open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Jim Morrison

**James Douglas (Jim) Morrison** (Melbourne (Florida), 8 december 1943 – Paries (Frankriek), 3 juli 1971) was 'n Amerikaons zanger en acteur. Um is wereldwied bekend onger de bienaemen *The Lizard King* of ok wè *Mr. Mojo Risin*.

Um was bekend van de hroep The Doors en wier doôd anetroffen in zen badkuup.

## Lienks nae buten
* IMDb
* Discogs
Comoôr'n

De **Comoôr'n** bin een eilandengroep bie Afrika, ietsje boven Madagaskar. De belangriekste godsdienst is de islam. Tot 1975 was het een Franse kolonie. D'r weune onheveer 700.000 man.
Syrische Burheroôrlog

De **Syrische Burheroôrlog** is een oôrlog in Syrië, die in maerte 2011 is behunnen nae de Araobische Revolutie. Het is een gewaepende opstand van zowè de democrâtische oppositie as van radicaal-islamitische extremis'n. De regerieng van de Syrische president Bashar al-Assad probeert de opstand neer te slaen. Een van de gevaerlijkste extremistische groeperingen is d'n Islamitische Staete.

In maerte van het jaer 2014, toe de oôrlog drie jaer an de gang was bleek dat er al meer as 146.000 doôden te betreuren waere.

Sins maerte 2020 is d'r 'n waepenstilstand.

## Noôten
 

## Lienks nae buten
* Britannica
* vrt nws
D'Ouw Kapel

**D'Ouw Kapel** (Nederlands: *Kapellebrug*) is een pleksje in de de gemeênte 'Ulst ten zuujen van Stêên. D'r weune 355 mensen (2023). Tot april 1970 'oôrde het bie de gemeênte De Kling.
D'Ouw Kapel is een lintdurp langs de Gentsevaert, de laetere N60 en is bekend as grensplekke; het zujelike deel van 't durp wordt deu de rieksgrens deursneje. Tot 1976 'ao D'Ouw Kapel een eihe schole, da's nogh ammaal van toen.

## Lienks nae buten
* Plaatsengids
* AlleCijfers
Ridderkerke

**Ridderkerke** is 'n gemeênte en plekke in de provincie Zuud-'Olland. De gemeênte ei 48.000 inweuners, de plekke 26.000.

De rest van de mè'sen weunt in plekken as Slikkerveêr, Bolnes en Riesoôrd (in de leste plekke wier de capitulâtie van Nederland an de Duutsers in 1940 getekend). 

De gemeênte liet op 't eiland Iesselmonde. 't Zuujen van Riesoôrd (ommeleege 't Waeltje) liet ok in de Zwiendrechtse Waerd.

Ridderkerke is in 1855 vergroôt mie de gemeênte Riesoôrd en de plekke Oôstendam van de gemeênte Hendrik-Ido-Ambacht (allene 't gebied t'n noôrden van 't Waeltje).

De gemeênte liet vlakbie Rotterdam. Het is er haest an vastgegroeid. De plekke is omgeve deur veel riekswegen. Toch is de identiteit van Ridderkerke aors dan Rotterdam. D'r weune nog relatief veel christelijke mè'sen en weinig buutenlanders. D'r was dan aok veel verzet tegen de komst van 'n tremverbindieng mit Rotterdam. 

Ridderkerke liet ok vlakbie Kinderdiek an de overkant van de rivier de Noôrd.

## Plekken

## Gemeênteraed
De gemeênteraed sins 1990:

¹ 1990-2018: PvdA

## Burhemeêsters
Burhemeêsters van Ridderkerke vanof 1861.

## Plaetjes

Ridderkerk - Kerksingel 1.jpg|Hervormde Singelkèrreke (*Singelkerk*)
Ridderkerk2017-1a.jpg|Ridderkerke vanuut de lucht
Detail kaart Ridderkerk 1584.jpg|Kaerte uut 1584 mit Ridderkerke
Rijsoord molen De Kersenboom.jpg|Korenmeule De Kersenboom in Riesoôrd
Ridderkerk - Benedenrijweg 461.jpg|Huus ten Donck (*Huys ten Donck*) tussen Slikkerveêr en Bolnes
Waaltje Rijsoord.JPG|Riviertje 't Waeltje bie Riesoôrd
Lagere school Rijsoord.jpg|Gebouw in Riesoôrd waer de capitulâtie wier getekend


## Trivia
* Ridderkerke stoôt op plekke drie van vuulste lucht van Nederland.

## Bekende inweuners
* André Flach, ongernemer en politicus

## Zie ok
* Biebelgordel

## Noôten


## Lienks nae buten
* Gemeênte
* Plaatsengids
* AlleCijfers
Geldermalsen

**Geldermalsen** is 'n plekke in de gemeênte West Betuwe en voormaelige gemeênte in Gelderland. De plekke ei 11.000 inweuners (2023). 

De gemeênte was in 1978 vergroôt mie de gemeênten Beesd, Buurmalsen en Deil, en is sins 2019 deêl van de nieuwe gemeênte West Betuwe.

't Gemeêntehuus van West Betuwe stoôt in Geldermalsen.

Geldermalsen leit in de Betuwe op de plek waara de A15 en de A2 bie mekaore komme. Geldermalsen 'eit ok 'n station an de spoorlijn. Onger 't durp loôpt de Betuwelijn. 't Riviertje de Linge loôpt vlak bie 't durp. 

Vanwege de centrâle lihhing is er vee nieuwbouw en komme vee bedrieven nae 't durp toe. Dideur ist flienk gegroeid de leste jaeren.

## Lienks nae buten
* Plaatsengids
* AlleCijfers


Oud Gereformeerde Gemeente Geldermalsen.JPG|Oud Griffermeerde Gemeênte van Geldermalsen
OGG Geldermalsen 1.JPG|Vooruus van de Oud Griffermeerde Gemeênte van Geldermalsen
GG Geldermalsen.JPG|Griffermeerde Gemeênte van Geldermalsen (circa 1.400 zitplekken)
Sung Jae-gi

**Sung Jae-gi** (Korea:성재기, 成在基, Daegu, 11 september 1967 – Seoel, 26 juli, 2013) was een Zuud-Koreaense mênsenrechtenactivist. Ur plegende zelfmoord in het jaer 2013.

## Bronnen
* Kim Yong-suk (2013), *The Ddanji December, 2012*. The ddanji group, ISBN 4808989299141

## Lienks nae buten
* ''Suicide performance and journalist ethics News Dongah'' (English)
* Police continue search for missing men's rights activist yonhapnews 2013.07.27 (English)
* Body of Sung Jae-gi found in Han River Koreaherald 2013.07.29 (English)
* Seoul ‘Bridge of Life’ Attracts More Suicide Attempts korearealtime 2013.11.08 (English)
* South Korean channel films suicide (English)
* In memoriam 2013:Sung Jae-ki (France)
* Grabación de un suicidio en Corea del Sur abre el debate sobre la ética de los medios de comunicación (Español)
* Activista Sung Jae-ki se suicidó frente a las cámaras de televisión (Español)
Baerle

**Baerle** (Nederlands: *Baarle*, Braebants: *Baol*) is 'n plekke in Nederland en Belhië, ei'enlijk is 't 'n ei'en hebied binnen Nederland. 

Baerle ligt midd'n in d'n Nederlandse provinsie Noord-Braebant en is d'n oôdplekke van twi gemeênten (ieder onheveer de 'elft):
*Baerle-Hertog (Nederlands: *Baarle-Hertog*) is Belhisch en van de provincie Antwerpen. 
*Baerle-Nassau (Nederlands: *Baarle-Nassau*) is Nederlands en van de provincie Noord-Braebant.
Baerle ei 8.200 inweuners (2022). 

