open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Baengzgoemqbak

**Baengzgoemqbak**, lij heuh **Goujcau**（Vahgun：口罩）, dwg cungj doxgaiq ndaej fuengzre vunz geiq haeuj sigin、 faenx caeuq miz doeg ndeu.

## Doeg Wnq

*Bwtbingh binghdoeg gvanhcang yienghmoq
*Sigin


## Vwnzyen Doiqciuq

## Baihrog Lienzcanh
Bangiuz Baihbaek

**Bangiuz Baihbaek**, lij heuh **Baekbangiuz, Bwzbangiuz**（Sawndip：北半球）, dwg ceij aen dieg youq baihbaek giuznamh, caeuq mbiengj baihnamz doxdoiq.

## Doeg Wnq

*Baihbaek
*Giuznamh


## Vwnzyen Doiqciuq

## Baihrog Lienzcanh
Bangiuz Baihnamz

**Bangiuz Baihnamz**（Sawndip：半球𡍹南）, lij heuh **Namzbangiuz**（Vahgun：南半球）, dwg ceij aen dieg youq baihnamz giuznamh, caeuq mbiengj baihbaek doxdoiq.

## Doeg Wnq

*Baihnamz
*Giuznamh


## Vwnzyen Doiqciuq

## Baihrog Lienzcanh
Deihleix

**Deihleix**（Sawndip：地理）, dwg cungj haggoh ndeu.

## Doeg Wnq

*Giuznamh
*Dicizyoz / Deihsaedhag


## Vwnzyen Doiqciuq

## Baihrog Lienzcanh
Faenx

**Faenx**（Sawndip：**坋**、Vahgun：塵）.

## Doeg Wnq
*Mokfaenx
*Uqlah Hoengqheiq

## Vwnzyen Doiqciuq

## Lienzciep Baihrog
Doengxngoenz

**Doengxngoenz**（Vahgun：白天）, dwg seizgan Giuznamh biujmienh deng daengngoenz cigsoh ciuq, couh dwg duenh seizgan daengngoenz ok daengz daengngoenz doek haenx.

## Doeg Wnq

*Daengngoenz
*Haetromh
*Banringz
*Vaiqhaemh
*Banringzgvaq
*Gyanghaemh


## Vwnzyen Doiqciuq

## Baihrog Lienzcanh
Hoengqheiq

**Hoengqheiq**（Vahgvangjdungh：hung1 hei3, Sawgun：空氣）, youz 78% heiqdanq、21％yangjgi、0.9% heiraemx caeuq 0.04% wyangjvadan gapbaenz.

## Doeg Wnq

*Yangj
*Wyangjvadan


## Vwnzyen Doiqciuq

## Baihrog Lienzcanh
Hwnj Laeuzgvancoz

## '''Hwnj Laeuzgvancoz'''《登鹳雀楼》
## Bouxrauz: [[Dangzciuz]] [[Vangz Cihvan]]  唐朝 王之渙
## Hot sei 《Hwnj Laeuzgvancoz》 canghsei Dangzciuz Vangz Cihvan raiz

白日依山尽，

黄河入海流。

欲穷千里目，

更上一层楼。

## Ciuq hawj gauj bien gonq bien laeng fat
### It

Daengngoenz roengz bya liux,

Vangzhoz riuz haij bae.

Siengj aeu muengh engq gyae,

Ndaej caiq hwnj caengz laeuz.



### Ngeih

Daengngoenz doek baihsae,

Vangzhoz lae roengz haij.

Raeuz yaek yawj ok gyaiq,

Couh caiq hwnj mbaek laeuz.


### Sam

Daengngoenz doek roengz bo,

Vangzhoz lae bae haij.

Yaek yawj gyae seiqgyaiq,

Vaiqvaiq hwnj dingj laeuz.


### Seiq

Daengngoenz roengz raeb bya,

Dahvangzhoz lae roengz haij.

Naemj yawj bae gig gyae,

Hwnj caengz laeuz ceiq sang bae.


### Haj

Aen daengngoenz deb bangzbya ciemhciemh doek roengzbae, 

diuz Dahvangzhoz coh dahaij laefwdfwd. 

Yaek siengj yawjraen liux gingjsaek gizgyae, 

couh caiq aeu byaij hwnj caengz laeuz sang dem.


### Roek

Daengngoenz doek bya sae,

Vangzhoz lae daihhaij.

Siengj yawj cienleix gyaiq,

Aeu caiq hwnj caengz laeuz.


### Caet

Daengngoenz doek roengz bya,

Vangzhoz bongj bae haij.

Siengj ngonz engqgya gyae,

Lai bin it caengz laeuz.


### Bet

Daengngoenz doek roengz bya,

Dahvangzhoz roengz haij.

Siengj muengh caenh daengz byai,

Yaek caiq hwnj caengz laeuz.


### Gouj

Daengngoenz ndoj haeuj bya,

Dahvangzhoz doh haij.

Yaek ndaej raen engq lai,

Caiq hwnj laeuz sang di.


### Cib

Daengngoenz doek roengz bya,

Dahvangzhoz roengz haij.

Yaek muengh cienleix gyaiq,

Lai bin hwnj mbaek laeuz.


## Sawgej
Ndokgemj

**Ndokgemj**（Vahgun：颧骨）, dwg cungj ndok ndeu.

## Doeg Wnq

*Ndok
*Ndokgizlungz（脊椎骨）
*Ndokgvaengzgiengz（锁骨）
*Ndokhwet（腰骨）
*Ndokbanzciz（肩胛骨）
*Ndokgyaed（软骨）
*Ndokbaz（盘骨）
*Ndokgyaeujhoq（膝盖骨）
*Ndoksej（肋骨）
*Ndoksoenj（尾骨）


## Vwnzyen Doiqciuq

## Baihrog Lienzcanh
Vuz (Samgoz)

**Vuz**（Vahgun：吳） (222 nienz 5 nyied 23 hauh－280 nienz 5 nyied 1 hauh), lij heuh **Davuz**（大吳） 、 **Sunh Vuz**（孫吳） 、 **Dunghvuz**（東吳） roxnaeuz **Vuzciuz**（吳朝）, dwg aen cwnggenz gwnz lizsij Cungguek Samguek seizgeiz ndeu.

## Doeg Wnq

*Samgoz
*Sunh Genz



## Vwnzyen Doiqciuq

## Baihrog Lienzcanh
Sunh Genz

**Sunh Genz**（Vahgun：孫權） (182 nienz 7 nyied 5 hauh－252 nienz 5 nyied 21 hauh), dwg aen DunghVuz vuengzdaeq youq Samguek seizgeiz ndeu.

## Doeg Wnq

*Samgoz
*Vuz (Samgoz)



## Vwnzyen Doiqciuq

## Baihrog Lienzcanh
Daeuhfouh

**Daeuhfouh**（Vahgun：豆腐）, dwg cungj gijgwn aeu duhhenj guh cujyau yienzliuh ndeu. De daj Cungguek daeuj.

## Doeg Wnq

*Daeuhfouhhaeu
*Daeuhfouhgau
*Daeuhfouhva
*Gijgwn


## Vwnzyen Doiqciuq

## Baihrog Lienzcanh
Daeuhfouhva

**Daeuhfouhva**（Vahgun：豆腐花）, lij heuh **Duhva**, dwg cungj huq vanyupraen caeuq raemxdangz ciengzseiz raen ndeu, bak roxnyinh caeuq gyoepmak roxnaeuz budingh doxlumj dangqmaz.

## Doeg Wnq

*Daeuhfouhhaeu
*Daeuhfouhgau
*Daeuhfouh
*Gijgwn
*raemxdangz


## Vwnzyen Doiqciuq

## Baihrog Lienzcanh
Mwh’iek

**Mwh’iek**（Vahgun：饑荒）, dwg cungj yienhsiengq  giepnoix gijgwn bujben ndeu. De dwg youz geij aen yinhsu cauhbaenz, baudaengz cancwngh caeuq swyenz caihaih.

## Doeg Wnq

*Cancwngh
*Gijgwn


## Vwnzyen Doiqciuq

## Baihrog Lienzcanh
Ninz

**Ninz**（Vahgun：睡眠，Sawndip：**𭾮**、**⿰目年**）, dwg vunz aen yienhsiengq sengleix caemhdoh raeuh ndeu. Ninz ciemq le seizgan seiqvunz gaenh sam faenh cih it. Gij caetliengh ninz caeuq gij gengangh bouxvunz miz gvanhaeh maedcaed.

## Doeg Wnq
*Ninznaundaek
*Fangzhwnz
*Gyanghaemh

## Vwnzyen Doiqciuq

## Lienzciep Baihrog
Daeuhfouhhaeu

**Daeuhfouhhaeu**（Vahgun：臭豆腐）, dwg cungj gijgwn Cungguek ndeu.

## Doeg Wnq

*Daeuhfouh
*Daeuhfouhgau
*Daeuhfouhva
*Gijgwn


## Vwnzyen Doiqciuq

## Baihrog Lienzcanh
YouTube

**YouTube**（Vahgun：優管、油管、優兔）, dwg aen camhmuengx Meijgoz ndeu. Seizneix, de dwg aen bingzdaiz ra caeuq faenyiengj yingjbienq hung raeuh youq daengx seiqgyaiq. De hawj bouxsawj cienzhwnj、yawj、faenyiengj caeuq bingz yingjbienq haenx.

## Doeg Wnq
*Google
*Twitter
*Facebook
*Yamajsin
*Veizgiek Bakgoh


## Vwnzyen Doiqciuq

## Lienzciep Baihrog
Vangjcan

**Vangjcan**（Vahgun：網站）, dwg youz goenggungh yizmingz byauhsiz caemhcaiq fatbouh youq gwnz vangjloz ceiqnoix aen fuzvugi ndeu caeuq gij neiyungz doxgven de comz hwnjdaeuj. Aen laeh diuz vangjcan mizmingz neix miz Google、 Facebook、 YouTube caeuq Veizgiek Bakgoh.

## Doeg Wnq

*Google
*Facebook
*YouTube
*Veizgiek Bakgoh


## Vwnzyen Doiqciuq

## Baihrog Lienzcanh
Google

**Google**（Vahgun：谷歌）, dwg aen gunghswh caeuq camhmuengx youq Meijgoz ndeu.

## Doeg Wnq
*YouTube
*Twitter
*Facebook
*Yamajsin
*Vangjcan
*Veizgiek Bakgoh

## Vwnzyen Doiqciuq

## Lienzciep Baihrog
Cangzcwngh Cib It Hauh Daehsoengq Hojcen

**Cangzcwngh Cib It Hauh Daehsoengq Hojcen**（Vahgun：長征十一號運載火箭）, dwg cungj Daehsoengq Hojcen hung ndeu, youz Cungguek Hangzdenh Gohgi Cizdonz Gunghswh（中國航天科技集團公司） yenzgiu haifat.

