open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Queensland

**Queensland** is un deêlstaet van Australië mie 5,6 meljoen inweuners (2024) op een oppervlak van 1,7 meljoen km² (3,2 inw./km²).

De oôdstad is Brisbane (das ok de groste stad).

Queensland lig int noortoôstn van Australië en is dibie de op een ni groste deêlstaet van Australie. De naem is afeleit van Queen Victoria, de konuhinne in de tied a Australie een kolonie was. Ok is ter noe een staet Victoria. Queensland ei oengeveer 4 miljoen inweuners, wivan oengeveer 77 procent christeluk is, 1% hindoe en boeddhist en de rest onchristeluk. 

## Natuur
In Queensland wor een tropisch en un subtropisch klimaet onderscheien. In de oerwoudn komm'n diersoôrtn voe die an nergus ars voorkommn. Der zittn vurral vee endemisch veuhels. Een pèr voorbeeldn: Australische salanhaan (*Aerodramus terraereginae*), Victoria's heweerveuhel (*Ptiloris victoriae*), zwartkopraltimalia (*Orthonyx spaldingii*) en roestflankelfje (*Malurus amabilis*).

## Lihhieng
In 't noôrn lig Kaap York, das de stekel van Australie vlakbie Nieuw-Guinea. 't wessen van Kaap York lih an de Holf van Carpentaria en t ôsten an de Hrote Oceaan. In t wessen hrens Queensland an Northern Territory en in t zuuden an New South Wales. An de oôstkant zien de dichtsbieziendste eilannhroepn de Salomonseilan'n, Vanuatu en Nieuw-Caledonie.

## Lienks nae buten
* Britannica
* City Population
* Klimaatinfo
1 oktober

**1 oktober** is d'n 274e of 275e dag (bie een schrikkeljaer) van 't jaer.

## Hebeurtenissen
* 1960 - Den Zandkreêkdam wor geopend en den veêrdienste van Wolfersdiek nae Kortjeen wor opge'even.
* 1997 - Eêste uutzendieng van Omroep Zeêland, gepresenteêrd deu Harmen Siezen.
* 2005 - Opt Indonesische eiland Bali worren ienkele bomanslaehen epleegt. Deze anslaehen hebeurn in de plekn Kuta en Jimbaran. De iste twi explosies vonn'n plekke om 18:50 bie twi resterantjes in Jimbaran en rond 19:00 lokale tied von een explosie plekke in Kuta bie resterant Raja. De plekkn lihhen oengeveer 30 kilemeter van mekaren vandaen. In totaal vieln 22 dodelijke slachtoffers. Onder de dooie warn drie Australiers, een Japanner en veertien Indonesiers, en de daders. 't Antal gewon'n kwam op 134. Onger de slachtoffers warn drie daders die warschijnluk warn gerekruteerd deur Jemaah Islamiyah, een orhanisasie die contact ei bie Al-Qaeda. Het brein achter de anslaehen was vermoedeluk Noordin Mohamed Top.De Jemaah Islamiah ontken'n dan ze 't brein warn achter de anslaehen.
* 2006 - Zeêuwse Wikipedia vò 't eêst online.
Biotoop

De **biotoop** is t hehiel van voewaern wiran un hebied mò voldoene zodatter un bepaelde soôrt kan leven. Un biotoop ei dus mè betrekkieng op ìn bepaelde soôrt. Un biotoop ang af van de biotische factoorn en de abiotische factoorn. De biotische factoorn zien buvobbold of an der genoeg beêsten leven om op t'eten en de abiotische factoorn of a ter henoeg vehetasie is wiran ze zich kunn'n verschuuln tehen predatoren. Ok is un abiotische factor buvobbold ut klimaet.

## Verschil mie are behripp'n
De biotoop is iets ars dant verspreidiengshebied, de bioom en de niche. Het verspreidiengshebied is 't aardriekskundihe hebied wira un bepaelde soôrt evon'n kan worn. Binn'n t verspreidiengshebied kaj noh onderscheid maekn tussen een zeumer- en un winterhebied.
Ut bioom is een rilatief homoheen hebied over un zeêr uutestrekt geohrafisch hebied, wat a hekenmerkt wor deur typische vehetasie en de fauna die atter mie saemenangt. De niche is de plekke die a een soôrt of populasie in een ecosysteem inneem.

## Voorbeeld'n
Enkele voorbeeld'n van biotoopn zien 't oôhhebergte, de tuin, 't rehenwoud, de woestijn, un moeras en de pool'n.
Eksterhanze

Den **eksterhanze** (*Anseranas semipalmata*) is de ienige soôrt uit de femielje Anseranatinae. 

## Kenmerk'n
De ventjes zien hrotter dan de wuufjes, mè 't duudlukste verschil is de schedelknobbel van 't ventje. Die schedelknobbel kan wè 4 cm ôhe worn. 't Verschil mie are eendachtihen is dan ze bieni hin zwemvliezen ène. Eksterhanzen leven bie 't waeter mè ze zwemm'n nie vee. Eksterhanzen ruien t ele jaer deur zodan ze 't ele jaer kunn'n vliehen. Ze slaepen vaak in een boôm of op un oogspanniengsmaste. Ze lèn maximaâl 16 eiers die an ni 26-30 daegen uitkomm'n. Eksterhanzen komm'n voe in Australië, ok op Tasmanië en in Nieuw-Guinea.

## In Nederland
In Nederland worn deêze soôrten nie vee ehouen, wan 't zien tropische soôrten en ze zien nie winterard. Ze èn bieni hin zwemvliezen dus bevriezen dr poôten eel snel. De kuukens zien nie sò zelfstandig wan ze worn eest deur der ouwers evoert. Deur dan eksterhanzen bieni hin zwemvliezen èn kunn'n ze nie hoed zwemm'n, mè an den are kant wè hoed in de takkn zitten.
Alken (veugels)

## Alken (Alcidae)
De alken zien un femielje van 25 veuhels die an voorkommn op de zeêen op het noordelijk alfrond. De miste alken leven rond de pooln. De femielje Alcidae besti uut alken, papehaaiduukers en zeêkoeten. Ier de soôrten op un rijtje:

## Soôrten
* **Femielje: Alcidae**
** **Heslacht:Aethia**
*** Aethia cristatella (Kuufalke)
*** Aethia psittacula (Papehaai-alke)
*** Aethia pusilla (Dwergalke)
*** Aethia pygmaea (Geoôrden dwergalke)
** **Heslacht: Alca**
*** Alca torda (Hewonen alke)
** **Heslacht: Alle**
*** Alle alle (Kleine alke)
** **Heslacht: Brachyramphus**
*** Brachyramphus brevirostris (Kittlitz' alke)
*** Brachyramphus marmoratus (Marmeralke)
*** Brachyramphus perdix (Aziatische marmeralke)
** **Heslacht: Cepphus**
*** Cepphus carbo (Brilzeêkoet)
*** Cepphus columba (Duufzeêkoet)
*** Cepphus grylle (Zwarte zeêkoet)
** **Heslacht: Cerorhinca**
*** Cerorhinca monocerata (Neusoornalke)
** **Heslacht: Fratercula**
*** Fratercula arctica (Papehaaiduuker)
*** Fratercula cirrhata (Kuufpapehaaiduuker)
*** Fratercula corniculata (Ge'oôrnde papehaaiduuker)
** **Heslacht: Ptychoramphus**
*** Ptychoramphus aleuticus (Cassins alke)
** **Heslacht: Synthliboramphus**
*** Synthliboramphus antiquus (Zilveralke)
*** Synthliboramphus craveri (Craveri's alke)
*** Synthliboramphus hypoleucus (Xantus' alke)
*** Synthliboramphus wumizusuma (Japanse alke)
** **Heslacht: Uria**
*** Uria aalge (Zeêkoet)
*** Uria lomvia (Dikbekzeêkoet)
** **Heslacht: Pinguinus** (uutesturven)
*** Pinguinus impennis (Reuzenalke)
Alkmaer

**Alkmaer** is 'n gemeênte en stad in de provincie Noord-'Olland. De gemeênte ei 112.000 inweuners, de stad 93.000.

Alkmaer is in 1972 vergroôt mie de gemeênten Koediek (deêls) en Oudurp en de plekke Omval, en in 2015 mie de gemeênten Hraft-De Riep en Schermer.

