open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Den kwêêjen and

**Den kwêêjen and** (Nederlands: De kwade hand) is een Zeêuwse volksverhael of *sage* van Zuud-Beveland.  

In Oedjeskerke weunden Jantje Westdurp – ze noemden ’n ok wè *Jantje Petoet*. Die was etrouwd mie Belle Pantus; die kwêêm van Entjessand. Vanzelf goeng ze werris nir Entjessand op verziete nì d’r moeder.
En zôô was ’t is ’n kêêjr midden in de zeumer, da se wee nir Entjessand goeng. Z’oa nog mè net ’n stuitje ’n kleinen en dat kind droeg ze op d’r erm mee. Ja, ze wazze vroeger niet zôô fleeuw as noe!
Ze goeng over Ternisse en stapten nì Den Dôôman, je weet wè, dien ofstee mie dat Wêêltje d’r voor. Dì komme d’r ’n pèr zieweggetjes uut De Poel sêêmen. Uut êêjn van die weegjes kwiem ’n oud vrouwtje annestapt.
Die most toevallig nèt dezelfde kanten op en ze stapten dus tegère, en ze mikten ’n praatje: “Wat is ’t werm, ee!” “Dat is ’t nèt!” “Wì kom jie vandêên en wì mò jie nì toe?” vroeg ’t wuufje. Belle zeiden, da ze glad van Oedjeskerke kwiem en da ze nì Entjessand most. Ze klêêgden, dat ’t kind zôô zwèr woog en da ze blieë zou weze, a ze bie d’r moeder was.
“Zà ik dat kind een ennetje voe je drêêge?” vroeg ’t wuufje. “Da’s goed, êêjl graag!” en Belle gaf ’t kind an ’t wuufje. Die droeg ’t toet an Entjessand an toe. Dì kreeg Belle d’r kind wee terug.
Mè ’t jonk begon te schrêêuwen van geweld.
Belle oa nog nergest ergen in en docht: ’t Zà van de wermte weze; ’t zà doaken wee wè zakke. Mè ’t goeng nie over. Ze vertelden thuus natuurlijk, wat a t’r onderwegt gebeurd was; gin mèns kus raaje, wien a tat wuufje ewist kon è.
Belle oa glad gin plezierigen dag bie d’r moeder. Oallemè dat brullende en schrêêuwende kind! Dust, ze goeng ongerust êêjl gauw wee mè nir uus. ’s Êêves thuus, oallemè nog dat kind schrêêuwe. ’t Ieuw mèr an, dêêgen an ’n stik!
Oppenduur docht ze: ’t kind is erocht van “den kwêêjen and”. Ze zou d’r mie te pastoor van Kwedamme over gì prate. Mè die wilden ’t êêjle veraal nie gelôôve en ie zeiden: “’t Zà wee wèr overgêê.” En Belle awwee nir uus. Mè ’t kind wou nie bedère.
D’n aren dag keek Belle toevallig deur ’t rêêm nì buten – en wien kwiem dir an?? De pastoor! Die zeiden: “Ik mos toch toevallig deze kanten op weze en dirrom docht ik: Lit ik gelieke mer is nì ’t kind kieke. Schrêêuwt ’t nog aoltied?” Nou, en of: ’t brulden nog net êêjnder as den êêjsten dag. “Mag ik t’r even allêêjnig bie weze?” vroeg de pastoor en ie stapten à nì de krubbe.
Ielkendêêjn goeng den uzen uut en de pastoor bleef allêêjnig mie t’t betôôverde kind. Toen à ze eventjes lêêter wee vrom kwêême, weer ’t kind stille. En ’t ei nooit mì zôô akelik ebruld

## Bron
* Nederlandse verhalenbank
Plompetoren

Bie de **Plompetoren** op Schouwen-Duveland was lang elee 'n durp, geneamd Kouwekerke. Bie laeg waeter kan je de straeten nog zie, waer ze eloope he. En ook de traske e ka-je nog zie. Trasse zien waeterbakken, waer 't waeter van de goten in loopt - vroeger was d'r gin waeterleiding. Die stad is vergae, omdat die maensen zo'n hoogmoed ha: de paerden liepen mit gouwe hoefiezers an. D'r is nog 'n riempje van:

* *Westschouwe, zeet'n, Westschouwe,*
* *Da za je berouwe,*
* *Da je mie mien vrouwtje ontnome heit,*
* *Westschouwe zal vergae,*
* *'n Stik van de tore zal bluwe staen.* 

De Plompetoren is 'n rieksmonument.

## Zie ook
* Lieste van verdroenke durpen in Zeêland

## Lienks nae buten
*De Plompe toren - Koudekerke
*Vereniging Natuurmonumenten - Stikje over de zuudkant van Schouwen
*De duukplekke
Centraol-Europa

**Centraol-Europa** is 'n deêl van Europa dat-a z'n eige onderscheidt van Zuud-, Noôrd-, West- en Oôst-Europa doeu de geografie en deu de verschillen in geschiedenisse en cultuur.

## In Centraol-Europa leie volgende landen

Duutsland, Liechenstein en Zwitserland ore soms oôk toet West-Europa gerekend, awast ore ze meêstal gerekend bie Centraol-Europa.

Slovenië oôrt soms oôk toet Zuud-Europa gerekend, awast oôrt 't meêstal gerekend bie Centraol-Europa.
Erreburg

**Erreburg** of **Aerenburg** (Nederlands: *Aardenburg*) is een stad in West-Zeêuws-Vlaonderen mee 2.275 inweuners in 2025. De plekke behoord bie de gemeênte Sluus. Mee carnaval wor Erreburg ok we 't Uulehat enoemd.

Toet 1995 was 't 'n eige gemeênte, daernae toet 2003 deêl van gemeênte Sluus-Erreburg en sinsdien deêl van gemeênte Sluus.

## Geschiedenisse
Volgens de gegevens kunnen me toch zeker zeggen dat Aerenburg al van uut ’t steenteidperk een bewoonde plaots geweest is door de vele vuurstenen voorwerpen dat me hier dan ook in de grond vinden é. In de Romeinse tied was ier un vesting. De Sint Baofkerk is de enege kerk in Nederland die in de Vroeg Scheldekotiek gebauwd is. Omdat de verspreiding nooit verder gegaon, dan de Schelde. En die zau gebauwd zien op een plaots waor d'r een kapel gestaon geeft. Een kapel waor me dan bie de opgraovieng in de kerk, toen die kerk in 1944 zwaor deur den oorlog beschaodegd was, is die dan helemaol geristoreerd. De'r staot in de Sint Baofkerk hier in Aerenburg staot er gêên êên pilaore rechte.
De'r zein d'r hier oek veel uut Aerenburg toen, onder de graof van Vlaanderen, oek eegetrokken ter kruistocht naor 't Geilege Land. Zei moeten dat ginter die kunst gezien hebben en dat hier beginnen naomaoken, wat ze ginter gezien hebben. We gebben nog een aude stadspoort ook, de Kaoipoort in de volksmond genoemd. En dat is dan nog de enige poorte die overgebleven is van de vier poorten die Aerenburg vroeger had.  Nu hebben me nog zô'n aud gebruik dat 's aovonds om acht uren de klokke geluuidwordt. Ze wisten niet hoe laot of 't was, want ze haodden nog gêên herlogies. En zô als ze dan de klokken hoorden luuin, dan wist men dat het acht uren was. En dan ze thuus waren, dan giengen ze nog een bord karnemelksepap eten voordat ze giengen slapen.  

## Burgemeêsters
Burgemeêsters vanof 1850:

## Bekende inweuners
* Frans Dieleman, heograef
* Raymond de Roon, politicus

## Noôten


## Lienks nae buten
* Plaatsengids
* AlleCijfers
* Romeins Aerenburg (Iengels)
Phelippine

**Phelippine** of **Phelpine** (Nederlands: *Philippine*) is 'n stadje in Zeêuws-Vlaonderen in de gemeênte Terneuzen. Op 1 jannewarie 2023 ao P'ilippiene 1.835 inwòòners, 945 manne en 890 vrouwe. Toet 1 april 1970 was 't 'n eige gemeênte.

