open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
5 november

**5 november** is d'n 309e of 310e dag (bie een schrikkeljaer) van 't jaer.

## Gebeurtenisse
* 1530 - Sint-Felixvloed in het strômhebied van de Westerschelde. Deze *Quade Saterdach* is wellicht de ernstigste overstrôming uut de Nederlandse heschiedenis. Schattingen loôpn op tot 100.000 doôden. Deer wè noe 't Verdroenke land van Zuud-Beveland is, verdwiene 18 durpen in de golleven. In de stad Reimerswaol verdrienke 404 parochies.
* 1987 - De wegt (N57) over de Oôsterscheldekering wor in gebruuk 'enome, ietewat laeter dan de bedoelienk was.

## Noôten
Puerto Rico

**Puerto Rico** is een eiland in den Caribische Zeê mie bienae 3,3 meljoen inweuners (2020) op een oppervlak van 8.868 km² (371 inw./km²).

Den 'oôdstad is San Juan.

't Eiland is een deêl van de Vereênigde Staeten. 

Onafankelekeid wor naegestreêfd deu de Puertoricaonse Onafankelijkeidspartij.

## Lienks nae buten
* Landenweb
* Britannica
* World Factbook
* City Population
* Klimaatinfo
Zeêbeving Indische Oceaon 2004

Op **[[26 december]] [[2004]]** vong een zeer zwaere **[[zeêbeving]]** plaes in de **[[Indische Oceaon]]** bie Indonesië, die een tsunaomi veroorzaekende die zich in verscheie richtingen over de Indische Oceaon verplaesende.

De beving ao een kracht van 9,1 op de schaol van Richter mee meer as 200.000 doôden as gevolg, vooral in Atjeh. Zelfs toet an Afrika viele doôdeleke slachtoffers. Zwaer getroffen lan'n waere varder Sri Lanka, India en Thailand. Ok 36 Nederlanders ao 't nie overleefd.

## Zie ok
* Zeêbeving Indische Oceaon 2012
23 auhustus

**23 auhustus** is d'n 235e of 236e dag (bie een schrikkeljaer) van 't jaer.

## Gebeurtenisse
* 1305 - Den Schotse vrieëidsstrieder William Wallace wor ter doôd veroôrdild. Ie wor evierndild.
* 1939 - Molotov-Ribbentroppact: niet-anvalsverdrag tussen Nazi-Duutsland en Sovjet-Unie.

## Noôten
13 oktober

**13 oktober** is d'n 286e of 287e dag (bie een schrikkeljaer) van 't jaer.

## Gebeurtenisse
* 1307 - Den orde van de Tempeliers in Frankriek wor operold deur Filips IV van Frankriek.
* 2013 - Extreme waeteroverlast op Goereê-Overflakkeê. Vee schae, vooral voo de akkerbouwers.
26 december

**26 december** is d'n 360e of 361e dag (bie een schrikkeljaer) van 't jaer.
Ok we bekend as Twidde Kossemissedag.

## Gebeurtenisse
* 2004 - Zeêbeving Indische Oceaon
Riessen-Holten

**Riessen-Holten** is 'n gemeênte in de provincie Overiessel mie 38.000 inweuners.

Riessen-Holten is in 2001 ontstô uut 'n saemenvoegieng van de gemeênten Holten (Salland) en Riessen (Twente).

't Gemeêntehuus stoôt in Riessen.

De grooste plekke is ok Riessen, dat 'n sterk bevindelijk grifformeerd karakter eit (de gemeênte leit vlakbie de Biebelgordel).

't Zuudelijk deêl van 't Nationaol Park Sallandse Heuvelrik (waeronger de Holterberg) leit in de gemeênte, bov'n de plekke Holten.

## Lienks nae buten
* Gemeênte
* Plaatsengids
* AlleCijfers
Alblasserdam

**Alblasserdam** is 'n gemeênte en plekke in de provincie Zuud-Olland mie 20.000 inweuners. 

Onger het durp langs, loôpt de rieksweg A15 en de Betuweroute. D'r is vee scheepvaertgerelateerde industrie. 

Alblasserdam kent 'n groôt antal kerken. Opvallend binne vooral de groôte reformaotorische kerken. Predikant Frans Mallan weunde 'ier tot an z'n overliejen in 2010.

Alblasserdam kent 'n wiek genaemd Kinderdiek, vlakbie 't durp Kinderdiek (mie de meulens) in de gemeênte Meulelan'n.

## Burhemeêsters
Burhemeêsters van Alblasserdam vanof 1898.

## Gemeênteraed
Saemenstellieng van de gemeênteraed sins 1990:

¹ 1998: RPF

² Samenwerking Progressief Alblasserdam (PvdA, D66 + PSA)

³ Progressieve Samenwerking Alblasserdam

## Trivia
* Alblasserdam stoôt op plekke 12 van vuulste lucht van Nederland.

## Zie ok
* Biebelgordel

## Noôten


## Noôten


## Lienks nae buten
* Gemeênte
* Plaatsengids
* AlleCijfers
13e eêuw

De **13e eêuw** durende van 1201 toet 1300. Belangrieke gebeurtenisse waere onger aore de Kruustoch'n. In deze eêuwe komt in Nederland de verstedelekieng op gangk, getuge ok de vele stadsrech'n uut deze tied. Vee kastelen binne ok in deze periode 'ebouwd.
12e eêuw

De **12e eêuw** durende van 1101 toet 1200. Belangrieke gebeurtenisse waere onger aore de Kruustoch'n, die in deze eêuw ten ende liepe. De steêd'n in Europa wiere steêds groôter en belangrieker, vooral in Itâlië.
14e eêuw

De **14e eêuw** durende van 1301 toet 1400. Belangrieke gebeurtenisse was onger aore de Zwarte Doôd, die Europa rond 1350 teisterende. 'Ele streken wiere ontvolkt. De macht in Europa verplaest z'n eigen wat meer nae 't noor'n, onger meer nae Vlaonderen.
Maria Frank

**Maria Frank** (Middelburg  6 juli 1767 - Sluus 27 auhustus 1834) was een vrouwe uut Middelburg. Ze is 'eboren in 1767. Ze trouw in '86 mie een Duutse dokter, een chirurgijn, die a rond 1785 deze kant op ekommen is. Z'n naem wor op verschillende menieren eschreve. Eêst was het Rôder, laeter Roder, Roeder enzovoort. Zelf teêkenden um mie Reder. Martin Reder. Het jonge echtpaer gaè nae ulder trouwen in Kezand weune. Eind 1787 of begun 1788 komt 'r een kind, een jonge zeune. Mae toen a 't ventje op de waereld kwam, was z'n vaoder verdwene. Spoorloas en voegoed.

Martin Reder was lid van het leesgezelschap en in de notulen van deze club staèt a t'n op 13 december vertrokken is naè Izendieke. En dan ontbreekt vadder elk spoor. Noait is t'r van die man iets vernome of terug'evonde. Toen was Peter R. de Vries d'r nog nie, mae ze zulle toch ok wè overaol ezocht è.
Die is dus verdwene net voe a Maria dat kind kreeg. Een Jozefsyndroom? Ommers, Jozef docht 'r ok over om stilletjes wig te gaen toen a Maria een kind most kriege. Mae dan zou je misschien laeter toch nog wè 's informere wat a t'r van je kind terecht ekommen is.
Maria zit daè mie dat kind. Waè is z'n vaoder, waè is eur man? Tergende onzeker'eid. Op 5 maert 1790 wordt 'n uuteindelijk as vermist op'egeve.
Het leven gaè deur en Maria krieg kennis an een man die a uut Sluus afkomstig is. Ze wille trouwe, mae wat dienk je? De wet steekt daè en stokje voe. D'r man is nie overleeë noch is ze escheie. Kortom, ze mô tien jaer wachte voe a ze opnieuw mag trouwe. Dat doe ze dan ok en ruum een jaer laeter op 5 maerte 1801 kriegt het stel een dochter. Laeter zulle d'r nog meêr kinders komme. Van Martin Benjamin Röder is nooit meer ietewat vernome. De zaek heit destieds vee stof op doe waoie in Zeêland.