Van de bevolkienge in gemeênte Baerle-Hertog is iets meer as d'n 'elft dìvan Nederlander, d'n aore 'elft Belg. In gemeênte Baerle-Nassau is onheveer 17% Belhisch. De bevolkienge in Baerle-Hertog en Baerle-Nassau weune oôdzaekelijk in 't durp Baerle, omgerekend bestaet 't durp vò onheveer 'n kwart uut Belgen.

## Noôten


## Lienks nae buten
* Visit Baarle
* Gemeênte Baerle-Hertog
* Gemeênte Baerle-Nassau
* IsGeschiedenis
* Engelstaelige site
* Heemkundekring Amalia van Solms
* Liggienge:
The Doors

**The Doors** was 'n hardrockband uut de Vereênigde Staeten.

## Discograofie

**The Doors* (1967)
**Strange Days* (1967)
**Waiting for the Sun* (1968)
**The Soft Parade* (1969)
**Morrison Hotel* (1970)
**L.A. Woman* (1971)
**Other Voices* (1971)
**Full Circle* (1972)
**An American Prayer* (1978)
Ronald Reagan

**Ronald Wilson Reagan** (Tampico (Illinois), 6 feberwari 1911 - Los Angeles (California), 5 juni 2004) was 'n acteur en de 40e president van de Vereênigde Staeten (1981-1989).

Um was 'n Rippeblikein.

Vicepresident was George H.W. Bush.

## Lienks nae buten
* Historiek
* Britannica
Tennessee

**Tennessee** is een staet van de Vereênigde Staeten.

D'r weune 7,2 meljoen mins'n (2024) op een oppervlakte van 107 duuzend km² (68 inw./km²).

'Oôdstad is Nashville, groôste stad is ok Nashville.

Temperatuur in jannewari is -3 toet +8 °C, in juli 20 toet 32 °C.

Op 1 juni 1796 trad Tennessee as 16e staet toe toet de Vereênigde Staeten. 

Tussen 1861 en 1865 was Tennessee lid van de Geconfedereêrde Staeten van Amerika.

## Lienks nae buten
* Britannica
* Fact File
* City Population
* Klimaatinfo


Fall Creek Falls.jpg
Tennessee central Caboose.jpg
OldPostOfficeChattanooga.jpg
Mensenrassen

Mie **mensenrassen** worre verscheie hroepen mensen hedefinieerd op bâsis van uuterlijk, DNA, bouw en afkomst.

## Discussie en ophef
Er bin vee discussies over wat noe presies de rassen bin en of de mensen überhaupt wel in rassen te verdelen bin.
Ras bie mensen is ok een erg belâden term, voorà deu de opvattingen over mensenrassen deu de nazi's en het Zuud-Afrikaanse apartheidssysteem.
Blaeuwe Huus

Ut **Blaeuwe Huus** is een ouwe boerderieje uut Ouwdurp. De boerderieje is 'ebouwd in 1659 op 't toenmaelige eiland Westvoorn. 't Weunhuus heit 'n bleauwgesausde puntgevel. Ter hoagte van de zolderverdieping is een waterlieste in'emesseld. Ut Blaeuwe Huus is een rieksmonument.
25 december

**25 december** is d'n 359e of 360e dag (bie een schrikkeljaer) van 't jaer.
Ok bekend as Eêste Kossemissedag.

## Gebeurtenisse
* 800 - Karel de Groôte wor deur de paus toet keizer ekroônd.
* 2010 - Tiejens kerstvieringen vinden enkele anslaegen op kerken plaes in de Niheriaanse steden Jos en Maiduguri. 'Ierbie komme 39 persônen om het lêven. Terreurorganisatie Boko Haram eist de verantwoordelijkeid op.
* 2011 - Op deze dâtum vonge anslaegen plaes op kerken in Niheria. 'Ierbie kwaeme tientallen persônen om het lêven. Terreurorganisatie Boko Haram claimde de verantwoordelijkeid. De anslaegen waere in de steden Madalla, Jos, Gadaka en Damaturu.
* 2012 – Tweê anslagen tiejens kerst in Niheria. De eêrste anslag was in de stad Potiskum, in de staet Yobe, in het noor'oôs'n van het land. Gewaepende mannen schoten zeker 6 bezoekers van een nachtmis doôd. Onger de slachtoffers zou ok eeb priester weze. Het kerkgebouw is nae de anval in brand gestoken. Een aore aaslag was in de stad Maiduguri in het noôr'n van het land. 'Ier wiere ok 6 kerkgangers vermoôrd, waeronger de voorhanger.
* 2013 - Een ontploffende autobom kost op Eerste Kerstdag an tenminste 35 kerkhangers in de Iraekse stad Bagdad het leêven.

## Noôten
Litouws

't ** Litouws** is de officiële taele van Litouwen (*Lietuva*) in Oôst-Europa. 't Is 'n Baltische taele.
Groôte Kerke (Graaff-Reinet)

De **Groôte Kerke** is een monumentaal gebouw van de Nederduuts Grifformeêrde Kerke van Zuud-Afrika uut de 19e eêuw int Zuud-Afrikaonse Graaff-Reinet (Oôst-Kaep).

De neogotische kerke is gebouwd nae ontwerp van architect J. Bisset naedat de vorige kerke te klein was geworren vò de gemeênte. 't Gebouw uut 1887 bestit uit zandsteên, ofkomstig uut 't naeburige Adendorp. De kerk is int bezit van een collectie Kaeps-'Ollands zulver, waeronger 't doôpvont.

De Nederduuts-grifformeerde gemeênte wier gesticht in 1792. 

## Doômenees
Doômenees vanof ± 1950:

## Pleatjes

Dutch Reformed Church Graaff Reinet-001.jpg|Kerkinterieur.
Graaff-Reinet Dutch Reformed Church.JPG|De kerke wordt soms gezieje *as d'n moois'n van Zuud-Afrika*.


## Zie ok
* Nederduuts Grifformeerde Kerke in Barrydale

## Lienks nae buten
* NG Gemeente Graaff-Reinet
Marknesse

**Marknesse** is 'n durp in de gemeênte Noôrdoôstpolder mie 4.000 inweuners (2023).

Marknesse is in 1942 ontstaen as het barakkenkamp *durp B*. In 1944 bie het bekendmaeken van alle poldernaemen is deze naem omgedoôpt in *Marknesse*. Het is ofgeleid van *Marcnesse* of *Maronesse*, een durp dat à in de Middeleeuwen in de buurte van Urk en Schokland lag. In 1948 begon de bouw van Marknesse, nae een ontwerp van de *Directie van de Noordoostpolderwerken*.
In 2005 wier ier de leegste temperature ooit in maerte gemete, bij 22 graeien onger nul.

## Lienks nae buten
* Plaatsengids
* AlleCijfers
Nederduuts Grifformeerde Kerke in Barrydale

De kerke van de **[[Nederduuts Grifformeerde Kerke]] van [[Zuud-Afrika]]** in Barrydale (West-Kaep) is gebouwd in 1908. 't Witte gebouw eit een 'oôge nie vriestinde toren. Biezonder ist plafond van de kerke, wa-a uut bewerkte staele panelen bestit.

In 1905 besluut de kerkeraed dat 't ouwe gebouw uut 1877 vervangen moe worre. 't Mag niet dierder weze as £5 000.
19 annemers schrieven opt werk in en de firma Moon & Ledbury 'eit mie £4 518 de leegste pries. De 'oeksteen is geleid deu ds. J.W. Louw van Ladismith op 28 maerte 1908.
In 1962 wor 't kerkgebouw voe 't eerst uutgebreid gerestaureerd, in 1978 wor 't gebouw geverfd. In 1997 wor 't gebouw deu *bouwaannemer Koos du Plooy* opgeknapt voor R 110.000.

't Iengelse urgel, een *Norman & Beyard* uut 1908 is ok in 1997 gerestaureerd. 