## Geschiedenisse
Het durp bestit sinds 1505. De inweuners zèin daor deur Maurits en deur Frederik Hendrik overvallen, en die zeinweer weggejogen, en dan zèin de Spanjaorden weer teruggekommen. Op den duur dan zein die vissers van het Belhische Bechaute, noor Philippine gekommen. En dan is Phielippine eigelek op beginnen leven mee die mosselvisserei. Dat gingen ze al naor de Wadden gaon haolen. En dan jao mee de zeilen, dat gieng natuurlek niet zô vlug dan. Dan gingen ze mosselzaod gaon haolen en naor de Oôsterschelde brengen tot ze volgroeid waorem. En die gingen d'r mee leuren naor Belgen dan. Dat stik kenaol dat of t'r vroeger geweest is, is ingepolderd. Het was erg smal, betonning was t'r niet. Daor moest je werkelek schipper zèin van Phelippine, want anders wist je dat niet. 

## Mossele
Wie P'ilippiene zegt, zegt mossele. Ooit waar P'ilippiene een mossel'aove, verbonde meej de Braokman. Di waoter waar bijzonder geschikt om mossele te kweke. De verzaanding en de afsluitieng van de Braokman in 1952 betekende egter ut einde van de 'aoveaktiviteite van P'ilippiene. Nu zijn ut de restauraants die de mosselnaom oog'ouwe. Een dorp meej slegts een paor duizend ienwòòners, maor wel agt mosselrestauraants. Vijf van de patrons zijn familie van ellukaor. Ze emme dezelfde grootvaoder: mosselvisser Arie Wieskerke die ier in 1949 een mosselrestauraant begon. Saome servere ze zo'n alf miljoen kilo mossele per jaor. Ut resept van de mosselmaoltijd is nog steeds één van de best bewaorde ge'eime van Zeeuws-Vlaondere.

## Rieksmonumenten
* Grenspaol op ut P'ilipsplein
* Vormalig stad'uis aon ut Stad'uisplein 1
* Nederlaands Ervormde kerk

## Groen
Ut aksentpunt in den buurt Waoterdijkbos, langs de Mosselverkortieng et de status staandaord groen. De funksie van 'et staandaord groen is meej naome aonkleding. Aonkleding van de direkte woonomgeving van de bewòòners van de gemeente. ut is dan ook terug te vinde in den wijke (wòònen) en op bedrijventerreinen (waarken). Staandaord groen is over ut algemeen wa grootschaliger e ut plaantmaoteriaol bestaot uit afwiesselend groene eesters en uitbundige bloeiers. De beplaantiengsvakke emme een robuuster uiterluk en een kultuurluk karakter. Ut spuikompark et de onder'oudsstatus staandaord groen.

## Scholen en aore vorzieninge

## Bekende inweuners
* Patrick van der Hoeff, ongernemer en politicus

## Lienks nae buten
* Plaatsengids
* AlleCijfers
* Philippine Mosselstad
1928

**** is een jaer.

## Gebeurtenisse
* 13 juli - Bie een ontploffing in de Staesmiene *Hendrik* bie Brunssum worre 13 mienwerrekers 'edoôd. 
* 28 juli - Openieng van de Olympiesche Speêl'n in Amsterdam.
* 19 september - *Steamboat Willie* van Walt Disney, de eeste tekenfilm mee heluud, wor vertoônd mee deerin voo 't eest Mickey Mouse.

## Gebore
* 26 feberwari - Ariel Sharon, Israëlisch generaol en premier

## Bouwwêrreken

Watertoren Joure uo.JPG|*Waetertoren te Joure* C.J. Wierda
28 juli

**28 juli** is d'n 209e of 210e dag (bie een schrikkeljaer) van 't jaer.

## Gebeurtenisse
* 1928 - Openieng van de Olympiesche Speêl'n in Amsterdam.

## Gesturve
* 1750 - Johann Sebastian Bach (65), Duuts componist
Zuud-Europa

**Zuud-Europa** is 'n deêl van Europa dat-a z'n eige onderscheidt van Oôst-, Noôrd-, West- en Centraol-Europa doeu de geografie en deu de verschillen in geschiedenisse en cultuur.

## In Zuud-Europa leie volgende landen

Cyprus oôrt oôk toet Azië gerekend.

Bulharije oôrt soms oôk toet Oôst-Europa gerekend, awast oôrt 't meêstal gerekend bie Zuud-Europa.

Roemenië oôrt soms oôk toet Zuud-Europa gerekend, awast oôrt 't meêstal gerekend bie Oôst-Europa.

Slovenië oôrt soms oôk toet Zuud-Europa gerekend, awast oôrt 't meêstal gerekend bie Centraol-Europa.

Frankriek oôrt toet West-Europa gerekend, maer (zeker Zuud-Frankriek) oôrt deur eur liggienge en cultuur oôk wel toet Zuud-Europa gerekend.
1927

**** is 'n jaer.

## Gebeurtenisse
* 20 meie - Charles Lindbergh vliegt voo 't eêst de Atlantischen Oceaon over. Hie vliegt van New York City nae Paries in 33 uur en 20 minuten. De ofstand die um of'eileid ao was 5676 kilometer. 
* 1 juni - Zwaere tornado in het Gelderse Neêde. 'Ierbie komme 10 meênsen om het leven.
* 11 auhustus - Begonne wor mee de anleg van de 32 kiloômeter lange Ofsluutdiek.

## Gebore
* 21 maerte - Hans-Dietrich Genscher, Duuts politicus
* 23 auhustus - Dick Bruna, Nederlands schriever en tekenaer

## Bouwwêrreken

Purmerplein 1.JPG|*Amsterdamse Schole*, Amsterdam (1927) Berend Tobia Boeyinga
Corbu weissenhof lores.jpg|*Weissenhof*, Stuttgart (1927) Le Corbusier
20 meie

**20 meie** is d'n 140e of 141e dag (bie een schrikkeljaer) van 't jaer.

## Gebeurtenisse
* 1927 - Charles Lindbergh vliegt voo 't eerst de Atlantischen Oceaon over. Hie vliegt van New York City nae Paries in 33 uur en 20 menuten. De ofstand die um of'eleid ao was 5676 kilometer. 

## Gebore
* 1911 - Annie M.G. Schmidt, Nederlands dichteres en schriefster
13 juli

**13 juli** is d'n 194e of 195e dag (bie een schrikkeljaer) van 't jaer.

## Gebeurtenisse
* 1928 - Bie een ontploffing in de Staesmiene Hendrik bie Brunssum in Limburg worre 13 mienwerrekers 'edoôd.
11 auhustus

**11 auhustus** is d'n 223e of 224e dag (bie een schrikkeljaer) van 't jaer.

## Gebeurtenisse
* 1927 - Begonne wor mee de anleg van de 32 kilometer Ofsluutdiek. 
* 1944 - De Grifformeerde Kerken in Nederland (vriegemaekt) splitst zich offisjeel of van de Grifformeerde Kerken in Nederland.
15 juni

**15 juni** is d'n 166e of 167e dag (bie een schrikkeljaer) van 't jaer.

## Gebeurtenisse
* 2008 - Kosovo ei voe 't eêst in zen heschiedenisse een eihen hrondwet. President Fatmir Sejdiu stel 't 'n offisjeêl in werkieng.
16 juni

**16 juni** is d'n 167e of 168e dag (bie een schrikkeljaer) van 't jaer.

## Gebeurtenisse
* 2008 - Californië lehaliseêr nae Massachusetts as eêssen 't homohuwelijk. 

## Gebore
* 1829 - Geronimo, indianenopperoôd
Sluus (plekke)

**Sluus** (Nederlands: *Sluis*) is 'n stadje in Zeêuws-Vlaonderen mie 2.400 inweuners (2025). 't Maekt deêl uut van de gemeênte Sluus. Sluus wos in de joaren '60 en '70 bekend voe ze seksboetieksjes, moa dat toerisme is verminderd awast dat er nog alsan van die wienkeltjes zyn. Nu is 't e rustig stadje mè wienkelstratjes. Vee Belhen goan nu en ton noa Sluus achter homeopatische en andere natuurproductn. Den Damsche Vaort, die begunt in Brugge, komt toe in Sluus.