## Bronnen
* http://www.zeeuwsarchief.nl/educatie-en-exposities/exposities/tentoonstelling-akten-van-lief-leed/catalogus-tentoonstelling-akten-van-lief-leed
* http://www.zeeuwsarchief.nl/educatie-en-exposities/exposities/tentoonstelling-akten-van-lief-leed/teksten-tentoonstelling-akten-van-lief-leed/
Sluuskille

**Sluuskille** (Nederlands: *Sluiskil*) is een plekke in de gemeênte Terneuzen an het Kanaol van Gent nae Terneuzen. Het durp ao 2.280 inweuners (2023). In 1929 wier 'ier de *Compagnie Neérlandaise de l'Azote* op'ericht, 't tehenwoordige Yagra Sluiskil bv. De Roômse kerke van Sluuskille is de Heilige Antonius van Paduakerke. Bie de verbreejing van 't kanaol in de jaeren '60 is een stik van 't durp verdwene, *in't kanaol 'evallen* zehhen ze op Sluuskille. In 2012 wor druk 'ewerkt an de nieuwe Sluuskiltunnel, die de oôverlast van de brugge over 't kanaol mo verminder'n. 

Het vervoer van kooks van de fabriek op Sluuskille nao Belg'n en Frankriek mee de trein was noga de moeite werd. Vóó 1914 aod'n ze bii Sluuskille al's geprombeerd 'n staolfabriek te bouw'n. Mao, deu dien oorlog ei-t-ie nóóit gewérkt, en 't wier een rewiene. Mao de kooksfabriek ei vee veranderd. Dao gieng'n êél was boerenèrrebeij'rs op de kooks wèrk'n en daodeu most'n de boeren óók mêêr gaon betaol'n. Laoter is dao nog d'n Azoot bügekomm'n (Comp. Neerlandaise de l'Azote), en dan reéj'n d'r ééle trein'n pieriet en zóó.

Nie varde van Sluuskille lei de Koeischorre, weer-a vee om te doewe is.

## Sluuskilse volkslied
 
### Couplet 1
‘k zien ut kanaol waor de schepen voorbiegaon

en waorin het water nooit rust. 

‘k zien er de slepers die wolken uutbraken 

van rook die je uuzekens kust. 

‘k denk aan de baren, zo grillig van vurm 

als de wind ze komt striemen bie zuudwestersturm. 

### Refrein:

A bin joe maor een klien vlekjen 

Sluuskil mien geboorteplekjen, 

van joe ou ik het meest, 

aon joe wied ik dit lied 

vergeten, vergeten dat doen ik joe nie. 

### Couplet 2

‘k zien er de uusjes van t' ouwe gedeelte 

blank onder de zomerzon staon. 

De ekjes geverfd en geschuurd steeds de stoepen 

en schouwen waor pluumen uut slaon. 

Dien heerlijke gracht die ut doormidden sniedt

en die heerlijke geuren in de bamistied. 

### Couplet 3

‘k zien er je kerkje da stil en bescheiden 

zun torentje plant in de lucht. 

Ook tevens ut klooster waor onz' erders weunen 

die over joe waken, gehucht. 

Ut gasthuis waor iedere zuster vol plicht 

ut leed en ut lieden der zieken verlicht. 

### Couplet 4

A zan ik voorgoed eens de wereld in trekken 

en naar vreemde oorden toe gaon. 

Ut beeld van mien durpke zal er nie verbleken, 

maor fris in mien geest bluuven staon. 

Ut plekje waor an ik eens ut levenslicht zag, 

da zaon ik aon denken bie dag en bie nacht.

## Geboôr'n in Sluiskil
* Lodewijk van den Berg (1932-2022), astronaut
* Davy Dubbeldam (25 maerte 1971), hardfietser

## Overleé'n in Sluiskil
*Honoré Colsen (26 april 1980), politicus en activist

## Lienks nae buten
* Plaatsengids
* AlleCijfers
11e eêuw

De **11e eêuw** durende van 1001 toet 1100. Belangrieke gebeurtenisse waere onger aore de Kerstening van Scandinavië en de oproep van de paus toet de Kruustoch'n in 1095. Vadder vong er een 'schisma' pleas in de christeleke kerk.
Tjako van Schie

**Tjako van Schie** (Coevorden, 17 april 1961) is een Nederlandse pianist en componist. Vedder ist'n correpetitor an't Conservatorium van Amsterdam en eit 'n verschillende (solo)recitals in binn'n- en buutenland egeven. Ok eit 'n vo de radio en de tillevisie ewist.

Sins 1999 werk Van Schie ok as gastonderwiezer an 't conservatorium van Porto. In 2001 eit um een toernee emaakt deur China en gong mie 't Orquestra Portuguesa de Saxofones, ook bekend as Vento do Norte, optreden deur 'eêl Nederland en Portuhal. Ie is ok begeleider ewist van verschillende muzikanten.

Neffen pianist is Van Schie ok nog componist. Ie ei eschreven veur aollerlei bezettiengen en ensembles en ei bestaende muziek arrangeerd; zo eit 'n 'n arrangement emaekt vo Robert Schumann zien pianoconcert vo piano en saxofoonensemble.

Van Schie eit zien opleiing 'ad an't conservatorium van Zwolle en sluut z'n meziekstudie of mie een onderwies- as en een solistisch diploma bie d'n pianopedagoog Ben Smits. Daenae eit 'n nog verscheie meêsterlessen evolgd, onder andere bie d'n New Yorkse pianist Jacob Lateiner.

Van Schie weun in Overiessel.

## Plaetelieste
* CD: The Goldberg Variations BWV 988 van Johann Sebastian Bach (1991)
* CD: Shtil di nakht iz oysgeshternt - Yiddish music from the ghetto's and concentration camps, 1995, EMI, nieuwe uutgaeve EMI in 2005: Tjako van Schie - piano & Adriaan Stoet - viool
* CD: Water bron van leven, 1998, pianocomposities van verscheie componisten rond 't thema 'waoter', mie vier eige composities en 'n pianosoloversie van Bedřich Smetana's De Moldau uut Má Vlast

## Lienks na buten
* Tjako van Schie z'n tuuspagina (Engels)
Ethiopië

**Ethiopië**, formeel de **Federale Democratische Republiek Ethiopië** (Amhaars: የኢትዮጵያ ፌዴራላዊዲሞክራሲያዊ ሪፐብሊክ , *ye-Ītyōṗṗyā Fēdēralāwī Dīmōkrāsīyāwī Rīpeblīk*), is een land in 't oôs'n van Afrika. 

't Hrenst an Eritrea, Djibouti, Somaolië, Kenia, Zuud-Soedan en Soedan. 

Den 'oôdstad is Addis Abbeba. 

't Land ao meer as 105 meljoen inweuners (2022). 

Ethiopië is nooit gekoloniseerd gewist, alleenig een korte periode voo de Twidde Wereldoorlog deu Itâlië. In de jaeren '80 wier 't land geteisterd deu 'ongernoden. Eritrea scheiende z'n eigen behun jaeren '90 of van Ethiopië. Dimee bin laeter nog een paer oôrlogen gevoerd.

## Zie ok
* Aari

## Lienks nae buten
* Landenweb
* Britannica
* World Factbook
* City Population
* AlleCijfers
* Klimaatinfo
* World Meteo. Org.