## Doeg Wnq

*Cangzcwngh Daehsoengq Hojcen


## Vwnzyen Doiqciuq

## Baihrog Lienzcanh

*长征_中国航天科技集团有限公司
Yiyungjginh Cinhingzgiz

**Yiyungjginh Cinhingzgiz**（Vahgun：義勇軍進行曲）, dwg gij gozgoh Cunghvaz Yinzminz Gunghozgoz, hix dwg gij cawjdaezgoh Vahgun denyingj 《風雲兒女》.

## Goswz

Hwnj daeuj, boux lawz langh mbouj haengj guh hoiq noz, couh aeu dwk ndang noh raeuz daeuj guh baenz diuz ciengz diet. Cunghvaz minzcuz seizneix caen seih yungyiemj lai leux, vunz raeuz moix boux duj bik dwk yauj ok sing haenq sing sang: hwnj daeuj, hwnj daeuj, hwnj daeuj. Raeuz gyoengq vunz diuz sim ndeu, youq baihnaj lwgyienz dizyinz, haeuj bae! Youq baihnaj lwgyienz dizyinz, haeuj bae! Haeuj bae! Haeuj bae bae!

起来！不愿做奴隶的人们！把我们的血肉，筑成我们新的长城！中华民族到了最危险的时候，每个人被迫着发出最后的吼声。起来！起来！起来！我们万众一心，冒着敌人的炮火，前进！冒着敌人的炮火，前进！前进！前进进！


## Doeg Wnq

*Cunghvaz Yinzminz Gunghozgoz
*Fwen Lajbiengz


## Vwnzyen Doiqciuq

## Baihrog Lienzcanh
Saemjcaz Vangjloz Cungguek

**Saemjcaz Vangjloz Cungguek**（Vahgun：中國網路審查）,  dwg aen gisuz Cungguek ndeu. Youq Cungguek daluz, bouxsawj vangjloz deng gimq yawj mbangj di camhmuengx, lumjbaenz Facebook, YouTube, Google caeuq Veizgeik Bakgoh.

## Doeg Wnq
*Fangzhoj Cangzcwngz


## Vwnzyen Doiqciuq

## Lienzciep Baihrog
*《中国互联网状况》白皮书
*全国人大常委会关于维护互联网安全的决定
*中国网络管理现状调查
*中国数字时代网络审查专题
*公安部网络安全保卫局网络违法犯罪举报网站
Fangzhoj Cangzcwngz

**Fangzhoj Cangzcwngz**（Vahgun：防火長城）, eiqsei dwg **Cangzcwngz Re Feiz**, dwg dingz gisuz Cungguek, ciengzseiz yungh daeuj saemjcaz vangjloz, raenggenj mbangj di neiyungz gij hulenzvangj gozci.

## Doeg Wnq
*Vangjloz Saemjcaz Cungguek


## Vwnzyen Doiqciuq

## Lienzciep Baihrog
Megbya Hijmajlahyajsanh

**Megbya Hijmajlahyajsanh**（Vahgun：喜馬拉雅山脈）, dwg diuz megbya ceiq sang gwnz seiqgyaiq, faenbouh youq henz baihnamz Cinghcang Gauhyenz.

## Doeg Wnq

*Megbya
*Bya


## Vwnzyen Doiqciuq

## Baihrog Lienzcanh
Byajmeb

**Byajmeb**（Vahgun：**閃電**）, lij heuh **byajmig, byajmyig**, dwg meh yienhsiengq youq mbwnnamh ndeu. Fwj caeuq fwj mboujduenh doxdawz, miz ok dinghden(靜電). Dang denyaz dabdaengz moux aen cingzdoh, couh yaek miz **Byajmyig**.

## Doeg Wnq

*Mbwnnamh
*Fwj
*Byaj
*Fwn
*Nae


## Vwnzyen Doiqciuq

## Baihrog Lienzcanh
Vwnzva Liengzcu

**Vwnzva Liengzcu**（Sawgun：文化良渚）, dwg aen dieggeq vwnzva gaujgujyoz gij seizdaih Ciuhrin moq Cungguek ndeu, de fazcanj youq giz dieg henz Cangzgyangh.

## Doeg Wnq
*Vwnzva
*Cungguek
*Ciuhrin

## Vwnzyen Doiqciuq

*
*
*
*Leadbetter, Michael. "", *World Archaeology*  (2021) **53** (1) p. 137-157, 

## Lienzciep Baihrog
Foux Saeceij

**Foux Saeceij**, lij heuh **Vujswh**（Vahgun：舞獅）, dwg dingz ndawbiengz caeuq yisuz biujyienj Cungguek conzdungj ndeu.

## Doeg Wnq
*Cungguek
*Yisuz
*Dunghya
*Foux Lungz

## Vwnzyen Doiqciuq

## Lienzciep Baihrog
Ngozlozswh ciemqhaeuj Vuhgwzlanz

**Ngozlozswh ciemqhaeuj Vuhgwzlanz**（Vahgun：俄羅斯入侵烏克蘭）, dwg gij saehgienh 2022 nienz 2 nyied 24 hauh fatseng, dwg gij Cancwngh Ngozlozswh-Vuhgwzlanz ndawde bouhfaenh ndeu. Daj Daihngeih Baez Seiqgyaiq Dacan gvaqlaeng, aen saehgienh neix dwg Ouhcouh aen cancwngh ceiq daih gveihmoz ndeu.

## Ngaeuz

File:Battle_of_Bakhmut_1.jpg
File:Russian_invasion_of_Ukraine_2022_montage_(1).png
File:Последствия удара ракеты по Голосеевскому району Киева (6).jpg


## Doeg Wnq
*Vuhgwzlanz
*Ngozlozswh
*Cancwngh

## Vwnzyen Doiqciuq

## Baihrog Lienzcanh
Lwnh Gyaez Va’ngaeux

## '''Lwnh Gyaez Va’ngaeux'''《爱莲说》
### Bouxrauz: [[Couh Dunhyiz]] (Sung) 周敦颐 (宋)


Ndawraemx dieghawq go’nywj gofaex hai gij va haenx, duj dwggyaez gig lai. Cincauz Dauz Yenhmingz dandog gyaez vagut. Daj mwh Dangzcauz singq Lij doxdaeuj, vunzlai gig gyaez vamauxdan. Gou gag gyaez va'ngaeux ok ndaw boengz cix mbouj uqlah, raemxsaw swiq seuq cix mbouj feq, gongq soh ndaw byouq, mbouj raih mbouj nye, heiqrang gvaq doengh, daengjsoh cenghseuq, ndaej youq gizgyae yawjngonz cix mbouj ndaej loenghyaek de.

水陆草木之花，可爱者甚蕃。晋陶渊明独爱菊。自李唐来，世人甚爱牡丹。予独爱莲之出淤泥而不染，濯清涟而不妖，中通外直，不蔓不枝，香远益清，亭亭净植，可远观而不可亵玩焉。

Gou nyinhnaeuz, vagut, dwg bouxndoj ndaw va; vamauxdan, dwg bouxfouqgviq ndaw va; va'ngaeux, dwg bouxginhswj ndaw va. Ae! Gyaez vagut, Dauz Yenhmingz gvaqlaeng le gig noix dingqnyi. Gyaez va'ngaeux, lumj gou nei lij miz bouxlawz? Gyaez vamauxdan, vunz caen lai dahraix!

予谓菊，花之隐逸者也；牡丹，花之富贵者也；莲，花之君子者也。噫！菊之爱，陶后鲜有闻。莲之爱，同予者何人？牡丹之爱，宜乎众矣！



## Sawgej
Ndwencieng ngoenz co'ngeih

**Ndwencieng ngoenz co'ngeih** dwg ngoenz daih'ngeih ndwencieng.

## Ngoenzciet

## Saehgienh

## Doekfag

## Dai

## Baihrog Lienzcanh
Gimbingzmoiz

《***Gimbingzmoiz***》（金瓶梅）, lij heuh **Ginhbingz Moiz**,  dwg bonj Cungguek sawcuenh ciuhgyawj ndeu, bouxsij dwg Lanzlingzsiuqsiuqseng（蘭陵笑笑生）.

## Doeg Wnq
*《*[[Hoengzlaeuzmoengh]]*》

## Vwnzyen Doiqciuq

## Lienzciep Baihrog
Diuqfoux

**Diuqfoux**（Vahgun：跳舞）, lij hueh **Vujdauj**（Vahgun：舞蹈）, dwg dingz yisuz biujyienj ndeu, youz gyoengq dungcoz baenz gyoengq gapbaenz.

## Doeg Wnq
*Biujyienj Yisuz
*Foux Saeceij
*Foux Lungz
*Foux Cungguek

## Vwnzyen Doiqciuq

## Lienzciep Baihrog
Gihfuj

**Gihfuj**（Vahgun：基輔）, lij heuh **Kiev**, **Gihfuj Si**, dwg soujduh Vuhgwzlanz.

## Siengq Gihfuj

File:Маріїнський палац в Києві (cropped).jpg
File:P1130119-1.JPG
File:Червоний_корпус_КНУ_P1550280_вул._Володимирська,_60.jpg
File:Банкова вул., 10 DSC 8398.JPG
File:Дзвіниця собору Святої Софії в Києві, Україна.jpg
File:17-07-02-Maidan Nezalezhnosti RR74377-PANORAMA.jpg


## Doeg Wnq

*Vuhgwzlanz
*Ngozlozswh ciemqhaeuj Vuhgwzlanz


## Vwnzyen Doiqciuq

*基輔市政府

## Baihrog Lienzcanh
Fouxcejdenh

**Fouxcejdenh**（武則天）, lij heuh **Vujcwzdenh**, dwg boux vuengzdaeq mehmbwk dog youq lizsij Cungguek ndeu.

## Doeg Wnq
*Dangzciuz
## Vwnzyen Doiqciuq

## Lienzciep Baihrog
Goengfou

**Goengfou**（功夫）, dwg cungj Cungguek fouxswt mizmingz ndeu.

## Doeg Wnq

*Lij Siujlungz
## Vwnzyen Doiqciuq
*王廣西，《功夫：中國武術文化》，雲龍出版社，2003年12月1日。
*余水清，《中國武術史概要》，湖北科學技術出版社。
## Baihrog Lienzcanh
Goreux Hai Va

## '''Goreux Hai Va'''《木棉花开》
### Raiz Coenz: Daegsinq　作词：陆正信
### Raiz Guk: Daegyinz　作曲：韦作云
### San Guk: Daegyiz 编曲：陆益
### Sawcuengh: Daegliuj 壮文：刘敬柳
### Ciengq: [[Dahlaeh]] 演唱：黄利莉


Raen gwnzmbwn doek fwn iq daeuj
Haemhlwenz gou loqraen mwngz
Gaem fwngz mwngz byaij gvaq laj goek goreux(goleux)
Daegbeix mwngz ndang mangh lumj goreux

Roxgeiq ngoenzde fwn doek iq daeuj
Dahnuengx yaek bae baihgyae
Daegbeix soengq gou daengz laj goek goreux
Ndaw sim miz vah gangj mbouj liux

Beix ya beix ya
Youq ranz caj gou
Daengz goreux hai va dahnuengx couh dauq ranz
Miz gahlai vah yaek lwnh mwngz nyi
Fwn Haemh Seizcin

## '''Fwn Haemh Seizcin'''《春夜喜雨》
### Bouxsij: [[Du Fuj]] 杜甫
### Bouxhoiz: Lanz Hangvangh 蓝汉光


好雨知时节，

Fwn ndei rox cietheiq,

当春乃发生。

Seiz ndaem cin couh daengz.