Jantje van Sluus wos in tyde (rond 1600) de klokkeluder va Sluus. Op e nacht, op de kop of 'n driejn, giengn de Spanjoardn Sluus binnvoln. Moa Jantje adde tevele efêest, en e wos in sloape evolln. De Spanjoardn vertrouwdn 't boeltje ni (z'ôorndn gèn klokkn) en z'en ton ni anevolln. De lehende leeft nog ossan vors: Jantje va Sluus is nu verêeuwigd in e biertje me zyn noame.

Bekend is ok 't Belfort van Sluus, een van de weinige van Nederland. De Brak is de lest overgebleêve meule van Sluus.

## Bekende inweuners
* Emile Buysse, schriever, laoter uutgeweken nao Brugge
* Johan Hendrik van Dale, woôrdenboek'nmaoker

## Lienks nae buten
* Plaatsengids
* AlleCijfers
Oôst-Vlaonderen

**Oôst-Vlaonderen / Oôst-Vlaenderen** (Nederlands: *Oost-Vlaanderen*, Frans: *Flandre-Orientale*, West-Vlaems: *Ôost-Vloandern*) is ien van de tien Belgische provincies en oôrt bie Vlaonderen. D'n 'oôdstad van Oôst-Vlaonderen is Gent. Andere belangrieke steên bin Deinze, Aelst, Dendermonde, Sint-Niklaos, Eeklo, Ronsche, Oudenaorde en Lokern. 

Der weune 1,6 meljoen mins'n in Oôst-Vlaonderen.

## Hrenzen
Oôst-Vlaonderen hrenst in 't noor'n an de Nederlandse provincie Zeêland (de streek Zeêuws-Vlaonderen), in 't noordoôs'n an Antwerpen, in 't zuudoôs'n an Vlaems-Braebant, in 't zuud'n an Enegouwe en in 't wes'n an West-Vlaonderen.

## Taolen
In Oôst-Vlaonderen spreke ze Nederlands en 'n beetje Frans in de gemeênte Ronsche in 't zuud'n; de streektaelen binne Oôst-Vlaems, Braebants in 't zuudoôst'n en 'n overgang mie 't West-Vlaoms in 't west'n.

## Arrondissement'n

ArrAalstLocation2025.png|Aalst (Aelst)
ArrDendermondeLocation2025.png|Dendermonde
ArrEekloLocation2025.png|Eeklo
ArrGentLocation2025.png|Gent
ArrOudenaardeLocation2025.png|Oudenaarde (Oudenaorde)
ArrSint-NiklaasLocation2025.png|Sint-Niklaas (Sint-Niklaos)


## Gemeênten
Gemeênten mie der officiële naem, steê èn *(stad)* achter der naem staen:

¹ Fout angegeven as Lievegem.

## Noôten


## Lienks nae buten
* Vlaanderen
* AlleCijfers
16 april

**16 april** is d'n 106e of 107e dag (bie een schrikkeljaer) van 't jaer.

## Gebeurtenisse
* 1926 - Treinongelok in bie San José in Costa Rica kost 178 mêssen 't leven.
1925

**** is een jaer.

## Gebeurtenisse
* 9 april - Anvaring schepen op de Wielingen (anlaop van de Onte), 10 doôden.
* 18 juli - In Duutsland verschient Mein Kampf van Adolf Hitler. 
* 10 auhustus - Windoôs in Borculo mie drie doôden.
* 10 november - Nacht van Kersten (SGP). 't Eêste kaebinet-Colijn valt over 't hezantschap bie de Paus.
* 31 december - Diekdeurbraek bie 't Gelderse Neder- en Overasselt (noe in den gemeênte Heumen) leidt toet overstroômieng vant Land van Maes en Waol. Ok diekdeurbraeken in Limburg. Dit is ien van de leste rivieroverstroômiengen die men mee'emikt ao in Nederland.

## Gebore
* 18 april - Frans Mallan, Nederlands predikant

## Bouwwêrreken

RietveldSchroederhuis.jpg|*Rietveld Schröderhuus*, Utrecht, Gerrit Rietveld
Raamsdonksveerwatertoren.jpg|*Waetertoren [[Raemsdonksveêr]]*, Hendrik Sangster
Brink 43.jpg|*Openbaere Leeszaele en Bibliotheek*, Brink 43, Amsterdam (Betondurp), Dick Greiner


## Noôten
18 juli

**18 juli** is d'n 199e of 200e dag (bie een schrikkeljaer) van 't jaer.

## Gebeurtenisse
* 1924 - Ramp van Erremu. Vier vissersschepen vergô. 15 doôden. 
* 1925 - In Duutsland verschient Mein Kampf van Adolf Hitler. 

## Gebore
* 1918 - Nelson Mandela, Zuud-Afrikaâns anti-apart'eidsstrieder en president
10 november

**10 november** is d'n 314e of 315e dag (bie een schrikkeljaer) van 't jaer.

## Gebeurtenisse
* 1925 - Nacht van Kersten (SGP). 't Eêste kaebinet-Colijn valt over 't hezantschap bie den Paus.

## Gebore
* 1577 - Jacob Cats, Nederlands dichter, jurist en politicus
Japan

**Japan** (Japans: 日本 *Nippon*, *Nihon*) is een land in Azië en is 'elegen op een antal grote in kleine eilanden (in totaol 6.852) oôstelijk van China en Korea. De groôste eilanden zien Hokkaido, Honshu, Shikoku en Kyushu, die saemen 97% van de totale oppervlakte van Japan beslaen. Japan is ien van de groôste economieën van de weareld. D'r komme stik vee auto's en electronica vandaen. De oôdstad is Tokio. Het land heit 126 miljoen inweuners, dit antal neemt langzaem of. Op 1 september 1923 wier Tokio 'etroffen deu een zeer zwaore aordbevieng mee een kracht van 8,2 op de schael van Richter. Er valle dan meer as 140.000 dooien. Japan spelende een belangrieke rol in de Twidde Wereldoôrlog as companjon van Duutsland. 't Wier uuteindeluk versloge deu de Amerikaonen mee een atoombomme op Hiroshima en Nagasaki. Ok Nederlands-Indië wier in die oorlog deu Japan bezet.

Nae de oorlog wier Japan een belangriek exportland en kennende 't land een snelle groei. Nae de jaeren '80 stagnerende die groei. Een van de belangriekste exportartikels binne auto's.

