open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Waeterveugels

**Waeterveugels** (Latien **Anseriformes**) bin 'n orde uut de klasse van zoô'n 150 middelgroôte veugelsoorten die bestae uut drie femieljes: 
* 'Oenderkoeten (*Anhimidae*)
* Eksterhanze (*Anseranatidae*)
* Eenden, hanzen en zwaenen (*Anatidae*)
De eksterhanze wor in een are femielje eplekt vanwehe zen are bouw, en 't minder afankelijk zien van 't waeter.

## [[Evolutie]]
De eêste waeterveugels ontstoenge in 't Kriet, 't oust bekende fossiel is de *[[Vegavis]]*. Modern genetisch onderzoek lit vermoede dan de waeterveugels in 't behun zaeme mie de 'oenderachtigen eên orde waeren; om die ree'n spreke sommehe taxonomen van de claode *[[Galloanserae]]*. De eêste waeterveugels leke nog 't meêst op de 'oenderkoeten.

Aolle waeterveugels bin anepast an 't leven in 't waeter. Ok deêle ze eên en dezelfde meniere van slikken. De eetheweuntes bin uut mekaore gegroeid: sommehe van ulder frete vis, aore soort'n voeje d'r eihe mie plant'n.

Neffens de bove genoemde drie femieljes bin d'r nog tweê uutgesturve femieljes: Dromornithidae, pre'istorische reuzenveugels uut Australië, en Presbyornithidae, daer-a ok de Vegavis bie'oort.
'Oenachtigen

**Oenachtegen** (Latien **Galliformes**) bin 'n orde uut de klasse veugels. D'r bin 'n hoeie 250 soôrten, meêstentieds klein toet middelgroôt. Over 't algemeên bin 't lompe veugels mee 't dik lief, middellange poôten en kleine vleugels. Ze kunne dikkels nie vreêd goed vliehe. Sommege soorten bin hoslandbeweuners, mae vee soorten bin tuus in 't bos, dikkels ok 't oerwoud.

De oenderachtegen bin nauw verwant an de Waeterveugels, daermee ze in 't vroege Kriet nog eên orde gevrumd è: de Galloanserae.

## Taxonomie
Recent DNA-onderzoek ei de biologie vò problemen gesteld mie de classificaotie. Vee soôrten bleke toch aore verwantschappen te èn as gedocht.

* **Orde 'Oenachtigen** (*Galliformes*)
** Femielje Hokko'oenders (*Cracidae*)
** Femielje Hrôotpoôt'oenders (*Megapodiidae*)
** Femielje Kalkoenen (*Meleagrididae*)
** Femielje Stelterallen (*Mesitornithidae*)
** Femielje Poelepetaoten (*Numididae*)
** Femielje Kwartels van de Nieuwe Wereld (*Odontophoridae*)
** Femielje Fazantachtegen (*Phasianidae*)
** Femielje Kor'oenders (*Tetraonidae*)

Vroeger wiere ok de femieljes Opisthocomidae (mee eên soorte: stienkveugel) en Vechtkwartels (*Turnicidae*) bie de oenders gerekend. De eêste femielje zurgt nog altoos vò classificaotieproblemen, de tweêde noe noe ondergebrocht bie de steltloôperachtegen.
Steltloôperachtegen

De **Steltloôperachtegen** (Latien **Charadriiformes**) bin 'n orde van kleine toet middelgroôte veugels, die-a zes onderorden, twinteg femieljes en zoô'n 350 soorten omvat. Ze komme over bekant eêl de waereld vò. De meêste leve in 'n waeterriek milieu, soms bie zeê, awast bin d'r ok soorten die in de woestijn of in 't bos leve.

## Taxonomie
ORDE STELTLOÔPERACHTEGEN
* Onderorde **[[Scolopaci]]**
** Femielje Scolopacidae (Snipachtegen)

* Onderorde **[[Thinocori]]**
** Femielje Jacanidae (Jacana's)
** Femielje Pedionomidae (Trapvechtkwartel)
** Femielje Rostratulidae (Houdsnippen)
** Femielje Thinocoridae  (Kwartelsnippen)

* Onderorde **[[Lari]]** (Meêuwachtegen)
** Femielje Alcidae (Alken)
** Femielje Dromadidae (Krabbeplevier)
** Femielje Glareolidae (Renveugelachtegen)
** Femielje Laridae (Meêuwen)
** Femielje Rhynchopidae (Schaerbekken)
** Femielje Stercorariidae (Jaegers)
** Femielje Sternidae (Sterns)

* Onderorde **[[Turnici]]**
** Femielje Turnicidae (Vechtkwartels)

* Onderorde **[[Chionidi]]**
** Femielje Burhinidae (Grielen)
** Femielje Chionididae (Iesoenders)
** Femielje Pluvianellidae (Magellaenplevier)

* Onderorde **[[Charadrii]]**
** Femielje Charadriidae (Plevieren)
** Femielje Haematopodidae (Zeêlieven)
** Femielje Ibidorhynchidae (Ibissnaevel)
** Femielje Recurvirostridae (Kluten)

## Evolutie
D'r bin noga wat fossielen van steltloôperachtegen bekend uut 't laete kriet. De femieljes zoôdan ons ze kenne bin pas laeter ontstae.
Land-van-Aksels

't **Land-van-Aksels** is 't dialect gesproke in 't midden van Zeêuws-Vlaonderen, dat wil zeie: in 'n deêl van de gemeênte Terneuzen, in Terneuzen, Oeke, Zaomslag, Sluuskil en Aksel. Deu de zudelikere kleurienge en de groôte verschillen mee 't Zeêuws van boven de Onte oor 't dialect ok wè bie 't West-Vlaoms ingedeêld; mae meêstal oort 't toch bie 't Zeêuws getrokke.

De Zeêuwse klank *ae* vò de Standerdnederlandse *aa* komt ier nie vò, of 't zou vò 'n *r* moete weze. In plekke daervan klienkt 'r 'n *ao*. Van d'n uutgang *-en* oor alleêne de *n* uutgesproke (lettergreepdraegende nasaol eêt dat). Iet eiges vò 't Land-van-Aksels is dat 'r nog dudelik verschil oor gemaekt tussen de langen en korten *ie*: *kieken* is *bezieë*; *kiêken* is *kuken*. Toch stae de dialecten uut dit gebied korter bie 't aore Zeêuws as 't Land-van-Kezands. 't Woôrdje *gie/hie* komt ier bevobbild nie vò; dae zeie ze *jie* vò.

'n Bekende muziekact in 't Land-van-Aksels bin de Lamaketta's, die in de zeumer van 2006 'n plaetselike zeumer'it aodde mee *Joehoe*. Nog vee bekender, ok nationaol, wier Broeder Dieleman.

## Zie ok
* Land-van-Kezands
* Zeêuws-Vlaoms

## Lienks nae buten
* 't Ver'ael van de Verlore Zeune in 't Land-van-Aksels
Domburg

**Domburg** is een badplekke naebie in 't puntje van Walcheren, in de gemeênte Ter Veere mie 1.710 inweuners (2023). Di komme vee toeristen uut binne- en butenland. 't Lei onderan de dunen en achter de dunen is 't strange. D'r bin vee 'otels, wienkels en 'n zwembad.

Wat-an me zeker wete, is da Walchren a in de Romeinse tied 'n beweund hebied was, mee Domburg as belangrieke andelsplekke. De vermoedelijke naeme van Domburg was in dien tied 'Walacria', wat den oorsproenk van de naeme Walchren verklaert. In 1647 bin resten evonden van 'n an de godin Nehalennia hewiede tempel. D'r waere ôk altaren evonden. Die bin deu kooplieden an de godin opgedraegen, uut dankbaarheid vo ulder be'ouwe vaert. Domburg krieg stadsrechte in 1223. Toet 1997 was Domburg 'n eige gemeênte. Ok 't durp Oôskappel oorde d'r toen (sins 1966) bie.

't werd ook wel Aagtekerkenoord genoem.