## Doômenees
Doômees vanof 1951:
* Du Toit Muller, 1951 - 1958
* Cilliers, 1958 - 1961
* Terblanche, 1964 - 1969
* Olivier, 1970 - 1976
* Van Lill, 1977 - 1984
* Maasdorp, 1984 - 1990
* Van Zyl, 2013 - 2018
* Muller, 2018 - noe

## Zie ok
* Groôte Kerke (Graaff-Reinet)

## Lienks nae buten
* NG Gemeente Barrydale
The Passion

**The Passion** (*de passie*) is de titel van een Nederlands muzikaal-biebels evenement dat sins 2011 jaerlijks op *Witte Dunderdag* wordt ge'ouwen, ieleke keer op een aore plek. Het wordt rechtstreeks op tillevisie uutgezonden.

The Passion is een saemenwerkingsproject van de omroepen EO (toet 2021) en KRO-NCRV, de Protestantse Kerke in Nederland, de Rooms-Kattelieke Kerke, het Nederlands Biebelgenoôtschap en de plaeselijke gemeênte. De saemenwerkende organisâties zien in het evenement een missionaire kans om andacht an Paesen te geven. Zestien jongeren draege een groôt wit kruus, dat van binnenuut verlicht wordt nae het podium. Het kruus weegt 400 kilo en is zes meter langk. Bekende Nederlandse arties'n spelen de rollen van het Paesverael.

De musical is gebâseerd op de *Manchester Passion* die op Goeie Vriedag 2006 deu de BBC wier uutgezonde.

## Edities
;2011, Gouda:
Evenement vong plaes op 21 april in de binnenstad van Gouda. Het evenement trok meer as 20.000 bezoekers en wier deu ongeveer een meljoen tillevisiekiekers gevolgd. The Passion Gouda won in juni 2012 de pries voe het 'Beste Stadspromotie-evenement' van de stichting *Nationale Evenementenprijzen*.

;2012, Rotterdam:
Evenement vong plaes op 5 april op het Willemsplein. Dat jaer wier het evenement uutgezonden op Nederland 1.

;2013, D'n Aegt:
Evenement vong plaes op 28 maerte in het centrum van D'n Aegt. De stoet vertrok vanof begraefplek Sint Petrusbanden. Het hoofddecor van deze editie was de 'Ofviever. Er keek een recordantal kiekers van 2,3 meljoen.

;2014, Greunienge:
Evenment vong plaes op 17 april op de Vismarkt. Er keek een recordantal kiekers van 3,2 meljoen.

;2015, Enschede:
Evenment vong plaes op 2 april.

;2016, Amersfoôrt:
Evenment vong plaes op 24 maerte.

;2017, Leêuwarden:
Evenment vong plaes op 13 april.

;2018, Amsterdam:
Evenment vong plaes op 29 maerte.

;2019, Dordt:
Evenement vong plaes op 18 april bie de Groôte Kerke.

;2020, Hilversum:
Evenment vong plaes op 9 april.

;2021, Roermond:
Evenment vong plaes op 1 april.

;2022, Doetinchem:
Evenment vong plaes op 14 april.

;2023, Harlingen:
Evenment vong plaes op 6 april.

;2024, Zeist:
Evenment vong plaes op 28 maerte.

;2025, Terneuzen:
Evenment vong plaes op 17 april.

## Cast ''(hoofdrollen)''

## Kerstfeest op de Dam
Naar analogie van dit evenement vindt sinds 2011 elk jaar in december het Kerstfeest op de Dam plaats, waarin op dezelfde wijze het Kerstverhaal wordt uitgebeeld. Dit vindt jaarlijks plaats op de Dam in Amsterdam en wordt eveneens uitgezonden op TV, rond Kerstmis.

## Vlaamse variant
In 2014 zal voor het eerst ook een Vlaomse variant van The Passion worden gehouden. Deze wordt De Passie genoemd en vindt eveneens plaats op Witte Donderdag, 17 april. Plaats van handeling is Merchtem. De rol van Jezus zal gespeeld worden door Jonathan Demoor.

## Noôten


## Lienks nae buten
* Officiële website
* Website Kerstfeest op de Dam
Goudswaerd

**Goudswaerd** (Nederlands: *Goudswaard*) is 'n plekke in de voormaelige gemeênte Korendiek mie 2.000 inweuners (2023). 't Leit 'n bitje ofgelege. D'r bin drie kerken, 'n 'ervormden, 'n Griffermeerde Gemeênte en 'n Griffermeerde Gemeênte in Nederland.

In 1984 is Goudswaerd mie Nieuw-Beijerland, Zuud-Beijerland en Piershil saemengevoegd toet de gemeênte Korendiek. D'r binne twi baosisschoôlen: de christelijke 'Schole mie d'n Biebel' en d' openbaere schole 'De Gouwaert'.

Goudswaerd is 'esticht in 1439, geliek mie de bediekieng van de polder Ouw Korendiek. 't Durp Goudswaerd was en is ok wè bekend as *De Korendiek*.

In 't durp is 'n korenmeule, 'enaemd *Windlust*.

Goudswaerd was van 1903 toet 1956 bereikbaer via de Tramlijn Croôswiek - Goudswaerd vanuut Rotterdam. Bie Goudswaerd binne de Korendiekse slikken, eigendom van Netuurmonumen'n. Die bezit ok 't nabiegelegen eiland Tiengemeêten.

## Zie ok
* Biebelgordel

## Lienks nae buten
* Plaatsengids
* AlleCijfers
Zuud-Beijerland

**Zuud-Beijerland** (Nederlands: *Zuid-Beijerland*) is 'n plekke in de voormaelige gemeênte Korendiek mie 3.500 inweuners. Zuud-Beijerland is in 1631 gesticht, toe de slikken van *De Hitsert* wiere ingediekt as deel van de *Groôt-Zuud-Beijerlandsche Polder*. Op de diek ontstong het gelieknaemige durp. In 1673 kreeg het durp een eige doômenee. Het wier toen Zuud-Beijerland genoemd, mae sommige inweuners noemen ulder durp nog aoltied *De Hitsert*.

Vanaf het durpje Nieuwendiek, dat korte bie Zuud-Beijerland leit, vaert een veerboôt nae het eiland Tiengemeêten.

Zuid-Beijerland_01.jpg|Zuud-Beijerland
Landzigt Zuid-Beijerland.jpg|Molen 'Landzigt'
Piershil

**Piershil** is een plekke in de voormaelige gemeênte Korendiek mie 1.500 inweuners. De naem Piershil ontstong toe-a vó de bedieking van de polder oud-Piershil een eiland boven het waeter uutstak. Op deze heuvel of hil vieng veugelvanger Pier waeterveugels. Het was de hil van Pier oftewel... Piershil.

In 1524 is d'n polder Oud-Piershil bediekt. Dirnae is het durp gesticht.
Bestuurlijk viel het onger de 'eerlijkeid Putten.

Een belangrijk monument in het dorp is de 'ervormde kêrk uut de eersen helt van de 16e eêuw mie een 17e-eêuws kêrkinterieur, wironger een preekstoel uut 1643
Immanuel Kant

**Immanuel Kant** (Koningsbergen (Pruusen), 22 april 1724 - ok deer, 12 feberwari 1804) was een Duutse filosoof ten tieje van de Verlichtieng. Um z'n ideeën 'ao een groôte invloed op de westerse weêtenschap. Kant wordt ok wè gezieje as de eêrste Duutse idealist. Um z'n boek *Kritik der reinen Vernunft* uut 1781, wirin de grondslaegen van de menselijke kennis worre ongerzocht wordt as z'n belangriekste wêrk beschouwd.

