open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Californische condor

}

De **Californische condor** (*Gymnogyps californianus*) is een hier uut de orde van de roôfveugels (*Falconiformes*) en de femielje van de hieren van de Nieuwe Waereld (*Cathartidae*). In 't wild leven vriewè hin Californische condors mi omdan ze bieni uutesturven zien deur verhiftigd eetn en de jacht. Vanuut sommihe dierntunen, buvobbeld die van San Diego, heln kweêkprohramma's, winae an ze uutezet worn in 't wild.

## Kenmerken
De Californische condor is de eênihe veugel uut 't heslacht *Gymnogyps*. 't Is een hroôte zwarte hier mie een kaele kop, den onderkant van zen vleuhels is ok bie wit. Der zien mè weinig veugels die an een hrottere spanwiedte ène, de Andescondor (*Vultur gryphus*) is eên van de weinihe. De Californische condor ei wè de hroste spanwiedte van aolle Noord-Amerikaonse veugels. De condor kan ael oud worn, 't is zelfs eên van de langstlevende veugels. Ze worn ouwer dan 50 jaer.

## Verschil ventje en wijfje
De Californische condor is bieni aelemille zwart mie an den onderkant van zen vleuhels drie'oekihe vlek'n of ban'n, die an bie 't ventje overvloediher voekomm'n. De poôten zien hries, de snaevel is ivoôrkleurig en zen oôhen roôdbruun. De jonge veugels zien doenkerbruun hevlekt mie zwart op der kop. Den onderkant van de vleuhels is hries hevlekt in plekke van wit.

't Wuufje is, zoas hewoonlijk bie aolle roôfveugels, kleiner dan 't ventje. De hemiddelde spanwiedte van de veugels lig rond de 2.80 meter en ze kunn'n toet 14 kilo zwaer wehen. 't Hemiddelde hewicht is 8 of 9 kilo.

## Bedreihieng
Eêst kwamm'n Californische condors voe over bieni ael de Vereênigde Staeten, mè in de nehentiende eêuwe namm'n de antall'n sterk of deur voedselverhiftihieng, vernietihieng van der leefhebied en de jacht. In 1987 waeren der nog 22 Californische condors over en iermie wier een broedprohramma inezet. De veugels wiern bie mekaore ezet in San Diego Wild Animal Park en de antall'n namm'n wee wat toe.

In 1991 wiern der voe 't eêst wee Californische condors uutezet in 't wild, een sprong veruut. In november 2007 waeren der wee 302 Californische condors, wivan an der 155 in 't wild leven. Wilde Californische condors zien noe te ziene in den Amerikaonse staet Californië, Arizona en ok wè in 't Mexicaonse Baja California. In de staet Arizona leven ze allaen in de Grand Canyon.

## Habitat
Californische condors ouwen der eihen 't liefst op in hebieden bie laehe vehetaotie as hrassen en korte bompjes, en ok wè hewoon in bossen, vaok coniferebossen. Ze hebruken kliffen of oôhe boômen om der nist in te bouwen. Individuele veugels ouwen een hroôt hebied voe der eihen en vliehen vaok enurme afstan'n tot wè 250 kilemeter om aes te zoeken.
Itâlië

**Itâlië** is een land in Zuud-Europa en lid van d'n Europeese Unie.
In 't Noôrden hrenst 't an Frankriek, Zwitserland, Oôsteriek en Slovenië. De reste van 't land wor omringd deur d'n Adriatische Zeê, d'n Ionische Zeê, d'n Middelandse Zeê en d'n Tyrreênse Zee. De eilan'n Sicilië, Sardinië en Elba en een antal kleinere eilan'n be'ore ok bie Itâlië.
Den oôdstad van Itâlië is Rome, die stad ei zo'n 2 miljoen inweuners. Aore belangriek steê bin Milaen, Turien, Bologna, Palermo, Venetië (ok we 't Zeêland van't zuujen enoemd) en Napels.

## Inweuners
Itâlië eit zo'n 57 miljoen inweuners. Vanaf de jaoren 90 daolde het aotal inweuners deurdat 'r minder huus ebore werre dan dat'r mensen overleê. De leste paer jaore groeit d'n bevolking weer deurda er mensen van buuten Itâlië binnenkommen.

## Heschiedenisse
Itâlië heit een lange heschiedenisse. Bekend is ’t ouwe Rome, rond ut begin van de jaertelling was dit de grooste stad ter wearelt. Nea de val van Rome kwamme stadssteaten as Venetië in Genua op. In de vroege Middeleeuwen bloeiende hier de kunst in de wetenschap. Deerna trad verval in. Pas in de 19e eêuw wier ’t land een eenheid zoas da’ men die noe kenne. In de jaeren '20 kwam Benito Mussolini an de macht in het land. Mussolini koos in de Tweêde Wereldoôrlog de kant van Adolf Hitler. Nae de oôrlog was het land een van de oprichters van de Europese Unie. Economisch ging het Itâlië voh de wind, mae politiek was het nie zoô stabiel. D'r waere vee wisseliengen van kabinet'n en bijzonder vee verkieziengen. Een bekend fihuur uut de Italiaonse politiek was Sylvio Belusconi. Tehenwoordige premier (sins 2022) is Giorgia Meloni.

## Lienks nae buten
* Landenweb
* Britannica
* World Factbook
* City Population
* AlleCijfers
* Klimaatinfo 
* World Meteo. Org.
* Europese Unie
* Historiek
Psyholohie

't Woôrd **psyholohie** kom van 't Hriekse woord ψυχή (ziel of verstand) en λόγος (hedachte, rede) en iermie wor helieke 't woôrd psyholohie ok verklaerd. Psyholohie is de leêr die a 't innerlijke bestudeer. Ok wor binn'n de psycholohie 't hedrag van de mens bestudeerd, voe beêsten hel dat ok mè dan in de dierpsyholohie.

## 't Doel
Ut doel van de psyholohie is kennis opneem'n over ''t doen en laeten van mens en beêst, divan leern en toekomstig hedrag voorspelln. Voe hroepn mensen of beêsten ka'j in reelijke maete der te doen hedrag voorspelln, mè bie individuu'n hi dit bieni nie.

## Verschill'nde terrein'n
De psyholohie kan verdeêld worn in verschill'nde terrein'n, naemelijk:
* Arrebeids- en orhanisaotiepsyholohie
* Biolohische psyholohie
* Cultureêle psyholohie
* Functieleêr
* Klinische psyholohie
* Leêrpsyholohie
* Neuropsyholohie
* Ontwikkeliengspsyholohie
* Pursoônlijkeidspsyholohie
* Sociaole psyholohie

## Ienkele psyholohen
* Albert Ellis
* Sigmund Freud
* Kurt Lewin
* Wilder Penfield
* Lev Vygotski
Niue

**Niue** is een eilan'nstaetje in Polynesië in de Hroôte Oceaon in 't werelddeêl Oceanië. Niue lig ten oôssen van Tonga, ten wessen van de Cook-eilan'n en ten zuden van Amerikaons Samoa. Niue ei een oppervlak van 260 km2 en 't oôgste punt lig op 65 meter. In 2016 weunen der 1.612 minsen. 't Eilanje is nie onafankelijk, mè ei een Vrieën Associaotie mie Nieuw-Zeêland.

## Heschiedenisse
James Cook zag as eêssen Europeaon in 1774 Niue. Ie probeern drie keêr op 't eiland te komm'n, mè vanwehe de Polynesische inweuners die an ulder nie hoed ezind waeren, lukn dat nie. Omda Cook docht dan de inweuners bloed op der tan'n an esmeêrd, wat a volhens de lehende echter roôie benaonen waeren, noem'n Cook 't eiland 'Savage Island' (Wild eiland).

Laeter kreeg 't eiland zen offisjele naem, Niu ē, wat a zoiets as 'ouwer van kokesnoten' beteêken. Den offisjele naem is noe Niuē fekai, 'wilde ouwer van kokesnoten'.