随风潜入夜，

Haemh laeglemx doh rungh,

润物细无声。

Saeg sim rungx go miuz.

野径云俱黑，

Loh rog mbwnlaep liux,

江船火独明。

Ruzdaeng gag ciuq rongh.

晓看红湿处，

Haet gizgiz hoengz ndongq,

花重锦官城。

Va lomx singz Gingjgvanh.



## Sawgej
Gij Angq Naefaiq

## '''Gij Angq Naefaiq'''《雪花的快乐》
### Bouxrauz: [[Ciz Cimoz]] 徐志摩
### Bouxhoiz: [[Mungz Sugij]] 蒙树起


Danghnaeuz gou dwg duj naefaiq ndeu,

假如我是一朵雪花，

Cwxcaih soengset youq gyang mbwn mbinyagyag

翩翩的在半空里潇洒，

Gou haengjdingh roxyiuj aen fuengyiengq gou

我一定认清我的方向

——Mbinfoen, mbinfoen, mbinfoen,

——飞扬，飞扬，飞扬，

Gwnz dieg neix miz aen fuengyiengq gou.

这地面上有我的方向。

Mbouj bae lueg laeg nitgyaengj haenx,

不去那冷寞的幽谷，

Mbouj bae goengqbya siliengz haenx,

不去那凄清的山麓，

Hix mbouj bae haw fwz gag simnyap

也不上荒街去惆怅

——Mbinfoen, mbinfoen, mbinfoenn,

——飞扬，飞扬，飞扬，

Mwngz yawj, gou miz aen fuengyiengq gou!

——你看，我有我的方向！

Youq ndaw gyang mbwn mbinfwfw,

在半空里娟娟的飞舞，

Nyinhdingh le diegyouq caemrwg haenx,

认明了那清幽的住处，

Caj de daeuj ndaw suenva damqngonz

等着她来花园里探望

——Mbinfoen, mbinfoen, mbinfoen,

——飞扬，飞扬，飞扬，

——A, gwnz ndang de miz gijrang vamoiz!

——啊，她身上有朱砂梅的清香！

Seizhaenx gou baengh ndangmbaeu gou,

那时我凭藉我的身轻，

Mbaeumbengmbeng dwk, nem dawz le daeuxbuh de,

盈盈的，沾住了她的衣襟，

Nem gaenh aen aekmoj unqnemnem de

贴近她柔波似的心胸

——Yungzyub, yungzyub, yungzyub

——消溶，消溶，消溶

——Yungh haeuj ndaw aekmoj unqnemnem de bae.

——溶入了她柔波似的心胸。



## Sawgej
Gangj lwgnyezrauh Cungguek

## '''Gangj lwgnyezrauh Cungguek （Genjaeu）'''少年中国说（节选）
### Bouxrauz: [[Liengz Gijcauh]] 梁启超
### Bouxhoiz: [[Lij Bingjginz]] 李炳群


Sojlaiz naeuz gij cwzyin ngoenzneix, mbouj youq laeng vunz, dauq youq laeng gyoengq lwgnyezrauh raeuz.

故今日之责任，不在他人，而全在我少年。

Nyezrauh raeuz coengmingz couh guekgya coengmingz, nyezrauh raeuz fouqmiz couh guekgya fouqmiz;

少年智则国智，少年富则国富；

nyezrauh raeuz ak couh guekgya ak, nyezrauh raeuz ndaej gagndwn couh guekgya ndaej gagndwn;

少年强则国强，少年独立则国独立；

nyezrauh raeuz cwxcaih couh guekgya cwxcaih, nyezrauh raeuz hwnjmbaek couh guekgya hwnjmbaek;

少年自由则国自由，少年进步则国进步；

nyezrauh raeuz ak gvaq Ouhcouh couh guekgya ak gvaq Ouhcouh, nyezrauh raeuz ak gvaq daengxbiengz couh guekgya ak gvaq daengxbiengz.

少年胜于欧洲则国胜于欧洲，少年雄于地球则国雄于地球。

Daengngoenz ngamq hwnj, roen ronghsagsag. Diuz dah Vangzhoz, foekfan foedfoed.

红日初升，其道大光。河出伏流，一泻汪洋。

Duzlungz bonghyat, fouxbae fouxdauq. Duzguk baez rongx, gyoengq nyaen lau liux.

潜龙腾渊，鳞爪飞扬。乳虎啸谷，百兽震惶。

Duzyiuh gvax mbin, rumzgeuj faex doengh. Va ngamq hai lup, gyaeundei dangqmaz.

鹰隼试翼，风尘吸张。奇花初胎，矞矞皇皇。

Faggiemq ngamq muz, wenj myigmyanzmyanz.

干将发硎，有作其芒。

Gyaeuj dingj aen mbwn, din dieb lajnamh.

天戴其苍，地履其黄。

Lizsij gyaeraez, dieg guek gvangqlangh.

纵有千古，横有八荒。

Baenaj fouzliengh, ngoenzlaeng raezrangh.

前途似海，来日方长。

Gyaeundei ha aen guek nomj raeuz, caeuq diendeih mbouj laux!

美哉我少年中国，与天不老！

Hung’ak ha gyoengq nyezrauh guek raeuz, caeuq guekcoj gyaeu ciennienz fanhdaih!

壮哉我中国少年，与国无疆！



## Sawgej
Vangz Laehlaeh

Dahlaeh（黄利莉） dwg boux boyaem Vahcuengh Daiz TV G.S. Dahlaeh caeuq Dameiq song beixnuengx neix doengzcaemh bo Vahcuengh Bauqdauj,mwh singgeiz 2-6 banringz 11:10 youq aen Binzdauq Goenggungh gwnzde cuengq.
## Baihrog Lienzcanh
*黄利莉 百度百科
Ndwencieng ngoenz coseiq

**Ndwencieng ngoenz cosam** dwg ngoenz daih'seiq ndwencieng.

## Ngoenzciet

## Saehgienh

## Doekfag

## Dai

## Baihrog Lienzcanh
Ciethoenzvaiz

## '''Ciethoenzvaiz'''《牛魂节》
### Vahcuengh

Ciethoenzvaiz mboujdanh hawj duzvaiz yietbaeg, vanzlij daegbied saeqsim dajleix. Haetromh, gyoengq lwgnyez caeuxcaeux couh langh vaiz ok riengh, yien duzvai bae daengz ndawlued roxnaeuz lajbya, youzcaih duz de gwn nywj, mbouj ndaej hat roxnaeuz aeu bien fad de. Bouxlaux cix coih riengh vaiz, daeh haexvaiz, baet seuq ndaw riengh, caiq vanq di hoi, hawj ndaw riengh youh seuq youh hawq. Mbangj lij daegdaengq bae gvej nywj oiq ma, faet di raemxgyu le gueng duzvaiz, lij miz mbangj aeu gyaeqgaeq laeujvan caeuq haeuxnaengj hajsaek hawj duzvaiz gwn. Miz mbangj aeu baeh baeh duzreiz, aeu youzcaz led baksieng duzvaiz daengj. Ginggvaq bouxcawj saeqsim dajleix, duzvaiz youh dauq ndangcangq rengzrwd.

### [[Vahgun]]
牛魂节不但让牛休息，还特别细心打理。天刚亮，各个孩子早早地就把牛放出牛栏，牵牛到山里面或者山下，任由它吃草，不能骂或者用鞭子打它。老人就修理牛栏，搬牛粪，扫干净牛栏，再洒一些石灰，让牛栏干净又干燥。还特意去割嫩草，洒点盐水，喂牛吃，有的要鸡蛋、甜酒还有五色糯米饭让牛吃。在要篦梳去梳虱子，要油茶涂抹牛的伤口等。经过主人精心打理，牛的身体变得强壮有力。
Ndangdaej

**Ndangdaej** vunz miz lai dingz gi'gvanh caeuq dungxsaej , lumjbaenz Gyaeuj、naj、da、ndaeng、bak、rwz、Heuj、linx、hwk、hozgyongx、Hoz、mbaq、gen、fwngz、Aek、dungx、ga、din，Lij miz sim、bwt、dem, Geq cungj geq mbouj liux.
Dingqdingq

## '''Dingqdingq'''《听听》
### [[Vahcuengh]]

Dingqdingq, Sing Seizcou

Dingqdingq,

Sing seizcou,

Faex hung saeujsaeuj gen,

“Ca ca”,

Dwg singvah mbawfaex heuh doxbiek.

Dingqdingq,

Sing seizcou,

Daekgaeuj saenqdoengh gij fwed,

“Ci ci”,

Dwg sing go caeuq yangzdaiz doxbiek.

Baiz youh baiz roegnyanh gyaep dawz fwjhau,

Vanq roengz baenz raq vah daengq raeujrub；

Raq youh raq rumzcou ci gvaq doenghnaz,

Soengq daeuj benq singgo fungsou ndeu.

Dingqdingq,

byaij haeuj seizcou,

Byaij haeuj aen yinhyozdingh gvangqlangh neix,

Mwngz ndeindei bae dingq sing saezcou.

Sing seizcou,

Youq ndaw moix mbawfaex,

Youq gwnz moix dujva iq,

Youq ndaw moix naed hanh,

Youq ndaw moix naed haeuxgok dekhai haenx.

Dingqdingq,

Sing seizcou,

Daj gizgyae gipgip muengzmuengz daeuj,

Yiengq gizgyae gipgip muengzmuengz bae.

Dingqdingq,

Raeuz dingqnyi sing seizcou lo.