Ethiopië satelliet.jpg|Satellietfoto
Ethiopia_surface.jpg|Reliëfkaerte
Rienkrieën

**Rienkrieën** is een folkloristische traoditie weerbie m'n een lans deu een rienk probere te steken op een paerd. Dizze traoditie komt voo in Nederland, Duutsland en Denemarken. Nergenst in Nederland ist echter zo populair as in Zeêland, en deer wee voorà op Walchern. 

De deelnemers bin traoditioneel boer'n uut de omgeving. De deelnemer probeer op z'n paerd in galop door de rienkbaene te riejene en mo een lans die um in de hand ao deu een rienk te steken die is op'ehangen aolverwege de rienkbaene. De wedstrijdrienk ao een deursnee van 38 mm. Wanneer opt ende van de dag meerdere deelnemers een even groôt antal riengen 'estoken ao start een volgende faose van de wedstrijd; het zogenaemde kampen. 'Ierbie wor de rieng telkens een stap verkleind en wie de rienk mist valt of.

## Zie ok
* Straô

## Lienks nae buten
* Informaotie over (de geschiedenisse van) rienkrieën op www.domburgseringrijders.nl
* Website van de ''Zeeuwse Ringrijders Vereniging''
Walsôôrd'n

**Walsôôrd'n** (Nederlands: *Walsoorden*) das un durpken mie 335 inweuners (2023) in de gemeênte Ulst baij Kloôster in d'n buurt. Gunter weun'n wa menskes baij mekoar'n, de meest'n in d'n Walsôôrd'nsestroat. Vanveur in't stroat agge Walsôôrd'n binn'nkom raajde list d'n Blaejkó. Un stuksk'n wáájer komde bij d'irste uiz'n.

## Lienks nae buten
* Plaatsengids
* AlleCijfers
1904

**** is 'n jaer.

## Gebeurtenisse
* 8 feberwari - Een Japanse verrassingsanval op Port Arthur betekent het behun van de Russisch-Japanse Oôrlog. 

## Gebore
* 6 april - Kurt Georg Kiesinger, Duuts advocaot en politicus (premier)
* 28 oktober - Marinus Nijsse in Wolfersdiek. Ie wor leater een bekende schriever.

## Gesturve
* 3 juli - Theodor Herzl (44), Honhaers-Oesterieks journalist en schriever, hronglegger van 't zionisme

## Bouwwêrreken

Damrak80.jpg|*Damrak 80-81* (1904) Gerrit van Arkel
Saint-Gilles Brunfaut 050810 (15).JPG|*[[Hotel Hannon]]*, Brussel (1904) Jules Brunfaut
Sint-Gummaruskerk Wagenberg.JPG|*Sint-Gummaruskerke (Wagenberg)* (1904) P.J. van Genk
Netherlands-Ouddorp-raadhuis.jpg|*Raedhuus van [[Ouwdurp]]* (1904) Tjeerd Kuipers
1903

**** is 'n jaer.

## Gebeurtenisse
* 13 jannewari - De Pretendent van Atjeh komt nae 't verbluuf van Van Heutz in Koetoe Radja en ongerwerpt zich ant Nederlandse gezag.
* 15 september - Drie botters uut Erremu vergô tiejens sturm. 10 vissermannen verdrienke.

## Bouwwêrreken

Rotterdam Boezembrug.jpg|*Boezembrug* Rotterdam (1903) S.J. Rutgers
Den Haag - Laan van Meerdervoort 215.JPG|*Laan van Meerdervoort 215* Den Haeg (1903) L A H de Wolf
15 september

**15 september** is d'n 258e of 259e dag (bie een schrikkeljaer) van 't jaer.

## Gebeurtenisse
* 1830 - De eerste persoônentrein ter waereld riejt tussen Liverpool en Manchester. 
* 1903 - Drie botters uut Erremu vergô tiejens sturm. 10 vissermannen verdrienke.
21 november

**21 november** is d'n 325e of 326e dag (bie een schrikkeljaer) van 't jaer.

## Gebeurtenisse
* 1888 - 't Russische schip *Atalanta* strandt tiejens een zwaere noôrdwester sturm nabie Ouwdurp; 6 bemanniengsleden komme omme.
* 2002 – In de Jeruzalemse wiek Kiryat Menachem blaest een Palestijnse zelfmoôrdenaer z'n eige op in een stadsbus; 12 doôden.
1902

**** is 'n jaer.

## Gebeurtenisse
* 21 meie - Vrede van Vereeniging. Ende van de Twidde Boer'noôrlog in Zuud-Afrika.
* 23 juli - Voebalclub Excelsior wor op'ericht.

## Gebore
* 28 juli - Karl Popper, Oesterieks-Brits filosoôf

## Bouwwêrreken

RM522290 Dordrecht - Hallincqhof A (foto 2).jpg|Dordrecht, Hallincqhof
Wien - Österreichische Postsparkasse, Georg-Coch-Platz (2).JPG|*Postspaerbank* Wenen. Otto Wagner
Bussum Villa Amalia.jpg|*Villa Amalia*, Bussum. Gerrit Jan Vos
Kanaol van Gent nao Terneuzen

Het **kanaol van Gent nao Terneuzen** lopt dwars deu Zeêuws-Vlaonderen en is de toegange van Gent nae de Onte. De liengte is zo'n 32 kilemêter.

In 1823 beslissende konieng Willem I (toe België nog deel uutmaekte vant Verenigd Koninkriek der Nederlanden) om de Sassevaert te verlengen nae Terneuzen. Het traject liep van Gent nae Sas van Gent, voornaemelek in de ouwe bedding van de Sassevaert. Van Sas van Gent nae Terneuzen liep de vaerte deu een groôt schorrengebied. In Terneuzen wiere twee sluzen 'ebouwd. Eén van 8 meter en één van 12 meter breêd.

Vier jaer laeter opende Pieter van Doorn, gouverneur van Oôst-Vlaonderen het kanaol naemes de konieng:
:*op het canaal van Neuzen op Gent, geopend den XVIII November [[1827]], voeren er weer zeeschepen.

Tussen [[1830]] en [[1841]] was er gin vaert deu 't kanaol van Gent nao Terneuzen, angezien Nederland de [[Onte]] blokkerende weges de uutgerope [[Belse opstand|onaf'ankelek'eid van België]]. Ter oôgte van [[Zelzaote]] plaetste de Belgische generaol [[Charles Niellon|Niellon]] paelen int waeter om te voorkommene dat Nederlandse schepen Gent zouwe bereike. Het kanaol verzandde. Pas in 1841, naedat de vaerte was uut'ebaggerd, ontstong wee scheepvaertverkeer deu 't kanaol. Tussen [[1881]] en [[1885]] wier 't kanaol verbreêd. In [[1960]] nogmaels, weerbie een deel van [[Sluuskille]] verdween. *In 't kanaol 'evallen'' zehhe ze in Sluuskille.

## Lienks nae buten
* Actuele informaotie - Riekswaoterstaot
* Geschiedenisse vant kanaol
Zeêuwstaelihe Wikipedia

De **Zeêuwstaelihe Wikipedia** (Ollans: *Zeeuwse Wikipedia*) is een uuthaeve in de Zeêuwse taele van de online encyclopedie Wikipedia. De Zeêuwse Wikipedia behun op 1 oktober 2006. Het aantal artikels groeide van vuufonderd in 2008 nae duuzend in 2011. In 2013 ao de Wikipedia meer as vierduuzend artikels, weeronger ruum duuzend botartikels.

Oprichter van de encyclopedie was . Het eêste artikel was, uuteraord Zeêland. Actieve hebrukers in de behundaegen waere vadder , ,  en . Aore gebrukers waere , , , , ,  en .