Niue is ok nog een poosje Brits protectoraot ewist, mè in 1901 wier Niue veroverd deur Nieuw-Zeêland en in 1974 kreeg Niue de staetus van een Vrieën Associaotie. Robert Rex wier den eêssen president van Niue.

## Heografie
Niue ei een oppervlak van 260 km2, lig op zen oôgsen 65 neter eb der weunen in 2007 1.492 minsen. Niue lig 700 kilemeter ten oôssen van Tonga en is eên van de hroste koraelatoll'n ter waereld. 't Eilanje besti uut kalksteên mie steile kliffen an de kustlien.

Der zien vuuf hroôte koraelriffen op Niue, naemelijk:
* Beveridge-rif
* Antiope-rif
* Haran-rif
* Albert Meyer-rif
* Haymet-rotsen

## Economie

De economische activiteit'n op Niue bestaen vurral uut zelfvurzienende landbouw en der is ok een klein bitje industrie. Der worn onder aore passievruchen, kokesnoten en honieng verwerkt. Vaddere inkomsen zien 't toerisme en de verkoôp van poszehels. Qua economie is Niue sterk afankelijk van Nieuw-Zeêland.

## Flora en fauna
Op Niue leven slechs ienkele zoogdieren, wivan onder aore de Tongavleêr'ond (*Pteropus tonganus*). Vadder leven in de riffen rondom 't eiland vee vissesoôrten, walvissen, dolfien'n en vanzelfspreek'nd koraelen.

## Hebeurtenisse
In jannewari 2004 wier Niue etroffen deur de cycloon Heta wideur an 300 minsen dakloôs wiern en 2 minsen wiern edoôd. De uzen wiern nie mi herbouwd en de minsen trokk'n wig. Nieuw-Zeêland stell'n as reactie ierop da wunnir a de bevolkienge nog vadder ofneem, Niue zen udihe status hi verliezen. Den udihe houverneur, Mititaiagimene Young Vivian, ei dit ofewezen.

## Plekken op Niue
Op Niue lihhen veêrtien verschill'nde plekken, wivan de hroste stad en den oôdstad Alofi is. De stad Alofi besti echter wer uut twi deêl'n, Noôrd- en Zuud-Alofi, die an saemenevoegd zien. Ier een tabelletje mie de plekken op Niue:

## Topleveldomein
Niue ei ok een eihen topleveldomein, .nu. Vurral in Nederland wor dit topleveldomein vee hebruukt voe homepages vanwehe ok 't Nederlandse woôrdje 'nu'.

## Zie ok
* Lieste van diersoôrten op Niue
Lieste van diersoôrten op Niue

Dit is 'n **lieste van diersoôrten op [[Niue]]**.

## Zoogdieren (''Mammalia'')
Dit zien de zoogdieren die an voekomm'n op Niue:
* 'Ond (*Canis familiaris*)
* Katte (*Felis catus*)
* Tongavleêr'ond (*Pteropus tonganus*)
* Zwarte ratte (*Rattus rattus*)
* Polynesische ratte (*Rattus exulans*)
* Keu (*Sus scrofa*) 

Van deze zoogdieren komm'n den 'ond, de katte en de keu nie vrie levend in de natuur voe.

## Veugels (''Aves'')
Dit zien de veugels die an voekomm'n op Niue
* Witstuutsalanhaân (*Aerodramus spodiopygius*)
* Wenksbrauweend (*Anas superciliosa*)
* Noddy (*Anous stolidus*)
* Polynesische purperspreêuwe (*Aplonis tabuensis* )
* Steênloôper (*Arenaria interpres*)
* Drieteênstrandloôper (*Calidris alba*)
* Hestreepte strandloôper (*Calidris melanotos*)
* Pacifische muskaotduve (*Ducula pacifica*)
* Witkaekreiher (*Egretta novaehollandiae*) 
* Oôstelijke rifreiher (*Egretta sacra*)
* Langstaertkoël (*Eudynamys taitensis*)
* Hroôte frehatveugel (*Fregata minor*)
* Heêlbandralle (*Gallirallus philippensis*)
* Bankiva'oen (*Gallus gallus*)
* Witte sterne (*Gygis alba*)
* Hevlekte triller (*Lalage maculosa*)
* Kelpmeêuwe (*Larus dominicanus*)
* Rosse hrutto (*Limosa lapponica*)
* Zudelijke reuzensturmveugel (*Macronectes giganteus*)
* Wulpe (*Numenius arquata*)
* Zuudzeêwulpe (*Numenius tahitiensis*)
* Witstaertkeerkriengveugel (*Phaethon lepturus*)
* Kleine houdpleviere (*Pluvialis fulva*)
* Purperkoete (*Porphyrio porphyrio*)
* Pacifisch porselein'oene (*Porzana tabuensis*)
* Rehenboogjufferduve (*Ptilinopus perousii*)
* Purperkapjufferduve (*Ptilinopus porphyraceus*)
* Wigstaertpijlsturmveugel (*Puffinus pacificus*)
* Amerikaonse hrieze ruter (*Tringa incana*)
* Kerkuul (*Tyto alba*)
* Blauwkaplori (*Vini australis*)

Van dit liesje bie veugels zien de zudelijke reuzensturmveugel, hroôte frehatveugel, witkaekreiher, oôstelijke rifreiher, wenksbrauweend, rosse hrutto, wulpe, Zuudzeêwulpe, hestreepte strandloôper en de kelpmeêuwe slechs dwaelhassen op Niue en komm'n ze der nie bluvend voe.
Svalbard Global Seed Vault

De **Svalbard Global Seed Vault** is een heen'nbanke vlakbie Longyearbyen op Spitsberhen (*Svalbard*), een eiland ten noôrn van de Noorse kust.

## 't Project
Deze heen'nbanke is een opslagplekke voe zaeden, ebouwd in een berg. De heen'nbanke bevin zen eihen 120 meter diepe in de berg op 130 meter boven zeêniveau. De opslagplekke voe de zaeden wor onder aore betaeld deur de reherieng van Noorwegen en deur de Bill & Melinda Gates Foundation. 't Doel van deze hroôtscheepsen operaotie is de beschermieng van vele soôrten zaeden van over de aele waereld. 't Project vin plekke onder leidieng van de Global Crop Diversity Trust.

## Beschermieng
De heen'nbanke wor zo hoed meuhelijk beschermd en is dirrum ok 130 meter boven zeêniveau eplekt voe 't heval a de zeêspiehel deur de smelt'nde ieskapp'n ard smelt. De zaeden worn bewaerd onder een temperatuur van -18&nbsp;°C. 

## Leverienge

De zaeden zien eleverd deur 't Centrum voe Henetische Bron'n Nederland in Waheniengen. Verwacht wor dan vee aore lan'n zun volhen. Ok de Nasjionaole Plantetuun van België wil musschien 211 soôrten wilde boôn'n levern. In totaol wiern 18.000 monsters mie elk 500 zaeden eleverd deur bedrieven over ael de waereld. In totaol dus 9 miljoen zaeden. De Svalbard Global Seed Vault wier offisjeel e'opend op 26 feberwari 2008, oewel de minister-president'n van Noorwegen, Zweden, Finland, Denemarken en Iesland op 19 juni 2006 a den eêssen steên eleid an.
Oranjenikkekasuaris

}

De **oranjenikkekasuaris** (*Casuarius unappendiculatus*) is een kasuaris uut de orde Casuariiformes, wiran ok de emoes bie oorn. Den oranjenikkekasuaris leef in 't rehenwoud van 't vroehere Irian Jaya, noe Nieuw-Hunea.