### [[Vahgun]]
听听，秋的声音

听听，

秋的声音，

大树抖抖手臂，

“刷刷”，

是黄叶道别的话音。

听听，

秋的声音，

蟋蟀震动翅膀，

“嚁嚁”

是和阳台告别的歌韵。

一排排大雁追上白云，

洒下一阵暖暖的叮咛；

一阵阵秋风掠过田野，

送来一片丰收的歌吟。

听听，

走进秋天，

走进这辽阔的音乐厅，

你好好地去听秋的声音。

秋的声音，

在每一片叶子里，

在每一朵小花上，

在每一滴汗水里，

在每一颗绽开的谷粒里。

听听，

秋的声音，

从远方匆匆地来，

向远方匆匆地去。

听听，

我们听到了秋的声音。
Gouj Nyied Gouj Hauh Ngeix Beixnuengx Sanhdungh

## '''Gouj Nyied Gouj Hauh Ngeix Beixnuengx Sanhdungh'''《九月九日忆山东兄弟》
### Bouxrauz: [[Vangz Veiz]] 王维


Gag youq diegrog guh vunzlangh,

独在异乡为异客，

Moix daengz seizciet engq ngeix ranz.

每逢佳节倍思亲。

Gyae rox beixnuengx bae benz bya,

遥知兄弟登高处，

Baek doh cazlad siuj boux vunz.

遍插茱萸少一人。
Gwnz Huz Ndoet Ngamq Gvengq Youh Fwn

## '''Gwnz Huz Ndoet Ngamq Gvengq Youh Fwn'''《饮湖上初晴后雨》
### Bouxrauz: [[Suh Si]] 苏轼



Raemxhuz fubfeb gvengq youh gyaeu,

水光潋滟晴方好，

Ngaeuz bya moengzloengz fwn cix geiz.

山色空蒙雨亦奇。

Yaek dawz Sihhuz Sihswj beij,

欲把西湖比西子,

Cat ndaej damh ndoengq cungj habndei.

淡妆浓抹总相宜。
Cin Haet

## '''Cin Haet'''《春晓》
### Bouxrauz: [[Mung Hauyenz]] 孟浩然



**Seizcin ninz caengz ndiu,**

春眠不觉晓，

**Gizgiz roeg heuh gaenj.**

处处闻啼鸟。

**Haemhlwenz fwn rumz haenq,**

夜来风雨时，

**Va loenq rox geijlai.**

花落知多少。


## Sawgej
Yawjraen

## '''Yawjraen'''《所见》
### Bouxrauz: [[Yenz Muz]] 袁牧



**Lwgnyez gwih duzcwz,**

牧童骑黄牛，

**Singgo ndaw ndoeng daenh.**

歌声振林樾。

**Siengj gaeb duzbid haen,**

意欲捕鸣蝉，

**Daemjmyaen haepbak soengz.**

忽然闭口立。


## Sawgej
Haemhcingx naemj

## '''Haemhcingx naemj'''《静夜思》
### Bouxrauz: [[Lij Bwz]] 李白



**Naj mbonq ndit haemh rongh,**

床前明月光，

**Laih mywi hang gwnz namh.**

疑是地上霜。

**Nyiengx gyaeuj yawj ronghndwen,**

举头望明月，

**Ngaem gyaeuj siengj ranzmbanj.**

低头思故乡。


## Sawgej
Byaij Ndaw Bya

## '''Byaij Ndaw Bya'''《山行》
### Bouxrauz: [[Duz Muz]] 杜牧



**Loh rin gyae mbat iet hwnj bya,**

远上寒山石径斜，

**Miz aen ranz faz ndaw fwj hau.**

白云生处有人家。

**Dingz ci gyaez yawj haemh ndoeng raeu,**

停车坐爱枫林晚，

**Mbawraeu hoengz gvaq va ngeih nyied.**

霜叶红于二月花。



## Sawgej
Youq Lajmbanj

## '''Youq Lajmbanj'''《村居》
### Bouxrauz: [[Gauh Dingj]] 高鼎



**Rum maj roeg mbin youh ndwen ngeih,**

草长莺飞二月天，

**Gwnz fai ngeiq liux heusausau.**

拂堤杨柳醉春烟。

**Lwgnyez roengz hag dauqma caeux,**

儿童散学归来早，

**Swnh caeux rumzdoeng cuengq yiuh rumz.**

忙趁东风放纸鸢。


## Sawgej
Go Duzhanq

## '''Go Duzhanq'''《咏鹅》
### Bouxrauz: [[Loz Binhvangz]] 骆宾王



**Hanq,hanq,hanq,**

鹅，鹅，鹅，

**Vab hoz coh mbwn heuh.**

曲项向天歌。

**Bwn hau gwnz raemx heu,**

白毛浮绿水，

**Din hoengz heuzfubfeb.**

红掌拨清波。



## Sawgej
In Bouxhong

## '''In Bouxhong'''《悯农》
### Bouxrauz: [[Lij Gunh]] 李绅
#### It


**Ndai naz daengz banringz,**

锄禾日当午，

**Hanh ndik roengz laj namh.**

汗滴禾下土。

**Byawz rox haeux ndaw vanj,**

谁知盘中餐，

**Naednaed sinhoj baenz.**

粒粒皆辛苦。



#### Ngeih



**Cin ndaem naed ceh ndeu,**

春种一粒粟，

**Cou sou ndaej baenz gyoengq.**

秋收万颗子。

**Seiqcawq naz mbouj hoengq,**

四海无闲田，

**Bouxhong lij iek dai.**

农夫犹饿死。



## Sawgej
Mbanjloeg

## '''Mbanjloeg'''《鹿柴》
### Bouxrauz: [[Vangz Veiz]] 王维



**Ndoi gvangq mbouj raen vunz,**

空山不见人，

**Cij nyi sing vunz hoengh.**

但闻人语响。

**Ndit fuemx haeuj ndaw ndoeng,**

返景入深林

**Dauq ingj roengz ngawh rin.**

复照青苔上。



## Sawgej
Gag Naengh Byagingdingz

## '''Gag Naengh Byagingdingz'''《独坐敬亭山》
### Bouxrauz: [[Lij Bwz]] 李白



**Roeg lai mbin deuz bae,**

众鸟高飞尽，

**Fwj caij gag bae youz.**

孤云独去闲。

**Dox yawj mbouj rox gaeuq,**

相看两不厌，

**Cij caeuq Byagingdingz.**

只有敬亭山。



## Sawgej
Vahsug

## '''Vahsug''' 俗语


　　**Aeu siengj ranz hwngvuengh,Soengq lwg haeuj hagdangz.**

　　要想家兴旺，送子进学堂。

　　**Bak hoenx baenz bing ak,haemz lienh ok bing gvai.**

　　百战成勇士，苦练出精兵

　　**Bit raen raemx cix maj,gyaj raen bwnh cix ndei.**

　　鸭见水就长，禾见肥才壮

　　**Boux rox mbaeu lumj sa,mbouj rox naek lumj bya**

　　知者轻如纸，不知重如山

　　**Bouxnuk doiq bouxmengz,ngoenz doxceng daengz laep**

　　聋子对瞎子，日夜吵不停

　　**Bak geiq mbouj beij maeg geiq**

　　口记不如笔记

　　**Bak doeg mbouj beij baez sij**

　　百读不如一写

　　**Baenz saeh youq gaenx,baih saeh youq gik.**

　　成事在勤，败事在懒

　　**Boux ak rox hoj,hoj lau boux ak.**

　　好汉识困难，困难怕好汉

　　**Boux gvai mbouj caeuq vaiz buek rengz**

　　君子不同牛斗力


## Sawgej
Buhgim

## '''Buhgim'''《金缕衣》
### Bouxrauz: 杜秋娘



**Naeuz nuengx gaej in geu buhgim,**

劝君莫惜金缕衣，

**Yaek in cix in seiz mbauqreuh, **

劝君惜取少年时。

**Va hai hab euj mwngz cix euj, **

花开堪折直须折，

**Gaej deq loenq leux bae euj nge.**

莫待无花空折枝。



## Sawgej
Dangh Sim Mbouj Doengh, Rumz Cix Naihhoz

## '''Dangh Sim Mbouj Doengh, Rumz Cix Naihhoz'''《心若不动 风又奈何》


Rumz naeuz de gyaez rong, yaek daz rong bae langh biengz.
风在追求叶子，承诺要带着叶子去看外面的精彩世界。

Rong mbouj rox yaek bae mbouj bae, cam faex.
叶子犹豫不决，征求树的意见。

Faex naeuz: Dangh mwngz mbouj bae, gou cix mbouj cuengq.
树说：你若不离，我便不弃。

Hoeng miz ngoenz ndeu, rong laemxsim riengz rumz bae youzlangh lo.
终有一天，叶子被风打动，于是选择随风漂泊。

Yaek bae mwhde, rong cam faex: Mwngz guhmaz mbouj hah gou?
离开的那一刻，它问树：你为什么不挽留我？

Faex ndaengndiengq dwk naeuz: Gwnz biengz mbouj gag mwngz mbaw rong dog bw.
树骄傲的说：世界上不只有你一片叶子。

Rong cam rumz: Mwngz gyaez gou gijmaz?
它问风：你为什么要追求我？

Rumz hansoh naeuz: Laj mbwn mbouj miz saek mbaw rong caeuq mwngz doxdoengz .
风真诚的回答：因为世界上没有相同的两片叶子。

Mbaw rong bak caem lo: Dwg faex mbouj rox gyaez, roxnaeuz dwg rumz naekcingz lai.
叶子沉默了：是树不懂得爱，还是风太执着。

Faex cam mbaw rong: Mwngz guhmaz yaek deuzbae?
树问叶子：你为什么要离开？

Mbaw rong angq naeuz: Gou ngah okrog bae youzlangh.
叶子开心的说：因为我想看看外面的世界。

Gizsaed, faex gyaezgyaez mbaw rong, heiqlau mbaw rong doekmuengh, de mbouj laeng mbouj hah.
事实上，树太爱叶子，为了满足叶子的愿望，它没有挽留。

Rumz cam mbaw rong: Mwngz riengz gou bae guhmaz?
风问叶子：你为什么要跟我走？

Mbaw rong aeng naeuz: Mwngz ndaej hawj gou loqsiengj, lij ndaej hawj gou rimzhoz dem.
叶子欣喜地说：因为你给了我幻想，并能满足我。

Hoeng mbaw rong haeujsim cimyawj biengzdeih mwh de, rumz gwx lo, mbaw rong doek roengz namh daeuj, dangqnaj hai daeuj gyaq ci ndeu, gyaenxgyag mbaw rong soiqsab lo.
当叶子好奇的看着世界时，风停了，于是叶子飘落在地上，迎面而来的一辆汽车，把叶子压碎了。

Faex siengsim dangqmaz, de langxdangh mij hah mbaw rong youq, mij gojdawz mbaw rong maenh dwk.
树很伤心，他后悔自己没有挽留叶子，没有紧紧的拽着叶子。

Rumz laebdaeb boq dwk,de mij siengsim saekdi, aenvih gou hawj mwngz rimhoz le, mwngz caemh yaek hawj gou ngamjeiq, mizseiz lij yaek lai gvaq gou cij ndaej.
风继续吹着，它丝毫没有伤感，因为我满足了你，你也必须付出与之相等，甚至更高的代价。

Dwg rong caen mbouj rox insik, roxnaeuz dwg rumz laihcingz lai.
是叶子太不懂得珍惜，还是风太无情。

Raeuz cungj dwg yienghneix, cungj yaek deq daengz gvaqbae haujlai nanz le, cungj yaek deq daengz daemlaemz caenhbouh le, cij rox gij doxgaiq raeuz gag gvenggvak bae de, ngoenzlaeng ngoenznaj, dai cungj ra mbouj dauq dem lo.
我们都是这样，总要等到过了很久，总要等到退无可退，才知道我们曾亲手舍弃的东西，在后来的日子里，再也遇不到了。

----- Daegdenz Ranzcung 2018/05/05 hoizcuengh



## Sawgej
Naed Ceh Ndeu

## '''Naed Ceh Ndeu'''《一粒种子》
### [[Vahcuengh]]

Naed ceh ndeu ninz youq gyangnamh, sawqmwhde singj lo. De roxnyinh seiqhenz raeujroebroeb, couh iet iet ndang.