## Zie ok
* Badpaeveljoen (Domburg)

## Lienks nae buten
* Plaatsengids
* AlleCijfers


Domburgcentrum.JPG|Centrum
Domburg Strand.jpg|Strange bie Domburg
Voorgevel - Domburg - 20059218 - RCE.jpg|Badpaeviljoen in 1979
Zelzaote

**Zelzaote** (Oôst-Vlaoms: *Zelzoade*, Nederlands: *Zelzate*) is 'n gemeênte en plekke in de Belse provincie Oôst-Vlaonderen. 't Leit an de grenze van België en Nederland. In de gemeênte weunn om en by de 14.000 mins'n (2023). Zelzaote was toet 2011 verbroederd mee de (voormaelige) Greuningse gemeênte Delfzijl.

De gemeênte grens an de Nederlandse gemeênte Terneuzen.

## Lienks nae buten
* Gemeênte
* Vlaanderen
Roeaan

**Roeaan** (*Rouen* in 't Frans) is 'n stad in 't Franse departement Seine-Maritime en den oôdstad van de rehio Normandie, en telt 115.000 inweuners (410.000 in de agglomeratie).

## Museums
* 't *[[Musée des beaux-arts]]* is 't kunstmuseum van de stad 
* 't *[[Musée maritime fluvial et portuaire de Rouen|Musée maritime fluvial et portuaire]]* is een museum over de geschiedenisse van de aevene en de scheêpvaert 

## Plae'ies

SeineMaritimedéc2004_131.jpg|Vakwerkhuus
SeineMaritimedéc2004_122.jpg|Straete in Roeaan
esc_rouen.jpg|ESC Rouen


## Lienks nae buten
* Stad van Roeaan
Musée maritime fluvial et portuaire de Rouen

't **Musée maritime fluvial et portuaire** is 'n museum over de heschiedenisse van den 'aeven van Roeaan en over de schêepvaert in Roeaan.

## 't Museum
De oôdthema's van 't museum zien:
* de heschiedenisse van de 'aeven mie vee foto's over onder aore de verwoestiengen tiedens de Twidde Waereldoôrlog.
* de infrastructuur van den 'aeven en de inrichtiengswerk'n stroômafwaerts van Roeaan.
* de hroôte zeilboôt'n van Roeaan, mie een zael over de boôt'n die an nikkel vervoern tussen Frankriek en Nieuw-Caledonië.
* de koôpvaerdie, mie vele modell'n van vrachscheepn die an der eihen dichbie de voemaelihe hanhar van den 'aeven wir a 't museum lig bevin'n.
* de heschiedenisse van 'n onderzeêboôt, mie een replica van de binn'nkant van Robert Fulton zen Nautilus.
* de binn'nvaert
* de scheêpsbouw
* de walvisvaert

## Lienks nae buten
* Oôdpagina van 't museum
Lieste van Nederlandse gemeênten

Dit is 'n alfabetische **lieste** van aolle 345 **[[Nederlandse gemeênte|Nederlandse gemeênten]]** per 1 jannewari 2025:
* 342 gemeênten in Nederland in Europa
* 3 biezondere Nederlandse gemeênten in Noôrd-Amerika: eilan'n Bonaire, Saba en Sint Eustatius (Caribisch Nederland)

### A

### B

### C
* Capelle an den Iessel
* Castricum
* Coevorden
* Cranendonck
* Culemborg

### D

### E

### G

### H

### I
* Iesselstein

### K

### L

### M

### N

### O

### P

### R

### S

### T

### U

### V

### W

### Z

## Zie ok
* Gemeêntelijke 'erindeêlienge in Nederland
* Lieste mee hroste gemeênten in Nederland
* Lieste van Nederlandse provincies
* Lieste van Nederlandse waeterschappen

## Lienks nae buten
* Overheid.nl
* AlleCijfers
Bergen

**Bergen** is de naem van de volgende plekken:

*In [[Nederland]]:*
* Bergen (Limburg)
* Bergen (Noord-Braebant) (Bergen op Zoom)
* Bergen (Noord-'Olland)

*In [[België]]:*
* Bergen (België) (Mons)

*In [[Duutsland]]:*
*Bergen (Chiemgau) in Beieren
*Bergen (Middel-Franken) in Beieren
*Bergen (Nedersaksen)
*Bergen (bij Kirn, Nahe) in Rijnland-Palts
*Bergen (Vogtland) in Saksen
*Bergen an der Dumme in Nedersaksen
*Bergen auf Rügen in Mecklenburg-Vòpommeren

*Ergest aors*:
*Bergen (Frankriek) (Sint-Winoksbergen)
*Bergen (Nieuw York), in de Vereênigde Staeten
*Bergen (Noorwegen)
Dukers

**Dukers** bin veugels uut de orde **Gaviiformes**, de femielje **Gaviidae** en 't geslacht **Gavia**. De orde eit dus maer eên fermielje en de fermielje maer eên geslacht. 't Bin in 't waeter levende veugels die in Noord-Europa en Noord-Amerika te vinden bin en noga veugels uut de orde Waeterveugels lieke, maer d'r nie mee verwant bin.

## Evolutie en fossielen
Zoôwel anatomisch as chemisch ei uutgeweze dan de dukers 'n eigen orde vurmen en nie naeuw verwant bin mee aore veugelsoorten. Dat zou moete beteêkene dan de eêste dukers al in 't Mesozoïcum bestoenge. De ouste fossielen die mee zeker'eid an 'n duker kunne ore toegeschreve stamme uut 't Mioceen, maer Neogarnis en Polarornis uut 't laete kriet ore dikkels ok an dukers toegeschreve.

## Uterlik

Dukers bin grote zwummende veugels mee 'n lichaemslengte van tusse de 53 en 91 centimeter en 'n vleugelspan van tusse 106 en 152 centimeter. Ulder gewicht lei tusse de 1 en 6,4 kilogram; de groôste soorten bin daemee bedudend zwaerder as ganzen. Van de futen verschillen ze voraol deu complete zwemvliezen, die-an de drie nae vore gerichte teeën van de veugelpoôt verbinde, as ok deu 'n goed zichtbaere staert, al is t'n ok maer kort.

Dukers è 'n gestroômlijns lief, dat-a vreêd goed an 't leven in 't waeter is angepast. De poôten stae ver achter an 't lief en loôpe uut in groôte zwemvliezen, zoôdan ze d'r eige perfect deu 't waeter kunne bewege.

Ulder vere bin in 't zeumerkleêd bie de meêste soorten an de bovenkant schaekbordachteg zwart-wit gekleurd; alleêne bie de roôdkeelduker is 't eênkleureg griesbruun. An d'n onderkant is 't bie aolle soorten naebie wit. 't Is eel dicht en isoleert goed tegen de kouwe van 't pool- en subarctische waeter daer-an ze im zwemme. Kop en als bin bie aolle soorten eel bont. Ulder winterkleêd is wat minder riek an kleuren. Ventjes bin wat groôter en zwaerder as wuufjes; aors is d'r gin structureel verschil in uterlik tusse de beide geslachten. Joenge dukers lieke 't eêle jaer deur op volwasse veugels in winterkleêd; pas nae ongeveer drie jaeren kriege ze voor 't eêst 't volwasse zeumerkleêd.

## Soorten
D'r bin vuuf soorten:

* Roôdkeelduker (*Gavia stellata*)
* Paerelduker (*Gavia arctica*)
* Pacifische paerelduker (*Gavia pacifica*)
* Iesduker (*Gavia immer*)
* Geelsnaevelduker (*Gavia adamsii*)
Echt-Susteren

**Echt-Susteren** is 'n gemeênte in de provincie Nederlands Limburg mie 32.000 inweuners.

Echt-Susteren is in 2003 ontstô uut 'n saemenvoegieng van de gemeênten Echt en Susteren.

't Gemeêntehuus stoôt in Echt.