## Kenmerken
De oranjenikkekasuaris is een vrie hroôte loôpveugel die a toet anderalve meter lange kan worn. Ze kunn'n nie vliehen en ze èn een ruug roetzwart veêrnkleêd. Der kop en een stik van de nikke is felblauw en an de kop liekn flapp'n te angn. Der nikke is felroôd of heêl ekleurd, beie heslachen van dit soôrt zien der helieke uut. 't Verschil tussen 't ventje en wuufje is echter da 't ventje kleiner is. Vadder ei de oranjenikkekasuaris enorme poôten bie een klauwachtehe binste teên.

## Hedrag
De oranjenikkekasuaris is zoas aolle aore kasuarissen een schoeve veugel van 't dichte rehenwoud. De veugel is endemisch in 't rehenwoud van 't noôrn van Nieuw-Hunea en ok we in beboste hebied'n langs de kuste. De kasuaris wor bedreigd deur bejaehieng en 't verliezen van zen habitat.

## Broeien
't Wuufje mik bie de oranjenikkekasuaris de dominante positie uut. 't Nist wor deur 't ventje emikt op een hoed hecamoufleerde plekke, de veugels paern en 't wuufje lei drie toet vuuf hroene eiers winae a ze een aor ventje hi zoekn. 't Ventje onderouw de jonge en zoek eetn voe der voe onheveêr nehen maen'n.
Māori

De **Māori** zien de oôrsproenkelijke beweuners van Nieuw-Zeêland en ze weun'n ok in antall'n in Australië.

## Naem
In het Māori, de tael van de Māori, beteêken Māori 'nurmaol' of 'hewoon mens'. 't Woôrd kom ok in aore vurmen voe in Polynesische taelen, zoas *maoli* in 't Hawaiiaons en *maohi* in 't Tahitiaons. Ok de oôrsproenkelijke inweuners van de Cook-eilan'n worn Māori enoemd.

## Heschiedenisse
Wunnir an de Māori percies ni Nieuw-Zeêland kwamm'n, is nie bekend. Warschijnlijk kwamm'n ze a in de middelieuwen vanuut Hawaiki, der moederland, in der *waka's* (kano's) op zoek ni een nieuw land en eetn. Toen an ze bie Nieuw-Zeêland kwamm'n zahen ze volhens de lehende in de varte een stik land bie een hroôte witte wolke derboven, dat an ze Aotearoa noemn.

Vanof den 18e ieuwe kwamm'n de Europeanen ni Nieuw-Zeêland, die an hroôte invloed an op de Māori vanwehe de voe ulder biezondere diengen die an ze mee brochen. De Europeanen kochen echter ok soms voe een schientje een stik hrond van de Māori, tot hroôt onhenoehen van sommihe stamm'n. Dideur wier deur ienkele Māori-leiders en de Brittn op 6 feberwari 1840 't Verdrag van Waitangi eteêkend.

Iernae, in 1856, wier deur de Māori der eêste leider anesteld, Potatau I. Dit was voe de Māori een hroôte veranderienge, omdan ze eêst beston'n uut verschill'nde stamm'n mie ieder een eihen stamoôd. De hudihe Māori bestaen onheveêr uut 500.000 mensen en beslaen onheveêr 15% van de Nieuw-Zeêlanse bevolkieng.

## Mythen en heloôf
Bie de Māori bestaen een hroôt antal mythen, wivan an ok a vee mythen verloorn zien ehaene. Vaok zien dit verhalen over oe an mensen of beêsten onstaen zien of verhalen over de heldendaden van een Māori-leider. In deze verhalen zit vaok ok een moraal.

## Zie ok
* Mytholohie van de Māori
Marathon van Zeêland

**Marathon van Zeêland** (ok wè Zeêuwse Kustmarathon enoemd) is een marathon ehoue in d'n provincie Zeêland. De wedstrijd wor ehoue in de maend oktober en d'n eerste editie vond plaats in 2003.

De Marathon van Zeêland wor we d'n moôiste en zwaerste marathon van Nederland enoemd en loôpt langs de Zeeuwse kust deur bos, over strand en diek en duun.  De start is in Burgh en de finish in Zoutelande. Een dag laeter is d'r oôk een wandelmarathon.

## Parcoursrecords
* Mannen: 2:46.50 - Sebastien Schletterer  (2004)
* Vrouwen: 3:03.14 - Marlies Jongerius  (2004)

## Uutslagen

## Lienks nae buten
* Officiële webstek
* Artikel van d'n 2005 edisie
* Uutslagen 2006
* Jan van der Marel wint Zeêuwse Kustmarathon (2006)
Budelmollen

De **budelmollen** zien een orde van zoogdieren (*Mammalia*) en ze maekn onderdeêl uut van de budeldieren. De budelmollen zien endemisch in 't noordwessen van Australië.

## Kenmerken
Budelmollen zien een zusterhroep van aolle aore Australische budeldieren en de neste verwantn zien de budeldassen. Ok èn ze verwanschap mie de houdmollen. Budelmollen leven net as onze bekende mollen mistal onderhrons, wir an ze soms ondiepe tunnels hraeven in 't zand of soms ok erg diepe. Mistal komm'n ze allaen boven nae zwaere rehenval.

## Uterlijk
Budelmollen èn korte, stevihe poôten wibie an ze hoed kunn'n hraeven. Vadder zien ze naebie blind en der oôrn bestaen slechs uut een openienge in der oôd. Budelmollen worn 12 tot 16 centimeter lange, der staert is 2 toet 2,5 centimeter en ze wehen 40 toet 70 hram. Vadder èn ze een kleine mond en een bek wirover a een soôrt schildje zit van een leêrachtig spul tehen de hrond.

## Eetn
Budelmollen zien insect'neters en ze eetn hin aore beêsten. Ze eetn oôdzaekelijk lerven van kevers en rupsen van nachtvlinders.

## Taxonomie
De orde Notoryctemorphia besti slechs uut 1 femielje en twi soôrten, naemelijk:

* Orde **Notoryctemorphia**
** Femielje Notoryctidae
*** Kleine budelmol (*Notoryctes caurinus*)
*** Hewone budelmol (*Notoryctes typhlops*)
Atlantischen Oceaon

D'n **Atlantischen Oceaon** is d'n oceaon tussen de beide Amerika's lienks en Europa en Afrika rechts. Nae de Hroôte Oceaon is 't de hroste oceaon op aerde en ze besli 'n vuufde van 't oppervlak van de aerde.

## Naem
De naem Atlantischen Oceaon kom oôrsproenkelijk van 't Hriekse Ἀτλαντὶς θάλασσα (zeê van Atlantis) en deêze term wor voe 't eêst hebruukt deur Herodotus. Herodotus bedoeln der de zeê westelijk van de Straete van Hibraltar mie. Herodotus baseer zen naem op 't mythologische continent Atlantis.

## Lihhieng
D'n Atlantischen Oceaon lig ten wessen van Europa en Afrika en ten oôssen van Noord- en Zuud-Amerika. De noôrdelijke hrens lig bie Hroenland wir a 't et overhi in de Noôrdelijke Ieszeê. De hrens mie de Hroôte Oceaon lop van 't zudelijkste punje van Zuud-Amerika, Kaop 'Oôrn, toet Antartica. De hrens mie d'n Indische Oceaon lop van zudelijkste punje van Afrika, Kaop Agulhas, toet Antartica. Vadder vurm òk 't Panamakanaol nog een verbindieng mie de Hroôte Oceaon.

### Binn'nzeên
D'n Atlantischen Oceaon ken verschill'nde binn'nzeên die an soms mee-ereeknd worn in 't totaole oppervlak van d'n oceaon. Deêze binn'nzeên zien de Noôrdzeê, d'n Oôstzeê, de Middellanse Zeê, de Holf van Mexico en de Caribische Zeê. Zonder deêze binn'nzeên besli 't oppervlak 82.362.000 km2, mie de binn'nzeên derbie ineslootn 106.450.000 km2. 't Diepste punt, de trohhe van Puerto Rico, is 8605 meter diepe. De hemiddelde diepte is 3926 meters en mie de binn'nzeên ineslootn 3332 meters.