## Lieste van werken
* 1749: Gedanken von der wahren Schätzung der lebendigen Kräfte.
* 1755: Allgemeine Naturgeschichte und Theorie des Himmels.
* 1755: Meditationum quarundam de igne succincta delineatio (Over het vuur).
* 1755: Neue Erhellung der ersten Grundsätze metaphysischer Erkenntnisse (Habilitation: Principiorum primorum cognitionis metaphysicae nova dilucidatio). Proefschrift vò het verkriegen van z'n doctorstitel.
* 1756: Metaphysicae cum geometria iunctae usus in philosophia naturalis, cuius specimen I. continet monadologiam physicam (Korteidsalve òk "Physische Monadologie" 'enoemd.)
* 1756: Neue Anmerkungen zur Erläuterung der Theorie der Winde.
* 1762: Die falsche Spitzfindigkeit der vier syllogistischen Figuren.
* 1763: Versuch, den Begriff der negativen Größen in der Weltweisheit einzuführen.
* 1763: Untersuchung über die Deutlichkeit der Grundsätze der natürlichen Theologie und Moral.
* 1763: Der einzig mögliche Beweisgrund zu einer Demonstration des Daseins Gottes.
* 1764: Beobachtungen über das Gefühl des Schönen und Erhabenen.
* 1764: Versuch über die Krankheiten des Kopfes.
* 1766: Träume eines Geistersehers, erläutert durch Träume der Metaphysik
* 1770: Über die Form und die Prinzipien der sinnlichen und intelligiblen Welt (In het Latijn geschreven mie as titel: De mundi sensibilis atque intelligibilis forma et principiis).
* 1775: Über die verschiedenen Rassen der Menschen.

## Lienks nae buten
* Cultureel Woordenboek
* Filosofie Magazine
* Historiek
* Britannica
Friedrich Nietzsche

**Friedrich Nietzsche** (Röcken, 15 oktober 1844 - Weimar, 25 auhustus 1900) was 'n Duutse filosoof en schriever. 

## Wêrken
* 1872 - Die Geburt der Tragödie
* 1872 - Ueber die Zukunft unserer Bildungsanstalten
* 1873-1876 - Unzeitgemässe Betrachtungen
* 1878-1880 - Menschliches, Allzumenschliches 
* 1881 - Morgenröthe
* 1882 - Die fröhliche Wissenschaft
* 1883-1885 - Also sprach Zarathustra 
* 1886 - Jenseits von Gut und Böse 
* 1887 - Zur Genealogie der Moral
* 1888 - Der Fall Wagner
* 1889 - Götzen-Dämmerung
* 1889 - Der Antichrist
* 1889 - Ecce Homo
* 1889 - Dionysos-Dithyramben
* 1889 - Nietzsche contra Wagner
* 1891 - Der Wille zur Macht

## Lienks nae buten
* Cultureel Woordenboek
* Filosofie Magazine
* Historiek
* Lucepedia
* Britannica
Haifa

**Haifa** is een stad in 't noôr'n van Israël. Het is de belangriekste haevenstad van 't land.

D'r weune 285.000 mênse (2019).

Sinds 20 november 2018 is Einat Kalisch-Rotem (HaAvoda) burhemeêster.

## Lienks nae buten
* Website van de gemeênte

## Plae'ies

Keren Hayesod Album, Haifa (cropped).jpg|Haifa, 1925 - 1937
Al Pasha Turkish Bath.jpg|Turkse bad
Haifatower.jpg|Moderne architectuur in de stad: de zeiltoren
Eshkol tower haifa u.jpg|De Eshkoltoren op de centraele campus van de Universiteit van Haifa
Israel - Haifa - view 001.jpg|De Bat Galim-wijk mie an zêe strange en zieken'uus (de hogere gebouwen)
עינת קליש רותם, 2018.jpg|Burhemeêster Einat Kalisch-Rotem
Netherlands Reformed Congregations

De **Netherlands Reformed Congregations** bin een bevindelijk griffermeerd kerkverband in Noord-Amerika, ontstaen uut de 'Ollanse Grifformeerde Gemeênten. Het telt 11.097 leden (1 jannewari 2016). Het kerkverband is opgericht op 8 jannewari 1877, de eerste tweê gemeênten waere Lodi (leater veranderd in Passaic) en Grand Rapids. Laeter volgende:
* South Holland in 1886
* Kalamazoo in 1890
* Franklin Lakes in 1907
* Artesia in 1955
* Hamilton in 1972

D'r wiere ok nieuwe gemeêntes gestichts, zoas:
* Fremont in 1899
* Sheboygan in 1907
* Sioux Center in 1913
* Rock Valley in 1914

Het kwam vier keer voo, dat er mae ene doômenee was voe het 'ele kerkverband.
* 1904 - 1906 ene doômenee, ds. J.A. Prins
* 1909 ene doômenee, ds. N.H. Beversluis
* 1923 - 1924 ene doômenee, ds. J.C Wielhouwer
* 1944 - 1947 ene doômenee, ds. J. van Zweden. Dezen dienende de gemeênten het langs van aolle doômenees.

De Netherlands Reformed Congregations bedrieve zendiengswerk in Bolivia. Het kerkverband wat deeruut is ontstaen 'iet de Iglasia Reformada de Bolivia.

## Zie ok
* Adrian Breeman

## Noôten
Islamitische Staete

D'n **Islamitische staete in Irak en de Levant** (Araobisch: الدولة الاسلامية في العراق والشام - *ad-Dawla al-Islāmiyya fi al-'Irāq wa-sh-Shām*, Iengels: *Islamic State in Iraq and the Levant*), ofgekort as **IS(IS)** dan wel **ISIL**, is 'n islamitische terreurgroep die in 2014 groôte delen van Syrië en Irak veroverde. Op 10 juni 2014 viel de twidde stad van Irak, Mosoel in han'n van Isis. In Syrië maeke ze gebruuk van de chaos as gevolg van de Syrische Burheroôrlog. 

In auhustus sloege vee Jezidi's op de vlucht voo de strieders van d'n 'Islamitische Staete'. Ze kwamme vast te zitten op 'n gebergte bie de grens mee Syrië. Amerikaons ingriepen vookwam 'n groôtere genocide, mae toch kwamme d'r nog aoltied duuzenden van ulder om.

De staet was op'ericht op 3 jannewari 2014. Op 29 juni van dat jaer was 't kalifaot uutgeroope.

Sins 23 maerte 2019 bestaet 't kalifaot niet meêr.

Oôdstad van 't onoffciële land was Ar-Raqqah. 't Kalifaot bestond uut de volgende deêlen. Er weunde ongeveêr 7,5 meljoen mins'n.

;Syrische provincies
* Ar-Raqqah (gouvernement): 850.000 inweuners
* Al-Hasakah (gouvernement): 1.370.000 inweuners
* Deir ez-Zor (gouvernement): 1.095.000 inweuners

;Iraekse provincies
* Al-Anbar: 1.025.000 inweuners
* Salah ad Din: 1.045.000 inweuners
* Ninawa: 3.500.000 inweuners

## Zie ok
* Syrische Burheroôrlog
* James Foley

## Lienks nae buten
* Britannica
* Voice of America
* vrt nws
Arara

**Arara** is 'n stad in de Brezilië. Op 2017 ao de gemeênte Arara 13.538 inweuners. 

## Lienks nae buten
* Website van de gemeênte
10 juni

**10 juni** is d'n 161e of 162e dag (bie een schrikkeljaer) van 't jaer.

## Gebeurtenisse
* 2014 - De terreurgroep Islamitische Staete in Irak en de Levant verovert de Iraekse stad Mosoel.
Taefelberg (Kaepstad)

De **Taefelberg** is 'n bekende ofgeplatte berg nabie de Zuud-Afrikaonse stad Kaepstad.

## Plaetjes

Table mountain.JPG|Taefelberg vanof Vlaeberg gezieje.
Cape Town, Victoria & Alfred Waterfront - 2005.jpg|De Kaepse Waterfront, mee de Taefelberg op d'n achtergrond.
Table Mountain from harbour.jpg|Taefelberg vanuut de 'aeven.
Südafrika Kapstadt Robben Island.jpg|Uutzicht vanof de Taefelberg mee Robben-eiland in de verte.