## Durpen

## Lienks nae buten
* Gemeênte
* Plaatsengids
* AlleCijfers
Sturmveugelachtegen

De **Sturmveugelachtegen** of **Buussnaevelegen** (Latien **Procellariiformes**) bin'n 'n orde van mista breêdhevleuhelde, kort'esnaevelde veugels. Veruut de meêste soôrten brienge 't hroste deêl van ulder tied deur op volle zeê en komme alleêneg ni 't land om te broeien. 'n paer soôrten bin ok an de Noordzeêkuste te vinden.

## Fermieljes
D'r worn de volhende vier femieljes erkend, daer-an 93 soôrten toe be'ore:

* Albatrossen (*Diomedeidae*)
* Sturmveugels en pijlsturmveugels (*Procellariidae*)
* Sturmveugeltjes (*Hydrobatidae*)
* Alksturmveugeltjes (*Pelecanoididae*)
Jus

**Jus** is 'n vette saus die over d'n èrpels en d'n groent'n kun doen, of bii 't vleis. D'n jus bestaot uut sop uut 't vleis mee boter. Mee zetmeel kun je 't goedje wa verdikk'n. Niet te verwarr'n mee *waotersause* of *lawaojsause*, dat is wè jus, mao mee vrêêd vee waoter en wiinig vet, aongemengd mee een tempertje (papje) vàn meel en waoter.

'n Bekende toepassing vàn jus is bii d'n 'utsepot of bii d'n peëklutse, waobii 'n kuultje wor gegraov'n en in 't midden jus wor gegoten.

't Woord jus komt uut 't Latijn, en is via 't Frans en via 't Nederlands in 't Zeêuws gekomm'n. 't Komt vàn 't Latijnse woord *ius* en da betêk'nd sap, saus of recht. Jus kan oek Jus d'Orange mee bedoeld word'n.

Tegenwoordig is jus ni meer wat 't gewist is. Jus wordt vaok uut 'n pakje of 'n potje gehaol'n. Daor zitt'n mêêstal oek kruun in.

## Trivia
In 1973 brak Sjef van Oekel deu mee 't lied *Zuurkool met vette jus*.
Limburg mijn Vaderland

**Limburg mijn Vaderland** is 't volkslied van Nederlands Limburg en Belgisch Limburg. D'n tekst vàn 't lied is geschreve deur Gerard Krekelberg (Neeritter, 1864-1937) in 1909. D'n melodie is gekomponeerd deur Hendrik Thyssen (1862-1926). 

## Tekst

:Waar in 't bronsgroen eikenhout, 't nachtegaaltje zingt;
:Over 't malsche korenveld 't lied des leeuwriks klinkt;
:Waar de hoorn des herders schalt langs der beekjes boord:
:Daar is mijn Vaderland, Limburgs dierbaar oord!

:Waar de breede stroom der Maas, statig zeewaarts vloeit;
:Weeldrig sappig veldgewas kostelijk groeit en bloeit;
:Bloemengaard en beemd en bosch, overheerlijk gloort:
:Daar is mijn Vaderland, Limburgs dierbaar oord!

:Waar der vad'ren schoone taal klinkt met held're kracht;
:Waar men kloek en fier van aard vreemde praal veracht;
:Eigen zeden, eigen schoon, 't hart des volks bekoort:
:Daar is mijn Vaderland, Limburgs dierbaar oord!

:Waar aan 't oud Oranjehuis, 't volk blijft hou en trouw;
:Met ons roemrijk Nederland, één in vreugd en rouw;
:Trouw aan plicht en trouw aan God, heerscht van Zuid tot Noord:
:Daar is mijn Vaderland, Limburgs dierbaar oord!

## Bronnen
*Limburgse Wikipedia
't Hôôd

**'t Hôôd** (Nederlands: *Havenhoofd*) is een klein durp op Goeree-Overflakkee mee 360 inweuners (2020). 't Hôôd lei zo'n twêê kilometer van de stad Goeree vandaen an 't ende van et haevenkanaal tegen de duun'n an. Vlakbie 't bekende natuurgebied 'De Kwaejen Hoek'.

Tot an 2012 lag 't durp in de voormaelige gemeênte Goereê.

## Ontstôôwen in geschiedenisse
Deurdat de haevene van Goeree steeds vaorder van zêê of kwam te liggene binne ze in de 19e eeuwe begonne mi 't bouwen van huuzen an 't ende van het haevenkanaal. Vooral vissers, die duchte bie d'r waerrek woue weune, deeje da. De vissers liete d'r schepen deer naemelijk ligge as ze thuus wazze. Langzaemerand is et uutegroeid tot een durpie. 

In d'n Twêêden Wereldoorlog is 't durpie helemaele esloopt vanwege de anleg van de Atlantikwall zoas de Duusters dat noemende. Dat heit diep inegrepe in de gemêênschap. Nae d'n oorlog is 't durp weer opebouwd. De haevene van 't Hôôd is noe ofesloote van zêê deur de anleg van de Deltawaereken rond 1970. Schepen kunne d'r noe nie meer komme.

## Vandaeg den dag
De durpsstructuur is echt die van een durp in niejt die van een gehucht. De huuzen bin vrie duchte op mekoare ebouwd in in de Blaeuwe Distelstraete stoa een antal huurhuuzen. D'r bin vuuf straeten in 't durp, naemelijk Haeveneind, 't Diekje, Brêênstraete, Blaeuwe Distelstraete in 't Duunroosplein. Bie mekoare bin d'r 120 huuzen in dat bluuft etzelfde want d'r geldt een bouwstop. De leste jaeren is de discussie over wè of gin nieuwbouw wè weer de kop op estoke. 

't Hôôd heit een eige schoole, de Christelijke lêêgere schoole 'Eben-Haezer', weer oak veel kinders uut de stad Goeree naer toe goa. Normaal gesproke doewe ze dat op de fiets mar in 't verlejen ist oak wè voor ekomme dat de Goereese kinders, ast vroos in de wintere, op de schaessen naer schoole ginge, heen in vromme over 't haevenkanaal.

De haevene wor zôôas ezeid nie meer gebruukt, behalve de keren dat et gebruukt is voor 't tobbedansen op sommige fêêstdaegen. An de haevene stoat een klein standbeeld van een visserman mi een mande onger z'n aerrem as een symbool voor 't Hôôd. Nog steeds weune d'r veel vissers in kottereigenaers op 't Hôôd.

## Zie oak
* Boômkorvisserie

## Lienks nae buten
* Plaatsengids
Klimatologie

**Klimatologie** is de studie die zich bezig be'oort te houde meê de veranderinge bie 't klimaet. Klimatologie oort gezeen as 'n onderdeel van aerdweteschappe.
1405

**** is 'n jaer.

## Gebeurtenisse
* 23 april - Jan Zonder Vrees doen zen Blieë Intrede in Mecheln.
* Goes krieg stadsrechen.
* Šamorín krieg stadsrechen.
* De steeën Bern en Neuchâtel haen een verbond an.
* De Chinesen euneuch-admiraol Zheng He lei een vloôt van 62 jonk'n en nog mier as 'onders kleindere boôtjes, mie in totaol zò 'n 28.000 bemanniengsleeën, ni Calicut in Zuud-Indië.
* Eêst heschreven bewies van de consumptie van whiskey in Ierland, hedestilleerd deur Romse monnik'n.
 
## Gebore
* 6 maerte - Johan II van Castilië, konieng van Castilië.
* 18 oktober - Paus Pius II.
* ca. - Thomas Malory, auteur van *Le Morte d'Arthur*.