De hemeênte lig in 't min'n van de provincie. Alkmaer is nae Amsterdam en Haerlem de hroste stad van Noord-'Olland. Beroemd is den Alkmaerse kaesmart.

## Heschiedenisse
Alkmaer wor voe 't eêst in den elven eêuwe enoemd, onder Heiloo. In den twaelfde eêuwe lag 't onder de frontlinie van de stried tussen de 'Ollanders en West-Friezen. In 1254 kreeg Alkmaer stadsrechen. In 1492 worn de rechen tiedelijk opeschort, omda de stad an de ribellie van 't Kaes- en Broôdvolk meedee. In 1573 wor de stad deur Alva belegt, mè van Alckmaer de victorie ee. Dit beleg was 't kierpunt in de Tachtigjaerihen Oôrlog. In de zeventien'n eêuwe kwam de stad toet bloeie wat a voeduur toet noe mede vanwehe de strattehische plekke.

## Belangrieke hebou'n
In Alkmaer staen 'n paer prachtihe kerk'n, wironder de Kapelkerke en de neohotischen Sint-Laurenskerke van Cuypers. 't Bekenste hebou is de Waeg op de Hroôte Mart wir a friedags de kaesmart wor ehouwen.

## Bekende inweuners
* Marco Borsato, zanger
* Anja Schouten, bestierder, amtenaer en politicus (burhemeêster)

## Lienks nae buten
* Gemeênte
* Plaatsengids
* AlleCijfers
Amstelveen

**Amstelveen** is 'n gemeênte en stad in de provincie Noord-'Olland mie 94.000 inweuners.

Neffen Amstelveen-stad besti de hemeênte ok uut de kern'n Bovenkerke, Nes an 'n Amstel en Ouwekerk an 'n Amstel.

## Heschiedenisse
Amstelveen is in de middeleêuwen esticht deur turfstekers die aon an de kant van 't Haarlemmermeêr en 't Spierienkmeêr turf stook'n. Alloewel a dezen bezig'eid wier verbooë in verband mie overstekienge bleef Amstelveen bestaen. In de tied van de Rippebliek Nederland kwamm'n vee rieke Amsterdammers ier voe de ruste weun'n. Ierdeur kreeg 't durp 'n karakter van 'n plekke voe de elite, zoas Wassenaer ok buvobbeld.

De hrens tussen Amsterdam en Amstelveen wor in 1896 verleit van de Boetesiengelhrachte ni den 'udihe Kalfjeslaan. 't Museumplein oôrn dirrum nog tiedelijk binn'n de hrenzen van Nieuwer-Amstel, zoa de hemeênte toen eêtn. In 1964 kreeg de hemeênte zen 'udihe naem Amstelveen.

## Bekende inweuners
* Jan van Zanen, politicus (burgemeêster)

## Lienks nae buten
* Gemeênte
* Plaatsengids
* AlleCijfers
Andiek

**Andiek** (Nederlands: *Andijk*) is 'n plekke in de hemeênte Medemblik (Noord-'Olland) mie 7.200 inweuners (2023).

Toet 2011 was 't 'n eige hemeênte.

De plekke lig in de rehio West-Friesland an 't Iesselmeer.

## Heschiedenisse
De naem Andiek kom simpelweg van an 'n diek, wir a een buurte lag die a bestierlijk oôrn bie 'n verzaemelienge durpen mie stadsrechen, Stede Broek. 't Durp was ok nog 'n stuutje onderdeêl van deze durpenstad. In 1667 wier der een kerkje ebouwd in Andiek. Zoas aoltied ewist, lig Andiek in 't hewest Wesflienge. Bie keizerlijk decreet wier 't op 21 oktober 1811 'n zelfstandihe hemeênte wat a op 1 jannewari 1812 inhoeng. In 1926-27 wier de zohenaemde *Proofpolder* aneleid, 'n polder van 40 hectaore bedoeld as model voe de nog an te lène Zuderzeê/Iesselmeerpolders.

## Lienks nae buten
* Plaatsengids
* AlleCijfers
Anna Paulowna

**Anna Paulowna** is 'n plekke in de hemeênte Ollands Kroôn (Noord-'Olland) mie 8.700 inweuners (2023).

Toet 2012 was 't 'n eige hemeênte.

Anna Paulowna is d' oôdplekke van Ollands Kroôn.

In de voormaelige hemeênte lihhen de durpen Wieriengerwaerd, Breezand, Kleine Sluus, Kreil, Nieuwesluus en Van Ewiecksluus. De voormaelige hemeênte is vurral hericht op landbouw.

## Heschiedenisse
De voormaelige hemeênte Anna Paulowna besti uut drie polders: den Anna Paulowna-polder, de Wieriengerwaerd en de Waerdpolder. Vroeher oôrn 't toet Fries klonisaosiehebied, mè in de loôp van de middeleêuwen raekn 't hebied onder waeter. De Wieriengerwaerd wier droôheleid in 1610, de Waerdpolder in 1834. D'n Anna Paulowna-polder, enoemd ni konihinne Anna Paulowna, 't wuuf van Wullem II der Nederlan'n, was klaer in 1846 en 't wier in 1870 zellefstandig. Toet 1990 waorn drie polders zellefstandihe hemeêntes, dinae wiern ze saemenevoegd toet Anna Paulowna.

## Lienks nae buten
* Plaatsengids
* AlleCijfers
Beemster

**Beemster** is 'n polder en voormaelihe hemeênte in Noord-'Olland mie 10.000 inweuners (2021). D' oôdplekke wier Min'nbeemster.

In 2022 wier de hemeênte Beemster an Purmerend toe'evoegd.

## Plekk'n in de voormaelige hemeênte
('t Cursieve is de Westfriese benaemieng.)

Durpen:
* Min'nbeemster (*Middenbiemster*) 
* Noôrdbeemster (*Noôrdbiemster*) 
* Westbeemster (*Westbiemster*) 
* Zuudoôstbeemster (*Sûdoôstbiemster*) 

Buurtschapp'n:
* 'Alfweg (*Hallefwei*) 
* Klaeterbuurte (*Kletterbuur*)

## Partnerstad
*  Studená

## Lienks nae buten
* Plaatsengids
* AlleCijfers
Bennebroek

**Bennebroek** is 'n plekke in de hemeênte Bloemendael (Noord-'Olland) mie 5.500 inweuners (2023).

Toet 2009 was 't 'n eige hemeênte.
 
De plekke lig op de hrens mie Zuud-'Olland. 't Durp Bennebroek is vurral bekend deur de speeltuun Linnaeushof, die a bekend is as de hroste speeltuun van Europa.

## Lienks nae buten
* Plaatsengids
* AlleCijfers
Montfort

**Montfort** (Limburgs: *Mofert*) is 'n plekke mee stadsrechten in Nederlands Limburg. D'r weune 3.100 mensen (2023) en 't leit in de gemeênte Roerdaelen.

Toet 1991 wast 'n eige gemeênte.