## Steên
De belangrijkste Japanse steên binne:

* Fukuoka
* Hiroshima
* Kobe
* Kyoto
* Nagano
* Nagasaki
* Nagoya
* Nara
* Osaka
* Sapporo
* Tokyo
* Yokohama

## Lienks nae buten
* Landenweb
* Britannica
* World Factbook
* City Population
* AlleCijfers
* Klimaatinfo 
* World Meteo. Org.
* Historiek
1926

**** is 'n jaer.

## Gebeurtenisse
* 16 april - Treinongelok in bie San José in Costa Rica kost 178 mêssen 't leven.

## Gebore
* 21 april - Elizabeth II, koniengin van 't Vereênigd Konienkriek
* 13 auhustus - Fidel Castro, Cubaons revolutionair en president

## Temperaturen


Na_de_brand_-_Middelburg_-_20156727_-_RCE.jpg|Brand in hotel Verseput Middelburg
Na_de_brand_-_Middelburg_-_20156728_-_RCE.jpg|Brand in hotel Verseput Middelburg


## Bouwwêrreken

Haren Rijksstraatweg 353.JPG|*'t Zunneke*, Haeren (1926). Markus de Vries
Bladel, de Sint Petrus Bandenkerk foto102012-09-16 12.01.jpg|*Sint-Petrus'-Bandenkerke* in Blaedel (1926). Hubert van Groenendael


## Noôten
1989

**** is een jaer. 

## Gebeurtenisse
* 20 jannewari - George H.W. Bush wor beëdigd as 41e president van de Vereênigde Staeten.
* 14 feberwari - De Iraonse Ayatollah Khomeiny spreekt in een fatwa het doôdvonnis uut tehen de schriever Salman Rushdie vanwege zien boek *De Duvelsverzen*. 
* 7 oktober - Den DDR viert d'r 40e en leste verjaerdag. De protesten in Oôst-Berlien, Leipzig en aore deêlen vant land houwe an. 
* 9 november - Val van de Berliense mure. Groôt feêst in de stad, Oôst en West binne herienigd.

## Gebore
* 26 feberwari - Marieke Koekkoek, Nederlands advocaet en politicus
* 8 april - Derk Boswijk, Nederlands politicus 
* 20 oktober - Don Ceder, Nederlands advocaet en politicus

## Bouwwêrreken

Image-Disney Concert Hall by Carol Highsmith edit.jpg|*Walt Disney Concert Hall*, Los Angeles Frank Gehry 
HK Bank of China Tower View.jpg|*Bank of China Tower*, Hongkong Ieoh Ming Pei
West and East Germans at the Brandenburg Gate in 1989.jpg|Val van de Berliense mure in november 1989
1990

**** is een jaer.

## Gebeurtenisse
* 11 jannewari - 200.000 mensen betoge voe de onafankelijkeid van Litouwen tiejens een driedaegs bezoek van Michail Gorbatsjov an d'n 'oôdstad Vilnius. 
* 25 jannewari - Zwaere sturm in Nederland. Vee schae, ok in Zeêland.
* 11 feberwari - Nelson Mandela komt vrie in Zuud-Afrika.
* 4 meie - Letland verklaert zich as derde Baltische republiek, nae Litouwen en Estland, onafhankeluk van de Sovjet-Unie. 
* 8 auhustus - Irak annexeert Koeweit. Dit is het behin van de Twidde Golfoôrlog.
* 4 oktober - Herenigieng van Duutsland. In het Rieksdaggebouw in Berlien komt het Duutse parlement voo het eerst in 57 jaer weer saemen. Het gaet om 520 leden van de Bondsdag en 144 leden van de Oost-Duutse Volkskammer.

## Gebore
* 18 jannewari - Thom van Campen, Nederlands politicus
* 23 maerte - Marjolein Faber (SP), Nederlands zangeres en politicus
* 16 auhustus - Dinja van Liere, Nederlands ruter

## Bouwwêrreken

HK Bank of China Tower View.jpg|*Bank of China Tower*, Hongkong Ieoh Ming Pei
1991

**** is een jaer.

## Gebeurtenisse
* 25 feberwari - 'n Iraokse Scud-raket doôdt 28 Amerikaonse soldaten in hun kazerne in Dharaan (Saoedi-Araobië). 
* 27 feberwari - Koeweit wor bevried deu de Amerikaonen en de Britten. 
* 3 maerte - Letland en Estland stemmen voo onafankelukeid van den Sovjet-Unie.
* 18 auhustus - Tiejens zien vakantie in de Krim wor Sovjetpresident Michail Gorbatsjov of'ezet en onger huusarrest 'eplaest. Steeds meer Sovjetrepublieken rope d'r onafankelukeid uut. 
* 6 september - Den Sovjet-Unie erkent den onafankelukeid van Estland, Letland en Litouwen. 
* 16 december - Ok Kazachstan verklaer' z'n eige onafankeluk.
* 31 december - Ineenstorting Sovjet-Unie. Michail Gorbatsjov treedt officieel of as president van de Sovjet-Unie. De rooie vlagge op het Kremlin wor vervangen door de wit-blaeuw-rooie van de Russische Federaotie.

## Gebore
* 17 december - Gouke Moes, Nederlands politicus 

## Bouwwêrreken

Rotterdam NationaleNederlanden.jpg|Gebouw Delftse Poort, Rotterdam Abe Bonnema
18 auhustus

**18 auhustus** is d'n 230e of 231e dag (bie een schrikkeljaer) van 't jaer.

## Gebeurtenisse
* 1991 - Tiejens zien vakantie in de Krim wor Sovjetpresident Michail Gorbatsjov of'ezet en onger huusarrest 'eplaest. Steeds meer Sovjetrepublieken rope d'r onaf'ankeluk'eid uut.
6 september

**6 september** is d'n 249e of 250e dag (bie een schrikkeljaer) van 't jaer.

## Gebeurtenisse
* 1898 - Inhuldigieng van koniengin Willemina in den Nieuwe Kerke van Amsterdam. 
* 1991 - Den Sovjet-Unie erkent den onafankelukeid van Estland, Letland en Litouwen.
31 december

**31 december** is d'n 365e of 366e dag (bie een schrikkeljaer) van 't jaer.
't Is d'n leste dag van 't jaer.

## Gebeurtenisse
* 1925 - Diekdeurbraek bie 't Gelderse Neder- en Overasselt (noe in den gemeênte Heumen) leidt toet overstroômieng vant Land van Maes en Waol. Ok diekdeurbraeken in Limburg. Dit is ien van de leste rivieroverstroômiengen die men mee'emikt ao in Nederland.
* 1991 - Inienstortieng Sovjet-Unie. Michail Gorbatsjov treedt officieel of as president van de Sovjet-Unie. De rooie vlagge op het Kremlin wor vervangen door de wit-blaeuw-rooie van de Russische Federaotie.

## Noôten
22 oktober

**22 oktober** is d'n 295e of 296e dag (bie een schrikkeljaer) van 't jaer.

## Gebeurtenisse
* 1962 - Cubacrisis. De Vereênigde Staeten en de Sovjet-Unie komme recht tehenover mekaore te sto. Een atoomoorlog dreigt. Uuteindeluk draoit de Sovjetunie bie op 28 oktober. Dit was achterof 'ezieje zo'n bee'ie 't hoagtepunt van de Kouwe Oôrlog.
Knokke-Heist

**Knokke-Heist**, ok wel *Knokke-'Eist*, is 'n gemeênte en plekke in de Belgische provincie West-Vlaonderen an de kust teeg'n de grenze mè Nederland. D'r weune 33.000 mins'n (2023).

De gemeênte grens an de Nederlandse gemeênte Sluus.

## Attraksjes
* 't Zwin: 'n reservaot van 150 ectaorn. Je viendt er veugels da je bykan nievers anders ziet.
* Knokke is ook bekend (en berucht) vo z'n *chiqué*: ryk volk da ier weunt en ip vakanse komt.
* Ieder jaor wordt 't Internationaol Cartoonfestival Knokke-Heist in Duunbergn ingericht.

## Poletiek
Knokke-Heist had een extravagant'n burgemeêster: Graef Leopold Lippens (toet 2021). Uutvinder van 't woord "frigoboxtoerisme". Vor em ku 't geweun volk moa liever ni no z'n gemêente ofzakkn want ze bringn niet ip vo de kasse. Z'n verdienste is wel da Knokke e propere gemêente is: peis moa an ol de klêne uzetjes die wit geschilderd zyn, in de plekke van vele lêlyke appartementsgebouwn die plik-plok neregesmeetn zyn.

