. 'Ier zatte bevobbeêld ok Duunkerker kaepers opgeslote. In 1784 was Jan Machielse van der Made de lesten die voo de steên wier opgehangen.

## Lienks nae buten
* Stikje op www.zierikzee-monumentenstad.nl
Markt 7 (Veere)

**Markt 7** is een rieksmonument in Ter Veere geliek nessens het stad'uus. Het 'uus 'eit een trapgevel en mie muurankers wordt het jaertal 1579 weergegeven. De achtergevel is nog meêst van 'out. De luuken bin geel-roôd geverfd. Het is geregisteerd as rieksmonument mie as nummer 36935. An de voorkante zit een kelderluuk.

## Lienks nae buten
* Stikje op de site www.rijksmonumenten.nl
De Beurs (Vlissienge)

**De Beurs** an het Beursplein in Vlissienge is gebouwd in 1635 in renaissancestijl, op de plek van een ouwer beursgebouw uut 1540. 

De gemeênte verkocht het in 1881 an een particulier. Van 1923 toet an 1927 was het opnieuw van de gemeênte dirnae wier het geschonken an de Vereniging Hendrick de Keyser, tot noe nog altied eigenaer.

Tot 1880 was de benejeverdieping een open galerieje mie langs de straetkant een colonnade. Noe is het een restaurant. De voorgevel is voorzieje van de waepenschilden van Zeêland en Vlissienge.

De Beurs is een rieksmonument.

## Lienks nae buten
* Website De Beurs
Turfkaai 11 (Goes)

**Turfkaai 11** is een rieksmonument an de Turfkaai in Goes. Restaurant Karel V is d'r in gevestigd. Bie een stadsbrand in 1554 wierde de 'uuzen an de Turfkaai in de as geleid. Turfkaai 11 wier direct dirnae 'erbouwd. De bouw'eer was Job Willemsz Goeree. Het 'uus is in eigendom bie de Vereniging Hendrick de Keyser.

## Lienks nae buten
* Stikje op de site van Vereniging Hendrick de Keyser
Lieste mee 'oôgste gebouwen op Schouwen

Dit is een lieste mee de hoôgste gebouwen op Schouwen.

## Zie ok
* Lieste mee 'oôgste gebouwen in Zeêland
Metslawier

**Metslawier** (Fries: *Mitselwier*) is 'n durp in de gemeênte Noôrdoôst-Friesland (vooheen Dongeradeel) in Friesland met 880 inweuners (2022).

## Bekende inweuner
* Balthasar Bekker (1634-1698), theoloôg en doômenee

## Lienks nae buten
* Plaatsengids
* AlleCijfers
Jouswier

**Jouswier** (Fries: *Jouswier*) is 'n durp mie 40 inweuners (2023) in de gemeênte Noôrdoôst-Friesland (vooheen Dongeradeel), provincie Friesland.

De Friese dichter Anders Minnes Wijbenga (1881-1948), verwoordde 't durp en omgeving in ongerstoond gedicht

## Lienks nae buten
* Plaatsengids
* AlleCijfers
Anjum

**Anjum** (Fries: *Eanjum*) is 'n durp in de gemeênte Noôrdoôst-Friesland (vooheen Dongeradeel), provincie Friesland. Anjum leit  op ongeveer 2,5 km van de voormaelige Lauwerszeê en 12 km van het stadje Dokkum. Nae verluud is het durp al zo'n duuzend jaer oud. Anjum telt een kleine 1.200 inweuners (2022). In de jaeren vuuftig weunden d'r nog ruum vuuftien'onderd man.

Anjum was van 1913 tot an 1935 eindpunt van het Dokkummer *lokaeltsje*, de spoorlijn die het durp mie Leêuwarden verbong. Het ouwe stationsgebouw stit er nog steeds. In 1997, toe het as pension in gebruuk was, wiere er deu de uutbaetster divan tweê moorden gepleegd. De 'istoricus Han Israëls schreef dirover het boek *Moord in Anjum*.

Bij Oostmahorn leit het vakantiedurpje Esonstad. Esonstad is een quasi-'istorisch stadje, dat tussen 2004 en 2007 wier gebouwd. De naem is ontleend an een nederzetting mie de naem Ezonstad, die in de vroehe middeleeuwen op onheveer dezelfde plek zou 'ebben gelegen.

## Bezienswaerdig'eden

De Michaëlkerk uut 1100, deels gebouwd uut tufsteên.

## Sport
* VV Anjum, voebalvereniging

## Bevolkingsontwikkelieng

## Bekende persoônen
* J.J.A. Ploos van Amstel (1835-1895), predikant in Anjum 1866-1868
* Sipke Huismans (1873-1924), predikant in Anjum 1901-1916

Gebore:
* Menzo Pieter Kingma Boltjes (1880-1934), arts
* Sibe van Aangium (1895-1953), jeugdboekenschriever

## Plaetjes

Dongeradiel Eanjum Moune.jpg|Meule De Eendracht (2007)
080801_War_Memorial_Anjum_NL.jpg|Oorlogsmonument (2008)


## Noôten


## Lienks nae buten
* www.anjumweb.nl
* Plaatsengids
* AlleCijfers
Warga

**Warga** (Fries: *Wergea*) is 'n plekke in de gemeênte Leêuwarden (vooheen Boornsterhem), provincie Friesland, mie 1.900 inweuners (2023).

## Lienks nae buten
* Plaatsengids
* AlleCijfers