## Lienks nae buten
* Mofert.nl - de startpagina van Montfort
* Wiki over Montfort
* Plaatsengids
* AlleCijfers
Aelsmeer

**Aelsmeer** is 'n gemeênte en plekke in de provincie Noord-'Olland. De gemeênte ei 33.000 inweuners, de plekke 24.000.

## Heschiedenisse
Aelsmeer wor voe 't eêst enoemd in 1133 mie de naem 'Alsmar' in een oôrkonde hericht an den abdie van Riensburg. Indertied waeren der nog vee bossen en wier der vee turf ofestoken, zoda op een duur vee waeter ontstoeng en de mensen hiengen vissen. De hrond wier hebruukt voe onder are de teêlt van errebezems. In de 17e eêuw wiern ienkele meren droôhe eleid en wier de visserie minder en wier wee overeschaokeld op de tuunbouw, vurral den teêlt van errebezems.

Om de errebezems an de man te briengen, onstoengen eêste veiliengen behun de 20e eêuw. Toen a ondekt wier dan rozen 't hoed deen op de hrond in en rondom Aelsmeer, wier de veilieng a hauw hebruukt om blommen te verkoôpen. 

In de Twidde Waereldoôrlog wier Aelsmeer een nist van de nazi's vanwehe zen stratehische lihhieng bie Schip'ol en den NSB-burhemeêster Kolb. Vanaf 1942 waren der verschill'nde Joôden in Aelsmeer uut Amsterdam onderedoken.

In 1972 wiern de twi veiliengen van Aelsmeer efuseêrd tot 1 hroôte veilieng, de Vereênigde Blommeveiliengen Aelsmeer, die a dich bie Schip'ol lig. Deur deze hunstihe lihhieng qua infrastructuur ei de blommeveilieng een hoeie plekke veroverd op den Amerikaonsen en Japanse mart.

## Aelsmeer noe
Aelsmeer is bekend over den aele waereld vanwehe de blommenteêlt en de blommeveilieng, wat a de hroste blommeveilieng van den aele waereld is. De misten industrie is elehen an de Legmeerdiek, onder are worn der ok jachjes en verpakkiengsmateriaol eproduceerd. 

Te bezichtihen zien onder are de Historische Tuun Aelsmeer, een botaonische tuun over tuunbouw. Ok ka'j een rondvaert maek'n over de Westènder Plassen, wirin an vee eilandjes lihhen en vee an waetersport wor edaene. An deze Westènder Plassen lihhen ok vee kaoitjes en an de rand sti de waetertoôr'n van Aelsmeer. 

Eêst wier der ok aoltied een blommencorso ehouwen in Aelsmeer, mè deurda de belangriekste sponsor, de blommeveilieng, der mie opieuw op 1 september 2007, wier de traditie ofebroken.

## Plekk'n in de hemeênte
* Aelsmeer
* Kalslaehen
* Kudelstaert
* Oôstènde
* Vrouwentroest

## Aelsmeerdenaers
* Gerard Joling, presentator
* André van Duin, komiek en zanger
* Peter R. de Vries, misdaedverslaggever

## Lienks nae buten
* Gemeênte
* Plaatsengids
* AlleCijfers
Bergen (Noord-'Olland)

*Zie ok: [[Bergen]]*
----

**Bergen** is 'n gemeênte en plekke in de provincie Noord-'Olland. De gemeênte ei 30.000 inweuners, de plekke 13.000.

Bergen is in 2001 vergroôt mie de gemeênten Egmond en Schoorl.

De gemeênte is helehen an de Noôrdzeê en leef vurral van landbouw en toerisme.

## Ienkele plekk'n in de hemeênte
* Bergen an Zeê
* Camperduun
* Catriep
* Egmond an Zeê
* Schoorl

## Lienks nae buten
* Gemeênte
* Plaatsengids
* AlleCijfers
Beverwiek

**Beverwiek** is 'n gemeênte en stad in de provincie Noord-'Olland. De gemeênte ei 43.000 inweuners, de plekke 41.000.

Beverwiek is in 1936 vergroôt mie de gemeênte Wiek an Zeê en Duun.

Beverwiek ei ok 'n bescherm'eilihe, Agatha, deur wie a de stad ok 'n bedevaertsoort is.  

## Lienks nae buten
* Gemeênte
* Plaatsengids
* AlleCijfers
Blaricum

**Blaricum** is 'n gemeênte en plekke in de provincie Noord-'Olland mie 12.000 inweuners.

Blaricum lig tehen de hrens mie de provincie Utrecht an.

## Kenmerk'n
Blaricum is eên van de riekste hemeêntes van Nederland. Vroeher was 't 'n rustig brienkdurp, mè vanof 't behun van 'n twintigsen eêuwe kwam 't in trok bie rieke Amsterdammers en kunsenaers. 't Durp ei 'n verzurhiengsfunctie vanwehe den anwezigeid van 'n zieknuus.

## Lienks nae buten
* Gemeênte
* Plaatsengids
* AlleCijfers
Bloemendael

**Bloemendael / Bloemendaol** is 'n gemeênte en plekke in de provincie Noord-'Olland. De gemeênte ei 24.000 inweuners, de plekke 6.800.

Bloemendael is in 2009 vergroôt mie de gemeênte Bennebroek.

## Lienks nae buten
* Gemeênte
* Plaatsengids
* AlleCijfers
Bussum

**Bussum** is 'n plekke in de hemeênte Gooise Meren (Noord-'Olland) mie 34.000 inweuners (2023).

Toet 2016 was 't 'n eige hemeênte.

Bussum is d' oôdplekke van Gooise Meren.

## Bekende inweuners
* Nicolien van Vroonhoven, politicus

## Lienks nae buten
* Plaatsengids
* AlleCijfers
Castricum

**Castricum** is 'n gemeênte en plekke in de provincie Noord-'Olland. De gemeênte ei 36.000 inweuners, de plekke 23.000.

Castricum is in 2002 vergroôt mie de gemeênten Akersloôt en Limmen.

## Bekende inweuners
* Koos Schouwenaar, politicus (burgemeêster)

## Lienks nae buten
* Gemeênte
* Plaatsengids
* AlleCijfers
Hraft-De Riep

**Hraft-De Riep** (Nederlands: *Graft-De Rijp*) is 'n voormaelige gemeênte in Noord-'Olland. D'r weunde 6.500 mins'n (2014).

In 2015 wier de hemeênte Hraft-De Riep an Alkmaer toe'evoegd.

Hraft-De Riep lig voe 'n stik in de rehio Zaonstreek en deêls in de rehio Waeterland.

## Heschiedenisse
Rond 800 was 't hebied 'n veenhebied, mè deur onthinnieng en overstroômiengen ontstoengen drie meren: de Schermer, de Beemster en 't Starnmeer. De hemeênte Hraft-De Riep lag op 't Schermereiland iertussen, de beweuners leven van vis. Vanaf 1970 wiern de hemeênt'n Hraft en De Riep saemenevoegd.

## Durpen in de voormaelige hemeênte
* De Riep
* Hraft
* Mark'nbinn'n
* Noôrdènde
* Oôst-Hraftdiek
* Starnmeer
* West-Hraftdiek

## Inweuners
* De waeterbouwkundihen Jan Adriaonszeune Leeghwater kwam uut de Riep.

## Lienks nae buten
* Plaatsengids
* AlleCijfers
Haerlem

**Haerlem / Aerlem / 'Aerlem** is 'n gemeênte en stad in de provincie Noord-'Olland mie 169.000 inweuners.

Tis d'n oôdstad van de provincie Noord-'Olland.