## Lienks nae buten
* Officiële site van Nationaol Park Taefelberg
* Officiële site van de Taefelberg-kabelbaen
Boeddha

**Boeddha** (Lumbini, 563 v.Chr. - Kushinagar, 483 v.Chr.) was een religieuze filosoôf uut Nepal en India.

Um is den stichter vant boeddhisme.

## Lienks nae buten
* Cultureel Woordenboek
* Britannica
Mariam Yahia Ibrahim Ishag

**Mariam Yahia Ibrahim Ishag** is een vrouwe uut Soedan die op 15 meie 2014 ter doôd wier veroordeeld vanwehe 'ur overhang van de islam tot het chrissendom.

## Zie ok
* Asia Bibi
Malaysia Airlines-vlucht 17

**Malaysia Airlines-vlucht 17** (**MH17**, ok wè bekend as **KLM-vlucht 4103**) was 'n passahiersvluchte van Amsterdam nae Kuala Lumpur. Op 17 juli 2014 is dit toestel, 'n Boeing 777 van Malaysia Airlines neêhestort vlakbie het Oôst-Oekraïense durp Hrabove in de oblast Donetsk. An board waere 283 passahiers en 15 bemanniengsleden, wivan meer as d'n helt mie de Nederlandse nationaliteit, in totaol 194, wimee dit de op eên nae groôste vliegramp is uut de Nederlanse geschiedenisse. Er waere gin overleêvenden. Volgens Amerikaânse bronnen is het vliegtuûg getroffen deu een luchtdoelraeket. 

## Bemanning en passagiers

## Gaellery

Buk-m2 ky.jpg|Buk-m2
Malaysia Airlines Boeing 777-200ER PER Koch-2.jpg|
|


## Noôten
Augustus

**Augustus Octavian** (Latijn: Imperator Caesar Divi F. Augustus), (Rome, 23 september 63 v.Chr. — Nola, 19 auhustus 14), beter bekend as **Augstus**, was keizer van het Romeinse Riek.
Julius Caesar

**Gaius Julius Caesar** (Latijn: Imperator Gaius Iulius Gaii filius Gaii nepos Caesar Patris Patriae ), (Rome, 12/13 juli 100 v.Chr. — Rome, 15 maerte 44 v.Chr.), beter bekend as *Caesar*, was 'n generaol en politicus van het Romeinse Riek.

## Lienks nae buten
* Historiek
* Britannica
Den dorden brieve van Jewannes

**Den dorden brieve van Jewannes** is een Biebelboek uut 't Nieuwe Testamant. Ieronger wor 't ele boek in 't Zeêuws weer'egeve:

## Hoôfstuk 1
1 Van den oudsten, an m’n lieve broer Gajus, dì a ‘k stik vee van ouwe.
2 Lieve broer, ik ope a ’t aol goed mie je gìt en da je in goeie gezond’eid bin. Da je ziele d’r goed voorstìt, dat weet ik a. 3 Wan d’r komme ier geregeld broeders die a vertelle da je trouw bin an de waer’eid en ik bin blieë om dat te ôren. Ze zeie da je de weg van de waer’eid volgt. 4 En d’r is niks dat a me blieër kan maeke as a’k ôre da m’n guus de weg van de waer’eid volge.
5 Lieve broer, da je trouw bin, dat bliekt wè uut aolles dat a je doet voe de broeders, ok a ken je ze glad nie. 6 Wan ze è ier in de gemeênte verteld over joe liefde. Ik ope da je zò goed wil weze om ze ’t nôdige mee te geven voe de rest van de reize, op een maniere die a God waerdig is. 7 Ze bin d’r ommers uut naem van God opuut’etrokke en ze è niks an’epakt van lui die a nie gelôve. 8 Je mò die mensen goed ontvange en zurge da ze niks tekort komme en zòdoende elp je mee om de waer’eid uut te draegen.
9 Ik è de gemeênte eschreve. Mae Diotrefes, die a dì de baes wil spele, die trok z’n eigen niks van ôns an. 10 A’k komme, dan za ‘k ’t zeker over z’n doen en laeten è. Die veint doe niks as ôns zwart maeke. En da’s nog nie aolles, é. Broeders wil t´n nie ontvange en mensen die a dat wè doe, die jaeg t´n wig uut de gemeênte.
11 Beste broer, je mò ´t goeie doe en ´t kwaeie mò je laete. Die a ´t goeie doet, dat is t´r eên van God. En die a slechte diengen doet, die trok z´n eigen niks van God an. 12 Over Demetrius oôr je alleênig mae goeie diengen, ok wat a de waer´eid anbelangt. Ôns kunne ok niks as goeds over z´n vertelle en je weet da ôns de waer´eid zegge.
13 Ik è nog vee te vertellen, mae ik wil ´t nie zwart op wit zette. 14 Ik ope julder gauw wee te zien en dan ku me mie mekare prate. 15 Ik wense julder vrede. Je ei de groeten van de vrienden die a ier bin en doe ze bie julder ok aol de groeten.

## Zie ok
* Den eêsten brief van Jewannes
* Den twidde brieve van Jewannes

## Lienks nae buten
* 3 Jewannes, NBV21

## Bronne
* Zeêuwse biebelvertaelgroep Ellesdiek
Aepeldoorn

**Aepeldoorn** is een gemeênte en stad in den provincie Gelderland. Den gemeênte ei 169.000 inweuners, den stad 142.000.

Den gemeênte liet groôtendeêls op den Veluwe, den stad an den rand.

## Plekken

## Bekende inweuners
* Eppo Bruins, natuurkundige en politicus
* Hanke Bruins Slot, militair en politicus
* Evert Harmsen, boer en politicus (wetouwer)
* Piet de Jong, politicus (premier)
* Boele Staal, pliesiefunctionaoris en politicus

## Lienks nae buten
* Gemeênte
* Plaatsengids
* AlleCijfers
Den twidde brieve van Jewannes

**Den twidde brieve van Jewannes** is een Biebelboek uut 't Nieuwe Testamant. Ieronger wor 't ele boek in 't Zeêuws weer'egeve:

## Hoôfstuk 1
1 Van den oudsten, an de uutverkoze vrouwe en d’r guus, dì a ‘k wezenlijk waer vee ouwe. En nie alleênig ikke, mae aol die a de waer’eid lêre kennen è, 2 vanwege de waer’eid die a binnenin ôns zit en die a voe eêuwig en aoltied bie ôns za weze. 3 Genade, barm’artig’eid en vrede zu bie ôns weze, van God, de Vaoder, en van Jezus Christus, de Zeune van de Vaoder, in waer’eid en in liefde.
4 Ik wier vee blieë toen a ’k mork da een stik of wat guus van julder de pad van de waer’eid volge, nì ’t gebod dat a me van de Vaoder ehad è. 5 Noe wou ik julder es wat vreage. En ik schrieve julder in deze brief glad gin nieuw gebod voor, mae eên dat a me alank a kenne: lì me van mekare ouwe. 6 En van mekare ouwe da kom t’r op neer da me leve nì de geboden van God. Dus nì dat gebod, dat a je van eêsten ofìn ehôren è, dì motte julder nì leve.
7 D’r bin vee bedriegers op de waereld, die a zegge da Jezus Christus nie ekommen is as mens van vleês en bloed. Zò ‘n bedrieger, dat is de antichrist! 8 Pas dì voe op é, da je nie kwietrìkt wìr a me voe ewerkt è en zurg t’r voe da je ’t volle loôn kriegt. 9 Eên die a z’n eigen nie an de leêr van Christus oudt en z’n eigen gang gìt, dat is gin kind van God. Mae eên die a z’n eigen wè an die leêr oudt, die ei de Vaoder, zòwel as de Zeune. 10 A t’r eên bie je komt die a deze leêr nie uutdraegt, dan mò j’n nie binnenlaete en d’r ok gin goeiendag tegen zegge. 11 Wan a je wè goeiendag tegen z’n zeit, dan doe je mee mie z’n vuule streken.
12 Ik è julder nog vee te vertellen, mae ik zette dat liever nie zwart op wit. A ’t een bitje wil kom ik nì julder toe en dan ku me d’r mie mekare over prate. Wat zu me dan blieë weze! 13 De guus van je uutverkoze zuster doe julder de groeten.