Voorà gebruker Tamatauenga ei vee artikels gemaekt weeronger een 'oôp artikels over beês'n. Henk K lei z'n eihe toe op de Middeleêuwen, de aore gebrukers voorà op Zeêland (durpen enzô). In auhustus 2008 ontstit d'r een groôte rel rondom het artikel Tjako van Schie, weernae enkele actieve hebrukers vertrekke. Tussen 2008 en 2010 is een rustigere periode op de wiki, mee voora biedraehen van  en . Op 27 september 2011 wor eindelek de hrens van 1000 artikels bereikt mie het artikel Staevenisse. In januari 2012 neemt et antal artikels flienk toe deur ut toevoehen van een groôt antal Franse gemeênten deu . In 2012 ligt het antal activiteiten op de encyclopedie hoôger dan in de tweê voorhaende jaeren.  voegt dan vee artikels toe. In oktober van dat jaer wor een project 'estart om aolle Zeêuwse plekken toe te voehen deu  en . In jannewari 2013 wier deu gebruker  een project over Tillevisieprogramma's gestart. Vanof september 2013 worre vee artikels toegevoegd deu de gebrukers  en . In oktober 2013 start ~~Zeêland~~ 'n project over land'n. In november 2013 komt gebruuker ~~Zeêland~~ mie het voorstel om een  te organiseren. 

In 2018 worre vee nieuwe artikels toehevoegd deu gebruker .

## Mijlpaelen
* 500e artikel - 30 jannewari 2008 - Evenoevihen
* 1000e artikel - 27 september 2011 - Staevenisse
* 2000e artikel - 16 jannewari 2012 - Ribemont
* 3000e artikel - 17 juli 2012 - Zeêlandbrugge
* 4000e artikel - 21 oktober 2013 - Flupsdam
* 4300e artikel - 23 maerte 2015 - Titanic (schip)
* 4600e artikel - 12 jannewari 2019 - Le Havre
* 5000e artikel - 3 juli 2022 - Eêrenveen
* 5500e artikel - 7 december 2022 - Pecq
* 6000e artikel - 16 oktober 2023 - Saba
* 6500e artikel - 13 maerte 2025 - Mainz
* 7000e artikel - 21 september 2025 - Lenningen
Tiengemeêten

**Tiengemeêten** (Ollans: *Tiengemeten*) is een eiland in de provincie Zuud-Holland. Het maekt deel uut van de voormaelige gemeênte Korendiek. De naem duujt op de groôtte: een gemet is een ouwe maete van ruum 0,4 hectare. Tiengemeêten is 7 km lang en 2 km breêd. De maete van't eiland en de naem binne noe dus nie meer mit makaore in overeênstemming. D'r weune noe nog 11 mensen op 10 vierkante km.

## Geschiedenis
Tiengemeêten ligt in het Haeriengvliet. Dit was van oudsher de toegangspoorte vanof de Noordzeê nare Dordrecht en Rotterdam. Schepen, die naer Indië waere 'weest, moste soms tot enkele maen'n in quarantaine voor anker bie Tiengemeêten.

Op 17 meie 1804 besloot het Staetsbewind van de Bataafse Republiek dat de zandplaet bediekt mocht worre. Nog in datzelfde jaer wiere de Ouwe Polder, de Middenpolder en de Benejepolder bediekt. Op 7 april 1807 kwam toesteming voor het inpolderen van de de Westpolder en de Zuudwestpolder. Voor 1853 wier ok de Oolkerpolder bediekt en in 1854 de uutgestrekte Brienenswaard (271 hectare). In 1860 wier de Griendweipolder bediekt en leater kwamme nog de Noordpolder en Schutskooipolder. 

In 1849 telde J.W. Regt, ongerwiezer dat er 6 huuzen stonge mit 40 inweuners. Dit antal groeide in de loop der tied an tot maximael 200. Naedat de mechanisatie van de landbouw ingezet wier, nam dit antal of. In 1951 waere d'r ng 191 beweuners, 10 jaer laeter was dat antal gedaeld tot 154. Van de 105 in 1969 was in 1977 iets meer as de helt vertrokke. In 1987 weunden er nog 32 man.

Omdat het eiland ofgelege lag kwam medische hulp altied pas erg laet. In 1951, 1974, 1976 en 1986 vonge d'r doodelijke ongelokken plaes op het eiland. In de oorlog wier het eiland geïnundeerd. In 1945 stortende een V1 neer op het eiland, zonger te ontploffen. Dat gebeurende halverwege 1946 alsnog. Op 18 juni 1945 verging d'r een schip bie het eiland omdat het op een miene liep. 22 van de 24 opvaerenden kwamme om. Op 5 april 1943 spronge zes Canadezen mit parachutes uut d'r vliegtuug boven het eiladnd. 

In 1961 kwam d'r waeterleiding op het eiland. Voor die tied dronke de eilandbeweuners nog geweun uut de tras. Eerder al in 1950 wier het eiland angeslote op het electriciteitsnetwerk. Tiejens de Waetersnoôdramp van 1953 kwamme tweê mensen op het eiland om en wiere d'r 20 huuzen verwoest. De eerste verharde weg op het eiland kwam er pas in april 1955. In datzelfde jaer wiere d'r 12 huuzen gebouwd op het eiland.

Nae 1960 kwamme d'r vee plannen voor het eiland, onger aore wier het bestemd as slibdepot, een vliegveld, kerncentrale of haeventerrein. Uuteindelijk kocht Natuurmonumen'n het eiland in 1996 en moste de zes overgebleve boeren verdwiene.

## Geografie
Tot 2007 lag t'r op 't eiland ' durpie *Tiengemeten*. Dit durp bestong uut zeven boerderiejen mit daaromhene land en hier en deer een stee. Een veêrboot voer over 't Vuule Gat naer Nieuwendiek.

Deernae ist veranderd in natuur.'t Is noe veranderd in schorren en slikken weervan me'n genoeg ha in Nederland.

## Plae'ies

## Lienks nae buten
* Uutgebreide site mit bewegende beel'n en geluud, Natuurmonumenten
Tetanus

**Tatanus** is een ziekte, veroorzaekt deu een bacterie a'j vuul in een wond kriegt. Bevobbeld a'j in een roestige spieker trapt. In Nederland is tetanus deu vaccinaotie gelokkig een zeer zeldzaeme ziekte 'Ik; d'r worre nog mar ienkele gevallen per jaer 'eregistreerd, uutsluitend bie nie- of nie volledig 'evaccineerden.

## Noôten
2015

**** is een jaer.

## Gebeurtenisse
* 1 jannewari - Litouwen gaet over op den euro.
* 7 jannewari - Anslag op het Franse satirische blad Charlie Hebdo. Anleiding waere cartoons over de islamitische profeet Mo'ammed. D'r viele 11 doôden en ienkele (zwaer)gewonde.
* 14 feberwari - Anslag in Kopenagen op de islamcriticus Lars Vilks en op een synagoge. D'r viele 3 doôden en ienkele (zwaer)gewonde.
* 26 oktober - Aerdbevieng in Afghanistan eist tientallen levens.
* 13 november - Anslaegen in Parijs van november 2015.