Haerlem is in 1927 vergroôt mie de gemeênten Schoten en Spaerndam en 't noôrdelik deêl van de gemeênte Heemstede, en in 1963 mie 't hebied Schalkwiek mie de plekke Zuud-Schalkwiek van de gemeênte Haerlemmerliede en Spaernwoude.

## Lihhieng
Haerlem lig an de rivier de Spaerne en ei dan ok de bienaem de Spaernestad. De hemeênte hrens an de hemeênten Velsen, Bloemendaol, Heemstede en 't Haerlemmermeer.

De ahhlomeraotie van de stad Haerlem besli nie allaen de hemeênte van Haerlem zelf, mè ok stikken van de hemeênten Bloemendaol (Bennebroek), Heemstede, Zandvoôrt, Haerlemmermeer, Hillehom en Velsen. De hemeênte Hillehom lig zelfs in de provincie Zuud-'Olland.

## Bekende bouwwerk'n
* Amsterdamse Poôrte
* Hroôte Mart
* Koepelhevangenisse
* Waehe van Haarlem
* De Treurnde Vrouwe

## Bekende inweuners
* Godfried Bomans, schriever en journalist
* Wybren van Haga, politicus (raedslid)
* Femke Halsema, politicus
* Renske Leijten, politicus
* Harry Mulisch, schriever
* Bram Peper, socioloog en politicus
* Jan Steen, schilder
* Judith Uitermark, rechter en politicus (raedslid)

## Lienks nae buten
* Gemeênte
* Plaatsengids
* AlleCijfers
Haerlemmerliede en Spaernwoude

**Haerlemmerliede en Spaernwoude** (Nederlands: *Haarlemmerliede en Spaarnwoude*) is 'n voormaelige hemeênte in de provincie Noord-'Olland mie 5.900 inweuners (2018).
 
't Lig as voormaelige plattelanshemeênte tehen de Randstad an. In 't hebied lig ok 't recreaotiehebied Spaernwoude wiran vee mensen komm'n zwemm'n, vissen en derhelijke.

Op 1 jannewari 2019 ging Haerlemmerliede en Spaernwoude op in de hemeênte Haerlemmermeer.

## Heschiedenisse
De hemeênte Haerlemmerliede en Spaernwoude ontstoeng op 8 september 1857 toen an de hemeênten Haerlemmerliede en Spaernwoude saemenevoegd wiern. Eihelijk zou de nieuwe hemeênte Haerlemmerliede eheêten motten ène, mè onder protest wier 't et den uudihe naem vanwehe de rechen van Spaernwoude as oussen van de twi durpen.

Op 27 september 1863 hoeng der een stik van de hemeênte Haerlemmerliede en Spaernwoude of, omdan de stikken Houtriek en Polaonen en Zuudschalkwiek overhiengen ni de hemeênte Haerlem. In 1874 kwam der echter nae inpolderienge de 'Outrakpolder bie.

Op 1 meie 1927 hoengen echter de hemeênten Schoten en Spaerndam ok op in de hemeênte Haerlem, wironder de Veêrpolder, de Zuderpolder, de Romeul'npolder en de Waederpolder. Op 1 oktober 1963 wier de rest (Schalkwiek), wironder 't durpje Zuud-Schalkwiek, overedrohen an de hemeênte Haerlem.

Ok wier in 1963 en 1970 een deêl van den 'Outrakpolder overedrohen an de hemeênte Amsterdam, wat a nie ni de zin was van vee inweuners.

## Durpen in de voormaelige hemeênte
* 'Alfwig
* Haerlemmerliede
* Penniengsveêr
* Spaerndam-Oôst
* Spaernwoude

## Lienks nae buten
* Plaatsengids
* AlleCijfers
Drechterland

**Drechterland** is 'n gemeênte in de provincie Noord-'Olland mie 20.000 inweuners.

Drechterland is in 1979 ontstô uut 'n saemenvoegieng van de gemeênten 'Oôgkarspel en Westwoud en de plekke Oôsterblokker. In 2006 is de gemeênte vergroôt mie de gemeênte Venhuuzen.

't Gemeêntehuus stoôt in 'Oôgkarspel.

## Lienks nae buten
* Gemeênte
* Plaatsengids
* AlleCijfers
Heemstede

**Heemstede** is 'n gemeênte en plekke in de provincie Noord-'Olland mie 28.000 inweuners.

't Noôrdelik deêl van de gemeênte is in 1927 overgegaen nae de gemeênte Haerlem.

## Bekende inweuners
* Thierry Baudet, schriever en politicus
* Jaap Smit, predikant en politicus

## Lienks nae buten
* Gemeênte
* Plaatsengids
* AlleCijfers
Harenkarspel

**Harenkarspel** (Westfries: *Harenkarspel*) is 'n voormaelige hemeênte in de Nederlanse provincie Noord-'Olland, in de rehio West-Friesland, mie 16.000 inweuners (2012).

In 1990 wiern de hemeêntes Sint Maerten en Warmenuuzen an Harenkarspel toe'evoegd, wideur a de hemeênte zen 'udihe hebied kreeg.

In 2013 wier de hemeênte Harenkarspel an Schaegen toe'evoegd.

## Ienkele plekk'n in de voormaelige hemeênte
* Dirkshorn
* Hroenveld
* Eênihenburg
* Kalverdiek
* Krabbendam
* Stroet

## Lienks nae buten
* Plaatsengids
* AlleCijfers
Heiloo

**Heiloo** is 'n hemeênte en plekke in de provincie Noord-'Olland mie 24.000 inweuners.

Heiloo is 'n zusterhemeênte van Świętochłowice in Poôl'n.

## Bedevaert
De naem Heiloo kom van 'Eilig Loo, wat a heilig bos beteêken. Eind de middeleêuwen was Heiloo 'n bedevaertsoord, omda Willibrord der 'n wonder edaen a. Volhens overleveriengen wier deur 'n boereknecht tot twi keer toe 'n Meriabeêldje evon'n op dezelfde plekke, winae a 'n rieke koopman uut Alkmaar dirover droôm'n en in 1409 'n kapelletje liet bouw'n. Dezen wier in 1573 mie de hrond helieke emikt.

In 1905 wier dit kapelletje wee ondekt en kwamm'n der wee bedevaerthangers. In 1913 wier as vervangienge de bedevaertskerke Onze Lieve Vrouwe ter Noôd 'ebouwd.

## Plekk'n in de hemeênte
* Boll'ndurp
* Heiloo
* Kaondurp
* Kapelle
* Oôsterzie

## Bekende inweuners
* Nico Schoof, amtenaer en politicus (burhemeêster)

## Lienks nae buten
* Gemeênte
* Plaatsengids
* AlleCijfers
Hilversum

**Hilversum** is 'n hemeênte en stad in de provincie Noord-'Olland mie 93.000 inweuners.

In Hilversum zit ok ut Nederlandse Beeldinstituut, da  wil zêhhe at er jil vee televisie prohamma's oare ophenomen en oare uuthezonden in un hrôôt hebouw.

In Hilversum weune vee rieke mensen mee hrôôte villa's .

## Bekende inweuners
* Hans van den Broek, politicus
* Arno Scheepers, politicus (wetouwer)
* Nico Schoof, amtenaer en politicus
* Joop den Uyl, politicus (premier)
* Nicolien van Vroonhoven, politicus (wetouwer)

## Lienks nae buten
* Gemeênte
* Plaatsengids
* AlleCijfers
Heerhugowaerd

**Heerhugowaerd** (Nederlands: *Heerhugowaard*, Westfries: *Heregeweerd*) is 'n polder en stad in de hemeênte Diek en Waerd (provincie Noord-'Olland) mie 60.000 inweuners (2023).