## Zie ok
* Den eêsten brief van Jewannes
* Den dorden brieve van Jewannes

## Lienks nae buten
* 2 Jewannes, NBV21

## Bronne
* Zeêuwse biebelvertaelgroep Ellesdiek
Die stem van Suid-Afrika

**Die Stem van Suid-Afrika** was van 1957 tot an 1997 het volkslied van Zuud-Afrika. 

## Tekst

**Eerste vers**

Uit die blou van onse hemel, uit die diepte van ons see,
Oor ons ewige gebergtes waar die kranse antwoord gee.
Deur ons ver-verlate vlaktes met die kreun van ossewa —
Ruis die stem van ons geliefde, van ons land Suid-Afrika.

Ons sal antwoord op jou roepstem, ons sal offer wat jy vra:
Ons sal lewe, ons sal sterwe - ons vir jou, Suid-Afrika.

**Tweede vers**

In die murg van ons gebeente, in ons hart en siel en gees,
In ons roem op ons verlede, in ons hoop of wat sal wees,
In ons wil en werk en wandel, van ons wieg tot aan ons graf —
Deel geen ander land ons liefde, trek geen ander trou ons af.

Vaderland! ons sal die adel van jou naam met ere dra:
Waar en trou as Afrikaners - kinders van Suid-Afrika.

**Derde vers**

In die songloed van ons somer, in ons winternag se kou,
In die lente van ons liefde, in die lanfer van ons rou,
By die klink van huweliksklokkies, by die kluitklap op die kis —
Streel jou stem ons nooit verniet nie, weet jy waar jou kinders is.

Op jou roep sê ons nooit nee nie, sê ons altyd, altyd ja:
Om te lewe, om te sterwe - ja, ons kom Suid-Afrika.

**Vierde vers**

Op U Almag vas vertrouend het ons vadere gebou:
Skenk ook ons die krag, o Here! om te handhaaf en te hou —
Dat die erwe van ons vad're vir ons kinders erwe bly:
Knegte van die Allerhoogste, teen die hele wêreld vry.

Soos ons vadere vertrou het, leer ook ons vertrou, o Heer —
Met ons land en met ons nasie sal dit wel wees, God regeer.


## Nederlanse vertaeling
:Uit het blauw van onze hemel, uit de diepte van onze zee,
:Over onze eeuwige gebergtes waar de kliffen antwoord geven.
:Door onze woeste vlaktes met de kreun van ossewagen -
:Ruist de stem van onze geliefde, van ons land Zuid-Afrika.
 
:Wij beantwoorden uw roepstem, wij bieden u vragen:
:We zullen leven, we zullen sterven - wij voor u, Zuid-Afrika.
 
:In het merg van onze beenderen, in ons hart en ziel en geest,
:In onze roem op ons verleden, in onze hoop of wat zal zijn,
:In onze wil en werk en wandel, van onze wieg tot aan ons graf -
:Deelt geen ander land onze liefde, trek geen ander trouw ons af.
 
:Vaderland! we zullen de adel van uw naam met ere dragen:
:Waar en trouw als Afrikaners - kinderen van Zuid-Afrika.
 
:In de zonnegloed van onze zomer, in onze winternacht de kou,
:In de lente van onze liefde, in de droefenis  van onze rouw,
:Bij het klinken van huwelijksklokken, bij de kluitklap op de kist -
:Streelt uw stem ons nooit voor niets, weet u waar uw kinderen zijn.
 
:Op uw roep zeggen we nooit nee, zeggen wij altijd, altijd ja:
:Om te leven, om te sterven - ja, we komen Zuid-Afrika.
 
:Op U almacht vast vertrouwend hebben onze vaderen gebouwd:
:Verleen ons de kracht, o Heer! te onderhouden en te houden -
:Dat de percelen van ons vad're voor onze kinderen erven blijven:
:Dienaren van de Allerhoogste, tegen de hele wereld vrij.
 
:Zoals onze vaderen vertrouwd, leer ook ons vertrouwen, o Heer -
:Met ons land en met onze natie zal het wel zijn, God regeert.
Prediker (Biebelboek)

**Prediker** is een Biebelboek uut 't Ouwe Testamant, 'eschreven deu Salomo.

## Bronne
* Zeêuwse biebelvertaelgroep Ellesdiek
Jona (Biebelboek)

**Jona** is een Biebelboek uut 't Ouwe Testamant. Ieronger wor Jona 2 (Jona gaet an ‘t bidden) in 't Zeêuws weer'egeve:

1. D’n Eêuwigen stierde een grôôte vis om Jona op te slokken. Drie daegen en drie nachten zat Jona in die vis z’n buuk.
2. Toen gieng ’n in die vis z’n buuk an ’t bidden toet d’n Eêuwigen, z’n God:
3. Ik zitte in de knoei en roepe toet d’n Eêuwigen en ie geeft antwoord uut de diepte van de dôôd schrêêuw ik om ‘holpe te worren jie ‘oor mien
4. Jie gooide m’n in ’t pitje van de zêê Ik legge rondom in ’t kolkende waeter aol joe golven boenke over m’n ene.
5. Ik docht bie m’n eige: ik bin an de kant geschove, glad uut zicht. Mae toch za’k j’n eilige tempel wee zie.
6. ’t Waeter kom toet an m’n lippen ‘n mure van waeter valt over m’n ene ik stikke bekant in ’t zêêgos
7. ‘k Zakke nae de boom, dae a de bergen oprieze, nae de plekke daer a ‘k voo êêuwig achter de riengel gae.
En dan ael jie mien levendig op uut de dôôd, Eêuwige, mien God!
8. Noe a m’n ziele uut me genepe wor roepe ‘k om joe, Eêuwige, en m’n bidden gae nae joe in joe ’eiligdom.
9. Die a d’r eige voo ermetierige goden buge, laete joe stae, trouwe God.
10. Maer ik za m’n dank utere en joe offers geve; wat a ’k belove dat doe’k ook. d’n Eêuwigen is ‘t die a redt.
11. Toen belastte d’n Eêuwigen de vis en die spoog Jona uut op ’t drôôge.

## Bronne
* Zeêuwse biebelvertaelgroep Ellesdiek
Ter'oôlen

**Ter'oôlen** (Nederlands: *Terhole*) is eên durp in de gemeênte Ulst. 't Durp eit 470 inweuners in 2023 en behoorde tot 2003 tot de gemeênte Ontenisse. Ter'oôlen ontstoend in de twintigste eêuw langs d'n ouwe rieksweg N60, thans N689 en N290.

## Lienks nae buten
* Plaatsengids
* AlleCijfers
James Foley

**James Foley** (1973-2014) was een Amerikaonse journalist die in Syrië in 2012 was ontvoerd deu de Islamitische Staete in Irak en de Levant. Op 19 auhustus 2014 wier op YouTube een video geplaest weera op te ziejen was dat’en wier ont'oôd. De Westerse Wereld reagerende verbijsterd. Isis verklaerende dat dit de schuld was van Barack Obama omdat'em luchtanvallen uutvoerde op doelen van Isis in Irak. Laeter bleek dat de beul die Foley vermoordde uut Iengeland kwam. Het was een Britse moslim die mee ging vechte mie Isis. Obama verklaerende nie te zulle stoppe mie de luchtanvallen.