## Gesturve
D'r valle in dit jaer 15 verkeersdoôden in Zeêland.

* 22 oktober - Wim Aantjes (92), Nederlands politicus
* 10 november - Helmut Schmidt (96), Duuts politicus (premier)

## Temperaturen
2015 was erg zonnig mie weinig warme daegen maer biezonder warm in november en veural december:
* 'oôgste temperatuur was 38,2° C op 2 juli in Maestricht
* laegste temperatuur was -8,8° C op 23 jannewari in Wiek an Zeê

## Noôten
2016

**** is een  schrikkeljaer.

## Gebeurtenisse
* 1 jannewari - Hrôôtschaelige anrandieng'n van Duutse vrouwn in Keulen deu criminele Noôrd-Afrikaonse immigrant'n.
* 4 jannewari - Iezel in noordoôst Nederland, terwijl de temperatuur in Zeêland nae de 10 graejen ging.
* 22 maerte - Anslaegen in Brussel van maert 2016.
* 23 juni - Het Vereênigd Koninkriek stemt vo een Brexit.
* 13 juli - Theresa May wor de nieuwe premier van het Vereênigd Koninkriek.
* 14 juli - Anslag in Nice.
* 15 juli - Staetsgreep in Turkije.
* 19-22 juli - 'Onderdste editie van de Nijmeegse Vierdaegse.
* 8 november - Verkiezingen in de Vereênigde Staeten. Donald Trump wor' verkooze toet nieuwe president. Ie kreeg meer kiesmannen as z'n rivaol Hillary Clinton.
* 19 december - Anslag in Berlijn van december 2016.

## Gesturve
D'r valle in dit jaer 20 verkeersdoôden in Zeêland.

* 24 maerte - Johan Cruijff (68), Nederlands voeballer en voebaltrainer
* 31 maerte - Hans-Dietrich Genscher (89), Duuts politicus
* 27 juli - Piet de Jong (101), Nederlands premier

## Temperaturen
2016 was erg warm en zonnig:
* 'oôgste temperatuur was 35,2° C op 20 juli in Eindoven
* laegste temperatuur was -12,3° C op 21 jannewari in Nieuw Beêrta

## Noôten
2018

**** is een jaer.

## Gebeurtenisse
* 21 maerte - Verkieziengen vò de gemeênteraed.
* 20 september - Vier kinders komme om 't leven bie een ongelok op de spoorweg bie Oss in Noord-Braebant.
* 28 september - Nae een aerdbevieng en een tsunami komme duzenden mensen om opt Indonesische eiland Celebes.

## Gesturve
D'r valle in dit jaer 13 verkeersdoôden in Zeêland.

* 14 feberwari - Ruud Lubbers (78), Nederlands ongernemer en politicus (premier)
* 21 feberwari - Billy Graham (99), Amerikaons evanhelist
* 20 oktober - Wim Kok (80), Nederlands vakbondsbestierder en politicus (premier)

## Temperaturen
2018 was erg warm:
* 'oôgste temperatuur was 38,2° C op 26 juli in Arcen
* laegste temperatuur was -10,5° C op 28 feberwari in Woensdrecht

## Noôten
2020

**** is een  schrikkeljaer.

## Gebeurtenisse
* 31 jannewari - 't Vereênigd Koninkriek is uut de Europeêse Unie vertrokken.
* 2 feberwari - Een groep van 20 Nederlanders wordt geëvacueerd uut 't Chinese Wuhan. Deu een uutbreak van het coronavirus komme d'r 350 mensen om 't leven (antal op 3 feberwari).
* 27 feberwari - Eêste coronapatiënt in Nederland (Loôn op Zand).
* 15 maerte - Alle scholen in Nederland worre 'esloten vanwege de corona-uutbreak.
* 4 september - Sigrid Kaag wor partijleider van D66.
* 1 oktober - Alexander De Croo wor premier van Belhië.
* 29 oktober - Paula Schot wor de eêste wetouwer naemens de SGP en wel in Schouwen-Duveland.

## Gesturve
D'r valle in dit jaer 19 verkeersdoôden in Zeêland.

* 3 jannewari - Qassem Soleimani, Iraens generaol (raketanval in Bagdad)
* 11 juli - Engel Reinhoudt (74), Zeêuws zanger

## Temperaturen
2020 was erg warm en zonnig, oes was erg warm:
* 'oôgste temperatuur was 37,0° C op 8 oes in Arcen
* laegste temperatuur was -6,7° C op 30 november in Twente

## Noôten
2001

**** is een jaer.

## Gebeurtenisse
* 1 jannewari - Vee doôden (14) en gewonden (200) bie een cafébrand in Volendam.
* 15 jannewari - Behin van Wikipedia.
* 20 jannewari - George W. Bush wor beëdigd as 43e president van de Vereênigde Staeten.
* 11 september - Moslimextremisten plege anslaegen opt World Trade Center in New York City en 't Pentagon in Washington, D.C. 'Ierbie komme bienae 3000 me'sen omt leven. Behin van den *War on Terror*. Zie ok: Anslaegen op 11 september 2001.
* 20 november - Leêfbaer Rotterdam wor op'ericht.

## Gesturve
D'r valle in dit jaer 35 verkeersdoôden in Zeêland.

* 23 december - Jelle Zijlstra (83), Nederlands econoôm, politicus (premier) en bankier

## Temperaturen
2001 was erg warm en nat:
* 'oôgste temperatuur was 34,2° C op 26 oes in Maestricht
* laegste temperatuur was -17,0° C op 23 december in Nieuw Beêrta

## Noôten
2019

**** is een jaer.

## Gebeurtenisse
* 1 jannewari - De MSC Zoe verlierst haest 300 containers op de Noordzeê, in de buurte van Schiermonnikoôg.
* 4 jannewari - De Nashvilleverklaerieng wor ongertekend deu meer as 200 predikanten. Deêze verklaerieng briengt vee onrust mie zich mee.
* 15 maerte - Een extreemrechtse Australiër schiet 50 mense doôd in twee moskeeën in Christchurch, Nieuw-Zeêland.
* 18 maerte - Bie een anslag in Utrecht deu een Turks-Nederlandse man valle vier doôie en reake zes mense gewond.
* 20 maerte - Verkieziengen vò de Provinciaole Staeten en de waeterschappen.
* 15 april - Brand in de Notre Dame.
* 21 april - Op Sri Lanka komme ten minste 359 mensen om bie een groôt antal bomanslaegen op kêrreken en hotels.
* 18 meie - Duncan Laurence wint vò Nederland 't Eurovisiesongfestival in Tel Aviv (Israël).
* 23-26 meie - Verkieziengen vò 't Europeês Parlement.
* 27 meie - Verkieziengen vò de Eêste Kaemer.
* 25 juli - Warmterecords. Nederland: in De Bilt wor 'n temperatuur 'emeten van +37,5 °C, in Gilze en Rijen +40,7 °C. België: in Ukkel 'n temperatuur van +39,7 °C, in Begijnendiek +41,8 °C.
* 28 juli - De Colombiaen Egan Bernal wint de Ronde van Frankriek.
* 18 september - De Nederlandse advocaet Derk Wiersum wor doôd'eschote.
* 1 oktober - Eerste groôtschaelige boerenprotest.
* 2 oktober - Jan Jambon (N-VA) wor premier van Vlaonderen.
* 1 november - De politieke partij BoerBurgerBewegieng (BBB) wor deu o.a. Caroline van der Plas op'ericht.
* 1 december - Ursula von der Leyen wor Eurocommissaoris en veuzitter van d' Europeêse Commissie.

## Gesturve
D'r valle in dit jaer 11 verkeersdoôden in Zeêland.

* 2 feberwari - Loes Vonhoff-Luijendijk (92), Nederlands politicus
* 22 maerte - Frans Andriessen (89), Nederlands politicus
* 2 oktober - Giya Kancheli (82), Georhisch componist
* 8 oktober - Ella Vogelaar (69), Nederlands politicus
* 2 december - Theo de Meester (93), Nederlands burhemeêster

## Temperaturen
2019 was erg warm en zonnig:
* 'oôgste temperatuur was 40,7° C op 25 juli in Gilze en Rijen
* laegste temperatuur was -10,2° C:
** op 20 jannewari in Leêuwarden
** op 21 jannewari in Deêlen
** op 23 jannewari in 'Oôgeveên

## Plaetjes

Incendie_Notre_Dame_de_Paris.jpg|De Notre Dame in brand
2019-10-01 Boerenprotest Den Haag 04.jpg|Boerenprotest
ESC2019 - Netherlands 04.jpg|Duncan Laurence op 't Eurovisiesongfestival 


## Noôten
Provence-Alpes-Côte d'Azur

**Provence-Alpes-Côte d'Azur** (PACA) is 'n rehio van Frankriek in het zuudoôsten van 't land. De rehio ei onheveer 5,1 meljoen inweuners (2019) en omvat de departementen Alpes-de-Haute-Provence, Hautes-Alpes, Alpes-Maritimes, Bouches-du-Rhône, Var en Vaucluse.