## Gesturve
* 14 feberwari - Timur Lenk, Monhoôls monarch en vroveraer.
* 21 maerte - Marharetha van Male, hertohinne van Bourhondië, graevinne van Vlaonderen, Nevers, Rethel, Artois en hertohinne van Braebant en Limburg.
* Shamar Khachö Wangpo, een shamarpa.
* Eustache Deschamps, een Frans dichter.
1997

**** is een jaer.

## Gebeurtenisse
* 1 jannewari - Deur 'n gemeêntelike erindeêlienge ontsti de nieuwe gemeênte Ter Veere uut de ouwe gemeênten Ter Veere, Domburg, Maoriekerke, Valkenisse en Waschappel. Erremu gaet op in de gemeênte Middelburg.
* 4 jannewari - Den Elfsteed'ntocht wor urreen. De winnaer is Henk Angenent.
* 19 jannewari - Yasser Arafat keêr nae dertig jaer trug ni Hebron.
* 4 feberwari - O.J. Simpson wor schuldig bevon'n an dubbele moôrd.
* 28 feberwari - In Noôrdwest-Iran vall'n duzende dooie deur een aerdbevieng van 5,5.
* 6 maerte - 't Schilderie Tête de Femme van Pablo Picasso wor estoôl'n.
* 28 maerte - Een Albanese boôt verhi in de Straete van Otranto nae een anvaering mie de Italiaonse kustwacht.
* 11 april - De kathedraol van Turien rik deur brand beschaodigd.
* 13 april - Tiger Woods wor de jongste holfer die a de Masters win.
* 22 april - Nae 126 daehen worn de giezelaers in de rissidensie van de Japansen ambassadeur in Lima bevried.
* 10 meie  - In Iran vall'n 1600 dooie deur een aerdbevieng van 7,1 op Richter.
* 28 meie - Borussia Dortmund win de Champions League.
* 2 juni - Timothy McVeigh wor veroôrdeeld voe de bomanslag in Oklahoma City in 1995.
* 13 juni - Timothy McVeigh wor deur de jury tot de doôd veroôrdeeld.
* 1 juli - Hongkong wor deur 't Vereênigd Konienkriek an China overedrohen.
* 4 juli - De Pathfinder, een Amerikaonse sonde, lan op Mars.
* 13 juli - 't Liek van Che Guevara wor ni Cuba estierd om di behraeven te worn.
* Deêze maend auhustus is de wermste maend in Nederland ooit. Mie een hemiddelde temperatuur van 20,5 hraoien lig 't et flienk oôher dan de hemiddelde 16,7 hraoien.
* 7 auhustus - De AEX sluut voe 't eêst boven de 1000 punt'n.
* 6 september - Prinses Diana wor behraeven in de Westminster Abbey.
* 7 september - Den eêssen testvlucht mie een F-22 Raptor vin plekke.
* 1 oktober - Eêste uutzendieng van Omroep Zeêland, gepresenteêrd deu Harmen Siezen.
* 2 oktober - Weet'nschappers Moira Bruce en John Collinge toôn'n an da de nieuwe variante van Creutzfeldt-Jakob en BSE dezelfde ziekte zien.
* 9 oktober - Den Australische zwemmer Michael Klim zet 't waereldrecoor 100 meter vlinderslag op 52,15. 
* 11 november - Mary McAleese wor in Ierland toet presidente ekozen.
* 17 november - In Luxor (Ehypte) worn in de Vallei der Konieng'n 62 mensen vermoord bie een anslag deur 6 moslim-militant'n.
* 19 november - In Charlistle, Iowa, wor de twidde volledig levende zevenlieng heboorn.
* december - Kim Dae Jung wor president van Zuud-Korea.
* 2 december - In de Mexicaonse deêlstaet Chiapas worn tientalle Indiaon'n vermoord in 't Bloedbad van Acteal.

## Gebore
* 30 auhustus - Lidewij de Vos, Nederlands musicus en politicus

## Gesturve
D'r valle in dit jaer 53 verkeersdoôden in Zeêland.

* 19 feberwari - De lèste hroôte Chinese revolutionair, Deng Xiaoping, sturf op 92-jaerihe leeftied.
* 4 auhustus - Jeanne-Louise Calment sturft op 122-jaerige leeftied.
1966

**** is een jaer.

## Gebeurtenisse
* 1 jannewari - Deur 'n gemeêntelijke erindeêlienge ontstaet de gemeênte Goeree uut 'n saemengaen van: Ouwdurp, Goeree en Stellendam.
* 1 juli - Deur 'n gemeêntelijke erindeêlienge ontstaet de gemeênte Veere uut 'n saemengaen van: D'n Polder, Seroos en Ter Veere.
* 14 oktober - D66 wor op'ericht.

## Gebore
* 2 feberwari - Erik van Merrienboer, Nederlands amtenaer en politicus
* 6 feberwari - Hubert Bruls, Nederlands politicus 
* 29 maerte - Jeroen Dijsselbloem, Nederlands politicus 
* 6 april - Hans Spekman, Nederlands politicus en bestierder
* 25 april - Femke Halsema, Nederlands politicus
* 21 auhustus - Henk Vermeer, Nederlands politicus
* 16 september - René Paas, Nederlands bestierder en politicus
* 5 november - Mariëlle Paul, Nederlands politicus

## Gesturve
* 29 december - Cornelis Steenblok (72), Nederlands predikant

## Bouwwêrken

Helsinki University of Technology auditorium.jpg|*Technische Universiteit Helsinki* in Finland.
1242

**** is 'n jaer.

## Hebeurtenissen
* 5 april - De Slag op 't Peipusmeer of de Slag op 't Ies vin plekke.
* Sint Anna ter Mu krieg stadsrechen.
* De Babai-opstand kom tot 'n ènde.
* De verwoestienge van Europa deur Batu Khan wor onderbrookn.
* Keizer Go-Saga wor keizer van Japan.
* De Monhoôl'n valn 't sultanaot van de Seltsjoeken binn'n.

## Heboren
* Marharetha van Honharije, koniengsdochter en heilihen.
* Beatrix van Castilië, echthenote van Alfonso III.

## Hesturven
* 10 feberwari - Keizer Shijō van Japan.
* 23 juli - Hwiede Archimbald van Bourbon.
* 7 oktober - Keizer Juntoku van Japan.
* Den Iengels-Monhoôlsen ambassadeur, Monhoôls spion.
1315

**** is een jaer.

## Gebeurtenisse
* Zaltbommel krieg stadsrechen.
* auhustus - Lodewiek X van Frankriek wor tot konieng ekroônd in de kathedraol van Reims.
* 13 auhustus - Lodewiek X van Frankriek trouw mie Clemence d'Anjou.
* Vlissienge krieg stadsrechen.
* Willem Tell vech mee in de Slag bie Morgarten.
* In hroôte stikken van Europa behun 'n kleine iestied; 't rehen an eên stik en overal mislukk'n de oôgsen.
* Alfonso IV van Portuhal wor konieng van Portuhal.

## Gebore
* 20 meie - Bonne van Luxemburg, vrouwe van Jan II van Frankriek.

## Gesturve
* 9 meie - Hugo V van Bourhondië, 'ertog van Bourhondië.
1217

**** is 'n jaer.

## Gebeurtenisse
* 20 meie - Den Eêssen Baronn'noorlog behun.
* 29 meie - Drie'onderd oorlogsboôt'n vetrokk'n ni Acco voe de Vuufde Kruustocht.
* Middelburg krieg stadsrechen van Wullem I van 'Olland.
* Stefan Nemanjić wor Rascisch hroôtvorst.
* Peter II van Courtenay wor deur paus Honorius III ekroônd toet keizer van 't Latijnse Riek.

## Gebore
* Hulagu Khan, de stichter van 't Il-kanaot.
* Hendrik I van Cyprus, konieng van Cyprus.

## Gesturve
* 23 april - Ienge II van Noorwegen.
* 24 auhustus - Eustace de Monnik, een Fransen rover en piraot.
1223

**** is 'n jaer.

## Gebeurtenisse
* Domburg en Waschappel *(Westkapelle)* kriegen stadsrechten.
* Margaretha van Constantinopel, graevinne van Vlaondere en 'Enegouwe trouw mie Wullem II van Dampierre.
* Den 'eilihen Christina van Sint-Truden sturf voe de twidde keer.