De mizdi hozhawq, gwn gvaq di raemx le, deroxnyinh cwxcaih dangqmaz, couh iet iet ndang.

Rumzcin mbaeumbeng ci gvaqdaeuj.

Naed ceh cam duz ndwen: 「Singqyaem neix dwggijmaz?

Duz ndwen dap: 「Neix dwg rumzcin. De coiraeuz okbae, boemz youq gyangnamh haenx cungj aeu okbae.」

「Baihrog dwg gijmaz yiengh?」

「Baihrog caeuq gizneix gig mbouj doengz,dwg aen biengz ronghsag ndeu.」

「O, aen biengz ronghsag!」 Naed ceh angqraixcaix, youh iet iet ndang.

Ndang ceh maj ndaej haujlai lo. De ngenggyaeuj bae dingq, aen biengz baihrog caen nauhyied. Cawzliux rumzcin, lijmizsing raemxmboq lae coco, sing duzroeg heuh caca, sing lwgnyez riu haha.

「A, gou aeu sikhaek okbae!」 Naed ceh youhiet iet ndang, cij roxnyinh miz rongh wenjda, de gaenq youq baihrog ronghsaglo.

De yawjyawj bonjfaenh, buh heuoiq,vaq hausak, dwggyaez dangqmaz. Caiq yawjyawj seiqhenz, lumj de yienghneix cangndangmiz lai lo. Miz di naeuz: 「Gou dwg ngoenzlwenz okdaeuj.」 Miz di naeuz: 「Gou dwg ngoenzneix okdaeuj.」Miz di naeuz: 「Ngoenzcoglijmiz haujlai doengzdoih okdaeuj ne.」

De vaiqvued dangqmaz, ngamq daeuj aenbiengz ronghsag neix, couh miz baenzlaiz doengzdoih.


### [[Vahgun]]
一粒种子睡在泥里,忽然醒了。他觉得四周很暖和,就把身子挺一挺。

他有点渴,喝了点水,觉得很舒服，就把身子挺一挺。

春风轻轻地吹。

种子问蚯蚓说:「这是什么声音?」

蚯蚓说：「这是春风，他唤我们出去，伏在泥里的都出去。」

「外面是怎样的世界呢?」

「外面和这里大不同，是光明的世界。」

「啊，光明的世界!」种子非常快乐，又把身子挺一挺。

种子的身子长得多了。他侧转头听，外面的世界真热闹。除了春风，还有泉水流动的声音,鸟儿唱歌的声音，小朋友欢笑的声音。

「啊，我要立刻出去!」种子又把身子挺一挺,只觉得眼前一亮，已经在光明的世界里了。

他看看自己，嫩绿的上衣,雪白的裤子,十分可爱。再看看四周,像他一样打扮的很多。有的说:「我是昨天出来的。」有的说:「我是今天出来的。」有的说:「明天还有许多同伴出来呢」

他快活极了,初进光明的世界,就有这许多同伴。
Rongh Ndwen Rongh Ndau

## '''Rongh Ndwen Rongh Ndau'''《月亮啊星星》
### [[Vahcuengh]]

Rongh ndwen ne rongh ndau

Rongh hawj sau daz faiq

Daz faiq coq laj euj

Daz faiq coq laj laeuz

Cauq gwn caeuz coq laj gamj

Dai laj gamj gaz nguh

Gang faz coux yah gimq

Gip rimh coq bangx feiz

Song boux  diz nden ndoengj

Song boux moenx ndaen nyienz

Ndaen nyienz doek bae congh

Yah da ndongq bae ra

Ra daengz goek caz faiz

Raen meh vaiz rieng gaenq


### [[Vahgun]]
月亮啊星星

照着姑娘拉纱线

在粮仓下纺纱,在楼下纺纱

在山洞里吃晚饭

白白死在山洞下

撑起衣服接芝麻

施法去抓巫婆

捡起木渣火塘放

两人在簸箕里打闹

两人在铜鼓里互挤

铜鼓掉进山洞里

眼利的阿婆去寻找

找到楠竹树底下

看到了断尾的母牛

## Sawgej
Vahbeij

## '''Vahbeij [[Bouxcuengh]]'''《壯族格言》
### [[Vahcuengh]]


1.Feiz ndat noix，daeuh ndat lai.

2.Gwn bya ndiep dah，gwn haeux ndiepnaz.

3.Boux gvai lw gyaj,boux huk lw naz.

4.Hoj gaej saenq mingh，bingh gaej saenqfangz.

5.Gwnz nyeng saek cik，laj mbit baenz ciengh.

6.Gak sae gak gyauq，Gak dauh gak mo.

7.Goemq ndaej aenbak cung，goemq mbouj ndaej bak vunz.

8.Cax miz gang cij raeh，vunz rox leix cijgvai.

9.Nit mbouj ciengj buhgoeb，iek mbouj caeg vunz gwn.

10.Hai ruz dox aeu cingq ，guh vunz sim aeusoh.

11.Yaek aeu vunz roengz raemx，bonjfaenh sien duet haiz.

12.Guh hong lau ok hanh，gaej siengj haeuxrim cang.

13.Boux hwnq romh fatcaiz，boux ninz gvaizbaenz hoj .

14.Cax raeh baengh roengz gang，caixhangz baengh lai lienh.

15.Aeu faexrangz guh duk ，cug faex rox goenqhoh.

16.Faex hung roeg daeuj coh，simsoh baengzyoux lai.

17.saw mbouj gvaq raemx mboq ，soh mbouj gvaq lwgnyez.

18.Iek mbouj gwn haeuxgyaj ，ngah mbouj gaj gaeqmeh.

19.Ndaem faex muengh baenz ndoeng，coih roen muengh vunz byaij.

20.Giuz faex dog nanz gvaq，ga dawh dog nanz nip.

21.Beixnuengx sim caez sim，namhhenj bienq baenz gim.

22.Gvanbaz mbouj caezhoz，gvaq ngoenz hojgvaqbi.

23.Din fwngz cauh cix raemxmboq ，boh meh hawj cix raemxrongz.

24.Gaej hawj nag souj bya，gaej hawj ma soujndok.

25.Boux coengmingz miz loek couh gaij，Boux saejlaet guh loek cix muenz.


### [[Vahgun]]
1.灰热多，火热少。

2.吃鱼爱河，吃米爱田。

3.聪明人剩秧，蠢仔田丢荒。

4.穷别信命，病别信鬼。

5.上偏几尺，下歪成丈。

6.么有么教，道有道派。

7.盖的坛子口，封不住人口。

8.刀带钢才利，人懂礼才优。

9.天寒不上衣，饿死不偷食。

10.开船舵要正，做人心要诚。

11.想要人下水，自己先拖鞋。

12.做工怕出汗，别想谷满仓。

13.起早者发财，烂睡人变穷。

14.刀利凭有刚，内行靠多练。

15.拿笋条当蔑，捆柴人会断节。

16.树大鸟来巢，诚实朋友多。

17.清不如泉水，直不如小孩。

18.饿不吃谷种，馋不杀母鸡。

19.栽树盼成林，修路盼人行。

20.独木桥难走，独快难夹菜。

21.兄弟心连心，黄土变黄金。

22.夫妻不同心，日子难过天。

23.脚手造是泉水，父母给是洪水。

24.别让水獭守鱼儿，别让狗去守骨头。

25.聪明人知错就改，愚蠢人有错就瞒。

## Sawgej

## Doeq Wnq
*Yenyij
*Vahsug
Yaem Naengbak

Youq ndaw yijyenzyoz, **Yaem Naengbak**（Vahgun：唇音）, dwg ceij gij sing'yaem naengbak deng gazngaih cix cauxbaenz haenx. Yaem Naengbak faen guh song cungj: Yaem Song'naengbak caeuq Yaem Naengbak-Heuj.

## Doeg Wnq
*Naengbak
*Fuyaem
## Vwnzyen Doiqciuq

## Baihrog Lienzcanh
Yaem Song'naengbak

Youq ndaw yijyenzyoz, **Yaem Song'naengbak**（双唇音） dwg gij fuyaem yungh song naengbak fatyaem.

## Doeg Wnq
*Yaem Naengbak
*Yaem Naengbak-heuj

## Vwnzyen Doiqciuq

## Baihrog Lienzcanh
Ngoenz Vahcoj Lajbiengz

**Ngoenz Vahcoj Lajbiengz**（Sawgun：國際母語日）, dingh guh moix bi ngeonz 21 ndwen 12, youz Lenzhozgoz gyauyuz、gohyoz caeuq vwnzva cujciz youq bi 1997 laeb. Muzbyauh dwg cienz cung’yausing gij  baujhoh Vahcoj, baexmienx daih dingzlai vah gwnz giuznamh siusaet.