Groôste- en oôdstad is Marseille.

## Lienks nae buten
* Rehio
Avril Lavigne

**Avril Lavigne**, 'ebore as *Avril Ramona Lavigne Whibley*, (Belleville (Ontario), 27 september 1984) is 'n popster en actrice uut Canada en is op de 'ele waereld bekend van lie'ies as *Complicated*, *Sk8er boi* en *I'm with you* .

## Discograofie

### Albums
* Let Go (2002)
* Under My Skin (2004)
* The Best Damn Thing (2007)
* Goodbye Lullaby (2011)
* Avril Lavigne (2013)
* Head Above Water (2019)
* Love Sux (2022)

### Singles
* Complicated (2002)
* Sk8er boi (2002)
* I'm with you (2003)
* Losing grip (2003)
* Don't tell me (2004)
* My happy ending (2004)
* Nobody's Home (2004)
* Keep holding on (2006)
* Girlfriend (2007)
* When You're Gone (2007)
* Hot (2007)
* The Best Damn thing (2008)
* Alice	(2010)
* What the Hell (2010)	 
* Smile	(2011)	 	
* Wish You Were Here (2011)
* Here's to Never Growing Up (2013)
* Rock N Roll (2013)
* Let Me Go	(2013)
* Head Above Water (2018)
* Tell Me It's Over	(2018) 
* I'm a Mess (2022)

## Lienks nae buten
* IMDb
* Discogs
Jan Steen

**Jan Steen** (Leiden, 1625 of 1626 – aldeer, begraeven 23 feberwari 1679) was 'n Nederlands schilder. Z’n schilderiejen sto bekend om de uutbundige kleuren, weervan ok de uutdrukken is of’eleid: * 't lieken we 'n huushouwen van Jan Steen*.

## Schilderiejen
*Lieste mee schilderiejen van Jan Steen

## Plae'ies

1670 Jan Havicksz. Steen - zelfportret.jpg|Zelfportret; Rieksmuseum, Amsterdam
Jan Steen Vrolijke huisgezin.jpg|Vroluk huusgezin
Jan Steen - The Satyr and the Peasant Family.jpg|Satyr op 'n schilderieje van Jan Steen
Waeterschap Scheldestroômen

**Waeterschap Scheldestroômen** is sinds 1 jannewari 2011 't ienige waeterschap in Zeêland. De oôdkantoren sti in Middelburg en Terneuzen. In 't hebied weune zo'n bi'ie 391.000 mensen (2023). Diekgraef is Toine Poppelaars.

't Waeterschap is 't resultaot van de fusie tussen Waeterschap Zeêuwse Eilan'n en Waeterschap Zeêuws-Vlaonderen.

## Lienks nae buten
* Webstek
Lucht'aeven Da Nang

**Luchtaeven Da Nang** (* Sân bay quốc tế Đà Nẵng*), IATA: DAD, ICAO: VVDN, Da Nang, lig flak bie den nasjonaole lucht'aeven Ca Mau en lig bie Da Nang, Vietnam verbon'n deur middel van eên spoôrlien.
Vung Tau

**Vung Tau** is een hemêente in de provincie Ba Ria-Vung Tau, in de rehio Dong Nam Bo, in Vietnam.

## Situerieng
Đồng Hới bevin zen eihen 1650 km ten zuuj'n van Hanoi, de 'oôdplekke van Vietnam.
Nationaol park Phong Nha-Kẻ Bàng

**Nationaol park Phong Nha-Kẻ Bàng** (Vietnamees: Vườn quốc gia Phong Nha - Kẻ Bàng) is een nationaol park en Werelderfgoed in de provincie Quang Binh, in de rehio Bac Trung Bo, in Vietnam. Nationaol park Phong Nha-Kẻ Bàng bevin zen eihen 450 km ten zuud'n van Hanoi, 50 km ten zuud'n van Dong Hoi, hemêente in de provincie Quang Binh en 1300 km ten noor'n van Ho Chi Minh stad. Westelek van het Nationaol park Phong Nha-Kẻ Bàng ligt Laos.
Hande Yener

Hande Yener, 'ebore as *Makbule Hande Özyener*, (Istanbul, 12 jannewari 1973) is 'n zangeres uut Turkije.

## Discograofie
### Albums
*2000: Senden İbaret
*2001: Hande Yener Extra
*2002: Sen Yoluna... Ben Yoluma...
*2004: Aşk Kadın Ruhundan Anlamıyor
*2006: Apayrı
*2006: Hande Maxi
*2007: Nasıl Delirdim?
*2008: Hipnoz
*2009: Hayrola?
*2010: Hande'ye Neler Oluyor?
*2010: Hande'yle Yaz Bitmez
*2011: Teşekkürler
*2012: Kraliçe
*2014: Mükemmel
*2016: Hepsi Hit (Vol. 1)
*2017: Hepsi Hit (Vol. 2)
*2020: Carpe Diem

### Singles
*2001: Hande Yener Extra
*2006: Hande Maxi
*2007: Bir Yerde (mee Kemal Dogulu)
*2010: Bambaşka (mee Kutsi)
*2010: Handeyle Yaz Bitmez
*2011: Atma (mee Sinan Akçıl)
*2012: Rüya (mee Seksendört)
*2012: Kaderimin Oyunu (Orhan Gencebay Project)
*2013: Ya Ya Ya Ya
*2013: Biri Var
*2014: Haberi Var mı? (mee Berksan)
*2015: Sebastian
*2015: Kiş Kişşş
*2015: Iki Deli (mee Serdar Ortaç)
*2016: Sevdan Olmasa (mee Erol Evgin)

## Lienks nae buten
* Discogs
Quang Binh

**Provincie Quang Binh** (Vietnamees: Tỉnh Quảng Bình) is een provincie in de rehio Bac Trung Bo, in Vietnam. Dong Hoi, hemêente in de provincie Quang Binh. Quang Binh bevin zen eihen 500 km ten zuud'n van Hanoi, 1250 km ten noor'n van Ho Chi Minh stad. Nationaol park Phong Nha-Kẻ Bàng, een nationaol park en Werelderfgoed is in de provincie Quang Binh. Luchtaeven Dong Hoi lig vlak bie den nasjonaole lucht'aeven Dong Hoi en lig ok vlak bie Dong Hoi.
Het wor begrensd deu Hà Tĩnh int noor'n, deu de Golf van Tonkin en de Zuud-Chinese Zeê int oôs'n, deu Laos int westen. De provincie ao 866.967 inweuners in 2009.
Nha Trang

**Nha Trang** is een hemêente in de provincie Khanh Hoa, in de rehio Nam Trung Bo, in Vietnam.

## Situerieng
Nha Trang bevin zen eihen 1510 km ten zuuj'n van Hanoi, de 'oôdplekke van Vietnam.

*Nha Trang - Wikivoyage
Hanoi

**Hanoi** is den oôdstad van Vietnam. Nae Ho Chi Minh stad ist de groôste stad vant land. De stad is 'elege int noor'n van 't land.