## Eilan'n

In d'n Atlantischen Oceaon lihhen verschill'nde eilan'n, wivan der ier ienkele op een rijtje:

* Ascension
* Azoôr'n
* Bahama's
* Barbados
* Bermuda
* Cuba
* Ierland
* Iesland
* Hroenland
* Kaopverdië
* Madeira
* Puerto Rico
* Sint-Helena
* Tristan da Cunha
* Vereênigd Konienkriek

## Mid-Atlantische ruhhe
De Mid-Atlantische ruhhe is een in 1950 ontdekn onderzeêse berhruhhe van 15.000 kilemeter lange die a van 't noôrn tot an 't zuudn deur d'n Atlantischen Oceaon lop. Op deze ruhhe kom vee vulkanisme voe omdan di de aerdplaeten uut mekaore schuven wideur a 't er magma ni buten kom. Op deze meniere zien ok eilan'n as Iesland, Sint-Helena en de Fernando de Noronha onstaene. Ok komm'n der rond deêze ruhhe vee aerdbeviengen voe.

## Zie ok
* Hroôte Oceaon
* Indischen Oceaon

## Lienks nae buten
* Britannica
Abaiang

**Abaiang**, ok wè Apaiang, 't vroehere Charlotte Island, Matthews of Six Isles, is eên van de koraolatolln van Kiribati, helehen naebie den evenaer in de Hroôte Oceaon. Den atolle mik deêl uut van de Gilberteilan'n. Tiedens een volkstellieng in 1998 teln ze 3.628 inweuners.

## Heografie
De Abaiang-atolle lig noôrdelijk in de Gilberteilan'n en tel 30 eilanjes, wivan a 't oôdeiland Abaiang, Ribono en Nuotaea beweund zien. Op de Abaiang-atolle lig eên verbindieng, naemelijk een tunnel tussen Abaiang en 't kleindere eilanje Teirio in 't zuudwessen van de atolle.

Abaiang ei een oppervlakte van 16 km2 en de dibie helehen lahune ei een oppervlak van 208 km2. Abaiang lig 7 kilemeter ten noôrdoôssen van den oôdstad van Kiribati, Tarawa.

## Heschiedenisse
Den ondekker van Abaiang was kapitein Thomas Gilbert in 1788, die a 't et Charlotte Island noemn. De eêssen Europeaon die a 't er kwam weunn was de missionaeris Hiram Bingham op 16 november 1857. Bingham hoeng in 't durp Koinawa weunn, wir a in oktober 1907 ok de Church of Our Lady of the Rosary ebouwd wier.

In 1939 wier ok 't Sint Joseph's College in Tabwiroa esticht deur Paul Chilton, een Iengelse mihrant. Deze schole is eên van de beste van Kiribati. Ok den udihe president, Anote Tong, ei op deze schole zen opleidieng henootn.

## Hemak'n
De hemak'n op Abaiang zien beperkt. Onder aore is der de schole van 't St. Joseph's College, eên van de beste van Kiribati. Vadder is der de Stephen Whitmee High School in Morikao en ok is der nog een klein pensionnetje, henaemd 'Ouba Island Fishing Lodge', wat a 12 persoôn'n kan herberhen.

## Durpen op Abaiang
De volhende plekken lihhen op Abaiang:
* Aonobuaka
* Borotiam
* Koinawa
* Evena
* Morikao
* Tabontebike
* Tabwiroa
* Taburao
* Takarano
* Tanimaiaki
* Taniau
* Tebunginako
* Tuarabu
* Ubanteman
Lieste van Māori-hood'n

Ier zie je 'n **lieste bie hood'n van de [[Māori]]**. In deêze lieste ka'j ziene dan der verschill'nde mythen zien bie verschill'nde stamm'n. Je zie buvobbeld twi keêr de naem Tūwhakararo staene, oewel a 't dezelven is, bie 'n verschill'nde vaoder en moeder. 

## Hemikt deur de hood'n
Der zien deur deze hood'n ok ienkele mensen emikt, buvobbeld:
* Tiki (hemikt deur Tāne)
* Mārikoriko (hemikt deur Ārohirohi)
* Tama-nui-te-rā (hemikt deur Māui)

## Lieste van Māori-hood'n
Alle hood'n stamm'n uutèndelijk of van Papa en Rangi. Bie iedere vaddere inspriengieng kom 't er een nieuwe heneraotie. Even een voebeêld: Tangaroa, Tūmatauenga, Tāne, Rongo, Tāwhitimātea, Haumia-tiketike, Rauamoko en Rehua zien zeun'n van Rangi en Papa. Vadder is den eêste persoôn aoltied de directe ofstammelieng.

* Rangi x Papa
** Tangaroa
*** Punga
**** Ikatere
**** Tu-te-wehiwehi 
*** Tinirau
**** Tūhuruhuru x Apakura
***** Tūwhakararo
***** Mairatea
***** Whakatau
***** Reimatua
** Tūmatauenga
** Tāne
*** Hine-nui-te-pō
** Rongo
** Tāwhitimātea
** Haumia-tiketike  
** Rauamoko
** Tupai
** Tawhiti
** Torikiriki
** Te Maiwaho
** Te Ahuhu
** Te Amaruraki
** Maru
** Rehua
*** Kaitangata x Whaitiri
**** Hemā x Urutonga
***** Tāwhaki x Hinepiripiri
***** Kairihi
****** Wahieroa x Matoha-rau-tāwhiri
******* Rātā
******** Tūwhakararo x Apakura
********* Makeatutara x Taranga
********** Māui x Rohe
*********** Rangihore
********** Hinauri x Irawaru

## Zie ok
* Mytholohie van de Māori
Emoes

De femielje van de **emoes** (*Dromaiidae*) is een femielje die a deêl uut mik van de orde kasuarissen en emoes (*Casuariiformes*). De udihe emoe-femielje besti slechs uut eên soôrt, de emoe (*Dromaius novaehollandiae*).

## Ondersoôrten
De eênihe nog levende emoe, de emoe (*Dromaius novaehollandiae*) a oôrsproenkelijk vier ondersoôrten, wivan an der nog drie in leven zien. De Tasmaonsen ondersoôrt is rond 1850 uutesturven:
* *D. novaehollandiae diemenensis* (Tasmanië, rond 1850 uutesturven)
* *D. novaehollandiae novaehollandiae* (Zuudoôst-Australië, witte kele in broedtied)
* *D. novaehollandiae rothschildi* (Zuudwest-Australië, doenkerder, hin witte kele)
* *D. novaehollandiae woodwardi* (Noôrd-Australië, dinne en bleêk)

## Taxonomie
* Femielje **Dromaiidae**
** Heslacht: Dromaius
*** † Koniengseilandemoe (*Dromaius ater*)
*** † Kanheroe-eilandemoe (*Dromaius audinianus*)
*** Emoe (*Dromaius novaehollandiae*)
'Oenderkoeten

De **'oenderkoeten** (*Anhimidae*) zien een femielje uut de orde van de waeterveugels (*Anseriformes*). Voeheen wier aoltied edocht dan ze bie de *Galliformes*, de 'oenders oôrn, mè dit bleek gin waer te wezen, ze zien naemelijk verwant an de een'n.

## Uterlijk
'Oenderkoeten zien vrie hroôte veugels mie een kleine kop en hroôte, stevihe poôten. De poôten zien slechs deêls elobd. Nie zoas de aore een'n èn ze een hedeêltelijke ru en kunn'n ierdeur 't aele jaer deur vliehen. 'Oenderkoeten lên twi toet zeven witte eiers.

## Voekomm'n
De 'oenderkoeten komm'n allaene voe in Zuud-Amerika, mie een verspreidiengshebied van 't noôrn van Arhentinië tot an Venezuela. Onzeker is of an de veugels bedreigd zien of a de soôrt in antall'n ofneem.