## Deêlgemeênten en wieken

:Bronne: HLN

## Geboôrn
* Joke Devynck, actrice

## Lienks nae buten
* Gemeênte
* Vlaanderen
1992

**** is een jaer.

## Gebeurtenisse
* 26 jannewari - Boris Jeltsin kondigt an dat Rusland gin kernraketten meer op Amerikaonse steden zal richten. Ende Kouwe Oorlog.
* 13 april - Aerdbevieng bie Roermond mee een magnitude van 5,8.
* 25 juli - Behin van de Olympische Zeumerspelen in de Spaonse stad Barcelona. 
* 16 september - Wim van Gelder wor Commissaoris van de Konienginne in Zeêland.
* 4 oktober - Een vliegtuug van de Israëlische maotschappij El Al stort neer in de Amsterdamse wiek Bijlmermeer en boort z'n eihe in twee flats. De *Bijlmerramp* kost an 43 mensen 't leven.

## Gebore
* 10 juni - Kate Upton, Amerikaons model en actrice

## Gesturve
* 2 jannewari - Hette Abma (74), Nederlands predikant en politicus
* 8 oktober - Willy Brandt (78), Duuts politicus (premier)

## Bouwwêrreken

Centre Ceramique.jpg|*Centre Ceramique*, Maastricht Jo Coenen
Noôrd-Amerika

**Noôrd-Amerika** is de naeme van't continent da tun noôrden van Zuud-Amerika leit, tussen de Groôte Oceaon, de Atlantischen Oceaon en Noôrdelijke Ieszeê. 'T ei een landoppervlakte van 22,8 meljoen km² en d'r weune circa 603 miljoen meênsen. In 1492 wier dit werelddeêl pas voo de Europeaonen ontdekt deu Christoffel Columbus.

Deêlgebieën binne:
* Noôrdelijk Amerika, bestaende 'oôdzaekelijk uut de Vereênigde Staeten en Canada
* Midden-Amerika, bestaende uut de deêlgebieën Caraïben en Centraol-Amerika plus Mexico

## Lan'n en gebieën
*Toet Noôrd-Amerika be'oren geograofisch ezie de vulgende lan'n en gebieën:*

### Onafankelijke lan'n

### Nie-onafankelijke gebieën

## Zie ok
* Zuud-Amerika

## Lienks nae buten
* Britannica
* City Population
* AlleCijfers
Zuud-Amerika

**Zuud-Amerika** is 'n continent op't zuudelijk halfrond, tun zuujen van Noôrd-Amerika en tun noôrden van Antarctica. 't Continent wor in't wessen deur de Groôte Oceaon en in het oôsten deur d'n Atlantischen Oceaon begrensd. Op 't continent wor voornaomeluk Spaons en Portuhees 'esproken. Dit kom deurdat naegenoeg aolle lan'n tussen 1492 en 1820 kolonies van Spanje of Portuhal wazze. Surinaome is vroeher 'n 'Ollandse kolonie gewist. Het waere Zeêuwen die deer de kolonie stichtte onger leidieng van Abraham Crijnssen. 

't Groôste en belangriekste land van Zuud-Amerika is Brezilië.

## Lan'n en gebieën
*Toet Zuud-Amerika oôren geograofisch ezie de volgende lan'n en gebieën:*

## Zie ok
* Noôrd-Amerika

## Lienks nae buten
* Britannica
* City Population
* AlleCijfers
Johnny Hoogerland

**Johnny Hoogerland** (ons zegge: **Johnny Oôgerland**) is 'n Zeêuwse ardfietser uut Iese, 'eboren op 13 meie 1983. As 18-jaerige won ie de Ronde van Vlaenderen voor junioren. Vanof 2009 ried um voo 't *Vacansoleil Pro Cycling Team*. Bekend wier um deu z'n val in prikkeldraed in de Tour de France van 2011. *Een Zeeuw krie'j d'r nie zomae onger* verklaerende um na ofloop en um ging geweun varder mee de Tour.

## Overwinniengen
;2001
* Ronde van Vlaenderen, Junioren

;2004
* 2e etappe Ruban Granitier Breton

;2006
* GP Briek Schotte

;2007
* 2e etappe Ronde van Slowakije

;2008
* Wanzele Koerse
* Ronde van Limburg
* Ronde van Midden-Braebant
* Bergklassement Tour de Bretagne

;2009
* 1e etappe en eindklassement Driedaegse van West-Vlaenderen

;2010
* Tussensprint- en bergklassement Ronde van Pool'n
* Bergklassement Ronde van Iengeland
* GP Paul Borremans

## Belangrieke ereplekken
;2008
* 2e in 4e etappe Olympia's Tour
* 3e in eindklassement Olympia's Tour
* 4e in Hel van het Mergelland
* 6e in Ronde van Drenthe
* 4e in Vlaemse Piele
* 2e in 6e etappe Ronde van Normandië
* 5e in eindklassement Ronde van Normandië
* 4e in eindklassement Ronde van Bretagne
* 3e in 3e etappe Ringerike GP
* 3e in eindklassement Ringerike GP

;2009
* 3e in 3e etappe Ster van Bessèges
* 4e in eindklassement Ster van Bessèges
* 5e in GP d'Ouverture La Marseillaise
* 5e in Ronde van Lombardije
* 6e in 4e etappe Ster van Bessèges
* 12e in het eindklassement Ronde van Spanje
* 12e in Ronde van Vlaenderen
* 13e in Paries-Tours
* 14e op Wereldkampioenschap wielrennen 2009 in Mendrisio

;2010
* 2e in GP d'Ouverture La Marseillaise
* 11e in Ronde van Vlaenderen
* 4e in Druvenkoers Overiese

;2011
* 4e in Braebantse Piel
* 12e in Amstel Gold Race

;2012
* 9e in Ronde van Algarve
* 7e in Ronde van Murcia
* 5e in eindklassement Tirenno-Adriatico 

## Lienks nae buten
* Profiel op de Wielersite
1924

**** is 'n jaer.

## Gebeurtenisse
* 24 jannewari - De eerste Nederlandse hoôgoven wor in IJmuije in gebruuk 'enomen.
* 3 maerte - In Turkije wor 't kalifaat of'eschaft. De leste Kalief mee oalle Osmaanse naezaeten mot 't land verlaete.
* 18 juli - Ramp van Erremu. Vier vissersschepen vergô. 15 doôden. 
* 31 juli - De Amsteldiepdiek komt gereêd, weerdeu Wieringen hin eiland meer is.

## Gesturve
* 22 november - Schriever Herman Heijermans

## Bouwwêrreken

St.-Jan-oostgevel.jpg|*Sint-Janskerk*, Waolwiek. Hendrik Willem Valk
Santa Maria degli Angeli (Assisi).jpg|*Façade Basilica di Santa Maria degli Angeli* Cesare Bazzani, Assisi (Italië)
Chilehaus Hamburg 1.jpg|*Chilehaus*, Hamburg Fritz Höger
Bethlehemkerk (Amsterdam).jpg|*Amsterdamse School, Bethlehemkerk*, Amsterdam (1924) A. Moen
31 juli

**31 juli** is d'n 212e of 213e dag (bie een schrikkeljaer) van 't jaer.

## Gebeurtenisse
* 1914 - Duutsland eist in een ultimaotum dat Rusland de mobilisaotie intrekt. Er wor nie op 'eantwoord. 
* 1916 - De Zeêuwse veêrboot Koningin Wilhelmina zienkt. Zeven mins'n kommen om 't lêven.
* 1924 - De Amsteldiepdiek komt gereêd, weerdeu Wieringen hin eiland meer is.
Berlijn

**Berlijn** (soms misschien we **Berlien**, mar nie vee meer) (Duuts: *Berlin*) is de oôdstad van Duutsland en is't oôk de groôtste stad van Duutsland en de eên nae groôtste stad van de EU. De stad leit in noôrdoôsten van 't land. In z'n eschiedenisse, die truggaet toet de dertiende eêuwe, was Berlijn de oôdstad van Pruisen (1701–1918), het Duitse Keizerrijk (1871–1918), de Weimarrepubliek (1919–1933) en nazi-Duitsland (1933–1945). Nae de Twidde Waereldoôrlog was Berlijn edurende meer dan veertig jaer een verdeêlde stad, wibie 't oôstelijke deêl als oôdstad fungeerde van de DDR en West-Berlijn een de facto exclave van West-Duutsland was. Nae de Duutse erenegienge in 1990 wier Berlijn de oôdstad van de Bondsrepubliek Duitsland.