Toet 2022 was 't 'n eige hemeênte.

## Lienks nae buten
* Plaatsengids
* AlleCijfers
Langediek

**Langediek** (Nederlands: *Langedijk*, Westfries: *Langedoik*) is 'n voormaelihe hemeênte in Noord-'Olland mie 28.000 inweuners (2021).

Langediek was in 1941 ontstô uut 'n saemenvoegieng van de hemeênten Broek op Langediek, Noord-Scharwoude, Oudkarspel en Zuud-Scharwoude en was in 1990 vergroôt mie de hemeênte Sint Pancras. 't Hemeêntehuus stond in Zuud-Scharwoude.

Langediek is in 2022 opgegaen in de nieuwe hemeênte Diek en Waerd.

## Lienks nae buten
* Plaatsengids
* AlleCijfers
Medemblik

**Medemblik** is 'n gemeênte en stad in de provincie Noord-'Olland. De gemeênte ei 46.000 inweuners, de stad 8.700.

Medemblik is in 2007 vergroôt mie de gemeênten Wognum en Noorder-Koggenland en in 2011 mie de gemeênten Andiek en Wervers'oof.

## Lienks nae buten
* Gemeênte
* Plaatsengids
* AlleCijfers
Muiden

**Muiden** is 'n stadje in de hemeênte Gooise Meren (Noord-'Olland) mie 5.100 inweuners (2023).

Toet 2016 was 't 'n eige hemeênte.

## Lienks nae buten
* Plaatsengids
* AlleCijfers
Niedorp

**Nierop** (Westfries: *Nierup*) is 'n voormaelige hemeênte in Noord-'Olland. D'r weunde 12.000 mensen in 2011. In 2012 is de hemeênte op'egaen in de nieuwe hemeênte 'Ollands Kroôn. 

## Plekken binnen de voormaelige hemeênte

## Lienks nae buten
* Plaatsengids
* AlleCijfers
Landsmeer

**Landsmeer** is 'n gemeênte en plekke in de provincie Noord-'Olland. De gemeênte ei 12.000 inweuners, de plekke 10.000.

Landsmeer is in 1991 vergroôt mie de plekken Den Ilp en Purmerland. De plekke Waetergang is toe overgegaen nae de nieuwe gemeênte Waeterland.

## Lienks nae buten
* Gemeênte
* Plaatsengids
* AlleCijfers
Opmeer

**Opmeer** is 'n gemeênte en plekke in de provincie Noord-'Olland. De gemeente ei 12.000 inweuners, de plekke 2.200.

Opmeer is in 1959 vergroôt mie de gemeênte Spanbroek en in 1979 mie de gemeênte Oôgwoud.

## Lienks nae buten
* Gemeênte
* Plaatsengids
* AlleCijfers
Spanbroek

**Spanbroek** is 'n plekke in de hemeênte Opmeer (Noord-'Olland) mie 4.700 inweuners (2023).

Toet 1959 was 't 'n eige hemeênte.

## Lienks nae buten
* Plaatsengids
* AlleCijfers
Ouwer-Amstel

**Ouder-Amstel** is 'n gemeênte in de provincie Noord-'Olland mie 14.000 inweuners.

## Lienks nae buten
* Gemeênte
* Plaatsengids
* AlleCijfers
Purmerend

**Purmerend** is 'n hemeênte en stad in de provincie Noord-'Olland. De hemeênte ei 94.000 inweuners, de stad 83.000.

In 2022 wier de hemeênte Beemster an Purmerend toe'evoegd.

## Bekende inweuners
* Fleur Agema, politicus
* Laura Bromet, politicus
* Mona Keijzer, politicus (wetouwer)
* Jan van Zanen, politicus

## Lienks nae buten
* Gemeênte
* Plaatsengids
* AlleCijfers
Schermer

**Schermer** is 'n polder en voormaelige gemeênte in Noord-'Olland. D'r weunde 5.500 mins'n (2014).

In 2015 wier de hemeênte Schermer an Alkmaer toe'evoegd.

## Lienks nae buten
* Plaatsengids
* AlleCijfers
Waeterland

**Waeterland** is 'n hemeênte in de provincie Noord-'Olland mie 18.000 inweuners.

Waeterland is in 1991 ontstô uut 'n saemenvoegieng van de hemeênten Broek in Waeterland, Katwoude, Marken en Monnickendam, en deêls de hemeênten Ilpendam en Landsmeer.

't Hemeêntehuus stoôt in Monnickendam.

## Bekende inweuners
* Laura Bromet, politicus (wetouwer)
* Mona Keijzer, politicus (wetouwer)

## Lienks nae buten
* Gemeênte
* Plaatsengids
* AlleCijfers
Schaegen

**SChaegen** is 'n gemeênte en stad in de provincie Noord-'Olland. De gemeênte ei 47.000 inweuners, de stad 19.000.

Schaegen is in 2013 vergroôt mie de gemeênten Harenkarspel en Zijpe.

## Lienks nae buten
* Gemeênte
* Plaatsengids
* AlleCijfers
Weêsp

**Weêsp** (Nederlands: *Weesp*) is 'n stadje en 'n voormaelige hemeênte in Noord-'Olland. D'r weune 24.000 mensen (2024). 

Op 24 maerte 2022 ging Weêsp op in de hemeênte Amsterdam.

Weêsp leit in de Vechtstreek.

## Bekende inweuners
* Wendy van Dijk, presentatrice en actrice
* Reinette Klever, politicus

## Lienks nae buten
* Plaatsengids
* AlleCijfers
Wervers'oof

**Wervers'oof** (Nederlands: *Wervershoof*, Westfries: *Wûrversouf / Wûrsouf / Souf*) is 'n plekke in de hemeênte Medemblik (Noord-'Olland) mie 8.100 inweuners (2023).

Toet 2011 was 't 'n eige hemeênte.

De plekke lig in de rehio West-Friesland an 't Iesselmeer.

## Heschiedenisse
Wir a de naem Wervers'oof vandaene kom, is nie zeker. Sommihe zèn da de naem is ofeleid van Werenfridus, een volhelieng van Willibrord en preker. Dezen weun'n rond 700 in 't udihe Wervers'oof. Der zien noe ok nog een kerke en een parohie ni Werenfridus enoemd. Wervers'oof wor as eêssen enoemd as banne Werfaertshof in 1288. 

Wervers'oof was mè een klein durpje van onheveêr drie'onderd inweuners, mè naeda 't in 1817 een zelfstandihe hemeênte wier, steeg 't antal en in 1868 waern 't er a bieni achtonderd. Laeter wier de hemeênte verhroôt mie de banne Oôg-Zwaegdiek en Laeg-Zwaegdiek. Nae de Twidde Waereldoôrlog hroei'n Wervers'oof ard en steeg 't inweunersantal ni 5000 man.

## Aore plekk'n neffen Wervers'oof
* Onderdiek
* Zwaegdiek-Oôst

## Wervers'oofders
* Jacobus Grent, roôms bisschop
* Theo Koomen, sportverslaghever
* Yvonne Spigt, schaetser

## Lienks nae buten
* Plaatsengids
* AlleCijfers
Wieringen

**Wieringen** is 'n voormaelige hemeênte in Noord-'Olland. D'r weunde 8.600 mensen in 2011. In 2012 is de hemeênte op'egaen in de nieuwe hemeênte 'Ollands Kroôn. Belangriekste plekken bin D'n Oever en Hypolitushoef.

Wieringen is 'n voormaelig eiland en is sins de jaeren '20 mee de vaste wal verbonde.