## Musea
Enkele musea binne:
* Hanoi Contemporary Arts Centre
* Hanoi Hilton
* Hanoi Museum
* Ho Chi Minh Museum
* National Museum of Vietnamese History
* Vietnam Museum of Ethnology
* Vietnam Museum of Revolution
* Vietnam National Museum of Fine Arts
* Vietnam People's Air Force Museum

## Plae'ies

plaetje:Skyline hanoi.JPG|Skyline
plaetje:Hanoi Oper.jpg|De Opera van Hanoi
plaetje:Chua Mot Cot.jpg|Chua Mot Cot
plaetje:My dinh stadium.jpg|My Dinh Nationaal Stadium
plaetje:Ho chi minh mausoleum.jpg|Het mausoleum van Hồ Chí Minh
plaetje:LANDMARK72.jpg|Hanoi Keangnam Landmark Tower, het hoôgste gebouw van eel Vietnam
Maoritiem Instituut de Ruyter

Het **Maoritiem Instituut de Ruyter** is de zeêvaertschole van Vlissienge. De naem komt van de bekende historische zeêheld Michiel de Ruyter. Al meer as 100 jaer is de schole 'evestigd op de boulevard van Vlissienge. Biezonder ist feit da de scheêpen op nie meer as 200 mêter langs vaere.

Het MIR bestit sinds 1903 as de Hoôgere Zeêvaertschole. In 1978 wier de naem van de schole veranderd in *Maoritiem Instituut de Ruyter*.
Windurgel Vlissienge

Het **Wereld Windurgel** is een geluudssculptuur bestoonde uut verticaal geplaeste bamboebuzen weerin gaeten binne emikt. Het stit ant ende van de Nollediek in Vlissienge. Het windurgel is een blaesinstrument dat wor bespeeld deu de wind en produceert een scaola aan sonore, soms haest brommende toônen.

## Eeste windurgel
Het eeste windurgel wier in auhustus 1975 'eplaest opt Nollestrange deu het door de Belse kunstenaer Raphaël Augusts Opstaele op'ericht collectief Mass & Individual Moving. Dit collectief ao een flienke 'oeveelheid bamboe uut Kameroen 'ehaele mee de bedoelieng 'ier langs de kust van West-Afrika toet an de Noordpoôl een keêten van windurgels te bouwen. Mee dit zoôgeheêten 'Sound Stream-project' wouwe de kunstenaers de culturele verbonden'eid mee Afrika symboliseren.

## Noôten
Standbeêld Michiel de Ruyter

Het **standbeêld van [[Michiel de Ruyter]]** stit op Boulevard de Ruyter in zien geboorteplekke Vlissienge. Het gietiesdere standbeêld uut 1841 is van de hand van de Vlaemse beeld'ouwer Louis Royer. Opt beeld is De Ruyter te ziejene, staende op een scheepsdek mee de rik nae 't stuurwiel, mee een kieker in zien hand en de aore hand in de zieje. Sinds jaer en dag doet in Vlissienge 't verhael de ronde dat De Ruyter, bie wieze van grap van de beeld'ouwer, een klein honge'ie onger de aerm ao. Vermoedelek betreft het 'ier echter een rol pepier.
Het beeld wor in de volksmond 'Michieltie' 'enoemd. Ok de Hongaorse stad Debrecen ao een standbeêld van de Vlissiengse zeêheld. De Ruyter redde 'ier in 1676 26 Hongaorse gereformeerde predikanten van de slaevernieje.

Uut kostenbespaerieng was d'r voo 'ekozen De Ruyter nie in dier brons te gieten, mar gietiesder dat naederhand groen 'everfd kon worre omt beeld toch een enigszins bronsachtige uutstraeling te gevene. De eerste steên van de sokkel is 'eleid op 29 april 1840 deu vice-admiraol Gobius, weerbie een looie koôker mee een perkamenten rolle wier in'emesseld. Op 9 auhustus 1841 kwamt beeld van De Ruyter, op een boôt van de Koninkleke Meriene in Vlissienge. De Ruyter wier mee kenonschoô'en vanof de boulevard in zien geboorteplekke begroet. Het beeld wier 'eplaest opt De Ruyterplein. De officiële onthullienge vant standbeêld volgende op 25 auhustus 1841 deu konieng Wullem II.

Het standbeêld van Michiel de Ruyter is een rieksmonument.

## Literature
* A.F. Franken. *Walcheren in het spoor van bedrijf en techniek*, Stichtieng Natuur- en Recreatieinformatie, Middelburg, 1988.
* Ad Tramper. 'Michiel de Ruyter op een voetstuk', in: *Zeelandboek 10*, Middelburg, 2006.
* P.C. Verhoef. *Gedenkschrift der oprigting van het Standbeeld voor M.A. de Ruyter, plegtig ontbloot te Vlissingen, den 15 Augustus 1841*, Vlissienge, 1842.

## Noôten
Berrehe op Zoom

**Berrehe op Zoom / Berrehe op Zoôm / Berrehe / Bergen** is een gemeênte en stad in den provincie Noord-Braebant. Den gemeênte ei 70.000 inweuners, den stad 56.000.

Berrehe op Zoom is in 1997 vergroôt mie den gemeênte Halsteren.

Berrehe op Zoom leit in westelek Noord-Braebant en is voe delen van Zeêland van belang as verzurgiengsstad. Veural Tole is voe vee voorzieningen an'eweze op Berrehe. 

Berrehe op Zoom wier in den 18e eeuw veroverd deu Frankriek en deerom is die naem ok bie'eschreve op den Arc de Triomph in Parijs.

Den stad leit half op den Braebanse Wal en half in de voorliggende polders. Een deel van den nieuwbouwwiek Bergse Plaet is veroverd op den Oôsterschelde, al is nae den anleg van den Oesterdam en den Markiezaotskaoi den stad of'eslote van den rest van den Oôsterschelde. Dit stik waeter hiet noe Markiezaotsmeer. Den binnenstad van Berrehe ao vee kroegjes en terrasjes en is in 2009 verkoze toet beste binnenstad van Nederland. Bezienswaerdig is onger meer 't staduus.

Berrehe op Zoom liet an den A58, wa voo den bereikbaoreid vanuut wes'en (Vlissienge en Middelburg) en oôs'en Rozendael) zurgt. Vanuut 't noor'n (Rotterdam) is Berrehe op Zoom bereikbaer via den A4. Ok Antwerpen is via deêze wegt snel bereikbaer. Net onger den stad leit 't knoôppunt Markiezaot, tussen den A4 en den A58. Berrehe op Zoom ao een stasjon an den Zeeuwse lijn.

## Plekken

## Gemeênteraed
Saemenstellieng van den gemeênteraed.

¹ In 2010 bie Lijst Linssen

## Burhemeêsters
Burhemeêsters van Berrehe op Zoom sins 1811.

## Trivia
* Berrehe op Zoom stoôt op plekke 151 van vuulste lucht van Nederland.
* Deur GroenLienks in de Zeêuwse Staeten wier in 2010 e'opperd om Berrehe op Zoom mar bie Zeêland te voehe.

## Bekende inweuners
* Ad Havermans, politicus

## Noôten


## Lienks nae buten
* Gemeênte
* Plaatsengids
* AlleCijfers


Bergen op zoom 006.jpg|Staduus
Bergen op zoom 007.jpg|Groôte Mart
Bergen op Zoom Gertrudiskerk sideview.JPG|Sint-Gertrudiskerke
20040102 Bergen op Zoom Markiezenhof.jpg|Markiezenhof
Bergen op zoom 008.jpg|Gevangenpoôrte
11 november

**11 november** is d'n 315e of 316e dag (bie een schrikkeljaer) van 't jaer.

## Gebeurtenisse
* 1918 - In den Eêste Weareldoôrlog treedt een bluvende waepenstilstand in werkieng tussen de Duutsers en de geallieêrden.