D'r weune 3,7 meljoen mins'n (2024) op 'n oppervlak van 0,9 duuzend km² (4136 inw./km²).

## Bekende inweuners
* Adolf Hitler, dictator
* Hans Wagner, Duuts-Nederlands politicus

## Zie ok
* Anslag in Berlijn van december 2016

## Lienks nae buten
* Berlin
* Britannica
* City Population
* Klimaatinfo
* Duitslandweb-dossier Berlijn: Geschiedenis op straat (Berlijnse plekken en d'r geschiedenisse)
* Liggienge:
Wasschappelse Zeêdiek

De **Wasschappelse Zeêdiek** is een vuuf kilometer lange zeêwerienge van basaltsteên in de dunenrij die't eiland Walcheren tegen de zeê bescherumt. Voh de Deltawerken was dizze diek 't teken van Nederland tegen 't waeter.

De diek is emaekt in de 16e eêuwe. In 1483 startte ze mee de anlei van een inlaegdiek achter de ouwe dunen. Op 15 juli is estart mee de anlei van de zeêdiek mee vergunnienge en anwizzegied van Kaerel d'n Vuufden. Van de originele diek is tegenwoordig weinig mi over, omdat'er oalmè betere materialen kwaeme. Noe vin je der vee basaltsteên. In 1906 is ter bescherming van de diek een pael'oôd gebouwd, in Wasschapel stit dit bekend as het Groôt 'oôd.

## Oôrlog
Tiedes de Twidde Waereldoôrlog wier dun diek op 3 oktober 1944 deur Britse bommewerupers ebombardeerd. 'T resultaet was een gat van ruum 150 meter breêd. 'T was springtie, en't binnendriengende zeêwaeter overstroômde 't dorp Wasschappel. Op 29 oktober wier de diek opnieuw ebombardeerd, mee as resultaet da 80% van Wasschappel wier verwoest. De bombardementen wiere uutevoerd om Duutse troepen van Walcheren te verdrieven en zô de Scheldemonding te kunnen veroveren, opdat de aeven van Antwerpen voh geallieerde bevoorraedienge kon oôre ebruukt.

   

## Lienks nae buten
*Het dijk en oorlogsmuseum Polderhuis Westkapelle
Koningin Victoria

**Alexandrina Victoria van Hannover** (Kensington Palace, Londen, 24 meie 1819 – Osborne House, Isle of Wight, 22 jannewari 1901) was koningin van het Vereênigd Konienkriek van 1837 toe 1901 en keizerin van Brits-Indië van 1877 tot 1901. Koningin Victoria is, mee 63 jaer en zeven maanden, de langst regerende Britse monarch uut de geschiedenisse. De periode stit zowè in het Vereênigd Konienkriek as in de wereld beter bekend as het Victoriaonse tiedperk, *the Victorian era*.

Onger Victoria was Iengeland de toonaangevende natie op de waereld en het Vereênigd Konienkriek een wereldriek. Hoe men in Groôt-Brittannië over de zaeken docht, wier over naegenoeg de hele waereld van belang 'eacht.
Aemstie

**Aemstie** (Nederlands: *Haamstede*) is een plekke op Schouwen-Duveland. Aemstie is bekend van Slot Aemstie, de Straô in de uutgestrekte duunen. D'r weune 2.000 mins'n (2023).

Toet 1961 was 't 'n eige gemeênte.

Het is sins jaer en dag met het zudelek d'rvan 'elege Burg toet één bebouwde komme 'eworre; deerom beschouwt de gemeênte de durpen oak as één: Burg-Aemstie. De inweuners van dizze durpen zieje dit toch echt aors.

## Lienks nae buten
* Toeristische informaotie over Aemstie
* Plaatsengids
* AlleCijfers
Smerdiek

**Smerdiek** (Nederlands: *Sint-Maartensdijk*) is een smalstad op eiland Tole mee 3.570 inweuners (2023). In de middeleêuwen was 't een bloeieden plekke. Ut durp is neabie an Schaerpenisse vastegroeid. Nae Tole is Smerdiek de groôste plekke van 't eiland. Smerdiek eit een aerdig bedrieventerrein. 

Smerdiek eit aoltied een speciaole band 'ehad mee 't Oranje'uus. Koningin Beatrix is Vrouwe van Smerdiek. Nae de troônswisseling draegt Willem-Alexander de titel 'Eer van Smerdiek. In het monumentale raed'uus van Smerdiek, dat in 1628 mee financiële steun van prins Frederik Endrik is gebouwd, 'ange nog een antal 17e-eêuwse portretten van Oranjes. In dit pand, dat in 1979 is uutgebreid, was de zetel van de gemeênte Tole gevestigd tussen 1971 en 2005. Tot 1971 was Smerdiek een eihe gemeênte me een oppervlak van 21,86 km².

Smerdiek was op 30 april 1996 mee Berrehe gast'eer voo Koninginnedag.

## Lied van Smerdiek
:Tussen de Pluumpot in de Vierden Diek
:Dae lei ons durp zei mae Smerdiek
:Mee toren meules in pompe op de Mart
:Dae blienkt in 't Ouweland ons durp êêl apart

:Ons durp dat wier een smalstad dae bin d'r nie vee van
:Stadsrechten krege m'ók in mee de voordêêlen dae van
:We bin ze wir verloren dat is al afgedaen
:Dà dee gêên zêêr onz'stem zà daerom nooit verlore gaen

:Ons durp ei ok een waepen 't is spre-he-kend in koen
:Het is een aes die spriengt in 't rond in vrolijk in het groen
:Vernoemd nae 't waeter mee de strôôm mee nae zee-ee-ee
:D'n ouwe geul mee zout waeter 'êêt ommes Hae-aest Ee

:Ons durp weet van Van Bei'ren graevin Jaco-oo-ba
:Ze gaf d'er woord an Frank van Bors'le mee'n uutbundig JAA
:Het stel weunde een stuitje op 't slot in roerge tied
:Noe èm'n allêên de grachte nog 't kastêêl dà bim'n kwiet

:Ons durp dat ei een kleure 't ei een Oranje rand
:De smalstad kreeg mee Willem Eén een êêle goeie band
:Deu A-ha-na van Buren en Floris van Egmond
:Die ons toen deu een erfenis an't konings'uus verbond

:In ons durp mee de brandgank in 't staetige raed'uus
:Mee d'oefjes in de 'osties ja dae voele m'n ons tuus
:Ons durp tussen de dieken in an de Dô-ôs man
:D'r is gêên mens nee glad gêên mens die t'ons afpakken kan

## Lienks nae buten
* Smerdiek in beeld
* Plaatsengids
* AlleCijfers
Floris ende Blancefloer

**Floris ende Blancefloer** is een verheal van rond 1260 en 't is een *avontuur van minnen* (en oofse roman). 't Verhoal bestit uut 3973 verzn en 't goat over oe da makoar echt geirn zien olles overwint, los van ofkomste of geloof. 't Is eschreev'n deur Diederik van Assenede en 't is een vertoalieng uut 't Frans van Floire et Blancheflor. Z'n bedoelienge wos voen 't veroal voen iederêen verstoanboar te moak'n.

:*Die tale, sal mense te rime bringhen,*
:*Ende te redenen die aventure.*
:*Hets worden herde te sure*
:*Van Assenede Diederike.*
:*Dien seldijs danken ghemeenlike,*
:*Dat hijt uten Walsche heeft ghedicht*
:*Ende verstandelike in Dietsche bericht*
:*Den ghenen, diet Walsche niet en connen.*

## Belangriekste personen
* Floris: een joungn keirel die der stief goed uutziet en ezo indruk makt. 't Is e deurzetter en e slimn. En is oek oofs. Um is gin christen.
* Blancefloer: (oofs en slim (*die hovessche entie wise*) en christelyk.