## Lienks nae buten
* Plaatsengids
* AlleCijfers
Edam-Volendam

**Edam-Volendam** is een gemeênte in den provincie Noord-'Olland mie 37.000 inweuners.

Toet 1975 was den naem Edam. Edam-Volendam is in 2016 vergroôt mie den gemeênte Zeêvang.

't Gemeêntehuus stoôt in Volendam.

## Lienks nae buten
* Gemeênte
* Plaatsengids
* AlleCijfers
Zeêvang

**Zeêvang** (Nederlands: *Zeevang*) is een voormaelige hemeênte in Noord-'Olland. D'r weunden 6.300 mins'n (2015).

In 2016 ging Zeêvang op in den hemeênte Edam-Volendam.

## Lienks nae buten
* Plaatsengids
* AlleCijfers
Zijpe (Noord-'Olland)

**Zijpe** is 'n polder en voormaelige gemeênte in Noord-'Olland. De gemeênte is 'enoemd nae 'n ouwe zeêarm die laeter ingepolderd wier. D'r weunde 12.000 mins'n (2012).

In 2013 wier de hemeênte Zijpe an Schaegen toe'evoegd.

## Lienks nae buten
* Plaatsengids
* AlleCijfers
Kraenveugelachtegen

## Kraenveugelachtigen
Oewè kraenveugels sterk op reihers lieken, zien ze hin nauwe verwant'n. Kraenveugels be'oorn tot de orde Gruiformes ofwè de kraenveugelachtigen, wironder an ok de echte rallen, ralachtihen zoas de trappen en verwant'n be'oorn. Der zien nog zô'n 15 levende soôrten kraenveugels, die an de femielje Gruidae vurmen. Deze femielje wor wee onderverdeêld in de onderfemielje Balearicinae of kroônkraenveugels, die a besti uut twi soôrten die an allin in Afrika voorkomm'n, en de onderfemielje Gruinae ofwè de echte kraenveugels, die an op alle continenten leven. Rallen zien kleine gedrong'n waeterveugels. 

## Indeêlieng
De orde Gruiformes wor verdeêld in verschill'nde onderorden en femieljes. Ier èj een overzichtje van de noh levende soôrten:

* Onderorde Cariamae
** **Femielje** Cariamidae (Seriema's)
* Onderorde Grues
** Superfemielje Gruoidea
*** **Femielje** Psophiidae (Trompetveugels)
*** **Femielje** Aramidae (Koerlans)
*** **Femielje** Gruidae (Kraenveugels)
** Superfemielje Ralloidea
*** **Femielje** Heliornithidae (Fuutkoeten)
*** **Femielje** Rallidae (Rallen, porseleinhoenen, waterhoenen en koeten)
* Onderorde Otidides
** **Femielje** Otididae (Trappen)
* Onderorde Mesitornites
** **Femielje** Mesitornithidae (Steltrallen)
* Onderorde Turnices
** **Femielje** Turnicidae (Vechtkwartels)
** **Femielje** Pedionomidae (Trapvechtkwartels)
* Onderorde Eurypygae
** Superfemielje Eurypygoidea
*** **Femielje** Eurypygidae (Zonnerallen)
** Superfemielje Rhynochetoidea
*** **Femielje** Rhynochetidae (Kagoes)
Rhynochetidae

## De femielje Rhynochetidae
De femielje Rhynochetidae mik onderdeêl uut van de orde van de Gruiformes of kraenveugelachtigen. De femielje besti tehenwoôrdig nog mè uut 1 soôrt, de kagoe (Rhynochetos jubatus), oewè der vroeher nog een soôrt bestoeng, de Rhynochetos orarius. De femielje Rhynochetidae is nie zo nauwe verwant mie de kraenveugelachtigen, oewè ze der toch in inedeêld zien. De femielje is verondersteld banden te ène mie de reihers. 

## De kagoe
De kagoe kom ienkel voe in de bossen op Nieuw-Caledonië. De kagoe is een bedreihde veugelsoôrt omda'en as hronddier anevallen wor deur ratten, verkens en katten. De kagoe is een withrieze veugelsoôrt mie een kuuve die a ten op kan zett'n in heval van bedreihieng. De kagoe è een vrie plomp lief en zwakke vleuhels. De kagoe is een vrie onheweune veugel omdat 'n best wè opval deur zen kleure in de omhevieng. Dideur is de kagoe een hrondbeweuner. De kagoe jaeg vaak nie actief op een prooi,mè sti op een poôt te zoeken ni insecten. De kagoe graef mie zen snaevel de insecten uut. Divoe ei de kagoe uudflapjes zoda ter hin vuul in de snaevel kom. De kagoe bouw zen nest op de grond van twiegjes en lei dirin een ei. De kagoe wor oengeveer 55 cm en 900 gram. De kagoe is ezeid as 'endangered' volhens de CITES, en heniet de volle beschermieng op Nieuw-Caledonië. Vroeher wier ok op de kagoe ejaegd voe in de pot. De kagoes plantt'n der eihen op dit moment voe in onder andere de Nouméa Zoo en ut Parc Territorial de la Rivière Bleue. Kagoes zien wè belangriek voe Nieuw-Caledonië, omda'n ze soms staen as nasjonal symboôl. De taxonomische positie van de kagoes is vrij onduud'lijk. Ze zien noe eplekt in de Gruiformes, mè sommihe zèn dan ze een afzonderlijke lijn vurmen mie de zunneral.
Hemichordata

De stam **Hemichordata** be'oor toet de claode van de nieuwmondigen, de Deuterostomata of Deuterostomia. De beêsten van de stam Hemichordata leven allemille in zeê. Van de beêsten uut de stam Hemichordata is nie zo vee bekend. Dr bestaen oengeveer 65 soôrten eikelwurmen. Van de Planctosphaeroidea zien allin de larven bekend.De stam Hemichordata is warschijnlijk nauw verwant mie de stam Chordata. Toet de Hemichordata be'oorn drie klassen, wivan at er 1 uutesturven is, namelijk:

* Enteropneusta (Eikelwurmen)
* Pterobranchia (Graptolieten) uutesturven
* Planctosphaeroidea

Van de leste klasse zien allin de larven bekend. De DNA-structuur van de Hemichordata is warschijnlijk helieke an die van de chorda uut de klasse Chordata. 
De femieljeleden van de Hemichordata bestin allemille uut 3 deêln. As eêste der lief dat a varieer van 2,5 cm tot 2,5 m, een kraeg en as lessen een slurf an de kopkant, de proboscis. De eikelwurmen leven in U-vurmihe buuzen in zeêbodems bie vee zand en modder.
Zaenstad

**Zaenstad / Zaonstad** is 'n hemeênte in de provincie Noord-'Olland mie 160.000 inweuners.

Zaenstad is in 1974 ontstô uut 'n saemenvoehieng van de hemeênten Assendelft, Koôg an de Zaen, Krommenie, Westzaen, Wormerveêr, Zaendam en Zaendiek.

't Hemeêntehuus stoôt in Zaendam.

## Lienks nae buten
* Gemeênte
* Plaatsengids
* AlleCijfers
Zandvoôrt

**Zandvoôrt** is 'n gemeênte en plekke in de provincie Noord-'Olland. De gemeênte ei 18.000 inweuners, de plekke 17.000.

Ok 't durp Bentveld 'oôrt bie de hemeênte Zandvoôrt.

## Lienks nae buten
* Gemeênte
* Plaatsengids
* AlleCijfers
Stellendam

**Stellendam** is een plekke op Goereê-Overflakkeê. Stellendam is 't jongste durp op Goereê-Overflakkeê. De grond waerop Stellendam leit is pas in de achttiende eêuwe droôg evalle.
In 1782 is hier 't eerste huus ebouwd deur ambachsheer meêster Iman Cau. Deerdeur hiet 'd durp gin oud centrum, zoas de meêste aore durpen op 't eiland. 't durp is harde 'etroffe deur de waetersnoȏdramp van 1953. Tegenwoordig heit Stellendam een groôte vissershaevene. 