Op 2 september wordt deu dezelfde beul Steven Sotloff ont'oôd.

## Bronn'n
* IS onthoofdt Amerikaanse journalist James Foley, Trouw, 20 auhustus 2014
* Vrijgevig, avontuurlijk en onverschrokken, de Volkskrant, 21 auhustus 2014

## Zie ok
* Syrische Burheroôrlog
Ar-Raqqah

**Ar-Raqqah** of **Raqqa** (Araobisch: الرقة ) is 'n stad in Syrië en van 2014 toet 2017 d'n 'oôdstad van 't islamitisch kalifaât, d'n Islamitische Staete in Irak en de Levant. D'r weune 532.000 mins'n (2021).

## Lienks nae buten
* 't Daegelijks leven in d'n 'oôdstad van d'n Islamitische Staete
* Britannica
Ludwig van Beethoven

**Ludwig van Beethoven** (Bonn, 15 (of 16) december 1770 - Wenen, 26 maerte 1827) was 'n Duutse componist, urhanist, klavecinist, violist en direhent van romntikmeziek. Beethoven wor beschouwd as eên van de beste componissen uut de heschiedenisse van de klassieke meziek.

Beethoven wier heboorn uut 'n muzikaol heslacht wirin an over 7 heneraoties meer dan 100 musici zaot'n.

Um z'n familie komt oôrspronkelijk uut de Belse plekke Kampenhout.

## Werk'n van Beethoven
* Strijkkwartet nr. 11
* Strijkkwartet Große Fuge
* Für Elise
* Pianosonate nr. 8, *Patetica*
* Pianosonate nr. 14, *Mondscheinsonate*
* Pianosonate nr. 23, *Appassionata*
* Pianosonate nr. 26, *Appassionata*
* Symponie nr. 1
* Symponie nr. 2
* Symponie nr. 3
* Symponie nr. 4
* Symponie nr. 5
* Symponie nr. 6
* Symponie nr. 7
* Symponie nr. 8
* Symponie nr. 9
* Fidelio

## Lienks nae buten
* Britannica
Mosoel

**Mosoel** is d'n twidde stad van Irak. Anno 2014 is de stad in han'n van de Islamitische Staete in Irak en de Levant. D'r weune ongeveer tweê meljoen mensen.
Bochotnica

**Bochotnica** (IFA : [bɔxɔtˈnit͡sa]) is een klein durp in Poôl'n mee een hoeie 1076 (2014) inweuners. Bochotnica leit in het Woiwodschap Lublin.

## Lienks nae buten
* www.kazimierzdolny.pl
Niheria

**Niheria** is een land in West-Afrika mie 217 meljoen inweuners (2022) op een oppervlakte van 924 duuzend km² (235 inw./km²).

Tis 't land mie de meêste inweuners van Afrika. 

Den 'oôdstad is Abuja, den groôste stad is Lagos. 

Vroeher wast een kolonie vant Vereênigd Konienkriek.

In den delta van den Niherrivier wor vee olie ewonnen. 

Den bevolkienge bestaet uut 30% Hausa, 16% Yoruba, 15% Igbo en 6% Fulani en 33% overig (2018, Engelse Wikipedia).

Onheveêr 50% is chrissen en 50% is moslim.

In de jaeren '70 speêlde 'ier den Biafraoôrlog of die an meêr as drie meljoen Niheriânen 't leêven kostte.

In Niheria speêlt tehenwoôrdig al jaeren een groôtschaelig conflict tussen 't Niheriaânse leher en den islâmitische terreurgroep Boko Haram.

Inweuners:
* 1960 – 45 meljoen
* 1970 – 56 meljoen
* 1980 – 73 meljoen
* 1990 – 95 meljoen
* 2000 – 123 meljoen
* 2010 – 161 meljoen
* 2020 – 208 meljoen
* 2025 – 235 meljoen

## Lienks nae buten
* Landenweb
* Britannica
* World Factbook
* City Population
* AlleCijfers
* Klimaatinfo
* World Meteo. Org.
* Historiek
Ternaerd

**Ternaerd** (Nederlands/Fries: *Ternaard*) is 'n durp in de gemeênte Noôrdoôst-Friesland (vooheen Dongeradeel), provincie Friesland, mie 1.300 inweuners (2023).

## Lienks nae buten
* Website Ternaerd 1
* Website Ternaerd 2
*  Over station Ternaerd
* Plaatsengids
* AlleCijfers
Matty Verkamman

**Matty Verkamman** (Tole, 6 meie 1951) is een Nederlandse journalist, schriever en Oranje-archivâris.

## Carrière
Verkamman begon z'n journalistieke carrière in 1969 bie dagblad *[[De Rotterdammer (krant)|De Rotterdammer]]*, wirnae um overstapte nae *[[Trouw (krant)|Trouw]]*. Tussen 1974 en 1998 beschreef um voo deze krante aolle wedstrijden van het Nederlands elftal en was anwezig bie 13 Europese en Wereldkampioenschappen voetbal en een groôt antal Europacup I-finâles. In 2001 vertrok de Tolenaer bie *Trouw*, en zette z'n eigen uutgeverieje op, *De Buitenspelers* genaemd. Wel is um nog voor het dagblad actief as columnist. In die 'oedaenigheid schreef um onger meer een geruchtmaekende column over Pim Fortuyn:

:*...Ik voel aan de pommerans, zie dat biljartbalhoofd van Fortuyn en bedenk dat ik met een lekkere trekstoot de haatkwab in zijn hersenen voorgoed onschadelijk zou willen maken. Dan ineens weet ik het. Ik zeg: ik zou gaan schelden, bij voorkeur op de toon van [[Henk Spaan]]. Jij vuile, kale nepprofessor, jij hebt de intelligentie van [[Adolf Hitler]] en de charme van [[Heinrich Himmler]]! Jij leeft van haat en daarom hoop ik dat je in die dark room van je zo gauw mogelijk [[aids]] krijgt.*

:*Zou je dat werkelijk zeggen?, vraagt mijn vrouw. Misschien toch ook niet, zeg ik, het was meer een opwelling.*

Nae de moord op Pim Fortuyn 'ao Gerard Spong en Oscar Hammerstein nog een poging gedae om Verkamman an te klaegen voo het demoniseren van Pim Fortuyn. Het Openbaer Ministerie van Rotterdam nam de aanklacht nie in be'andeling.

## Bibliograofie (selectie)
**Het Nederlands Elftal 1905 - 1989*
**Feyenoord*
**De geschiedenis van de Olympische Spelen*
**Doping en Sport*
**Om het Spel en de Knikkers*
**Relikwieën van Oranje*
**Negen Zeeuwen van Oranje*
**Sporteeuw*
**Rode Duivels & Oranje Leeuwen*
**Vijftig jaar Betaald Voetbal*
**De Internationals: de historie van Oranje*
**Oranje toen en nu* (deel 1 t/m 10)

## Noôten
12 september

**12 september** is d'n 255e of 256e dag (bie een schrikkeljaer) van 't jaer.

## Gesturve
* 1660 - Jacob Cats (86), Nederlands dichter, jurist en politicus
Aemeland

**Aemeland** is 'n eiland en gemeênte in de provincie Friesland mie 3.800 inweuners. 

Op het eiland binne vier durpen: Hollum, Nes, Buren en Ballum. Vadder binne d'r de buurtschappen Kooiplaats en Ballumerbocht. Vroeger was er nog een aor durp, Sier genaemd, mar dat is bie sturmen "verdronken" en leit noe in zeê. Hollum is het durp mie het ouwste 'uus van Aemeland, gebouwd in 1516. Aemeland eit een vuurtoren, genaemd Bornrif, zie ok de lieste van vuurtorens in Nederland. Het eiland is bereikbaer mie de veerboôt vanaf Holwerd. In de 19e eêuw lag d'r nog een tiedje een dam nae Aemeland, de Aemelandse Dam. Bie een sturm is die dam verdwene een wier Aemeland weer een eiland wa-a het tot noe toe is gebleve.