## Taxonomie
De femielje van de 'oenderkoeten besti uut twi heslachen en drie soôrten:
* Femielje **Anhimidae**
** Heslacht: Anhima
*** Hoôrn'oenderkoete (*Anhima cornuta*)
** Heslacht: Chauna
*** Witkaek'oenderkoete (*Chauna chavaria*)
*** Kuuf'oenderkoete (*Chauna torquata*)
Engel Reinhoudt

**Engel Reinhoudt** (Wolfersdiek, 26 jannewari 1946 - 11 juli 2020) is een zanger die a vriewè allaenig in 't Zeêuws zoeng. Reinhoudt weunde een periode in Serenoek. Z'n bienaem was 'de Zeêuwse Bard', z'n bekenste lied eêt 'Een bolus bie de koffie'. Voe deze cd werkt'n 'ie saemen mie de muziekhroep Ambras uut Zeêuws-Vlaonderen, die-a de muzikaole beheleiding verzurgd'n. 

Saemen mie aore is Reinhoudt een dialectkring 'estart in 't kerkje van Ellesdiek. In 2013 is het boekje *Nijntje aan Zee* van Dick Bruna deur Reinhoudt vertaeld ni 't Zeêuws onder de titel *Nijntje an Zeê*. De eêste zin hi zô: *Op een dag zei vaoder pluus, wie gaèt 'r mee mie mien, naè de dunen en het strand, en om de zeê te zien. Daar 'goeng ze mie d'r eêmer schelpen zoeke.*. In september 2013 ist boekje gepresenteerd in Middelburg.

Engel schreef ok in de PZC. Vadder is 'n bekend eworre mie z'n Zeêuwse vertaelingen van de kinderboeken Nijntje en Boer Boris.

## Lienks nae buten
* Website van Engel Reinhoudt
* Kerkje van Ellesdiek
* Een bolus bie de koffie op www.youtube.com
Gelderland

**Gelderland** (Nedersaksisch: *Gelderlaand*) is 'n provincie van Nederland die a in 't oôssen van 't land leit. Ze hrenst an Limburg, Noord-Braebant, Zuud-'Olland, Utrecht, Flevoland, Overiessel en Duutsland (Noôrdrien-Westfaolen). Oôdstad me nie de hroste plekke is Arnem.

## Heografie
A je kiekt nae 't oppervlak van Gelderland is 't d'n hroste provincie van Nederland. 
De hroste stad in Gelderland is Nijmegen 'evolgd deur d'n oôdstad Arnem en Aepeldoorn. Aore hroote plekke bin Ede, Barneveld, Zutphen, Tiel en Doetinchem.

Hrofweg kan je Gelderland is drie deêle opsplitsen.
* D'n Betuwe, bekend om zien fruut en Flupje van Tiel.
* De Veluwe waora de meêste bossen van Nederland staene.
* D'n Achteroek wat a veural agrarisch is.

Aore Gelderse hebieden bin ut Riek van Nijmegen, ut Land van Maos en Waol, de Liemers, de Gelderse Vallei, d'n Bommelerwaerd en d'n Iesselvallei.

Gelderland wor doorkruust deur de Rien mie zien aftakkingen Waol en Iessel. De Maos vormt d'n hrens mie Noord-Braebant. De hoôgste punten binne de Torenberg en de Aerdmansberg bie Aepeldoorn (107 meter boven NAP) en de Posbank bie Rhenen (110 meter boven NAP). Zou Limburg nie bie Nederland ‘ebleve binne in 1815 dan zouwe dit de hoôgste punten van Nederland weze.

### Inweunerantal
D' ontwikkelieng van 't inweunerantal:

* 1850 — 365.000
* 1900 — 567.000
* 1950 — 1.078.000
* 1960 — 1.267.000
* 1970 — 1.506.000
* 1980 — 1.694.000
* 1990 — 1.804.000
* 2000 — 1.919.000
* 2010 — 1.999.000
* 2020 — 2.086.000
* 2025 — 2.161.000

## Politiek en bestier

### Provincie

De Provinciaole Staeten van Gelderland è 55 zeêtels (vò 2011 waeren dat 'r 53). Sins de verkieziengen van maerte 2023 is de verdeêlienge zoô:

*Oliefkleur bin partijen van [[Gedeputeêrde Staeten]].*

### Gemeênten
Sins 2019 ei Gelderland 51 gemeênten.

## Noôten


## Lienks nae buten
* Provincie Gelderland
* Plaatsengids
* AlleCijfers


Nijmegen3.jpg|De Waolbrugge in Nijmegen
2006-06-28 19.43 Arnhem, Weverstraat.JPG|Weverstraat in Arnem
Heuvels van Groesbeek - panoramio (1).jpg|Heuvels bie Groesbeek
4041 Kesteren, Netherlands - panoramio.jpg|Boôgerd bie Kesteren
Bevolkienge

D'n **bevolkienge** is ut totael van al d'n inweuners in 'n hebied, plekke of land. Ut land mie d'n meeste mins'n is China mie 1,411 miljard inweuners (2022), Vaticaânstad is't land mie d'n minste inweuners (ongeveêr 800 in 2022). Synoniem voe 't woôrd bevolkienge is poppulaotie of inweuners.

Volgens de Vereênigde Naoties wiere d'r op 15 november 2022 acht miljard mins'n op aerde.

## Dich- en dinbevolkt
Een hebied mie rillatief weinig bevolkienge eêt dinbevolkt en 'n hebied mie vee bevolkienge dichbevolkt. Nederland is 'n dichbevolkt land. Binn'n Nederland zien wee hebied'n as de Randstad dichbevolkt en hebied'n as Friesland en Zeêland dinbevolkt.
Vierkante kilemeter

Een **vierkante kilemeter** (km2) is een SI-eên'eid van oppervlakte en 't is 't oppervlak van een vierkant van 1000 bie 1000 meter. Een vierkante kilemeter sti dus helieke an 1.000.000 vierkante meter. De vierkante kilemeter wor mistal hebruukt om hrottere hebieden an te heven, kleinere hebieden zien bieni aoltied in vierkante meter.

Een vierkante kilemeter sti helieke an 100 hectare, dus 1.000.000 m². De totaole landoppervlakte van Nederland besli 35.054 vierkante kilemeter en die van Zeêland 1.788 km2.

## Ouwe maete
Vroeger wier voe hroôte oppervlakt'n vaok de bunder hebruukt, een maete die a van streek tot streek verschill'n.
China

**China** is een land in Azië en 't is eên van de hroste lan'n op aerde en eit nae India de meeste inweuners (onheveer 1,4 miljard in 2023). Den oôdstad van 't land is Peking. China is eên van de vroegst ontwikkelde beschavingen en was biena in 2000 voe Christus a een keizerriek. De Song-dynastie  was een dynastie in China die a duurn van 960 toet 1279. In de Song-dynastie wier China wee hereênigd wat a sins 907, bie de val van de Tang-dynastie, nie mi hebeurd was. Laeter is 't land veraermd in verlierzende ut z'n vooranstoônde posisie an Europa, zo rond 1500 nae Christus. Rond 1900 wier 't land op 't nippertie nie 'ekoloniseerd tiejens de Bokseropstand. Nea den oôrlog wier China communistisch. In de jaeren '50 en '60 wier 't land 'eteisterd deur een zwaeren hongersnoôd tiejens *de groôte step voorwaerts*. Momenteel is 't land economisch sterrek in opkomst. Vee van wat wulder int wes'n gebruuke is in China 'eproduceerd. Over 't geheêl 'enome ist echter nog een èrrum land en ok nie democraotisch. 