## 't Verhaol
### Verze 1-1576
Een Saraceens'n keunienk gift e christelyie groavinne an ze wuuf en zie meugt neur en lyk slavinne. Ze komn goed overêen en ze krygn olletwêe e kind (de Sareceensche e zeune (Floris) en de groavinne en dochter (Blancefloer). Die kienders groein tope up en komn achter en ende verliefd up makoar. 'n Keunienk en wult dadde nie en ne zendt Floris nor e verre schole en Blancefloer verkopt 'n an commerçantn uut Babylonië. A Floris werekêert, zeggn ze derteegn da Blancefloer dôod is. At 'n ze zevn tekort wult doen, vertelt ze moeder wuk dat er echt gebeurd is en ne zweirt dat 'n nie go rustn vôorn dat 'n Blancefloer were evoen et. E krygt van ze moeder nog e toverrienk mei die nem uut olle rieschelike situoasches ku reddn.

### Verze 1577-3973
Een viendt neur were in Babylon, woa da ze upeslootn zit in e torre die van en emir van doa te plekke is. Floris komt moat met 'n bewoaker (*die portwerder*) en 'n dien krygt nem binn in e grôte mande bloemn. 't Lukt, mo 'n emir viendt ze ogliek en e rechtbank (vierschaar) verôordêelt nunder toet verbrandienge. Floris wult ze rienk geevn an Blancefloer, mo zie wult nie vors zounder nem en wult dien rienk nie gebruukn voen weg te groakn. De rechters vien dadde zo oofs, danze nunder vrie loatn. Oendertusschn zyn d'ouders van Floris dôod en ze komn keunienk en keunienginne. Ze krygn e dochter die *Baerte metten breden voeten* noemt en de moeder van Karel de Grote is.

## Vobeeld (verze 2374-2389)
:*Die portwerder, als hi hadde gheacht,*
:*Enen corf, die scone was ende best gewracht,*
:*Dede hi draghen in sine camere binnen*
:*Ende seide Florise, soudi ghewinnen*
:*Die joncfrouwe ende bi liste bejaghen*
:*Men souden metten corve op draghen.*
:*Doe gincker Floris ligghen inne.*
:*Dier es vele, die ic kinne,*
:*Die nie so starker minnen plaghen,*
:*Dat si hem hadden laten draghen.*
:*Die portwerder sette hem enen hoet*
:*Opt hooft van rosen, die hem wel stoet,*
:*Ende decten met rosen, daer hi lach*
:*In den corf, datten niemant en sach.*
:*Twee cnapen riep hi te hem doe,*
:*Die duchtich waren ende goet daer toe.*

## Lienks nae buten
*De hêle tekste van Floris ende Blancefloer
Christoffel Columbus

**Christoffel Columbus** (*Spaens: Cristóbal Colón, Italiaens: Cristoforo Colombo, Portugeês: Cristóvão Colombo, Latijn: Christophorus Columbus*; Genua, sept/okt 1451 - Valladolid, 20 meie 1506) was ien van de beroemdste ontdekkiengsreizigers. Hie ontdekkende in 1492 onger Spaense vlagge de *Nieuwe Waereld* (Amerika) voo Europa. Deze ontdekkieng vurremde een keerpunt in de geschiedenisse van de waereld. In totaol heit um vier ontdekkiengsreizen 'edae, laeter wier um gouverneur van Hispaniola, mar dat was gin succes.

As gevolg 'iervan vertrokke vee Europeaonen nae Noôrd- en Zuud-Amerika. Laeter bin ok vee Zeêuwen vertrokken, nae onger meer Surinaome.

## Lienks nae buten
* Cultureel Woordenboek
* Historiek
* Britannica
Vladimir Poetin

**Vladimir Poetin** (Russisch: Владимир Путин, Leningrad, 7 oktober 1952) is de tehenwoordige president van Rusland.

Hie was van 2000-2008 president van Rusland, weerna dat um premier was onger Dimitri Medvedev. In 2012 is um opnieuw toe president verkoze. Hier wor we bekritiseerd vanwege z'n arde optreejen, ma ie eit ok Rusland wee op de kaerte 'ezet as grootmacht. De economie die immè in mekaore 'ezakt was onger Boris Jeltsin, is wee op'ebloeid. 

In 2014 bekoelende de relaotie tussen Poetin en het wes'n, vanwege de annexatie van de Krim en in 2022 sterk vanwege de inval in Oekraïne.

## Lienks nae buten
* Britannica
Karel ende Elegast

**Karel ende Elegast** is een verhael over ridders en Karel de Groôt'n. 't Is 'eschreev'n rond 1250 deur iemand uut Braebant. 't Verhael is êen van de weinige Middelnederlanse romans woavan da de hêle tekste nog bestoat.

## Verhael
Karel de Grote kriegt 'n visioen met een iengel. Dien iengel zegt dat 'n moe goan tsjoepn. Achter e ment luustert Karel en e goat 't bus in. Op ze peard peinst Karel a vanolles, oender andere an Elegast: dat wos e goei'n ridder die zwoar estraft wos voer een klênigied. Op een zeker moment komt Karel e zwortn ridder teegn en 't komt toet e duel. De zwortn ridder - die eigentlik Elegast is - verliest. Karel duft nie zeggn wie dat 'n is en e zegt dat 'n Adelbrecht noemt. 

Adelbrecht vroagt an Elegast om by 'n keunienk (by z'n eigen dus) te goan tsjoepn. Elegast wilt nie: en is nog ossan moat mi 'n keunienk, 't bewys dat Elegast e goein ridder is. Elegast stelt vôorn om in te breekn by Eggeric, de stoete schôonbroere va Karel. Azô ezeid, azô edoan. Elegast rakt toet in 'n koamer van Eggeric e ze vrouwe (die de zuster is va Karel). Doar ôort Elegast da Eggeric 'n keunienk wil vermôorn. Ze vrouwe protesteert en Eggeric sloa neur e bloeneuze. Elegast, die oender 't bedde legt, vangt da bloed op in zyn anschoe.

Elegast goa were na buutn e vertelt olles an Adelbrecht. Adelbrecht zegt dat 'n olles goa vertellen a Karel de Grote. E dag loater, op 'n ofdag, is olleman tope op 't kastêel va Karel. Karel zegt dat Eggeric e verroader is. Elegast meugt getuugn en e toogt d'anschoe mi bloed. 

Eggeric komt kwoad en e zegt tegen Elegast da z'er vôorn goa vichtn. Elegast wint. En 't veraal krygt e schôon ende: 'n verroader is dôod, 'n keunienk is ered, en Elegast meugt trouwn mi de weeuwe van Eggeric.

## Vobeeld
In dit stiksje legt Elegast oender 't bedde van Eggeric. Eggeric verklapt an ze vrouwe wuk dat 'n va zinne is. Dedie is kwoad en Eggeric sloat neur e bloeneuze.

::::*Elegast hi treckede voort
::::*Ende croper liselike toe.
::::*In sinen rechten hantscoe
::::*Ontfinc hi dbloet van der vrouwen,
::::*Omdat hijt wilde laten scouwen
::::*Diet den coninc te voren brochte;
::::''Dat hijs hem verwachten mochte.

## Lienks nae buten
* Mêer info over Karel ende Elegast
* 't hêle verhael in 't Middelnederlans
Sturmvloed van 1906

De **Sturmvloed van 1906** is een sturmvloed die plaes vong op 12 maerte 1906. Bie deze overstroôming wiere voorà Zeêland en Vlaonder'n 'etroffen. Deu'da de overstroôming overdag plaes vong, vielen d'r gin slachtoffers. De schae was echter enorm. Landverliers is overiges nie op'etreden. In Vlissienge wiere zeer hoge waeterstan'n 'emet'n, die alleenig bie de Waetersnoȏdramp van 1953 zien overtroffen.