## Doeg Wnq
*Vah
## Vwnzyen Doiqciuq

## Lienzciep Baihrog

* 国际母语日 - 联合国 
* 国际母语日 - 教科文组织 
* 国际母语日官方网站
* 历史的创造者：国际母语日
Rongh

**Rongh**（Sawndip：𭀴）, lij heuh **Gvangh**（Sawgun：光）, dwg aen denswz fuzse（電磁輻射） vunz ndeu ndaej yawjraen.

## Doeg Wnq
*Rongh X
*Ronghndwen
*Ronghrib

## Vwnzyen Doiqciuq

## Baihrog Lienzcanh
Cancwngh caeuq Hozbingz

《***Cancwngh caeuq Hozbingz***》（Sawndip：**戰爭𪝈和平**）, dwg bouxrauz Ngozlozswh Lezfuh Dozwjswhdai bouh sawcuenh raez ndeu. Bonj saw neix youq 1865 nienz daengz 1869 nienz okbanj, gangj gij saeh aen Ngozlozswh mwh Nazbolunz seizgeiz youq Ouhcouh gangj haenx soj fatseng. 《Cancwngh Caeuq Hozbingz》 daj okbanj doxdaeuj, itcig deng nyinhnaeuz dwg gwnz seiqgyaiq aen sawcuenh ceiq hungmbwk ndeu.
## Doeg Wnq
*Sawcuenh

## Vwnzyen Doiqciuq

## Baihrog Lienzcanh
Bizbaz

**Bizbaz**（Sawgun：琵琶）, dwg cungj yozgi daj ciuhgeq Cungguek daeuj ndeu.

## Doeg Wnq
*Yozgi

## Vwnzyen Doiqciuq

## Baihrog Lienzcanh
Naengbak

**Naengbak**（Sawndip：䏢咟, Sawgun：唇） lij heuh **Bizbak**、**Siqbak**, dwg aen gi'gvanh doenghduz ndeu.

## Doeg Wnq

*Naeng
*Bak

## Baihrog Lienzcanh
Guenqraemx

**Guenqraemx**, dwg aen hidungj youz ndaundeiq roxnaeuz gwnz veisingh sojmiz raemx soj gapbaenz ndeu. Gij raemx gwnz giuznamh yungh Heiqdaej、 Yezdaej caeuq Gudaej sam aen hingzsik neix mizyouq gyangmbwn、 deihmienh caeuq deihdaej.
## Doeg Wnq
*Giuznamh

## Vwnzyen Doiqciuq

## Baihrog Lienzcanh
Bitswnh

**Bitswnh**(筆順), dwg ceij youq mwh sij cih saw Sawgun, bitveh lainoix baiz gonqlaeng.

## Gveihcwz
#### Daj gwnz daengz laj, daj swix daengz gvaz sij.
#### Sien sij gij bitveh vang, doeklaeng sij gij bitveh cig.
Sawgyapgoet

**Sawgyapgoet**(甲骨文), dwg aen hingzsik Sawgun gaeuqgeq ndeu, ciengzseiz okyienh youq byuk duzgvi caeuq ndok doenghduz. Sawgyapgoet youq Siengciuz sawjyungh. Gaenq rox neix dwg gij hingzsik sij Sawgun ceiq caeux.
Faenzfangz Seiqbauj

**Faenzfangz Seiqbauj**(文房四寶), dwg gij bitmaeg Sawgun Faenzvagenh conzdungj, couh dwg Bit(筆)、Maeg(墨)、Ceij(紙)、Yienh(硯). Faenzfangz Seiqbauj dwg youq Cungguek daeuj, doeklaeng cienzboq daengz Yizbwnj、Cauzsenh Bandauj、Yiednamz、Liuzgiuz daengj dieg gizyawz.
Sozfaenz Gaijcih

《**Sozfaenz Gaijcih**》（說文解字），dwg bonj saw ndeu, youq Cungguek Dunghhan seizgeiz youz yozcej Hij Senz sij saw, itgungh sou heauj ndaw fwngz 9353 cih saw. De hix dwg gij sawdenj ceiq caeux Cungguek seizneix.

## Baihrog Lienzcanh

*数字化《说文解字》
Hoengzsenj

Youq vuzlijyoz lingjyiz, hoengz senj bae dwg ceij denswz fuzse aenvih moux cungj yienzaen, cauhbaenz yiengh yienhsiengq bohcangj demgya、 binzliz doekdaemq haenx.
## Doeg Wnq
*Vuzleix

## Vwnzyen Doiqciuq

## Baihrog Lienzcanh
Yaemyiengz

**Yaemyiengz**（陰陽），dwg aen gainiemh Cungguek cietyoz ndeu。 Vunz Cungguek ciuhgeq yaek miz di saehfaed dwzcwngh doxfanj hoeng youh doxgven ndeu， lumjbaenz Ngoenz caeuq dieg、Bouxsai caeuq mehmbwk、Ndaem caeuq hau、Baihgwnz caeuq baihlaj, aeu aen gainiemh **Yaemyiengz** daeuj lwnhgangj， ceijok seiqgyaiq sojmiz doxgaiq dwg dox doiqdingj hoeng youh doxbaengh。

## Doeg Wnq
*Nguxhengz（五行）
*Betgvaq（八卦）
*Daihgig（太極）
Buj Yiz

**Buj Yiz**（**溥儀**， Ndwen 2 Ngoenz 7 Bi 1906 － Ndwen 10 Ngoenz Bi 1967），cih **Yozcih**（曜之），hauh **Hauyenz**（浩然），youq vih geizgan nienzhauh dwg **Senhdungj**（宣統），ndigah de youh heuh **Senhdungj Vuengzdaeq**（宣統皇帝），dwg Cingciuz boux vuengzdaeq ceiq doeklaeng ndeu。

## Doeg wnq
*Cingciuz
Gvanghsi Vuengzdaeq

**Vuengzdaeq Gvanghsi**（**皇帝光緒**， Ndwen 8 Ngoenz 14 Bi 1871 － Ndwen 11 Ngoenz 14 Bi 1908），mingz **Aisinggyozloz Caijdienz**（愛新覺羅載湉），Caivi geizgan nienzhauh dwg **Gvanghsi**（光緒），ndigah de youh heuh **Gvanghsi Vuengzdaeq**（光緒皇帝），dwg aen vuengzdaeq Cingciuz。Miuhhauh dwg **Dwzcungh** （德宗），swhauh dwg **Gingj Vuengzdaeq**（景皇帝）。

## Doeg wnq
*Buj Yiz
*Ganghsih Vuengzdaeq
*Yunghcwng Vuengzdaeq
*Cienzlungz Vuengzdaeq
Dungzcw Vuengzdaeq

**Vuengzdaeq Dungzcw **（**皇帝同治**， Ndwen 4 Ngoenz 27 Bi 1856 － Ndwen 1 Ngoenz 12 Bi 1875），mingz **Aisinggyozloz Caijcwnz**（愛新覺羅載淳），Caivi geizgan nienzhauh dwg **Dungzcw**（同治），ndigah de youh heuh **Dungzcw Vuengzdaeq**（同治皇帝），dwg aen vuengzdaeq Cingciuz。Miuhhauh dwg **Mucungh** （穆宗），swhauh dwg **Yi Vuengzdaeq**（毅皇帝）。

## Doeg wnq
*Buj Yiz
*Ganghsih Vuengzdaeq
*Yunghcwng Vuengzdaeq
*Cienzlungz Vuengzdaeq
*Gvanghsi Vuengzdaeq
Yienzfwngh Vuengzdaeq

**Vuengzdaeq Yienzfwngh **（**皇帝咸豐**， Ndwen 7 Ngoenz 17 Bi 1831 － Ndwen 8 Ngoenz 22 Bi 1861），mingz **Aisinggyozloz Yicu**（愛新覺羅奕詝），Caivi geizgan nienzhauh dwg **Yienzfwngh **（咸豐），ndigah de youh heuh **Yienzfwngh Vuengzdaeq**（咸豐皇帝），dwg aen vuengzdaeq Cingciuz。Miuhhauh dwg **Vwnzcungh** （文宗），swhauh dwg **Yienj Vuengzdaeq**（顯皇帝）。

## Doeg wnq
*Buj Yiz
*Ganghsih Vuengzdaeq
*Yunghcwng Vuengzdaeq
*Cienzlungz Vuengzdaeq
*Dungzcw Vuengzdaeq
Gyahcing Vuengzdaeq

**Vuengzdaeq Gyahcing**（**皇帝嘉慶**， Ndwen 11 Ngoenz 13 Bi 1760 － Ndwen 9 Ngoenz 2 Bi 1820），mingz **Aisinggyozloz Yungjyanj**（愛新覺羅顒琰），Caivi geizgan nienzhauh dwg **Gyahcing **（嘉慶），ndigah de youh heuh **Gyahcing Vuengzdaeq**（嘉慶皇帝），dwg aen vuengzdaeq Cingciuz。Miuhhauh dwg **Yinzcungh** （仁宗），swhauh dwg **Nyeiq Vuengzdaeq**（睿皇帝）。

## Doeg wnq
*Buj Yiz
*Ganghsih Vuengzdaeq
*Yunghcwng Vuengzdaeq
*Cienzlungz Vuengzdaeq
*Dauhgvangh Vuengzdaeq
*Yienzfwngh Vuengzdaeq
*Dungzcw Vuengzdaeq
Swnhcw Vuengzdaeq

**Vuengzdaeq Swnhcw **（**皇帝順治**， Ndwen 3 Ngoenz 15 Bi 1638 － Ndwen 2 Ngoenz 25 Bi 1661），mingz **Aisinggyozloz Huzlinz**（愛新覺羅福臨），Caivi geizgan nienzhauh dwg **Swnhcw **（順治），ndigah de youh heuh **Swnhcw Vuengzdaeq**（順治皇帝），dwg aen vuengzdaeq Cingciuz。Miuhhauh dwg **Swcuj** （世祖），swhauh dwg **Cangh Vuengzdaeq**（章皇帝）。

## Doeg wnq
*Buj Yiz
*Ganghsih Vuengzdaeq
*Yunghcwng Vuengzdaeq
*Cienzlungz Vuengzdaeq
*Dauhgvangh Vuengzdaeq
*Yienzfwngh Vuengzdaeq
*Dungzcw Vuengzdaeq
*Gyahcing Vuengzdaeq
Geizciengh Lajbiengz

**Geizciengh Lajbiengz**(**棋象𬻊伻**), lij heuh **Geizcih Sihyangz**(棋子西洋), dwg aen guhcaemz geiz ndeu, hix dwg gwnz seiqgyaiq seizneix dingz guhcaemz riuz raeuh ndeu. Boux lauxcangh youq mwh haidaeuz caemz couh miz roek dingz geiz mbouj doengz, gungh 16 aen geiz, faenbied dwg **[[Giceh|Ceh]](車)**, **[[Max]](馬)**, **[[Duzciengh]](象)**, **[[Vuengzdaeq]](王)**, **[[Mehvuengz]](后)** caeuq **Bingh(兵)**.