Op 12 meie 2008 vin in de provincie Sichuan 'n zwaeren aerbevienge plekke mie 'n kracht van 7,8 op de schaol van Richter. De bevieng wor deur ael Oôst-Azië evoeld. Er wiere 69.136 doden en 374.061 gewonden 'eteld.

De oôgste berg van China is de 8.848 meter oôge Mount Everest, op de grens mee Nepal.

## Groôste steden

## Zie ok
* Confucius
* Taiwan

## Lienks nae buten
* Landenweb
* Britannica
* World Factbook
* City Population
* AlleCijfers
* Klimaatinfo 
* World Meteo. Org.
* Historiek


Beijing-Verbotene Stadt-Halle der hoechsten Harmonie-18-gje.jpg|Verboden Stad in Peking
China-Grosse Mauer-112-2012-gje.jpg|Groôte Muur
Dazu-Baoding Shan-166-No11-2012-gje.jpg|Baoding Shan in Dazu
Li-Flussfahrt-142-2012-gje.jpg|Rivier de Li 
Yangshuo-Weststrasse-44-2012-gje.jpg|Yangshuo
Longmen-Grotten-Fengxian Si-22-2012-gje.jpg|Tempel Fengxian in Luoyang
Xian-Terrakotta-Armee-12-2012-gje.jpg|Terracottaleger in Xi'an
Hekeng - view from the lookout - DSCF3048.JPG|Fujian tulou
Lujiazui panorama.jpg|Sjanghai
Anna-Maria Ravnopolska-Dean

**Anna-Maria Ravnopolska-Dean** (Bulhaors: Анна-Мария Равнополска-Дийн) (3 auhustus 1960) is 'n Bulhaorse 'arpiste en componiste. Ze studeern an 't Indiana University-College of Music. Sins 2002 is ze Ph.D (Doctor of Philosophy).

## Biohrafie
Anna-Maria Ravnopolska-Dean is heboôrn in Sofia wir a se studeern bie de Italiaonse professor en 'arpist Liana Pasquali. Iernae vervolhen ze der opleidieng an de Indiana University in Bloomington. Op deze schole wier Anna-Maria onderscheien mie an diploma voe 'Superior Artistic Achievement in Harp Performance'. Ze maekn in New York City der debuut in 1992.

In 1992 wier Anna-Maria eên van de stichters van de American University in Bulharije. Op dezen universiteit heef se praktische en theorethische lessen op den 'arp en de piano.

## CD
* Bulgarian Harp Favorites, Arpa d’oro, CD 2003 
* Legende: French Music for Harp, Gega compact disc, 1999 
* Harpist at the Opera (honoring the Donizetti bicentennial), Arpa d'oro CD, 1997 
* Harps of the Americas (Paraguayan and pedal harps), Arpa d'oro CD, 1996 
* Erich Schubert Pop Harp Festival, Gega CD, 1994 
* A Harpist's Invitation to the Dance, Gega CD, 1992 

## Noôten


## Lienks nae buten
* https://web.archive.org/web/20080115095957/http://home.aubg.bg/faculty/amrdean/
Roofbudelbeêsten

De **roofbudelbeêsten** (*Dasyuromorphia*) zien een orde uut de zoogdieren (*Mammalia*).

## Taxonomie
De orde besti uut de volhende drie femieljes:
* Echte roofbudelbeêsten (*Dasyuridae*)
* Numbat (*Myrmecobiidae*)
* Budelwolf (*Thylacinidae*)
Budeldassen

De **budeldassen** (*Peramelemorphia*) is een orde uit de zoogdieren (*Mammalia*).

## Taxonomie
De orde van de budeldassen wor as volgt onderverdeêld:
* Superfemielje Perameloidea
** Varkenspoôtbudeldassen (*Chaeropodidae*)
** Echte budeldassen (*Peramelidae*)
** Langoôrbudeldassen (*Thylacomyidae*)
* Superfemielje Yaraloidea
** Yaralidae
Vierpoôters

De **vierpoôters** (*Tetrapoda*) zien een superklasse van de Chordabeêsten. De preciezen eêssen auteur van de naem is onbekend. De vierpoôters worn tradisjoneel as volgt in de volhende klassen onderverdeêld: 
* Amfibieën (*Amphibia*)
* Veugels (*Aves*)
* Zoogdieren (*Mammalia*)
* Reptielen (*Reptilia*)

## Claddistischen classificaotie
Een strikt'n claddistischen classificaotie ebaseerd op de fylohenie zie der zò uut:

* Amphibia (Amfibieën) 
* Amniota (Beêsten mie een amnion, een vlies, rond der eiers)
** Synapsida (Zoogdieren)
** Anapsida (Schilpadd'n)
** Diapsida (o.a. Dinosaurussen, veugels en 'aehedissen)
*** Archosauromorpha (o.a. dinosaurussen, veugels en krokodill'n)
**** Archosauria (Archosauriërs)
***** Crurotarsi (Verschill'nde reptieln'n)
****** Crocodilia (Krokodill'n}
***** Ornithodira (Dinosaurussen wironder de veugels) 
*** Lepidosauromorpha ('Aehedissen, slang'n, wurmaehedissen en brugaehedissen)
1676

**** is 'n jaer.

## Gebeurtenisse
* 21 september - Paus Innocentius XI wor verkozen toet paus.
* De taxonomie van de veugels wor beschreven in de *Ornithologia*.
* De stad Pondicherry in India wor esticht deur de Fransen.

## Hesturven
* 29 april - Michiel de Ruyter (69), Zeêuws vlootvoogd
* 1 november - Gisbertus Voetius (87), Nederlans theoloog
Klimbudelbeêsten

De orde van de **klimbudelbeêsten** (*Diprotodontia*) is een orde van de zoogdieren (*Mammalia*).

## Taxonomie
De orde **Diprotodontia** wor as volgt inedeêld:

* Onderorde Macropodiformes
** Muskuskanheroeratt'n (Hypsiprymnodontidae)
** Kanheroes (Macropodidae)
** Kanheroeratt'n (Potoroidae)

* Onderorde Phalangeriformes
** Superfemielje Petauroidea
*** Vliehende budelmuzen (Acrobatidae)
*** Budeleekoorns (Petauridae)
*** Kleine koeskoezen (Pseudocheiridae)
*** Slurfbudelmuus (Tarsipedidae)
** Superfemielje Phalangeroidea
*** Dwergbudelmuzen (Burramyidae)
*** Ektopodontidae †
*** Miralinidae †
*** Koeskoezen (Phalangeridae)
*** Pilkipildridae †

* Onderorde Vombatiformes
** Palorchestidae †
** Thylacoleonidae †
** Wynyardiidae †
** Superfemielje Phascolarctoidea
*** Koala's (Phascolarctidae)
** Superfemielje Vombatoidea
*** Diprotodontidae †
*** Ilariidae †
*** Wombats (Vombatidae)
Holf van Guinee

De **Holf van Guinee** is een vrie breên inamme van den Atlantischen Oceaon in 't wessen van Afrika. In de Holf van Guinee lihhen twi baoien, naemelijk de Baoie van Benin in 't noôrdwessen en de Holf van Bonny in 't noôrdoôssen. De Holf van Guinee lop ruwwig van Kaop Lopez in Gabon tot Kaop Palmas in Liberia.

## Uutmon'nde rivier'n
In de Holf van Guinee mon'n een hroôt antal rivier'n uut, wironder de rivier de Niher, bekend van 't land Niher, de Kongo, de Volta en de Sanaha.

## Eilan'n
In de Holf van Guinee lihhen ok een hroôt antal vulkaonische eilan'n, wivan a 't hroste hedeêlte deêl uut mik van Equatoriaol Hunea. Deze eilan'n lihhen op een breuke wivan an ok de Mount Cameroon en 't Adamawahebergte deêl uut maeken. De vulkanische eilan'n in de Holf van Guinee zien van lienksboven ni rechsonder: Bioko, Príncipe, São Tomé en Annobón. Een aor eiland is Corisco.