## Noôten
Fort Rammekens

**Fort Rammekens** is een fort bie Rittem. 't Fort was 'ebouw bie de monding vant ouwe kanaol van Welzinge, da toegang gaf toet de haevene van Middelburg, een paer kilometer ten oôs'en van Vlissienge aa de Onte. Vroeher hietende 't fort ok wè *Zeêburg*.

Het was belangriek in de Tachentigjaerige Oôrlog, tussen 1560 en 1575 wiert fort een antal keer veroverd. Op 8 feberwari 1574 wier 'ier de overdracht van de stad Middelburg ongertekend deu Cristóbal de Mondragón en Wullem van Oranje.

Van 1585 toet an 1616 wast Iengels bezit: koniengin Elizabeth kreegt toe saemen mee Den Briel, Vlissienge en Oôstende in ongerpand, in ruil voo vuufduzend soldaoten die de Nederlan'n kwamme 'elpen in de oôrlog tegen Spanje. In 1616 kwam het vromme bie Nederland. In 1787 kwam op de binnenplekke vant fort een hospitaol voo zieke bemanningsle'n van de schepen van de Verênigde Oêstindische Compagnie (VOC) die voo de kust laogen te wachten op gunstige wind. Fort Rammekens kwam nae de Franse tied, in 1814, wee in Nederlandse han'n. Het zeêfort wier in 1869 as vesting op'eheven mar bleef in gebruuk als kruutmagazijn.

Rond 1950-1960 wiere de schorren van 't Sloe in'epolderd; dat wier industriehebied. 't Fort krieg onheveer 12.000 bezoekers per jaer. 

Fort Rammekens is een rieksmonument.

## Lienks nae buten
* Website van Fort Rammekens
* Staesbosbeheer - Fort Rammekens


Fort Rammekens by Nicolaas Visscher.png|Het fort op een kaerte van Nicolaes Visscher (1636)
Fort Rammekens of Zee-Burg.jpg|Fort Rammekens op een kaerte van Blaeu (1649)
Rammekens_ingang-fort_1966.jpg|De poorte (1966)
Rammekens0.jpg|Tehenwoordige staet (2007)
VOC-schip 'Slot Ter Hooge' op de rede van Rammakens.jpg|Reê van Rammekens in de 18e eêuw
Johan Gabriëlse

**Johannes (Johan) Gabriëlse** (Wasschappel, 1881 - Java, 1945) is voorà bekend 'eworren van de deu Wolters uut'egeven schoolplaeten overt koloniaole Nederlands-Indië. Hie tekende voo schoolboeken (o.a. *Van Kindertaal tot Moedertaal* en *Nieuw taalonderwijs in Nederlands-Indië*). Ok maekte um olievèrfschilderiejen. Gabriëlse ao 'estudeerd an de Amsterdamsche Academie, weer um leerling is 'ewist van de professoren August Allebé en Nicolaas van der Waay.

Zien kunst is Gabriëlse fataol 'eworren. Vanwege zien kunstwerken interneerden de Jappan um int kamp St. Louis op Java), waar um op 16 juni 1945 is 'esturven an uutputting.

## Literature
*Hella Haasse: *Bij de les: Schoolplaten van Nederlands-Indië*. uitgeverij Contact, Amsterdam/Antwerpen. 2004. In dit boek worre 7 schoolplaeten van Gabriëlse of'ebeeld.
Engel Hoogerheyden

**Engel Hoogerheyden** (Middelburg, 1740 - Middelburg, 11 meie 1807) was een Nederlands schilder, 'especialiseerd in zeêgezich'en.

Hoogerheyden kreeg een maritieme opleiding. In 1756 diende um bie de Admiraliteit van Zeeland as jongmaat opt oorlogsfregat *Sint Maartensdijk*. In 1758 wier um matroos opt spiegelretourschip *De Liefde*. Op de uutreis kreeg umj een ongeluk en verloor een beên. Hie kwam vromme uut Indië mee het schip *Overschie* en kreeg ongersteuning van de erremunzurg.

In 1766 kreeg um een walfunctie bie de Kaemer Zeêland van de VOC as beheerder van de bierkelder in Middelburg. In de jaeren deerna is um beghunne mee schildere, z'n eeste schilderieje is van 1772. Hie ontving ondersteuning van de rieke Middelburgse koôpman Daniël Radermacher (1722-1803), die um verscheie opdrachten gaf voo 't maeken van schilderiejen.

In 1779 leggende Hoogerheyden in vier tekeningen de ongergang vast vant VOC-schip *Woestduyn*, weerbie Frans Naerebout en z'n broer een groôt deel van de bemannieng wist te redden. Van de tekeningen wiere in 1780 gravures gepubliceerd int tiedschrift *Nederlandsche Mercurius*.

## Literatuur
* Victor Enthoven, Remmelt Daalder, Peter Blom, *Een Zeeuwse zeeschilder. Engel Hoogerheyden (1740-1807)*, Vlissingen, 2007

## Lienks nae buten
* Informaotie op website Stad'uusmuseum Ter Veere
Martien Sperling

**Martien Sperling** (Ouwdurp, 29 december 1873 - oak deer, 4 augustus 1946) was een beroemde berreger en duuker.

## Biografieje
Martien Sperling trouwende op 8 maerte 1900 met Huugje Struuk (1877-1936). Het echtpaer kreeg zes kinders. Hie was duuker en kapitein vant bergingsvaertuig *Van den Tak*. Saemen met z'n tweê neven Cornelis en Leendert Sperling wiert'en bekend deur z'n rol bie de ramp met de SS Berlin in 1907.

## SS Berlin
De **SS Berlin** was een staele veerboôt, die eigendom was van de Great Eastern Railway. 't Schip was 'ebouwd in 1894 in Hull. De SS Berlin was in gebruuk tussen Harwich en Hoek van Holland. Het schip verging tiejes een sturm vroeg in de ochend van 21 feberwari 1907 toe 't, onderwege naer Nederland, bie Hoek van Holland de piere rammende. Hierbie kwamme 128 van de 144 opvaerenden omme. In eerste instantie kon slechts ééne drenkelienge uut waeter 'ered worre. 15 drenkeliengen op de achtersteven van het in tweeën 'ebroken schip bleke onbereikbaar voor de redders. In de ochend van vriedag 23 feberwari wiere nieuwe reddingspogingen ongernome, mar zonger resultaot. Prins Hendrik kwam naer Hoek van Holland om 't reddingswerk te ziejene. De sturm wier noe minder, en mit de *President van Heel* proberende ze om via de piere het wrak te bereikene. Hierbie konne elf man via een touwe 'ered worre, drie vrouwen die nie durvende moste achter'elaete worre op 't dek van de *Berlin*. 

In de nacht van vriedag op zaeterdaek beslote de butenstaonders Martien Sperling, schipper van het bergingsvaertuug *Van der Tak*, z'n neven Leendert en Cornelis Sparling, en George Moerkerke, een leste reddingspoging te waegene. De sleepboôt *Wodan* brocht viertal naer de noôrdpiere, weer ze nae middernacht ankwamme. Waedend deurt ieskouwe waeter, d'r eige vasthouwend aan de paelen om niet deur de zeê weig'esloge te worren kwamme ze bie 't wrak. 

Martien Sperling klom naer boven en vond de drie vrouwen, die deer al 3 daegen waere, opt promenadedek. Eén van hen hield nogt lichaem van d'r dochtertie vast, dat van de kouwe was 'usturreve. Eén voor één wieren de vrouwen van boord 'ehaeld, een 16 jaer oud dienstmeissie as leste. Het zestal kwam veilig bie de *Wodan*. Om vier ure in de ochend lei de sleepboôt an de steiger van de Harwich-dienst in Hoek van Holland, en wiere de slachtoffers over'ebrocht naer Hotel Amerika.

## Lienks nae buten
* ''Captain Sperling's heroic rescue from the s.s. Berlin''
* Een dorp van zeehelden