## Geiz

## Doeq wnq
*Geizciengh
Siujmij

**Siujmij**（小米）, dwg Cungguek aen gunghswh ndeu, fucwz cauhguh soujgih. De youq 2010 nienz laebbaenz.
Hang Yij

**Hang Yij**（項羽）, dwg boux ginhsw’gyah caeuq cwngci’gyah youq Cinzciuz satbyai haenx. Gunghyenz gonq 202 bi, Hang Yij deng Liuz Bangh（劉邦） dwkbaih, youq Vuzgyangh（烏江） gaggaj dai bae.
Lij Cingciuq

**Lij Cingciuq**（李清照）, Baeksung seizgeiz seng youq Cizcouh (couh dwg Sanhdungh Swngj Cijnanz Si seizneix), dwg gwnz lizsij Cungguek boux mehmbwk ceiq mizmingz ndeu. Swhauh **Heihan Gihsw**（易安居士）.
Dauhgvangh Vuengzdaeq

**Vuengzdaeq Dauhgvangh **（**皇帝道光**， Ndwen 9 Ngoenz 16 Bi 1782 － Ndwen 2 Ngoenz 25 Bi 1850），mingz **Aisinggyozloz Minjningz**（愛新覺羅旻寧），Caivi geizgan nienzhauh dwg **Dauhgvangh **（道光），ndigah de youh heuh **Dauhgvangh Vuengzdaeq**（道光皇帝），dwg aen vuengzdaeq Cingciuz。Miuhhauh dwg **Senhcungh** （宣宗），swhauh dwg **Cwngz Vuengzdaeq**（成皇帝）。

## Doeg wnq
*Buj Yiz
*Ganghsih Vuengzdaeq
*Yunghcwng Vuengzdaeq
*Cienzlungz Vuengzdaeq
*Yienzfwngh Vuengzdaeq
*Dungzcw Vuengzdaeq
Cuj Cungciz

**Cuj Cungciz** （祖沖之，429 bi — 500 bi）, dwg Veicin Namzbaekciuz seizgeiz boux soqyozgyah caeuq denhvwnzyozgyah maenh’ak ndeu, cujyau cwngzciu youq suyoz caeuq Denhvwnz lizfaz caeuq gihgai cauhguh sam aen lingjyiz.
Sij Geiq

《**Sij Geiq**》（史記）, ceiq caeux heuhguh 《Daisijgunghsuh》（太史公書） roxnaeuz 《Daisijgunghgeiq》（太史公記）, dwg Sihhan daiqsijling（太史令） Swhmaj Cenh（司馬遷） biensij aen saw giconzdij lizsij ndeu, geiq miz gij lizsij Cungguek daj Vangzdi daengz Han Vujdaeq gungh 2500 bi, caeuq doeklaeng 《Hansuh》、 《Houhansuh》、 《Sanhgozci》 doxgap heuhguh「gaxgonq seiq lizsij」（前四史）. Bonj saw neix baudaengz Bonjgij 12 gienj、 Seiqgya 30 gienj、 liedcienz 70 gienj、 biuj 10 gienj、saw 8 gienj, gungh 130 gienj, 52 fanh 6 500 cih. Faenh sawgauj yienzlaiz neix youq mwh daihgaiq yaek sat Sihhan doek bae .
Sihgingh

《Sihgingh》（詩經）, dwg gij fwensei gyoebcomz Cungguek ceiq caeux, souloeg le diuz fwensei mboengq codaeuz Sihcouh（西周） daengz mwh Cunhciuh（春秋）, gungh miz 305 bien. De dwg 「Seiqsaw Nguxging（四書五經）」 ndawde aen ndeu, youz 《Fungh》（風） 、 《Yaj》（雅）、 《Swng》（頌） sam aen bouhfaenh gapbaenz.
Seiqsaw Nguxging

**Seiqsaw Nguxging**（四書五經）, dwg baenzroix saw ginghdenj boux Yuzgyah Cungguek. 

Seiqsaw dwg：
*《Lunzyij》（論語）
*《Mungswj》（孟子）
*《Cunghyungx》（中庸）caeuq
* 《Dayoz》（大學）

Nguxging dwg ：
*《Sihgingh》（詩經）
*《Sangsuh》（尚書）
*《Lijgi》（禮記）
*《Cunhciuh》（春秋）caeuq 
*《Couhyi》（周易）
Vunz Rok

**Vunz Rok, lij heuh **Gihgiyinz'''（機器人） dwg aen rok ndeu, daegbied dwg gij rok ndaej youz dennauj biencwngz haenx, ndaej gag bae caephengz ithaehlied dungcoz fukcab.
Yuzgyah

**Yuzgyah**, dwg ciuhgeq Cungguek caeuq vunzloih lizsij aen swhsiengj dijhi ndeu, ciengzseiz caeuq Fuzgyau、 Gihduzgyau、 Yihswhlanzgyau daengj cunghgyau bingzbaiz, deng yawj baenz gwnz seiqgyaiq cungj cujyau cunghgyau ndeu, yingjyangj fanveiz gvangqlangh. De youz Gungjswj cauhlaeb, aeu vunz yinz（仁）、 sw（恕）、 caen（誠）、hauq（孝） guh haedsim gyaciz, dawznaek gangj vunz binjdwz siuhyangj, yawjnaek Nguxlunz caeuq gyahcuz lunzlij, dizcang gyauva caeuq yinzcwng.
Aumwnz Dayoz

**Aumwnz Dayoz**（澳門大學）, dwg aen dayoz goenglaeb youq Aumwnz ndeu.

## Hagyen caeuq Gocwngz
### Yinzvwnz Hagyen（人文學院）
### Gunghsangh Guenjleix Hagyen（工商管理學院）
### Gyauyuz Hagyen（教育學院）
### Gengangh Gohhag Hagyen（健康科學學院）
### Fap Hagyen（法學院）
### Sevei Gohhag Hagyen（社會科學學院）
### Gohgi Hagyen（科技學院）

## Baihrog Lienzcanh
* 澳門大學 
* 澳門大學Facebook 
* 澳門大學Instagram
Daegbied hingzcwnggih

Yanghgangj caeuq  Aumwnz dwg song aen **daegbied hingzcwnggih 特別行政區**, cawjgienz gvi Cunghvaz Yinzminz Gunghozgoz. Aumwnz yienzlaiz dwg gij diegdeih Mingzciuz, doeklaeng deng Buzdauzyaz ciemq bae. Yanghgangj yienzlaiz dwg gij dieg Cinghciuz, doeklaeng deng gvej nyiengh caeuq co ciq hawj Yinghgoz. Yanghgangj caeuq Aumwnz faenbied youq 1997 nienz caeuq 1999 nienz dauqma Cunghvaz Yinzminz Gunghozgoz.
Suh Si

**Suh Si**、**Soh Saek** （蘇軾，1037 nienz 1 nyied 8 hauh — 1081 nienz 8 nyied 24 hauh）, bouxsai, dwg Baeksung seizgeiz boux vwnzyozgyah caeuq cwngci’gyah mizmingz ndeu. Cih **Cijciem**（子瞻）, hauh **Donghboh Gihsw**（東坡居士）.
Cihfuz

**Cihfuz**（知乎）, dwg aen vangjcan Cungguek daluz youq 2011 nienz 1 nyied 26 hauh cauhlaeb ndeu, caeuq Meijgoz gwnz vangjcan Quora doxlumj. Cihfuz dwg aen vwnzyenzvwnz ndeu, eiqseiq dwg 「Rox ha」.
Fungsuij

**Fungsuij**（風水）, dwg cungj conzdungj fungsug gaeuqgeq Cungguek ndeu, goenghai naeuz sawjyungh naengzliengh daeuj hezdiuz goyinz caeuq seiqhenz vanzging. Gij eiqsei Fungsuij dwg “rumz caeuq raemx”. Daj mwh ciuhlaux gyae haidaeuz, gingjsaek caeuq ndaw raemx couh deng nyinhnaeuz ndaej dazyinx Heiq (氣，yijcou naengzliengh) lae gvaq deihfueng caeuq gencuzvuz. Engq gvangqlangh dwk gangj, Fungsuij baudaengz denhvwnz、canjsingh、gencuz、 yijcou、deihleix caeuq deihseiq veizdu.
Cunghyih

**Cunghyih**（中醫）, lij heuhguh **Cungguek yihyoz**（中國醫學）, dwg meh conzdungj yihyoz ndeu, de daj Cungguek Bouxgun daeuj, caemhcaiq daengz seizneix gaenq miz cien bi lizsij.

## Yawjduenh
 
Youq mwh yawjbingh, cunghyih yaek 「muengh、 vwnz、vwn、ciet」（望聞問切） soucomz ndaej daengz gij swhliu caeuq dicwng, doenggvaq faensik, fatyienh bingh gij yenzyinh caeuq deihfueng, aeu gij bonjcaet boux damq bingh, baenzneix ndaej ok gietlwnh, youq gwnz giekdaej neix doekdingh gidij yw bingh fuengfap. 

## Lijlun
 
### Nguxhengz（五行）
Youq cunghyih, gij gim、 faex、 raemx、 feiz、 namh Nguxhengz haenx faenbied daibyauj gij bwt、 daep、 mak、 sim、 mamx ndaw Nguxcang Roekfuj. 

### Yaemyiengz（陰陽）
Gij dungxsaej ndaw ndang bouxvunz cungj dwg Yaemyiengz ndeu, doxbaengh youh dox doiqdingj. Youq mwh cungj yaemzyiengz gvanhaeh neix deng buqvaih, cix yaek cauhbaenz fatseng gij bingh bouxvunz, yingjyangj daengz sengmingh cingqciengz hozdung.

### Ginghlox（經絡）

Ginghlox dwg diuz roen vunz yinhhengz heiq caeuq lwed、 lenzloz Cangfuj、 gaeudoeng gwnz laj.
Nguxcang Roekfuj

**Nguxcang Roekfuj**（五臟六腑）, dwg cunghyih doiq dungxsaej gi heuhguh.

**Nguxcang**, couh dwg：
*sim（心）
*bwt（肺）
*mamx（脾）
*daep（肺）
*mak（腎）
 
**Roekfuj**, couh dwg：
*mbei（膽）
*dungx（胃）
*saejlwg（小腸）
*saejlaux（大腸）
*rongznyouh（膀胱）
*samremj（三焦）
Rongznyouh

**Rongznyouh**, lij heuh **doemzneuh**, dwg aen dungxsaej doenghduz ndeu. De rom nyouh youq oknyouh gaxgonq.
Bakdoh

**Bakdoh**（百度）, lij heuh **Bwzdu**, dwg aen gunghswh Cungguek ndeu, youq 2000 nienz 1 nyied 1 hauh youz Lij Yenhungz（李彥宏）、 Ciz Yungj（徐勇） song boux neix cauhlaeb. De cienmonz yienfat hulenzvangj mizgven gij fuzvu、 canjbinj caeuq yinzgungh cinwngz, cungjbu de youq Baekging Haijdengih. Bakdoh aen mingzcoh neix, dwg daj Nanzsung swz vunz Sin Heiqcat（辛棄疾） aen 《Cinghyianq・Yenzcik（青玉案元夕）》 haenx.
Dungj Cungsuh

**Dungj Cungsuh** （董仲舒，gaxgonq 179 bi — gaxgonq 104 bi）, bouxsai, dwg Sihhan seizgeiz boux swhsiengjgyah caeuq cwngci’gyah mizmingz ndeu.
Heiq

**Heiq（氣）**, dwg aen gainen Cungguek cezyoz caeuq daugyau caeuq cunghyoz ndawde ciengzseiz raen haenx. Youq mwh Cunhciuh Cangoz, gyoengq swhsiengjgyah yaek dawz gij gainen **Heiq** couhsiengva（抽象化）, dawz heiq gangj baenz aen gihbwnj yenzsoq youz sojmiz saehfaed gapbaenz haenx, miz gij riuzdoengh daegsingq lumj heiqdij ityiengh. Vunzloih caeuq sojmiz swnghvuz bwhmiz sengmingh nwngzlieng roxnaeuz dungliz, nem sojmiz yijcou ndawde sojmiz saehfaed, cungj dwg gij yinhingz caeuq bienqvaq ndaej hingz.