## Olie
De Holf van Guinee verberg hroôte hoeveelheden ruwen olie, omdan de rivier'n die an uutmon'n in de holf hroôte hoeveelheden orhaonisch sediment, zoas blaeren, ofzett'n, en zò voe eên van 's waerelds hroste hoeveelheden ruwen olie ezurgd ène.

## Anhrenzende lan'n
De volhende lan'n hrenzen van west ni zuudoôst an de Holf van Guinee:
* Liberia
* Ivoôrkust
* Ghâna
* Toho
* Benin
* Niheria
* Kammeroen
* Equatoriaol Hunea
* São Tomé en Príncipe
* Gabon
Fitna

**Fitna**, ok wel d'n Koranfillum van Geert Wilders 'enoemd, is 'n zestien minuutn' durende korten fillum die ni ineg uutstel op 't internet verscheên op 27 maerte 2008. Fitna betekent in d'n breêdste zin van weurd *beproeving*. Van eursprong betekent 't letterlijk zoiets ast veritten int'vier van houd en zulver om te kieken of a 't echt tis.
Te pō

De periode van **te pō** is de periode van duusternis uut de mytholohie van de Māori. Saemen mie de periode van *te kore* sti 't et voe de periode van duusternis, doenkereid en nikszien van voe de scheppieng van de beêsten, de zeeën enzovoôrt. De periode van *te kore* vertehenwoordig ierin de periode van 't nikszien.

## Onderverdeêlieng
Voe de scheppieng van aolle wezens en verschienseln op de aerde was de periode van *te pō*. Deze periode wor deur de Māori verdeêld in tien'n, naemelijk:

## Trivia
* De naem *te pō* wor ok hebruukt in de naem van Hine-nui-te-pō.

## Zie ok
* Mytholohie van de Māori
* Scheppiengsverhaol van de Māori
De âlde Friezen

Frysk bloed tsjoch op! wol no ris brûze en siede,
 En bûnzje troch ús ieren om!
 Flean op! Wy sjonge it bêste lân fan d'ierde,
 It Fryske lân fol eare en rom.
 Klink dan en daverje fier yn it rûn
 Dyn âlde eare, o Fryske grûn!
 Klink dan en daverje fier yn it rûn
 Dyn âlde eare, o Fryske grûn!

 Hoe ek fan oermacht, need en see betrutsen,
 Oerâlde, leave Fryske grûn,
 Nea waard dy fêste, taaie bân ferbrutsen,
 Dy't Friezen oan har lân ferbûn.
 Klink dan en daverje fier yn it rûn
 Dyn âlde eare, o Fryske grûn!
 Klink dan en daverje fier yn it rûn
 Dyn âlde eare, o Fryske grûn!

 Fan bûgjen frjemd, bleau by 't âld folk yn eare
 Syn namme en taal, syn frije sin;
 Syn wurd wie wet; rjocht, sljocht en trou syn leare,
 En twang, fan wa ek, stie it tsjin.
 Klink dan en daverje fier yn it rûn
 Dyn âlde eare, o Fryske grûn!
 Klink dan en daverje fier yn it rûn
 Dyn âlde eare, o Fryske grûn!

 Trochloftich folk fan dizze âlde namme,
 Wês jimmer op dy âlders grut!
 Bliuw ivich fan dy grize, hege stamme
 In grien, in krêftich bloeiend leat!
 Klink dan en daverje fier yn it rûn
 Dyn âlde eare, o Fryske grûn!
 Klink dan en daverje fier yn it rûn
 Dyn âlde eare, o Fryske grûn!

Tekst: Eeltsje Halbertsma
Witbrauwliesterhaoie

}

De **witbrauwliesterhaoie** (*Garrulax canorus*), in 't Chinees *hwamei*, is een zangveugel die a deêl uut mik van de femielje van de timalia's (*Timaliidae*) en 't heslacht van de liesterhaoien (*Garrulax*). Van oôrsprong leef de veugel in China, Vietnam en Laos.

## Uterlijk
Zowè de Chinese naem (画眉, huà-méi), die a heschilderde wenksbrauwe beteêken, as de Nederlanse naem duden op de helderwitte wenkbrauwstrepe van de veugel die a sterk contrastreer mie 't roôdbrune veêrnkleêd van de veugel. De witbrauwliesterhaoie wor 21 toet 25 cm lange en ei breêë, aferonde vleuhels. Neffen zen roôdbrune veêrnkleêd ei 't een doenkere vlekken op zen rik, kop en kele. Zen snaevel en zen poôten zien heêlachtig. 

't Verschil mie de ondersoôrte *owstoni* van Hainan is da de lessen bleêker en op zen rik meêr oliefhroen is. De Taiwanesen ondersoôrt *taewanus* is hriezer, meêr hestreept en missen de witte rienge rond der oôhen die a de Chinese vurm wer ei.

## Zang
De witbrauwliesterhaoie ei een lude, afwisselnde zang die a ard en dudelijk is en vee naebootsiengen van aore veugels bevat. Ze roepn bie een rasp'nde fluite of riedel. Vanwehe der mooie zang worn ze vee ehouwen in kooien en op sommihe marten in China zitt'n der onderde van deze veugels. 

In sommihe parken zien der ok speciaole *hwamei-'oekjes* wir an eihenaers der veugel ni toe kunn'n briengen zodan de veugels mooier ziengen wunnir an ze onder soôrthenoten zien. Soms worn der ok zangwedstrijden bie ehouwen.

## Verspreidieng
De witbrauwliesterhaoie kom oôrsproenkelijk voe in China, Vietnam en Laos. Der zien drie ondersoôrten, wivan a de ondersoôrt *G.c.canorus* voekom van centraol China toet Noôrd-Laos en Midd'n-Vietnam, den ondersoôrt *G.c.owstoni* op Hainan en den ondersoôrt *G.c.taewanus* op Taiwan. De *G.c.canorus* is ok eïntroduceerd op Taiwan, Singapore en Hawaii.

## Habitat
De witbrauwliesterhaoie leef vurral in hrassig land, park'n en tunen tot een oôgte van 1800 meter boven zeêniveau. Ze vin'n der eetn tussen de blaeren op de hrond en zien vrie schoef en dan ok moeilijk te ziene. Mistal leven ze in paertjes of kleine hroepen.

De veugels broeien van meie tot juli en bouwen een komvurmig nist tot twi meter boven de hrond in een boôm of een struke. Ok wor 't nist wès op de hrond ebouw. Der worn twi tot vuuf blauwhroene eiers eleid.
Zeêuwse lijn

D'n **Zeêuwse lijn** (Staetslijn F) is d'n spoorlijn tussen Vlissienge en Roosendael. Deze spoorlijn is aneleid naedan Walchern en Zuud-Beveland mie mekaore verbon'n wiern deur de Sloedamme en de Krikrakdamme. Dideur kon een verbindienge aneleid worn mie de rest van Nederland. D'n Zeêuwse lijn is in z'n heheel 74 km lank.

## Geschiedenisse
D'n Zeêuwse lijn is in vier fazen hebouwd;
* Fase 1; Roosendael - Bergen 23 december 1863
* Fase 2; Bergen - Hoes 1 juli 1868
* Fase 3; Hoes - Middelburg 1 maerte 1872
* Fase 4; Middelburg - Vlissienge 1 november 1872
(de datums die an ier boven stìn da bin de datums da 't genoemde stik lijne heopend is.)

D'n lijn is in 1957 heëlektrifiseert.