## Gebore
* Baibars, sultan van Ehypte en Syrië.

## Gesturve
* 18 jannewari - Konieng Giorgi IV Lasha van Georhië.
* 25 maerte - Alfonso II van Portuhal.
* 14 juli - Filips II van Frankriek.
1248

**** is 'n jaer.

## Gebeurtenisse
* 15 auhustus - Der wor behun'n an de bouw van de Dom van Keuln.
* Zurrikzeê krieg stadsrechen.
* Den 'udihe Ridderzaol in Den Aegt wor ebouwd deur graef Willem II.
* Ommen krieg stadsrechen.
* Tallinn, den 'udihen Estse oôdstad, krieg stadsrechen
* Wullem II van 'Olland beleher Aok'n mie succes.
* De Zevende Kruustocht onder leidieng van Lodewiek IX wor behon'n.

## Gebore
* Jan II van 'Olland (ok wè Jan II van Avesnes), graef van 'Olland, Avesnes en 'Enegouwe.

## Gesturve
* Güyük Khan, Monhoôlse khan.
1374

**** is een jaer.

## Gebeurtenisse
* jannewari - De Iengelsen en Fransen sluten een waepenstilstand; aolle Iengelse anwinsen in Aquitaonië zien a wè overwonnen.
*9 oktober - De Sturmvloed van 1374 was een sturmvloed die voorà Walchren, Borssele, Westvore en Goeree trof. Varder richtende de sturmvloed ok schaede an in de Zwijndrechtse Waerd, de Riejerwaerd, en de Groôte of Hollandsche Waerd.
* Reimerswaol krieg stadsrechen.
* Dreister wor mie twi dammetjes verbon'n an Schouwen.
* 't Eênig overhebleven 'andschrift van de Beatries verschien.

## Gebore
* Jan van Beieren, graef van 'Olland en 'ertog van Beieren
* Konihinne Hedwig van Poôl'n
* Martin I van Sicilië, konieng van Sicilië

## Gesturve
* 12 maerte - Keizer Go-Kogon van Japan
* 19 juli - Petrarca, een Italiaonse poeet
1366

**** is 'n jaer.

## Gebeurtenisse
* Tole krieg stadsrechen.
* Heer Arnold van Rumm'n doe diffinitief ofstand van zen rechen op 't Graefschap Loon.
* 't Prinsbisdom Luuk wor deur keizer Karel IV verplicht om an Arnold en die zen neef Hamal jaerlijks 3000 huln te betaeln.
* Prins Muhammad ibn-Yusuf ibn Nasr bouw 't Hranada-hospitaol in Hranada.
* Poôl'n sluut mie Litouwen een akkoôrd over de verdeêlienge van Roethenië.
* De Stella Artois brouwerie wor esticht in 't udihe België.

## Gebore
* 11 juli - Anna van Luxemburg.

## Gesturve
* 25 jannewari - Henricus Seuse, een Duutsen Dominicaonse monnik.
* Ulrich IV van Württemberg, graef van Württemberg.
1972

**** is een jaer.

## Gebeurtenisse
* De Greveliengen oor afgeslote deur de Brouwersdam. Eerder was de Greveliengendam al dicht.

## Gebore
* 6 maerte - Marianne Thieme, Nederlands politicus en activist
* 23 maerte - Guus Meeuwis, Nederlands zanger
* 17 april - Eddy van Hijum, Nederlands politicus
1477

**** is 'n jaer.

## Gebeurtenisse
* 5 jannewari - De Slag bie Nancy vin plekke.
* 1 auhustus - Maria van Bourhondië trouw mie Maximiliaon I van Habsburg.
* 27 september - De Cosmas- en Damiaonusvloed tref de kussen van de Noôrdzeê. Het durp Erremu wor verwoest. Eel Walchren lopt onger waeter.

* Brouwesaeven krieg stadsrechen.
* Lodewijk XI van Frankriek bezet Normandië.
* De Vietnamezen valn Lan Xang binn'n.

## Gebore
* 25 jannewari - Anna van Bretagne
* Giorgione, een Italioanse schilder
* Il Sodoma, een Italioanse schilder

## Gesturve
* 5 jannewari - Karel de Stout'n, 'ertog van Bourhondië.
* 6 jannewari - Jan VIII van Vendôme
* 4 auhustus - Jacob III de la Marche
900

**** is 'n jaer.

## Gebeurtenisse
* Graefschap 'Olland en Zeêland ontstaet deu 't saemengaen van de graefschappen Kennemerland en Rijnland nae 't uuteênvallen van 't Konienkriek Friesland.
* De Vikiengen Gunbjörn ontdek, uut de koers eslohen mie zen boôt, een eiland dat a 't en Gunbjörnkür noem. Dit is den ontdekkieng van Hroenland.
* Paus Benedictus IV volg paus Johannes IX op.
* De Samanieden verslaen de Saffarieden Dynastie in Iran.

## Gebore
* Abū Ja'far al-Khāzin, een Perzischen astronoom en wiskundihen

## Gesturve
* Paus Johannes IX
* Bisschop Fulk van Reims
* Zwentibold, keunienk van Lothaoriengen
1253

**** is 'n jaer.

## Hebeurtenissen
* 4 juli - De Slag bie Waschappel tussen Vlaemse en 'Ollandse legers eor deur de 'Ollanders ewonn'n.
* 6 juli - Mindaugas wor toet vorst van Litouwen ekroônd.
* Khubilai Khan verover Nan Chao.
* De dwangburcht 'Toôr'nburcht' wor voltooid in West-Friesland.

## Hebore
* Stefan Uroš II Milutin, konieng van Servië.
* ca. - Jan I van Braebant.

## Hesturve
* 12 maerte- Fina, 'eilihen binn'n 't chrissendom.
* 23 september - Wenceslaus I van Bohemen, konieng van Boheem'n.
* Hendrik I van Cyprus, konieng van Cyprus.
* Amadeus IV van Savoye, graef van Savoye.
1183

**** is 'n jaer.

## Gebeurtenisse
* Aksel krieg stadsrechen.
* Biervliet krieg stadsrechen.
* Alexius II van Byzantium wor edwongen 't doôdvonnis van zen moeder Meria van Antiochië te teêken'n en Andronicus Comnenus as medekeizer te accepteern.
* Saladin verover Syrië en wor sultan. 

## Gebore

## Gesturve
* 11 juni - Hendrik II van Maine
* oktober - Alexius II van Byzantium wor ewurgd.
* Chrétien de Troyes, de schriever van de Arthur-lehendes.
1014

**** is 'n jaer.

## Gebeurtenisse
* Holmgang wor illehaâl verklaerd in Noorwegen.
* De Heloôfsbeliedenis van Nicea wor saemen mie 't Filioque toe'evoegd an de katholieke mis.
* Rājendra I Gangaikonda volg Rājarāja I op as vorst van Chola.
* 14 feberwari - Paus Benedict VIII kroôn Hendrik II van 't Eilihe Roômse Riek as keunieng van Duutsland.
* 23 april - Brian Boru versli de Vikiengen in de Slag bie Contarf.
* 29 juli - De Slag bie Kleidion vin plekke.
* 28 september - Nae 'n enorme sturmvloed wibie duuzenden mae'sen omkomm'n ontstaen de Zeeûwse eilanden.

## Heboren
* Prinses Constance van Frankriek, dochter van Robert II van Frankriek.

## Hesturven
* 3 feberwari - Sven Gaffelbaard, keunieng van Noorwegen, Denemarken en Iengeland.
* 23 april - Brian Boru, den oôgsen ard rí van Ierland.
* 6 oktober - Samuil van Bulharije, Tsaor van Bulharije.
* Rājarāja I, konieng van 't Chola Riek.
* Bagrat III van Georhië
1170

**** is 'n jaer.

## Gebeurtenisse
* 2 november - Den Allerheilihenvloed vin plekke en 't Creiler Woud in Noôrd-'Olland wor verzwolhen.
* 29 december - Thomas Beckett, aertsbisschop van Canterbury, wor in zen kathedraol vermoôrd.
* De Slag bie Pantino vin plekke.
* Manuel I van Byzantium sluut een verdrag mie Pisa in Italië.
* Dublin wor veroverd deur de Noôrmannen.
* De Deen'n vall'n Estland an.