## Doeg wnq
*Yaemyiengz
*Daihgig
Muzlanz

**Muzlanz** lij heuh **Moeglanz**（Vahgun: 花木蘭）, dwg gwnz lizsij Cungguek boux yinghyungz mehmbwk ndawbiengz ndeu. 

Gaengawq cienzgangj, Muzlanz doenggvaq gyajcang baenz boux vunzsai ndeu, bae dingjlawh daxboh caeuqfaenh ginhdui. Youq ndaw aen goj neix, youq gij minzcuz youz nywj langh doihduz caeuq baihrog biengingj baihbaek guh le ciengzgeiz hoenxciengq gvaqlaeng, Muzlanz dauqma daengz ranzmbanj de, caeuq vunz ndaw ranz doxcomz, caemhcaiq laeuh ok de singqbied.

## Doeg Wnq
*《Sei Muzlanz》（木蘭辭）
Sei Muzlanz

## '''Sei Muzlanz 《木蘭辭》'''

Muzlanz naengh ranzding, dawzrok daemj baengzmae. Mbouj nyi sing daeuq yiengj, caenh nyi sau danqheiq.
唧唧複唧唧，木蘭當戶織。不聞機杼聲，惟聞女歎息。
Cam sau naemj gijmaz, cam sau miz maz ngeix. Sau mbouj naemj gijmaz, sau mboujmiz maz ngeix.
問女何所思，問女何所憶。女亦無所思，女亦無所憶。
Haemhlwenz raen mbawdiep, goengdaeuz ciu bingmoq, sawbing cibngeih gienj, gienjgienj miz mingz boh.
昨夜見軍帖，可汗大點兵，軍書十二卷，卷卷有爺名。
Daxboh fouz daegdaih, Muzlanz fouz daeggo, nyienh bae cawx duzmax, dangbing lawh daxboh.
阿爺無大兒，木蘭無長兄，願為市鞍馬，從此替爺征。

Fanhleix buek vunzdig, gvaq gemh lumj mbin nei. Singgeng cienz rumznit, buhdiet ingj ronghnae. Guen dai bing baenz lix, cib bi ma bauqheij.
萬里赴戎機，關山度若飛。朔氣傳金柝，寒光照鐵衣。將軍百戰死，壯士十年歸。
Dauqma raen vuengzdaeq, vuengzdaeq naengh dienhsang. Goenglauz suenq daeuzdaengj, hawj gim gvaq cien fanh. Goengdaeuz cam siengj maz, Muzlanz mbouj dang Sangsuhlangz; nyienh fad duzmax ndei, soengq lwg dauq mbanjranz.
歸來見天子，天子坐明堂。策勳十二轉，賞賜百千強。可汗問所欲，木蘭不用尚書郎；願馳千里足，送兒還故鄉。
Bohmeh nyi sau ma, doxrex ok singz coux; dahcej nyi nuengx ma, haeuj rug cang lengjgyaeu; daegnuengx nyi cej ma, muz mid gaj yiengz youh gaj mou.
爺娘聞女來，出郭相扶將；阿姊聞妹來，當戶理紅妝；小弟聞姊來，磨刀霍霍向豬羊。
Hai dourug yawjyawj, naengh mbonqdemh nyouqnyouq, vuenh buhbing roengzdaeuj, daenj buhndei seizgaeuq, daengz henz cueng roigyaeuj, ciuq gingq yub vafaeux.
開我東閣門，坐我西閣床，脫我戰時袍，著我舊時裳，當窗理雲鬢，對鏡帖花黃。
Ok dou ngonz doengzdoih, doengzdoih doeksaet liux: Caemh youq cibngeih bi, mbouj rox Muzlanz dwg dahgyaeu.
出門看火伴，火伴皆驚忙：同行十二年，不知木蘭是女郎。
Douqboh luenh dik din, douqmeh maezcoco; song duzdouq caemh byaij, baenzlawz yawj ok daeg rox coz?
雄兔腳撲朔，雌兔眼迷離；雙兔傍地走，安能辨我是雄雌？


## Sawgej
Uqlah hoengheiq

**Uqlah hoengheiq**（Vahgun: 空氣污染）, dwg hoengheiq miz gij doxgaiq doiq vunzloih caeuq gizyawz swnghvuz gengangh miz haih, roxnaeuz doiq dienheiq cauhbaenz sonjhaih haenx.

## Doeg wnq
*hoengheiq（空氣）
*dienheiq（天氣）
Dienheiq

**Dienheiq**（天氣） couhdwg vunqmwh hoengheiq, lumjbaenz ndat roxnaeuz nit 、 mbaeq roxnaeuz hawqsauj、 bingzdingh roxnaeuz rumzhaenq、 gvengq (ronghcingx) roxnaeuz lai fwj. Youq gwnz giuznamh, daih dingzlai yienhsiengq dienheiq fatseng youq Caengz Duiliuz（層對流）. Dienheiq dwg ceij dohraeuj, gij gemjnoix raemx caeuq diuzgen hoengheiq gizyawz moix ngoenz, hoeng Heiqhou（氣候） dwg ceij vunqmwh hoengheiq bingzyaenz ndaw seizgan haemq raez.
Diucaw Sibauh

**Diucaw Sibauh**（Sawndip:𠲍𠺾細胞） lij heuh **Cozyung diemheiq**（Sawndip: 作用𰈊氣; Vahgun:呼吸作用） dwg fatseng youq ndaw sibauh swnghvuz baenzroix fanjying caeuq gocwngz, dawz vayoz naengzliengh ndaej daj yingzyangj vuzciz cienjvaq baenz ATP, yienzhaeuh cuengq huqfeiq okdaeuj.
Gunghyez gwzming

**Gunghyez gwzming**（Vahgun: 工業革命） dwg Ouhcouh caeuq Meijgoz yiengq saen cauhguh gunghyi gvaqdoh. De fatseng youq mwh daihgaiq 1760 nienz daengz daihgaiq 1840 nienz geizgan. Cungj cienjbienq neix baudaengz daj soujgungh swnghcanj fuengfap daengz gihgi swnghcanj；Vayoz Gunghyez moq cauhguh caeuq swnghcanj diet gunghyi；Sawjyungh rengzraemx caeuq cwnghgi doenghlig yied daeuj yied lai；Gihgi fazcanj caeuq gihgaiva gunghcangj hidungj hwnghwnj.
Vwnzsanh Bouxcuengh Myauzcuz Swcicouh

**Vwnzsanh Bouxcuengh Myauzcuz Swcicouh**（文山壯族苗族自治州）, dwg aen Swcicouh youq Swngj Yinznanz, Cunghvaz Yinzminz Gunghozgoz.
## Canhgauj
Namh

**Namh**（Sawndip: **𡎜**; Sawgun: 土）, dwg gwnz giuznamh giz ceiq caengz gwnz. De dwg aen doxgaiq saekndaem roxnaeuz saekhenjgeq ndeu, ciengzseiz youz gij doxgaiq youjgih caeuq rin gapbaenz.
Cungguek daluz

**Cungguek daluz**（Sawgun：中國大陸） dwg aen suzyij diyenz cwngci ndeu, dingyi baenz gij diegguek Cunghvaz Yinzminz Gunghozgoz guenjyaz haenx baudaengz Haijnanz roxnaeuz Cungmingz daengj dauj, hoeng mbouj baudaengz Daizvanh、Yanghgangj caeuq Aumwnz.
Dungzconh

**Dungzconh** (Sawgun: 銅川市) dwg aen hawsingz youq baih saebaek Cunghvaz Yinzminz Gunghozgoz, de hix dwg aen Si Deihgaep Swngj Sanjsih ndeu.
Nyiemx Saek Daej

**Nyiemx Saek Daej**（Sawgun: 染色體） dwg aen fwnswj DNA raez ndeu, de miz vuzciz cienz gij swnghvuz bouhfaenh roxnaeuz cienzbouh.
Aubahmaj

**Aubahmaj**, dwg boux cwngci’gyah Meijgoz ndeu, gvihaeuj minzcujdangj, daj 2009 nienz daengz 2017 nienz geizgan, dang daih 44 nyaemh Meijgoz cungjdungj.
Hong Noz

**Hong Noz**（匈奴）, lij heuh **Yunghnuz**, dwg mwh ciuhgeq baihbaek Yacouh aen minzcuz ciengx doihduz haenx.
Saw Fanzdij

**Saw Fanzdij** （𭨡繁體, eiqsei dwg *Saw mek yak*）, caeuq Saw Genjdij doxdoiq, dwg gij cihdaej sawgun miz mek haemq lai haenx.
Saw Genjdij

**Saw Genjdij**（ 𭨡簡體, eiqsei dwg *Saw mek ngaih*）, caeuq Saw Fanzdij doxdoiq, dwg dingz cihdaej sawgun miz mek haemq noix haenx.
Cunghdungh (Dieg)

**Cunghdungh**（Sawgun：中東），dwg giz dieg deihleix ndeu，fanveiz caeuq Baihsae Yacouh ca mbouj geij，cujyau dwg youz biengz Ahlahbwz gapbaenz，lumjbaenz Sahdwz Ahlahbwz、 Siliya、 Dujwjgiz caeuq Aihgiz。
Mek

**Mek**, lij heuh **Bitveh**. 


File:丶-order.gif
File:一-order.gif
File:丨-order.gif
File:丿-order.gif
File:亅-order.gif
File:乚-order.gif


## Doeg Wnq
*Saw mek ngaih
*Saw mek yak
Cauging

**Cauging** (Sawgun：肇慶市) dwg aen hawsingz youq baihnamz Cunghvaz Yinzminz Gunghozgoz，de hix dwg aen Si Deihgaep Swngj Gvangjdungh ndeu。
Mark Zuckerberg

**Mark Zuckerberg**，seng youq Meijgoz Couh Niujyoz，dwg “Facebook” boux cauxlaeb de，doengzseiz hix dwg boux yonjgen sezgiswh ndeu.
Rok

**Rok**, lij heuh **Gihgi**, dwg gij canghci haujlai lingzgen gapbaenz haenx.

## Doeg Wnq
*Vunz Rok
*Congzrok
*Rokmbin
*Roksaeg
*Roksuenq
*Roknda
*Rokbeiz