Voorzijde in combinatie met het busstation - Roosendaal - 20387880 - RCE.jpg|Station Roosendael
Station Bergen op Zoom.jpg|Station Bergen
NS-station Goes.jpg|Station Hoes
Overzicht van de voorgevel met terras - Vlissingen - 20423258 - RCE.jpg|Station Vlissienge


## Stations
De stations vanaf Vlissienge ni Roosendael zien: 
* Vlissienge (haven) Noe hewoon Vlissienge
* Vlissienge Stad Hesloten
* Vlissienge Soeburg Voorheen Oost-Soeburg
* Middelburg
* Erremu 
* Noord-Kraaijer Hesloten
* Sraskerke Hesloten
* Hoes 
* Kapelle-Biezelienge
* Vlaeke Hesloten
* Krunehe-Iese 
* Oostdiek Hesloten
* Krabbendieke 
* Rilland-Bat 
* Woensdrecht Hesloten
* Bergen-Zuud in de toekomst
* Bergen 
* Wouw Hesloten
* Roosendael.

## Bruhhen
* Vlaekebruhhe, bie vleake
* Spoorbruhhe over 't Schelde-Rijnkanaol, bie Rilland

## Ansluitingen mie oare lijnen
* In Roosendael mie d'n lijnen; * Roosendael - Rotterdam * Roosendael - Antwerpen 
* In Bergen mie de goederenlijn van Phillip Morris en d'n stamlijn Bergen
* In Hoes mie d'n SGB (Stoomtram Goes - Borsele)
* Bie Sraskerke mie d'n ouwen Sloelijn
* Bie Erremu mie d'n nieuwen Sloelijn

## Lienks nae buten
*Website van Prorail
Mahalalel

**Mahalalel** was 'n zeune van Kenan, zeune van Enos, zeune van Seth, zeune van Adam. Mahalalel was de vaor van Jered en Henoch.

## In de Biebel
Mahalalel wor enoemd as eênigsen in de Biebel enoemd in 't boek Genesis, oôdstuk 5, vers 12 toet 17. Ier sti in de Willibrordbiebel in 't Nederlands:

**12** Toen Kenan 70 jaar was, verwekte hij Mahalalel. 
**13** Na de geboorte van Mahalalel leefde Kenan nog 840 jaar. Hij verwekte zonen en dochters.
**14** In totaal leefde hij 910 jaar. Daarna stierf hij.
**15** Toen Mahalalel 65 jaar was, verwekte hij Jered.
**16** Na de geboorte van Jered leefde Mahalalel nog 830 jaar. Hij verwekte zonen en dochters.
**17** In totaal leefde hij 895 jaar. Daarna stierf hij.

## Noôten
Mahalalel was dus nie zò bekend, me uut um is wè Jezus voehekomm'n. Der wor nog ni Mahalalel eriffereerd in 1 Kronieken 1:2, Nehemia 11:4 en Lukas 3:37.
Heografie

**Heografie** of aadriekskunde (Hrieks: γεος, aerde en γραφειν, beschrieven) is een takke van de weetnschap die a zen eihen bezigouw mie 't in kaerte briengen van de aerde, zaak'n as cultuur, beêsten, infrastructuur, lanschap en aore diengen. 

't Verschil mie geolohie is da de geolohie zen eihen bezigouw mie de fysische en ok de chemische eihenschapp'n van de aerdkoste.

## Opleidiengen heografie
Op de volhende Nederlandse universiteit'n wor een opleidieng heografie eheven:
* Radboud Universiteit Nijmehen
* Rieksuniversiteit Hroniengen
* Universiteit van Amsterdam
* Universiteit Utrecht
* Vrieë Universiteit Amsterdam

## Belangrieke heograven
* Hermann Burmeister
* George Everest
* Vasily Dokutsjaev
* Matthias Quad
* Stepan Krasjeninnikov
* Pál Teleki
* Zheng Ruozeng

## Zie ok
* Fysische heografie
* Heografische utersten
Ubuntu

**Ubuntu** is een Linuxdistributie die a vurral wor hebruukt voe laptops en desktopcomputers. Ubuntu is beschikbaer in 't Nederlands en ok een hroôt antal aore taelen.

## Lienks nae buten
* www.ubuntu.com
* Ier ka'j Ubuntu download'n
Linux

**Linux** is een verzaemelnaem van een an Unix verwante hroep besturiengssysteem'n. De Linux kernel is verdeêld in verschill'nde Linuxdistributies, wironder:

* Debian
* Fedora
* Mandriva
* SUSE Linux
* Ubuntu

## Lienks nae buten
* www.kernel.org
Lieste van Poôlse heêrsers

Dit is een lieste mie heêrsers die an over Poôl'n ereheêrd ène.

## Dynasties
De volhende dynasties komm'n op deze volhorde an bod:

## Lieste

## Koniengen van Poôl'n en Hroôt'ertohen van Litouwen
### De Jagielloon'n Dynastie

## [[Poôls-Litouwse Hemeênebest]]
Duuts

**Duuts** is een West-Germaonse taele en beoôr toet de Germaonse taelen. Duuts is den eênihe offisjele taele van Duutsland, Oôsteriek en Liechenstein, en is ok een offisjele taele in Zwitserland, Luxemburg, België (bepaelde hedeêlt'n) en Itâlië (Zuud-Tirol). Ok wor Duuts esproken in Namibië en Poôl'n en aore Slavische lan'n.

Ok èn de zohenaemde Wolhaduutsers in 't Aziaotische deêl van Rusland, Kazachstan, Oezbekistan en Kirhizië Duuts as der moedertaele. Deze Duutsers wiern in de tied van Stalin verdreven uut der heboorteplekke. Vadder weun'n nog in de VS en Canada zo'n twi miljoen mensen die an Duuts as moedertaele ène. Ier worn onder aore de dialect'n Texasdeutsch en Pennsylvania-duuts esproken.

## Hrammmatica
't Duuts ei vier naemvall'n, naemelijk:
* nominatief: 't onderwerp
* genetief: anheven van bezit
* datief: 't meewerk'nd voorwerp
* accusatief: 't liedend voorwerp

De verbuhienge bie de lidwoorn is as volgt:

't Bievoegelijke naemwoord krieg dezelven eindletter as 't bepaelde lidwoord. Den uutgang van 't bievoegelijke naemwoord wor dan dus -e, -er, -em, -en of -es. De lidwoorn ierboven mie een rooien achterhrond èn hin uutgang en ierbie worn de bievoegelijke naemwoorn as volgt verbohen:

## Zie ok
* Ripuarisch

## Lienks nae buten
* www.duits.de, een omvangrieke website over Duutse tael, cultuur en heschiedenis.
Minkébé Nationaol Park

't **Minkébé Nationaol Park** is een uut oerwoud bestaend nationaol park in 't noôrdoôssen van Gabon (provincie Woleu-Ntem) tot an de hrenzen van Kammeroen ten noôrn van Gabon en ten oôssen tot an de hrenzen van Congo-Brazzaville. 't Minkébé Nationaol Park besli een oppervlak van 7560 km². Toet den eêsten 'elt van de twintigsten eêuw leven der nog mensen van de Fang-stamme, mè deze zien noe vertrokk'n.

## Beschermieng
't Rehenwoud wirin a 't Minkébé Nationaol Park lig is 't lèste Afrikaonse rehenwoud dat a aneênhesloten een oppervlak van zo hroôt as Nederland besli. Minkébé is in 1997 uuteropen toet nationaol park en dus beschermd hebied eworn. Een hedeêlte van 't hebied besti nog uut primair bos. 't Minkébé-project van 't WWF zurg voe bestrieding tehen illehaole outkap en derhelijke.

## Bedreihieng
In 't nationaole park leven nog horilla's en chimpansees, oewel an deze tussen 1994 en 1996 wè mie tot een tiende terugebrocht zien deur onder aore stroperie. Minkébé herberg een hroôt antal diersoôrten en plantesoôrten. Tussen deze zit ok de bongo, de hroste bosantilope ter waereld.

## Varia
In 1996 wier 't antal inweuners van 't durp Mayibout in Minkébé hedecimeerd deur ebola, warschienlijk overebrocht deur een dooien aap.