## Gebore
* 28 juni - Waldemar II van Denemarken
* Walther von der Vogelweide, een Duutse zanger.
* Dominicus Guzman, de stichter van de Dominicaoner Orde.
* Eustace de Monnik, een Fransen piraot.

## Gesturve
* 28 november - Owain Gwynedd, konieng van Gwynedd
* 29 december - Thomas Beckett, aertsbisschop van Canterbury
* Mstislav II van Kiev
1428

**** is 'n jaer.

## Gebeurtenisse
* 3 juli - Mie de Zoen van Delft kom een ènde an de in 1349 behon'n 'Oekse en Kabeljauwse twissen.
* 12 oktober - De Iengelse belehern Orléans. Jan van Orléans voer de verdedihers an, de Iengelse staen onder leidieng van Thomas Montacute, de 4e Earl van Salisbury.
* Jacoba van Beieren wor hedwongen 't Graefschap 'Olland af te staene an 't 'Of van Bourhondië.
* 'Enegouwe wor deur de Bourhondiërs ineliefd.
* Phommathat wor konieng van Lan Xang.
* Itzcóatl wor heerser over de Azteek'n.

## Gebore
* Catharina van Valois, eêste vrouwe van Karel de Stout'n.
* Jan I Carondelet, Bourhondische staetsman.

## Gesturve
* 30 auhustus - Keizer Shōkō van Japan.
1299

**** is een jaer.

## Gebeurtenisse
* Jan II van 'Olland (dezelven as Jan II van Avesnes en ok Jan I van 'Enegouwe) wor graef 'Olland, Zeêland en 'Enegouwe.
* Hetoum II wor konieng van Armenië.
* De Hanzestad Hattem krieg stadsrechen.
* Håkon V Magnusson mik Oslo den oôdstad van Noorwegen, voeheen was dit Bergen.
* Edward I van Iengeland trouw mie Marharetha, de zus van Filips IV van Frankriek.

## Gebore
* Alfonso IV of Aragon, konieng van Aragon.
* Dmitri van Tver, prins van Vladimir.

## Gesturve
* 15 juli - Eric II van Noorwegen, konieng van Noorwegen.
* 1 auhustus - Wolfert I van Bosseln, heer van Veêre.
* 10 november - Jan I van Olland, graef van Olland en Zeêland.
Jan van Beieren

**Jan van Beieren** (ca. 1374 - 5 januaori - 1425), biegenaemd *Jan zonder Genae* en as 'ertog van Beieren-Straubing *Jan III van 'Olland* genaemd.
1572

**** is 'n jaer.

## Gebeurtenisse
* 1 april - D'n Briel wor *ontzet* deur de Waetergeuzen.
* 6 april - As derde stad sloot Vlissienge z'n eihen an bie d'n opstand tehen de Spanjolen an.
* 23 meie - Lodewijk van Nassau verover Valencijn.
* 24 meie - Bezettieng van Berhen.
* 29 juni - Het verèrmde stadje Reimerswaol word deur de geuzen bezocht en geplunderd.
* 19 juli - De Eêste Vrieë Staetenverhaoderienge vinne plek in Dordt.
* 23 juli - De Innaeme van Roermond.
* 11 auhustus - De Innaeme van Kampen.
* 24 auhustus - De Bartholomeüsnacht.
* 2 oktober - 't Bloedbad van Mecheln vin plekke.
* 20 oktober - De Spaonse kolonel Cristóbal de Mondragón steekt mee 1500 manschappen te voet over van Tole naer Duveland om Zurrikzeê op Schouwen te belegeren. De Geuzen valle de Spanjaerden an vanof kleine schepen. Nehen soldaot'n worre mee'esleurd mee de vloedstroôm en verdrienke.Mondragron geschiedenis
* 1 december - 't Bloebad van Naerd'n vin plekke.

## Gebore
* Arend Dickmann, een zeêvaeder.
* Francis van Aarssens, een Nederlanse diplomaot.
* Thomas Tomkins, een Britsen componist-urhanist.

## Gesturve
* 1 meie - Paus Pius V
* 20 auhustus - Miguel López de Legazpi, een Spaonse conquistador
* 24 auhustus - admiraol Gaspard de Coligny
* 24 november - John Knox, een Schotse 'ervormer

## Noôten
Aelbrecht van Beieren

**Aelbrecht van Beieren** (of *Albrecht*; München, 25 juli 1336 - 's-Gravenhage, 16 december 1404) was graef van 'Olland en Zeêland, 'Enegouwe, uut 't 'Uus Wittelsbach. Op 8 september 1394 kwam nae langdurige ongerandelingen in Reimerswaol een verzoening tot stand tussen Willem van Oostervant en um z'n voornaemste vijanden, Jan van Arkel en Coen Cuser.

## 'Uwelijk'n
Op 28 juli 1353 trouwen Aelbrecht mie Margaretha van Brieg, den dochter van Lodewiek I van Silezië-Liegnitz. Saemen krehen ze zeven huus:
* Jewanna van Beieren (1356 - 1386)
* Catharina van Beieren (1361 - 1400)
* Margaretha van Beieren-Straubing (1363 - 1424)
* Wullem VI van 'Olland (1364 - 1417)
* Aelbrecht II van Beieren (1368 - 1397)
* Jewanna van Beieren (1373 - 1410)
* Jan van Beieren (1374 - 1425)
1401

**** is 'n jaer.

## Gebeurtenisse
* Een zekere Timur plundert Bagdad tiedens de Jalayirid Dynastie.
* Keizer Ho Quy Ly van Dai Ngu, 't uudihe Vietnam, draegt de troôn over an z'n zeune Thai Thuong Hang.

## Gebore
* 12 meie - Keizer Shōkō van Japan
* 16 juli - Jacoba van Beieren wor hebore in Enegouwe.
* 27 oktober - Catharina van Valois wor hebore in Paries.
1416

**** is 'n jaer.

## Gebeurtenisse
* 27 jannewari - De Rippebliek Ragusa verban as eêste Europese staet slavernij.
* Jacoba van Beieren trouw mie de Franse prins Jan van Tourain.
* Keizer Sigismund van Luxemburg doe 'n pohieng om via de diplomatieke weg een ènde te maeken an de 'Onderdjaerihe Oôrlog.
* De Frans-Genuese vloôt die a de kaoie van Harfleur blokkeern wor deur de Iengelse vloôt onder leidieng van de 'Ertog van Bedford vernietigd.

## Gebore
* Franciscus van Paola, stichter van de Orde der Miniem'n.

## Gesturve
* 27 feberwari - Eleonora van Castilië.
* 2 april - Ferdinand I van Aragón, konieng van Aragón.
* Konieng Phaya Samsenthai van Lan Xang.
1417

**** is 'n jaer.

## Gebeurtenisse
* feberwari - Hendrik V van Iengeland krieg wee steun voe den oôrlog tehen Frankriek. Alle hanzen in Iengeland motten zes veêr'n levern voe pijln voe de boogschutters.
* 24 juni - Op Man wor den eêst bekende Tynwald Day ehouwen.
* 1 auhustus - Hendrik V lan bie een vloot in de rivier de Touques, mè der is hin kip te beken'n wan de Fransen zien in de stad ekroop'n.
* Martinus V wor paus en iermie kom een ènde an 't Westers Schisma.
* Kleef wor een 'ertogdom.
* Chimalpopoca wor hueyi tlahtoani van de Azteek'n.
* Lan Kham Deng wor de derde konieng van Lan Xang.