D'r weune noe om in naebie de 3.590 inweuners (2023). De bienaem voor Stellendammers is gornaetsnokkers.

Tot an 1966 was Stellendam een eige gemeênte al hae het wel altied dezelfde burregemeêster as Goereê. Het bleef mar kleine tot an de ramp, deernae is het flienk uutebreid in de jaeren '50, '60 en '70. Deze buurten hae veel huurweuningen die noe wat verouwerd binne, vandeer dat het durp noe hier en deer wat verpauperd d'ruut ziet. De weuningbouwvereêniging knapt hier en deer al wat straeten op. Sinds een jaer of tien bin d'r gin nieuwe straeten meer bie gekomme, al bin d'r wel wat losse nieuwbouwprejecten geweest zoas Deltion, Spectrum en de Meulekae.

## Bekende inweuners
* Ab Klink, socioloôg, politicus en bestierder
* Cornelis Visser, boer en politicus
* Poulus Voogd, boer en politicus (raedslid)

## Zie ok
* Boômkorvisserie
* Haeriengvlietdam

## Lienks nae buten
* Plaatsengids
* AlleCijfers


luchtfoto_stellendam.jpg|Lochtfoto van Stellendam
Stellendam windmolen Korenlust vanaf het zuiden.jpg|Meule Korenlust
Stellendam_A.jpg|Deltawerken in aug 1959
Herken

**Herken** (Nederlands: *Herkingen*) is een plekke in de hemeênte Goereê-Overflakkeê, in de Nederlanse provincie Zuud-'Olland. In 2023 bedroog ´t antal inweuners 1.295. Tussen 1817 en 1966 was Herken een aparte hemeênte, mè iernae wier ´t et saemenevoegd mie de hemeênte Dirksland.

´t Durpje ei een vekansiepark en een jachtaeven, wir aon in de zeumer over ´t alhemeên vee Duutse toerissen zien te vin´n. Der is ok een plaetselijke voetbalvereênihe, VVH´55.

Vadder zien der in ´t durp een uut 1842 dateernde meule, de Hervormde Kerke uut 1788 en de Visbanke uut 1754 te vin´n.

Dichbielihhende plekken zien Dirksland en Melessant.

## Lienks nae buten
* Plaatsengids
* AlleCijfers
* De hemeênte Herken in 1868
Melessant

**Melessant** (Flakkees: *Melessangt*, Nederlands: *Melissant*) is 'n plekke op Goeree-Overflakkêê in de gelieknaemige hemeênte in de provincie Zuud-'Olland. In 2023 a 't durp 2.190 inweuners. Inweuners van Melessant worre ok we *geiten* genoemd. De bienaem van 't durp is dan ok 't Geitedurp.

## Heschiedenisse
Melessant is onstaene nae den Elisabethsvloed in 1421 toen an ze de kwelders roend Dirksland hoengen bediek'n. Warschijnlijk eêtn eên van de bediekers bie 't 'udihe durp Melessant Melis en verwies *sant* ni 't zand.

Toet 1966 was Melessant een eihen hemeênte, weeran verscheie polders be'oôrn. De hemeênte bestoeng oôrsproenkelijk eihlijk uut drie hemeênt'n: Roxenisse, Onwaerd en Melessant. Tiedens de Franse bezettieng, tussen 1810 en 1814, wiern deze drie hemeênt'n echter bie Dirksland evoegd. Op 13 juli 1857 wiere Roxenisse, Onwaerd en Melessant saemenevoegd en krehen ze de naem Melessant.

## Bekende inweuners
* Henk van Rossum, amtenaer en politicus

## Zie ok
* Durpskerreke (Melessant)
* Dirksland
* Herken

## Lienks nae buten
* Plaatsengids
* AlleCijfers
Futen

De orde van de **futen** (*Podicipediformes*) besti mè uut 1 femielje, die van de *Podicipedidae*. Futen zien waeterveugels die an leven in meer'n en plassen. Op 't land zien ze vrie onandig, omda'n de poôten zich an den achterkant van 't lichaem bevin'n. Deze poôten worn hebruukt om te stuur'n bie 't zwemmen. Futen duken vaok om an der eetn te komm'n. 

## Kenmerken
Futen èn verheleken mie are veugels een lange nikke en een vrie korte stèrt. Ze èn helobde pôten en bouwen een nist van planten, dat a mistal drief. Futen eetn vernaemelijk vis en are waeterbeêstjes. In de winter wissel'n ze van veer'nkleêd en worn ze mistal vrie sober ekleurd in plekke van contrastrieke. Ut baltshedrag van futen bevat vaok prachtihe dansen, wibie sommihe soôrten, zoas de fuut (*Podiceps cristatus*), mekaor waeterplant'n anbied'n. De jongen worn deur de ouwers op de rik vervoerd, toe'edekt deur de vleuhels. Ok bie't duuken bluuven de jongen op de rik zitt'n.

## Futen in Nederland
Der zien zes soôrten futen die an ooit in Nederland zien waerenomen, wivan an der vuuve alhemeên zien. De dikbekfuut iervan is mè twi kêer in Nederland waerenomen, deze soôrt kom nurmaâl hesproken ok allin mè in Amerika voe. Dit zien de zes futen:
* Fuut (Podiceps cristatus)
* Roôdalsfuut (Podiceps grisegena)
* Heoôrde fuut (Podiceps nigricollis)
* Kuufduuker (Podiceps auritus)
* Dodaars (Tachybaptus ruficollis)
* Dikbekfuut (Podilymbus podiceps)

## Indeêlieng
* Orde **Podicipediformes**
* Femielje **Podicipedidae**
* Heslacht *Aechmophorus*
** Clarks fuut (Aechmophorus clarki)
** Zwaenenalsfuut (Aechmophorus occidentalis)
* Heslacht *Podiceps*
** Kuufduuker (Podiceps auritus)
** Fuut (Podiceps cristatus)
** Patahonische fuut (Podiceps gallardoi)
** Roôdalsfuut (Podiceps grisegena)
** Hroôte fuut (Podiceps major)
** Heoôrde fuut (Podiceps nigricollis)
** Zilverfuut (Podiceps occipitalis)
** Punafuut (Podiceps taczanowskii)
* Heslacht *Podilymbus*
** Atitlánfuut (Podilymbus gigas)
** Dikbekfuut (Podilymbus podiceps)
* Heslacht *Poliocephalus*
** Hrieskopfuut (Poliocephalus poliocephalus)
** Nieuw-Zêelandfuut (Poliocephalus rufopectus)
* Heslacht *Rollandia*
** Titicaca-fuut (Rollandia microptera)
** Witwangfuut (Rollandia rollandia)
* Heslacht *Tachybaptus*
** Dwergfuut (Tachybaptus dominicus)
** Austrâlische dodaars (Tachybaptus novaehollandiae)
** Pelzelns dodaars (Tachybaptus pelzelnii)
** Dodaars (Tachybaptus ruficollis)
** Madahaskardodaars (Tachybaptus rufolavatus)

## Uutesturven
Van de Andesfuut (*Podiceps andinus*), een veugel die a leven in 't Tota-meer (Spaâns: Laguna de Tota) op 3000 m oôgte in de oôstelijke Andes van Colombia, wor anenomen da ten is uutesturven. Van de Atitlánfuut, die a leef in 't Atitlánmeer in Guatemala, wor ok anenomen dat 'n is uutesturven. De Atitlánfuut is sins 1990 nie mi wèrenomen.
Pelekaonachtegen

De orde van de **Pelecaniformes** (pelekaonachtegen of roeipoôtihen) is een orde van middelhroôte en hroôte zeêveugels, die an over eel de waereld voekomm'n. De miste soôrten èn een kael keelpatroôn en zwemvliezen an der poôten. De miste leven van vis, ienktvissen en are zeêbeêsten. Der zien oengeveêr 50-60 soôrten, 't ligt er an welke femieljes a'j in de orde van de pelekaonachtigen plek. 