Ameland leit tussen de Waddenzeê en de Noordzeê. Ten wes'n van Ameland leit het Borndiep mie an de overkant Terschellienge, en in het oôs'n is bie 'elder weer nog net het Schiermonnikoôg te ziejen.

Ameland bestit veelal uut zandduunen. Ten oos'n van Buren leit het Oerd, een drassig natuurhebied weera zeêwaeter deu een antal geulen vrie in- en uutstroômt. De liengte an strand is 27 km.

Antal inweuners per durp in 2022:

## Lienks nae buten
* Gemeênte
* Plaatsengids
* AlleCijfers
Aemelandse Dam

De **Aemelânse Dam** was een dam in de Waddenzeê die van 1872 tot an 1882 lag tussen Holwerd nae Buren op Aemeland.

In 1840 wier vooresteld om Aemeland mie een dam vast te maeken an Friesland. In 1869 kreeg jonkeer P.J.W. Teding van Berkhout de opdracht om de dam an te leggen, om ofbrokkelieng an de zuudkant van het eiland tegen te 'aen. Het Ryk en de provinsie Friesland broachte ielk 200.000 gulden bie en stichtende de *NV Maatschappij tot Landaanwinning op de Friesche Wadden*. In 1871 en 1872 wier de dam aneleid. De dam van Holwerd nae Buren had een liengte van 8,7 km. De dam was niet breejer dan 60 cm. en bie 'oôg waeter stong het waeter op d'n dam. Een paer weken later sloog een sturm al gaeten in d'n dam. De dam wier versterkt mar de zwaere sturmen in de winter van 1881 en 1882 verrinnewerende de dam zoôdoewnde dat beslote wier gin reparaoties meer te deowen. Nog aoltied bin delen van d'n dam zichtbaer.
Ebola-uutbraek in West-Afrika in 2014

In **[[2014]]** brak in **West-[[Afrika]] een epidemie van [[ebola]]** uut. Ebola is een ernstige besmettelijke virusziekte die wordt veroorzaekt deu het ebolavirus. De mortaliteit is 'oôg. Op 5 jannewari 2015 waere d'r meer as 8000 mensen an overleje.

Op 25 maerte 2014 rapporterende de WHO dat het ministerie van Volksgezondeid van Guinee ebola in vier districten in het zuudoôs'n van het land 'ao  vastesteld, mie verdachte gevallen in de buurlan'n Liberia en Sierra Leone. Op 14 oktober 2014 was de epidemie verspreid over drie lan'n: (Guinee, Liberia en Sierra Leone). Vuuf lan'n (Senegal, Nigeria, Spanje, Vereênigde Staeten en Mali) 'ao incidentele gevallen.

De uutbraek van ebola in Congo mie 68 besmettingen (wivan 49 doôden), vastgesteld op 9 oktober 2014, valt buuten deze epidemie.

## Geschiedenis
De uutbraek van 2014 begon bie een jongetje van tweê jaer oud en um z'n moeder uut Meliandou in de Guinese rehio Guéckédou op 2 december 2013. Kort dirop overleje z'n zusje en groôtmoeder. D'r wordt in die rehio vee uut het bos gegeten, het zou kunne dat vleermuuzen de bron van besmetting bin. 

In maerte 2014 stierven zeker 111 mênsen in Guinee an het virus en waere er 127 geregistreerde geïnfecteerden. Ok in buurland Liberia wiere eind maerte 2014 tweê besmettingen mie het virus vastesteld.

Op 8 auhustus roept de WHO de ebola uutbraek uut tot internâtionâle noodsituâtie. Op 20 september wier het publieke leven in Sierra Leone drie daegen stilgeleid om de verspreiding van de ebola te stoppen. Tegeliek wier 'uus an 'uus naegegaen weera mênsen mie ebola weunde.

Op 28 september 2014 wier voo het eerst een patient in de Vereênigde Staeten mie ebola vastgesteld. De man 'ao het virus opgeloôpen in Liberia en overleed an de ziekte op 8 oktober. 

Begin oktober werd voor het eerst in Europa ebola vastgesteld bij een Spaanse verpleegkundige. Ze had de in augustus overleden Spaanse missionaris verpleegd en was waarschijnlijk besmet geraakt tijdens het uittrekken van haar isolatiekleding. Haar hond werd uit voorzorg afgemaakt. Na een behandeling met een experimenteel vaccin en antilichamen van een genezen patient wordt ze op 21 oktober genezen verklaard.

Op 17 oktober wier Senegal ebola-vrie verklaerd. 20 oktober wier bekend dat in een periode van 42 daegen, wa-a overeênkomt met tweêmael de maximale incubatietied van 21 daegen, ok in Niheria gin nieuwe ebola-patiënten bin biegekommn.

## Overzicht besmettiengen

## Noôten


## Lienks nae buten
* Ebola-uitbraak West-Afrika 2014 2015, RIVM
Guinee

**Guinee** (Frans: *Guinée*) is 'n land in Afrika. D'r weune 13,6 meljoen inweuners (2023). 'Oôdstad is Conakry.

Toet 1958 wast 'n kolonie van Frankriek.

## Zie ok
* Ebola-uutbraek in West-Afrika in 2014

## Lienks nae buten
* Landenweb
* Britannica
* World Factbook
* City Population
* AlleCijfers
* Klimaatinfo
* World Meteo. Org.
Liberia

**Liberia** is een land in West-Afrika mie 5,3 meljoen inweuners (2022) op een oppervlak van 97 duuzend km² (54 inw./km²).

Den 'oôdstad is Monrovia.

## Zie ok
* Ebola-uutbraek in West-Afrika in 2014

## Lienks nae buten
* Landenweb
* Britannica
* World Factbook
* City Population
* AlleCijfers
* Klimaatinfo
* World Meteo. Org.
* Historiek
Sierra Leone

**Sierra Leone** is een land in Afrika. Vroeher was het een kolonie van Iengeland. De oôdstad is Freetown. Op 14 augustus 2017 kwamme in d'n oôdstad Freetown meer as duuzend mênsen omme bie modderstroômen na langdurihe regenval.

## Zie ok
* Ebola-uutbraek in West-Afrika in 2014
Krimpenerwaerd (streek)

De **Krimpenerwaerd** is 'n waerd (eiland omriengd deu rivieren) in de provincie Zuud-'Olland. 

De streek bestaet uut de gemeênten Krimpenerwaerd (groôtendeels) en Krimpen an den Iessel (is ok de groôste plekke).

## Lienks nae buten
* Plaatsengids
* Panorama Landschap
Maertenskerke

De **Maertenskerke** of **Groôte kerke** is de durpskerk van Smerdiek. De kerk is in gebruuk bie de Hersteld Hervormde Gemeênte van Smerdiek en eit 520 zitplekken.

De Maertenskerke eit een driebeukig schip, wa-a zeggen wil dat de ziebeuken langer bin dan de middenbeuk. De kerke is 'eel in gotische stijl.

Al sins de veertiende eêuw is er spraeke van een kerke, mae in de vuuftiende eeuw wier begonnen mie de bouw van een groôtere kerke. De steênen ongerkant van d'n toren komt uut de veertiende eêuw.

De Maertenskerke is een rieksmonument.
3FM

**NPO 3FM** is een nationale radiozender van de Nederlanse Publieke Omroep, die zich vooral richt op de doelgroep 15 tot en met 35 jaer. Het station zendt commerciële rock- en popmeziek uut, mie anvullend house- en dancemeziek.

## Geschiedenis
3FM startte op 11 oktober 1965 onger de naem Hilversum 3, as antwoord op de toe populaire zeêzender Radio Veronica. Vanof 1 december 1985 ging het station vadder as *Radio 3*.

## Zie ok
* Mega Top 50