## Gebore
* 23 feberwari - Paus Paulus II.
* 19 juni - Sigismondo Malatesta, 'eêr van Rimini.

## Gesturve
* jannewari - Art mac Art MacMurrough-Kavanagh, konieng van Lenister.
* 29 april - Lodewiek II van Napels, konieng van Napels.
* 18 oktober - Paus Gregorius XII.
* Wullem VI van Olland, graef van 'Olland, Zeêland en 'Enegouwe.
* Jan van Tourain, echthenote van Jacoba van Beieren, sturf.
* ca. - Huitzilihuitl, 'eêrser van Tenochtitlan.
1436

**** is 'n jaer.

## Gebeurtenisse
* 1 april - Paries wor wee veroverd deur de Fransen.
* Kham Keut volg Khai Bua Ban op en wor de tiende konieng van Lan Xang.
* In Venetië kom 't MS. Canon. Misc. 213 (Cononici-'anschrift) hereêd.
* De Santa Maria del Fiore in Florence wor inewied.

## Gebore
* 26 juli - Sigismund van Beieren, 'ertog van Beieren-München.
* Isabella van Bourbon, wuuf van Karel de Stout'n.

## Gesturve
* 9 oktober - Jacoba van Beieren, graevinne van 'Olland, Zeêland, 'Enegouwe en 'ertoginne van Beieren.
* 30 december - Lodewijk III van de Palts.
Jacoba van Beieren

**Jacoba van Beieren** (Le Quesnoy, 'Enegouwe, 16 juli 1401 – Teijlingen, bie Sassenheim, 9 oktober 1436) was graevinne van 'Olland, Zeêland, 'Enegouwe en 'ertoginne van Beieren-Straubing.

## Leven
Jacoba trouwen mie 15 jaer mie de Franse prins Jan van Touraine, die a in 1417 warschijnlijk deur verhiftihieng stierf. Naeda der vaor in 1417 was esturven, volhen ze dezen op, mè der ome Jan van Beieren kreeg van de Duutse keizer Sigismund 'Olland toe'ewezen. Dit beteêken'n een oplaoiieng van de 'Oekse en Kabeljauwse twissen.

In 1418 trouwen Jacoba mie der neef Jan IV van Braebant, mè de pauselijke heldigeid van dit 'uwelijk wier onder druk van de Duutse keizer Sigismund inetrokk'n. Vanwehe 't nie kunn'n naekomm'n op finansjeel hebied leen'n Jan IV land an Jacoba der vijand Jan van Beieren, wirop a 't 'uwelijk onheldig wier verklaerd, Jacoba ni Iengeland vetrok en di in 1422 mie Humphrey van Gloucester trouwen.

Mie dezen hoeng Jacoba trug om te vechen tehen der voemaelihe echthenoôt Jan IV, die a deur Filips van Bourhondië wier esteund. Naeda Humphrey der in 1425 in de steek liet voe een hofdame, haf Jacoba de stried op en wier in Gent hevangen ezet.

## Lienks nae buten
* Portret in Geschiedenis Instituut
1418

**** is 'n jaer.

## Gebeurtenisse
* Feberwari - 't Onneembaer heachte fort van Falaise heef zen eihen over an Hendrik V van Iengeland.
* 19 meie - Paries wor veroverd deur Jan zonder Vreês.
* 't Iengelse Beleg van Rouen behun.
* Jacoba van Beieren trouwt mee Jan IV van Braebant.
* De Liekwaede van Turijn wor overebrocht ni Montfort in Limburg.
* Vlad I Uzurpatorul wor heêrser van Wallachije.
* 't Concilie van Konstanz eindig.

## Gebore
* 14 feberwari - Christoffel III van Denemarken, konieng van Denemarken
* 12 december - Albrecht VI van Oôsteriek

## Gesturve
* 22 maerte - Dietrich van Nieheim, een Duutse historicus
* 2 juni - Catharine van Lancaster, konihinne van Castilië
* 12 juni - Bernard van Armagnac, o.a. graef van Charolet
* Nicolas Flamel, een Fransen alchemist
* Ixtlilxochitl I, konieng van Texcoco
* Mircea I van Wallachije
1422

**** is 'n jaer.

## Gebeurtenisse
* 10 jannewari - De Slag van Německý Brod vin plekke.
* 1 feberwari - Tussen de Schieriengers en Vetkoôpers wor de Vrede van Hroniengen esloot'n.
* 10 meie - 't Leste verzet bie Meaux wor eindelijk verbrook'n, noe is Hendrik V heer en meester, mè ie krieg een ziekte.
* september - Naeda Hendrik V is esturven, wor eêne Bedford anesteld as rehente van Frankriek en zien broer Gloucester as die van Iengeland (Hendrik VI is nog mè een baby).
* Jacoba van Beieren trouw mie Humphrey van Gloucester.
* Bolsward wor een hanzestad.

## Gebore

## Gesturve
* 8 juli - Michelle van Valois, dochter van Karel VI, vrouwe van Filips de Hoeien.
* 31 auhustus - Hendrik V van Iengeland (ok van Frankriek).
* 21 oktober - Karel VI van Frankriek.
1346

**** is 'n jaer.

## Gebeurtenisse
* 16 april - Dusan Silni roep in Skopje 't Servische Riek uut.
* 26 auhustus - Filips VI van Frankriek wor deur Edward III van Iengeland verslohen in de Slag bie Crécy.
* 't Graefschap 'Olland kom onder 't bestier van 't 'Of van Beieren.
* Schotland wor onderworp'n in de Slag van Nevilles Cross.
* De Byzantijnse keizer Johannes Cantacuzenus uwelijk zen dochter uut an de bejaern Turksen Bey Orhan I.
* Denemarken verkop 't noôrn van Estland an de Duutsen Orde.

## Gebore
* Filips van Rouvres
* Jan I van Lothaoriengen

## Gesturve
* 26 auhustus - Lodewiek II van Nevers
* 26 auhustus - Karel II van Alençon
* 26 auhustus - Jan de Blin'n
* 26 auhustus - Rudolf van Lothaoriengen
1356

**** is een jaer.

## Gebeurtenisse
* 27 jannewari - Enkhuizen krieg stadrechen van graef Wullem V van 'Olland. 
* 19 september - De Slag bie Poitiers vin plekke.
* 18 oktober - Der vin een zwaern aerdbevieng plekke bie Bazel, toet in 200 km in de rondte worn hebouwn verwoest.
* In Heusden (Noord-Braebant) wor 't Sint Joris-Schuttersgilde opericht.
* Hoorn krieg stadsrechen van graef Wullem V van 'Olland.
* Wullem V van 'Olland trouw mie Machteld van Lancaster.
* Neurnberg - In 't 'Eilihe Roômse Riek wor de Gouwen Bul anenoom'n.

## Gebore
* 17 jannewari - Filips de Stout'n, 'ertog van Bourhondië.
* Phaya Samsenthai, konieng van Lan Xang.

## Gesturve
* 23 juni - Margaretha van Beieren, 'Olland en 'Enegouwe.
1425

**** is 'n jaer.

## Gebeurtenisse
* 9 december - De Universiteit van Leuven wor opericht deur paus Martinus V.
* Jacoba van Beieren volg Jan III op, mè de Bourhondiërs betwissen der recht.
* Jacoba van Beieren heef d'r eihen over an Philips van Bourgondië, ze wor hevange ezet in Gent.
* Jewannes VIII van Byzantium wor keizer van Byzantium.

## Gebore
* Pomponius Laetus, ´n Italiaons humanist.

## Gesturve
* 5 jannewari - Jan van Beieren, ´ertog van Beieren.
* 29 meie - Hongxi, keizer van de Ming-dynastie.
* 21 juli - Manuel II van Byzantium, keizer van Byzantium.
* 17 september - Bonne van Artesië, vrouwe van Filips de Hoeien.
* Lorenzo Monaco, Italiaons schilder.
* Conrad von Soest, Duuts kunsschilder.
Wullem V van 'Olland

**Wullem V** (1339 - 1389), was graef van 'Olland en Zeêland, (as **Wullem III**) graef van 'Enegouwe en (as **Wullem I**) 'ertog van Beieren, .