## Indeêlieng
De femielje van de pelekaonachtigen wor inedeêld in zes nog levende femieljes en in vier uutesturven femieljes. Dit zien de huudihe femieljes:
* Slangenalsveugels (*Anhingidae*) 
* Frehatveugels (*Fregatidae*) 
* Keerkriengveugels (*Phaethontidae*) 
* Aolscholvers (*Phalacrocoracidae*) 
* Pelekaonen (*Pelecanidae*) 
* Hent'n (*Sulidae*) 

Uutesturven femieljes:
* Pelagornithidae
* Protoplotidae
* Plotopteridae
* Prophaethontidae
Spechtachtegen

De orde van de **spechtachtegen** (*Piciformes*) besti uut 6 femieljes, wivan a de bekendste die van de *Picidae*, ofwè de echte spechen is. Der zien oengeveer 70 heslachten en iets meêr dan 400 soôrten. Bieni aole spechtachtegen zien insecteneters, mè honiengspeurders eetn bieënwas en toekans eetn vrucht'n. Bieni aole spechtachtegen èn zygodactylische poôten, behalve de twi drieteênspechen uut Noord-Amerika. Zygodactylische poôten wil zène dan de twi middelste teên'n ni voor'n staene en de twi buutenste teên'n ni achter. 

## Indeêlieng
De indeêlieng van de orde Piciformes is as volgt:
* Bucconidae (Baerdkoekoeken)
* Capitonidae (Baerdveugels)
* Galbulidae (Hlansveugels)
* Indicatoridae (Honiengspeurders)
* Ramphastidae (Toekans)
* Picidae (Spechen)
Dineffen is der nog de prehistorische femielje Zygodactylidae uut 't vroehe Eoceen, een uutesturven femielje, die a ok vaâk wor inedeêld in de orde Piciformes.
Geschiedenisse

Ut woôrd **geschiedenisse** is de bestudeêrieng van ut verlee'n. Een synoniem van 't woôrd geschiedenisse is historie. Geschiedenisse is een breêd terrein 't a buvobbeld kan haene over de geschiedenisse van de mènsen of van de aerde. De geschiedenisse wor ebaseerd op archeologie en are bronnen as boek'n en interviews. De tied toen a'n ze nog nie konn'n schrieven sti bekend as de prehistorie. Mènsen kunn'n der eihen bezig ouen bie geschiedenisse as verriekieng van de heêst en om te leêr'n oe a'n de mènsen toen leefden.

## Relasiehebieden
* Archeolohie
* Ginialohie
* Historiohrafie
* Mytholohie
* Paliontolohie

## Indeêlieng
De geschiedenisse is in te deêl'n in verschill'nde perioden. Der zien verschill'nde opties meugelijk qua indeêlieng. We stell'n deze indeêlieng:
* 1 Prehistorie -3500 v.Chr.
* 2 Oud'eid 3500 v.Chr.-500 n.Chr.
* 3 Middeleêuwen 500-1450
* 4 Nieuwe tied 1450-1750
* 5 Nieuwste tied 1750-1945
* 6 Eihen tied 1945-noe

## Elk land verschill'nd
De geschiedenisse is per land verschill'nd. Je kan wè verheliekbère geschiedenissen ène, mè toch is de geschiedenisse aoltied ars.

## Zie ok
* Geschiedenisse van Zeêland
Wikipedia

**Wikipedia** is 'n online encyclopedie zonder winsoôgmerke, dat-a wil zegge dat d'r hin held mie verdiênt wor. Wikipedia zen doel is 't maekn van 'n encyclopedie in iedre taele. Neffen encyclopedische artikels beschik Wikipedia ok over infermasie over zaok'n die an in 't nieuws zien en derhelijke. Iedreên is vrie om de infermasie te bewerk'n.

## Heschiedenis
Den eêssen Wikipedia is behonn'n op 15 jannewori 2001, en wè in 't Iengels. Dees Wikipedia is ok de hrôôtste, mie mier as 7,122 meljoen artikels op 15 jannewori 2026. Den eêssen aorstaelihe Wikipedia, de Fransen, kwam op 23 maerte 2001. Op 19 juni 2001 behon de Nederlandstaelihe versie. Sins 1 oktober 2006 is ok de Zeêuwse versie van Wikipedia online (Zeêuwstaelihe Wikipedia), in september 2012 weare d'r al meer dan 3.300 artikels, op 15 jannewori 2026 7.144 artikels en noe  artikels.

## Kenmerk'n
De drie krakterestieke kenmerk'n van Wikipedia op 't World Wide Web zien:
* 't Worn van 'n encyclopedie is 't doel
* 't Is 'n wiki die a deur iedereên verandert kan worn (mee uutzonderieng van heblokkeêrde hebrukers en beschermde pahina's)
* Den in'oud is vrie en mek hebruuk van de copyleft GNU Free Documentation License.

## Zie ok
*  (Iengels)
Eiberachtegen

De **eiberachtegen** (*Ciconiiformes*) zien een orde van de veugels die an over bieni ael de waereld voekomm'n. De standpunt'n over de indeêlienge van de orde *Ciconiiformes* zien verdeêld. Op hrond van DNA-onderzoek zien der wee nieuwe soôrten in inedeêld die an der tradisjoneêl nie in tuusoôr'n. Ciconiiformes stamm'n uut 't laete Eoceen. Tradisjoneêl zien 't et hrôte waadveugels bie lange poôten en lange snaevels. 

## Indeêlieng
De volhende femieljes worn tot de orde Ciconiiformes erekend:
* Ardeidae (Reihers en roerdompen)
* Balaenicipitidae (Schoenbekooievèr)
* Ciconiidae (Ooievèrs)
* Cochlearidae (Schuutbekreiher)
* Scopidae (Aemerkop)
* Threskiornithidae (Ibissen en lepelaers)
Ok worn ierin wè de flamiengo's ezet, mè deze worn vaâk ok beschouwt as een aparte orde.
Nieuwkaekveugels

## Neognathae
't Woôrd 'Neognathae' is op te deêln in twi Griekse woôrden, naemelijk 'neos'(nieuw) en 'gnathos'(kaek). De naem Neognathae verwies ni de structuur van de kaek, die a ofwè oud (palaeos), zie de Paleognathae, of nieuw (neos) is. De veugels van de Neognathae èn ok een bostbeên mie een kiel, terwijl an de veugels van de Paleognathae een bostbeên zonder kiel ène. Ut verschil tussen de structuren van de kaek zit 'm in ut zohenaemde 'Palatinum Pterygoid Complex'. Dit is een complex van bott'n in de schedel die an der bij veugels van de Paleognathae eel ars uut ziene dan bie veugels van de Neognathae. Bie de veugels van de Neognathae zurhen deze bott'n voe de bewehieng van de bovensnaevel. Dit eêt craniale kinese. Bie de Paleognathae is in ut Palatinum Pterygoid Complex echter hin sprake van craniale kinese.

## Indeêlieng
De superorde Neognathae wor onderverdeêld in Neonaves en Galloanseri. De superorde Neognathae besti uut oengeveêr 8000 soôrten.