Nae deze sturmvloed is besloten om de dieken te voorziejene van zohenaemde Muraltmuurties.

## Zie ok
* Lieste mee Zeêuwse rampen

## Lienks nae buten
*Middelburgsche Courant d.d. 24 maerte 1906: Het verdronke Zeêland
Zeêlandbrugge

De **Zeêlandbrugge** is een brugge over de Oôsterschelde tussen Schouwen-Duveland en Noôrd-Beveland. De brugge eit een totaele liengte van 5.022 meter en is deermee nog aoltied de langste brugge van Nederland. De wegt over de brugge maekt deel uut van de N256.

De brugge wier 'ebouwd op initiatief van de previnsie Zeêland. De opdracht voor de brugge wier op 29 meie 1962 'egeve an de *Combinatie Brug Oosterschelde*, die de brug tussen 1963 en 1965 realiserende. Dit bedrief was een saemenwerkingsverband van de annemers Van Hattum en Blankevoort NV uut Beverwijk en de *NV Amsterdamsche Ballast Maatschappij* uut Amsterdam.

Bie Kats wier een werkhaevene an'eleid mee twee grote portaalkraenen, weer de brugelementen wiere 'ebouwd. De drievende bok *Ir. J.G. Snip* zettende de verscheie elementen op d'r plekke. De brug bestit uut 54 pijlers mee deertussen 52 overspanniengen van 95 meter en een beweegbaor hedeelte van veertig meter. Op 15 december 1965 stellende konienginne Juliaona de brugge officieel ope. De dag d'rvoor was de veêrboot Konienginne Emma van de veêrdienste van Zurrikzeê nae Kats voor de leste keer 'een en weer 'evaoren tussen Kats en Zurrikzeê. Bie opleverieng was 't de langste brugge van Europa.

Het geld voor de bouw van de brugge had de Previnsie Zeêland 'eleend. Om de lenieng vromme te kunnen betaele most voor ieleke passage bie Colijn tol betaeld worre. Toe 1989 is de tol gebruukt voor de ofbetaeling, deerna wier de tol in een ongerhoudsfonds 'estort. Op 1 jannewari 1993 wier de brugge tolvrie.

De Zeêlandbrugge is een rieksmonument.

## Literatuur
* A.C.W. van der Vet, *De langste brug van Europa*. Amsterdam, 1964
* *Een boekje over de langste brug van Europa aangeboden door Oosterbaan & Le Cointre*, Goes, 1965
* Max Dendermonde, *Oosterscheldebrug. Gebouwd in opdracht van de NV Provinciale Zeeuwse Brug Maatschappij 1962-1965*, Middelburg, 1966 Iengelstalige editie onger de titel *Oosterschelde Bridge*]
* Provinciale Waterstaat in Zeeland, *De brug over de Oosterschelde*, Middelburg, 1964, 1966

## Plae'ies

Zierikzee.jpg|Zeelandbrug bij Zurrikzeê
Zeelandbrug-waiting-1986.jpg|Wachte bie de Zeêlandbrugge
Netherlands-zeelandbrug-2005-1.jpg|Rieje over de Zeêlandbrugge
Netherlands-zeelandbrug-2005-2.jpg|Anlegsteiger an de noordkante van de Zeêlandbrugge


## Lienks nae buten
* Deltawerken.com - Deltawerken Online over de Zeêlandbrugge
* Youtube-filmpje
15 december

**15 december** is d'n 349e of 350e dag (bie een schrikkeljaer) van 't jaer.

## Gebeurtenisse
* 1965 - Op deze daotum stellende konienginne Juliaona de Zeêlandbrugge officieel ope. De dag d'rvoor was de veêrboot *Konienginne Emma* voor de leste keer 'een en weer 'evaoren tussen Kats en Zurrikzeê. Bie opleverieng was 't de langste brugge van Europa.

## Gebore
* 1770 - Ludwig van Beethoven, Duuts componist
1923

**** is een jaer.

## Gebeurtenisse
* 16 feberwari - De Brit Howard Carter opent 't graf van farao Toetanchamon, dat 'evuld bliekt te wezene mee onvoorstelbaore riekdom.
* 1 september - De Japanse steê Tokio en Yokohama worren 'etroffen deu een zeer zwaore aordbevieng mee een kracht van 8,2. Er valle 105.000 dooien. 
* 17 oktober - Den Radboud Universiteit wor op'ericht.
* 8 november - De *Bierkellerputsch*, een mislukte greep naor de macht in Beieren deu de nationaolsociaolistische NSDAP onger leidieng van Adolf Hitler.

## Gebore
* 16 jannewari - Wim Aantjes, Nederlands politicus
* 14 september - Peter Molthoff, amtenaer, verzetsstrieder en politicus

## Bouwwêrreken

Haagsteeg 4.jpg|*Laboratorium voor Tuinbouwplantenteelt*, Wageningen (1923) Cornelis Blaauw
8 november

**8 november** is d'n 312e of 313e dag (bie een schrikkeljaer) van 't jaer.

## Gebeurtenisse
* 1889 - Montana treedt as 41e staet toe toet de Vereênigde Staeten.
* 1918 - De waepenstilstand van de Eerste Wereldoorlog wor ongertekend in een treinwaegon in het bos van Compiègne, ten noorden van Paries.
* 1923 - De *Bierkellerputsch*, een mislukte greep naor de macht in het Duutse Beieren deu de nationaolsociaolistische NSDAP onger leidieng van Adolf Hitler.
* 2013 - Een zwaere tyfoôn richt zeêr zwaere schae an op de Filepien'n. Deu deze tyfoôn Haiyan komme ruum 5.500 Filepino's om. Veural de stad Takloban wor biezonder zwaer getroffe.
* 2016 - Verkiezingen in de Vereênigde Staeten. Donald Trump wor' verkooze toet nieuwe president. Ie kreeg meer kiesmannen as z'n rivaol Hillary Clinton.
Haeriengvliet

Het **Haeringvliet** is een zeêerm tussen Goereê-Overflakkeê an de zuudkante in Svore-Putt'n en de Hoekse Waerd an de noordkante.

Voor 1200 waere Voorne en Flakkee één eiland. In 1216 brak de dunenrij an de kust deur en d'r ontstong een grôte geule die z'n eige een wegt beanende deur 't anwezige veên. De naem Haeringvliet treffe m'n al 1315 voor 't eerst in de schrifteleke bronnen an, mar de meêst gebruukte neame was Flakkeê, vandeer dat 't eiland d'r achter Overflakkeê 'enoemd wier. Pas in de 19e eêuwe wier de naem Haeringvliet algemeên. Midden in het Haeriengvliet leit een nog altied  beweund eiland, Tiengemeêten.

In 1970 is het waeter deur middel van de Haeringvliet of'eslote en wier ut zoet. An deze Haeriengvlietdam is 12 jaer 'ebouwd. Bie Stellendam is een sluus voor de scheepvaert 'emaekt. An de aore kante van 't eiland is een brugge 'ebouwd naer de Hoekse Waerd, de Haeringvlietbrugge. Deze brugge is in 1969 ope 'esteld en was de eerste verbinding van Flakkeê mit het vasteland.

D'r binnen planne om de sluuzen in de dam op een kiere te zettene, mar deer is nogal weerstand tegen, want dan komt de zoetwaetervoorzienieng in gevaer. 

## Lienks nae buten
*Actuele informaotie over het Haeringvliet van Riekswaeterstaet
30 december

**30 december** is d'n 364e of 365e dag (bie een schrikkeljaer) van 't jaer.

## Gebeurtenisse
* 1922 - Officiële oprichtienge van de Sovjet-Unie. 't Land, 't groôste ter waereld zou exact 69 jaer besto.