## Lienks nae buten
* https://web.archive.org/web/20120722101333/http://www.weesper.nl/650/ Weesp 650 jaer stadsrechten.
* https://web.archive.org/web/20070928083916/http://www.weesper.nl/650/document.html Weesper stadsrecht-document uut 1355, verkrege van Wullem V.
Wullem IV van 'Olland

**Wullem IV** ? 1307 - 26 september 1345 bie Stavoren, was graef van 'Olland en Zeêland en, as **Wullem II**, van 'Enegouwe.
Wullem III van 'Olland

**Wullem ''de Goeie*** ([[1287]] – [[Valenciennes]], [[7 juni]] [[1337]]) was, van [[1304]] toet an z'n dood, as *'Wullem I** [[graef]] van [[Graefschap 'Enegouwe|'Enegouwe]], en as **Wullem III''' graef van 'Olland en Zeêland.
Margaretha van Beieren, 'Olland en 'Enegouwe

**Margaretha van Beieren**, ok wè *Margaretha van 'Olland en 'Enegouwen* of *Margriet van 'Olland en Zeêland* genaemd  (1310 - 23 juni 1356) was graevinne van 'Olland, Zeêland en 'Enegouwe (1345-1356).

## Leven
Margaretha was 'n dochter van Wullem II van 'Olland en Jewanna van Valois. Ze trouwen op 26 feberwari 1324 in Keuln mie de Duutse keizer Lodewiek de Beier. Ze wier graevinne naeda der broer Wullem IV kinderloôs sneuveln in de Slag bie Warns. Margaretha's twidde zeune, de laetere graef Wullem V, was nog te jong 'n op te volhen.

In 1349 braak'n tussen de anangers van Margaretha en die van Wullem V ruzies uut, die an de heschiedenisse in zouwen haene as de Hoekse en Kabeljauwse twissen. De eêste slaehen won'n de anangers van Wullem V, winae a Margaretha in 1354 afstand dee van 'Olland en Zeêland. Laeter erven Wullem V ok 'Enegouwe.

## Lienks nae buten
* Portret in Digitaal Vrouwenlexicon
Wullem VI van 'Olland

**Wullem van Oôstervant** (D'n 'Aegt 5 april 1365 -  31 meie 1417) was as **Wullem VI** graef van 'Olland en Zeêland, as **Wullem II** 'ertog van Beieren-Straubing en as **Wullem IV** graef van 'Enegouwe.
1432

**** is 'n jaer.

## Gebeurtenisse
* Jacoba van Beieren trouwt mee Frank van Bossele. Jacoba schendt daarmee de Zoen van Delft. Filips de Goede neemt Frank gevangen en eist dat Jacoba voorgoed van haar titels afstand doet.
* Filips de Goede roept voo t eest vertegenwoordigers van de stan'n in zijn gewesten in Brussel bie mekaore. Dit Hof van Holland zal uutgroeien tot de Staten-Generaol van de Nederlan'n.
* Het drieluuk Het Lam Gods, begonnen door Hubert van Eyck, wor voltooid door z'n jongere broer Jan van Eyck.
* De Portuhezen gi op de Azoren an land.

## Gebore
* Jean-Baptiste Cibo (1432-1492), de laetere Paus Innocentius VIII (r. 1484-1492)
* Mehmet II (1432-1481), Osmaonse sultan

## Gesturve
* Gyaltsab Je (68), Tibetaons geêstelijke

## Bouwwêrreken

plaetje:KleinVleeshuis.Utrecht.jpg|*[[Kleine Vleeshal]]*, Utrecht (1432)
Jan I van 'Olland

**Jan I** (1284, ('Aerlem), 10 november - 1299) was graef van 'Olland en Zeêland van 1296 tot 1299. Ie was de zeune van Floris V van 'Olland.

## Leven
Nae zen heboorte wier Jan a helieke uutehuwelijkt an Elizabeth van Iengeland, de dochter van Eduard I. An um zen 'of wier Jan ok opevoed. In 1296, wunnir a Floris V, Jans vaor, sturf, twufel Eduard I of a 't een Jan wè trug za laeten haen ni 'Olland. Om 't een in Iengeland te ouwen stuur 't een ienkele Iengelshezinde edeln ni Iengeland. Op 7 jannewari 1297 trouw Jan mie Elizabeth van Iengeland en mag een ni 'Olland truggaen. Ie mo echter wè luustern ni de meehestuurde raedslieden.

## Graefschap
De graef sti onder hehele invloed van Jan van Renesse, mè Jan draeg echter 't bestier over an Wolfert I van Bosseln toetan zen vuuftiende verjaerdag. Nae een conflict mie 't stadsbestier wor van Bosseln vermoord. Iernae wor Jan II van Avesnes as rehent benoemd en op 27 oktober 1299 draeg Jan zelfs ael de reherieng an um over. Jan sturf op 15-jaerihe leeftied en mie um sturf ok 't 'Ollandse uus uut. 't Graefschap hi ni Jan II van Avesnes, laeter Jan II van 'Oland.
1434

**** is 'n jaer.

## Gebeurtenisse
* Jacoba van Beieren trouwt vo d'n tweêde keer mee Frank van Borsele.

## Gebore
* 18 september - Eleanor van Portuhal.

## Gesturve
Jan II van 'Olland

**Jan II van Avesnes** (ca. 1248 ? ? Valenciennes / Bergen - 11 september 1304?) was as **Jan I** graef van 'Enegouwe van 1280 tot 1304 en as **Jan II** graef van 'Olland en Zeêland van 1299 toet 1304.
Floris IV van 'Olland

**Floris IV** (24 augustus 1210 – 19 juli 1234) was van 1222 toet 1234 graef van 'Olland en Zeêland. 'Ie was de zeune van Wullem I en Aleid van Gelre.

## Leven
Floris IV volhen zen vaor Wullem I op in 1222. Den eêste paer maen'n stoeng 't een onder voogdie van graef Boudewijn van Bentheim. Voe 1224 treen Floris IV in 't uwelijk mie Machteld van Braebant. Op 't moment van de verlovienge was Machteld 14 jaer en kort divoe was ze a weduwe eworn. Uut 't 'uwelijk wiern zes kinders heboôrn:
* Wullem II van 'Olland
* Hendrik
* Floris de Voogd
* Machteld
* Aleid van 'Olland
* Marharetha van Henneberg
Wullem I van 'Olland

**Wullem I van 'Olland** (ca. 1165 -4 feberwari 1222), biegenaemd **de zot** of **de hek** (warschijnlijk vanwehe z'n vechtlust), was sins 1203 graef van 'Olland en Zeêland. Zen vaor was Floris III en zen moeder Ada van Schotland. Zen jeugd broch Wullem deur in Schotland.

## 'Uwelijk'n en huus
Wullem I trouwen in 1197 in de plekke Stavoor'n (Friesland) mie Aleid van Gelre, den dochter van Otto I van Gelre. Uut dit 'uwelijk wiern de volhende vuuf kinders heboorn:
* Ricardis
* Ada van 'Olland van Riensburg
* Floris IV
* Otto III van 'Olland
* Wullem

Toen a Wullem op de vuufde kruustocht was, op 12 feberwari 1218, stierf zen vrouwe Aleid van Gelre. Toen a 't een in 1220 wee trugkwam, hertrouwen die bie Maria van Braebant, de weduwe van keizer Otto IV. Dit 'uwelijk bleef kinderloôs.
1213

**** is 'n jaer.

## Hebeurtenissen
* 13 oktober - De Slag van Steps vin plekke.
* Geertruidenberg krieg stadsrechen van Wullem I van 'Olland.
* Jacobus I van Aragon wor konieng van Aragon.
* Axel krieg stadsrechen.
* Giorgi IV Lasha wor konieng van Georhië.
* 

## Hebore

## Hesturve
* 12 september - Peter II van Aragon sneuvel in de stried.
* 10 oktober - Ferry II van Lothaoriengen.